വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Package Package talk Event Event talk കംബോഡിയ 0 2792 4682606 4507169 2026-11-03T23:11:52Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682606 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cambodia}} {{Infobox country |native_name = <big>കിംഗ്‌ഡം ഓഫ് കമ്പോഡിയ</big><br />Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa |conventional_long_name = Kingdom of Cambodia |common_name =കംബോഡിയ |image_flag = Flag of Cambodia.svg |image_coat =Royal arms of Cambodia.svg |symbol_type = Royal Arms |image_map = Location Cambodia ASEAN.svg |national_motto = <br/>"രാജ്യം, മതം, രാജാവ്" |national_anthem = <center>[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]</center><br/>'''''[[നൊക്കൊറീച്ച്]]'''''<br/>{{small|''മജെസ്റ്റിക് കിംഗ്‌ഡം''}} |capital = [[നോം പെൻ]] |latd=11 |latm=33 |latNS=N |longd=104 |longm=55 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Khmer language|ഖമർ]] |languages_type = [[Official script]] |languages = [[Khmer script]] |usual_languages ={{unbulleted list |[[Khmer language|ഖമർ]] |[[ഫ്രഞ്ച്]]}} |demonym =[[ഖമർ ജനത|ഖമർ]] |ethnic_groups = വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ {{unbulleted list | 86.3% [[ഖമർ ജനത|ഖമർ]] | 5.0% [[വിയറ്റാനാംമീസ് കംബോഡിക്കാർ|വിയറ്റാനാംമീസ്]] | 4.7% [[ചൈനീസ് കംബോഡിക്കാർ|ചൈനീസ്]] | 1.5% [[ചാം ജനത|ചാം]] | 2.5% മറ്റുള്ളവർ }} |ethnic_groups_year = 2010 |ഭരണരീതി = ഭരണഘടനാനുസൃത രാജവാഴ്ച |legislature = [[കംബോഡിയൻ പാർലിമെന്റ്|പാർലിമെന്റ്]] |upper_house = [[Senate (Cambodia)|സെനറ്റ്]] |lower_house = [[National Assembly (Cambodia)|നാഷണൽ അസംബ്ലി]] |leader_title1 = [[King of Cambodia|രാജാവ്]] |leader_name1 = [[നരോദം ശിഹമണി]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Cambodia|പ്രധാനമന്ത്രി‌]] |leader_name2 = {{nowrap|[[ഹുൻ സെൻ]] ([[കംബോഡിയൻ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി|സി.പി.പി.]])}} |leader_title3 = [[List of Presidents of the Senate of Cambodia|സെനറ്റ് പ്രസിഡണ്ട്]] |leader_name3 = {{nowrap|[[ചെ സിം]] (സി.പി.പി.)}} |leader_title4 = [[National Assembly of Cambodia|നാഷണൽ അസംബ്ലി പ്രസിഡണ്ട്]] |leader_name4 = {{nowrap|[[ഹെങ് സാംറിൻ]](സി.പി.പി.)}} |sovereignty_type = രൂപീകരണം |established_event1 = [[Kingdom of Funan|ഫുനാൻ കിഗ്ഡം]] |established_date1 = എ.ഡി.68 |established_event2 = [[Chenla|ചെൻല കിഗ്ഡം]] |established_date2 = എ.ഡി.550 |established_event3 = [[ഖമർ സാമ്രാജ്യം]] |established_date3 = എ.ഡി.802 |established_event4 = {{nowrap|[[French colonial empire|ഫ്രഞ്ച് കോളനീകരണം]]}} |established_date4 = എ.ഡി.1863 |established_event5 = സ്വാതന്ത്ര്യം |established_date5 = 9 നവംബർ 1953 |established_event6 = രാജവാഴ്ച പുനസ്ഥാപനം |established_date6 = 24 സപ്തംബർ 1993 |area_rank = 88th |area_magnitude = |area_km2 = 181,035 |area_sq_mi = 69,898 |percent_water = 2.5 |population_estimate = 14,952,665 |population_estimate_year = 2010 |population_estimate_rank = 65th |population_census = 13,388,910<ref>[http://www.nis.gov.kh/ Cambodian National Institute of Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=2011-02-27 }}, accessed 6 June 2012.</ref> |population_census_year = 2008 |population_density_km2 = 81.8 |population_density_sq_mi = 211.8 |population_density_rank = 118th |GDP_PPP_year = 2012 |GDP_PPP = $36.010&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=109&pr.y=13&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=522&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Cambodia |publisher=International Monetary Fund |accessdate=18 April 2012}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $2,361<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal = $14.204&nbsp;billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = $931<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini_year = 2007 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 43 <!--number only--> |Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |title=Distribution of family income – Gini index |work=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=1 September 2009 |archive-date=2014-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625144901/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=dead }}</ref> |HDI_year = 2013 |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.543 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/khm.html |title=International Human Development Indicators – UNDP |publisher=Hdrstats.undp.org |date= |accessdate=16 March 2013}}</ref> |HDI_rank = 138th |currency = [[Cambodian riel|റീൽ]] |currency_code = KHR |time_zone = |utc_offset = +7 |drives_on = വലതു വശം |calling_code = [[Telephone numbers in Cambodia|+855]] |cctld = [[.kh]] |national flower =[[റുംഡു]] |footnotes = കംബൂച്ചിയ എന്നും ഈ രാജ്യം അറിയപ്പെടുന്നു. }} '''കംബോഡിയ''' ([[:en:Cambodia|Cambodia]]; ഔദ്യോഗിക നാമം: '''കിംഗ്‌ഡം ഓഫ് കമ്പോഡിയ''') [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യൻ വൻ‌കരയുടെ]] തെക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തുള്ള ഈ രാജ്യം ഖമർ,കംബോജദേശ, കംപൂച്ചിയ എന്നീപേരുകളിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.പി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഇന്തോ-ചൈന പ്രദേശങ്ങൾ അടക്കി ഭരിച്ചിരുന്ന ഖമർ വംശജരുടെ സ്വദേശമാണ് ഈ രാജ്യം. പടിഞ്ഞാറ് [[തായ്‌ലൻഡ്]], വടക്ക് [[ലാവോസ്]], കിഴക്ക് [[വിയറ്റ്നാം]] എന്നിവയാണ് അയൽ രാജ്യങ്ങൾ. നാമമാത്ര രാജാധികാരങ്ങളുള്ള ജനാധിപത്യ ഭരണ സംവിധാനമാണ് കമ്പോഡിയയിൽ. ഭരണഘടനാപരമായി നാമമാത്ര ചുമതലകൾ മാത്രമുള്ള രാജാവാണ് രാജ്യത്തിന്റെ തലവൻ. എങ്കിലും പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് പ്രധാന അധികാര കേന്ദ്രം. ജനങ്ങളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെയും [[ഖമർ ഭാഷ]] സംസാരിക്കുന്ന ഖമർവംശജരാണ്. ചൈനീസ്, വിയറ്റ്നാമീസ് വംശജരുടെ നാമമാത്ര സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ===പുരാവൃത്തം === [[കംബോജ]] വംശജനായിരുന്ന കൗണ്ഡിന്യ എന്ന ഇന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മണൻ ഖമർ വംശജയായ ഒരു രാജകുമാരിയെ വിവാഹം ചെയ്തതോടെയാണ് കംബോജാ രാജ്യം സ്ഥാപിതമായതെന്ന് പഴങ്കഥ പറയുന്നു(<ref name=Cambodia>{{cite book|title=Cambodia|url=https://archive.org/details/cambodia0000nick|author=Nick Ray|publisher=Lonely Planet|place= Australia|year=2002|ISBN= 9781743213070}}</ref>. കാലക്രമേണ കംബോജാ, കംബൂച്ചിയയും കംബോഡിയയുമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. എന്തായാലും, ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ സ്വാധീനം കംബോഡിയയിൽ പ്രകടമാണ്. കംബോഡിയയുടെ ചരിത്രം അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[തായ്‌ലാന്റ്]], [[വിയറ്റ്നാം]], [[ലാവോസ്]] എന്നിവയുടെ ചരിത്രവുമായി കെട്ടു പിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.<ref name=Chandler>{{cite book|title= A History of Cambodia|url= https://archive.org/details/historyofcambodi0000chan|author= David Chandler|publisher= Westview Press|edition=4|year= 2007|ISBN= 978-1578566969}}</ref> ആധുനിക കമ്പോഡിയയുടെ പ്രാചീന നാമമാണ് കമ്പൂച്ചിയ. കംബുജ എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് കമ്പോഡിയ എന്ന പേർ ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്നു കരുതുന്നു.<ref>Chandler, David P. (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, <nowiki>ISBN 0813335116</nowiki></ref> === ഖമർ: ദേശം, ജനത, ഭാഷ === ഖമർ എന്ന പദം കംബോഡിയ എന്ന ദേശത്തേയും, അവിടത്തെ ജനതയേയും അവരുടെ ഭാഷയേയും സന്ദർഭാനുസരണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചില പുരാതന ശിലാലിഖിതങ്ങളിൽ ദേശത്തിന്റെ പേര് കംബോജയെന്നും ഖമർ എന്നും മാറിമാറി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=Cambodia/>. അയൽ രാജ്യങ്ങളുമായുളള നിരന്തര യുദ്ധങ്ങൾ കാരണം അതിർത്തികൾ അസ്ഥിരങ്ങളായിരുന്നിരിക്കണം. എന്തായാലും പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ [[മെക്കോങ്ങ് ഡെൽറ്റ]] കംബോഡിയയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. മധ്യേന്ത്യയിലെ [[മുണ്ട]], [[ഖാസി]] ഗോത്രങ്ങളോട് സാദൃശ്യമുളള ഒരു ഗോത്രമാണ് [[ഖമർ ജനത|ഖമർ]] എന്നും ആര്യന്മാരുടെ വരവോടെ [[ഇന്തോ-ചൈന|ഇന്തോചൈന]] ഭൂപ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറിപ്പാർക്കാൻ നിർബന്ധിതരായവരാണെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. <ref name= Kambujadesa>[https://archive.org/stream/kambujadesa030497mbp/kambujadesa030497mbp_djvu.txt Kambuja Desa An Ancient Hindu Colony in Cambodia by R.C. Majumdar]</ref>. [[ആസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷകൾ|ദക്ഷിണപൂർവേഷ്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽ]] പെടുന്ന ഖമർ ഭാഷയിൽ പാലിയുടേയും സംസ്കൃതത്തിന്റേയും സ്വാധീനം കാണാനുണ്ട്. <ref>{{cite book|title=Cambodian Linguistics, Literature and History: Collected Articles |author= David A. Smyth, Judith Margaret Jacob|year=1993|publisher=Routledge (UK)|isbn=978-0-7286-0218-2}}</ref>. പല പദങ്ങളുടേയും മൂല സംസ്കൃതധാതു എളുപ്പത്തിൽ കണ്ടെത്താനാവും. ഇന്ത്യയുമായി കരവഴിയായും കടൽവഴിയായും ഉളള സമ്പർക്കങ്ങളാവണം [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു]]-[[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതങ്ങളും]] ആചാരങ്ങളും പ്രചരിക്കാൻ കാരണമായത്. ഇന്ന് ജനങ്ങളിൽ സിംഹഭാഗവും ബുദ്ധമതവിശ്വാസികളാണ്. === ഫുനാൻ സാമ്രാജ്യം (എ.ഡി. 100-600) === ഇന്നത്തെ കംബോഡിയയും, [[തായ്‌ലാന്റ്]], [[വിയറ്റ്നാം|വിയറ്റ്നാമും]] ഭാഗികമായി [[മ്യാന്മാർ|മ്യാന്മറും]] അടങ്ങിയിരുന്ന [[ഫുനാൻ സാമ്രാജ്യം]] [[ഇന്തോ-ചൈന|ഇന്തോചൈന]]യിലെ ആദ്യത്തെ സാമ്രാജ്യമാണത്രെ. ആറു നൂറ്റാണ്ടുകളോളം [[ദക്ഷിണപൂർവ്വ ഏഷ്യ]]യിൽ നിലനിന്ന ഈ ഹിന്ദു-ബുദ്ധ സാമ്രാജ്യത്തെപ്പറ്റിയുളള വിവരങ്ങൾ ചൈനീസ് സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നാണ് ലഭ്യമായിട്ടുളളത്.<ref name=Kambujadesa/> അക്കാലത്തെ പ്രമുഖ തുറമുഖപട്ടണമായ ഫുനാൻ കാരണമാവും സാമ്രാജ്യത്തിനും ആ പേരുണ്ടായതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Cambodia/> മൂന്നു മുതൽ ഏഴു ശതകങ്ങൾ വരേയുളള ചൈനീസ് രേഖകളിൽ മാത്രമേ ഫുനാൻ സാമ്രാജ്യത്തെപ്പറ്റിയുളള സൂചനകളുളളു. ഫുനാൻ ചൈനീസു പേരാണ്, അത് ഏത് ഖമർ പദത്തിന്റെ തദ്ഭവമാണെന്ന് കൃത്യമായി തെളിയിക്കാനായിട്ടില്ല. ഫുനാൻ രാജാക്കന്മാരുടെ അധികാരം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ചെൻലാ വംശത്തിലെ സേനാനികൾ, ചിത്രസേനന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഫുനാൻ തലസ്ഥാനത്തെ കൈയടക്കിയെന്നും അവസാനത്തെ ഫുനാൻ രാജാവ് രുദ്രവർമ്മൻ തെക്കോട്ടേക്ക് പാലായനം ചെയ്തെന്നും ചൈനീസ് രേഖകളിൽ കാണുന്നു.<ref name=Kambujadesa/> ഫുനാനിൽ നിന്ന് ചെൻലയിലേക്കുളള അധികാരക്കൈമാറ്റം, രാജവംശത്തിലെ രണ്ടു തായ്വഴികൾ തമ്മിലുളള അധികാരവടംവലിയുടെ പരിണാമമാകാനും മതി.<ref name=Kambujadesa/> ചെൻല എന്നതും ചൈനീസു പേരാണ്. ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിരുകളെപ്പറ്റിയും കൃത്യമായ അറിവുകളില്ല. ചൈനീസു രേഖകൾ പ്രകാരം ചിത്രസേനന്റെ സഹോദരൻ ഭവവർമ്മനാണ് ആദ്യത്തെ രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തത്. പല്ലവ ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാരുമായി ചെൻല ഭരണാധികാരികൾ നിരന്തര സമ്പർക്കത്തിലേർപ്പെട്ടിരുന്നു. [[വിയറ്റ്നാം]], [[ലാവോസ്]], [[തായ്‌ലാന്റ്]] എന്നീ അയൽരാജ്യങ്ങളിലേക്കും ചെൻല സാമ്രാജ്യം വ്യാപിച്ചു.<ref name=Kambujadesa/> കുറച്ചുകാലത്തേക്ക് ചെൻലയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന, ശ്രേസ്താപുരം ഇന്ന് ലാവോസിലെ ചമ്പാസക് പ്രവിശ്യയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ലംഗ്-ക്യാ-പോപോ എന്ന മലക്കു സമീപമായിരുന്നെന്ന് ചൈനീസ് രേഖകളിൽ കാണുന്നു. ഈ പേര് ലിംഗപർവ്വതം എന്നതിന്റെ ചൈനീസ് രൂപാന്തരമാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ മലയുടെ ഇന്നത്തെ പേര് വാറ്റ് ഫൂ.<ref name= Kambujadesa/>, <ref>[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/481.pdf വാറ്റ് ഫൂ]</ref>,<ref>[http://books.google.co.in/books?id=seglAAAAQBAJ&pg=PA297&dq=Shrestapura&hl=en&sa=X&ei=ydqbU-P-BtWgugSek4LIDA&ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&q=Shrestapura&f=false Shrestapura]</ref> പിന്നീട് ഇശാനവർമ്മനാണ് (ഭരണകാലം 616-635 AD.) പുതിയ തലസ്ഥാനം ഇശാനപുരത്തേക്ക് ( ഇന്നത്തെ സമ്പോർ പ്രെയ് കക്) മാറ്റിയത്.<ref name=Kambujadesa/> ജയവർമ്മൻ ഒന്നാമൻ (ഭരണകാലം 657-681) ഈ വംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായി അറിയപ്പെടുന്നു. ജയവർമ്മൻ ഒന്നാമനു ശേഷം സാമ്രാജ്യം ക്ഷയിച്ചു, പല ഭാഗങ്ങളും [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവ]] കേന്ദ്രമാക്കി ഉയർന്നു വന്ന ശൈലേന്ദ്രരുടെ അധീനതയിലായി.<ref name= Kambujadesa/> ===ഖമർ സാമ്രാജ്യം (എ.ഡി 800–1600)=== {{പ്രലേ|ഖമർ സാമ്രാജ്യം}} ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ പടിഞ്ഞാറൻ കംബോഡിയയിലെ അങ്കോർ തലസ്ഥാനമാക്കി [[ഖമർ സാമ്രാജ്യം]] രൂപം കൊണ്ടു. [[ജയവർമ്മൻ രണ്ടാമൻ]] ആണ് ഇതിനു തുടക്കമിട്ടത്. '''ദേവരാജ''' എന്ന സ്ഥാനപ്പേരോടെ ജയവർമ്മൻ രണ്ടാമൻ സിംഹാസനമേറി.<ref name= Chandler/>, <ref name=Kambujadesa/> ഇന്ദ്രവർമ്മൻ ഒന്നാമനും (877–89) പുത്രൻ യശോവർമ്മൻ ഒന്നാമനും (889''–''910) ഈ രാജവംശത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാജക്കന്മാരായിരുന്നു. 1112-ൽ സ്ഥാനമേറ്റ സൂര്യവർമ്മൻ രണ്ടാമനാണ് [[അങ്കോർ വാട്ട് |അങ്കോർ വാട്ടിന്]] രൂപകല്പന നല്കിയത്. [[ജയവർമ്മൻ ഏഴാമൻ|ജയവർമ്മൻ ഏഴാമന്റെ]] (ഭരണകാലം 1181- 1218) വാഴ്ചക്കാലം [[ഖമർ സാമ്രാജ്യം|ഖമർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] സുവർണകാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു<ref name= Chandler/>,<ref name=Kambujadesa/>,<ref>{{Cite web |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf |title=കംബോഡിയ |access-date=2014-06-16 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610170734/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf |url-status=dead }}</ref>. അതിനു ശേഷം രാജവംശത്തിലെ അധികാര തർക്കങ്ങളും അയൽക്കാരായ ആയുത്തായ് ഗോത്രത്തിന്റെ ആക്രമണങ്ങളും നെൽകൃഷി നിലനിർത്തിയിരുന്ന ജലസേചന സംവിധാനത്തിന്റെ തകർച്ചയും കാരണം സാമ്രാജ്യം ശിഥിലമായി. കാംബുജവംശം പിടിച്ചു നിന്നുവെങ്കിലും 1431-ൽ തായ് ആക്രമണത്തെ തുടർന്ന് അംങ്കോർ കൈവിട്ടുപോയതോടെ ഖമർ പൗരപ്രമുഖർ തെക്കൻ പ്രദേശത്തേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. ഈ സമയത്താവണം [[നോം പെൻ| നോം പെന്നിൽ]] പുതിയ തലസ്ഥാനം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. 1596-ൽ സ്പാനിഷ്-പോർട്ടുഗീസ് സൈന്യങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ അധികാരം വീണ്ടെടുക്കാൻ അന്നത്തെ നാമമാത്ര ഖമർരാജാവ് സത്ത ശ്രമം നടത്തിയെങ്കിലും അതു വിജയിച്ചില്ല.<ref name= Kambujadesa/> ===ഇരുണ്ട കാലഘട്ടം (1600- 1860)=== 15 മുതൽ 19 വരെയുള്ള നൂറ്റാണ്ടകൾ [[കംബോഡിയ|കംബോഡിയൻ]] ചരിത്രത്തിലെ ഇരുണ്ട ഘട്ടമാണ്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[തായ്‌ലാന്റ്]], [[വിയറ്റ്നാം]] എന്നിവടങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ അധികാരമത്സരത്തിന്റെ വേദിയായി കംബോഡിയ. ഇക്കാലത്ത് [[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]], [[പോർച്ചുഗൽ|പോർച്ചുഗീസ്]] പര്യവേക്ഷകരും [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമത]] പ്രചാരകരും കംബോഡിയയിലെത്തി. [[മെക്കോങ്ങ് ഡെൽറ്റ]] കയ്യടക്കിയ വിയറ്റ്നാംകാർ കംബോഡിയക്കാരെ വിയറ്റ്നാം സംസ്കാരം സ്വീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ [[ഖമർ ജനത|ഖമറുകൾക്ക്]] നഷ്ടമാകാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഖമർ രാജാവായ നൊരോദം (ഭരണകാലം 1860-1904) അയൽശക്തികളിൽ നിന്ന് രക്ഷനേടാൻ 1864-ൽ ഫ്രഞ്ചുകാരുമായി സംരക്ഷണക്കരാർ ഒപ്പുവെച്ചു. ഫ്രഞ്ചു കോളനി വാഴ്ചയിലേക്കാണ് ഇത് നയിച്ചത്. == ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ == === ഫ്രഞ്ച് അധിനിവേശം (1860–1954) === തായ്-വിയറ്റിനാമീസ് ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഖമർ രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ സംരക്ഷിക്കാനെത്തിയ ഫ്രഞ്ചുകാർ താമസിയാതെ ആഭ്യന്തരകാര്യങ്ങളിൽ കൈകടത്താൻ തുടങ്ങി. 1884-ൽ പുതുക്കിയെഴുതിയ ഉടമ്പടിയനുസരിച്ച് കംബോഡിയ ഫ്രഞ്ചു കോളനിയായി പരിണമിച്ചു. നരോദമിന്റെ പിന്ഗാമികളായ ശിശോവത്തും (ഭരണകാലം 1904–27) മണിവോംഗും (ഭരണകാലം 1927–41) നാമമാത്ര രാജാക്കന്മാരായി ഭരണമേറ്റു. മണിവംഗന്റെ മരണശേഷം പത്തൊമ്പതുകാരനായ [[ നൊറോഡോം സിഹാനൂക്|നരോദം സിഹാനുക് രാജകുമാരനെ]] <ref>[http://cdn.preterhuman.net/texts/history/A%20Short%20History%20of%20Cambodia.pdf സിഹാനൂക്]</ref>ഫ്രഞ്ചുഭരണാധികാരികൾ രാജാവാക്കി വാഴിച്ചു. [[നൊറോഡോം സിഹാനൂക്|നരോദം സിഹാനുക് ]]<nowiki/>ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ ചൊല്പടിക്കു വഴങ്ങാത്തവനായിരുന്നു. [[ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം |രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധവും]] വിയറ്റ്നാമിലേയും ലവോസിലേയും കലാപങ്ങളും ദക്ഷിണപൂർവ്വരാജ്യങ്ങളിലെ ഫ്രഞ്ചു ആധിപത്യത്തിന് വെല്ലുവിളിയായി ഭവിച്ചു. === കംബോഡിയ: സ്വാതന്ത്ര്യവും സിഹാനൂകിന്റെ ഭരണവും (1954–1970) === 1954 മെയ് മാസത്തിൽ നടന്ന ജനീവ സമ്മേളനം കംബോഡിയയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം അംഗീകരിച്ചു. പക്ഷെ ആഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങൾ കംബോഡിയയെ വല്ലാതെ കുഴക്കി. പിതാവായ നരോദം സുരമരിതിന് സിംഹാസനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്ത് സിഹാനൂക് രാഷ്ട്രീയത്തിലിറങ്ങി. 1955-ൽ നടന്ന പാർലമെന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സിഹാനുകിന്റെ പാർട്ടി സകല സീറ്റുകളും കരസ്ഥമാക്കി. അടുത്ത 15 വർഷക്കാലം സിഹാനുക് കംബോഡിയയുടെ അനിഷേധ്യ നേതാവായി തുടർന്നെങ്കിലും, ആഭ്യന്തരപ്രശ്നങ്ങൾ വീണ്ടും തലപൊക്കി. അമേരിക്കയെ തീരെ വിശ്വാസമില്ലാതിരുന്നതിനാൽ സിഹാനൂക്കിന്റെ ചായ്‌വ് ചൈനയോടും ഉത്തര വിയറ്റ്നാമിനോടും വിയറ്റ്കോംഗുകളോടുമായിരുന്നു. ഈ ചായ്‌വ് കംബോഡിയയിൽ ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനം ഖമർ റൂഷ് (ചുവപ്പു ഖമർ) പുഷ്ടിപ്പെടുന്നതിന് സഹായകമായി. ഖമർ റൂഷ് എന്ന പേരു നല്കിയതുതന്നെ സിഹാനൂക്കാണ്.<ref name=Cambodia/>, <ref>[http://www.cambodia.org/khmer_rouge/ ഖമർ റൂഷ്]</ref> സമൂഹത്തിൽ പിളർപ്പുകളുണ്ടായി. സംഗതികളെ വഷളാക്കിയത് സിഹാനൂക്കിന്റെ സിനിമാക്കമ്പം കൂടിയായിരുന്നു. 1970-കളിൽ സിഹാനൂകിനെതിരെ വലതുപക്ഷ ശക്തികൾ സംഘടിക്കാൻ തുടങ്ങി. സൈന്യം മുഖ്യമായും വലതു പക്ഷത്തായിരുന്നു. 1970 മാർച്ച് 18-ന് സൈന്യാധിപൻ ലോൻ നോളും ശിശോവത് സിറിക് മാതക് രാജകുമാരനുും ചേർന്നു രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറി നടത്തി. സിഹാനൂക് സ്ഥാനഭൃഷ്ടനാക്കപ്പെട്ടു, മരണശിക്ഷയും വിധിക്കപ്പെട്ടു. ആ സമയത്ത് ഫ്രാൻസ് സന്ദർശിക്കുകയായിരുന്ന സിഹാനൂക് [[ബെയ്‌ജിങ്ങ്‌|ബെയിജിംഗിൽ]] അഭയം തേടി. അവിടെ ഒളിവിൽ കഴിയവെ, ഖമർ റൂഷ് പ്രസ്ഥാനവുമായി സഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടു. കംബോഡിയയിലെ പൊതുജനം എന്നും രാജാവിനോട് അനുഭാവം ഉളളവരായിരുന്നു, അവർ കൂട്ടത്തോടെ ഖമർ റൂഷിലേക്ക് ആകർഷിതരായി. രാജാവിനെ സഹായിക്കാനാണത്രെ അവർ കമ്യുണിസ്റ്റുകാരായത്.<ref name=Cambodia/> സിഹാനൂക് കംബോഡിയൻ രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത് വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയുണ്ടായി. ഖമർ റൂഷിന്റെ വാഴ്ചക്കാലത്ത് അവരുടെ കൈപ്പാവയായും പിന്നീട് 1993-ൽ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു ശേഷം രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രാജാവായും. ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം 2004-ൽ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. അവസാന വർഷങ്ങൾ ബെയിജിംഗിലാണ് കഴിച്ചു കൂട്ടിയത്. 2012 ഒക്റ്റോബർ 15-ന് നിര്യാതനായി.<ref name= Cambodia/> === ഖമർ റിപ്പബ്ലിക്: ലോൻ നോളിന്റെ വാഴ്ചക്കാലം (1970–1975) === അമേരിക്കൻ പിന്തുണയോടെയാണ് ലോൻ നോൾ രാഷ്ടീയ അട്ടിമറി നടത്തിയതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. കംബോഡിയയെ ആസ്പദമാക്കി ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാം സർക്കാറിനെതിരെ സംഘടിച്ചു നിന്ന വിയറ്റ്കോംഗുകളേയും ഉത്തരവിയറ്റ്നാം സൈനികരേയും കംബോഡിയയിൽ നിന്നു തുരത്തുകയായിരുന്നത്രെ നിഗൂഢ ലക്ഷ്യം. ഖമർ റൂഷ് പ്രസ്ഥാനത്തെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യണമെന്ന് ലോൻ നോളും ആഗ്രഹിച്ചു. ആ ഉദ്ദേശ്യം പൂർത്തീകരിക്കാനാവണം 1970 ഏപ്രിലിൽ അമേരിക്കയുടേയും ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാമിന്റേയും സൈന്യങ്ങൾ കംബോഡിയയിലെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് തളളിക്കയറിയപ്പോൾ ലോൻ നോൾ തടസ്സം നിന്നില്ല. വിയറ്റ്നാം സൈന്യവും ഖമർ റൂഷ് സൈനികരും ചെറുത്തു നിന്നു. 1970''–''75 വരേയുളള അഞ്ചു കൊല്ലങ്ങളിൽ കംബോഡിയയിലെ ജനജീവിതം ആകെ താറുമാറായി. ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ ബോംബുവർഷവും യുദ്ധങ്ങളും നിത്യസാധാരണമായി. ലക്ഷോപലക്ഷം ജനങ്ങൾക്ക് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു, അനേകം പേർക്ക് അംഗവൈകല്യം സംഭവിച്ചു. ലോൻ നോളിനെതിരെ വർദ്ധിച്ചു വന്ന ജനക്ഷോഭം ഖമർ റൂഷിന് സഹായകമായി ഭവിച്ചു. 1975 മേ ഒന്നിന് [[നോം പെൻ]] ഖമർ റൂഷിന്റെ അധീനതയിലായി. അതിന് ഏതാണ്ട് രണ്ടാഴ്ച മുമ്പുതന്നെ ലോൻ നോൾ കംബോഡിയയിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടി, അമേരിക്കയിൽ അഭയം തേടിയിരുന്നു. 1985 നവംബർ 7ന് കാലിഫോർണിയയിൽ വെച്ച് ഹൃദ്രോഗം മൂലം മരണമടഞ്ഞു.<ref name=Cambodia/> === ഡമോക്രാറ്റിക് കംപൂച്ചിയ: ഖമർ റൂഷ് അധികാരത്തിൽ (1975–79) === {{പ്രലേ|ഖമർ റൂഷ്}} ഖമർ റൂഷ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് നേതൃത്വം നല്കിയ [[പോൾ പോട്ട്]] പ്രധാനമന്ത്രി പദമേറ്റു. രാഷ്ട്രത്തിന് പുതിയ പേരു കിട്ട് ഡമോക്രാറ്റിക് കംപൂച്ചിയ. കംബോഡിയൻ സമൂഹത്തെ മാവോയിസ്റ്റ് മാതൃകയിൽ കാർഷിക സഹകരണ സമൂഹമാക്കികയായിരുന്നു പോൾ പോട്ടിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനായി ആബാലവൃദ്ധം ജനങ്ങളെ പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റി. പൂജ്യത്തിൽ നിന്നു തുടങ്ങി ( സീറോ ഇയർ) പുതിയ കൊല്ല വർഷമാരംഭിച്ചു. കറൻസിയും തപാൽ സർവീസും റദ്ദാക്കി. രണ്ടാഴ്ചയിലൊരിക്കൽ ബെയിജിംഗിലേക്കുളള വിമാനസർവീസൊഴികെ മറ്റു വിദേശസമ്പർക്കങ്ങളൊക്കെ മുറിച്ചു മാറ്റി. കംബോഡിയ പുറംലോകത്തിന് അപ്രാപ്യയായി. രാജ്യത്തിനകത്തെ എതിർപ്പുകളെ അടിച്ചമർത്താനായി പോൾ പോട്ട് ശുദ്ധീകരണ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു. ഇത് ലോകത്തെയാകമാനം അന്ധാളിപ്പിക്കുന്ന രക്തച്ചൊരിച്ചിലിലും നരഹത്യയിലും കലാശിച്ചത്. ഇതിന് അന്ത്യം കുറിച്ചത് 1979-ലെ വിയറ്റ്നാമീസ് ആക്രമണമാണ്. പോൾ പോട്ടിന്റെ സൈന്യം വിയറ്റ്നാമീസ് വംശജരുടെ നേരേയും ആക്രമണം തുടങ്ങിയതാണ് വിയറ്റ്നാമിനെ അരിശം കൊളളിച്ചത്. <ref>[http://countrystudies.us/cambodia/33.htm ഖമർറൂഷിന്റെ പതനം]</ref> ഈ ആക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് ഖമർ റൂഷ് പ്രസ്ഥാനം കംബോഡിയൻ വനാന്തരങ്ങളിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു. അവിടെ താവളമടിച്ച് രണ്ടു ദശാബ്ദക്കാലത്തോളം കംബോഡിയയുടെ രാഷ്ട്രീയസാമൂഹ്യ മേഖലകളിൽ ഹിംസാപ്രവർത്തനം നടത്തിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു. === പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ളിക് ഓഫ് കംപൂച്ചിയ: വിയറ്റ്നാമിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ (1979–1989) === [[File:Cambodia anti-PRK border camps.png|thumb|240px| കംബോഡിയൻ അതിർത്തിയിലെ ശത്രു താവളങ്ങൾ ; 1979-1984]] വിയറ്റ്നാമിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ കംബോഡിയക്ക് പുതിയ പേരും ( പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ളിക് ഓഫ് കംപൂച്ചിയ, PRK) പുതിയൊരു പാർട്ടിയും (കംബോഡിയ പീപ്പിസ് പാർട്ടി, ''CPP'') ഭരണകൂടവും ലഭിച്ചു. വിയറ്റ്നാമിനോടു കൂറുപുലർത്തിയിരുന്ന പഴയ ഖമർറൂഷ് പ്രവർത്തകരായിരുന്ന, ഹുൺ സെന്നും ഹെങ് സമ്രിനും ആയിരുന്നു പാർട്ടിയുടേയും ഭരണത്തിന്റേയും തലപ്പത്ത്<ref name=Cambodia/>. തുടർന്നുണ്ടായ ആഭ്യന്തരകലാപങ്ങൾ കംബോഡിയയുടെ കൃഷിയേയും വിളവെടുപ്പിനേയും കാര്യമായി ബാധിച്ചു. എതിരാളികൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടരുതെന്ന് ദുരുദ്ദേശത്തോടെ ഓരോ ഗ്രൂപ്പും നെൽശേഖരങ്ങളും വിളഞ്ഞുനിന്ന പാടങ്ങളും കത്തിച്ചു ചാമ്പലാക്കി. വിളയിറക്കൽ തടസ്സപ്പെട്ടു. അരിയടക്കമുളള അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ ക്ഷാമം രൂക്ഷമായി അനുഭവപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ]] ഭക്ഷണമെത്തിക്കാൻ മുൻകൈയെടുത്തു. പക്ഷേ വിതരണസമ്പ്രദായത്തിലെ ചോർച്ചകൾ ഒളിപ്പോരുകാരായ ഖമർറൂഷിനും അനുകൂലമായി ഭവിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://opus.macmillan.yale.edu/workpaper/pdfs/GS24.pdf |title=ഖമർറൂഷ് 1978-നു ശേഷം |access-date=2014-06-16 |archive-date=2016-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216054030/http://opus.macmillan.yale.edu/workpaper/pdfs/GS24.pdf |url-status=dead }}</ref>. അവരുടെ ചെറുത്തുനില്പ് കൂടുതൽ ശക്തമായി. ഗറില്ലകളെ പുറത്തു ചാടിക്കാനായി വിയറ്റ്നാം സുദീർഘവും വ്യാപകവുമായ കുഴിബോംബുകെണി വിരിച്ചു. K-5 എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ കെണി കംബോഡിയ തായ് അതിർത്തി അടച്ചുകെട്ടാനുളള ഉദ്യമമായിരുന്നു. <ref name= Cambodia/>. വിയറ്റ്നാം അധിനിവേശത്തിനെതിരായി നരോദം സിഹാനൂക്കിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്വതന്ത്ര നിഷ്പക്ഷ ദേശീയ മുന്നണി (''Front Uni National pour un'' ''Cambodge Indépendant'', ''Neutre'', ''Pacifique, et Coopératif''), സംഘടിച്ചു. ''FUCINPEC'' എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഈ മുന്നണിയിലെ മുഖ്യ ഘടക കക്ഷി ഖമർ റൂഷിന്റെ കംബോഡിയൻ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി (''DK'') യാണെന്ന വസ്തുത എല്ലാവരും സൗകര്യപൂർവ്വം വിസ്മരിച്ചു. വിയറ്റിനാമിനെതിരെ പൊരുതാനായി അമേരിക്ക FUCINPEC മുന്നണിക്ക് പ്രതിവർഷം 150 ലക്ഷം ഡോളർ നല്കിയിരുന്നത്രെ<ref name= Cambodia/>. ഏറിവരുന്ന അന്താരാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദം മൂലം 1989-ൽ വിയറ്റനാം കംബോഡിയയിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ നിർബന്ധിതരായി. ''FUCINPEC'' ദുർബലമായ CPP സർക്കാറിനുനേരെ നേരെ ആക്രമണം അഴിച്ചു വിട്ടു. === ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ അനുരഞ്ജനശ്രമങ്ങൾ, പാരീസ് ഉടമ്പടി, ''UNTAC'', (1989''–''1993) === കംബോഡിയയിലെ ആഭ്യന്തരസമരങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ വീണ്ടും മുന്നോട്ടു വന്നു. [[അമേരിക്ക]], [[ഫ്രാൻസ്]], [[റഷ്യ]], [[ചൈന]], [[ബ്രിട്ടൻ]] എന്നിവരുടെ അനുരഞ്ജനശ്രമങ്ങളാൽ കംബോഡിയയിലെ സർക്കാരും വിപക്ഷ കൂട്ടുകെട്ടും ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തി.<ref>[http://www.cambodia.org/facts/?page=1991+Paris+Peace+Agreements പാരിസ് ഉടമ്പടി]</ref>, <ref>{{Cite web |url=http://www.usip.org/sites/default/files/file/resources/collections/peace_agreements/agree_comppol_10231991.pdf |title=സമാധാന കരാറുകൾ |access-date=2014-06-17 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029113339/http://www.usip.org/sites/default/files/file/resources/collections/peace_agreements/agree_comppol_10231991.pdf |url-status=dead }}</ref> പക്ഷെ ഖമർറൂഷ് അവസാന നിമിഷത്തിൽ, ''FUCINPEC –'' ൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പിരിഞ്ഞു. ''UNTAC'' (''United Nations Transitional Authority in Cambodia'') ഭരണനിർവഹണത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു, കംബോഡിയയിൽ സമാധാനപൂർണമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനുളള അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കാനുളള ചുമതലയും ഏറ്റെടുത്തു. === കിംഗ്ഡം ഓഫ് കംബോഡിയ (1993''–''1998) === ====രാജവാഴ്ച, രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറികൾ, പോൾ പോട്ടിന്റെ നിര്യാണം ==== ഖമർ റൂഷ് വിട്ടു നിന്നെങ്കിലും 1993 മേയ് 25-ന് കംബോഡിയയിൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പു നടന്നു. 90% ജനങ്ങൾ വോട്ടു രേഖപ്പെടുത്തി. പക്ഷെ നിർണ്ണായക ഭൂരിപക്ഷം ഒരു പാർട്ടിക്കും ലഭിച്ചില്ല. നരോദം സിഹാനൂക് വീണ്ടും രാജപദവിയേറ്റു. FUCINPEC ഉം CPP യും ഒത്തു ചേർന്ന് രണ്ടു പ്രധാനമന്ത്രിമാരുളള കൂട്ടുമന്ത്രിസഭ നിലവിൽ വന്നു. FUCINPEC – ൻറെ നേതാവ് നരോദം രണരിദ്ധ് ഒന്നാമനും, CPP-യുടെ നേതാവ് ഹുൺ സെൻ രണ്ടാമനും. കൂട്ടു മന്ത്രിസഭയിൽ താമസിയാതെ വിളളലുകൾ വീണു. 1997 ജൂലൈയിൽ, ഹുൺ സെൻ നൊരോദം രണരിദ്ധിനെ സ്ഥാനഭൃഷ്ടനാക്കി, ഖമർ റൂഷുമായി രഹസ്യസഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടു എന്നതായിരുന്നു ആരോപണം<ref> [https://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf 1997 ജൂലൈ സംഭവങ്ങൾ]</ref>. ലോകസമൂഹത്തിൽ കംബോഡിയ വീണ്ടും ഒറ്റപ്പെട്ടു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ കംബോഡിയയുടെ അംഗത്വം മരവിപ്പിച്ചു. എല്ലാ വിധ സാമ്പത്തിക സഹായങ്ങളും നിർത്തലാക്കി<ref name= Cambodia/>. ഹുൺ സെന്നിന്റെ ഭരണകൂടം ഖമർ റൂഷ് താവളങ്ങളെ ഒന്നടങ്കം നശിപ്പിക്കാനുളള ഉദ്യമത്തിലേർപ്പെട്ടു. ഖമർ റൂഷ് പ്രസ്ഥാനവും കോളിളക്കങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന കാലഘട്ടമായിരുന്നു. 1998 ഏപ്രിൽ 15-ന് പോൾ പോട്ട് നിര്യാതനായി. ===1998-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് === ഹുൺ സെന്നിന്റെ സി.പി.പിക്ക് എതിരായി ഒരു മുന്നണി രൂപം കൊണ്ടു, ദേശീയ ഐക്യമുന്നണി, ''NUF'' (''National United Front'') രണരിദ്ധിന്റെ ''FUCINPEC'' ഉം സാം റെയ്ൻസിയുടെ സാം റെയിൻസി പാർട്ടിയുമായിരുന്ന മുന്നണിയിലെ മുഖ്യ ഘടകകക്ഷികൾ. ജൂലൈയിൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സി.പി.പിക്ക് 64 സീറ്റുകൾ കിട്ടിയെങ്കിലും തനിച്ച് സർക്കാർ രൂപികരിക്കാനുളള ഭൂരിപക്ഷമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അനുനയ ചർച്ചകൾ നവമ്പർ വരെ നീണ്ടു. വീണ്ടും കൂട്ടു മന്ത്രിസഭ നിലവിൽ വന്നു. ഡിസമ്പറിൽ ഖമർറൂഷിലെ മുതിർന്ന നേതാക്കന്മാർ ഖിയു സംഫൻ, നുവോൺ ചീയുമടക്കം ഭൂരിഭാഗം അംഗങ്ങളും, സർക്കാറിനു കീഴടങ്ങിയതോടെ ഖമർ റൂഷ് നാമാവശേഷമായി. ==കംബോഡിയ: ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ == 2003, 2008, എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളി സി.പി.പി സ്വന്തം നിലക്ക് സർക്കാർ രൂപികരിക്കാനുളള ഭൂരിപക്ഷം നേടി. ഓരോ തവണയും ഹുൺ സെൻ തന്നെ പ്രധാമന്ത്രി പദമേറ്റു. 2004-ൽ ആരോഗ്യപരമായ കാരണങ്ങളാൽ നരോദം സിഹാനൂക് സ്ഥാനത്യഗം ചെയ്തു. നൊരോദം സിഹാമൊണി രാജപദവിയേറ്റു. 2013-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഹുൺസെന്നിന്റെ പാട്ടിക്ക് കാര്യമായ ക്ഷീണം സംഭവിച്ചുവെങ്കിലും സർക്കാർ രൂപകരിക്കാനുളള ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടി<ref>[http://www.nytimes.com/2013/07/29/world/asia/hun-sens-party-holds-on-to-win-cambodian-vote.html?ref=asia&pagewanted=all&_r=0 Cambodian Elections 2013, New York Tines]accessed 18 June 2014</ref>അങ്ങനെ 1985-മുതൽ ഹുൺ സെൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായി തുടരുന്നു. == ലോകപൈതൃകസ്മാരകം == {{പ്രലേ|അങ്കോർവാറ്റ് ക്ഷേത്രം}} ലോകപൈതൃകസ്മാരകമായി [[യുനെസ്കോ]] പ്രഖ്യാപിച്ച അങ്കോർവാറ്റ് ക്ഷേത്രം കംബോഡിയയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==അവലംബം== <references/> {{Commonscat|Cambodia}} {{Authority control}} {{തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ}} {{ഏഷ്യ}} {{Asia-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കംബോഡിയ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] e16vxnmxk3bnap2lq2qlcqs1rcc1gtf രാമായണം 0 3652 4682713 4676412 2026-11-04T07:12:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682713 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ramayana}} {{infobox Book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = രാമായണം | title_orig = | translator = | image = [[പ്രമാണം:Rama and Hanuman fighting Ravana, an album painting on paper, c1820.jpg|200px|First edition title page]] | image_caption = രാമ-രാവണ യുദ്ധം ചിത്രകാരന്റെ ഭാവനയിൽ | author = [[വാല്മീകി]] | cover_artist = | country = [[ഭാരതം]] | language = [[സംസ്കൃതം]] | series = | genre = | publisher = | release_date = | media_type = | pages = | isbn = ലഭ്യമല്ല <!-- first published before ISBN system started --> | preceded_by = | followed_by = }} {{ഹൈന്ദവം}} {{ഹൈന്ദവഗ്രന്ഥങ്ങൾ}} [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിന്റെ]] സംഭാവനയായ രണ്ട് [[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ്‌ '''രാമായണം''' .<ref>{{Cite web |url=http://www.knowledgecommission.org/classical-indian-epics.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009183844/http://www.knowledgecommission.org/classical-indian-epics.html |archive-date=2007-10-09 |url-status=dead}}</ref> രാമന്റെ യാത്ര എന്നാണ്‌ രാമായണത്തിനർത്ഥം. [[വാല്മീകി|വാല്മീകി മഹർഷി]] രചിച്ച രാമായണം കാവ്യരൂപത്തിലുള്ള ആദ്യ കൃതിയാണ്‌ എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇത് ആദിമകാവ്യം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. മഹത്തായ സീതാചരിത്രവും പൗലസ്ത്യവധവുമാണ് രാമകഥാസംക്ഷേപസാരം. ധാർമ്മികമൂല്യങ്ങളെ മുറുകെ പിടിക്കാനായി മഹത്തായ സിംഹാസനം വരെ ഉപേക്ഷിച്ച രാമനേയും ഭരതനേയും പോലുള്ള മനുഷ്യരുടെ കഥയിലൂടെ മഹത്തരമായ ധർമ്മസം‌രക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സന്ദേശമാണ്‌ വാല്മീകിരാമായണത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്നത്. വാല്മീകിരാമായണത്തിനു മുന്നേ തന്നെ [[രാമകഥ|രാമകഥയെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആഖ്യാനങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. ആ ആഖ്യാനങ്ങൾ ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാലാണ്‌ വാല്മീകിരാമായണം രാമകഥയുടെ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ രൂപമായിത്തീർന്നത്. <ref name=":0">കാമിൽ ബുൽക്കെ രാമകഥ വിവ:അഭയദേവ്. കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി. തൃശൂർ പേജ് 48</ref> ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനു മുന്പ് മാത്രമാണ് പാശ്ചാത്യലോകത്ത് രാമായണം അറിയപ്പെട്ടുതുടങ്ങിയതെങ്കിലും ഇതിനകം അതിനെപ്പറ്റി വിവിധപഠനങ്ങൾ അവിടെ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രകാരന്മാരും പിന്നീട് രാമായണത്തെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കാനാരംഭിച്ചു. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ രാമായണം അതിപ്രാചീനമാണ് എന്ന അഭിപ്രായമായിരുന്നു. എങ്കിലും ഇന്ന് പണ്ഢിതരെല്ലാം തന്നെ ആദിരാമായണ (വാല്മീകി) ഗ്രന്ഥത്തിനും ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന വാല്മീകി രാമായണത്തിനും പ്രത്യേകം രചനാകാലം നിർദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. പുരാതന ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സാഹിത്യ സൃഷ്ടികളിലൊന്നായ രാമായണത്തിന്റെ പ്രഭാവം [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെയും]] ദക്ഷിണപൂർവേഷ്യയിലെയും സംസ്കാരങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിച്ചുകാണാം. ഇന്ന് കാണുന്ന രാമായണം നിരവധി പ്രക്ഷിപ്തഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്‌. രാമനെ വെറുമൊരു സാധാരണ മനുഷ്യനായി വിവരിക്കുന്ന ആദ്യരൂപത്തോട് വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങളിലൊന്നായി വാഴ്ത്തുന്ന തരത്തിലുള്ള ഭാഗങ്ങൾ പിന്നീട് ചേർക്കപ്പെട്ടതാണ്‌ എന്ന വാദമുണ്ട്. രാമനെ ഈശ്വരനായി വാഴ്ത്തുന്ന സന്ദർഭങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ പിന്നീട് ചേർക്കപ്പെട്ടതാണെന്നും വാദിക്കപ്പെടുന്നു‌.<ref>കൊളാടി ഗോവിന്ദൻകുട്ടി വാല്മീകി രാമായണം</ref>, <ref> ജെ.കെ. ത്രിഖ; രാമന്റെ കഥ </ref> <ref> കാമിൽ ബുൽക്കെ രാമകഥ വിവ:അഭയദേവ്. കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി. തൃശൂർ പേജ് 48</ref> രാമായണത്തിൽ രാമനെ ഈശ്വരനായി ഉദ്ഘോഷിക്കുന്ന സന്ദർഭങ്ങൾ‍ കൂടുതലും കാണുന്നത് കാണ്ഡത്തിലും ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലും ആണ്‌. ഈ രണ്ടുകാണ്ഡങ്ങളും രാമായണത്തോട് പിൽക്കാലത്ത് കൂട്ടിചേർക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് പല പണ്ഡിതന്മാരും കാര്യകാരണ സഹിതം തെളിയിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഉത്തരകാണ്ഡത്തിന്റേയും ബാലകാണ്ഡത്തിന്റേയും രചനാശൈലി രാമായണത്തിന്റെ പ്രാമാണിക കാണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് വളരെ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കുന്നതും തന്ന ഇതിനുള്ള തെളിവാണ്‌. പല ഗ്രന്ഥകർത്താക്കളും തങ്ങളുടെ കൃതികളിൽ ഉത്തരകാണ്ഡത്തെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുമില്ല. രാമായണം ബൗദ്ധകൃതിയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയതാണെന്നും; ക്രി.മു. മൂന്നാം ശതകത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ട ദശരഥജാതകത്തിലെ സ്രോതസ്സായ രാമകഥയാണ്‌ (ഇത് വളരെക്കാലം മുൻപേ വായ്മൊഴിയായി പ്രചരിച്ചിരുന്നു) രാമായണത്തിനടിസ്ഥാനം എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ വാദിക്കുന്നു. <ref> ഡോ.വെബ്ബർ, ഓൺ ദി രാമായണ (Ueber das Ramayana Abhabdlungen der koenigl. Akademie der Wissensch, ZuRich, Berlin 1870 page 1-80 English Translation by D.C. Boyd. Bombay 1873 </ref> <ref> ദിനേശചന്ദ്ര; ദി ബംഗാളി രാമായണാസ്. </ref> == ഐതിഹ്യം == രാമായണം കാവ്യരൂപത്തിൽ രചിക്കാനിടയായ സംഭവത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യം അനുസരിച്ച് [[വാല്മീകി]] മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിരുന്നു വന്ന നാരദമുനിയിൽ നിന്നാണ്‌ വാല്മീകി [[രാമകഥ]] കേൾക്കാനിടയായത്. നാരദനോടുള്ള വാല്മീകിയുടെ ചോദ്യം <blockquote>ക്വോ നസ്മിൻ സാമ്പ്രതം ലോകേ ഗുണവാൻ തത്ര വീര്യവാൻ</blockquote> അതായത് ഈ ലോകത്തിൽ ധൈര്യം, വീര്യം, ശ്രമം, സൗന്ദര്യം, പ്രൗഢി, സത്യനിഷ്ഠ, ക്ഷമ, ശീലഗുണം, അജയ്യത എന്നീ ഗുണങ്ങളടങ്ങിയ ഏതെങ്കിലും മനുഷ്യനുണ്ടോ; ഉണ്ടെങ്കിൽ അങ്ങേക്കറിയാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ലല്ലോ? എന്നായിരുന്നു; അതിനുള്ള മറുപടിയായാണ്‌ നാരദൻ രാമകഥ ചൊല്ലിക്കൊടുക്കുന്നത്. എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒരു മനുഷ്യനിൽ സമ്മേളിക്കുക എന്നത് അസംഭവ്യമാണ് എന്നും എന്നാൽ ഏറെക്കുറെ ഗുണങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന മനുഷ്യൻ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ മൂത്തമകൻ രാമനാണെന്നും ആയിരുന്നു നാരദന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന് നാരദൻ രാമകഥ മുഴുവനും വാല്മീകിക്ക് വിസ്തരിച്ച് കൊടുത്തു. പിന്നീടൊരിക്കൽ‍ ശിഷ്യന്മാരുമൊത്ത് [[തമസാ നദി|തമസാ നദിയിൽ]] സ്നാനത്തിനായി പോവുകയായിരുന്ന [[വാല്മീകി]] ഒരു [[വേടൻ]] [[ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷി|ക്രൗഞ്ചമിഥുനങ്ങളിൽ]] ആൺപക്ഷിയെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നതു കണ്ടു. കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന മുനിമാർക്ക് അത്തരം കാഴ്ചകൾ നിത്യേന കാണുന്നതാണെങ്കിലും രാമകഥ വാല്മീകിയുടെ ലോകവീക്ഷണം തന്നെ മാറ്റി മറിച്ചിരുന്നതിനാൽ, ആൺപക്ഷിയുടെ ദാരുണമായ അന്ത്യവും പെൺപക്ഷിയുടെ വിലാപവും ചേർന്ന് ആ കാഴ്ച മഹർഷിയുടെ മനസ്സലിയിച്ചു. ഉള്ളിൽ ഉറഞ്ഞുക്കൂടിയ വികാരം{{Ref_label|A|a|none}} <blockquote>"മാ നിഷാ‍ദ പ്രതിഷ്ഠാം ത്വമഗമഃശാശ്വതീ സമാഃ യൽ ക്രൌഞ്ചമിഥുനാദേകമവധീഃ കാമമോഹിതം"</blockquote> എന്ന ശ്ലോകരൂപത്തിൽ പുറത്തുവന്നു. ഈ ശ്ലോകം ചൊല്ലിത്തീർന്നതും [[ബ്രഹ്മാവ്]] അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. അതേ രൂപത്തിൽ തന്നെ [[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമന്റെ]]‍ ജീവിതകഥ രചിക്കുവാൻ വാല്മീകിയെ ഉപദേശിച്ചു. ഇരുപതിനായിരം ശ്ലോകം കൊണ്ട് രാമായണ കഥ കാവ്യരൂപത്തിൽ അദ്ദേഹം എഴുതിത്തീർത്തു. അഞ്ഞൂറ് അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്. [[ബാലകാണ്ഡം]], [[അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡം]], [[ആരണ്യകാണ്ഡം]], [[കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം]], [[സുന്ദരകാണ്ഡം]], [[യുദ്ധകാണ്ഡം]], [[ഉത്തരകാണ്ഡം]] എന്നിങ്ങനെ ഏഴു കാണ്ഡങ്ങളിലാണ് രാമകഥ രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ ബാലകാണ്ഡവും ഉത്തരകാണ്ഡവും വാല്മീകി എഴുതിയതല്ല എന്നും അത് പിന്നീട് ചേർക്കപ്പെട്ടതാണെന്നും വാദമുണ്ട്<ref name="Rrevisited">{{cite book |last=Bose |first=Mandakranta |date=2004 |title=The Ramayana Revisited |isbn=9780198037637}}</ref><ref name="Beauty">{{cite web |url=https://penguin.co.in/thepenguindigest/the-beauty-of-the-valmiki-ramayana-by-bibek-debroy/ |title=The Beauty of the Valmiki Ramayana by Bibek Debroy |last=Debroy |first=Bibek |date=29 January 2018 |access-date=11 April 2018 |language=en}}</ref>. == രചയിതാവ് == [[പ്രമാണം:Valmiki Ramayana.jpg|thumb|150px|വാല്മീകിയുടെ എണ്ണഛായ]] [[പ്രമാണം:Four Sons of Dasaratha.jpg|thumb|230px|ദശരഥപുത്രന്മാരുടെ ജന്മം]] [[വാല്മീകി]] മഹർഷിയാണ്‌ രാമായണത്തിന്റെ രചയിതാവ് എന്നാണ് ലഭിച്ചിട്ടുള്ള രേഖകളിൽ നിന്ന് അനുമാനിക്കുന്നത്. ഈ കവിയുടെ ജീവചരിത്രത്തെപ്പറ്റിയുള്ള പ്രാമാണികമായ തെളിവുകളുടെ അഭാവം ഉണ്ട് എന്നത് നിസ്തർക്കമാണ്. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം ആദ്യം ഒരു കൊള്ളക്കാരനായിരുന്നു. എന്നാൽ സന്യാസം സ്വീകരിച്ച ശേഷം ദീർഘകാലത്തെ തപസ്സിനു ശേഷം അദ്ദേഹം രാമായണം രചിക്കാനുള്ള സാമർത്ഥ്യം നേടിയെടുത്തു. അദ്ദേഹം ഒരു ശിവഭക്തനായിരുന്നു. ഇതു സംബന്ധിച്ച ആദ്യത്തെ പരാമർശം [[സ്കന്ദപുരാണം|സ്കന്ദപുരാണത്തിലാണുള്ളത്]]. എന്നാൽ ഇതിന്റെ പ്രാചീനതയെക്കുറിച്ച് സന്ദേഹമുയർന്നിട്ടുണ്ട്. കാരണം സ്കന്ദപുരാണത്തിലെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനുശേഷമുള്ളതാണ് എന്നതും ധാരാളം പ്രക്ഷിപ്തങ്ങൾ കലർന്നതുമാണെന്നതാണ്‌. പ്രമാണിക രാമായണത്തിൽ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ ഫലശ്രുതിയിലല്ലാതെ ഒരിടത്തും വാല്മീകിയെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവമില്ല. എന്നാൽ പിന്നീടെഴുതപ്പെട്ട രാമായണത്തിൽ ബാലകാണ്ഡത്തിലും, ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലും പ്രസ്താവങ്ങൾ കാണാം. കൂടാതെ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]] വാല്മീകിയെപ്പറ്റി സൂചനകൾ ലഭിക്കുന്നു. {{Ref_label|B|b|none}} മഹാഭാരതത്തിലെ അനുശാസനപർവ്വത്തിൽ ഒരു വാദത്തിൽ വാല്മീകിയെ ബ്രഹ്മഘ്നൻ എന്നാക്ഷേപിക്കുന്നുണ്ട്. വാല്മീകി കൊള്ളക്കാരനായിരുന്നു എന്ന കഥകൾ പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഈ അനുമാനമായിരിക്കണം എന്നു കാമിൽ ബുൽകെ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. തൈത്തീര്യപ്രാതിശാഖ്യത്തിൽ വൈയാകരണനായ ഒരു വാല്മീകി മഹർഷിയെപ്പറ്റി പറയുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആദികവിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തനാണ് എന്ന് യാക്കോബിയും വെബ്ബറും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ ഉദ്യോഗപർവ്വത്തിലെ സുപർണ്ണ വാല്മീകിയെപ്പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. സുപർണ്ണവംശം ക്ഷത്രിയരായിരുന്നതിനാൽ ആദികവിയും, സുപർണ്ണവാല്മീകിയും വ്യത്യസ്തരായിരിക്കണം. ബാലകാണ്ഡത്തിന്റേയും, ഉത്തരകാണ്ഡത്തിന്റേയും രചനയോടെയാണ്‌ ആദികവി വാല്മീകിയും, മഹർഷി വാല്മീകിയും ഒന്നാണെന്ന ധാരണ പരക്കെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയത്. ബാലകാണ്ഡത്തിന്റെ പ്രാരംഭത്തിൽ വാല്മീകി നാരദനിൽ നിന്ന് രാമകഥ കേൾക്കുന്നതിനിടയായതിനേയും പിന്നീടു രാമായണം എഴുതിയശേഷം ഗായകരായ തന്റെ രണ്ട് ശിഷ്യന്മാരോട് രാമകഥ പ്രചരിപ്പിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചതിനേയും സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഉത്തരകാണ്ഡത്തിൽ [[സീത|സീതാ]] പരിത്യാഗത്തിനുശേഷം സീതയെ വാല്മീകി സം‌രക്ഷിക്കുന്നതിനേയും മറ്റും പറയുന്നു. ഉത്തരകാണ്ഡത്തിൽ വാല്മീകി താൻ പ്രചേതസ്സിന്റെ പത്താമത്തെ പുത്രനാണെന്ന് പറയുന്നു. അനേകായിരം വർഷം അദ്ദേഹം തപസ്സു ചെയ്തിരുന്നുവെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.(ദക്ഷീണാത്യരാമായണത്തിൽ -ഉത്തരകാണ്ഡം 111, 11) എന്നാൽ ഉത്തരകാണ്ഡത്തിന്റെ രചയിതാവിൻ വാല്മീകി ഒരു കൊള്ളക്കാരനായിരുന്നു എന്ന കഥ സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല എന്ന അനുമാനമാണ്‌ ഇതു നൽകുന്നത്. ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ ആദികവിയും വാല്മീകി മഹർഷിയും ഒന്നാണെന്നത് സർവ്വസമ്മതമായി തുടങ്ങുകയും വാല്മീകിയെ രാമായണത്തിന്റെ സംഭവങ്ങളുടെ സമകാലീനാക്കിത്തീർക്കുകയും ചെയ്തു തുടങ്ങി. ഉത്തരകാണ്ഡത്തിന്റെ രചനാകാലത്ത് വാല്മീകിയും അയോദ്ധ്യയുമായി അഭേദ്യമായ ബന്ധമുണ്ടെന്ന് സ്ഥാപിച്ചു തുടങ്ങി. വാല്മീകിയെ ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തായും ചിത്രീകരിക്കുന്നു. പില്ക്കാലത്തെ പലരചനകളിലും വാല്മീകിയും ഭാർഗ്ഗവ ച്യവനമഹർഷിയും ഒന്നാണെന്ന സങ്കല്പം പ്രചരിച്ചു തുടങ്ങി. [[ച്യവനൻ|ച്യവനമഹർഷി]] അനേകായിരം വർഷം തപസ്സിരുന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ ചിതല്പുറ്റ് (വാല്മീകം) വന്നു മൂടിയെന്ന കഥ വാല്മീകിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിക്കാണുന്നു. == രാമായണത്തിന്റെ രചനാകാലം == [[പ്രമാണം:An Ramlila Actor In The Role of Ravana.jpg|thumb|രാമലീല ഉത്സവത്തിൽ [[രാവണൻ|രാവണന്റെ]] വേഷത്തിൽ ]] [[പ്രമാണം:Wat phra keaw ramayana fresco.jpg|thumb|Ramayana Fresco, [[Wat Phra Kaew]], [[Bangkok]]]] [[പ്രമാണം:Srisita ram laxman hanuman manor.JPG|thumb|Deities Sita (far right), Rama (center), Lakshmana (far left) and Hanuman (below seated) at [[Bhaktivedanta Manor]], Watford, [[England]].]] രാമായണത്തിന്റെ രചനാകാലത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുമ്പോൾ മിക്ക പണ്ഡിതന്മാരും ആദിരാമായണത്തിനും(പ്രാമാണിക ഗ്രന്ഥം) പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന വാല്മീകി രാമായണത്തിനും പ്രത്യേകം രചനാകാലം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. [[വാല്മീകി]] എഴുതിയ രാമായണത്തിനും രണ്ടാമത്തേതിനും തമ്മിൽ വളരെക്കാലത്തെ അന്തരം കാണുന്നുണ്ട്. ചെറുതും വലുതുമായ പ്രക്ഷിപ്തങ്ങൾ ഒഴിച്ചുള്ള പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന വാല്മീകിരാമായണത്തിന്റെ ആധുനികരൂപം കുറഞ്ഞത് ക്രി.വ. രണ്ടാം ശതകത്തിലേതാണെന്നാണ്‌ ഫാദർ. കാമിൽ ബുൽകെ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ പേരും ഈ അഭിപ്രായത്തോട് യോജിക്കുന്നു. ആദിരാമായണത്തിന്റെ രചനാകാലത്തെപ്പറ്റിയുള്ള കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ തരുന്ന രേഖകൾ കുറവാണ്‌. ഋഗ്വേദത്തിലോ മറ്റ് വേദങ്ങളിലോ രാമകഥയെപ്പറ്റി സൂചനകൾ ഇല്ല. രാമായണത്തിൽ മഹാഭാരത വീരന്മാരെപറ്റിയും പരാമർശമില്ല. എങ്കിലും മഹാഭാരതത്തിൽ രാമകഥകൾ (പ്രക്ഷിപ്തമാണെങ്കിലും) നിരവധി കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം രാമയണത്തിന്റെ രചനാകാലം വേദങ്ങൾക്കു ശേഷവും മഹാഭാരതത്തിനു മുൻപുമാണെന്ന ധാരണ പണ്ടേ ഉണ്ടായിരുന്നു. പാണിനിയുടെ അഷ്ടാധ്യായിനിയിൽ മഹാഭാരതത്തിലെ പ്രമുഖ കഥാപാത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചനകൾ ഇല്ലെങ്കിലും താരതമ്യേന അപ്രധാനികളായ ശുർപ്പണഖ, കൈകേയി, കൗസല്യ എന്നിവരെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. അത് പാണിനിയുടെ കാലത്തും രാമായണം അല്ലെങ്കിലും രാമകഥ പ്രചാരത്തിലിരുന്നതായി കാണിക്കുന്നു. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനു മുന്പ് മാത്രമാണ് പാശ്ചാത്യലോകത്ത് രാമായണം അറിയപ്പെട്ടുതുടങ്ങിയതെങ്കിലും ഇതിനകം അതിനെപ്പറ്റി വിവിധപഠനങ്ങൾ അവിടെ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രകാരന്മാരും പിന്നീട് രാമായണത്തെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കാനാരംഭിച്ചു. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ രാമായണം അതിപ്രാചീനമാണ് എന്ന അഭിപ്രായമായിരുന്നു. എങ്കിലും ഇന്ന് പണ്ഢിതരെല്ലാം തന്നെ ആദിരാമായണ (വാല്മീകി) ഗ്രന്ഥത്തിനും ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന വാല്മീകി രാമായണത്തിനും പ്രത്യേകം രചനാകാലം നിർദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. ആദിരാമായണത്തിൽ ബൗദ്ധസ്വാധീനങ്ങളോ ബൗദ്ധകഥകളോ ഒന്നും കാണാത്തതിനാൽ ഇത് ബുദ്ധനുമുൻപേ രചിക്കപ്പെട്ടതാണെന്നാണ് മോർണിയർ വില്യംസ് അവകാശപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ത്രിപിടകത്തിന്റെ രചനാകാലത്ത് രാമകഥയെപ്പറ്റിയുള്ള വ്യക്തമായ ആഖ്യാനങ്ങൾ നിലവിലുള്ളത് ഇതിനെ ഖണ്ഡിക്കാനായി സി.വി. വൈദ്യയും മറ്റും ഉപയോഗിക്കുന്നുമുണ്ട്. വിവിധ പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം രചനാകാലം താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. {| class="wikitable" |- ! പണ്ഡിതൻ ! രചനാകാലം ! പ്രധാനകാരണം |- | എച്ച്. ശ്ലേഘൽ | ക്രി.മു. 11 ശതകം | - |- | ജി. ഗൊരേസി | ക്രി.മു. 12 ശതകം | - |- | എം. മോണിയർ വില്യംസ് | ക്രി.മു. 5-ആം ശതകം | പ്രാമാണിക വാല്മീകിരാമായണത്തിൽ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ സ്വാധീനം ഇല്ലാത്തത് |- | ഡോ യാക്കോബി | ക്രി.മു. 6-8 ശതകങ്ങൾ | ബൗദ്ധ സ്വാധീനം ഇല്ലാത്തത് |- | എ.എ. മക്‌ഡൊണാൾഡ് | ക്രി.മു. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യം | പാലി ഗീതങ്ങൾ, രാമയണ കാവ്യ വ്യാകരണം എന്നിവ അപഗ്രഥിച്ചതിൽ നിന്ന്.. |- | എ.ബി. കീഥസ് | ക്രി.മു. 4-ആം ശതകം | യാക്കോബിക്ക് തെറ്റ് പറ്റിയതത്രെ |- | എം. വിന്റ്രനിസ് | ക്രി.മു. 3-ആം ശതകം | കീഥ്സിനോട് യോജിക്കുന്നു |- | സി.വി. വൈദ്യ | ക്രി.മു. | ത്രിപിടകത്തിലെ രാമകഥയുടെ വികാസം |} ചില ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം [[കോസല ദേശം|കോസല ദേശത്തെ]] നാടോടിപ്പാട്ടുകളാണ്‌ രാമന്റെ കഥ. വാല്മീകി അവ ശേഖരിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ഒന്നിച്ച്‌ ഒരു കാവ്യമാക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കാനാണ്‌ സാധ്യതയെന്ന് അവർ കരുതുന്നു{{തെളിവ്}} എച്ച്. ഡി. സങ്കല്യയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ വാല്മീകി രാമായണത്തിറ്റ്നെ രചനാകാലം 3-4 നൂറ്റാണ്ടാണ്. വിവരണങ്ങളിൽ ഉള്ള വെള്ളി, ഇരുമ്പ്, വീഞ്ഞ്, ഒട്ടകം, ആന എന്നിവയെ ആധാരപ്പെടുത്തിയാണ് അദ്ദേഹം ഈ നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്. <ref>H. D. Sankaliya. in Times of India, Newdelhi, November 26, 1967 എസ്. എൻ. സദാശിവന്റെ എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇന്ത്യ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്ന്</ref> {{POV}} ലേഖനവിദ്യ കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിനു മുമ്പാണ്‌ രാമായണം രചിക്കപ്പെട്ടത്‌ എന്നൊരു വാദമുണ്ട്. രാമായണത്തിലെ പല കഥകളും ശ്ലോകങ്ങളും രാമായണ കഥതന്നെയും മഹാഭാരതത്തിൽ ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇതിന് തെളിവായി ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നു. രാമായണത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യ കൊടും വനം ആണെന്നും അവിടെ വാനരന്മാരും ആദിവാസികളും മാത്രമേ താമസിക്കുന്നുള്ളുവെന്നും പറയുമ്പോൾ മഹാഭാരതത്തിൽ ദക്ഷിണഭാരതത്തിലെ പല രാജ്യങ്ങളുടേയും പേരുകൾ പരാമർശിക്കുന്നു. [[അർജ്ജുനൻ]] പാണ്ഡ്യരാജാക്കന്മാരെയും മറ്റും പരാജയപ്പെടുത്തിയ കഥ ഏറെ പ്രസിദ്ധമാണല്ലോ. <ref name=":0" />അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ രാമായണം മഹാഭാരതത്തേക്കാളും ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുമ്പെങ്കിലും രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കണം. മഹാഭാരതത്തിന്റെ കാലം ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ്‌ അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണെന്നത്‌ ഏകദേശം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. {{തെളിവ്}} എന്നാൽ വാല്മീകിക്ക് അക്കാലത്തെ ഭാരതീയ ഭൂമിശാസ്ത്രവും വ്യാപാരബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചും കാര്യമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നതാണ് മേൽ പറഞ്ഞതിനു കാരണം എന്ന് വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ ശ്ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നുണ്ട്. ഒരു ബൌദ്ധകൃതിയായ [[ദശരഥജാതകം]] മിക്കവാറും രാമായണത്തെ അനുവർത്തിക്കുന്നു. ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ്‌ 38-ൽ ആണ്‌ [[പാലി ഭാഷ|പാലി ഭാഷയിലെ]] ഈ കൃതി രചിക്കപ്പെട്ടത്‌. ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ്‌ 480-ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട [[പാടലീപുത്രം]] എന്ന നഗരം വരെ കഥാകേന്ദ്രത്തിനു സമീപമുള്ള സ്ഥലമായിട്ടു കൂടി രാമായണത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കഥാ കേന്ദ്രമായ അയോദ്ധ്യയെന്നത് കാല്പനികമായ ഒരു സ്ഥലമായതായിരിക്കണം ഇതിനു കാരണം. പിന്നീട് ഗുപ്തകാലത്ത് അയോദ്ധ്യ അന്വേഷിച്ച് നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നെങ്കിലും പാടലീപുത്രത്തിനടുത്തായിരിക്കണം എന്ന ഊഹത്തിലെത്തുകയായിരുന്നു. ഇനി ബാലകാണ്ഡവും ഉത്തരകാണ്ഡവും പിന്നീട്‌ കൂട്ടിച്ചേർത്തവയാണെങ്കിൽ കൂടി ആ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ്‌ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെങ്കിലും നടന്നിരിക്കണം. കാരണം, ക്രി. മു. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[അശ്വഘോഷൻ|അശ്വഘോഷനും]] [[കാളിദാസൻ|കാളിദാസനും]] എല്ലാം രാമായണത്തെ അതിന്റെ ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ്‌ കണ്ടിരിക്കുന്നത്‌ . <ref>{{Cite book | title = രാമകഥ . | last = കാമിൽ ബുൽക്കെ | first = വിവ:അഭയദേവ് | publisher = കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി. തൃശൂർ | year = | isbn = | location = | pages = }}</ref>ഇതിൽ നിന്നെല്ലാം മനസ്സിലാകുന്നത്‌ രാമായണത്തിന്റെ കാലഘട്ടം ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത്‌, ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ്‌ ആറാം നൂറ്റാണ്ടെങ്കിലും ആകണം എന്നാണ്‌. == രാമകഥയുടെ മൂല സ്രോതസ്സ് == [[പ്രമാണം:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|സീതയെ അപഹരിച്ച രാവണനെ നേരിടുന്ന ജടായു - [[രാജാ രവിവർമ്മ|രാജാരവി വർമ്മയുടെ]] എണ്ണച്ഛായ ചിത്രം]] ആദികവി വാല്മീകിക്കു മുന്പേ തന്നെ രാമകഥ സംബന്ധിച്ച ആഖ്യാനകാവ്യം പ്രചരിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വാല്മീകി രാമായണം രചിച്ചു എന്ന് മിക്കവാറും എല്ലാ പണ്ഡിതരും ഏകാഭിപ്രായക്കാരാണ്‌. എന്നാൽ മൂലസ്രോതസ്സിനെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതരുടെ ഇടയിൽ വിഭിന്നമായ അഭിപ്രായങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. === എം.വെബ്ബർ === ഡോ. വെബ്ബറുടെ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച് രാമകഥയുടെ മൂലരൂപം ബൗദ്ധദശരഥജാതകത്തിലുള്ളതാണ്‌. ആദ്യഭാഗങ്ങൾ ഇതിൽ നിന്നെടുത്തവയാണെങ്കിൽ സീതാപഹരണവും, രാവണനുമായുള്ള യുദ്ധവും ഹോമർ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്ന പാരീസിനാലുള്ള ഹെലന്റെ അപഹരണവും, ട്രോയ് നഗരാക്രമണവുമാണെന്നാണ്‌ അദ്ദേഹം കരുതുന്നത്. ഇതനുസരിച്ച് ദശരഥകജാതകവും, ഹോമറിന്റെ കാവ്യവുമാണ്‌ രാമകഥയുടെ പ്രഭവസ്ഥാനങ്ങൾ. എന്നാൽ ദശരഥജാതകം രാമകഥയുടെ അടിസ്ഥാനമാണെന്നുള്ളതിനോട് മിക്ക പണ്ഡിതരും യോജിക്കുന്നുവെങ്കിലും ഹോമറിന്റെ കാവ്യം അടിസ്ഥാനമാക്കാനാവില്ലെന്ന് എല്ലാവരും തന്നെ ശക്തിയുക്തം എതിർത്തിട്ടുണ്ട്. <ref> യാക്കോബി എച്ച്; രാമായണം - ദാസ് രാമായണ, (വിവർത്തനം) ബോൺ 1893) </ref> === എച്ച്. യാക്കോബി === ഡോ. വെബറേ പോലെ തന്നെ രാമകഥക്കു പ്രധാനമായ രണ്ട് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് യാക്കോബിയും കരുതുന്നു. ഒന്നാമത്തെ ഭാഗം അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ദശരഥൻ പ്രധാന നായകനാണ്. ഇത് ഏതോ നാടുകടത്തപ്പെട്ട ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ രാജകുമാരന്റെ സംഭവവുമായി അദ്ദേഹം ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ആ മൂലകഥ പ്രകാരം രാജകുമാരനെ പുറത്താക്കുകയും അയാൾ ഇക്ഷുമതീ തീരം വിട്ട് കോസല രാജ്യത്ത് എത്തുകയും താമസിയാതെ അവിടെ അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പി‍ല്ക്കാലത്ത് അയാൾ വസിച്ചിരുന്ന ഇക്ഷുമതിയിലാണെന്ന ഓർമ്മ ഇല്ലാതെ വന്നപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട രാജകുമാരനാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു പോന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഭാഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം യാക്കോബി വൈദിക സാഹിത്യത്തിനാണ് നൽകുന്നത്. എന്നാൽ കൃഷിയുടെ അധിഷ്ഠാന ദേവതയായി സങ്കല്പിക്കുന്ന സീതയുടെ സ്വഭാവ ചിത്രീകരണം വൈദിക സാഹിത്യത്തിലില്ലെന്ന് അദ്ദേഹവും സമ്മതിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വൈദിക സീതയുടെ വ്യക്തിത്വത്തിൽ നിന്നാണ് രാമായണത്തിലെ സീത വികാസം പ്രാപിച്ചിരിക്കാൻ സാദ്ധ്യത എന്നാണ് അദ്ദേഹം കരുതുന്നത്. ഇതിനെ രമേശ് ചന്ദ്രദത്ത് പോലുള്ള ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പിന്താങ്ങുന്നുമുണ്ട്. <ref> രമേശ് ചന്ദ്രദത്ത് എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് സിവിലിയസേഷൻ ഇൻ ആൻഷ്യൻറ് ഇന്ത്യ. പേജ് 211 ബോംബെ </ref> <ref> എസ്.കെ ബേൽവൽക്കർ; ഉത്തമ രാമചരിത്രം ഭൂമിക പേജ് 59 </ref> [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ദേവതയായ [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രൻ]] തന്നെയാണ് പിന്നീട് കൂടുതൽ സാംസ്കാരികവും നാഗരികവുമായ വികസനം കൈവന്നപ്പോഴാണ് രാമനായിത്തീർന്നത് എന്നാണ് യാക്കോബി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്. കൃഷിയുടെ പ്രാധാന്യം വരുന്നതിനു മുമ്പ് പ്രധാന ദേവതകൾ പ്രകൃതിശക്തികൾ മാത്രമായിരുന്നു. അതിലൊരാളാണു ഇന്ദ്രനും. ഇന്ദ്രന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കർത്തവ്യം വെള്ളം തടഞ്ഞു വച്ച [[വൃത്രൻ|വൃത്രാസുരനെ]] വധിക്കുകയും വെള്ളം മോചിപ്പിക്കുകയുമാണ്. രാവണന്റെയും, വൃത്രന്റെയും മൂലരൂപം ഒന്നാണെന്നു അദ്ദേഹം കരുതുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. കൃഷിയുടെ പ്രധാന ആവശ്യം വെള്ളമാണ്, അതിനെ തടഞ്ഞ് വച്ചത് ആദ്യകാലത്ത് വൃത്രനായിരുന്നു.എങ്കിലും പില്ക്കാലത്ത് കൃഷിയുടെ ദേവതയായ സീതയെ അധിനിവേശം ചെയ്ത രാവണനെയാണ് താദാത്മ്യപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് എന്നു മാത്രം. ഇന്ദ്രന്റെ രണ്ടാമത്തെ ജോലി പണിയരാൽ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പശുക്കളെ വീണ്ടെടുക്കലാണ്. (ഋഗ്വേദം 2-12) വൈദിക കാലത്ത് പശുക്കൾക്കുണ്ടായിരുന്ന അതേ സ്ഥാനമാണ് കൃഷി വികസിച്ചശേഷം കലപ്പക്കും അതിൻറെ ചാലിനും ഉണ്ടായിരുന്നത്. തൽഫലമായി പശുക്കളുടെ അധിനിവേശം സീതാഹരണമായിപ്പോയി എന്ന് മാത്രം. സരമ ഇന്ദ്രനെ സഹായിക്കുന്നതു പോലെ ഹനുമാൻ രാമനെ സഹായിക്കാനെത്തുന്നു. === ദിനേശചന്ദ്രൻ === വെബ്ബറിനേയും യാക്കോബിയേയും പോലെ ദിനേശചന്ദ്രനും രാമകഥക്ക് രണ്ട് പ്രഭവസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. ഒന്ന് ഉത്തരഭാരതത്തിൽ രാമായണത്തിനു മുന്നേ പ്രചാരമുണ്ടായിരുന്ന [[ദശരഥജാതകം]], രണ്ട് ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന രാവണ സംബന്ധിയായ ആഖ്യാനം. മൂന്നാമത്തേത് അപ്രധാനമാണ്. പ്രാചീനകാലത്ത് നില നിന്നിരുന്ന വാനരപൂജയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളാണ് അതിൽ പ്രധാനം. രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസരാജാവ് രാമകഥയേക്കാൾ മുന്നേ പ്രശസ്തി നേടിക്കഴിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ ധാർമ്മികത, തപസ്സ്, മഹത്ത്വം എന്നിവയെപ്പറ്റി പ്രത്യേകം ആഖ്യാനം നിലനിന്നിരുന്നു. ദ്രാവിഡരുടെ പ്രതീകമായി രാവണനേയും, ആര്യന്മാരുടെ പ്രതീകമായി രാമനേയും ചിത്രീകരിച്ചതാവാം. രാവണൻ ധർമ്മകീർത്തിയും ആദർശവാനുമായ ബൌദ്ധരാജാവായിരുന്നു എന്നും ദിനേശചന്ദ്രൻ തർക്കമുന്നയിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ ലങ്കാ രാജാവായിരുന്നു എന്നതിന് അവിടത്തെ അതിപ്രാചീനമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പോലും തെളിവ് ലഭിക്കുന്നില്ല. ദീപവംശവും (ക്രി.വ. 4) മഹാവംശവും (ക്രി.വ. 5) സിംഹള ദ്വീപിലെ അതി പ്രാചീനമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ് ഇതിലെല്ലാം രാമകഥയുടെ സൂചനകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും രാവണനെപ്പറ്റി എങ്ങും പ്രസ്താവിക്കുന്നില്ല എന്നതും ദിനേശചന്ദ്രൻ ആധാരമാക്കിയ ബൗദ്ധലങ്കാവതാരസൂത്രത്തിലെ ആദ്യ അദ്ധ്യായം (രാവണനും ബുദ്ധനും തമ്മിൽ സംഭാഷണം നടന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഭാഗം) പ്രക്ഷിപ്തമാണെന്നും തെളിവ് ലഭിച്ചതും ദിനേശചന്ദ്രന്റെ വാദങ്ങളെ ഖണ്ഡിക്കുന്നവയാണ്‌. ചീനാ പരിഭാഷയിൽ ഈ അദ്ധ്യായമില്ല എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. == വാല്മീകി രാമായണത്തിന്റെ മൂന്നു പാഠങ്ങൾ == വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ പാഠങ്ങൾ എല്ലാം ഒരുപോലെയല്ല. ഇന്ന് വാല്മീകിരാമായണത്തിന്‌ മൂന്ന് പാഠഭേദങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. അവ താഴെ പറയുന്നവയാണ്‌ # ദാക്ഷിണാത്യപാഠം: തെക്കൻ പതിപ്പ്; കൂടുതൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള പതിപ്പാണിത്. ഗുജറാത്തി പ്രിന്റിങ്ങ് പ്രസ് (മുംബൈ) നിർണ്ണയസാഗർ പ്രിന്റിങ്ങ് പ്രസ് (മുംബൈ) # ഗൗഡീയപാഠം: ഗോരേസിയോ (പാരീസ്) പതിപ്പും കൽക്കട്ട സംസ്കൃത സിരീസിന്റെ പതിപ്പും # പശ്ചിമോത്തരീയ പാഠം: ദയാനന്ദമഹാവിദ്യാലയ (ലാഹോർ) ത്തിന്റെ പതിപ്പ്. ഒരോ പാഠത്തിലും മറ്റു പാഠങ്ങളിലില്ലാത്ത ധാരാളം ശ്ലോകങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ട്. ദാക്ഷിണാത്യപാഠവും ഗൗഡീയപാഠവും താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ശ്ലോകങ്ങളുടെ സംഖ്യയുടെ മൂന്നിലൊന്നും മാത്രമേ ഓരോന്നിലും ഓരോ പാഠത്തിലും കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ. വാല്മീകി രാമായണം പ്രാരംഭകാലത്ത് വാമൊഴിയായി പ്രചരിച്ച് വിഭിന്ന തലമുറകളിലൂടെ പ്രചരിച്ച് ലേഖനവിദ്യ നടപ്പിലായ കാലത്ത് വരമൊഴിയിലായിത്തീർന്നതാവണം ഈ പാഠഭേദങ്ങൾക്ക് കാരണം. == സംക്ഷിപ്തം == [[പ്രമാണം:Hanuman before Rama.jpg|thumb|250px|[[സീത|സീതയോടൊപ്പം]] ഇരിക്കുന്ന [[രാമൻ]]. സമീപത്ത് നിൽക്കുന്നത് [[ലക്ഷ്മണൻ]]. [[ഹനുമാൻ]] അനുഗ്രഹം വാങ്ങിക്കുന്നു. ]] [[പ്രമാണം:Battle at Lanka, Ramayana, Udaipur, 1649-53.jpg|thumb|250px|[[Sahibdin|സാഹീബ്ദീന്റെ]] ഭാവനയിൽ ലങ്കായുദ്ധം ]] മഹാവിജ്ഞനും ബ്രഹ്മർഷിമാരിൽ പ്രധാനിയുമായ [[വാല്മീകി]] യുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിരുന്നു വന്ന നാരദനോട് വാല്മീകി മഹർഷി 'ധൈര്യം, വീര്യം, ശമം, സത്യവ്രതം, വിജ്ഞാനം, കാരുണ്യം, സൗന്ദര്യം, പ്രൗഢി, ക്ഷമ, ശീലഗുണം, അജയ്യത എന്നീ ഗുണങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന ഏതെങ്കിലും മനുഷ്യൻ ഭൂമുഖത്തുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കുകയും അതിനുത്തരമായി നാരദൻ മഹർഷിക്ക് രാമകഥ വിവരിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്താണ്‌ രാമായണം ആരംഭിക്കുന്നത്. നാരദന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ശ്രീരാമന്‌ സദൃശനായി മറ്റൊരാളുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഗാംഭീര്യത്തിൽ സമുദ്രത്തേയും സൗന്ദര്യത്തിൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെയും ക്രോധത്തിൽ കാലാഗ്നിയേയും ക്ഷമയിൽ ഭൂമിദേവിയേയും രാമനു സമാനമായി അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന ദശരഥമഹാരജാവിന്റെ പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യയിൽ ഉണ്ടായ ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. മറ്റു ഭാര്യമാരായ സുമിത്രയിൽ ലക്ഷ്മണനെന്നും ശത്രുഘ്നനെന്നും കൈകേയിയിൽ ഭരതനെന്നും മറ്റ് മൂന്ന് പുത്രന്മാരും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ദശരഥൻ മൂത്തപുത്രനെന്ന നിലയിൽ അനന്തരാവകാശിയായി രാമനെയാണ്‌ കണ്ടിരുന്നത്. പ്രജകളുടെ ഹിതത്തിനനുസരിച്ച് രാമനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാനൊരുങ്ങിയ വേളയിൽ ചില നാടകീയ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായി. തന്റെ മകൻ ഭരതൻ രാജാവാകണമെന്ന് അതിയായി ആഗ്രഹിച്ച കൈകേയി പണ്ടെന്നോ രാജാവ് തനിക്ക് നൽകിയ വരത്തിന്റെ പിൻ‌ബലത്താൽ ഭരതനെ രാജാവാക്കണമെന്നും രാമനെ വാനപ്രസ്ഥത്തിനയക്കണമെന്നും ശഠിച്ചു. സത്യവ്രതനായ ദശരഥപുത്രൻ പിതാവിന്റെ മാനം രക്ഷിക്കാനായി സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടും ഭാര്യ സീതയോടും ഒപ്പം യാതൊരു പരിഭവവുമില്ലാതെ വനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അവരെ [[ഗംഗാ നദി|ഗംഗ]] കടത്തിവിടുകയും കാട്ടിൽ വച്ച് ഭരദ്വാജമുനിയെ കാണുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ചിത്രകൂടത്തിൽ താമസിക്കാനാരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ നാളുകളിൽ ദശരഥൻ ചരമമടഞ്ഞു. യുവരാജാവായി ഭരണം തുടരാൻ ഭരതൻ വിസമ്മതിച്ചു. രാമനെ അന്വേഷിച്ച് ഭരതൻ കാട്ടിലേക്ക് പോകുകയും രാമനെ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഭരതന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം സിംഹാസനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു ചെല്ലാൻ രാമൻ വിസമ്മതിച്ചു. സാന്ത്വനങ്ങളോടെ ഭരതനെ അദ്ദേഹം തിരിച്ചയച്ചു. രാമന്റെ പാദുകങ്ങളെ സ്വീകരിച്ച് അത് മുൻനിർത്തി ഭരതൻ രാജ്യഭാരം നിർവഹിക്കുന്നു. വീണ്ടും നഗരത്തിൽ നിന്ന് ആളുകൾ എത്തിയെങ്കിലോ എന്ന ആശങ്കകൊണ്ട് രാമൻ കൂടുതൽ ദുർഗ്ഗമമായ [[ദണ്ഡകാരണ്യം|ദണ്ഡകാരണത്തിലേക്ക്]] താമസം മാറ്റി. വിരാധനെന്ന് രാക്ഷസനെ അദ്ദേഹം വധിക്കുന്നു. [[അഗസ്ത്യൻ|അഗസ്ത്യമഹർഷിയുടെ]] ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ദേവേന്ദ്രന്റെ വില്ലും ബാണങ്ങളൊഴിയാത്ത ആവനാഴിയും അദ്ദേഹം നേടുന്നു. മുനിമാർക്ക് രക്ഷക്കായി രാക്ഷസന്മാരെ വധിക്കാൻ അദ്ദേഹം സഹായിക്കാമെന്നേൽക്കുന്നു. രാക്ഷസരാജാവായ രാവണന്റെ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖയുടെ അംഗഛേദം വരുത്തുന്നത് ഇക്കാലത്താണ്‌. രാവണൻ ശൂർപ്പണഖയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പ്രതികാരത്തിനായി പതിനാലായിരം ഘോരരാക്ഷസന്മാരെ അയക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവരെയെല്ലാം രാമൻ എതിർത്ത് തോല്പിക്കുന്നു. മാരീചൻ എന്ന രാക്ഷസന്റെ മായകൊണ്ട് രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ച് തന്റെ രാജ്യമായ ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഇതിനെ തടഞ്ഞ [[ജടായു|ജടായുവിനെ]] രാവണൻ വധിച്ചു. സീതയെ അന്വേഷിച്ചു നടക്കുന്ന രാമലക്ഷ്മണന്മാർ പമ്പാ തീരത്തുവച്ച് [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനെ]] കാണുന്നു. ഹനുമാന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം [[സുഗ്രീവൻ|സുഗ്രീവനേയും]] അവർ പരിചയപ്പെടുന്നു. സുഗ്രീവനെ സ്വന്തം ജ്യേഷ്ഠനായ [[ബാലി|ബാലിയുടെ]] നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് ബാലിവധം നടത്തുന്നു. പകരമായി സീതയെ അന്വേഷിക്കുന്ന ചുമതല സുഗ്രീവൻ തന്റെ വാനരസേനയെ ഏല്പിക്കുന്നു. വാനരപ്പടയിൽ പക്ഷിശ്രേഷ്ഠനും ജടായുവിന്റെ സഹോദരനുമായ [[സമ്പാതി|സമ്പാതിയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച വിവരങ്ങളനുസരിച്ച് ഹനുമാൻ നൂറുയോജന വിസ്താരമുള്ള ദക്ഷിണമഹാസമുദ്രം ലംഘിച്ച് ലങ്കയിലെത്തുന്നു. അശോകവനിയിൽ വച്ച് സീതയെ കാണുകയും രാമന്റെ വിശേഷങ്ങൾ അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു, രാമന്റെ മുദ്രാമോതിരം കാണിച്ച് വിടവാങ്ങി വരും വഴിക്ക് രാവണനു പിടികൊടുത്ത ഹനുമാന്റെ വാലിനു തീവക്കാൻ രാവണൻ കല്പിക്കുന്നു. വാലിലെ തീയുമായി ഓടിനടന്ന ഹനുമാൻ കൊട്ടാരത്തിനു തീ കൊടുത്ത് നേരമ്പോക്ക് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. രാവണന്റെ സേനാപതികളെയും ഇളയമകനായ അക്ഷയകുമാരനെയും ഹനുമാൻ കൊന്നൊടുക്കുന്നു. രാവണനെ വെല്ലുവിളിച്ചശേഷം സമുദ്രം തിരിച്ച് ചാടിക്കടന്ന് രാമനടുത്തെത്തി വിവരം അറിയിക്കുന്നു. രാമൻ യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്ത് സമുദ്രതീരത്തെത്തുന്നു. സേതുബന്ധനം ചെയ്ത് വാനരസേനകളോടൊത്ത് ലങ്കയിലെത്തി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ വധിക്കുകയും തുടർന്ന് സീതയെ രക്ഷപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. വിഭീഷണനെ രാജാവായി വാഴിച്ചശേഷം രാമൻ തിരിച്ചു പോരുന്നു. സീതയോട് രാമൻ ക്രൂരമായാണ്‌ സംസാരിച്ചത്. എന്നാൽ സീത അഗ്നിയിൽ തന്റെ വിശുദ്ധി തെളിയിച്ച് രാമന്റെ മനസ്സിനെ വിജയിക്കുന്നു. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയിൽ വൻ വരവേല്പ് നൽകുകയും അദ്ദേഹം സിംഹാസനാവരോഹണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് പ്രജകൾ കൃതയുഗത്തിലെന്ന പോലെ മംഗളകരമായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രോഗങ്ങൾ, ബാലമരണം, വിധവകൾ, പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങൾ എന്നിവയൊന്നുമില്ലാത്ത രാമരാജ്യം അവർക്ക് ലഭിച്ചു. ഒടുവിൽ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരെയെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ശ്രീരാമൻ സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. പ്രധാനമായും രണ്ടുഭാഗമായാണ്‌ രാമായണം വികസിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ എന്നാണ്‌ പാശ്ചാത്യചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം. അഞ്ചു കാണ്ഡങ്ങൾ മാത്രമുള്ള രാമായണത്തിൽ ബാലകാണ്ഡം, ഉത്തരകാണ്ഡം എന്നിവ പിന്നീട്‌ കൂട്ടിച്ചേർത്തവയാണ്‌ എന്നാണ്‌. == വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും == രാമകഥയിലെ വാനരന്മാരും ഋക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും വിന്ധ്യപ്രദേശത്തിലേയും മദ്ധ്യഭാരതത്തിലേയും ആദിവാസികളായ അനാര്യ(ദ്രാവിഡരും മറ്റും) ഉപജാതികളായിരുന്നു. ഇത് മിക്കവാറും എല്ലാ ചരിത്രകാരന്മാരും സമ്മതിക്കുന്നു. വാല്മീകി രാമായണത്തിൽ ഈ ആദിവാസികളെ വാനരന്മാരെന്നും ഋഷന്മാരെന്നും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പ്രാരംഭത്തിൽ ഇവരെല്ലാം തന്നെ മനുഷ്യരായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് ആദികാവ്യത്തിലെ അനേകം സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാം. രാമയണത്തിലെ വാനരന്മാർ മനുഷ്യരെപ്പോലെ ബുദ്ധിസമ്പന്നരാണ്‌, മനുഷ്യരുടെ ഭാഷ, സംസ്കാരം എന്നിവ അവർക്കുമുണ്ട്. വാനരന്മാരുടെ പേര്‌, അവരെ കുരങ്ങുകളുടെ പോലെ കാണപ്പെട്ടതിനാലാണെന്നൊരു കൂട്ടം ചരിത്രകാരന്മാർ വാദിക്കുമ്പോൾ ജൈനരാമായണം അനുസരിച്ച് അവരുടെ കൊടിയുടെ അടയാളം അപ്രകാരമായിരുന്നതിനാൽ കവി വാനരന്മാർ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു എന്നാണ്‌ മറ്റൊരു വിഭാഗം കരുതുന്നത്. കരടിയുടെ ചിഹ്നം കൊടിയിലുണ്ടായിരുന്നവരെ ഋഷന്മാരെന്നും വിളിച്ചിരുന്നതിക്കാരണത്താലാണ്‌. മറ്റൊരനുമാനം ഇക്കാലത്തെ ആദിവാസികളേയും പോലെ തന്നെ ഈ ജാതികൾ വിഭിന്നമായ മൃഗങ്ങളേയും സസ്യങ്ങളേയും ആരാധിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഏത് മൃഗത്തേയും സസ്യത്തേയും ആരാധിച്ചിരുന്നുവോ അതേ പേരിൽ തന്നെ വിളിക്കപ്പെടുകയും അതേ രീതിയിൽ വസ്ത്രധാരണം നടത്തുവാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു . ഇതിനെ ടോട്ടം എന്ന ഗോത്രവിഭാഗത്തിൽ പെടുത്തിയാണ്‌ ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ കാണുന്നത്. <ref>{{Cite book | title = എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ | last = എസ്.എൻ. | first = സദാശിവൻ | publisher = | year = | isbn = | location = | pages = 167 }}</ref> ജടായു, സമ്പാതി,(ഗരുഡൻ) ജാംബവാൻ(കരടി) സുഗ്രീവൻ (വാനരൻ) രാവണൻ(രാക്ഷസൻ) എന്നീ ടോട്ടങ്ങളെ രാമയണത്തിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == വാല്മീകിക്ക് ദക്ഷിണഭാരതത്തിലേയും, മദ്ധ്യഭാരതത്തിലേയും ഭൂമിശാസ്ത്രവുമായി പരിചയമില്ലായിരുന്നു എന്ന് രാമായണത്തിൽ നിന്ന് തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹം കൂടുതലായും അനുമാനത്തേയും കല്പനയേയുമാണ്‌ ആശ്രയിച്ചത്. അതിനെ പിന്തുടർന്നു വന്ന വ്യാഖ്യാനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുമാനത്തിനു പുറമേ ചിന്തിച്ചുകാണുന്നില്ല എന്ന് പ്രോഫ: കാമിൽ ബുൽകേ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. രാമായണം എഴുതപ്പെട്ടതിനും വളരെ മുൻപേ തന്നെ വിവിധ ദേശങ്ങളുമായി സമുദ്രമാർഗ്ഗം ഭാരതം ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും അതിനെക്കുറിച്ചൊന്നും പരാമർശമില്ലാത്തതും വാല്മീകിക്ക് ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലുണ്ടായിരുന്ന പരിചയക്കുറവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. രാമായണം വിശകലനം ചെയ്തിട്ടുള്ള പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ <ref>എം.ബി കീബേ. ഇ.ഹി,ക്വാ പേജ് 693-702 </ref> <ref>ഹീരാലാൽ ത്ധാ; കോമെമ്മറേഷൻ വാല്യം പേജ് 151-161 കേശവോസ്തവ സ്മാരക ഗ്രന്ഥം </ref> <ref>റായ് കൃഷ്ണദാസ്; രാമവനത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം</ref> <ref>എപപ്പിക് ആൻഡ് പുരാണിക് സ്റ്റഡീസ്. ഭണ്ഡാർക്കർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് </ref> രാവണന്റെ ലങ്ക, ഇന്നത്തെ ശ്രീലങ്കയല്ല മറിച്ച് ചോട്ടാ നാഗ്പൂർ സമതലങ്ങളിൽ (മധ്യപ്രദേശ്-ഒറിസ) എവിടെയോ ആണ്. രാമായണത്തിൻറ്റെ രചയിതാവിന് അക്കാലത്തെ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് വലിയ അറിവില്ലാത്തതാണിതിനു കാരണം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. രാമായണം രചിച്ചകാലത്തെ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ പറ്റി പഠനം നടത്തിയ ഡോ. പരമേശ്വര അയ്യർ പറയുന്നത് രാമായണത്തിലെ ലങ്ക, ജബൽപൂരിനു 25 കിലോ മീറ്റർ വടക്കായുള്ള ത്രികുത്തമലകൾ ആണെന്നാണ്. ഈ അഭിപ്രായത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതാണ് ഏഴായിരത്തോളം വർഷത്തെ പഴക്കം കണക്കാക്കുന്ന ഭാരതത്തിൽ നിന്നും ശ്രീലങ്ക യിലേക്ക് കാണപ്പെടുന്ന രാമസേതു എന്ന രാമായണത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പാലം.ഇത് സ്വയം രൂപപ്പെട്ടതല്ലെന്നും BCE 5000-ൽ രചിക്കപ്പെട്ട രാമായണത്തിൽ പറയപ്പെടുന്ന രാമസേതു ഇതുതന്നെയായിരിക്കണമെന്നും ആധുനികതയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ഗവേഷകർ പറയുന്നു.ef>{{Cite book | title = എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ | last = എസ്. എൻ. | first = സദാശിവൻ | publisher = എ.പി.എച്ച്. പബ്ലീഷേർസ് | year = 2000 | isbn = | location = | pages = 163 }}</ref> == ചരിത്രവീക്ഷണം == {{ആധികാരികത|വിഭാഗം}} [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്ന [[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമന്റെ]] ജീവിത കഥയെ അനാവരണം ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ കൃതിയാണ്‌ രാമായണം. ബിംബങ്ങളും പ്രതിബിംബങ്ങളും വർണ്ണനയും ഇതിനെ മനോഹരമാക്കുന്നു. കഥാപാത്രബിംബങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രാമായണത്തെ രണ്ടു ഭാഗമായി തിരിക്കാം. മകന്റെ ഉന്നതി ആഗ്രഹിക്കുകയും അതിനായി എന്തും ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന മാനുഷികവികാരങ്ങളുടെ അതിപ്രസരമുള്ള അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡം മുതലായവയും, ദൈവികഭാവങ്ങളും അമാനുഷിക തലങ്ങളും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ആരണ്യകാണ്ഡം എന്നിങ്ങനെ. പാശ്ചാത്യചിന്തകന്മാരുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡർക്കു]] മേൽ [[ആര്യന്മാർ|ആര്യന്മാർക്കുണ്ടായ]] വിജയമത്രെ രാമായണം.{{തെളിവ്}} ഈ വാദം പൗരസ്ത്യ ചരിത്രകാരന്മാർ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. രാമൻ ഹിന്ദുവാണെന്നതിനും ആര്യവംശസ്ഥാപകൻ ആണെന്നുള്ളതിനും യാതൊരു തെളിവും ലഭിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ താൻ പിടിച്ചടക്കിയ [[കിഷ്കിന്ധ|കിഷ്കിന്ധയും]] [[ശ്രീലങ്ക|ലങ്കയും]] മറ്റും രാമൻ അർഹരായവർക്കു തന്നെ തിരിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തല്ലോ. [[വാല്മീകി]] എഴുതിയ രാമായണം കാണ്ഡങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. കാണ്ഡങ്ങളെ വീണ്ടും സർഗങ്ങളായും തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{തെളിവ്}} രാമയണത്തെ വാല്മീകി സമീപിക്കുന്നത് തികച്ചും മാനുഷിക കഥാപാത്രങ്ങളുമായാണ്‌. എന്നാൽ പിന്നീടുണ്ടായ കൈകടത്തലുകൾ രാമന്‌ ദൈവികപരിവേഷം നൽകുകയും വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമാക്കിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. ഇത് രാജഭരണത്തിനു പ്രാധാന്യം വന്നു ചേർന്നകാലത്തായിരിക്കണം. (ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ ഭൂഭാഗം റിപ്പബ്ലിക്കൻ രീതിയായിരുന്നത് ഓർക്കുക) # രാമായണത്തിന്റെ താത്വികമായ അവസ്ഥ രാമന്റെ കിരീടധാരണത്തിൽ തീരുന്നു. അതുകൊണ്ട്‌ ഉത്തരകാണ്ഡം എന്ന അതിനുശേഷമുള്ള ഭാഗം പിന്നീട്‌ കൂട്ടിച്ചേർത്തതാകണം. കൂടാതെ ഭാരതീയ കവികൾ തങ്ങളുടെ കൃതികൾ എപ്പോഴും ശുഭപര്യവസായി ആയാണ്‌ നിലനിർത്തുക. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയിൽ രാമായണം തികച്ചും ദുഃഖപര്യവസായി ആണ്‌. ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം വരെ എടുക്കുകയാണെങ്കിൽ കഥ തികച്ചും ശുഭപര്യവസായി ആണ്‌. ഇതും മേൽപറഞ്ഞ വാദത്തിന്‌ ബലം പകരുന്നു. # ബാലകാണ്ഡത്തിലും ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലും രാമൻ [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] അവതാരമാണ്‌. എന്നാൽ മറ്റു കാണ്ഡങ്ങളിൽ രാമൻ സാധാരണ മനുഷ്യനാണ്‌. # ബാലകാണ്ഡത്തിന്റെ ഒന്നാം സർഗത്തിൽ [[നാരദമുനി]] വാല്മീകിക്ക്‌ രാമായണ കഥ ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്നുണ്ട്‌. അതിൽ ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലേയും ബാലകാണ്ഡത്തിലേയും ഭാഗങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. <!-- എന്നാൽ പൗരസ്ത്യ ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ വാദത്തെ പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കളയുന്നു. {{തെളിവ്}} അവരുടെ വാദത്തിന്‌ പിന്തുണയേകാനായി നൽക്കുന്ന തെളിവുകൾ ഇവയാണ്‌. #പുരാതന ഭാരതീയ കവികളായ [[ഭാസൻ]], [[കാളിദാസൻ]], [[ഭവഭൂതി]], [[ദിങ്ങ്‌നാഗൻ]] മുതലായവരും പുരാതനഭാരതീയ കൃതിയായ 'ആനന്ദവർദ്ധനാചാര്യവും' വാല്മീകി രാമായണത്തെ അതിന്റെ ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ്‌ കാണുന്നത്‌. #ബാല-ഉത്തരകാണ്ഡങ്ങളിലൊഴികെ മറ്റെല്ലായിടത്തും രാമൻ മനുഷ്യനാണെന്നു പറയുന്നത്‌ ശരിയല്ല, കാരണം രാമായണത്തിലുടനീളം രാമന്റെ മനുഷ്യത്വമാണ്‌ മുന്നിട്ടു നിൽക്കുന്നതെങ്കിലും കവി രാമന്റെ ദൈവികത്വത്തെ ഇടക്കിടെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്‌.{{തെളിവ്}} #ബാലകാണ്ഡത്തിന്റെ ഒന്നാം സർഗത്തിൽ നാരദമുനി പ്രധാന രാമായണകഥ വളരെ ചുരുക്കിയാണു പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നത്‌. അതിൽ താരതമ്യേന അപ്രധാനമായ ബാല-ഉത്തരകാണ്ഡങ്ങളിലെ കഥ ഇല്ലാത്തതിൽ അസ്വാഭാവികമായി ഒന്നും തന്നെ ഇല്ലത്രെ. --> == രാമായണം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ/സ്വതന്ത്രകൃതികൾ‍ == {| class="wikitable" |- ! പേര്‌ ! കൃതി ! വിസ്തൃതി ! പ്രത്യേകത |- | മഹാരാമായണം | ശങ്കരപാർവതീ സം‌വാദം | 3,50,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | രാമന്റെ 99 രാസലീലകളുടെ വർണ്ണന |- | സം‌വൃതരാമായണം | നാരദകൃതം | 24,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | സ്വയംഭുവന്റേയും ശതരൂപയുടേയും തപസ്സ്(ദശരഥൻ കൗസല്യ എന്നിവരുടെ മുജ്ജന്മം) |- | ലോമശരമായണം | ലോമശ ഋഷീകൃതം | 32,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | ദശരഥനും കൗസല്യയുടേയും മുജ്ജന്മം- കുമുദരാജാവായും വീരമതിയായും |- | അഗസ്ത്യരാമായണം | അഗസ്ത്യകൃതം | 16.000 ശ്ലോകങ്ങൾ | കുന്തളരാജാവും സിന്ധുമതിയും ദശരഥ-കൗസല്യ മുജ്ജന്മങ്ങളായി |- | മഞ്ജുളരാമായണം | സുതീക്ഷ്ണകൃതം | 1,20,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | ഭാനുപ്രതാപ അരിമർദ്ദനന്റെ കഥ, ശബരിയോട്<br /> രാമൻ നവധാഭക്തിയെപ്പറ്റി വിവരിക്കുന്നത്. |- | സൗപദ്മരാമയണം | അത്രിഋഷീ | 1,20,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | പൂന്തോട്ടത്തിന്റെ സന്ദർഭം |- | രാമായണമഹാമാല | ശിവ-പാർവ്വതീസം‌വാദം | 56,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | ഭുശുണ്ഡിയുടെ ഗരുഡവിമോഹനനിവാരണം |- | സൗഹാർദ്ദരാമായണം | ശരഭംഗഋഷി | 40,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വാനരരുടെ ഭാഷ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനെപ്പറ്റിയും സംസാരിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റിയുമുള്ള സൂചനകൾ |- | രാമായണമണിരത്നം | വസിഷ്ഠ-അരുന്ധതീ സം‌വാദം | 36,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | മിഥിലയിലും അയോദ്ധ്യയിലും രാമൻ വസന്തോത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നത് |- | സൗര്യരാമായണം | ഹനുമാൻ-സൂര്യസം‌വാദം | 62,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | ശുകചരിത്രവും ശുകൻ രാജകനായിത്തീരുന്നതുകാരണം സീതാത്യാഗം നടക്കുന്നതു |- | ചാന്ദ്രരാമായണം | ഹനുമാന്റേയും ചന്ദ്രന്റേയും സം‌വാദം | 75,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | കേവടന്റെ പൂർവ്വജന്മകഥ |- | മൈന്ദരാമായണം | മൈന്ദ-കൗരവ സം‌വാദം | 52,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | പൂന്തോട്ടത്തിന്റെ സന്ദർഭം |- | സ്വയംഭൂവരാമായണം | ബ്രഹ്മാ നാരദസം‌വാദം | 18,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | '''മണ്ഡോദരീഗർഭത്തിൽ നിന്നും സീതയുടെ ജനനം''' |- | സുവർച്ചസരാമായണം | സുഗ്രീവ-താരാ സം‌വാദം | 15,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | സുലോചനയുടെ കഥ, രാവണന്റെ ചിത്രം കാരണം ശാന്ത സീതയെ പരിഹസിക്കുന്നതും <br />പകരം സീത ശാന്തയെ ശപിക്കുന്നതും ശാന്തക്ക് പക്ഷിയോനി ലഭിക്കുന്നതും, <br />മഹാരാവണവദ്ഹം<br /> |- | ശ്രവണരാമായണം | ഇന്ദ്ര-ജനക സം‌വാദം | 1,25,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | മന്ഥരയുടെ ഉൽപത്തി, ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് ഭരതന്റെ യാത്രാ സമയത്ത് ജനകന്റെ വരവ് |- | ദുരന്തരാമായണം | വസിഷ്ഠ-ജനക സം‌വാദം | 61.000 ശ്ലോകങ്ങൾ | ഭരതന്റെ മഹിമാ വർണ്ണന |- | രാമായന ചമ്പു | ശിവ-നാരദ സം‌വാദം | 15,000 ശ്ലോകങ്ങൾ | സ്വയം വരം |} == രാമായണം ഭാരതീയ ഭാഷകളിൽ == === തമിഴ് രാമായണം === {{പ്രലേ|കമ്പ രാമായണം}} ദ്രാവിഡ ഭാഷകളിലെ രാമകഥ സംബന്ധിച്ച എറ്റവും പ്രാചീനമായ കൃതി ക്രി.വ. 12-ാം ശതകത്തിൽ [[കമ്പർ‌‌]] രചിച്ച [[കമ്പരാമായണം|രാമായണമാണ്‌]] ഇതിൽ വാല്മീകിയുടെ രാമായണത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ആറു കാണ്ഡങ്ങളിലെ മുഴുവൻ കഥയും സ്വതന്ത്രരൂപത്തിൽ വർണ്ണിക്കുകയും അനേകം പുതിയ കഥകൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>എസ്. വയ്യ്യാപുരി. ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് തമിഴ് ലാങ്വേജ് ആൻഡ് കൾച്ചർ. 1956. മദ്രാസ്. പേജ് 103</ref> കമ്പർക്കു മുന്പ് ഓട്ടക്കൂതൻ തമിഴിൽ രാമായണം എഴുതിത്തുടങ്ങിയെന്നും കമ്പരുടെ കാവ്യം വായിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ സൃഷ്ടി നശിപ്പിച്ചു കളയാൻ തുടങ്ങിയെന്നും എന്നാൽ ഇതറിഞ്ഞ കമ്പർ അദ്ദേഹത്തിനടുക്കലെത്തിയെന്നും ഉത്തരകാണ്ഡത്തെ രക്ഷിച്ചെടുക്കാൻ സാധിച്ചുവെന്നും ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ തമിഴ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡം രചിച്ചത് കമ്പരല്ല എന്ന് ബി.എം. ഗോപാലകൃഷ്ണാചാര്യർ അവകാശപ്പെടുന്നു. <ref>ബി.എം. ഗോപാലകൃഷ്ണാചാര്യർ കമ്പരാമായണ; ബാലകാണ്ഡം </ref> === തെലുങ്കുരാമായണം === തെലുങ്കു സാഹിത്യത്തിൽ രാമകഥയെ സംബന്ധിച്ച ഏറ്റവും മഹത്തരമായ ഗ്രന്ഥം രംഗനാഥന്റെ [[ദ്വിപദരാമായണം|ദ്വിപദരാമായണമാണ്‌]] 14-ാം ശതകത്തിലാണ്‌ ഇത് രചിച്ചത്. കവിയായ ഗോനബുദ്ധറെഡ്ഡിയുടെ ആശ്രിതനായ അദ്ദേഹം കഥയുടെ കീർത്തി റെഡ്ഡിക്ക് നൽകിയിരുന്നു എങ്കിലും പിൽക്കാലത്ത് രംഗനാഥരാമായണം എന്ന പേരിൽ തന്നെ ഇത് പ്രശസ്തി നേടി. ജനപ്രീതി നേടിയ ദ്വിപദം എന്ന പേരിലുള്ള ഛന്ദസ്സും ലളിതഭാഷയും മൂലം ഈ രാമായണം തെലുങ്ക് ജനതക്കിടയിൽ വളരെയധികം പ്രചാരം നേടി. <ref>ഡോ. കാമിൽ ബുൽകേ. രാമകഥ </ref> തെലുങ്കുസാഹിത്യത്തിലെ ആദ്യത്തെ രാമായണാഖ്യാനം തിക്കണ്ണ രചിച്ച നിർ‌വചനോത്തരരാമായണമാണ്‌. ഇത് ക്രി.വ. 13-ാം ശതകത്തിലാണ്‌ ഇത് രചിച്ചത്. 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഭാസ്കരരാമായണമാണ്‌ ഏറ്റവും കലാത്മകവും സാഹിത്യപരവുമായി കരുതപ്പെടുന്നത്. ഇത് വാല്മീകി രാമായണത്തിന്റെ തെലുങ്കു പരിഭാഷയാണ്‌ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു, 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രാമഭദ്രൻ രചിച്ച രാമാഭ്യുദയം, പിംഗലിസുരനാര്യ രചിച്ച രാഘവപാൺദവീയം, കദു കൂരിരുദ്രൻ രചിച്ച സുഗ്രീവവിജയ്‌മു എന്നിവയും പ്രശസ്തി നേടിയ രാമായണ കഥകളാണ്‌. തെലുങ്കിലെ സാധാരണജനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ രാമായണം മൊല്ലരാമായണമാണ്‌. കട്ടവരദരാജു ക്രി.വ. 17-ാം ശതകത്തിൽ വിസ്തൃതമായ ദ്വിപദരാമായണം രചിച്ചു. അതിൽ വാല്മീകി രാമായണകഥ തന്നെയാണ്‌ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. <ref> കട്ടവരദരാജു; ശ്രീരാമായണമു ഓഫ് കട്ടവരദരാജു; മദ്രാസ് യൂണിവേർസിറ്റി; മദ്രാസ് 1950 ഭൂമിക. </ref> === മലയാളരാമായണം === <!--[[Image:Ramayanam Malayalam.jpg|thumb|250px|രാമായണം ചിത്രകഥയുടെ പുറംചട്ട]]--> * [[രാമചരിതം]]-യുദ്ധകാണ്ഡത്തെ ആസ്പദമാക്കി12-ാം ശതകത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഒരു പാട്ടുകൃതി. ചീരാമകവിയാണ്‌ രചയിതാവ്. * [[കണ്ണശ്ശരാമായണം]]- 14-ാം ശതകത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ [[കണ്ണശ്ശപ്പണിക്കർ]] രചിച്ച കാവ്യമാണ്‌. * [[രാമായണം ചമ്പു]]- ക്രി.വ.1500 ൽ [[പുനം നമ്പൂതിരി]] [[മണിപ്രവാളം|മണിപ്രവാളശൈലിയിൽ]] എഴുതിയ [[മ്പു|ചമ്പൂകാവ്യം]]. * [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്]]- 1575 നും 1650 നും ഇടക്ക് [[എഴുത്തച്ഛൻ]] രചിച്ചതാണിത്. ഈ ഗ്രന്ഥമാണ്‌ മലയാളികൾക്കിടയിൽ കൂടുതൽ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ചത്. * [[രാമായണം ആട്ടക്കഥ]]- [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] രചിച്ച ഈ [[ആട്ടക്കഥ]] വാല്മീകിരാമായണത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രതർജ്ജമയാണ്‌. *[[മാപ്പിള രാമായണം]]- മലബാറിലെ മാപ്പിളമാർക്കിടയിൽ വാമൊഴിയായി പ്രചരിച്ചിരുന്ന കാവ്യകൃതിയാണ് മാപ്പിള രാമായണം . മാപ്പിളപ്പാട്ടിന്റെ ശൈലിയിൽ ചൊല്ലപ്പെടുന്ന പദ്യത്തിന്റെ സാരാംശം രാമായണത്തിലെ വിവിധ കഥാസന്ദർഭങ്ങളാണ്. === ആദിവാസി രാമകഥകൾ === ആദിവാസികളുടെ സാഹിത്യം സുരക്ഷിതമായിരുന്നിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ അതിന്റെ മൂലരൂപം അന്വേഷിക്കുന്നത് ശ്രമകരമായിരിക്കും. രാമായണത്തിലെ വാനരന്മാർ, ഋക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവർ വാസ്തവത്തിൽ ആദിവാസികളോ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ആദ്യകാല വാസികൾ തന്നേയോ ആണെന്ന് കാമിൽ ബുൽകേ പറയുന്നു. ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ രാമായണം പ്രചാരമില്ലെങ്കിലും നിരവധി ഉപകഥകൾ അവർ ഇന്നും വായ്മൊഴിയായി പകർന്നു പോരുന്നു. പലജാതികളും [[ശബരി|ശബരിയുടെ]] ഐതിഹ്യങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ട്. ബോഡോ ജാതിയിൽ സീതാത്യാഗത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ രജകന്റെ കഥയുടെ വികൃതരൂപം ലഭിക്കുന്നു. ഉംറാവ് ജാതിയിൽ ലങ്കാ ദഹനത്തിന്റെ കഥക്ക് ഒരു പുതിയ രൂപം പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ബീഹാറിലെ സാന്ധാൾ വംശത്തിൽ പെട്ടവരുടെ (ഹരപ്പൻ നിവാസികളുടെ പിൻഗാമികൾ എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു) ഇടയിൽ പ്രചാരമുള്ള രാമകഥക്ക് രാമായണവുമായി അടുത്ത സാമ്യമുണ്ട്. അതിപ്രകാരമാണ്‌ # ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞാനുസരണം മാമ്പഴം തിന്ന ദശരഥപത്നിമാർ ഗർഭിണികളായിത്തീരുന്നത്. # കൈകേയിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഭരതശത്രുഘ്നന്മാർ ജനിക്കുന്നു # രാവണവധത്തിനു ശേഷം മടങ്ങി വന്ന രാമൻ സന്ധാളരുടെ സ്ഥലത്ത് താമസിക്കുകയും ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കുകയും അവിടെ ദിവസവും സീതയോടൊത്ത് പൂജ ചെയ്യുകയും ചെയ്തിരുന്നു. # സീതാന്വേഷണം നടത്തുന്ന സമയത്ത് അണ്ണാൻ കുഞ്ഞിനും ഇലന്തമരത്തിനും രാമൻ വരങ്ങൾ നൽകുന്നത്, കൊക്കിനു ശിക്ഷ നൽകുന്നത്, ലക്ഷ്മണനും ഹനുമാനും ആദ്യം കണ്ടുമുട്ടുമ്പോൾ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടത്തുന്നത്, ഹനുമാൻ രാമബാണത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ സമുദ്രം താണ്ടുന്നത് തുടങ്ങിയ കഥകൾ ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ പ്രചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref> ഗോപാലലാൽ വർമ്മ, സന്ധാളീ നാടോടിപ്പാട്ടുകളിൽ ശ്രീരാമൻ; സാരംഗം പബ്ലിക്കേഷൻസ്; ഡൽഹി. 1960 </ref> ശരശ്ചന്ദ്രറായി രചിച്ച ''ദി ബീർഹോർസ്'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ബീർഹോർസ് എന്ന ആദിവാസി ജാതിയിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള രാമകഥയെപ്പറ്റി പ്രസ്താവം ഉണ്ട്. അതിൻ പ്രകാരം ദശരഥന്‌ 7 ഭാര്യമാരാണുള്ളത്. സീത മുറ്റം മെഴുകുന്നതിനായി ശിവന്റെ വില്ല് ഉയർത്തുന്നതും സീതാന്വേഷണത്തിലെ അണ്ണാൻ കുഞ്ഞ്, ഇലന്ത മരം, കൊക്ക് എന്നിവയെ പറ്റിയും പ്രസ്താവമുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ കഥയിൽ രാവണനെ വധിക്കുന്നത് ലക്ഷ്മണനാണ്‌. മുണ്ഡാ ജാതിയിൽ പ്രചരിച്ചിട്ടുള്ള കഥയിലും കൊക്കിന്റെ കഴുത്ത് രാമൻ വലിച്ചു നീട്ടി അതിനെ ശിക്ഷിക്കുന്നതിന്റേയും ഇലന്തമരം സീതയുടെ സാരിയുടെ കഷണങ്ങൾ രാമനു നൽകി അനശ്വരതയുടെ വരം നേടുന്നതും മറ്റും ഉണ്ട്. അണ്ണാൻ കുഞ്ഞ് സീതയുടെ മാർഗ്ഗം പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നതിനാൽ രാമൻ തലോടുന്നതായാണ്‌ അവരുടെ കഥകളിൽ ഉള്ളത്. <ref> എം.സി. മിത്ര: ജേർണൽ ഓഫ് ഡിപാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ലെറ്റേർസ്. കൽക്കത്ത ഭാഗം 4 303-304 പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത് -കാമിൽ ബുൽകേ [[രാമകഥ]] </ref> മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ ബൈഗാ-ഭൂമിയ എന്ന ജാതികളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഐതിഹ്യം സീതയെ കൃഷിയുടെ അധിഷ്ഠാനദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. അതനുസരിച്ച് മാതാവായ ജാനകിയുടെ കൈവിരലിൽ ആറു വിരലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നും അതിലൊന്ന് മുറിച്ച് ഭൂമിയിൽ നട്ടതിൽ നിന്നാണ്‌ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ഇനങ്ങളിലുമുള്ള വിത്തുകൾ മുളച്ച് വന്നതെന്നും കാണുന്നു. <ref> എസ്. ഫുക്സ്. ദി ഗോണ്ഡേ ആൻഡ് ഭൂമിയ ഓഫ് ഈസ്റ്റേർൺ മണ്ഡല: ബോംബെ 1960 </ref> == രാമായണം വിദേശഭാഷകളിൽ == [[പ്രമാണം:അറബിയിലുള്ള രാമായണം.JPG|ലഘു|[[അറബി ഭാഷ|അറബിയിലുള്ള]] [[വാല്മീകി]] [[രാമായണം]]. [[മഷി|മഷിയും]] [[ചായം|ചായങ്ങളും]] ഉപയോഗിച്ച് 16-‍ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം രചിച്ചത്.]] === സിംഹളരാമകഥ === സിംഹളരാമകഥയിൽ രാമൻ ഒറ്റക്കാണ്‌ വനവാസം നടത്തുന്നത്.അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ സീത അപഹരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹനുമാന്റെ സ്ഥാനത്ത് ബാലിയാണ്‌. ബാലി ലങ്കാദഹനം തടത്തി സീതയെ രാമന്റെ അടുക്കലെത്തിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ചിത്രം കാരണം രാമൻ സീതയെ ത്യാഗം ചെയുന്നു. സീതക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കുന്നു. വാല്മീകി മറ്റു രണ്ടുപേരെക്കൂടി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നു പേരും പിന്നീട് രാമസേനയുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിനെപ്പറ്റിയും പ്രസ്താവനയുണ്ട്. സിംഹള ദ്വീപിലെ കൊഹോബോയക്കം എന്ന ആചാരവേളകളിൽ കാവ്യാത്മകങ്ങളായ കഥകൾ പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഈ അവസരത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട കഥകളിൽ പ്രധാനം സീതാത്യാഗത്തിന്റെയും സിംഹളത്തിന്റെ ആദ്യരാജാവായ വിജയന്റെയും മറ്റും കഥകളുമാണ്. === ടിബറ്റ് രാമായണം === രാമകഥ പ്രാചീനകാലം മുതൽക്കേ വടക്കോട്ട് പ്രചരിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ടിബറ്റ് ഭാഷയിൽ അത് 8-9 ശതകങ്ങളിലെത്തിച്ചേർന്നിരിക്കാം എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു. രാവണചരിതം മുതൽ സീതാത്യാഗവും രാമസീതാസം‌യോഗവും വരെയുള്ള മുഴുവൻ രാമകഥയുടേയും കൈയെഴുത്തു പ്രതികൾ തിബറ്റിൽ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദശരഥനിതിൽ രണ്ട് പത്നിമാർ മാത്രമാണുള്ളത്. ഇളയ ഭാര്യയിൽ നിന്ന് ആദ്യം രാമൻ ജനിക്കുന്നു. വിഷ്ണു തന്നെ വീണ്ടും ജ്യേഷ്ഠത്തിയിൽ ലക്ഷ്മണനായി ജനിക്കുന്നുണ്ട്. സീത മുൻജന്മത്തിൽ രാവണപുത്രിയായി കരുതുന്നു. പിതാവിനെ നശിപ്പിക്കുമെന്ന് ജാതകത്തിലുള്ളതിനാൽ അവളെ നദിയിൽ എറിയുന്നു. എന്നാൽ സീതയെ ഭാരതത്തിലെ മുക്കുവർ രക്ഷിക്കുകയും അവരിലാരോ ഒരാൾ വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ലീലാവതി എന്നാണതിൽ സീതയുടെ പേര്. ലക്ഷ്മണനെ രാജാവാക്കാനായി രാമൻ സ്വമേധയാ രാജ്യം വിട്ട് കാട്ടിൽ പോകുകയും രാജ്യം ചുറ്റുകയും അവിടെ വച്ച് സീതയെ കണ്ടുമുട്ടി വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കർഷകരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം തിരികെ ചെന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അനന്തരം സീതാപഹരണം. ഇത് നടക്കുന്നത് രാജധാനിക്കടുത്തുള്ള അശോകവനത്തിൽ നിന്നാണ്‌. പിന്നീട് സീതാന്വേഷണം, വാനരന്മാരോട് സൗഹൃദം, ഹനുമാന്റെ ലങ്കാദഹനം മുതൽ രാവണ വധം വരെ കാണാം. ===മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലെ രാമായണങ്ങൾ=== *[[റീയംകെർ|കമ്പോഡിയ രാമായണം(റീയംകെർ)]] *[[രാമകീൻ|തായ്‌ലാന്റ് രാമായണം(രാമകീൻ)]] *[[ഫ്രാ ലക് ഫ്രാ ലാം|ലാവോസ് രാമായണം(ഫ്രാ ലക് ഫ്രാ ലാം)]] *[[യാമ സത് ദൗ|ബർമ്മ(മ്യാൻമർ)രാമായണം(യാമ സത് ദൗ)]] *[[ഹിക്കായത് സെറി രാമ|മലേഷ്യ രാമായണം(ഹിക്കായത് സെറി രാമ)]] *[[കകവിൻ രാമായണ|ജാവ, ഇൻഡോനേഷ്യൻ രാമായണം(കകവിൻ രാമായണ)]] *[[മഹരദിയ ലാവണ|ഫിലിപ്പൈൻസ് രാമായണം (മഹരദിയ ലാവണ)]] *[[ജപ്പാനിലെ രാമായണം]] *[[സിദ്ധി രാമായണ|നേപ്പാൾ രാമായണ (സിദ്ധി രാമായണ)]] *[[ടിബറ്റ് രാമായണം]]<ref>The Ramayana Tradition in Asia-edited by V.Raghavan published by Sahithya academi,India 1998</ref> == ഉപസംഹാരം == വാല്മീകി പദപ്രയോഗങ്ങളിൽ അദ്വിതീയനായിരുന്നു. കരുണാരസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രചിക്കപ്പെട്ട രാമായണമാകട്ടെ കാവ്യങ്ങളിൽ വച്ച്‌ ഉന്നതസ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു. [[കാളിദാസൻ]], [[ഭവഭൂതി]] മുതലായവർ തുടങ്ങി അനേകർക്ക്‌ പ്രചോദനമാകാൻ കവിക്ക്‌ കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടാണ്‌ കവിയെ ആദികവിയെന്നും, കാവ്യത്തെ ആദികാവ്യം എന്നും വിളിച്ച്‌ നിരൂപകർ ആദരിക്കുന്നതും<ref>http://www.eng.vedanta.ru/library/vedanta_kesari/ramayana.php</ref><ref>http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/papers/panel49_mbrockington.rtf {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref> http://www.archaeologynews.org/link.asp?ID=248828&Title=Why%20modern%20India%20misses%20Sankalia</ref>. == ഇവകൂടി കാണുക == * [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം]] * [[രാമായണം (പൈകോ ചിത്രകഥ)]] *[[മാപ്പിള രാമായണം]] == കുറിപ്പുകൾ == a.{{Note_label|A|a|none}} ലീലാലോലരായ ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളെ കണ്ട് മഹർഷിയുടെ മനുഷ്യഹൃദയത്തിൽ പൂർവാശ്രമത്തിലെ മിഥുനജീവിതസ്മൃതി ഉണർന്നിരിക്കേ ആയിരിക്കാം വേടന്റെ അമ്പ് അവയിലൊന്നിനെ കൊന്നതെന്ന് മലയാളത്തിലെ സാഹിത്യചിന്തകൻ കൊടുപ്പുന്ന അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വാല്മീകിയുടെ തീവ്രപ്രതികരണത്തിന്റെ പ്രേരകവികാരമായി കരുണാശോകങ്ങൾക്കൊപ്പം രതിയും ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു.<ref>കൊടുപ്പുന്ന : ആദികവിയുടെ ശില്പശാല - രതി, പിന്നെ ശോകം എന്ന ലേഖനം.</ref> b.{{Note_label|B|b|none}} മഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിലും ശാന്തിപർവ്വത്തിലും മാത്രമാണ്‌ വാല്മീകി കവിയാണെന്ന വ്യക്തമായ സൂചനകൾ ലഭിക്കുന്നത്. ശാന്തിപർവ്വത്തിൽ ഒരു ഭാർഗ്ഗവകവിയെപ്പറ്റിയും അനുശാസനപർവ്വത്തിൽ യശോധനനായ ഒരു വാല്മീകിയെപ്പറ്റിയും രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ മറ്റു പർവ്വങ്ങളിൽ വാല്മീകിയെപ്പറ്റിയുള്ള പരമാർശങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും കവിയാണെന്ന സൂചന ഇല്ല. == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wikisource|Ramayana}} {{commons cat|Ramayana|Ramayana}} {{കവാടം ഹിന്ദുമതം}} ; {{In lang|sa}}സംസ്കൃതത്തിൽ * [[oldwikisource:रामायण|रामायण]] ([[Devanagari|ദേവനാഗിരി]] ലിപിയിൽ രാമായണം- [[Wikisource|വിക്കി സോഴ്സിൽ നിന്നും]]) * [http://www.sacred-texts.com/hin/rys/index.htm Ramayana] (ദേവനാഗിരിയിലും [[IAST|ഐ.എ.എസ്.ടി]]) ; {{In lang|en}} വിവർത്തനങ്ങൾ * [http://valmiki.iitk.ac.in/index.php?id=translation വാക്കുകളുടെ വിവർത്തനങ്ങൾ-ഓഡിയോ സഹിതം] * [http://www.gutenberg.org/etext/24869 ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം ഡൌൺ‌ലോഡ് ചെയ്യാൻ ] * [http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm Ralph T. H. Griffith (1870-1874) വിവർത്തനം ചെയ്ത രാമായണം] * [http://www.sacred-texts.com/hin/dutt/index.htm R.C. Dutt (1899) ന്റെ മഹാഭാരതവും രാമായണവും] * [http://www.valmikiramayan.net/ രാമായണത്തിലെ പദ അർത്ഥങ്ങൾ] {{In lang|sa}}/{{In lang|en}} * [http://www.gitapress.org/Download_Eng_pdf.htm ''രാമചരിതമാനസം'' (Tulsidas' Ramayana)] {{In lang|hi}}/{{In lang|en}} ; ഗവേഷണ ലേഖനങ്ങൾ * {{cite journal|last=Siddhinathananda|first=Swami |title=The Role of the Ramayana in Indian Cultural Lore|journal=[[Vedanta Kesari]]|url=http://www.eng.vedanta.ru/library/vedanta_kesari/ramayana.php}} * [https://web.archive.org/web/20070310182720/http://www.azibaza.com/lecture/ramayana.htm The storyboard of the Ramayana] - discusses adaptations in other nations {{ഫലകം:രാമായണം}} {{ഫലകം:HinduMythology}} [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണം]] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസങ്ങൾ]] nm9qmobgur8o8hdfsxjvpimw9tb16cf ഹൈഡ്രജൻ 0 4961 4682647 4681362 2026-11-04T00:10:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682647 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Hydrogen}} {{Infobox hydrogen}} [[പ്രമാണം:Emissions Spectra.webm|ലഘുചിത്രം|ഹൈഡ്രജൻ സ്പെക്ട്രം പരിശോധന]] അണുസംഖ്യ 1 ആയ രാസ മൂലകമാണ് '''ഹൈഡ്രജൻ''' {{respell|HYE|dro-jin}})<ref>{{ cite book | last = Simpson|first=J.A. | last2 = Weiner|first2=E.S.C. | chapter = Hydrogen | title = Oxford English Dictionary | edition = 2nd|volume=7 | publisher = [[Clarendon Press]] | year = 1989 | isbn = 0-19-861219-2 }}</ref>. H എന്ന പ്രതീകം കൊണ്ട് ഇതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശരാശരി 1.00794 u ആണവ പിണ്ഡത്തോടെയുള്ള ഹൈഡ്രജനാണ് ഏറ്റവും പിണ്ഡം കുറഞ്ഞതും പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നതുമായ മൂലകം, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മൂലക പിണ്ഡത്തിന്റെ ഏതാണ്ട് 75 ശതമാനവും ഹൈഡ്രജന്റേതാണ്.<ref> {{cite web |last=Palmer |first=D. |title=Hydrogen in the Universe |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/971113i.html |publisher=[[NASA]] |date=13 September 1997 |accessdate=2008-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029152908/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/971113i.html |archive-date=2014-10-29 |url-status=dead }}</ref> മുഖ്യ ശ്രേണിയിലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും പ്ലാസ്മ അവസ്ഥയിലുള്ള ഹൈഡ്രജനാണ്. വളരെ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഭൂമിയിൽ മൂലക ഹൈഡ്രജൻ സ്വാഭാവികമായി കണ്ടുവരുന്നുള്ളൂ. ഹൈഡ്രജന്റെ സർവ്വസാധാരണ ഐസോടോപ്പാണ് പ്രോട്ടിയം (ഈ പേര് സാധാരണഗതിയിൽ ഉപയോഗിക്കാറില്ല. <sup>1</sup>H എന്നാണ് പ്രതീകം) ഇതിൽ ഒരു പ്രോട്ടോൺ മാത്രമേയുള്ളൂ ന്യൂട്രോണില്ല. അയോണീകൃത സംയുക്തങ്ങളിൽ ഇതിന് ഋണ ചാർജ് (H<sup>−</sup> എന്നെഴുതപ്പെടുന്ന ആനയോൺ) കൈവരിക്കാനും ധന ചാർജ് (H<sup>+</sup>) കൈവരിക്കാനും സാധിക്കും. H<sup>+</sup> എന്ന കാറ്റയോണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പ്രോട്ടോൺ മാത്രമാണെങ്കിലും അയോണീകൃത സംയുക്തങ്ങളിൽ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണ രൂപങ്ങളിലായിരിക്കും അവ. മിക്ക മൂലകങ്ങളുമായി ഹൈഡ്രജൻ സംയുക്തങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നു, ജലത്തിന്റേയും ഭൂരിഭാഗം ജൈവസംയുക്തങ്ങളുടേയും ഭാഗമാണ് ഹൈഡ്രജൻ. ലായനികളിലെ തന്മാത്രകൾ തമ്മിൽ പ്രോട്ടോണുകൾ കൈമാറുന്ന അമ്ല-ക്ഷാര രസതന്ത്രത്തിൽ ഹൈഡ്രജൻ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഏറ്റവും ലളിതമായ അണു എന്ന നിലയിൽ സൈദ്ധാന്തിക തലത്തിലും ഇതിന് വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഷ്രോഡിങർ സമവാക്യത്തിന്റെ (Schrödinger equation) വിശകലന പരിഹാരം സാധ്യമാകുന്ന ഒരേഒരു നിഷ്പക്ഷ അണു ഇത് മാത്രമാണ്, ക്വാണ്ടം ബലതന്ത്രത്തിന്റെ വികസനത്തിൽ ഹൈഡ്രജൻ അണുവിന്റെ എനർജെറ്റിക്ക്സ്, ബന്ധന പഠനങ്ങൾ പ്രധാനപ്പെട്ട് പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ആദ്യമായി കൃത്രിമമായി ഹൈഡ്രജൻ വാതകം (H<sub>2</sub>) നിർമ്മിച്ചത്, ശക്തിയേറിയ അമ്ലങ്ങളുമായി ലോഹങ്ങൾ മിശ്രണം ചെയ്താണ് അന്ന് അത് സാധ്യമാക്കിയത്. 1766-81 കാലഘട്ടത്തിൽ ഹെന്രി കാവൻഡിഷ് (Henry Cavendish) ഹൈഡ്രജൻ വാതകം സ്വതന്ത്ര നിലനിൽപ്പുള്ള ഒരു പദാർത്ഥമാണെന്നും,<ref> {{Cite episode |title = Discovering the Elements |url = http://www.bbc.co.uk/programmes/b00q2mk5 |series = Chemistry: A Volatile History |credits = Presenter: Professor Jim Al-Khalili |network = [[BBC]] |station = [[BBC Four]] |airdate = 2010-01-21 |minutes = 25:40 }}</ref> അത് കത്തിച്ചാൽ ജലം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമെന്നും മനസ്സിലാക്കി. ജലം ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് കണ്ടതിൽ നിന്നാണ് ഹൈഡ്രജന് അതിന്റെ പേര് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ “ജല-ഉണ്ടാക്കുന്നത്” എന്നാണ് അതിന്റെ അർത്ഥം. സാധാരണ താപനിലയിലും മർദ്ദത്തിലും നിറമില്ലാത്തതും, മണമില്ലാത്തതും, അലോഹവും, രുചിയൊന്നുമില്ലാത്തതും, പെട്ടെന്ന് കത്തുന്നതുമായ വാതകമാണ്, H<sub>2</sub> എന്നതാണ് തന്മാത്രാവാക്യം. പ്രകൃതിവാതകത്തിൽ നിന്നാണ് വ്യാവസായികമായി ഹൈഡ്രജൻ ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്, ചിലപ്പോൾ കൂടുതൽ ഊർജ്ജം വേണ്ടി വരുന്ന ജലത്തിന്റെ [[വൈദ്യുതവിശ്ലേഷണം]] വഴിയും ഉല്പാദിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Hydrogen Basics&nbsp;— Production |url=http://www.fsec.ucf.edu/en/consumer/hydrogen/basics/production.htm |publisher=[[Florida Solar Energy Center]] |year=2007 |accessdate=2008-02-05 |archive-date=2008-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218210526/http://www.fsec.ucf.edu/en/consumer/hydrogen/basics/production.htm |url-status=dead }}</ref> ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉല്പാദനസ്ഥലത്ത് തന്നെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയാണ് ഉണ്ടാവുന്നത്, ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ട് ഉപയോഗങ്ങൾ ഖനിജ ഇന്ധനങ്ങളുടെ സംസ്കരണത്തിനും (ഹൈഡ്രോക്രാക്കിങ്) വളങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള അമോണിയ ഉല്പാദിപ്പിക്കുവാനുമാണ്. പല ലോഹങ്ങളേയും ദൃഢപ്പെടുത്താനുള്ള കഴിവുള്ളതിനാൽ ലോഹകർമ്മങ്ങളിലും (metallurgy),<ref name="Rogers 1999 1057–1064">{{cite journal |last=Rogers|first=H.C. |title=Hydrogen Embrittlement of Metals |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=159|issue=3819|pages=1057–1064 |year=1999 |doi=10.1126/science.159.3819.1057 |pmid=17775040 }}</ref> പൈപ്പ് ലൈനുകളുടേയും സംഭരണ ടാങ്കുകളുടേയും രൂപീകരണം സമ്പുഷ്ടപ്പെടുത്താനും ഹൈഡ്രജൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു.<ref name="Christensen">{{cite news |last=Christensen|first=C.H. |coauthors=Nørskov, J.K.; Johannessen, T. |date=9 July 2005 |title=Making society independent of fossil fuels&nbsp;— Danish researchers reveal new technology |publisher=[[Technical University of Denmark]] |url=http://www.dtu.dk/English/About_DTU/News.aspx?guid=%7BE6FF7D39-1EDD-41A4-BC9A-20455C2CF1A7%7D |accessdate=2008-03-28 }}</ref> ==ഗുണങ്ങൾ== ഡൈഹൈഡ്രജൻ അല്ലെങ്കിൽ തന്മാത്ര ഹൈഡ്രജൻ ആയ ഹൈഡ്രജൻ വാതകം<ref>{{cite web |url=http://www.usm.maine.edu/~newton/Chy251_253/Lectures/LewisStructures/Dihydrogen.html |title=Dihydrogen |work=O{{=}}CHem Directory |publisher=[[University of Southern Maine]] |accessdate=2009-04-06 |archive-date=2012-12-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/6D9jJ0ebz?url=http://web1.uct.usm.maine.edu/~newton/Chy251_253/Lectures/LewisStructures/Dihydrogen.html |url-status=dead }}</ref> ശക്തമായി കത്തുന്നതാണ്, വ്യാപ്തത്തിന്റെ 4 ശതമാനം മുതൽ 75 ശതമാനം വരെ സാന്ദ്രതയിൽ ഇത് കത്തും.<ref> {{cite journal |last=Carcassi|first=M.N. |last2=Fineschi|first2=F. |title=Deflagrations of H<sub>2</sub>–air and CH<sub>4</sub>–air lean mixtures in a vented multi-compartment environment |journal=Energy |volume=30|issue=8|pages=1439–1451 |year=2005 |doi=10.1016/j.energy.2004.02.012 }}</ref> −286 kJ/mol ആണ് ഹൈഡ്രജൻ ജ്വലനത്തിന്റെ എന്താൽപ്പി:<ref> {{cite book |author=Committee on Alternatives and Strategies for Future Hydrogen Production and Use, [[United States National Research Council|US National Research Council]], [[United States National Academy of Engineering|US National Academy of Engineering]] |year=2004 |title=The Hydrogen Economy: Opportunities, Costs, Barriers, and R&D Needs |page=240 |publisher=[[National Academies Press]] |isbn=0309091632|url=http://books.google.com/?id=ugniowznToAC&pg=PA240 }}</ref> :2 H<sub>2</sub>(g) + O<sub>2</sub>(g) → 2 H<sub>2</sub>O(l) + 572&nbsp;kJ (286&nbsp;kJ/mol)<ref group="note">286&nbsp;kJ/mol: energy per mole of the combustible material (hydrogen)</ref> വായുവുമായി വ്യാപതത്തിന്റെ 4 മുതൽ 74 ശതമാനം അളവിലും ക്ലോറിനുമായി 5 മുതൽ 95 ശതമാനം അളവിലുള്ളമുള്ള മിശ്രിതം സ്ഫോടക സ്വഭാവമുള്ളതാണ്. ചെറിയൊരു തീപ്പൊരി, ചൂട്, സൂര്യ പ്രാകാശം എന്നിവയിലേതെങ്കിലുമൊന്നിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ അതിന് സ്ഫോടനം സംഭവിക്കുന്നു. 500 ° സെൽഷ്യസാണ് മറ്റൊരു തീപ്പൊരിയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം വേണ്ടാതെയുള്ള കത്തുന്നതിനുള്ള സ്വയംജ്വലന താപനില (autoignition temperature).<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/?id=-CRRJBVv5d0C&pg=PA402|page=402 |title=A comprehensive guide to the hazardous properties of chemical substances |publisher=Wiley-Interscience|isbn=0471714585 |year=2007 |author=Patnaik, P }}</ref> ശുദ്ധമായ ഹൈഡ്രജൻ-ഓക്സിജൻ തീനാളങ്ങൾ സാധാരണ നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകാത്ത അൾട്രാവയലറ്റ് കിരണങ്ങളാണ് പുറത്ത് വിടുക, താരതമ്യത്തിന് ചിത്രത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്ന സ്പേസ് ഷട്ടിലിന്റെ പ്രധാന എൻജിൻ പുറത്ത് വിടുന്ന നേരിയ തീനാളങ്ങളും സ്പേസ് ഷട്ടിൽ സോളിഡ് റോക്കറ്റ് ബൂസ്റ്റർ പുറത്ത് വിടുന്ന ദൃശ്യ തീനാളങ്ങളും ശ്രദ്ധിക്കുക. ചോർച്ചയുള്ള ഹൈഡ്രജൻ ജ്വലനങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ഫ്ലയി ഡിറ്റക്റ്ററിന്റെ സഹായം വേണ്ടിവരും, വളരെ അപകടകരങ്ങളാണ് അത്തരം ചോർച്ചകൾ. കാരണം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും [[LZ 129 ഹിൻഡെൻബർഗ്|ഹിൻഡൻബർഗ് ആകാശക്കപ്പൽ]] ദുരന്തം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്.<ref> {{cite web |last=Dziadecki|first=J. |title=Hindenburg Hydrogen Fire |url=http://spot.colorado.edu/~dziadeck/zf/LZ129fire.htm |year=2005 |accessdate=2007-01-16 }}</ref> ഹൈഡ്രജൻ വായുവിനേക്കാൾ ലഘുവായതിനാൽ ഹൈഡ്രജൻ തീനാളങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തന്നെ മുകളിലേക്ക് പൊങ്ങിപോകുന്നതിനാൽ ഹൈഡ്രോകാർബൺ തീനാളങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്ര നാശങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഹിൻഡൻബർഗ് ആകാശക്കപ്പലിലെ മൂന്നിലൊന്ന് യാത്രക്കാരും തീയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു, കൂടുതൽ പേരും മരണപ്പെട്ടത് മുകളിൽ നിന്നും വീണത് മൂലവും ഡീസൽ ഇന്ധനം കത്തിയതു മൂലവും ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web |last=Kelly |first=M. |title=The Hindenburg Disaster |url=http://americanhistory.about.com/od/hindenburg/a/hindenburg.htm |publisher=About.com:American history |accessdate=2009-08-08 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002356/http://americanhistory.about.com/od/hindenburg/a/hindenburg.htm |url-status=dead }}</ref> എല്ലാ ഓക്സീകരണ മൂലകങ്ങളുമായും H<sub>2</sub> പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുന്നു. സാധാരണ താപനിലയിൽ ക്ലോറിൻ, ഫ്ലൂറിൻ എന്നിവയുമായി സ്വമേധയാ തീക്ഷ്ണമായി പ്രവർത്തിച്ച് അവയുടെ ഹൈഡ്രജൻ ഹാലൈഡുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു, ശക്തിയേറിയ അമ്ലങ്ങളാളാണ് ഹൈഡ്രജൻ ക്ലോറൈഡും ഹൈഡ്രജൻ ഫ്ലൂറൈഡും.<ref> {{cite book |last=Clayton|first=D.D. |title=Handbook of Isotopes in the Cosmos: Hydrogen to Gallium |url=https://archive.org/details/handbookofisotop0000clay|year=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0521823811 }}</ref> ===ഇലക്ട്രോൺ ഊർജ്ജനിലകൾ=== −13.6 eV ആണ് ഹൈഡ്രജൻ അണുവിലെ ഇലക്ട്രോണിന്റെ സ്ഥിരോർജ്ജം (ground state energy), ഇത് ഏതാണ്ട് 92 nm തരംഗദൈർഘ്യമുള്ള അൾട്രാവയലറ്റ് കിരണത്തിന് തുല്യമായ ഊർജ്ജമാണ്.<ref>{{cite web |url=http://jupiter.phy.umist.ac.uk/~tjm/ISPhys/l7/ispl7.html |title=Lecture 7, Emission Lines&nbsp;— Examples |accessdate=2008-02-05 |last=Millar |first=Tom |date=December 10, 2003 |work=PH-3009 (P507/P706/M324) Interstellar Physics |publisher=University of Manchester |archive-date=2011-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111116023018/http://jupiter.phy.umist.ac.uk/~tjm/ISPhys/l7/ispl7.html |url-status=dead }}</ref> ഭൂമി സൂര്യനെ ചുറ്റുന്നതുപോലെ ആറ്റങ്ങളിൽ ഇലക്ട്രോണുകൾ അണുകേന്ദ്രത്തെ വലംവയ്ക്കുന്നു എന്ന ബോർ അണുമാതൃകയുപയോഗിച്ച് ഹൈഡ്രജന്റെ ഊർജ്ജനിലകൾ കൃത്യമായി കണക്കാക്കാം. എന്നാൽ അണുക്കളിൽ ഇലക്ട്രോണുകളും പ്രോട്ടോണുകളും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് വൈദ്യുതകാന്തിക ബലത്താലാണ് അതേ സമയം ഗ്രഹങ്ങളും ഖഗോള വസ്തുക്കളും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് ഗുരുത്വഫലമായാണ്. ആദ്യകാല ക്വാണ്ടം ബലതന്ത്രത്തിൽ കോണീയസംവേഗം (angular momentum) വേർതിരിച്ചു കാണിച്ചത് ബോർ ആയതിനാൽ, ബോർ മാതൃകയിൽ ഇലക്ട്രോണിന് പ്രോട്ടോണിൽ നിന്നും നിശ്ചിത അകലങ്ങളിൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കാനാകുമായിരുന്നുള്ളൂ, അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിശ്ചിത ഉർജ്ജ നിലകളിലുമായിരിക്കും.<ref>{{cite web |last=Stern|first=David P.|date=2005-05-16 |url=http://www.iki.rssi.ru/mirrors/stern/stargaze/Q5.htm |title=The Atomic Nucleus and Bohr's Early Model of the Atom |publisher=NASA Goddard Space Flight Center (mirror) |accessdate=2007-12-20}}</ref> [[എർവിൻ ഷ്രോഡിങർ|ഷ്രോഡിങ്ങർ സമവാക്യം]] അല്ലെങ്കിൽ അതിനു തുല്യമായ പ്രോട്ടോണിനു ചുറ്റുമുള്ള ഇലക്ട്രോണിന്റെ പ്രോബബിലിറ്റി ഡെൻസിറ്റി കണക്കാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഫെയ്മാൻ പാത്ത് ഇന്റഗ്രൽ തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ക്വാണ്ടം ബലതന്ത്രം വഴിയാണ് ഹൈഡ്രജൻ അണുവിന്റെ കുറേ കൂടി കൂടുതൽ കൃത്യമായ നിർവ്വചനം ലഭിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web| last=Stern| first=David P.| date=2005-02-13| url=http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q7.htm| title=Wave Mechanics| publisher=NASA Goddard Space Flight Center| accessdate=2008-04-16| archive-date=2013-02-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20130221212340/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q7.htm| url-status=dead}}</ref> ===തന്മാത്രാ രൂപങ്ങൾ=== അണുകേന്ദ്രങ്ങളുടെ സ്പിൻ ആപേക്ഷികമായി രണ്ട് രീതിയിൽ വരാവുന്നതിനാൽ ഹൈഡ്രജൻ ദ്വയാണു തന്മാത്രകളുടെ രണ്ട് വിധത്തിലുള്ള സ്പിൻ ഐസോമറുകളുണ്ട്.<ref name="uigi">{{cite web |author=Staff|year=2003|url=http://www.uigi.com/hydrogen.html |title=Hydrogen (H<sub>2</sub>) Properties, Uses, Applications: Hydrogen Gas and Liquid Hydrogen |publisher=Universal Industrial Gases, Inc. |accessdate=2008-02-05}}</ref> രണ്ട് പ്രോട്ടോണുകളുടെ സ്പിന്നുകൾ സമാന്തരമായി വരുന്നതാണ് ഓർത്തോഹൈഡ്രജൻ, താന്മാത്രാ ക്വാണ്ടം സഖ്യ 1 (½+½) ഓടെയുള്ള ത്രിഗുണാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു; പാരാഹൈഡ്രജൻ രൂപത്തിൽ സിപിന്നുകൾ പ്രതിസമാന്തരമായിരിക്കും (antiparallel), തന്മാത്ര ക്വാണ്ടം സംഖ്യ 0 (½-½) ഓടെയുള്ള ഏകഗുണാവസ്ഥയും. സാധാരണ താപനിലയിലും മർദ്ദത്തിലും ഹൈഡ്രജൻ വാതകത്തിലെ തന്മാത്രകളിൽ 25 ശതാമാനം പാരഹൈഡ്രജനും 75 ശതമാനം ഓർത്തോഹൈഡ്രജനും ആയിരിക്കും.<ref name="Tikhonov">{{cite journal |last=Tikhonov|first=Vladimir I. |coauthors=Volkov, Alexander A. |title=Separation of Water into Its Ortho and Para Isomers |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-06-28_296_5577/page/2362|journal=Science |year=2002|volume=296|issue=5577|page=2363 |doi=10.1126/science.1069513 |pmid=12089435 |pages=2363 }}</ref> താപനിയ്ക്കനുസരിച്ച് ഇവയുടെ അനുപാതം മാറുന്നു, പാരാ രൂപത്തേക്കാൾ ഉർജ്ജം കൂടിയ ഉത്തേജിത രൂപമാണ് ഓർത്തോ എന്നതിനാൽ ഓർത്തോ രൂപം അസ്ഥിരമാണ് അതുകൊണ്ട് തന്നെ വേർതിരിച്ചെടുക്കാനാവില്ല. വളരെ താഴ്ന്ന താപനിലയോടെയുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥകളിൽ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും പാരാഹൈഡ്രജനുകളായിരിക്കും ഉണ്ടാവുക. ഭ്രമണ താപധാരിതകളിൽ (rotational heat capacity) ഉള്ള വ്യത്യാസം കാരണമായി ശുദ്ധമായ പാരാഹൈഡ്രജന്റെ ദ്രാവക വാതക താപഗുണങ്ങൾ സാധാരണ ഹൈഡ്രജനിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും.<ref name="NASA">{{cite web|last=Hritz|first=James|month=March|year=2006|url=http://smad-ext.grc.nasa.gov/gso/manual/chapter_06.pdf|format=PDF|title=CH. 6 – Hydrogen|work=NASA Glenn Research Center Glenn Safety Manual, Document GRC-MQSA.001|publisher=NASA|accessdate=2008-02-05|archive-date=2004-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20041020183612/http://smad-ext.grc.nasa.gov/gso/manual/chapter_06.pdf|url-status=dead}}</ref> ജലം, മെഥിലീൻ തുടങ്ങിയ ഹൈഡ്രജൻ ഉൾപ്പെടുന്ന തന്മാത്രകളിലും ഫങ്ഷനൽ ഗ്രൂപ്പുകളിലും ഈ രീതിയിലുള്ള ഓർത്തോ/പാരാ വേർതിരിവുകൾ കണ്ടുവരുന്നെങ്കിലും താപഗുണങ്ങളിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളേ കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ.<ref>{{cite journal| last=Shinitzky| first=Meir| last2=Elitzur| first2=Avshalom C.| title=Ortho-para spin isomers of the protons in the methylene group| journal=Chirality| volume=18| issue=9| pages=754–756|year=2006|doi=10.1002/chir.20319| pmid=16856167| last1=Shinitzky| first1=M}}</ref> പാര ഓർത്തോ ഹൈഡ്രജൻ തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള ഉൽപ്രരിത രഹിതമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ താപനില ഉയരുന്നതിനനുസരിച്ച് വർദ്ധിക്കുന്നു; പൊടുന്നനെ സാന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ട H<sub>2</sub> ൽ വലിയ അളവിൽ ഉന്നതോർജ്ജ പാര രൂപങ്ങളാണുണ്ടാകുകയും അവ സാവധാനം ഓർത്തോ രൂപത്തിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്യും.<ref>{{cite journal |last=Milenko|first=Yu. Ya. |coauthors=Sibileva, R. M.; Strzhemechny, M. A |title=Natural ortho-para conversion rate in liquid and gaseous hydrogen |journal=Journal of Low Temperature Physics |year=1997|volume=107|issue=1–2|pages=77–92 |doi=10.1007/BF02396837}}</ref> ദ്രവ ഹൈഡ്രജൻ തയ്യാറാക്കുന്നതിന്റേയും സൂക്ഷിക്കുന്നതിന്റേയും സന്ദർഭങ്ങളിൽ സാന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ട H<sub>2</sub> ലെ ഓർത്തോ/പാര അനുപാതം പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്ന ഒന്നാണ്: ഓർത്തോയിൽ നിന്ന് പാരയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം താപോൽസർജ്ജമായതിനാൽ (exothermic) ദ്രവ ഹൈഡ്രജന്റെ ഒരു ഭാഗം ബാഷ്പീകരിക്കപ്പെടുന്നതിനും ദ്രവീകൃത പദാർത്ഥം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനും ഇടയയായേക്കാം. ഫെറിക്ക് ഓക്സൈഡ്, ആക്റ്റിവേറ്റഡ് കാർബൺ, പ്ലാറ്റിനീകൃത ആസ്ബെസ്റ്റോസ്, റയർ എർത്ത് മെറ്റലുകൾ, യുറേനിയം സംയുക്തങ്ങൾ, ക്രോമിക്ക് ഓക്സൈഡ്, ചില നിക്കൽ<ref>{{cite web|url=http://www.mae.ufl.edu/NasaHydrogenResearch/h2webcourse/L11-liquefaction2.pdf|title=Ortho-Para conversion. Pag. 13|format=PDF|access-date=2010-11-02|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216223955/http://www.mae.ufl.edu/NasaHydrogenResearch/h2webcourse/L11-liquefaction2.pdf|url-status=dead}}</ref> സംയുക്തങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഒർത്തോ-പാര പരിവർത്തന ഉല്പ്രേരകങ്ങൾ ഹൈഡ്രജൻ ശീതികരണത്തിന് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Svadlenak">{{cite journal |last=Svadlenak|first=R. Eldo|coauthors=Scott, Allen B |title=The Conversion of Ortho- to Parahydrogen on Iron Oxide-Zinc Oxide Catalysts |journal=Journal of the American Chemical Society |year=1957|volume=79|issue=20|pages=5385–5388 |doi=10.1021/ja01577a013}}</ref> പ്രോട്ടോണീകൃത തന്മാത്ര ഹൈഡ്രജൻ അഥവ {{chem|H|3|+}} എന്ന തന്മാത്രാ രൂപം നക്ഷത്രാന്തരീയ ഇടങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്നു, താന്മാത്ര ഹൈഡ്രജൻ പ്രപഞ്ചിക കിരണങ്ങളാൽ അയോണീകരിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് അവ രൂപപ്പെടുന്നത്. വ്യാഴം ഗ്രഹത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിലും ഈ രൂപത്തിലുള്ള തന്മാത്രകൾ ഉണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കുറഞ്ഞ താപനിലയും സാന്ദ്രതയും ആകയാൽ ബഹിരാകാശ ഇടങ്ങളിൽ ഈ രൂപത്തിലുള്ള തന്മാത്ര ആപേക്ഷികമായി സ്ഥിരതയുള്ളതാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഏറ്റവും അധികം കാണപ്പെടുന്ന അയോണുകളിൽ ഒന്ന് കൂടിയാണ് {{chem|H|3|+}}, നക്ഷത്രാന്തരയിടങ്ങളിലെ രാസഘടനയിൽ ഈ തന്മാത്രയ്ക്ക നല്ല പങ്കുണ്ട്.<ref>{{cite web|author=McCall Group, Oka Group|date=April 22, 2005|url=http://h3plus.uiuc.edu/|title=H3+ Resource Center|publisher=Universities of Illinois and Chicago|accessdate=2008-02-05|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011211244/http://h3plus.uiuc.edu/|url-status=dead}}</ref> ഉത്തേജിത രൂപത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽപ്പുള്ള നിഷ്പക്ഷമായ H<sub>3</sub> തന്മാത്ര അസ്ഥിരമാണ്.<ref name=couple>{{cite web|url=http://frhewww.physik.uni-freiburg.de/H3/guber4.pdf|title=Coupling of Bound States to Continuum States in Neutral Triatomic Hydrogen|publisher=Department of Molecular and Optical Physics, University of Freiburg, Germany|author=Helm, H. ''et al.''|accessdate=2009-11-25}}</ref> ===സംയുക്തങ്ങൾ=== [[പ്രമാണം:Shuttle Main Engine Test Firing cropped edited and reduced.jpg|ലഘുചിത്രം|സ്പേസ് ഷട്ടിലിന്റെ പ്രധാന എൻജിൻ പുറത്ത് വിടുന്ന നേരിയ തീനാളങ്ങളും സ്പേസ് ഷട്ടിൽ സോളിഡ് റോക്കറ്റ് ബൂസ്റ്റർ പുറത്ത് വിടുന്ന ദൃശ്യ തീനാളങ്ങളും]] ====സഹസംയോജക, ജൈവ സംയുക്തങ്ങൾ==== സാധാരണ അവസ്ഥയിൽ H<sub>2</sub> അത്രത്തോളം പ്രവർത്തനക്ഷമമല്ലാത്തതിനാൽ മിക്ക മൂലകങ്ങളുമായും അത് സംയുക്തങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നില്ല. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഹൈഡ്രോകാർബണുകളുണ്ടെങ്കിലും അവയൊന്നും തന്നെ ഹൈഡ്രജന്റേയും കാർബണിന്റേയും മൂലക തന്മാത്രകൾ നേരിട്ട് പ്രതിപ്രവർത്തിച്ചുണ്ടാകുന്നവയല്ല. കൂടുതൽ വിദ്യുത് ഋണമായ ഹാലൊജെനുകളെ പോലെയുള്ള മൂലകങ്ങളുമായി (ഫ്ലൂറിൻ, ക്ലോറിൻ, ബ്രോമിൻ, അയഡിൻ തുടങ്ങിയവ) പ്രവർത്തിച്ച് സംയുക്തങ്ങളുണ്ടാക്കാനുള്ള കഴിവ് ഹൈഡ്രജനുണ്ട്; ഇത്തരം സംയുക്തങ്ങളിൽ ഹൈഡ്രജൻ ഭാഗികമായ ധന ചാർജ്ജ് കൈവരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |last=Clark| first=Jim |title=The Acidity of the Hydrogen Halides| work=Chemguide |year=2002| url=http://www.chemguide.co.uk/inorganic/group7/acidityhx.html#top |accessdate=2008-03-09}}</ref> ഫ്ലൂറിൻ, ഓക്സിജൻ, നൈട്രജൻ, കാർബൺ (ചില സംയുക്തങ്ങളിൽ മാത്രം) എന്നിവയുമായി ബന്ധനത്തിലേർപ്പെടുമ്പോൾ ഹൈഡ്രജൻ സഹസംയോജകമല്ലാത്ത ശക്തമായ ബന്ധനം ([[ഹൈഡ്രജൻ ബന്ധനം]]) സ്ഥാപിക്കുന്നു, പല ജൈവ തന്മാത്രകളൂടേയും സ്ഥിരതയ്ക്ക് ഇത് അത്യാവശ്യമാണ്.<ref>{{cite web|last=Kimball|first=John W.|title=Hydrogen|work=Kimball's Biology Pages|date=2003-08-07|url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/H/HydrogenBonds.html|accessdate=2008-03-04|archive-date=2012-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121229225957/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/H/HydrogenBonds.html|url-status=dead}}</ref><ref>IUPAC Compendium of Chemical Terminology, Electronic version, [http://goldbook.iupac.org/H02899.html Hydrogen Bond]</ref> കുറഞ്ഞ വിത്യുദ് ഋണങ്ങളായ ലോഹങ്ങളുമായും, ഉപലോഹങ്ങളുമായും ഹൈഡ്രജൻ സംയുക്തങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്, അത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഭാഗികമായ ഋണ ചാർജ് കൈവരിക്കുന്നു. ഇത്തരം സംയുക്തങ്ങൾ പൊതുവെ ഹൈഡ്രൈഡുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|last=Sandrock|first=Gary|title=Metal-Hydrogen Systems|publisher=Sandia National Laboratories|date=2002-05-02|url=http://hydpark.ca.sandia.gov/DBFrame.html|accessdate=2008-03-23|archive-date=2012-12-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6D9jPh4UQ?url=http://hydpark.ca.sandia.gov/DBFrame.html|url-status=dead}}</ref> കാർബണുമായി ചേർന്ന് വലിയ അളവിൽ ഹൈഡ്രജൻ സംയുക്തങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. ഇത്തരം സംയുക്തങ്ങൾ ജീവനുള്ള വസ്തുക്കളുമായി കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നതിനാൽ അവയെ ജൈവ സംയുക്തങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാൻ കാരണമായി;<ref name="hydrocarbon">{{cite web| title=Structure and Nomenclature of Hydrocarbons|publisher=Purdue University| url=http://chemed.chem.purdue.edu/genchem/topicreview/bp/1organic/organic.html| accessdate=2008-03-23}}</ref> അവയുടെ ഗുണങ്ങളെ പറ്റി പഠിക്കുന്ന മേഖലയാണ് ജൈവരസതന്ത്രം (organic chemistry)<ref>{{cite web| title=Organic Chemistry| work=Dictionary.com| publisher=Lexico Publishing Group| year=2008| url=http://dictionary.reference.com/browse/organic%20chemistry| accessdate=2008-03-23}}</ref> ജൈവിക സന്ദർഭങ്ങളിൽ അവയുടെ പഠനം ജൈവരസതന്ത്രം (biochemistry) എന്നറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |title=Biochemistry| work=Dictionary.com |publisher=Lexico Publishing Group |year=2008 |url=http://dictionary.reference.com/browse/biochemistry |accessdate=2008-03-23}}</ref> നിർവ്വചനമനുസരിച്ച് "ജൈവ" സംയുക്തമാകാൻ അവയിൽ കാർബണുണ്ടായാൽ മതി പക്ഷെ മിക്കതിലും ഹൈഡ്രജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്, അത്തരം മിക്ക സംയുക്തങ്ങളിലും കാർബൺ-ഹൈഡ്രജൻ ബന്ധങ്ങളാണ് ആ തരത്തിൽപ്പെട്ടവയുടെ രാസഗുണങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നത്, കൂടാതെ രസതന്ത്രത്തിൽ "ജൈവ" സംയുക്തങ്ങളുടെ ചില നിർവചനങ്ങൾ പ്രകാരം കാർബൺ-ഹൈഡ്രജൻ ബന്ധം ആവശ്യമാണ്.<ref name="hydrocarbon"/> അജൈവരസതന്ത്രത്തിലെ കോർഡിനേഷൻ കോമ്പ്ലക്സുകളിലെ രണ്ട് ലോഹ കേന്ദ്രങ്ങളെ ഹൈഡ്രൈഡുകൾ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. 13-ആം ഗ്രൂപ്പ് അംഗങ്ങളിൽ ഇത് സാധാരണമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ബോറെയ്നുകളിലും അലൂമിനിയം കോമ്പ്ലക്സുകളിലും അതുപോലെ കൂട്ടമായ കാർബൊറെയ്നുകളിലും.<ref name="Miessler" /> ===ഹൈഡ്രൈഡുകൾ=== ഹൈഡ്രജന്റെ സംയുക്തങ്ങളെ ഹൈഡ്രൈഡുകൾ എന്ന് വിളിക്കാമെങ്കിലും പലപ്പോഴും അയഞ്ഞ തലത്തിലാണീ വാക്കിന്റെ ഉപയോഗം. ഹൈഡ്രജൻ ഋണ ചാർജ് കൈവരിക്കുമ്പോൾ അല്ലെങ്കിൽ H<sup>−</sup> എന്ന് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ആനയോൺ ആകുമ്പോൾ, കൂടുതൽ വിദ്യുത് ധനമായ മൂലകങ്ങളുമായി സംയുക്തങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ എന്നീ സന്ദർഭങ്ങളിലാണ് "ഹൈഡ്രൈഡ്" എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. 1916 ൽ ഗിൽബേർട്ട് എൻ. ലൂയിസാണ് ഗ്രൂപ്പ് I, ഗ്രൂപ്പ് II എന്നിവയുടെ ലവണ-സമാന ഹൈഡ്രൈഡുകളിൽ ഹൈഡ്രൈഡ് ആനയോണിന്റെ സാധ്യതയെ പറ്റിയുള്ള ആശയം മുന്നോട്ട് വച്ചത്, ഉരുകിയ ലിഥിയം ഹൈഡ്രൈഡിനെ (LiH) വൈദ്യുതവിശ്ലേഷണം നടത്തി ആനോഡിൽ ഹൈഡ്രജനെ ഉല്പാദിപ്പിച്ച് 1920 ൽ മോയെർ ഇത് വിവരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Moers">{{cite journal |last=Moers|first=Kurt |title=Investigations on the Salt Character of Lithium Hydride |journal=Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie |year=1920|volume=113|issue=191|pages=179–228|doi=10.1002/zaac.19201130116 }}</ref> ഹൈഡ്രജന് കുറഞ്ഞ വിദ്യുത് ഋണതയായതിനാൽ ഗ്രൂപ്പ് I, ഗ്രൂപ്പ് II എന്നിവയുടെ ഹൈഡ്രൈഡുകളിലല്ലാതെ ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത് തെറ്റിദ്ധാരണയുണ്ടാക്കുന്നതാണ്. പോളിമെറിക്ക് ആയ {{chem|BeH|2}}, ഗ്രൂപ്പ് II ഹൈഡ്രൈഡ്, ഇതിനൊരപവാദമാണ്. ലിഥിയം അലൂമിനിയം ഹൈഡ്രൈഡിലെ {{chem|AlH|4|-}} ആനയോണിൽ ഹൈഡ്രിക്ക് കേന്ദ്രങ്ങൾ Al(III) ഉമായി നന്നായി ചേർന്ന രീതിയിലാണ്. ഏതാണ്ട് എല്ലാ പ്രധാന ഗ്രൂപ്പ് മൂലകങ്ങളുമായും ഹൈഡ്രൈഡുകൾ രൂപപ്പെടാമെങ്കിലും ഉണ്ടാകുന്ന സംയുക്തങ്ങളുടെ എണ്ണം കാര്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു; ഉദാഹരണത്തിന്, ഏതാണ്ട് നൂറിൽ കൂടുതൽ ബൈനറി ബോറെയ്ൻ ഹൈഡ്രൈഡുകൾ ഉള്ളതായി അറിയുമ്പോൾ ആകെ ഒരു ബൈനറി അലൂമിനിയം ഹൈഡ്രൈഡ് മാത്രമേ ഉള്ളൂ.<ref name="Downs">{{cite journal |last=Downs|first=Anthony J. |coauthors=Pulham, Colin R. |title=The hydrides of aluminium, gallium, indium, and thallium: a re-evaluation |url=https://archive.org/details/sim_chemical-society-great-britain-chemical-society-reviews_1994-06_23_3/page/175|journal=Chemical Society Reviews |year=1994|volume=23|pages=175–184 |doi=10.1039/CS9942300175 }}</ref> വലിയ കോമ്പ്ലക്സുകൾ ഉള്ളതായി അറിയാമെങ്കിലും ബൈനറി ഇൻഡിയം ഹൈഡ്രഡ് ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.<ref name="Hibbs">{{cite journal |last=Hibbs|first=David E. |coauthors=Jones, Cameron; Smithies, Neil A. |title=A remarkably stable indium trihydride complex: synthesis and characterisation of [InH<sub>3</sub>P(C<sub>6</sub>H<sub>11</sub>)<sub>3</sub>] |journal=Chemical Communications |year=1999|pages=185–186|doi=10.1039/a809279f}}</ref> ===പ്രോട്ടോണുകളും അമ്ലങ്ങളും=== ഇലക്ട്രോൺ നീക്കപ്പെടുന്ന പ്രവർത്തനമായ ഓക്സീകരണം ഹൈഡ്രജനിൽ നടക്കുമ്പോൾ ഔപചാരികമായി H<sup>+</sup> രൂപപ്പെടുന്നു, ഇലക്ട്രോണൊന്നുമില്ലാതെ ഒരു പ്രോട്ടോൺ മാത്രമുള്ള അണുകേന്ദ്രമാണ് ഇത്. അതുകൊണ്ടാണ്ട് H<sup>+</sup> നെ പലപ്പോഴും പ്രോട്ടോൺ എന്ന് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അമ്ലങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങളുടെ കേന്ദ്രഭാഗമാണ് ഇത്. ബ്രോൺസ്റ്റെഡ്-ലോറി (Bronsted-Lowry) സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് അമ്ലങ്ങളെന്നാൽ പ്രോട്ടോൺ ദാതാക്കളും ക്ഷാരങ്ങളെന്നാൽ പ്രോട്ടോൺ സ്വീകർത്താക്കളുമാണ്. ഇലക്ട്രോണുകളോടെയുള്ള മറ്റ് അണുക്കളും തന്മാത്രകളുമുള്ള ലായനികളിലും അയോണിക പരലുകളിലും വെറും പ്രോട്ടോൺ മാത്രമായ H<sup>+</sup> ന് നിലനിൽപ്പില്ല. ഉന്നത താപനിലകളിലുള്ള പ്ലാസ്മ അവസരങ്ങളിലല്ലാത്ത ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ അണുക്കളുടേയും തന്മാത്രകളുടേയും ഇലക്ട്രോൺ മേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രോട്ടോണുകൾ വേർപെടുത്താനും സാധിക്കില്ല, അവ അവിടെ പറ്റിച്ചേർന്നു തന്നെ കിടക്കും. എന്നാൽ മറ്റ് പദാർത്ഥളുടെ മേൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന ധന ചാർജോടെയുള്ള ഹൈഡ്രജൻ കാറ്റയോണിനെ 'പ്രോട്ടോൺ' എന്ന് സൂചിപ്പിച്ചു വരുന്നു, അതു പോലെ സ്വതന്ത്രമായി കിടക്കുന്ന പ്രോട്ടോണുകളെ "{{chem|H|+}}" എന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലായനിയിൽ "നഗ്ന പ്രോട്ടോൺ" എന്ന് വിവരിക്കുന്നതിനു പകരം ജലീയമായ അമ്ല ലായനികൾ ഭാവനാപരമായ "ഹൈഡ്രോണിയം അയോൺ" ({{chem|H|3|O|+}}) ഉണ്ടെന്ന രീതിയിൽ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെയെങ്കിലും ലായനിയിൽ ചേർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഹൈഡ്രജൻ കാറ്റയോണുകൾ {{chem|H|9|O|4|+}} പോലെയുള്ള ക്ലസ്റ്ററുകൾ ക്രമീകരക്കപ്പെടുകയാണെന്നാണ് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നത്.<ref name="Okumura">{{cite journal |last=Okumura|first=Anthony M. |coauthors=Yeh, L. I.; Myers, J. D.; Lee, Y. T |title=Infrared spectra of the solvated hydronium ion: vibrational predissociation spectroscopy of mass-selected H<sub>3</sub>O+•(H<sub>2</sub>O<sub>)n</sub>•(H<sub>2</sub>)<sub>m</sub> |journal=Journal of Physical Chemistry |year=1990|volume=94|issue=9|pages=3416–3427|doi=10.1021/j100372a014 }}</ref> ജലം മറ്റ് ലായനികളിൽ ചേരുമ്പോഴാണ് മറ്റ് ഒക്സോണിയം അയോണുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name="Perdoncin">{{cite journal |last=Perdoncin|first=Giulio|coauthors=Scorrano, Gianfranco |title=Protonation Equilibria in Water at Several Temperatures of Alcohols, Ethers, Acetone, Dimethyl Sulfide, and Dimethyl Sulfoxide |journal=Journal of the American Chemical Society |year=1977|volume=99|issue=21|pages=6983–6986 |doi=10.1021/ja00463a035 }}</ref> ഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിലും പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഏറ്റവും സുലഭമായി കാണപ്പെടുന്ന അയോണുകളിലൊന്നാണ് {{chem|H|3|+}}, ഇത് പ്രോട്ടോണീകരിക്കപ്പെട്ട തന്മാത്ര ഹൈഡ്രജൻ അല്ലെങ്കിൽ ത്രയാണു ഹൈഡ്രജൻ കാറ്റയോൺ (triatomic hydrogen cation) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Carrington">{{cite journal |last=Carrington|first=Alan|coauthors=R. McNab, Iain |title=The infrared predissociation spectrum of triatomic hydrogen cation (H<sub>3</sub><sup>+</sup>) |journal=Accounts of Chemical Research |year=1989|volume=22|issue=6|pages=218–222 |doi=10.1021/ar00162a004}}</ref> ===ഐസോടോപ്പുകൾ=== പ്രകൃത്യാ ഹൈഡ്രജന്റെ മൂന്ന് ഐസോടോപ്പുകൾ കാണപ്പെടുന്നു {{chem|1|H}}, {{chem|2|H}}, {{chem|3|H}} എന്നിവയാണവ. {{chem|4|H}} മുതൽ {{chem|7|H}} വരെയുള്ള അസ്ഥിരങ്ങളായ ഐസോടോപ്പുകൾ പരീക്ഷണ ശാലകളിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവയൊന്നും പ്രകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല.<ref name="Gurov">{{cite journal |last=Gurov|first=Yu. B. |coauthors=Aleshkin, D. V.; Behr, M. N.; Lapushkin, S. V.; Morokhov, P. V.; Pechkurov, V. A.; Poroshin, N. O.; Sandukovsky, V. G.; Tel'kushev, M. V.; Chernyshev, B. A.; Tschurenkova, T. D |title=Spectroscopy of superheavy hydrogen isotopes in stopped-pion absorption by nuclei |journal=Physics of Atomic Nuclei |year=2004|volume=68|issue=3|pages=491–97 |doi=10.1134/1.1891200 }}</ref><ref name="Korsheninnikov">{{cite journal |author=Korsheninnikov, A. A. et al. |title=Experimental Evidence for the Existence of <sup>7</sup>H and for a Specific Structure of <sup>8</sup>He |journal=Physical Review Letters |year=2003|volume=90|issue=8|page=082501 |doi=10.1103/PhysRevLett.90.082501}}</ref> * '''{{chem|1|H}}''': ഇതാണ് ഹൈഡ്രജന്റെ സർവ്വസാധാരണമായ ഐസോടോപ്പ്, 99.98 ശതമാനത്തിൽ കൂടുതൽ ഇതാണുള്ളത്. അണുകേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു പ്രോട്ടോൺ മാത്രമുള്ളതിനാൽ പ്രോട്ടിയം എന്ന് പേര് നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പൊതുവെ ആ പേര് ഉപയോഗിക്കപ്പെടാറില്ല.<ref>{{cite journal |last=Urey|first=Harold C. |coauthors=Brickwedde, F. G.; Murphy, G. M. |title=Names for the Hydrogen Isotopes |url=https://archive.org/details/sim_science_1933-12-29_78_2035/page/602|journal=Science|year=1933|volume=78 |issue=2035|pages=602–603 |doi=10.1126/science.78.2035.602 |pmid=17797765}}</ref> * '''{{chem|2|H}}''': മറ്റൊരു സ്ഥിരതയുള്ള ഐസോടോപ്പാണിത്, ഡ്യൂട്ടീരിയം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു പ്രോട്ടോണും ഒരു ന്യൂട്രോണുമാണുള്ളത്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏതാണ്ടെല്ലാം ഡ്യൂട്ടീരിയവും മഹാവിസ്ഫോടന സമയത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണെന്നും മാറ്റമൊന്നും കൂടാതെ നിലനിന്നവയാണെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. റേഡിയോ ആക്റ്റീവതയുള്ളതല്ല ഡ്യൂട്ടീരിയം അതുകൊണ്ട് തന്നെ വിഷമയമായ അപായ സാധ്യതയുമില്ല. ഡ്യൂട്ടീരിയം അടങ്ങിയ തന്മാത്രകളാൽ സമ്പുഷ്ടമായ ജലത്തെ ഘനജലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഡ്യൂട്ടീരിയവും അതിന്റെ സംയുക്തങ്ങളും റേഡിയോ ആക്റ്റീവതയുള്ളവയല്ലെന്ന് നിലയിൽ രാസപരീക്ഷണങ്ങളിലും {{chem|1|H}}-എൻ.എം.ആർ. സ്പെട്രോസ്കോപ്പിയിൽ ആവശ്യമായ ലായകങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal |author=Oda, Y; Nakamura, H.; Yamazaki, T.; Nagayama, K.; Yoshida, M.; Kanaya, S.; Ikehara, M. |title=1H NMR studies of deuterated ribonuclease HI selectively labeled with protonated amino acids |journal=Journal of Biomolecular NMR |year=1992|volume=2|issue=2|pages=137–47 |doi=10.1007/BF01875525 |pmid=1330130}}</ref> ആണവ നിലയങ്ങളിൽ ന്യൂട്രോൺ മോഡറേറ്റർ ആയും തണുപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദാർത്ഥമായും ഘനജലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വാണിജ്യമായ അണുസംയോജനങ്ങൾക്കുള്ള ഇന്ധനവുമാണ് ഡ്യൂട്ടീരിയം.<ref>{{cite news |last=Broad|first=William J. |date=November 11, 1991 |title=Breakthrough in Nuclear Fusion Offers Hope for Power of Future |work=The New York Times |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4D81030F932A25752C1A967958260&sec=&spon=&pagewanted=all |accessdate=2008-02-12}}</ref> * '''{{chem|3|H}}''': അണുകേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു പ്രോട്ടോണും രണ്ട് ന്യൂട്രോണുകളും ഉള്ള ഇത് ട്രിഷീയം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. റേഡിയോ ആക്റ്റീവതയുള്ള ഇത് 12.32 വർഷം അർദ്ധായുസ്സോടെ ബീറ്റ ക്ഷയം വഴി ഹീലിയം-3 ആയി ക്ഷയിക്കുന്നു.<ref name="Miessler" /> അന്തരീക്ഷത്തിലെ വാതകങ്ങാൾ കോസ്മിക് കിരണങ്ങളുമായി പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുന്നതു മൂലം ചെറിയ തോതിൽ ട്രിഷീയം പ്രകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ആണവായുധങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന അവസരങ്ങളിലും ട്രിഷീയം ഉണ്ടാകുന്നു.<ref>{{cite web| author=Staff| date=November 15, 2007| url=http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/tritium.html| publisher=U.S. Environmental Protection Agency| title=Tritium| accessdate=2008-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20080102171148/http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/tritium.html| archive-date=2008-01-02| url-status=dead}}</ref> അണുസംയോജനങ്ങളിൽ,<ref>{{cite web| last=Nave| first=C. R.|title=Deuterium-Tritium Fusion| work=HyperPhysics| publisher=Georgia State University| year=2006| url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/Hbase/nucene/fusion.html| accessdate=2008-03-08}}</ref> ഭൗമരസതന്ത്രത്തിൽ ട്രെയ്സർ ആയി,<ref>{{cite paper| first=Carol| last=Kendall| first2=Eric| last2=Caldwell| title=Fundamentals of Isotope Geochemistry| publisher=US Geological Survey| year=1998| url=http://wwwrcamnl.wr.usgs.gov/isoig/isopubs/itchch2.html#2.5.1| accessdate=2008-03-08| archive-date=2008-03-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20080314192517/http://wwwrcamnl.wr.usgs.gov/isoig/isopubs/itchch2.html#2.5.1| url-status=dead}}</ref> സ്വയം-ഊർജ്ജവൽകൃതമായ പ്രത്യേക ഉപകരണങ്ങളിൽ<ref>{{cite web| title=The Tritium Laboratory| publisher=University of Miami| year=2008| url=http://www.rsmas.miami.edu/groups/tritium/| accessdate=2008-03-08| archive-date=2008-02-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20080228061358/http://www.rsmas.miami.edu/groups/tritium/| url-status=dead}}</ref> എന്നിവയിലെല്ലാം ഇത് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. റേഡിയോലേബൽ പോലെയുള്ള രാസപരവും ജൈവപരവുമായ ലേബൽ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ട്രിഷീയം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="holte">{{cite journal| last=Holte| first=Aurali E.| last2=Houck| first2=Marilyn A.| last3=Collie| first3=Nathan L.| title=Potential Role of Parasitism in the Evolution of Mutualism in Astigmatid Mites| journal=Experimental and Applied Acarology| volume=25| issue=2| pages=97–107| publisher=Texas Tech University| location=Lubbock| year=2004|doi=10.1023/A:1010655610575}}</ref> ഉപയോഗത്തിലുള്ള ഐസോടോപ്പുകൾക്ക് വ്യത്യസ്തമായ നാമങ്ങൾ ഹൈഡ്രജന്റെ ഐസോടോപ്പുകൾക്കേ ഉള്ളൂ. റേഡിയോ ആക്റ്റിവിറ്റിയുടെ ആദ്യകാല പഠനങ്ങളിൽ റേഡിയോ ആക്റ്റിവതയുള്ള ഐസോടോപ്പുകൾക്ക് വ്യത്യസ്ത നാമങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു, അതിൽ ഡ്യൂട്ടീരിയം, ട്രീഷിയം എന്നിവയുടേതല്ലാതെ മറ്റ് നാമങ്ങളൊന്നും നിലവിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല. ഡ്യൂട്ടീരിയം, ട്രീഷിയം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 2H, 3H എന്നിങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനു പകരം യഥാക്രമം D, T എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്, അതേ സമയം P എന്നത് ഫോസ്ഫറസിനെ കുറിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ പ്രോട്ടിയത്തെ കുറിക്കാൻ P ഉപയോഗിക്കാറില്ല.<ref>{{cite web|last=Krogt|first=Peter van der|date=May 5, 2005|url=http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=H|publisher=Elementymology & Elements Multidict|title=Hydrogen|accessdate=2010-12-20|archive-date=2010-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123001440/http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=H|url-status=dead}}</ref> 2H, 3H എന്നീ സൂചകങ്ങളക്കാണ് മുൻഗണനയെങ്കിലും ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഓഫ് പ്യുർ ആന്റ് അപ്ലൈഡ് കെമിസ്ട്രിയുടെ നാമകരണ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രകാരം ആവശ്യാനുസരണം D, T, 2H, 3H എന്നിവയിലേതും ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്.<ref>§ IR-3.3.2, [http://www.iupac.org/reports/provisional/abstract04/connelly_310804.html Provisional Recommendations], Nomenclature of Inorganic Chemistry, Chemical Nomenclature and Structure Representation Division, IUPAC. Accessed on line October 3, 2007.</ref> == ചരിത്രം == ===കണ്ടുപിടിത്തവും ഉപയോഗവും=== 1671 ൽ റോബർട്ട് ബോയൽ ഇരുമ്പ് തരികളും നേർപ്പിച്ച അമ്ലവും തമ്മിലുള്ള പ്രവർത്തനം കണ്ടെത്തുകയും വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തു, ഹൈഡ്രജൻ വാതകം സ്വതന്ത്രമാകുന്ന പ്രതിപ്രവർത്തനമായിരുന്നു അത്.<ref>Robert Boyle, "Tracts written by the Honourable Robert Boyle containing new experiments, touching the relation betwixt flame and air..." (London, England: 1672).</ref><ref>{{cite web |first=Mark |last=Winter |year=2007 |url=http://education.jlab.org/itselemental/ele001.html |title=Hydrogen: historical information |publisher=WebElements Ltd |accessdate=2008-02-05 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502082747/https://education.jlab.org/itselemental/ele001.html |url-status=dead }}</ref> 1766-ൽ, ഹെൻഡ്രി കാവൻഡിഷാണ് ഹൈഡ്രജനൻ പ്രത്യേക വസ്തുവാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയത്, ലോഹ-അമ്ല പ്രതിപ്രവർത്തനം വഴി വരുന്ന വാതകത്തെ അദ്ദേഹം "കത്തുന്ന വായു" എന്നർത്ഥം വരുന്ന "phlogiston" എന്നാണ് വിളിച്ചത്,<ref>Just the Facts--Inventions & Discoveries, School Specialty Publishing, 2005</ref> ശേഷം 1781 ൽ ഈ വാതകം കത്തിച്ചാൽ ജലം ലഭിക്കും എന്നും കണ്ടെത്തി. ഇക്കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഹൈഡ്രജനെ ഒരു മൂലകമെന്ന രീതിയിൽ കണ്ടുപിടിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി ഹെൻഡ്രി കാവൻഡിഷിന്റെ പേരിലാണ്.<ref name="Nostrand">{{cite encyclopedia| title=Hydrogen| encyclopedia=Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry| pages=797–799| publisher=Wylie-Interscience| year=2005| isbn=0-471-61525-0}}</ref><ref name="nbb">{{cite book| last=Emsley| first=John| title=Nature's Building Blocks| url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b5w6| publisher=Oxford University Press| year=2001| location=Oxford| pages=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b5w6/page/183 183]–191| isbn=0-19-850341-5}}</ref> 1783 ൽ ആന്റോണെ ലാവോഷിയറാണ് ഇതിന് ഹൈഡ്രജനെന്ന നാമം നൽകിയത്. ഹൈഡ്രോജിനിയം (hydrogenium', hydro: "ജലം", genes: "ഉണ്ടാക്കുന്നത്") എന്ന [[ഗ്രീസ്|ഗ്രീക്ക്]] പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഹൈഡ്രജൻ എന്ന വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം.<ref name="Stwertka">{{cite book| last=Stwertka| first=Albert| title=A Guide to the Elements| url=https://archive.org/details/guidetoelements00stwe| publisher=Oxford University Press| year=1996| pages=[https://archive.org/details/guidetoelements00stwe/page/16 16]–21| isbn=0-19-508083-1}}</ref> ഹൈഡ്രജൻ കത്തിച്ചാൽ ജലം ലഭിക്കുന്നുവെന്ന കാവെൻഡിഷിന്റെ പരീക്ഷണം ലവോഷിയറും ലാപ്ലേസും ആവർത്തിക്കുകയുണ്ടായി, അതുപ്രകാരമായിരുന്നു ആ പേര് നൽകപ്പെട്ടത്.<ref name="nbb"/> റീജനറേഷൻ കൂളിങ്ങ് സങ്കേതം വഴി 1898 ൽ ജെയിംസ് ഡീവാറാണ് ആദ്യമായി ഹൈഡ്രജനെ ദ്രവീകരിച്ചത്, വാക്വം ഫ്ലാസകും അതേ സമയത്താണ് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തിയത്.<ref name="nbb"/> തൊട്ടടുത്ത വർഷം തന്നെ അദ്ദേഹം ഖര ഹൈഡ്രജനും ഉല്പാദിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name="nbb"/> 1931 ഡിസംബറിൽ ഹരോൾഡ് യൂറേയ് ഡ്യൂട്ടീരിയം കണ്ടെത്തി, 1934 ൽ ഏണസ്റ്റ് റൂഥർഫോർഡ്, മാർക്ക് ഓലിഫാന്റ്, പോൾ ഹാർടെക്ക് എന്നിവർ ചേർന്ന് ട്രീഷിയം വേർതിരിച്ചു.<ref name="Nostrand"/> ജലത്തിൽ സാധാരണ ഹൈഡ്രജൻ മൂലകങ്ങൾക്ക് പകരം ഡ്യൂട്ടീരിയം ഉള്ള ഖനജലം 1932 ൽ യൂറേയുടെ സംഘം കണ്ടെത്തി.<ref name="nbb"/> 1806 ൽ ഫ്രാൻസിസ് ഡി റിവാസ് ഹൈഡ്രന്റേയും ഓക്സിജന്റേയും മിശ്രിതം ഉപയോഗിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ അന്തർദഹന യന്ത്രം നിർമ്മിച്ചു. 1819 ൽ എഡ്‌വാർഡ് ഡാനിയേൽ കാർക്ക് ഹൈഡ്രജൻ വാതകത്തിന്റെ ബ്ലോപൈപ്പ് കണ്ടുപിടിച്ചു. 1823 ൽ ഡോബെറിനറുടെ വിളക്കും ലൈംലൈറ്റും കണ്ടുപിടിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name="nbb"/> 1783 ൽ ജാക്വെസ് ചാൾസാണ് ആദ്യമായി ഹൈഡ്രജൻ നിറച്ച ബലൂൺ നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="nbb"/> 1852 ൽ ഹെന്രി ഗിഫ്ഫാർഡ് ഹൈഡ്രജൻ നിറച്ച ആകാശ നൗക കണ്ടുപിടിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ആദ്യമായി ഉപയോഗപ്രദമായ വായു സഞ്ചാരം സാധ്യമായി.<ref name="nbb"/> ജർമ്മൻ പ്രഭുവായിരുന്ന ഫെർഡിനാൻഡ് വോൺ സെപ്പിലിൻ ഈ ആശയത്തിന് കൂടുതൽ പ്രോൽസാഹനം നൽകി; ശേഷം ഇത് സെപ്പിലിൻസ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു; 1900 ലാണ് ഈ രീതിയിൽ ആദ്യമായി യാത്രസഞ്ചാരം നടത്തിയത്.<ref name="nbb"/> 1910 മുതൽ പതിവ് പറക്കൽ സേവനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു, 1914 ഓഗസ്റ്റിൽ ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം പൊട്ടിപുറപ്പെടുന്നത് വരെ വലിയ കുഴപ്പങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ 35,000 യാത്രക്കർ അതുവഴി യാത്ര നടത്തിയിരുന്നു. യുദ്ധകാലത്ത് ഹൈഡ്രജൻ ഉപയോഗിച്ച് പൊങ്ങിയ ആകാശനൗകകൾ നിരീക്ഷണ തട്ടുകളായും ബോംബ് വർഷിക്കാനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. == ശ്രദ്ധേയമായ സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ == ഹൈഡ്രജൻ സാധാരണ താപനിലയിലും മർദ്ദത്തിലും നിറമോ മണമോ രുചിയോ ഇല്ലാത്ത വാതകമാണ്. [[അണു|രണ്ടണുക്കൾ]] ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്‌ H<sub>2</sub> [[തന്മാത്ര|തന്മാത്രകളായാണ്]] കാണപ്പെടുന്നത്. സ്വയം കത്തുന്ന വാതകമാണിത്. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഊർജ്ജം ഹൈഡ്രജൻ അണുക്കളുടെ [[ആണവ സംയോജനം|സംയോജനത്തിൽ]] നിന്നുമാണ് ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്‌. പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്ന മൂലകമാണ് ഹൈഡ്രജൻ. == ആവർത്തനപ്പട്ടികയിലെ സ്ഥാനം == ഹൈഡ്രജന്റെ ഇലക്ട്രോണ് വിന്യാസം 1s<sup>1</sup> ആണ്.ഏകബലാങ്ക സ്വഭാവം കാരണം,ഇതിനെ ഒന്നാം ഗ്രൂപ്പിൽ([[ആൽക്കലി ലോഹങ്ങൾ]]) ഉൾപ്പെടുത്താം. എന്നാൽ,ഒരു ഇലക്ട്രോൺ കിട്ടിയാൽ, ഉൽകൃഷ്ട വാതകമാവുമെന്നതിനാൽ, ഇതിനെ ഹാലജനുകൾക്കൊപ്പവും ഉൾപ്പെടുത്താനാവും. == ഐസോടോപ്പുകൾ == ഹൈഡ്രജന് പ്രകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന മൂന്ന് ഐസോടോപ്പുകളുണ്ട്. പ്രോട്ടിയം, ഡ്യൂട്ടിരിയം, ട്രൈറ്റിയം എന്നിവയാണവ. ന്യൂട്രോണുകളുടെ എണ്ണത്തിലാണ് ഇവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം. === പ്രോട്ടിയം === ഇതിന്റെ അണുസംഖ്യയും അണുഭാരവും 1 ആണ്. പ്രകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഹൈഡ്രജനിൽ‍ 99.985% പ്രോട്ടിയം കാണപ്പെടുന്നു. ഈ ഐസോടോപ്പ് റേഡിയോആക്റ്റീവല്ല. === ഡ്യൂട്ടിരിയം === ഹെവി ഹൈഡ്രജൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ അണുസംഖ്യ 1-ഉം അണുഭാരം 2-ഉം ആണ്. പ്രകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഹൈഡ്രജനിൽ‍ 0.015% ഡ്യൂട്ടിരിയം കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ പ്രതീകം <sub>1</sub>H<sup>2</sup> അല്ലെങ്കിൽ D ആണ്. ഈ ഐസോടോപ്പ് റേഡിയോആക്റ്റീവല്ല. === ട്രീറ്റിയം === ഇതിന്റെ അണുസംഖ്യ 1-ഉം അണുഭാരം 3-ഉം ആണ്. ഇതിന്റെ പ്രതീകം <sub>1</sub>H<sup>3</sup> അല്ലെങ്കിൽ T ആണ്. ഈ ഐസോടോപ്പ് റേഡിയോ ആക്റ്റീവ് ആണ്. അർധായുസ്സ് 12.32 വർഷം. അണുഭാരം 4 മുതൽ 7 വരെയുള്ള ഐസോടോപ്പുകൾ പരീക്ഷണശാലയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവയെല്ലാം വളരെ അസ്ഥിരങ്ങളാണ്. ==കുറിപ്പ്== <br /><references group="note"/> ==അവലംബം== {{reflist|2}} {{ആവർത്തനപ്പട്ടിക}} [[വർഗ്ഗം:മൂലകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലോഹങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈഡ്രജൻ| ]] [[വർഗ്ഗം:റിഫ്രിജെറെന്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:നിരോക്സീകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അപകടകരമായ രാസവസ്തുക്കൾ]] qgok0vymw1j9cyj2b32cumjvpban97d നക്ഷത്രം 0 5487 4682598 4629683 2026-11-03T23:01:00Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682598 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Star}} {{ToDisambig|വാക്ക്=നക്ഷത്രം}} [[പ്രമാണം:The sun.jpg|200px|thumb]] [[ഭൂമി]]യുടെ ഏറ്റവും സമീപത്തുള്ള നക്ഷത്രമാണ് [[സൂര്യൻ]]‌ {{Science}} ഉയർന്ന തിളക്കത്തോടെയുള്ള പ്ലാസ്മ ഗുരുത്വബലത്താൽ ചേർന്നുള്ള ഭീമൻ ഗോളമാണ് '''നക്ഷത്രം''' അഥവാ വാനമീൻ.ജീവിതാന്ത്യത്തോടെ അതിന്റെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം അപഭ്രംശ ദ്രവ്യമായിട്ടുണ്ടാകും. ഭൂമിയോട് ഏറ്റവും അടുത്ത് കിടക്കുന്ന നക്ഷത്രമാണ് സൂര്യൻ, ഭൂമിയിലെ ഭൂരിഭാഗം ഊർജ്ജത്തിന്റേയും ഉറവിടം സൂര്യനാണ്. സൂര്യന്റെ അസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള രാത്രിയിൽ മറ്റ് അന്തരീക്ഷ പ്രതിഭാസങ്ങൾ തടസ്സമാകാതെ വരുമ്പോൾ നക്ഷത്രങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു. ചരിത്രപരമായി ഖഗോളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന പ്രധാന നക്ഷത്രങ്ങളെ ചേർത്ത് ചില രൂപങ്ങൾ കല്പിക്കുകയും രാശികളായി തിരിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല ജന്മനക്ഷത്രങ്ങളായി ഇവയെ ഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേകം നാമങ്ങൾ നൽകപ്പെടുകയും ചെയ്തു. വിവിധ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ പല തരത്തിലുള്ള നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗുകൾ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അവയുപയോഗിച്ച് ഓരോ നക്ഷത്രത്തിന്റെയും കൃത്യമായ സ്ഥാനം മനസ്സിലാക്കാം. ഭീമമായ [[ഊർജ്ജം]] ഉത്പാദിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് [[ഹൈഡ്രജൻ]] [[അണുകേന്ദ്രം|അണുകേന്ദ്രങ്ങൾ]](ന്യൂക്ലിയസ്) [[ഹീലിയം]] അണുകേന്ദ്രങ്ങളാകുന്ന [[അണുസംയോജനം|അണുസംയോജന]] പ്രക്രിയയാണ് നക്ഷത്രങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നടക്കുന്നത്. ഇതുവഴി ധാരാളം ഊർജ്ജം ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name="sunshine">{{cite web | last = Bahcall | first = John N. | date = 2000-06-29 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/articles/fusion/index.html | title = How the Sun Shines | publisher = Nobel Foundation | accessdate = 2006-08-30 }}</ref> ഈ ഊർജ്ജം താപവും പ്രകാശവുമായി ബാഹ്യാകാശത്തിലേക്കു പ്രസരിക്കുന്നു. സൂര്യനിൽ നിന്നും ഇത്തരത്തിൽ വമിക്കുന്ന കിരണപ്രസരം ആണ് ഭൂമിയിൽ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നതിനു വേണ്ടിയുള്ള ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഉറവിടം. ഹീലിയത്തെക്കാൾ ഭാരമുള്ള ഏതാണ്ട് എല്ലാ മൂലകങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത് നക്ഷത്രങ്ങളിലെ അണുസംയോജനം വഴിയാണ്. ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പ്രായം, പിണ്ഡം, രാസസംയോഗം എന്നിവ കണക്കാക്കുന്നത് നക്ഷത്രത്തിന്റെ വർണ്ണരാജി (spectrum), പ്രകാശമാനം (luminosity), ബഹിരാകാശത്തിലെ അതിന്റെ ചലനം എന്നിവ കണക്കാക്കിയാണ്. നക്ഷത്രത്തിന്റെ മറ്റ് ഭൗദ്ധിക ഗുണങ്ങൾ അളക്കുന്നത് അതിന്റെ വക്രതുള ചലനം (കറക്കം), വ്യാസം, താപനില എന്നിവ കണക്കാക്കിയാണ്. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ താപനിലയും പ്രകാശമാനവും അക്ഷങ്ങളിൽ എടുത്ത് വരയ്ക്കുന്ന ഗ്രാഫിന് ഹേഴ്സ്പ്രങ്ങ്- റസ്സൽ ചിത്രം (Hertzsprung-Russell diagram) എന്നു പറയുന്നു. ഈ ചിത്രമാണ് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പ്രായവും, പരിണാമ ചരിത്രവും പഠിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പരിണാമകാലത്ത് നക്ഷത്രം ഹൈഡ്രജന്റെയും ഹീലിയത്തിന്റെയും മിശ്രിതമായിരിക്കും. കുറഞ്ഞ അളവിൽ ഘനമൂലകങ്ങളും കാണും. നക്ഷത്രത്തിന്റെ സാന്ദ്രമായ ഉൾഭാഗത്ത് ഹൈഡ്രജൻ അണുസംയോജനം മൂലം ഹീലിയം ആയി മാറുന്നു. ഇപ്രകാരം ഉണ്ടായ ഊർജ്ജം പ്രസരം, അല്ലെങ്കിൽ താപസംവഹനം മൂലം പുറത്തേക്കു വമിക്കുന്നു. നക്ഷത്രത്തിനുള്ളിലെ ഭീമമായ ആന്തരിക മർദ്ദം അതിനെ സ്വന്തം ഗുരുത്വാകർഷണം മൂലം പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്നതിൽ നിന്നും തടയുന്നു. ഹൈഡ്രജൻ ഇന്ധനം തീർന്നാൽ സൂര്യന്റെ 0.4 മടങ്ങ് എങ്കിലും<ref name="late stages">{{cite web | last = Richmond | first = Michael | url = http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/planneb/planneb.html | title = Late stages of evolution for low-mass stars | publisher = Rochester Institute of Technology | accessdate = 2006-08-04 }}</ref> ഭാരമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ ചുവന്ന ഭീമൻ ആയി മാറുന്നു. ഇരട്ട നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്ന വാക്ക് ഗുരുത്വാകർഷണം മൂലം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട രണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവ പരസ്പരം ഭ്രമണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കും. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സമൂഹത്തെ താരസമൂഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഭൂമി ഉൾപ്പെട്ട താരസമൂഹമാണ് [[ക്ഷീരപഥം]]. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Starsinthesky.jpg|right|300px|thumb|വലിയ മഗല്ലാനിക് ക്ലൗഡിൽ നക്ഷത്രം രൂപപ്പെടുന്ന പ്രദേശം [[വലിയ മഗല്ലാനിക് മേഘം]]. [[NASA]]/[[ESA]] image.]] ചരിത്രത്തിൽ എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങൾക്കും നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണെന്ന് കാണാം. അവ മതപരമായ ആചാരങ്ങളോട് ഇഴുകിച്ചേർന്നു കിടക്കുന്നു. അനാദി കാലം മുതൽക്കേ കപ്പൽ യാത്രയ്ക്കും ദിശ അറിയുന്നതിനും നക്ഷത്രങ്ങളെയാണ് ആശ്രയിച്ചുപോരുന്നത്. പുരാതന ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ ആകാശത്തു പതിച്ചു വച്ച ഗോളങ്ങളാണ് നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്ന് കരുതി പോന്നിരുന്നു. അവയ്ക്ക് ആദിയും അന്ത്യവും ഇല്ല എന്നും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.അവയെ നക്ഷത്രഗണങ്ങളാക്കി വിഭജിക്കുകയും ഗ്രഹങ്ങളുടെ ആപേക്ഷിക ചലനം അളക്കാൻ അവയെ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="forbes">{{cite book | author=Forbes, George | title=History of Astronomy | publisher=Watts & Co. | location=London | year=1909 | format =Free e-book from [[Project Gutenberg]] | url=http://www.gutenberg.org/etext/8172 | isbn=1153627744 }}</ref> നക്ഷത്രങ്ങൾക്കെതിരായുള്ള സൂര്യന്റെ ആപേക്ഷിക ചലനം നിരീക്ഷിച്ചാണ് കലണ്ടർ ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നത്. ഈ കലണ്ടർ പ്രകാരമാണ് കൃഷിയിറക്കുന്നതിനും മറ്റുമുള്ള തിയതി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite web | last = Tøndering | first = Claus | url = http://webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html | title = Other ancient calendars | publisher = WebExhibits | accessdate = 2006-12-10 | archive-date = 2019-11-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191121041104/http://www.webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html | url-status = dead }}</ref> ലോകമെമ്പാടും പ്രചാരമുള്ള ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ ഭൂമിയുടെ ഭ്രമണാക്ഷത്തിനോട് സൂര്യന്റെ ആപേക്ഷിക ചലനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർമിച്ചതാണ്. നിലവിലുള്ളതിൽ വച്ച് കൃത്യതയാർന്ന ഏറ്റവും പഴയ നക്ഷത്ര ചാർട്ട് 1534-ൽ ഈജിപ്തിൽ വരയ്ക്കപ്പെട്ടതാണ്.<ref>{{cite journal | last=von Spaeth | first=Ove | title=Dating the Oldest Egyptian Star Map | journal=Centaurus International Magazine of the History of Mathematics, Science and Technology | year=2000 | volume=42 | issue=3 | pages=159–179 | url=http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp | accessdate=2007-10-21 | archive-date=2019-01-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001022/http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp | url-status=dead }}</ref> അറിയപ്പെട്ടവയിൽ വച്ച് ആദ്യത്തെ നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗ് ശേഖരിച്ചത് പുരാതന മെസപ്പൊട്ടോമിയയിലെ <ref name="north 1995 30 31">{{cite book | last=North | first=John | year=1995 | title=The Norton History of Astronomy and Cosmology | url=https://archive.org/details/bwb_P7-CZF-151 | location=New York and London | pages=[https://archive.org/details/bwb_P7-CZF-151/page/n61 30]–31 | publisher=W.W. Norton & Company | isbn=0393036561 }}</ref> ബാബിലോണിയൻ വാനനിരീക്ഷകരാണ്. ബി. സി. 2 ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലത്താണ് ആണ് ഇവ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടത്. ഗ്രീസിലെ ആദ്യ നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗ് തയ്യാറാക്കിയത് അരിസ്റ്റിലസ് ആണ്.<ref>{{cite book | last=Murdin | first=P. | year=2000 | month=November | chapter=Aristillus (c. 200 BC) | doi=10.1888/0333750888/3440 | title=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics | chapterurl=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE3440 | accessdate=2009-06-02 | isbn=0333750888 | archive-date=2013-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130727103453/http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE3440 | url-status=dead }}</ref> തിമോഷാരിസിന്റെ സഹായത്തോടെ 300 ബി.സിയിലാണ് ഇത് വരയ്ക്കപ്പെട്ടത്. ഹിപ്പാർക്കസ് എന്ന ഗ്രീക്ക് വാനനിരീക്ഷകൻ 1020 നക്ഷത്രങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കാറ്റലോഗ് തയ്യാറാക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite book | last=Murdin | first=P. | year=2000 | month=November | chapter=Aristillus (c. 200 BC) | doi=10.1888/0333750888/3440 | title=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics | chapterurl=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE3440 | accessdate=2009-06-02 | isbn=0333750888 | archive-date=2013-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130727103453/http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE3440 | url-status=dead }}</ref> പിന്നീട് ടോളമിയുടെ നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗ് ഹിപ്പാർക്കസ് ശേഖരിച്ച വിവരങ്ങൾ കൂടി ചേർത്താണ് തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടത്. ഹിപ്പാർക്കസ് തന്നെയാണ് ആദ്യ നോവയെ കണ്ടുപിടിച്ചതും.<ref>{{cite web | first=Antonios D. | last=Pinotsis | title=Astronomy in Ancient Rhodes | publisher=Section of Astrophysics, Astronomy and Mechanics, Department of Physics, University of Athens | url=http://conferences.phys.uoa.gr/jets2008/historical.html | accessdate=2009-06-02 }}</ref> ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഭൂരിഭാഗം താരസമൂഹങ്ങളുടെയും നാമം ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്. ആകാശഗോളങ്ങൾ സ്ഥായിയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ചീനക്കാർ പക്ഷെ പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാവുന്നത് സ്വാഭാവികമാണെന്നു വിശ്വസിച്ചു പോന്നിരുന്നു.<ref name="clark">{{cite conference | author=Clark, D. H.; Stephenson, F. R. | title=The Historical Supernovae | booktitle=Supernovae: A survey of current research; Proceedings of the Advanced Study Institute | pages=355–370 | publisher=Dordrecht, D. Reidel Publishing Co | date=June 29, 1981 | location=Cambridge, England | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1982sscr.conf..355C | accessdate=2006-09-24 }}</ref> 185 എ.ഡി. യിൽ ആദ്യമായി സൂപ്പർനോവയെ നിരീക്ഷിച്ചതും രേഖപ്പെടുത്തിയതും ചീനക്കാരായിരുന്നു. ഇന്ന് എസ്.എൻ 185 എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സൂപ്പർനോവയെ ആണ് ചീനക്കാർ നിരീക്ഷിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്.<ref>{{cite journal | author=Zhao, Fu-Yuan; Strom, R. G.; Jiang, Shi-Yang | title=The Guest Star of AD185 Must Have Been a Supernova | journal=Chinese Journal of Astronomy and Astrophysics | year=2006 | volume=6 | issue=5 | pages=635–640 | doi=10.1088/1009-9271/6/5/17 }}</ref> ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രകാശമാനമായ എസ്. എൻ 1006 എന്ന സൂപ്പർനോവ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടത് 1006-ൽ ആയിരുന്നു. നിരീക്ഷണം നടത്തിയത് ഈജിപ്ഷ്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ അലി ഇബ്ൻ റിദ്വാൻ ആയിരുന്നു. ക്രാബ് നെബുലയ്ക്ക് ജന്മം നൽകിയ എസ്.എൻ. 1054 സൂപ്പർനോവയെ അനവധി ചീനക്കാരും അറബികളും നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web | date=March 5, 2003 | url=http://www.noao.edu/outreach/press/pr03/pr0304.html | title=Astronomers Peg Brightness of History’s Brightest Star | publisher=NAOA News | accessdate=2006-06-08 | archive-date=2003-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030402121341/http://www.noao.edu/outreach/press/pr03/pr0304.html | url-status=dead }}</ref> മധ്യകാല ഇസ്ലാമിക ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് നൽകിയ പേരുകൾ ഇന്നും ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. ഇവർ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനം നിർണ്ണയിക്കാൻ ആവശ്യമായ പലതരം ഉപകരണങ്ങൾ അവർ കണ്ടുപിടിച്ചിരുന്നു.'സിജ്' നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ വേണ്ടി അവർ ഒരു വാനനിരീക്ഷണകേന്ദ്രം തന്നെ തുറക്കുകയുണ്ടായി.<ref name="SN1054">{{cite web | author=Frommert, Hartmut; Kronberg, Christine | date=August 30, 2006 | work=SEDS | publisher=University of Arizona | title=Supernova 1054 - Creation of the Crab Nebula | url=http://www.seds.org/messier/more/m001_sn.html | access-date=2010-12-15 | archive-date=2008-07-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080705165241/http://www.seds.org/messier/more/m001_sn.html | url-status=dead }}</ref><ref name="PASP1942">{{cite journal | last=Duyvendak | first=J. J. L. | title=Further Data Bearing on the Identification of the Crab Nebula with the Supernova of 1054 A.D. Part I. The Ancient Oriental Chronicles | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=54 | issue=318 | pages=91–94 | month=April | year=1942 | bibcode=1942PASP...54...91D | doi=10.1086/125409 }}<br /> {{Cite journal | last=Mayall | first=N. U. | last2=Oort |first2=Jan Hendrik | title=Further Data Bearing on the Identification of the Crab Nebula with the Supernova of 1054 A.D. Part II. The Astronomical Aspects | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=54 | issue=318 | pages=95–104 | month=April | year=1942 | bibcode=1942PASP...54...95M | doi=10.1086/125410 }}</ref><ref>{{cite journal | last=Brecher | first=K. | coauthors=''et al.'' | year=1983 | title=Ancient records and the Crab Nebula supernova | journal=The Observatory | volume=103 | pages=106–113 | bibcode=1983Obs...103..106B }}</ref> പേർഷ്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ അബ്ദ് അൽ റഹ്മാൻ അൽ സൂഫി 964-ൽ എഴുതിയ 'സ്ഥിര നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പുസ്തകത്തിൽ'(The Book of Fixed stars)പല നക്ഷത്ര സമൂഹങ്ങളെയും(ഓമിക്രോൺ വെലോറം, ബ്രോക്കായുടെ താരസമൂഹം എന്നിവ) ഗാലക്സികളെയും(ആൻഡ്രോമീഡ) പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite journal |last=Kennedy |first=Edward S. |year=1962 |title=Review: ''The Observatory in Islam and Its Place in the General History of the Observatory'' by Aydin Sayili |journal=[[Isis (journal)|Isis]] |volume=53 |issue=2 |pages=237–239 |doi=10.1086/349558 }}</ref><ref name=Jones>{{cite book | title=Messier's nebulae and star clusters | first=Kenneth Glyn | last=Jones | publisher=[[Cambridge University Press]] | year=1991 | isbn=0521370795 | page=1 }}</ref> 11 ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ പേർഷ്യൻ വാനനിരീക്ഷകൻ അബു റൈഹാൻ ബിറൂനി ക്ഷീരപഥത്തെ നെബുലകളുടെ സ്വഭാവമുള്ള അനേകം കണികകളുടെ കൂട്ടം എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു. 1019-ലെ ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തിന്റെ രേഖാംശം രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web | last=Zahoor | first=A. | year=1997 | url=http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/biruni.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626074150/http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/biruni.html | archivedate=2008-06-26 | title=Al-Biruni | publisher=Hasanuddin University | accessdate=2007-10-21 | url-status=live }}</ref> ആൻഡുലേഷ്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഇബ്ൻ ബജ്ജ ക്ഷീരപഥത്തെ തമ്മിൽ തൊട്ടുരുമ്മി നിൽക്കുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടം എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു. ഇവയിൽ നിന്നും പ്രസരിക്കുന്ന രശ്മികൾക്ക് അപവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നതിനാലാവാം ഇവ തൊട്ടടുത്ത് നിൽക്കുന്നതു പോലെ തോന്നുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1106-1007 എ.ഡിയിൽ വ്യാഴത്തിന്റെയും ചൊവ്വയുടെയും ഗ്രഹനില നിരീക്ഷിച്ച ശേഷമായിരുന്നു അദ്ദേഹം ഈ നിഗമനത്തിലെത്തിയത്.<ref name=Montada>{{cite web | first=Josep Puig | last=Montada | title=Ibn Bajja | publisher=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] | url= http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja | date=September 28, 2007 | accessdate=2008-07-11 }}</ref> ടൈക്കോ ബ്രാഹി മുതലായ ആദ്യകാല യൂറോപ്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങളെ കണ്ടുപിടിക്കുകയും സ്വർഗ്ഗം(ആകാശം) സ്ഥായിയല്ല എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പുരാതന ഗ്രീക്ക് ചിന്തകരായ ഡെമോക്രിറ്റസ് എപ്പിക്യൂറസ്, ഇസ്ലാമിക വാനശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഫക്ർ-അൽ-ദിൻ-അൽ-റാസി എന്നിവർ പറഞ്ഞതു പോലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ സൂര്യന്മാർ തന്നെയാണെന്നും, അവയ്ക്കു ചുറ്റും ഭൂമിയെപ്പോലുള്ള ഗ്രഹങ്ങൾ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും ജിയോർഡാനോ ബ്രൂണോ(1584) എന്ന യൂറോപ്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ വാദിച്ചു.<ref name="he history">{{cite web | last=Drake | first=Stephen A. | date=August 17, 2006 | url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/headates/heahistory.html | title=A Brief History of High-Energy (X-ray & Gamma-Ray) Astronomy | publisher=NASA HEASARC | accessdate=2006-08-24 | archive-date=2001-06-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20010604051922/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/headates/heahistory.html | url-status=dead }}</ref> 17ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ നക്ഷത്രങ്ങൾ ദൂരെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സൂര്യന്മാരാണെന്ന് ശാസ്ത്രലോകത്തിൽ പരക്കെ വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടു. ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ ഗുരുത്വാകർഷണ ബലം ഉപയോഗിച്ച് ആകർഷിക്കുന്നില്ല എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകിയത് സർ. ഐസക്ക് ന്യൂട്ടൺ ആയിരുന്നു. എല്ലാ ദിശയിലും നക്ഷത്രങ്ങൾ തുല്യമായി വ്യാപിച്ചു കിടക്കുകയാണെന്നും, അവയുടെ ആകർഷണബലം എല്ലാ ദിശയിൽ നിന്നും തുല്യമായി ഉണ്ടെന്നും, അതിനാൽ ആകെ ബലം ശൂന്യമാണെന്നും ആദ്യകാല ചിന്തകൻ റിച്ചാർഡ് ബെന്റ്ലിയുടെ ആശയം കടമെടുത്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഇറ്റാലിയൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജെമിനിയാനോ മൊണ്ടാനറി, ആൽഗോൾ എന്ന നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രകാശമാനതയിൽ വ്യതിയാനം വരുന്നുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തി. എഡ്മണ്ട് ഹാലി നക്ഷത്രങ്ങൾ സ്ഥിരാവസ്ഥയിലല്ലെന്നും അവ ഗ്രീക്ക് ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞരായ ടോളമിയും ഹിപ്പോക്രാറ്റിസിന്റെയും കാലത്തുള്ള സ്ഥാനത്തല്ല പല നക്ഷത്രങ്ങളും ഇപ്പോളുള്ളതെന്നും വ്യക്തമാക്കി. ഫ്രെഡ്രിക്ക് ബെസ്സെൽ 1838-ൽ പാരലാക്സ് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി ഒരു നക്ഷത്രത്തിലേക്കുള്ള (61 സിഗ്നി-11.4 പ്രകാശവർഷം) ദൂരം അളന്നു. പാരലാക്സ് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് ആകാശഗോളങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ദൂരം വളരെ വലുതാണെന്നും കണ്ടെത്തി. [[പ്രമാണം:Dibuix de Leo.png|thumb|220px|left|People have seen patterns in the stars since ancient times This 1690 depiction of the constellation of [[Leo (constellation)|Leo]], the lion, is by [[Johannes Hevelius]].<ref>{{cite book | first=Johannis | last=Hevelius | year=1690 | title=Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia | location=Gdansk }}</ref>]] വില്ല്യം ഹെർഷൽ ആകാശത്തെ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വിന്യാസത്തെ പറ്റി പഠനം നടത്തി. 600 വ്യത്യസ്ത ദിശകളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം നക്ഷത്രങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചു. ആകാശത്തിന്റെ ഒരു കോണിലേക്ക് മാത്രം നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സംഖ്യ ക്രമമായി കൂടുന്നുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ജോൺ ഹെർഷൽ ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളത്തിൽ സമാന നിരീക്ഷണം നടത്തി അതേ നിഗമനത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ദ്വിതനക്ഷത്രങ്ങളെപ്പറ്റിയും അദ്ദേഹം പ്രവചിച്ചു.<ref>{{cite journal | last=Proctor | first=Richard A. | title=Are any of the nebulæ star-systems? | journal=Nature | year=1870 | pages=331–333 | url=http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=div&did=HISTSCITECH.0012.0052.0005&isize=M | doi=10.1038/001331a0 | volume=1 }}</ref> നക്ഷത്ര വർണ്ണരാജിയെപ്പറ്റി പഠിക്കുന്ന ശാസ്ത്രശാഖയ്ക്ക് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയത് ജോസഫ് വോൺ ഫ്രോണോഫർ, ഏഞ്ജലോ സാക്കി എന്നീ രണ്ട് ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരാണ്. സൈറിസ് മുതലായ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വർണ്ണരാജി സൂര്യന്റേതുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ അവയിലെ ആഗിരണ രേഖകളുടെ(അന്തരീക്ഷം ചില പ്രത്യേക ഫ്രീക്വൻസികളെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നതു കാരണം നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വർണ്ണരാജിയിലുള്ള ഇരുണ്ട രേഖകൾ) ശക്തിയും എണ്ണവും വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ടു.1865-ൽ സാക്കി വർണ്ണരാജിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങളെ പലവിധമായി തരം തിരിച്ചു. <ref>{{cite web | last=MacDonnell | first=Joseph | url=http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/secchi.htm | title=Angelo Secchi, S.J. (1818–1878) the Father of Astrophysics | publisher=[[Fairfield University]] | accessdate=2006-10-02 | archive-date=2011-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110721210124/http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/secchi.htm | url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ ആധുനിക രീതിയിലുള്ള വർഗ്ഗങ്ങളായി തരം തിരിക്കൽ നടത്തിയത് ആനി ജെ കാനോൺ ആണ്. ഇരട്ടനക്ഷത്രങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിൽ ശാസ്ത്രലോകം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു തുടങ്ങിയത് 19 ആം നൂറ്റാണ്ടോടെയാണ്. 1834-ൽ ഫ്രെഡ്രിക് ബെസ്സെൽ സൈറസ് നക്ഷത്രത്തിന്റെ ചലനം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച് അതിന്റെ കാണപ്പെടാതിരുന്ന ഇരട്ടയെ കണ്ടെത്തി. എഡ്വാർഡ് പിക്കറിങ് 1899-ൽ 104 ദിവസം മിസാർ നക്ഷത്രത്തെ നിരീക്ഷിച്ച് ആദ്യത്തെ സ്പെക്ട്രൊസ്കോപ്പിക ബൈനറിയെ കണ്ടുപിടിച്ചു. പിന്നീട് വില്യം സ്ട്രൂവെ, എസ്.ഡബ്ള്യൂ ബർണാം എന്നീ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ പല ദ്വിതനക്ഷത്രങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കുകയും അവയുടെ പിണ്ഡം വർത്തുള ചലനത്തെ ആധാരമാക്കി കണക്കുകൂട്ടുകയും ചെയ്തു. ദൂരദർശനിയിലൂടെയുള്ള നിരീക്ഷണത്തിലൂടെ ദ്വിതനക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഭ്രമണപഥം നിർണയിക്കാനുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യ 1827-ൽ ഫെലിക്സ് സാൽവേറിയാണ് മുന്നോട്ടുവച്ചത്.<ref>{{cite book | first=Robert G. | last=Aitken | title=The Binary Stars | url=https://archive.org/details/bwb_P8-ADQ-238 | page=[https://archive.org/details/bwb_P8-ADQ-238/page/66 66] | publisher=Dover Publications Inc. | location=New York | year=1964 | isbn=0486611027 }}</ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വാനനിരീക്ഷണ മേഖലയിൽ പല പുതിയ കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായി. കാൾ ഷ്വാസ്ചൈൽഡ് എന്ന ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞൻ, നക്ഷത്രത്തിന്റെ നിറമനുസരിച്ച് അതിന്റെ താപനിലയിൽ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകാം എന്നു കണ്ടെത്തി. ഫോട്ടോഇലക്ട്രിക് ഫോട്ടോമീറ്റർ കണ്ടുപിടിച്ചതിനു ശേഷം പല തരംഗദൈർഘ്യ ഇടവേളകളിലെയും വളരെ കൃത്യമായ അളവുകൾ എടുക്കാൻ സാധിച്ചു. 1921-ൽ ആൽബർട്ട് എ മൈക്കിൾസൺ എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഹുക്കർ ദൂരദർശിനിയിലെ ഇൻഫറോമീറ്റർ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി ഒരു നക്ഷത്രത്തിന്റെ ആരം കണക്കാക്കി.<ref>{{cite journal | author=Michelson, A. A.; Pease, F. G. | title=Measurement of the diameter of Alpha Orionis with the interferometer | journal=Astrophysical Journal | year=1921 | volume=53 | pages=249–259 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1921ApJ....53..249M | doi = 10.1086/142603 }}</ref> നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെ കുറിച്ചുള്ള ആധികാരിക പഠനങ്ങൾ കൂടുതലും നടന്നിട്ടുള്ളത് 20 ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ ദശകങ്ങളിലാണ്. 1913-ൽ ഹേഴ്സ്പ്രങ്-റസ്സൽ ചിത്രങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതിനുശേഷം ഈ മേഖലയിൽ വൻ കുതിപ്പാണുണ്ടായത്. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ജനനത്തെപ്പറ്റിയും, പരിണാമത്തെപ്പറ്റിയും, അവയുടെ ഉൾഭാഗത്തെപ്പറ്റിയും വിശദീകരിക്കുന്ന അനേകം മാതൃകകൾ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടു. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വർണ്ണരാജി ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ കണ്ടെത്തലിന്റെ ഫലമായി നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രാസഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ വെളിച്ചം വീണു.<ref name="new cosmos">{{cite book | author=Unsöld, Albrecht | title=The New Cosmos | publisher=Springer | location=New York | year=2001 | edition=5th | pages=180–185, 215–216 | isbn=3540678778 }}</ref> സൂപ്പർനോവകൾ ഒഴികെയുള്ള ഒറ്റപ്പെട്ട നക്ഷത്രങ്ങളെ നമുക്കുചുറ്റുമുള്ള പ്രാദേശിക ഗാലക്സികളിലാണ് കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഇവയിൽ കൂടുതലും ക്ഷീരപഥത്തിന്റെ ദൃശ്യമായ ഭാഗങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. എന്നാൽ ചില നക്ഷത്രങ്ങൾ കന്നി താരസമൂഹത്തിലെ M100 ഗാലക്സിയിലാണുള്ളത്. <ref>e. g. {{cite journal | author=Battinelli, Paolo; Demers, Serge; Letarte, Bruno | title=Carbon Star Survey in the Local Group. V. The Outer Disk of M31 | journal=The Astronomical Journal | year=2003 | volume=125 | issue=3 | pages=1298–1308 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....125.1298B | accessdate=2007-02-04 | doi = 10.1086/346274 }}</ref>ഇവ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 100 മില്ല്യൺ പ്രകാശവർഷം അകലത്തിലാണുള്ളത്. പ്രാദേശിക സൂപ്പർക്ളസ്റ്ററുകളിൽ താരസമൂഹങ്ങളെ കാണാൻ സാധിക്കും.<ref>{{cite news | title=Millennium Star Atlas marks the completion of ESA's Hipparcos Mission | publisher=ESA | date=1997-12-08 | url=http://www.rssd.esa.int/index.php?project=HIPPARCOS&page=esa_msa | accessdate=2007-08-05 }}</ref> ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ള തരം ദൂരദർശിനികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രാദേശിക സൂപ്പർക്ളസ്റ്ററിലെ 100 മില്ല്യൺ പ്രകാശവർഷം അകലെയുള്ള തിളക്കം കുറഞ്ഞ നക്ഷത്രങ്ങൾ വരെ നിരീക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കും.<ref>{{cite web | author=Villard, Ray; Freedman, Wendy L. | date=1994-10-26 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/1994/49/text/ | title=Hubble Space Telescope Measures Precise Distance to the Most Remote Galaxy Yet | publisher=Hubble Site | accessdate=2007-08-05 | archive-date=2007-08-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070802083404/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/1994/49/text/ | url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite news | title=Hubble Completes Eight-Year Effort to Measure Expanding Universe | publisher=Hubble Site | date=1999-05-25 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1999/19/text/ | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2016-12-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161219184540/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1999/19/text/ | url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ പ്രാദേശിക സൂപ്പർക്ളസ്റ്ററിനു പുറത്തുള്ള ഗാലക്സികളിലെ ഒറ്റപ്പെട്ട നക്ഷത്രങ്ങളോ താരസമൂഹങ്ങളോ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇതിന് ഒരേയൊരു അപവാദം ഒരു ബില്ല്യൺ പ്രകാശവർഷം അകലെയുള്ള ഒരു വലിയ നക്ഷത്രസമൂഹത്തെ നിരീക്ഷിക്കാൻ പറ്റിയതും അതിന്റെ മങ്ങിയ ചിത്രം എടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞതുമാണ്.<ref>{{cite news | title=UBC Prof., alumnus discover most distant star clusters: a billion light-years away. | publisher=UBC Public Affairs | date=2007-01-08 | url=http://www.publicaffairs.ubc.ca/media/releases/2007/mr-07-001.html | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2013-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130727073001/http://www.publicaffairs.ubc.ca/media/releases/2007/mr-07-001.html | url-status=dead }}</ref> == നാമകരണം == താരസമൂഹം എന്ന സങ്കൽപ്പം ബാബിലോണിയൻ കാലഘട്ടം മുതലേ ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രാചീന വാനനിരീക്ഷകർ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും അവ പ്രത്യേക പാറ്റേണുകളായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നു മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്ന പാറ്റേണുകളെ പ്രകൃതിയിലെ സംഭവവികാസങ്ങളോടോ മിത്തുകളോടോ ബന്ധപ്പെടുത്തി നാമകരണം ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="mythology">{{cite web | last = Coleman | first = Leslie S | url = http://www.frostydrew.org/observatory/courses/myths/booklet.htm | title = Myths, Legends and Lore | publisher = Frosty Drew Observatory | accessdate = 2006-08-13 }}</ref> ഇത്തരത്തിൽ നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട പന്ത്രണ്ട് താരസമൂഹങ്ങളാണ് ജ്യോതിഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. തിളക്കം കൂടുതലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും അറബിക് അഥവാ ലത്തീൻ നാമങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു.പല താരസമൂഹങ്ങളെപ്പറ്റിയും സൂര്യനെപ്പറ്റിയും പലതരം മിത്തുകൾ പ്രചരിച്ചിരുന്നു. പുരാതന ഗ്രീക്കുകാർ ചില ആകാശഗോളങ്ങൾ നക്ഷത്രങ്ങളല്ല എന്നു മനസ്സിലാക്കുകയും അവയ്ക്ക് 'ഗ്രഹം' എന്ന് പേർ നൽകുകയും ചെയ്തു. ഗ്രീക്ക് മിത്തുകളിലെ പ്രമുഖ ദേവതകളെ ഉദ്ധരിച്ച് ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് മെർക്കുറി (ബുധൻ), വീനസ് (ശുക്രൻ), മാർസ് (ചൊവ്വ), ജൂപ്പിറ്റർ (വ്യാഴം), സാറ്റേൺ (ശനി) എന്നീ പേരുകൾ നൽകി. (യുറാനസ്, നെപ്റ്റ്യൂൺ എന്നിവ ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ദേവതകളാണെങ്കിലും അവയ്ക്ക് പേരുകൾ നൽകിയത് ആധുനിക ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞരാണ്. ഈ ഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രകാശമാനത കുറവായതുകൊണ്ട് പുരാതന വാനനിരീക്ഷകർ ഇവയെ നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല). താരസമൂഹത്തിന്റെ പേര് കൂടെ ഉപയോഗിച്ച് അവയുടെ ആകാശത്തിലെ സ്ഥാനം വ്യക്തമാക്കപ്പെടും വിധമുള്ള പേരുകളാണ് ആധുനിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് നൽകിയത്. ജെർമൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജൊഹാൻ ബേയർ നക്ഷത്ര ഭൂപടങ്ങളുടെ ഒരു ശ്രേണി തന്നെ നിർമ്മിച്ചു. ഓരോ താരസമൂഹത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും ഗ്രീക്ക് അക്ഷരങ്ങൾ നാമമായി നൽകി.ഇതിനുശേഷം നക്ഷത്രത്തിന്റെ വലത്തോട്ടുള്ള കയറ്റം ആധാരമാക്കി സംഖ്യയിടുന്ന രീതി ജോൺ ഫ്ലാംസ്റ്റീഡ് കണ്ടുപിടിച്ചു.<ref>{{cite web | url = http://www.iau.org/public_press/themes/naming/ | title = Naming Astronomical Objects | publisher = [[International Astronomical Union]] (IAU) | accessdate = 2009-01-30 | archive-date = 2009-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090922205638/http://www.iau.org/public_press/themes/naming/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://seds.org/~spider/spider/Misc/naming.html | title = Naming Stars | publisher = [[Students for the Exploration and Development of Space]] (SEDS) | accessdate = 2009-01-30 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20021014150732/http://seds.org/~spider/spider/Misc/naming.html | archivedate = 2002-10-14 | url-status = live }}</ref> ''ഹിസ്റ്റോറിയ സെലെസ്റ്റിസ് ബ്രിട്ടാണിക്ക'' (1712ലെ ലക്കം)എന്ന പുസ്തകത്തിലാണ് ഫ്ലാംസ്റ്റീഡ് ഈ ആശയം മുന്നോട്ട് വച്ചത്. ഈ സംഖ്യാരീതി ഫ്ലാംസ്റ്റീഡ് നംബറിങ് എന്ന പേരിൽ പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ടു. ബഹിരാകാശ നിയമം പ്രകാരം ആകാശഗോളങ്ങളെ നാമകരണം ചെയ്യാനുള്ള അധികാരം അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര യൂണിയനിൽ (IAU) നിക്ഷിപ്തമാണ്. എന്നാലും പല സ്വകാര്യ കമ്പനികളും പുതിയതായി കണ്ടുപിടിച്ച നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പേരുകൾ വിൽക്കാൻ രംഗത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് നിയന്ത്രിതമല്ലാത്ത വാണിജ്യ സംരംഭം ആണെന്നാണ് ബ്രിട്ടീഷ് ഗ്രന്ഥശാല ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഐ.എ.യു ഇത്തരം സ്വകാര്യ കമ്പനികളെയും, അവർ നൽകുന്ന പേരുകളെയും അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങളെ നാമകരണം ചെയ്യുന്ന ഒരു സംരംഭം ആണ് അന്താരാഷ്ട്ര നക്ഷത്ര റെജിസ്ട്രി. 1980കളിൽ താരനാമകരണത്തിനുള്ള ഔദ്യോഗിക സംഘടന തങ്ങൾ ആണെന്ന് വരുത്തിത്തീർക്കാൻ ഇവർ നടത്തിയ ശ്രമം വിവാദമായിരുന്നു. ന്യൂയോർക്കിലെ ഉപഭോക്തൃ ക്ഷേമ കോടതി, അറിവോടുകൂടിയുള്ള ചതിക്ക് ഈ സംരംഭത്തിനെതിരെ അന്യായം ഫയൽ ചെയ്യുകയുണ്ടായി. == അളവുകളും അളവുകോലുകളും == താരങ്ങളുടെ പല ഭൗദ്ധിക ഗുണങ്ങളും എസ്.ഐ. യൂണിറ്റുകളിലാണ് സാധാരണഗതിയിൽ അളക്കാറ്. എന്നാൽ സി.ജി.എസ്. യൂണിറ്റുകളും (ഉദാ: പ്രകാശമാനത - എർഗ് പ്രതി സെക്കന്റ്) ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. പിണ്ഡം, പ്രകാശമാനത, ആരം എന്നിവ സോളാർ യൂണിറ്റുകളിലും അളക്കാറുണ്ട്. :{| |സൂര്യന്റെ പിണ്ഡം : |<math>\begin{smallmatrix}M_\odot = 1.9891 \times 10^{30}\end{smallmatrix}</math>&nbsp;[[kilogram|kg]]<ref name="constants">{{cite journal | author = Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I. | title=Our Sun. V. A Bright Young Sun Consistent with Helioseismology and Warm Temperatures on Ancient Earth and Mars | journal=The Astrophysical Journal | year=2003 | volume=583 | issue=2 | pages=1024–1039 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ApJ...583.1024S | doi=10.1086/345408 }}</ref> |- |സൂര്യന്റെ പ്രകാശമാനത : |<math>\begin{smallmatrix}L_\odot = 3.827 \times 10^{26}\end{smallmatrix}</math>&nbsp;[[watt]]s<ref name="constants" /> |- |സൂര്യന്റെ ആരം : |<math>\begin{smallmatrix}R_\odot = 6.960 \times 10^{8}\end{smallmatrix}</math> [[Metre|m]]<ref>{{cite journal | author= Tripathy, S. C.; Antia, H. M. | title=Influence of surface layers on the seismic estimate of the solar radius | journal=Solar Physics | year=1999 | volume=186 | issue=1/2 | pages=1–11 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999SoPh..186....1T | doi = 10.1023/A:1005116830445 }}</ref> |} ഭീമൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ആരം, ദ്വിത നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അർധദീർഘാക്ഷം( semi-major axis) പോലുള്ള വലിയ ദൂരങ്ങൾ ജ്യോതിശാസ്ത്ര യൂണിറ്റുകളിൽ ആണ് അളക്കാറ്. ജ്യോതിശാസ്ത്ര യൂണിറ്റ് എന്നാൽ സൂര്യനും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ശരാശരി ദൂരമാണ്.(150 മില്ല്യൺ കിലോമീറ്റർ അഥവാ 93 മില്ല്യൺ മൈലുകൾ) == ജനനവും പരിണാമവും == നക്ഷത്രങ്ങൾ അതിസാന്ദ്രമായ അന്തർനക്ഷത്ര മാധ്യമത്തിലാണ്( interstellar medium ) ജനിക്കുന്നത്. പക്ഷെ ഇവിടുത്തെ സാന്ദ്രത വാക്വം ചേമ്പറിനേക്കാൾ കുറവാണ് താനും. ഇത്തരം പ്രവിശ്യകളെ തന്മാത്രാമേഘങ്ങൾ (molecular clouds) എന്നാണ് വിളിക്കുക. ഇത്തരം തന്മാത്രാമേഘങ്ങളുടെ രാസഘടന ഇപ്രകാരമാണ് - ഭൂരിഭാഗം ഹൈഡ്രജൻ, 23-28% ഹീലിയം, കുറഞ്ഞ അളവിൽ ഘനമൂലകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ.നക്ഷത്രം ജനിക്കുന്ന ഇത്തരം പ്രവിശ്യകൾക്ക് ഒരു ഉദാഹരണമാണ് ഓറിയോൺ നീഹാരിക.<ref> {{cite journal | last=Woodward | first=P. R. | title=Theoretical models of star formation | journal=Annual review of astronomy and astrophysics | year=1978 | volume=16 | pages=555–584 | doi = 10.1146/annurev.aa.16.090178.003011 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ARA&A..16..555W }}</ref> ഭീമൻ നക്ഷത്രങ്ങൾ തന്മാത്രാമേഘപടലത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാവുന്നത് എന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ അവ മേഘപടലത്തെ പ്രകാശപൂരിതമാക്കുന്നു. ഇവ ഹൈഡ്രജനെ അയോണീകരിക്കുന്നു. ഇപ്രകാരം H II ഉണ്ടാവുന്നു. നക്ഷത്രാന്തരീയ ഇടം‍ (Interstellar space) മേഘപടലങ്ങൾ സാവധാനം കൂടിച്ചേർന്ന് നീഹാരികകൾ(നെബുലകൾ) രൂപം പ്രാപിക്കുന്നു. നീഹാരികകൾക്ക് ലക്ഷം കോടി കിലോമീറ്ററുകൾ വ്യാസമുണ്ടാകും. നീഹാരികകളുടെ ആന്തരഗുരുത്വാകർഷണം മൂലം അവ കറങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നു. തത്ഫലമായി ഹൈഡ്രജൻ കണങ്ങൾ പലഭാഗങ്ങളിലായി ഉരുണ്ടുകൂടുന്നു. ഇത്തരം വൻ വാതകപിണ്ഡങ്ങൾ സ്വയം കറങ്ങുന്നതോടൊപ്പം സങ്കോചിച്ചുകൊണ്ടുമിരിക്കും. ഹൈഡ്രജൻ ആറ്റങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ദൂരം കുറയും തോറും അവതമ്മിലുള്ള ആകർഷണബലം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. അതിനനുസരിച്ച് മർദ്ദവും, ഊഷ്മാവും, സാന്ദ്രതയും വർദ്ധിക്കും ഊഷ്മാവ് ഒന്നരക്കോടി കെൽ‌വിൻ എന്ന പരിധി കടക്കുമ്പോൾ ഹൈഡ്രജൻ അണുസംയോജനം(Nuclear fusion) എന്ന പ്രക്രിയക്ക് തുടക്കമാവും. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിനു നക്ഷത്രകദംബങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു. മഹാവിസ്ഫോടനത്തിനു ശേഷം 5 ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷമാണ് നക്ഷത്രങ്ങൾ ആദ്യം രൂപം കൊണ്ടത്. പിന്നീട് 200 കോടി യോളം വർഷങ്ങൾ കൂടി കഴിഞ്ഞാണ് ആദ്യ ഗാലക്സികൾ ഉണ്ടായത്. === പ്രാകൃതതാരം (Protostar) === [[പ്രമാണം:Witness the Birth of a Star.jpg|thumb|right|300px|Artist's conception of the birth of a star within a dense [[molecular cloud]]. ''NASA image'']] തന്മാത്രാ മേഘങ്ങളിൽ ഗുരുത്വാകർഷണ അസന്തുലിതാവസ്ഥ ഉണ്ടാവുമ്പോൾ നക്ഷത്രം ജനിക്കുകയായി. ഈ അസന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്കുള്ള പ്രധാന കാരണം സൂപ്പർനോവകളിൽ നിന്നുള്ള ഷോക്ക് തരംഗങ്ങളോ (ഭീമൻ താരസ്ഫോടനം) ഗാലക്സികൾ തമ്മിലുള്ള കൂട്ടിമുട്ടലോ (സ്റ്റാർബേസ്റ്റ് ഗാലക്സിയിൽ സംഭവിച്ച പോലെ) ആണ്.സാന്ദ്രത കൂടി, ജീൻസ് അസന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേരാനുള്ള മാനദണ്ഡം പാലിച്ചാൽ അവ സ്വന്തം ഗുരുത്വാകർഷണം മൂലംചുരുങ്ങാൻ തുടങ്ങുന്നു.ഈ മേഘപടലം ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വേളയിൽ പൊടിപടലങ്ങളും വാതകങ്ങളും ചേർന്ന് ബോക് ഗോളങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ ഗോളങ്ങൾ ചുരുങ്ങുമ്പോൾ സാന്ദ്രത കൂടുകയും അവയിലെ ഗുരുത്വാകർഷണ ഊർജ്ജം താപോർജ്ജമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite book | first=Michael David | last=Smith | year=2004 | title=The Origin of Stars | url=https://archive.org/details/originstars00smit | publisher=Imperial College Press | isbn=1860945015 | pages=[https://archive.org/details/originstars00smit/page/n70 57]–68 }}</ref> ഇപ്രകാരം താപനില ഉയരുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉണ്ടായ പ്രാകൃതതാര മേഘപടലം പതിയെ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു. പ്രാകൃതതാരമാണ് ഈ മേഘപടലത്തിന്റെ ഉൾഭാഗത്തുണ്ടാവുക.<ref>{{cite web | last = Seligman | first = Courtney | url = http://courtneyseligman.com/text/stars/starevol2.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080623190408/http://courtneyseligman.com/text/stars/starevol2.htm | archivedate = 2008-06-23 | title = Slow Contraction of Protostellar Cloud | work = Self-published | accessdate = 2006-09-05 | url-status = live }}</ref> പ്രീ മെയിൻ ശ്രേണിയിൽപ്പെട്ട നക്ഷത്രങ്ങൾക്കു ചുറ്റും പലപ്പോഴും ഒരു പ്രാകൃതഗ്രഹ( protoplanetary disk) ഡിസ്കും ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. ഗുരുത്വാകർഷണത്തിന്റെ ഫലമായി ഉണ്ടാകുന്ന ഈ ചുരുങ്ങൽ ഏതാണ്ട് 10-15 മില്ല്യൺ വർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിൽക്കും. 2 സോളാർ പിണ്ഡത്തിലും കുറവു ഭാരമുള്ള ആദ്യതാരങ്ങളെ ടി. ടൗറി( T Tauri ) നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു. 2 സോളാർ പിണ്ഡത്തെക്കാൾ ഭാരമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളെ ഹെർബിഗ് Ae/Be നക്ഷത്രങ്ങൾ (Herbig Ae/Be stars) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ പുതു നക്ഷത്രങ്ങൾ അവയുടെ ഭ്രമണാക്ഷത്തിന് സമാന്തരമായി വാതക ജെറ്റുകൾ പുറത്തുവിടുന്നു.<ref>{{cite conference | author=Bally, J.; Morse, J.; Reipurth, B. | year = 1996 | title=The Birth of Stars: Herbig-Haro Jets, Accretion and Proto-Planetary Disks | booktitle = Science with the Hubble Space Telescope - II. Proceedings of a workshop held in Paris, France, December 4–8, 1995 | editor = Piero Benvenuti, F.D. Macchetto, and Ethan J. Schreier | publisher = Space Telescope Science Institute | page = 491 | url =http://adsabs.harvard.edu/abs/1996swhs.conf..491B | accessdate =2006-07-14 }}</ref><ref name=smith04>{{cite book | first=Michael David | last=Smith | title=The origin of stars | url=https://archive.org/details/originstars00smit | page=[https://archive.org/details/originstars00smit/page/n189 176] | year=2004 | isbn=1860945015 | publisher=Imperial College Press | unused_data=publisherImperial College Press }}</ref> ഇതു മൂലം അവയുടെ വർത്തുള ആക്കം (angular momentum) കുറഞ്ഞേക്കാം. തൽഫലം ചെറിയ തുരുത്തുകളായ നീഹാരികകണങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നു. ഇവയെ ഹെർബിഗ്-ഹാരോ വസ്തുക്കൾ (Herbig-Haro objects) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. വാതകജെറ്റുകളോടൊപ്പം അടുത്തുള്ള ഭീമൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വികിരണങ്ങളും പ്രാകൃതനക്ഷത്രത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള മേഘപടലത്തെ നീക്കുന്നു.<ref>{{cite news | first=Tom | last=Megeath | date=May 11, 2010 | title=Herschel finds a hole in space | url=http://www.esa.int/esaCP/SEMFEAKPO8G_index_0.html | publisher=ESA | accessdate=2010-05-17 }}</ref> === പ്രധാന ശ്രേണി === നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ജീവിതകാലത്തിന്റെ 90 ശതമാനത്തോളവും ഉയർന്ന താപനിലയിലും മർദ്ദത്തിലും ഹൈഡ്രജൻ അണുകേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ഹീലിയം അണുകേന്ദ്രം ഉണ്ടാകുന്നു. നക്ഷത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലാണ് ഈ പ്രതിപ്രവർത്തനം നടക്കുന്നത്. ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രധാന ശ്രേണിയിൽ പെട്ടവയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.പ്രധാനശ്രേണി നക്ഷത്രങ്ങളെ കുള്ളൻ നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു. പൂജ്യം പ്രധാന ശ്രേണിയിൽ നിന്നും നക്ഷത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലുള്ള ഹീലിയത്തിന്റെ അനുപാതം കൂടി വരുന്നു. അണുസംയോജനം മൂലം താപനിലയും പ്രകാശമാനവും കൂടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശമാനത കഴിഞ്ഞ 4.6 ബില്ല്യൺ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ 40% വർദ്ധിച്ചതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite journal | author= Mengel, J. G.; Demarque, P.; Sweigart, A. V.; Gross, P. G. | title=Stellar evolution from the zero-age main sequence | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1979 | volume=40 | pages=733–791 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1979ApJS...40..733M | doi = 10.1086/190603 }}</ref> എല്ലാ നക്ഷത്രവും പദാർഥങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹം പുറത്തേക്കു വമിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനെ സ്റ്റെല്ലാർ പ്രവാഹം എന്നു പറയുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ വരുന്ന ദ്രവ്യനഷ്ടം വളരെ ചെറുതാണ്. സൂര്യൻ പ്രതിവർഷം 10-14 സോളാർ പിണ്ഡം അഥവാ അതിന്റെ ആയുഷ്കാലത്തിൽ ആകെ പിണ്ഡത്തിന്റെ 0.01 ശതമാനം ഇത്തരത്തിൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{cite journal | author=Wood, B. E.; Müller, H.-R.; Zank, G. P.; Linsky, J. L. | title=Measured Mass-Loss Rates of Solar-like Stars as a Function of Age and Activity | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=574 | issue=1 | pages=412–425 | url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/340797 | doi=10.1086/340797 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> എന്നാൽ വളരെ വലിയ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ പ്രതിവർഷം 10-7 മുതൽ 10-5 സോളാർ പിണ്ഡം ദ്രവ്യനഷ്ടം ഉണ്ടാവുന്നു. ദ്രവ്യനഷ്ടം നക്ഷത്രത്തിന്റെ പരിണാമത്തെ സാരമായി ബാധിക്കുന്നു. 50 സോളാർ മാസിൽ തുടങ്ങുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രധാന ശ്രേണിയിൽ തുടരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ അതിന്റെ പിണ്ഡത്തിന്റെ പകുതിയും നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. [[പ്രമാണം:H-R diagram -edited-3.gif|left|thumb|360px|An example of a [[Hertzsprung–Russell diagram]] for a set of stars that includes the Sun (center).]] നക്ഷത്രം എത്ര കാലം പ്രധാന ശ്രേണിയിൽ തുടരും എന്നത് അതിലടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഇന്ധനത്തിന്റെ അളവിനെയും, ഇന്ധനം ഉപയോഗിച്ചു തീരുന്നതിന്റെ പ്രവേഗവും അനുസരിച്ചിരിക്കും. അതായത്, നക്ഷത്രത്തിന്റെ പിണ്ഡവും പ്രകാശമാനതയുമാണ് പ്രധാന ശ്രേണിയിൽ അതു തുടരുന്ന കാലഘട്ടത്തെ നിശ്ചയിക്കുന്നതെന്നർഥം.<ref>{{cite journal | author= Mengel, J. G.; Demarque, P.; Sweigart, A. V.; Gross, P. G. | title=Stellar evolution from the zero-age main sequence | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1979 | volume=40 | pages=733–791 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1979ApJS...40..733M | doi = 10.1086/190603 }}</ref> സൂര്യന്റെ ഈ കാലഘട്ടം ഏതാണ്ട് 1010 വർഷങ്ങൾ ആണ്.വലിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ഇന്ധനം കത്തിച്ചു തീർക്കുന്നതുകൊണ്ട് അല്പായുസ്സുകളാണ്. ചുവന്ന കുള്ളൻ എന്നു പേരുള്ള ചെറിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ വളരെ പതിയെ മാത്രമേ ഇന്ധനം ഉപയോഗിച്ചു തീർക്കൂ. അതിനാൽ അവയ്ക്ക് 10-100 ബില്ല്യൺ വർഷങ്ങൾ ആയുസ്സുണ്ടാകും.<ref>{{cite journal | last=de Loore | first=C. | coauthors=de Greve, J. P.; Lamers, H. J. G. L. M. | title=Evolution of massive stars with mass loss by stellar wind | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1977 | volume=61 | issue=2 | pages=251–259 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1977A&A....61..251D }}</ref> എന്നാൽ, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രായം 13.7 ബില്ല്യൺ വർഷങ്ങൾ മാത്രമാണ്.അതുകൊണ്ട് ഒറ്റ ചുവന്ന കുള്ളൻ പോലും എരിഞ്ഞു തീർന്നിട്ടില്ലെന്ന നിഗമനത്തിൽ ശാസ്ത്രലോകം എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു. നക്ഷത്രപരിണാമത്തിൽ പിണ്ഡം മാത്രമല്ല പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നത്. ഹീലിയത്തെക്കാൾ ഭാരക്കൂടുതലുള്ള മൂലകങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം പരിണാമഗതിയെ ബാധിച്ചേക്കാം.<ref>{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.727 | title = The evolution of stars between 50 and 100 times the mass of the Sun | publisher = Royal Greenwich Observatory | accessdate = 2006-09-07 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930015551/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.727 | url-status = dead }}</ref> ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ ഹീലിയത്തെക്കാൾ ഭാരക്കൂടുതലുള്ള മൂലകങ്ങളെയെല്ലാം ലോഹങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു.അവയുടെ രാസസാന്ദ്രതയെ മെറ്റാലിസിറ്റി എന്നു വിളിക്കുന്നു. നക്ഷത്രം കത്തിത്തീരാൻ എടുക്കുന്ന സമയം, കാന്തികവലയം,<ref>{{cite journal | author=Pizzolato, N.; Ventura, P.; D'Antona, F.; Maggio, A.; Micela, G.; Sciortino, S. | title=Subphotospheric convection and magnetic activity dependence on metallicity and age: Models and tests | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2001 | volume=373 | pages=597–607 | url=http://www.edpsciences.org/articles/aa/abs/2001/26/aah2701/aah2701.html | doi=10.1051/0004-6361:20010626 }}</ref> സ്റ്റെല്ലാർ പ്രവാഹത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണത എന്നിവ മെറ്റാലിസിറ്റിയെ ആശ്രയിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്.<ref>{{cite web | date = 2004-06-18 | url = http://www.star.ucl.ac.uk/groups/hotstar/research_massloss.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20041122143115/http://www.star.ucl.ac.uk/groups/hotstar/research_massloss.html | archivedate = 2004-11-22 | title = Mass loss and Evolution | publisher = UCL Astrophysics Group | accessdate = 2006-08-26 | url-status = dead }}</ref> പോപുലേഷൻ 1 ഗണത്തിൽ പെടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് പോപ്പുലേഷൻ 2 ഗണത്തിൽ പെടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളെക്കാൾ മെറ്റാലിസിറ്റി കൂടുതലായിരിക്കും. === പ്രധാനശ്രേണിക്ക് ശേഷം === 0.4 സോളാർ മാസെങ്കിലും പിണ്ഡമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കേന്ദ്രത്തിലെ ഹൈഡ്രജൻ തീരുമ്പോൾ അവയുടെ പുറത്തുള്ള പാളികൾ തണുക്കൂകയും നക്ഷത്രം ഒരു ചുവന്ന ഭീമനായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, 5 ബില്ല്യൺ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സൂര്യൻ ഒരു ചുവന്ന ഭീമനാകുമ്പോൾ അതിന്റെ ആരം വല്ലാതെ കൂടുകയും ഏകദേശം 1 ജ്യോതിശാസ്ത്ര യൂണിറ്റാകുകയും (150 മില്ല്യൺ കി.മീ.) ചെയ്യുന്നു. ഇത് സൂര്യന്റെ നിലവിലുള്ള ആരത്തിന്റെ ഏതാണ്ട് 250 ഇരട്ടിയാണ്. ചുവന്ന ഭീമനാകുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ ഇപ്പോഴുള്ള പിണ്ഡത്തിന്റെ 30 ശതമാനത്തോളം നഷ്ടപ്പെടും.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I. J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | page=457 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | doi = 10.1086/173407}}</ref><ref name="sun_future_schroder">{{cite journal | first=K.-P. | last=Schröder | coauthors=Smith, Robert Connon | year=2008 | title=Distant future of the Sun and Earth revisited | doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 386 | page = 155 }} See also {{cite news | url=http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20 | title=Hope dims that Earth will survive Sun's death | date=2008-02-22 | work=NewScientist.com news service | first=Jason | last=Palmer | accessdate=2008-03-24 | archive-date=2008-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080317001540/http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20 | url-status=dead }}</ref> 2.25 സോളാർ മാസുള്ള ചുവന്ന ഭീമന്റെ കേന്ദ്രത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള ഷെല്ലിന്റെ പാളിയിൽ കൂടി അണുസംയോജനം നടക്കുന്നു. കാലക്രമേണ അകക്കാമ്പ് ചുരുങ്ങുകയും ഹീലിയം ഫ്യൂഷൻ നടക്കാൻ കെൽപ്പുള്ളതാകുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="hinshaw">{{cite web | last = Hinshaw | first = Gary | date = 2006-08-23 | url = http://map.gsfc.nasa.gov/m_uni/uni_101stars.html | title = The Life and Death of Stars | publisher = NASA WMAP Mission | accessdate = 2006-09-01 }}</ref> പിന്നീട് നക്ഷത്രത്തിന്റെ ആരം വളരെ കുറയുകയും അതിന്റെ പ്രതല താപനില വളരെയധികം കൂടുകയും ചെയ്യുന്നു. വലിയ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ കേന്ദ്രഭാഗം ഹൈഡ്രജൻ അണുസംയോജനവും ചുറ്റുപാടും ഹീലിയം അണുസംയോജനവും ആണ് നടക്കുന്നത്.<ref name="hinshaw"/> കേന്ദ്രഭാഗത്തെ ഹീലിയം കത്തിത്തീർന്നാൽ പിന്നീട് അണുസം യോജനം നടക്കുക കാർബൺ ഓക്സിജൻ ഷെല്ലിലാണ്. പിന്നീടുള്ള പരിണാമം ചുവന്ന കുള്ളന്റേതുപോലെയാണ്, പക്ഷെ കൂടിയ പ്രതല താപനിലയിലായിരിക്കും എന്നു മാത്രം. === ഭീമൻ നക്ഷത്രങ്ങൾ === ഹീലിയം കത്തുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ 9 സോളാർ മാസിൽ അധികം പിണ്ഡമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ ചുവന്ന ഭീമൻ കുള്ളന്മാരായി (red supergiants) മാറുന്നു.ഹീലിയം ഇന്ധനം തീർന്നാൽ മറ്റ് ഘനമൂലകങ്ങൾ അണുസംയോജനത്തിലേർപ്പെടുന്നു. കാർബൺ അണുസം യോജനത്തിന് അനുയോജ്യമാവുന്നതു വരെ നക്ഷത്രകേന്ദ്രത്തിന്റെ താപനിലയും മർദ്ദവും കൂടുന്നു. ഈ പ്രക്രിയ തുടരുകയും, പിന്നീട് നിയോൺ, ഓക്സിജൻ, സിലിക്കൺ എന്നീ മൂലകങ്ങളും ഇന്ധനമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.299/ | title = What is a star? | publisher = Royal Greenwich Observatory | accessdate = 2006-09-07 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930035229/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.299 | url-status = dead }}</ref> അങ്ങനെ പല പാളികളായി പല ഇന്ധനങ്ങളും എരിഞ്ഞുതീരുന്നു. ഓരോ ഷെല്ലിലും ഓരോ മൂലകമായിരിക്കും ഉണ്ടാകുക. ഏറ്റവും പുറത്തെ ഷെല്ലിൽ ഹൈഡ്രജനും അതിനു തൊട്ട് മുൻപത്തേതിൽ ഹീലിയവും, അതിനു കീഴെ മറ്റെല്ലാ മൂലകങ്ങളും പാളികളായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അവസാനത്തെ പ്രക്രിയ ഇരുമ്പ് ഉല്പാദനമാണ്. മറ്റേത് ഘനമൂലകങ്ങളെക്കാലും ഇരുമ്പ് അണുകേന്ദ്രത്തിൽ അണു ആകർഷണബലം (nuclear force of attraction)വളരെ കൂടുതലാകയാൽ ഇരുമ്പിന്റെ അണുസം യോജനം ഊർജ്ജം പുറം തള്ളുന്നതിനു പകരം ഊർജ്ജം വലിച്ചെടുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.<ref name="hinshaw" /> [[പ്രമാണം:Betelgeuse star (Hubble).jpg|right|thumb|[[Betelgeuse]] is a red supergiant star approaching the end of its life cycle]] ഭാരം കുറഞ്ഞ അണുകേന്ദ്രങ്ങളെക്കാളും ആകർഷണബലം കൂടുതലുള്ളതുകൊണ്ട് അവയിൽ നിന്നും വിഘടനം വഴി ഊർജ്ജം പുറംതള്ളുന്നതും സാധ്യമല്ല. പ്രായം കൂടിയ, ഭീമാകാരങ്ങളായ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഇരുമ്പ് അലസമായി വന്നടിയുന്നു. ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഘനം കൂടിയ മൂലകങ്ങൾ പ്രതലത്തിലെത്തുകയും, വൂൾഫ്- റയറ്റ് നക്ഷത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സാന്ദ്രമായ സ്റ്റെല്ലാർ പ്രവാഹം ഉണ്ടാകുകയും, തൽഫലമായി അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ പുറം പാളി അടർന്നു പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ==== ചുവപ്പുഭീമൻ ==== നക്ഷത്ര കാമ്പിലെ ഹൈഡ്രജൻ തീരുമ്പോൾ ഹീലിയം കാമ്പ് സങ്കോചിക്കുകയും അതേസമയം പുറമേയുള്ള ഹൈഡ്രജൻ ഭാഗം വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നക്ഷത്രത്തിന്റെ വലിപ്പം അമ്പത് ഇരട്ടിയോളം വർദ്ധിക്കും. പുറത്തുവിടുന്ന ഊർജ്ജത്തിന്റെ അളവുകുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ചുവന്ന പ്രകാശമാവും ഉണ്ടാവുക. ഈ അവസ്ഥയെ ചുവപ്പുഭീമൻ(Red Giant) എന്നു വിളിക്കുന്നു. === അവസാനം === പരിണമിച്ച ശരാശരി ഭാരമുള്ള നക്ഷത്രത്തിന്റെ പുറംപാളികൾ അടർന്നുവീഴുന്നു. ഇവ പ്ളാനറ്ററി നെബുലകളായി മാറുന്നു. ==== ചന്ദ്രശേഖർസീമയിലും കുറവുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ==== പുറംപാളി അടർന്നു വീണതിനു ശേഷം നക്ഷത്രത്തിന്റെ പിണ്ഡം 1.4 സോളാർ മാസിലും താഴെയാണെങ്കിൽ അതു ഏകദേശം ഭൂമിയുടെ വലിപ്പമുള്ള വളരെ ചെറിയ ആകാശഗോളമായി രൂപാന്തരം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ഉണ്ടാവുന്ന ഗോളങ്ങളെ വെള്ളക്കുള്ളൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | author=Liebert, J. | title=White dwarf stars | journal=Annual review of astronomy and astrophysics | year=1980 | volqme=18 | issue=2 | pages=363–398 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1980ARA&A..18..363L | doi = 10.1146/annurev.aa.18.090180.002051}}</ref> ഇതിലടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഇലക്ട്രോൺ ഇല്ലാത്ത ദ്രവ്യം പ്ളാസ്മയല്ലെങ്കിലും പ്ളാസ്മാഗോളങ്ങൾ എന്നാണ് ഇവയെ വിളിക്കുന്നത്. വെള്ളക്കുള്ളന്മാർ വളരെക്കാലത്തിനു ശേഷം കറുത്ത കുള്ളന്മാരായി മാറുന്നു. ===== വെള്ളക്കുള്ളൻ ===== ചുവപ്പുഭീമൻ അവസ്ഥയിൽ അതിവേഗം ഊർജ്ജനഷ്ടം ഉണ്ടാകുമെങ്കിലും ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അകക്കാമ്പിൽ മർദ്ദവും താപവും ഏറിക്കൊണ്ടിരിക്കും താ‍പനില പതിനാലുകോടി കെൽ‌വിനാകുമ്പോൾ മൂന്നു ഹീലിയം കണമർമ്മങ്ങൾ ഒന്നുചേർന്ന് കാർബൺ കണമർമ്മമുണ്ടാവും, ഇതിനോട് വീണ്ടുമൊരു ഹീലിയം കൂടിച്ചേർന്ന് ഓക്സിജനും ഉണ്ടാകും. ഈ അണുസംയോജനങ്ങളും ഊർജ്ജപ്രസരണം നടത്തുകയും നക്ഷത്രം പുനരുജ്ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വീണ്ടും കോടിക്കണക്കിനു വർഷങ്ങൾ കഴിയുമ്പോൾ പുറം‌സ്തരത്തിലെ ഹൈഡ്രജൻ വിസരിച്ചു പോകുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കാർബണും ഓക്സിജനും നിറയും ഊർജ്ജനിർഗ്ഗമനം കുറയും നക്ഷത്രം വെള്ളപ്രകാശം പ്രസരിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങും ഇത്തരം വൃദ്ധനക്ഷത്രങ്ങളെ വെള്ളക്കുള്ളൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ==== ചന്ദ്രശേഖർസീമയിലും കൂടുതലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ==== [[പ്രമാണം:Crab Nebula.jpg|thumb|200px|left|The [[Crab Nebula]], remnants of a supernova that was first observed around 1050 AD]] 1.4 സോളാർ മാസിലും അധികം ഭാരമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഇരുമ്പ് അകക്കാമ്പ് ക്രമാതീതമായി വലുതാവുകയും അതേത്തുടർന്ന് ഇരുമ്പിന്റെ ഭാരത്തെ അതിനു താങ്ങാൻ കഴിയാതെ വരികയും ചെയ്യുന്നു. ഈ അകക്കാമ്പ് ചുരുങ്ങുകയും ഇലക്ട്രോണുകളും പ്രോട്ടോണുകളും കൂട്ടിമുട്ടി ഇൻവേഴ്സ് ബീറ്റാ പ്രതിപ്രവർത്തനം നടന്ന് ന്യൂട്രീനോകളും ന്യൂട്രോണുകളും ഉണ്ടാവുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉണ്ടാവുന്ന ഷോക്ക് തരംഗം മൂലം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ബാക്കിഭാഗം പൊട്ടിത്തെറിച്ച് സൂപ്പർനോവകൾ ഉണ്ടാവുന്നു. സൂപ്പർ നോവകൾ വളരെയധികം പ്രകാശം പുറത്തുവിടുകയാൽ അതു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗ്യാലക്സി ക്ഷണികനേരത്തേക്കെങ്കിലും സൂപ്പർനോവയുടെ പ്രഭാവലയത്തിൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു. ക്ഷീരപഥത്തിൽ ഇത്തരം പ്രക്രിയ നടന്നപ്പോൾ അതിനെ 'പുതുനക്ഷത്രത്തിന്റെ പിറവി' എന്നാണ് പുരാതന വാനനിരീക്ഷകർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name="supernova">{{cite web | date = 2006-04-06 | url = http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html | title = Introduction to Supernova Remnants | publisher = Goddard Space Flight Center | accessdate = 2006-07-16 | archive-date = 2020-05-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200528205721/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html | url-status = dead }}</ref> സൂപ്പർനോവ സ്ഫോടനത്തിൽ നക്ഷത്രത്തിലടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചിതറിപ്പോകുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ഉണ്ടായതാണ് ക്രാബ് നെബുല. ബാക്കിയുള്ള ദ്രവ്യം ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രമായി മാറുന്നു. എന്നാൽ 4 സോളാർ മാസിലും അധികം പിണ്ഡമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ തമോഗർത്തങ്ങളായാണ് മാറുക.<ref>{{cite journal | author=Fryer, C. L. | title=Black-hole formation from stellar collapse | journal=Classical and Quantum Gravity | year=2003 | volume=20 | pages=S73–S80 | url=http://www.iop.org/EJ/abstract/0264-9381/20/10/309 | doi = 10.1088/0264-9381/20/10/309}}</ref> ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ദ്രവ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് 'ന്യൂട്രോൺ ഡീജനറേറ്റ് മാറ്റർ' എന്ന അവസ്ഥയിലാണ്. കേന്ദ്രത്തിൽ QCD ദ്രവ്യമായിരിക്കും ഉണ്ടാകുക. തമോദ്വാരങ്ങളിൽ ദ്രവ്യം ഏതവസ്ഥയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതെന്ന് ഇതുവരെ അറിവായിട്ടില്ല. നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിന്നും അടർന്നു വീഴുന്ന ഘനമൂലകങ്ങൾ പാറക്കല്ലുള്ള ഗ്രഹങ്ങളായി മാറുന്നു. അന്തർസ്റ്റെല്ലാർ മാധ്യമം ഉണ്ടാവുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നത് സ്റ്റെല്ലാർ പ്രവാഹവും സൂപ്പർനോവകളിൽ നിന്നും വരുന്ന ചിതറിയ ദ്രവ്യവുമാണ്.<ref name="supernova" /> == വിന്യാസം == ഏക നക്ഷത്രങ്ങൾക്കു പുറമെ രണ്ടോ അതിലധികമോ നക്ഷത്രങ്ങൾ ഗുരുത്വാകർഷണ ബലം മൂലം തമ്മിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥ സാധാരണമാണ്. വളരെ സാധാരണമായി കണ്ടുവരുന്നവ ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രങ്ങളാണ്.എന്നാൽ മൂന്നോ അതിലധികമോ നക്ഷത്രങ്ങളുള്ള നക്ഷത്രസമൂഹങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book | first=Victor G. | last=Szebehely | coauthors=Curran, Richard B. | year=1985 | title=Stability of the Solar System and Its Minor Natural and Artificial Bodies | url=https://archive.org/details/stabilityofsolar0000nato | publisher=Springer | isbn=9027720460 }}</ref> ഭ്രമണപഥത്തിന്റെ സ്ഥിരതയ്ക്കു വേണ്ടി വലിയ നക്ഷത്രസമൂഹങ്ങൾ തമ്മിൽ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചെറു സമൂഹങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്നു. വലിയ സമൂഹങ്ങളായ നക്ഷത്ര ക്ളസ്റ്ററുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രങ്ങളാണ്. ഇത്തരം ക്ളസ്റ്ററുകളിൽ വിരലിലെണ്ണാവുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ മുതൽ നൂറായിരക്കണക്കിനു നക്ഷത്രങ്ങൾ വരെ ഉണ്ടാകാം. [[പ്രമാണം:Sirius A and B artwork.jpg|right|thumb|250px|A [[white dwarf]] star in orbit around [[Sirius]] (artist's impression). ''NASA image'']] ഗുരുത്വാകർഷണം മൂലം തമ്മിൽ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന മൾട്ടിപ്പിൾ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാണ് പ്രപഞ്ചത്തിൽ കൂടുതലും എന്നതായിരുന്നു അനുമാനം. എന്നാൽ O,B തരങ്ങളിൽ പെടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ മാത്രമാണ് ഈ അനുമാനം ശരിയാവുക. ചെറുനക്ഷത്രങ്ങളിൽ കൂടുതലും ഏകമായി നിലകൊള്ളുന്നവയാണ്. 75 ശതമാനം ചുവന്ന കുള്ളന്മാരും ഏകമായി നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിലെ 85 ശതമാനത്തോളം നക്ഷത്രങ്ങളും ചുവന്ന കുള്ളന്മാരാണെന്നിരിക്കെ ക്ഷീരപഥത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം നക്ഷത്രങ്ങളും ജനനം മുതൽ ഏകനക്ഷത്രങ്ങളാണ്.<ref>{{cite press release | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | date=2006-01-30 | url=http://www.cfa.harvard.edu/press/pr0611.html | title=Most Milky Way Stars Are Single | accessdate=2006-07-16 }}</ref> നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിൽ തുല്യമായി വിന്യസിച്ചിരിക്കുകയല്ല. അവ പൊടിപടലങ്ങൾക്കും വാതകങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഗ്യാലക്സികളായി നിലകൊള്ളുന്നു. സാധാരണയായി ഒരു ഗ്യാലക്സിയിൽ ലക്ഷം കോടി നക്ഷത്രങ്ങളുണ്ടാകും.<ref>{{cite web | title=What is a galaxy? How many stars in a galaxy / the Universe? | publisher=Royal Greenwich Observatory | url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/ConWebDoc.20495 | accessdate=2006-07-18 | archive-date=2007-10-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071010122331/http://www.nmm.ac.uk/server/show/ConWebDoc.20495 | url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ ഗ്യാലക്സികൾക്കു പുറത്തും നക്ഷത്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 100 ബില്ല്യണിലധികം ഗ്യാലക്സികൾ പ്രപഞ്ചത്തിലുണ്ട്. ആകെ ഏതാണ്ട് 70 സെക്സ്റ്റില്ല്യൺ നക്ഷത്രങ്ങൾ (7×1022) പ്രപഞ്ചത്തിൽ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്.<ref>{{cite news | title=Hubble Finds Intergalactic Stars | publisher=Hubble News Desk | date=1997-01-14 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1997/02/text/ | accessdate=2006-11-06 }}</ref> <ref>{{cite news | author=Associated press | date=December 1, 2010 | work=NPR | title=Starry Starry Starry Night: Star Count May Triple | url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=131729046 | accessdate=2010-12-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206020229/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=131729046 | archivedate=2010-12-06 | url-status=live }}</ref> സൂര്യനു ശേഷം ഭൂമിക്ക് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള നക്ഷത്രം പ്രോക്സിമാ സെഞ്ചുറി ആണ്. ഈ നക്ഷത്രം ഭൂമിയിൽ നിന്നും 4.2 പ്രകാശവർഷം (39.9 ട്രില്ല്യൺ കി.മീ) അകലെയാണ്. ഒരു സ്പേസ് ഷട്ടിലിൽ സെക്കന്റിൽ 8 കി. മീ എന്ന നിരക്കിൽ സഞ്ചരിച്ചാൽ അവിടെ എത്തിച്ചേരണമെങ്കിൽ ഏതാണ്ട് 150, 000 വർഷങ്ങൾ എടുക്കും.<ref>3.99 × 10<sup>13</sup> km / (3 × 10<sup>4</sup> km/h × 24 × 365.25) = 1.5 × 10<sup>5</sup> years.</ref> നക്ഷത്രങ്ങൾ തമ്മിൽ ഭീമമായ അകലം ഉള്ളതുകൊണ്ട് അവ തമ്മിൽ കൂട്ടിമുട്ടലുകൾ ഉണ്ടാവുക വിരളമാണ്. ഗ്ളോബുലാർ ക്ളസ്റ്ററുകളുടെ കേന്ദ്രത്തിലും ഗാലക്ടിക് കേന്ദ്രത്തിലും നക്ഷത്രങ്ങൾ തിങ്ങി നിൽക്കുന്നു.<ref name="DarkMatter">{{cite news | title=Astronomers: Star collisions are rampant, catastrophic | publisher=CNN News | date=2000-06-02 | url=http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/06/02/stellar.collisions/ | accessdate=2006-07-21 | archive-date=2013-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130727232615/http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/06/02/stellar.collisions/ | url-status=dead }}</ref> ഗ്യാലക്ടിക ഹാലോകളിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ തമ്മിൽ വളരെയധികം ദൂരം അകലം പാലിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | author=Holmberg, J.; Flynn, C. | title=The local density of matter mapped by Hipparcos | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=313 | issue=2 | year=2000 | pages=209–216 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000MNRAS.313..209H | accessdate=2006-07-18 | doi = 10.1046/j.1365-8711.2000.02905.x }}</ref> ഗ്യാലക്ടിക ന്യൂക്ളിയസിനു പുറത്ത് നക്ഷത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം ഭീമമായതുകൊണ്ട് കൂട്ടിമുട്ടലുകൾ വിരളമാണ്. കൂട്ടിമുട്ടലുകളുടെ ഫലമായി നീല സ്റ്റാഗ്ളറുകൾ ഉണ്ടാവുന്നു.<ref>{{cite journal | first = J. C. | last= Lombardi, Jr. | coauthors= Warren, J. S.; Rasio, F. A.; Sills, A.; Warren, A. R. | title = Stellar Collisions and the Interior Structure of Blue Stragglers | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=568 | pages=939–953 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002ApJ...568..939L | doi = 10.1086/339060}}</ref> ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് മറ്റ് നക്ഷത്രങ്ങളെക്കാളും പ്രതല താപനിലയും പ്രകാശമാനതയും കൂടുതലായിരിക്കും. == നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പ്രത്യേകതകൾ == നക്ഷത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് അതിന്റെ പിണ്ഡമാണ്. നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രകാശമാനതയും, വലിപ്പവും, ഉൽഭവവും, ജീവിതകാലവും, വിധിയും പിണ്ഡത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. === വയസ്സ് === ഭൂരിഭാഗം നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും 1-10 ബില്ല്യൺ വർഷങ്ങൾ പ്രായമുണ്ട്. ചില നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് 13.7 ബില്യൺ വർഷങ്ങൾ (പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയത്രയും) പ്രായമുണ്ട്. കണ്ടെത്തിയതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും പഴയ നക്ഷത്രം HE 1523-0901 ആണ്. ഈ നക്ഷത്രത്തിന്റെ വയസ്സ് 13.2 വർഷങ്ങൾ ആണെന്ന് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite news | author=Frebel, A.; Norris, J. E.; Christlieb, N.; Thom, C.; Beers, T. C.; Rhee, J | title=Nearby Star Is A Galactic Fossil | publisher=Science Daily | date=2007-05-11 | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070510151902.htm | accessdate=2007-05-10 }}</ref><ref>{{ cite journal | title=Discovery of HE 1523-0901, a Strongly r-Process-enhanced Metal-poor Star with Detected Uranium | journal=[[Astrophysical Journal]] Letters| volume=660 | issue=2 | pages=L117–L120 | date=May, 2007 | doi=10.1086/518122 | bibcode=2007ApJ...660L.117F | author=Frebel, Anna, ''et al''}}</ref> വലിയ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ആയുസ്സ് കുറവായിരിക്കും. കാരണം അവയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ വളരെയധികം മർദ്ദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇതുമൂലം നക്ഷത്രത്തിലടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഹൈഡ്രജൻ വേഗത്തിൽ കത്തിത്തീരുന്നു. ഏറ്റവും വലിയ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ശരാശരി ആയുസ്സ് ഒരു മില്ല്യൺ വർഷമാണ്.<ref>{{cite web | author = Naftilan, S. A.; Stetson, P. B. | date =2006-07-13 | url =http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=how-do-scientists-determi | title =How do scientists determine the ages of stars? Is the technique really accurate enough to use it to verify the age of the universe? | publisher =Scientific American | accessdate = 2007-05-11 }}</ref><ref>{{cite journal | author=Laughlin, G.; Bodenheimer, P.; Adams, F. C. | title=The End of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal | year=1997 | volume=482 | pages=420–432 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...482..420L | accessdate=2007-05-11 | doi = 10.1086/304125 }}</ref> === രാസഘടന === ക്ഷീരപഥത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഏതാണ്ട് 71% ഹൈഡ്രജനും 27% ഹീലിയവുമാണുള്ളത്.<ref>{{cite book | first=Judith A. | last=Irwin | year=2007 | title=Astrophysics: Decoding the Cosmos | url=https://archive.org/details/astrophysicsdeco00jair | publisher=John Wiley and Sons | isbn=0470013060 | page=[https://archive.org/details/astrophysicsdeco00jair/page/n108 78] }}</ref> ഒരു ചെറിയ ഭാഗം ഘനമൂലകങ്ങളാണ്. ഘനമൂലകങ്ങളുടെ ഭാരം കണക്കാക്കുന്നത് ഇരുമ്പിന്റെ അംശം എത്രയെന്നു കണക്കാക്കിയാണ്. ഇരുമ്പ് സർവസാധാരണ മൂലകമായതുകൊണ്ടും അതിന്റെ അവശോഷണ വർണ്ണരാജി അളക്കാൻ എളുപ്പമായതുകൊണ്ടുമാണ് ഇരുമ്പിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നത്. <ref>{{cite web | date = 2006-09-12 | url = http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-34-06.html | title = A "Genetic Study" of the Galaxy | publisher = ESO | accessdate = 2006-10-10 | archive-date = 2008-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080706165740/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-34-06.html | url-status = dead }}</ref>നക്ഷത്രങ്ങളുണ്ടാകുന്ന തന്മാത്രാമേഘങ്ങളിൽ സൂപ്പർനോവാ സ്ഫോടനങ്ങൾ ഉണ്ടാവുന്ന മുറയ്ക്ക് ഘനമൂലകങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ രാസഘടന അളക്കുന്നവഴിയാണ് നക്ഷത്രത്തിന്റെ വയസ്സ് നിശ്ചയിക്കാറ്. ഘനമൂലകങ്ങളുടെ അളവു നോക്കി നക്ഷത്രത്തിനു ഗ്രഹസമുച്ചയം ഉണ്ടോ എന്നും പ്രവചിക്കാൻ സാധിക്കും.<ref>{{cite journal | author= Fischer, D. A.; Valenti, J. | title=The Planet-Metallicity Correlation | journal=The Astrophysical Journal | year=2005 | volume=622 | issue=2 | pages=1102–1117 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...622.1102F | doi = 10.1086/428383}}</ref> === വ്യാസം === വലിപ്പത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ പല സ്വഭാവങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. മിക്ക നക്ഷത്രങ്ങളും ഭൂമിയിൽ നിന്ന് അനേകം പ്രകാശവർഷങ്ങൾ അകലെയാണ്. സൂര്യനൊഴികെ മറ്റെല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും തിളങ്ങുന്നതായി അനുഭവപ്പെടുന്നതിന്റെ കാരണം ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. സൂര്യൻ ഭൂമിയുടെ അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ഡിസ്ക് ആകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. സൂര്യൻ കഴിഞ്ഞാൽ ഭൂമിയിൽ നിന്നും വീക്ഷിക്കുമ്പോൾ ഏറ്റവും വലുതായി കാണപ്പെടുന്ന നക്ഷത്രം ആർ. ഡൊറാഡസ് ആണ്.<ref>{{cite news | title=The Biggest Star in the Sky | publisher=ESO | date=1997-03-11 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-1997/pr-05-97.html | accessdate=2006-07-10 | archive-date=2008-05-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080521190501/http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-1997/pr-05-97.html | url-status=dead }}</ref> ഈ നക്ഷത്രത്തിന്റെ വക്രതുള വ്യാസം 0.057 ആർക് സെക്കന്റുകൾ ആണ്.നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വക്രതുള വ്യാസം വളരെ ചെറുതാകയാൽ സാധാരണ ഭൂതല ടെലസ്കോപ്പുകളിലൂടെ നോക്കുമ്പോൾ അവയെ വ്യക്തമായി നിരീക്ഷിക്കുക സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ ഇന്റർഫെറൊമീറ്റർ ടെലസ്കോപ്പുകളാണ് ഇതിനായി സാധാരണ ഉപയോഗിക്കാറ്. ഒക്കൾട്ടേഷൻ എന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് പല നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വക്രതുള ആരം കണക്കാക്കാറ്. ചന്ദ്രനാൽ മറയ്ക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാവുന്ന പ്രകാശമാനതയിലെ വ്യതിയാനം അളന്നാണ് നക്ഷത്രത്തിന്റെ വക്രതുള വ്യാസം കണക്കാക്കുന്നത്.<ref>{{cite journal | author=Ragland, S.; Chandrasekhar, T.; Ashok, N. M. | title=Angular Diameter of Carbon Star Tx-Piscium from Lunar Occultation Observations in the Near Infrared | journal=Journal of Astrophysics and Astronomy | year=1995 | volume=16 | page=332 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995JApAS..16..332R | accessdate=2007-07-05 }}</ref> ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വലിപ്പം 20 മുതൽ 40 വരെ കിലോമീറ്ററുകൾ ആണ്. എന്നാൽ ഓറിയോൺ നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലെ അതിഭീമനായ ബീറ്റൽഗ്യൂസ് (Betelgeuse) നക്ഷത്രത്തിന്റെ വലിപ്പം സൂര്യന്റേതിന്റെ 650 ഇരട്ടിയാണ് (0.9 ബില്ല്യൺ കിലോമീറ്ററുകൾ). എന്നാൽ ഈ നക്ഷത്രത്തിന് സൂര്യനെക്കാൾ സാന്ദ്രത കുറവാണ്.<ref>{{cite web | last = Davis | first = Kate | date = 2000-12-01 | url = http://www.aavso.org/vstar/vsots/1200.shtml | title = Variable Star of the Month—December, 2000: Alpha Orionis | publisher = AAVSO | accessdate = 2006-08-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060712000904/http://www.aavso.org/vstar/vsots/1200.shtml | archivedate = 2006-07-12 | url-status = live }}</ref> === ചലനം === സൂര്യന് ആപേക്ഷികമായുള്ള ഒരു നക്ഷത്രത്തിന്റെ ചലനം നിരീക്ഷിച്ചാൽ അതിന്റെ ഉൽഭവവും വയസ്സും ഘടനയും പരിണാമവും വരെ കണ്ടുപിടിക്കാനാവും.നക്ഷത്രത്തിന്റെ റേഡിയൽ വേഗത അളക്കുന്നത് അവയുടെ വർണ്ണരാജിയിലെ ഡോപ്പ്ളർ വ്യതിയാനം കണക്കിലെടുത്താണ്. റേഡിയൽ വേഗതയുടെ യൂണിറ്റ് കിലോമീറ്റർ പെർ സെക്കന്റുകൾ ആണ്. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചലനം കൃത്യമായി അളക്കുന്നത് ജ്യോതിശാസ്ത്ര യൂണിറ്റായ വർഷത്തിൽ മില്ലിആർക്ക് സെക്കന്റുകളിൽ ആണ്.<ref>{{cite journal | last=Loktin | first=A. V. | title=Kinematics of stars in the Pleiades open cluster | journal=Astronomy Reports | volume=50 | issue=9 | pages=714–721 | month=September | year=2006 | doi=10.1134/S1063772906090058 | bibcode=2006ARep...50..714L }}</ref> നക്ഷത്രത്തിന്റെ പാരലാക്സ് അളന്ന് അതിനെ വേഗതയുടെ മാനത്തിലേക്ക് മാറ്റിയാൽ നക്ഷത്രത്തിന്റെ ചലനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം സാധ്യമാവും.<ref>{{cite web | date =1999-09-10 | url = http://www.rssd.esa.int/hipparcos/properm.html | title = Hipparcos: High Proper Motion Stars | publisher = ESA | accessdate = 2006-10-10 }}</ref> നക്ഷത്രത്തിന്റെ രണ്ടുതരം വേഗതയും കണക്കാക്കിയാൽ അതിന്റെ ത്രിമാന വേഗത (സൂര്യനെ അപേക്ഷിച്ച്) കണക്കാക്കാനാവും. സാധാരണഗതിയിൽ പോപ്പുലേഷൻ I നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് പോപ്പുലേഷൻ II നക്ഷത്രങ്ങളെക്കാളും വേഗത കുറവായിരിക്കും. പോപ്പുലേഷൻ 2 നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഭ്രമണപഥമാണ്.<ref>{{cite journal | last = Johnson | first = Hugh M. | title=The Kinematics and Evolution of Population I Stars | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | year=1957 | volume=69 | issue=406 | page=54 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957PASP...69...54J | doi=10.1086/127012 }}</ref> <ref>{{cite journal | author=Elmegreen, B.; Efremov, Y. N. | title=The Formation of Star Clusters | journal=American Scientist | year=1999 | volume=86 | issue=3 | page=264 | url=http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/15714/page/1 | accessdate=2006-08-23 | doi=10.1511/1998.3.264 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050323072521/http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/15714/page/1 | archivedate=2005-03-23 | url-status=live }}</ref> === കാന്തിക മണ്ഡലം === നക്ഷത്രത്തിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗങ്ങളിൽ സംവഹനം നടക്കുന്ന മേഖലകളിലാണ് കാന്തികമണ്ഡലങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നത്. ചാലക പ്ലാസ്മയുടെ ഈ ചലനം ഒരു ഡൈനാമോ പോലെ പ്രവർത്തിക്കുകയും നക്ഷത്രത്തിനകത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുന്ന കാന്തികമണ്ഡലം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. നക്ഷത്രത്തിന്റെ പിണ്ഡത്തിനും രാസസംയോഗത്തിനുമനുസരിച്ച് കാന്തികമണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രബലത വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. കാന്തിക പ്രതല പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അളവ് നക്ഷത്രത്തിന്റെ ഭ്രമണത്തിന്റെ തോതിനേ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രതലപ്രവർത്തനം മൂലം നക്ഷത്രകളങ്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.<ref>{{cite web | last=Brainerd | first=Jerome James | date=2005-07-06 | url=http://www.astrophysicsspectator.com/topics/observation/XRayCorona.html | title=X-rays from Stellar Coronas | publisher=The Astrophysics Spectator | accessdate= 2007-06-21 }}</ref> പ്രബലമായ കാന്തികമണ്ഡലവും സാധാരണത്തിൽ കുറഞ്ഞ പ്രതലോഷ്മാവുമുള്ള മേഖലകളാണ് നക്ഷത്രകളങ്കങ്ങൾ. Coronal loops are arching magnetic fields that reach out into the corona from active regions. കാന്തിക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി പുറം തള്ളപ്പെടുന്ന ഉന്നതോർജ്ജകണങ്ങളുടെ പെട്ടെന്നുള്ള ആവിർഭാവമാണ് Stellar flares. പ്രായം കുറഞ്ഞതും നിരന്തരം ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നതുമായ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് അവയുടെ കാന്തികമണ്ഡലത്തിന്റെ ഫലമായി, ഉയർന്ന പ്രതല പ്രവർത്തനം കാണിക്കാനുള്ള പ്രവണത ഉണ്ടാകും. നക്ഷത്രത്തിന്റെ താരക്കാറ്റിനു മുകളിൽ കാന്തികമണ്ഡലം പ്രവർത്തിക്കുകയും നക്ഷത്രത്തിന് പ്രായമേറുന്നതിനനുസരിച്ച് അതിന്റെ ഭ്രമണനിരക്ക് കുറക്കുന്ന ഒരു നിയന്ത്രണമായി വർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി സൂര്യനെ പോലുള്ള പ്രായമായ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് കുറഞ്ഞ ഭ്രമണനിരക്കും പ്രതലപ്രവർത്തനവുമായിരുക്കും ഉണ്ടാകുക. മെല്ലെ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനനിരക്കിൽ ചാക്രികമായ വ്യതിയാനം സംഭവിക്കുകയും ചിലപ്പോൾ കുറേകാലത്തേക്ക് നിലക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web | last = Berdyugina | first = Svetlana V. | year=2005 | url =http://solarphysics.livingreviews.org/Articles/lrsp-2005-8/ | title =Starspots: A Key to the Stellar Dynamo | publisher =Living Reviews | accessdate = 2007-06-21 }}</ref> ഉദാഹരണമായി, Maunder minimum സമയത്ത് സൂര്യൻ 70 കൊല്ലത്തോളം ഏകദേശം സൌരകളങ്കപ്രവർത്തനം തീരെയില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലായിരുന്നു. === പിണ്ഡം === [[File:Ngc1999.jpg|thumb|250px|right|റിഫ്ലൿഷൻ നെബുല NGC 1999]] സൂര്യന്റെ പിണ്ഡത്തിന്റെ 100-150 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുള്ള [[ഈറ്റ‌ കരിന|ഈറ്റ കരിന]] അറിയപ്പെടുന്നതിൽ വച്ച് പിണ്ഡമേറിയ നക്ഷത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.<ref>{{cite journal | first = Nathan | last = Smith | year = 1998 | url = http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/9804/eta.html | title = The Behemoth Eta Carinae: A Repeat Offender | publisher = Astronomical Society of the Pacific | journal = Mercury Magazine | volume = 27 | page = 20 | accessdate = 2006-08-13 | archive-date = 2016-06-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160618222023/http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/9804/eta.html | url-status = dead }}</ref> ഇതിന്റെ ആയുസ്സ് വളരെ കുറവാണ്-വെറും ചില ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾ മാത്രം. പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ 150 സൌരപിണ്ഡമാണ് നക്ഷത്രപിണ്ഡത്തിന്റെ പരിധി എന്ന് കമാന നക്ഷത്ര സമൂഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇതിനുള്ള കാരണം കൃത്യമായി അറിവായിട്ടില്ല. എന്നാൽ ശൂന്യാകാശത്തിലേക്ക് വാതകങ്ങൾ പുറം തള്ളാതെ നക്ഷത്രാന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ കടന്നു പോകാൻ കഴിയുന്ന തേജസ്സിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അളവിനെ നിർവചിക്കുന്ന എഡ്ഡിംഗ്ടൺ തേജസ്സ് ആണ് ഇതിന്റെ ഭാഗികമായ കാരണം. എന്തായാലും ഈ പരിധിയെ ചോദ്യമുനയിലാക്കിക്കൊണ്ട് RMC 136a എന്ന നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലുള്ള R136a1 എന്ന താരത്തിന് 265 സൌരപിണ്ഡം ഉള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു<ref>{{cite news | title=NASA's Hubble Weighs in on the Heaviest Stars in the Galaxy | publisher=NASA News | date=2005-03-03 | url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_05071_HST_galaxy.html | accessdate=2006-08-04 | archive-date=2020-04-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200410212238/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_05071_HST_galaxy.html | url-status=dead }}</ref><ref name=eso20100721>{{cite news | title=Stars Just Got Bigger | publisher=European Southern Observatory | date=2010-07-21 | url=http://www.eso.org/public/news/eso1030/ | accessdate=2010-17-24 }}</ref> . [[ലിഥിയം|ലിഥിയത്തേക്കാൾ]] ഭാരമേറിയ മൂലകങ്ങളുടെ പൂർണമായ അസ്സാന്നിധ്യം മൂലം [[Big bang|മഹാവിസ്ഫോടനത്തിന്]] ശേഷം ആദ്യമായി രൂപപ്പെട്ട താരങ്ങൾ ഒരു പക്ഷെ 300 സൌരപിണ്ഡത്തോളമോ അതിലും കൂടുതലോ വലുതായിരുന്നിരിക്കാം.<ref>{{cite news | title=Ferreting Out The First Stars | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | date=2005-09-22 | url=http://cfa-www.harvard.edu/press/pr0531.html | accessdate=2006-09-05 }}</ref> കാലങ്ങൾക്ക് മുന്നേ തന്നെ നാമാവശേഷമായ ഈ അതിഭീമന്മാരായ പോപുലേഷൻ III നക്ഷത്രങ്ങളുടെ തലമുറ ഇന്ന് സൈദ്ധാന്തികമായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. [[വ്യാഴം|വ്യാഴത്തിന്റെ]] 93 മടങ്ങ് മാത്രം പിണ്ഡമുള്ള എ.ബി.ഡൊറാഡസിന്റെ ഒരു സഹനക്ഷത്രമായ എ.ബി ഡൊറാഡസ് സി ആണ് അകക്കാമ്പിൽ അണുസംയോജനം നടക്കുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ അറിയപ്പെടുന്ന നക്ഷത്രം. സൂര്യന് സമാനമായ മെറ്റാലിസിറ്റി ഉള്ള നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അകക്കാമ്പിൽ അണുസംയോജനം തുടരാൻ വേണ്ട ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പിണ്ഡം സൈദ്ധാന്തികമായി [[വ്യാഴം|വ്യാഴത്തിന്റെ]] പിണ്ഡത്തിന്റെ 75 മടങ്ങായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite news | title=Weighing the Smallest Stars | publisher=ESO | date=2005-01-01 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-02-05.html | accessdate=2006-08-13 | archive-date=2006-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060820012657/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-02-05.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | first = Alan | last = Boss | date = 2001-04-03 | url = http://www.carnegieinstitution.org/News4-3,2001.html | title = Are They Planets or What? | publisher = Carnegie Institution of Washington | accessdate = 2006-06-08 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060928065124/http://www.carnegieinstitution.org/News4-3,2001.html | archivedate = 2006-09-28 | url-status = live }}</ref><ref name="minimum">{{cite web | last = Shiga | first = David | date = 2006-08-17 | url = http://www.newscientistspace.com/article/dn9771-mass-cutoff-between-stars-and-brown-dwarfs-revealed.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061114221813/http://space.newscientist.com/article/dn9771-mass-cutoff-between-stars-and-brown-dwarfs-revealed.html | archivedate = 2006-11-14 | title = Mass cut-off between stars and brown dwarfs revealed | publisher = New Scientist | accessdate = 2006-08-23 | url-status = live }}</ref> ഏറ്റവും മങ്ങിയ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അടുത്തിടെ നടന്ന ചില പഠനങ്ങൾ ചുരുങ്ങിയ നക്ഷത്രവലിപ്പം സുറ്യന്റെ 8.3 ശതമാനമാണ് എന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. വ്യാഴത്തിന്റെ 87 മടങ്ങ് വരും ഇത്.<ref name="minimum" /><ref>{{cite news | title=Hubble glimpses faintest stars | publisher=BBC | date=2006-08-18 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5260008.stm | accessdate=2006-08-22 }}</ref> ചെറിയ വസ്തുക്കൾ [[തവിട്ടു കുള്ളൻ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. താരങ്ങൾക്കും [[വാതക‌_ഭീമൻ|വാതകഭീമന്മാർക്കും]] ഇടയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കൃത്യമായി നിർവചിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ചാരമേഖലയിൽ ആണ് അവ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരു നക്ഷത്രത്തിന്റെ ആരവും പിണ്ഡവും ചേർന്നാണ് പ്രതലഗുരുത്വം നിർണയിക്കുന്നത്. ഭീമൻ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് പ്രധാന ശ്രേണിയിലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളേക്കാൾ പ്രതലഗുരുത്വം കുറവാണ്. എന്നാൽ [[വെള്ളക്കുള്ളൻ|വെള്ളക്കുള്ളനെ]] പോലുള്ള ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നിബിഡതാരങ്ങളിൽ സ്ഥിതി മറിച്ചാണ്. , പ്രതലഗുരുത്വത്തിന് നക്ഷത്രത്തിന്റെ വർണരാജിയെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിവുണ്ട്. ഉയർന്ന ഗുരുത്വം അവശോഷണരേഖകളുടെ വിസ്താരം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="new cosmos" /> === ഭ്രമണം === സുമാറായി സ്പെക്ട്രോസ്കോപി ഉപയോഗിച്ചും കൂടുതൽ കൃത്യമായി നക്ഷത്രകളങ്കങ്ങളുടെ ഭ്രമണനിരക്ക് നിരീക്ഷിച്ചും ഒരു നക്ഷത്രത്തിന്റെ ഭ്രമണനിരക്ക് കണ്ടു പിടിക്കാവുന്നതാണ്. പ്രായം കുറഞ്ഞ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ദ്രുതഗതിയിലുള്ള ഭ്രമണനിരക്കാണ് ഉള്ളത്. മധ്യരേഖയിൽ സെക്കന്റിൽ 100കി.മീയിൽ അധികം വരും ഇത്. ഉദാഹരണമായി ബി വിഭാഗം നക്ഷത്രങ്ങളിൽപെട്ട ആക്കെനാർ എന്ന നക്ഷത്രത്തിന്റെ മധ്യരേഖാപ്രവേഗം സെക്കന്റിൽ 225 കി.മീയോ അതിലധികമോ ആണ്. അതിന്റെ ഫലമായി ഇതിന്റെ മധ്യരേഖാവ്യാസം ധ്രുവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലത്തേക്കാൾ 50% കൂടുതലാണ്. ഈ ഭ്രമണനിരക്ക്, നക്ഷത്രം പൊട്ടി വേറിടാനുള്ള ആപൽസന്ധി പ്രവേഗമായ സെക്കന്റിൽ 300 കി.മീ എന്ന നിരക്കിന് തൊട്ടു താഴെയാണ്.<ref>{{cite news | title=Flattest Star Ever Seen | publisher=ESO | date=2003-06-11 | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html | accessdate=2006-10-03 | archive-date=2006-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061007165607/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html | url-status=dead }}</ref> [[സൂര്യൻ]] 25-35 ദിവസങ്ങളിലൊരിക്കൽ, സെക്കന്റിൽ 1.994 എന്ന മധ്യരേഖാ പ്രവേഗത്തോട് കൂടി ഒരു ഭ്രമണം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. ഒരു നക്ഷത്രം പ്രധാനശ്രേണീതാരമായി പരിണമിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭ്രമണനിരക്ക് സാകൂതമായി കുറക്കുന്നതിൽ കാന്തികമണ്ഡലവും നക്ഷത്രക്കാറ്റും പങ്കു വഹിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = 2006-02-13 | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html | title = Introduction to Plasma Physics: A graduate course | publisher = The University of Texas at Austin | accessdate = 2006-10-04 | archive-date = 2010-01-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100104142353/http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html | url-status = dead }}</ref> Degenerate നക്ഷത്രങ്ങൾ നിബിഡദ്രവ്യമാനമായി ചുരുങ്ങുന്നതിന്റെ ഫലമായി ഭ്രമണം ദ്രുതഗതിയിലാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും കോണീയ ആക്കത്തിന്റെ സംരക്ഷണമനുസരിച്ച് നാം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതിലും കുറവായിരിക്കും ഭ്രമണത്തിലുള്ള ഈ വർദ്ധനവ്. <ref>{{cite journal | last = Villata | first = Massimo | title=Angular momentum loss by a stellar wind and rotational velocities of white dwarfs | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | year=1992 | volume=257 | issue=3 | pages=450–454 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992MNRAS.257..450V }}</ref>നക്ഷത്രവാതത്തിന്റെ ഫലമായ ദ്രവ്യമാനത്തിന്റെ നഷ്ടം മൂലം താരത്തിന്റെ കോണിയ ആക്കത്തിൽ കാര്യമായ കുറവ് സംഭവിക്കുന്നതിനാലാണിത്. വികിരണങ്ങളുടെ പുറംതള്ളൽ മൂലം പൾസറുകളുടെ ഭ്രമണനിരക്ക് ക്രമമായി കുറയുന്നു.<ref>{{cite news | title=A History of the Crab Nebula | publisher=ESO | date=1996-05-30 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/22/astrofile/ | accessdate=2006-10-03 }}</ref> === ഊഷ്മാവ് === ഒരു പ്രഥമശ്രേണീതാരത്തിന്റെ പ്രതലോഷ്മാവ് നിർണയിക്കുന്നത് അതിന്റെ ആരവും കാമ്പിനകത്തെ ഊർജ്ജോത്പാദനനിരക്കും ആണ്. നക്ഷത്രത്തിന്റെ വർണ ഇന്ഡെക്സിൽ നിന്നാണ് ഇത് മിക്കവാറും കണക്കാക്കാറുള്ളത്. സാധാരണ നിലയിൽ നക്ഷത്രത്തിന്റെ അതേ തേജസ്സ്/പ്രതല വിസ്തീർണ്ണം നിരക്കിൽ ഊർജ്ജ വികിരണം നടത്തുന്ന ഒരു മാതൃകാ ബ്ലാക്ക് ബോഡിയുടെ ഫലത്തിലുള്ള ഊഷ്മാവായാണ് ഇത് കൊടുക്കാറുള്ളത്. ഫലത്തിലുള്ള ഊഷ്മാവ് വെറും പ്രാതിനിധ്യം വഹിക്കുന്ന വിലയാണ് എന്നത് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും താരങ്ങളുടെ ഊഷ്മാവിന് കാമ്പിൽ നിന്നുള്ള അകലം വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് കുറഞ്ഞു വരുന്ന ഒരു ചെരിവുമാനം ഉണ്ട്. നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാമ്പിനകത്തെ ഊഷ്മാവ് അനേകം മില്ല്യൺ കെൽവിനുകളാണ്. താരോഷ്മാവ് മൂലകങ്ങളുടെ ഊർജ്ജീകരണത്തിന്റെ നിരക്കിനെ നിർണയിക്കുന്നു. തദ്ഫലമായി വർണരാജിയിൽ വിശേഷമായ അവശോഷണരേഖകൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പ്രതലോഷ്മാവും അതിന്റെ absolute magnitudഉം അവശോഷണ സവിശേഷതകളുമാണ് താരങ്ങളുടെ വർഗീകരണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഭീമമായ പ്രഥമശ്രേണീ താരങ്ങൾക്ക് 50,000 കെൽവിൻ പ്രതലോഷ്മാവുണ്ടാകാം. സൂര്യനെപ്പോലുള്ള ചെറിയ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചുരുക്കം ആയിരങ്ങൾ മാത്രമേ പ്രതലോഷ്മാവ് കാണുകയുള്ളൂ. ചുവപ്പ് ഭീമന്മാർക്ക് ഏകദേശം 3,600 K യോളം വരുന്ന താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ പ്രതലോഷ്മാവാണ് ഉണ്ടാവുക. എങ്കിലും കൂടിയ പുറം പ്രതല വിസ്തീർണം മൂലം തേജസ്സ് കൂടുതലായിരിക്കും. == വികിരണം == === തേജസ്സ് === == തരം തിരിക്കൽ == നിലവിലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളെ തരം തിരിക്കുന്ന രീതി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലാണ് ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ഹൈഡ്രൊജൻ രേഖയുടെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച് നക്ഷത്രങ്ങളെ A മുതൽ Q വരെ വിഭാഗങ്ങളാക്കി തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഹൈഡ്രൊജൻ രേഖകളുടെ ശക്തിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകം താപനില ആണെന്നത് അന്നറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വർണ്ണരാജിയുടെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച് O വിഭാഗം മുതൽ M വിഭാഗം വരെ തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓ വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചൂടു കൂടുതലും എം വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നവയ്ക്ക് പൊതുവേ ചൂടു കുറവും ആയിരിക്കും. പ്രതലതാപനിലയുടെ അവരോഹണക്രമത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങളെ O, B, A, F, G, K, M എന്നു തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.എന്നാൽ ഈ തരം തിരിക്കലിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്ത, വളരെ വിരളമായ വർണ്ണരാജിയുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളെ പ്രത്യേകം തരം തിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ L,T എന്നീ തരങ്ങളാണ്. ബ്രൗൺ കുള്ളന്മാരെയും കുറഞ്ഞ പിണ്ഡമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളെയും തരം തിരിക്കാനാണ് ഈ പ്രത്യേക വിഭാഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഓരോ അക്ഷരത്തിനും പൂജ്യം മുതൽ ഒൻപതു വരെ,താപനിലയുടെ അവരോഹണക്രമത്തിൽ പത്ത് ഉപവിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. പ്രകാശമാനതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലും നക്ഷത്രങ്ങളെ തരം തിരിക്കാവുന്നതാണ്. പൂജ്യം മുതൽ ഏഴു വരെ ആണ് ഈ തരം തിരിക്കൽ. 0-ത്തിൽ ഹൈപ്പർ ഭീമന്മാർ, III-ൽ ഭീമന്മാർ, V-ൽ പ്രധാന ശ്രേണിയിലെ കുള്ളന്മാർ, VII-ൽ വെള്ളക്കുള്ളന്മാർ എന്നിങ്ങനെയാണ് തരം തിരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഇന്നുള്ളവയിലെ ഭൂരിഭാഗം നക്ഷത്രങ്ങളും പ്രധാന ശ്രേണിയിൽ പെട്ടവയാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, സൂര്യൻ ശരാശരി വലിപ്പവും താപനിലയുമുള്ള, പ്രധാനശ്രേണിയിലെ G2V മഞ്ഞക്കുള്ളനാണ്. == ആന്തരപ്രവർത്തനം == ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വരെ നക്ഷത്രങ്ങൾ വൻ [[കൽക്കരി|കൽക്കരിച്ചൂളകൾ]] ആണെന്നാണ് കരുതിയിരുന്നത്. [[ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റീൻ]] മുന്നോട്ടു വച്ച [[ദ്രവ്യ-ഊർജ്ജ സമീകരണ-തത്വം]] അതുവരെ നക്ഷത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുണ്ടായിരുന്ന ആശയക്കുഴപ്പം നീക്കി. ഉന്നത മർദ്ദത്തിൽ നാലു ഹൈഡ്രജൻ കണങ്ങൾ കൂടി ചേർന്ന് ഒരു ഹീലിയം കണമുണ്ടാവുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. കൂടിച്ചേരുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ അളവ് ദ്രവ്യം നഷ്ടപ്പെടും. നഷ്ടപ്പെടുന്ന ദ്രവ്യം ഊർജ്ജത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പുറത്തു വരുന്നു. നക്ഷത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലാണ് അണുസംയോജനം നടക്കുന്നത്. [[ഹൈഡ്രജൻ ബോംബ്|ഹൈഡ്രജൻ ബോംബിലും]] സമാനപ്രവർത്തനമാണ് നടക്കുന്നത്. == ഇതും കാണുക == * [[CNO ചക്രം]] == അവലംബം == {{Reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508094147/http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html |date=2005-05-08 }} * [http://science.howstuffworks.com/star1.htm How Stars Work] at [[HowStuffWorks]] * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-fid.pl Query star by identifier, coordinates or reference code]. Centre de Données astronomiques de Strasbourg * [http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html Star, World Book @ NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508094147/http://www.nasa.gov/worldbook/star_worldbook.html |date=2005-05-08 }} * [http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/sow.html Portraits of Stars and their Constellations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217010053/http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/sow.html |date=2008-12-17 }}. University of Illinois * [http://www.assa.org.au/sig/variables/classifications.asp How To Decipher Classification Codes]. Astronomical Society of South Australia {{തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രജ്യോതിശാസ്ത്രം]] 9oln4yigcf9hn33n20iqr4ivzrk2on9 മീനച്ചിലാർ 0 5843 4682668 4678896 2026-11-04T00:44:12Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682668 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Meenachil River}} {{Infobox river | name = Meenachil River (Gauna, Kavanar, Valanjar, Indiar) | image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg| | image_caption = Meenachil River, view from [[Erattupetta]] | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Vembanad Lake]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | length_km = 78 | source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = | basin_size = }} [[പ്രമാണം:Meenachil aaru - kottayam.jpg|ലഘുചിത്രം|മീനച്ചിലാർ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] ജില്ലയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തുകൂടി ഒഴുകുന്ന ഒരു നദിയാണ് '''മീനച്ചിലാർ'''. കവനാർ, വളഞ്ഞാർ എന്നീ പേരുകളിലും ഈ നദി അറിയപ്പെടുന്നു. ദ്രൂതഗതിയിലുള്ള വെള്ളപ്പൊക്കം, [[ഉരുൾപൊട്ടൽ|ഉരുൾപൊട്ടൽ]], കനത്ത അടിയൊഴുക്കുകൾ, പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴുകിയെത്തുന്ന മരങ്ങൾ മറ്റ് അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രക്ഷുബ്ധമായ നദികളിൽ ഒന്നായി ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://awareindians.org/directory/meenachil-river-q3533712-335|title=Meenachil River}}</ref> 78 കിലോമീറ്റർ ((48 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വാഗമൺ കുന്നുകളുടെ ഭാഗമായ കുടമുരുട്ടി, കുരിശുമല, അരയൻമുടി, ഇല്ലിക്കൽമല, മേലുകാവ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പല അരുവികൾ ചേർന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://irrigation.kerala.gov.in/meenachil-river-valley-project|title=Meenachil River Valley Project}}</ref> ഒരു വർഷം ഏകദേശം 23,490 ലക്ഷം ഘനമീറ്റർ ജലം മീനച്ചിലാറിൽ കൂടി ഒഴുകുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/kottayam-meenachil-river-originates-kudamuruti-hill-wagaman-idukki-district-main-character-works-cultural-heroes-local18-642828.html|title=മീനച്ചിലാർ എങ്ങനെ മീനച്ചിലാറായി? പേരിനു പിന്നിലെ കഥകൾ}}</ref> മീനച്ചിലാറിന്റെ പ്രധാന കൈവഴിയായ തീക്കോയി പുഴ വാഗമണിന് സമീപത്തുള്ള വഴിക്കടവിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് വെണ്ണിക്കുളം, [[മാർമല അരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം|മാർമല]], മാവടി, [[തീക്കോയി]] എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ആഴമേറിയ മലയിടുക്കിലൂടെ ഒഴുകിയിറങ്ങുന്ന ഈ കൈവഴി വാഗമൺ റോഡിൽ നിന്ന് കാണാവുന്നതാണ്. ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽവച്ച് മീനച്ചിലാറുമായി സംഗമമുണ്ടാക്കുന്നതുവരെയുള്ള ഏകദേശം 25 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇതിലേയ്ക്ക് നിരവധി അരുവികളും തോടുകളും വന്നുചേരുന്നുണ്ട്. [[തലനാട്|തലനാടിന്]] സമീപമുള്ള ഇല്ലിക്കൽ കല്ലിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് മാങ്കൊമ്പ്, വാകക്കാട് എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന അരുവിയും മേലുകാവ് മലനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ഇടമറുക് വഴി ഒഴുകുന്ന അരുവിയും ചേർന്നാണ് മീനച്ചിലാറിന്റെ മറ്റൊരു പോഷകനദി രൂപപ്പെടുന്നത്. [[ഇടമറുക്|ഇടമറുകിലെ]] 'രണ്ടാറ്റുമുന്നി' എന്ന സ്ഥലത്തുവെച്ച് ഈ രണ്ട് അരുവികളും ഒന്നുചേരുന്നു. തുടർന്ന് തെക്കുകിഴക്ക് ദിശയിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഇത്, കളത്തുകടവിന് സമീപമുള്ള എട്ടൊന്നിൽ കടവിൽ വെച്ച് തീക്കോയി പുഴയുമായി സംഗമിക്കുന്നു. അവിടെനിന്ന് തെക്കോട്ട് ഒഴുകി, ഈരാറ്റുപേട്ടയുടെ (രണ്ട് അരുവികൾ ചേരുന്ന സ്ഥലം എന്നർത്ഥം) വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ച് മീനച്ചിലാറിൽ ലയിക്കുന്നു. മറ്റൊരു പോഷകനദിയായ പൂഞ്ഞാർ, കുരിശുമലയുടെ തെക്കൻ താഴ്വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് അടിവാരം, പെരിങ്ങാലം, പൂഞ്ഞാർ എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. വെങ്ങത്താനം, ചെന്നാട്, മണിയംകുളം, കുന്നോന്നി, ചോലത്തടം എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന വിവിധ അരുവികളും ഇതിനോടൊപ്പം ചേരുന്നുണ്ട്. ഈരാറ്റുപേട്ടയുടെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടി എത്തുന്ന പൂഞ്ഞാർ, അരുവിത്തുറയ്ക്ക് തെക്കുവെച്ച് മീനച്ചിലാറുമായി ലയിക്കുന്നു. ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ മീനച്ചിലാറിന്റെ ഇടത് കരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ ഒരു ദേവാലയമാണ് അരുവിത്തുറ ഫൊറോന പള്ളി. മറ്റൊരു പോഷകനദിയായ ചിറ്റാർ, ചേറ്റുതോട്, [[കാളകെട്ടി]], വാരിയാനിക്കാട്, [[ചെമ്മലമറ്റം]], [[തിടനാട്]] വഴി ഒഴുകി ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ താഴെ കൊണ്ടൂരിൽ വച്ച് മീനച്ചിലിൽ ചേരുന്നു. [[പൂഞ്ഞാർ]], [[തീക്കോയി]], [[ഈരാറ്റുപേട്ട]], [[ഭരണങ്ങാനം]], [[പാലാ]], മുത്തോലി, ചേർപ്പുങ്കൽ, [[കിടങ്ങൂർ (കോട്ടയം)|കിടങ്ങൂർ]], [[കട്ടച്ചിറ]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[കോട്ടയം]] [[കുമരകം]] എന്നീ വിവിധ പട്ടങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദി ഒടുവിൽ [[കുമരകം|കുമരകത്തിന്]] സമീപം ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രതീരത്തുള്ള [[വേമ്പനാട് കായൽ|വേമ്പനാട് കായലിൽ]] പതിക്കുന്നു.<ref name="mano1">{{cite news|title=തുള്ളൊയൊഴുകിയിരുന്നു, ഒരു കാലം|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15142015&programId=7940900&BV_ID=@@@&tabId=21|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 4|newspaper=മനോരമ ഓൺലൈൻ|date=2013 ഒക്ടോബർ 4|archive-date=2013-10-04|archive-url=https://archive.today/20131004150148/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15142015&programId=7940900&BV_ID=@@@&tabId=21|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref> നദിയുടെ കടൽനിരപ്പിൽ നിന്നുള്ള ഉയരം മലയോടു ചേർന്നുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ 77 മുതൽ 1156 മീറ്റർ വരെയും മദ്ധ്യ പ്രദേശങ്ങളിൽ 8 മുതൽ 68 മീറ്റർ വരെയും താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ 2 മീറ്ററിൽ താഴെയുമാണ്. 1208 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ പ്രദേശത്തെ മീനച്ചിലാർ നനയ്ക്കുന്നു. ഒരു വർഷം 23490 ലക്ഷം ഘന മീറ്റർ ജലം മീനച്ചിലാറിൽ കൂടി ഒഴുകുന്നു. ഉപയോഗയോഗ്യമായ 11100 ലക്ഷം ഘന മീറ്റർ ജലം മീനച്ചിലാർ വർഷംതോറും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ചെറുതും വലുതുമായി 38 പോഷക നദികളാണ് മീനച്ചിലാറിനുള്ളത്. തീക്കോയ് ആറ്, പൂഞ്ഞാർ ആറ്, ചിറ്റാർ എന്നിവയാണ് ഇതിൻ്റെ പ്രധാന പോഷകനദികൾ. ഇവയ്ക്കു പുറമേ മീനച്ചിലാറിൽ ലയിക്കുന്ന 47 ഉപ-പോഷക നദികളും 114 ചെറിയ അരുവികളുമുണ്ട്. ആക്കൽ തോട്, പൊന്നൊഴുകും തോട്, ളാലം തോട്, മീനച്ചിൽ തോട്, ചകിണി തോട്, പന്നഗം തോട്, കട്ടച്ചിറ തോട് എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ. മീനച്ചിൽ ഭരിച്ചിരുന്ന കാർത്താമാരുടെ കുലദൈവമായിരുന്ന മധുരയിലെ മീനാക്ഷി ദേവിയുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് 'മീനച്ചിൽ' എന്ന പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. മീനാക്ഷി മീനാച്ചിയായും, പിന്നീട് മീനച്ചിലായും മാറി. [[അരുന്ധതി റോയ്|അരുന്ധതി റോയിയുടെ]] ബുക്കർ സമ്മാനം നേടിയ '[[ദ ഗോഡ് ഓഫ് സ്മാൾ തിങ്സ്|''ദ ഗോഡ് ഓഫ് സ്മോൾ തിങ്‌സ്'']]' എന്ന നോവലിൽ ഈ നദിയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|url=https://archive.org/details/godofsmallthings0000roya_j3i0|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref> == ചരിത്രം == മീനച്ചിലാറിന്റെ പഴയ പേരാണ് '''ഗൗണാർ'''. [[വേമ്പനാട്ടു കായൽ|വേമ്പനാട്ടു കായലിൽ]] പതിക്കുന്നു. ''കവണാർ'' <ref name=mano1/>എന്നും ''കൗണാർ'' വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>വിശ്വവിജ്ഞാന കോശം, എൻ.ബി.എസ്സ്‌, 5/69</ref> [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] [[കുംഭകോണം|കുംഭകോണത്തുനിന്നും]] കർഷകരായ [[വെള്ളാളർ|വെള്ളാളരും]] കാവേരിപൂം പട്ടണത്തു നിന്നും കച്ചവടക്കാരായ വെള്ളാളരും കേരളത്തിലെ മലയോര മേഖലകളിലേക്കു കുടിയേറി. ഇരുകൂട്ടരും [[മധുര മീനാക്ഷി‍ക്ഷേത്രം|മധുര മീനാക്ഷിഭക്തരായിരുന്നതിനാൽ]], അവർ കുടിയേറിയ [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി|കാഞ്ഞിരപ്പള്ളിയിലും]] [[പൂഞ്ഞാർ|പൂഞ്ഞാറിലും]] മീനാക്ഷി കോവിലുകൽപണിയിച്ചതോടെ, പ്രദേശത്തിനു [[മീനച്ചിൽ]] എന്നു പേരു വീണു. ഈ പ്രദേശത്തിലൂടെ ഒഴുകിയിരുന്ന ഗൗണാർ മീനച്ചിലാറും ആയിത്തീർന്നു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. കോട്ടയം നാഗമ്പടത്തിനു ശേഷം മീനച്ചിലാർ കവണാർ എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.<ref name=mano1/> 1750 ജനുവരി 3- നു [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ്‌]] ആദ്യ തൃപ്പടി ദാനം നടത്തി ശ്രീപദ്മനാഭ ദാസനാകുമ്പോൾ, [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] അതിർത്തി കവണാർ ആയിരുന്നതായി രേഖകളിൽ നിന്നു മനസ്സിലാകാം. മീനച്ചിൽ ആർ എന്ന പേർ അതിനുശേഷമാണുണ്ടായത്‌. {{Cquote|മാർത്താണ്ഡവർമ്മരായ തൃപ്പാപ്പൂർ മൂപ്പിൽ നിന്നും താങ്കൾക്കൊള്ള തോവാളകോട്ടക്കു പടിഞ്ഞാറ്‌ കവണാറിനു കിഴക്കൊള്ള ഈ രാച്ചിയത്തിനകത്തൊള്ള നാളിതുവരെ നമക്ക്‌ അവകാശമായിട്ട്‌ അപഭവിച്ചു വരുന്ന വത്തുകൃത്യങ്ങളും താനമാനങ്ങളും ഏർപ്പേരിൽപ്പെട്ടതും പെരുമാൾ ശ്രീപണ്ടരാത്തിലേയും ചർച്ച്വാർപ്പണമായി ആചന്നിരാർക്കമേ എഴുതിക്കൊടുത്താൻ}} എന്നായിരുന്നു ത്രിപ്പടിദാനത്തിലെ പ്രസക്തമായ വരികൾ.<ref> വിജ്ഞാനകോശം,എൻ.ബി.എസ്സ്‌ , 9/627 </ref> ==പേരിനു പിന്നിൽ== തമിഴ്നാട്ടിൽ നിന്നും വന്നവർ നാടു വാണകാലത്ത് അവരുടെ കുലദൈവമായ മധുരമീനാക്ഷിയുടെ നാമത്തിൽ തങ്ങൾക്കൊരു നാടും നദിയും വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചു. അങ്ങനെ നിലവിൽ വന്ന മീനാക്ഷിയാർ ലോപിച്ചാണ് മീനച്ചിലാർ ആയതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.<ref name=mano1/> == ഐതിഹ്യം == [[അഗസ്ത്യൻ|അഗസ്ത്യമഹർഷി]]യുടെ കമണ്ഡലു മറിഞ്ഞ് [[കാവേരി നദി]] ഉദ്ഭവിച്ചപോലെ ഗൗണമഹർഷിയുടെ കമണ്ഡലു മറിഞ്ഞപ്പോൾ ഉൽഭവിച്ച ജലപ്രവാഹത്തിൽ നിന്നു രൂപമെടുത്തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.<ref>ക്ഷേത്രവിജ്ഞാന കോശം,പി. രാജേന്ദ്രൻ, ഡി.സി ബുക്സ്‌</ref>.<ref name=mano1/> തന്മൂലമാണ് നദിയ്ക്ക് '''ഗൗണാർ''' എന്ന പേര് വന്നത്. ഇത് ലോപിച്ച് കവണാറും കൗണാറുമായി. ഐതിഹ്യം ഇപ്രകാരമാണ്.ഗൗണ മഹർഷി തന്റെ കമണ്ഡലുവിൽ സപ്തനദീതീർത്ഥം (ഏഴ് പുണ്യനദികളിലെ വെള്ളം) നിറച്ചു വെച്ചശേഷം അതിനുള്ളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ ഒരു വിഗ്രഹവും സൂക്ഷിച്ചു. രാവണവധത്തിനുശേഷം മടങ്ങുകയായിരുന്ന ശ്രീരാമചന്ദ്രനെ ദർശിക്കാൻ മുനി ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നുവെങ്കിലും പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രാമനെയും സീതാദേവിയെയും ശരിയായി കാണാൻ മഹർഷിക്ക് സാധിച്ചില്ല. ഇതിൽ കോപാകുലനായ മഹർഷി തന്റെ കമണ്ഡലു ദൂരേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞതോടെ അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ വിഗ്രഹം പുറത്തുവന്നു. ഒരു കുന്നിൻമുകളിലാണ് ഈ സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. അന്നുമുതൽ ആ മലയ്ക്ക് 'കുടമുരുട്ടിമല' എന്ന പേരുവന്നു. ഈ ജലപ്രവാഹമാണത്രേ ഒരു നദിയായി രൂപപ്പെട്ടത്. വെള്ളത്തൊടൊപ്പം ഒഴുകിയ സുബ്രഹ്മണ്യ വിഗ്രഹം കിടങ്ങൂരിലെ വിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുകയും, പിന്നീട് അവിടെ ഒരു പുതിയ ശ്രീകോവിലിൽ ഇത് പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു. == പദ്ധതികൾ == [[കേരള സംസ്ഥാന വിദ്യുച്ഛക്തി വകുപ്പ്]] മീനച്ചിലാറിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] തിരിച്ചുവിടാനായി [[വാഗമൺ|വാഗമണ്ണിന്]] അടുത്തായി രണ്ട് തുരങ്കങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ഒരെണ്ണം വഴിക്കടവ് തടയണയിൽ നിന്ന് [[കരിന്തിരി]]യിലേക്കും മറ്റേത് [[കൂട്ടിയാർ]] നിന്ന് [[കപ്പക്കനം|കപ്പക്കനത്തേക്കുമാണ്]]. കേരള സർക്കാർ 2006-ൽ [[മീനച്ചിൽ നദീതട പദ്ധതി]]ക്ക് ഉയർന്ന പ്രാധാന്യം നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഈ പദ്ധതി [[മൂവാറ്റുപുഴ]]യിലുള്ള അധിക ജലത്തെ മീനച്ചിലാറിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടാനായി [[അറക്കുളം|അറക്കുളത്തുനിന്ന്]] [[മേലുക്കടവ്|മേലുക്കടവിലേക്ക്]] ഒരു തുരങ്കം നിർമ്മിക്കാൻ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നു. തുരങ്കത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ഈ പ്രദേശത്തെ ജല ലഭ്യത കൂട്ടുവാൻ സഹായിക്കുന്നു. == പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ == [[ചിത്രം:ഒഴുക്കുമുറിഞ്ഞ മീനച്ചിലാർ.JPG|thumb|300px|2009 ഫെബ്രുവരി മാസം വേനലിൽ മീനച്ചിലാറിന്റെ ഒഴുക്ക് ഇടമുറിഞ്ഞു പോയിരിക്കുന്നു, [[പാലാ]] നഗരത്തിൽ നിന്നുമുള്ള ദൃശ്യം]] അടുത്തകാലത്തായി മീനച്ചിൽ നദീതടത്തിൽ പല പ്രധാ‍ന പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങളും ഉടലെടുത്തിരിക്കുന്നു. അവയിൽ ചിലത് ചുവടെ ചേർക്കുന്നു. #മീനച്ചിലാറിലെ ജലം വഴിക്കടവ് തടയണയിൽ നിന്ന് ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നത് നദിയിലെ ജല ലഭ്യത കുറയ്ക്കുന്നു. #[[വാഗമൺ|വാഗമണിൽ]] വിനോദ സഞ്ചാരത്തിന്റെ അമിതമായ ആധിക്യം മീനച്ചിലാറിന്റെയും പരിസര പ്രദേശത്തെയും ജീവജാലങ്ങളെയും പരിസ്ഥിതി സന്തുലിതാവസ്ഥയെയും ബാധിക്കുന്നു. #ഒരുപാട് തടയണകളുടെ നിർമ്മാണം #അനധികൃത മണൽ‌വാരൽ മൂലം നദിയുടെ അടിത്തട്ട് നശിച്ചു. #നെൽപ്പാടങ്ങൾ നികത്തി വാണിജ്യ-ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. #നെൽപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്ന് കളിമണ്ണും ചെളിയും ചുടുകട്ട വ്യവസായത്തിനായി വാരിക്കൊണ്ടുപോവുന്നത്. #[[ഈരാറ്റുപേട്ട]], [[പാലാ]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[കോട്ടയം]] എന്നി സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് നദിയിലേക്ക് നഗര മാലിന്യങ്ങൾ തള്ളുന്നത്. == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == [[കോട്ടയം]] (കോട്ടയ്ക്കകം), ഹെറിറ്റേജ്‌ പ്രദേശം ആയി അംഗീകാരം കിട്ടിയ താഴത്തങ്ങാടി, എം.ബി.ബി.എസ്സ്‌ ബിരുദം എടുത്ത ആദ്യ മലയാളി [[പുന്നൻ ലൂക്കോസ്‌|ഡോ. പുന്നൻ ലൂക്കോസിന്റെ]] ജന്മനാടായ[[അയ്മനം|അയ്മനവും]] മീനച്ചിലാറിന്റെ കരയിലാണ്‌. [[അരുന്ധതി റോയ്|അരുന്ധതി റോയി]]യുടെ [[ബുക്കർ സമ്മാനം]] ലഭിച്ച കൃതിയായ "''[[ദ് ഗോഡ് ഓഫ് സ്മാൾ തിംഗ്സ്]]''" (കൊച്ചു കൊച്ചു കാര്യങ്ങളുടെ തമ്പുരാൻ) മീനച്ചിലാറ് ഒഴുകുന്ന അയ്മനം ഗ്രാമത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. അരുന്ധതിയുടെ നോവലിലെ കഥാപാത്രവുമാണ്‌ മീനച്ചിലാർ.<ref> ഗോഡ്സ്‌ ഓഫ്‌ സ്മോൽ തിങ്ങ്സ്‌, അരുന്ധതി റോയ്‌ </ref> [[കാക്കനാടൻ|കാക്കനാടന്റെ]] ''[[ഒറോത]]'' എന്ന കൃതിയിലെ മുഖ്യകഥാപാത്രമായ ''ഒറോത'' [[തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പതിലെ വെള്ളപ്പൊക്കം|തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പതിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ]] മീനച്ചിലാറ്റിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തിയവളാണ്<ref name="dbd">{{cite web|title=ഒറോത|url=http://www.deshabhimani.com/periodicalContent3.php?id=352|publisher=[[ദേശാഭിമാനി]]|accessdate=11 ഓഗസ്റ്റ് 2012|author=ടി ടി പ്രഭാകരൻ}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1997-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[ലേലം (ചലച്ചിത്രം‌)|ലേലം]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[എം.ജി. സോമൻ]] അവതരിപ്പിച്ച ആനക്കാട്ടിൽ ഈപ്പച്ചൻ എന്ന കഥാപാത്രം, മീനച്ചിലാറ് നീന്തിക്കയറി കാട്ടിൽ കള്ളക്കാച്ച് തുടങ്ങിയാണ് താൻ മദ്യവ്യവസായത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നതെന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. == സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും സംസ്കാരവും == [[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|മീനച്ചിൽ നദീതീരത്തെ പാലാ പട്ടണം]] മീനച്ചിൽ നദി കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പ്രധാന നദിയാണ്. ഈരാറ്റുപേട്ട, പാലാ, ഏറ്റുമാനൂർ, കോട്ടയം തുടങ്ങിയ പ്രധാന പട്ടണങ്ങളിലെയും നഗരങ്ങളിലെയും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ കുടിവെള്ളത്തിനും വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കുമുള്ള ജലത്തിനുമായി ഈ നദിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. പണ്ട് റോഡ് ഗതാഗതം അത്ര വികസിച്ചിട്ടില്ലാതിരുന്ന കാലത്ത്, കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ മീനച്ചിലിലൂടെ ഈരാറ്റുപേട്ടയ്ക്ക് ഏകദേശം 2 കിലോമീറ്റർ മുകളിലേക്ക് വരെ ചരക്കുകൾ കൊണ്ടുപോയിരുന്നു. അവിടെ നിന്ന് കൊപ്ര, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, തടി തുടങ്ങിയ കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ആലപ്പുഴ തുറമുഖത്തേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് കർഷകർ കൃഷിക്കായി നദിയിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കോട്ടയം ജില്ലയിലെ കിഴക്കൻ മലനിരകളിൽ നിന്നുള്ള മഴവെള്ളം കടലിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നതിനുള്ള സ്വാഭാവിക ജലപാത കൂടിയാണ് മീനച്ചിൽ നദി. നദീതീരങ്ങളിൽ പ്രധാന നഗരങ്ങളും വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളും വളർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സംസ്കാരത്തിന്റെ വളർച്ചയിലും രൂപീകരണത്തിലും ഈ നഗരങ്ങൾ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. കടലിലെത്തുന്നതിന് മുമ്പ് മീനച്ചിൽ നദിയിലെ വെള്ളം വേമ്പനാട് കായലിൽ എത്തുന്നു. ഇതുവഴി കോട്ടയം പ്രദേശത്തെയും പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തെയും കായൽപ്രദേശങ്ങളെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ജലാശയങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിൽ നദിക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. മൺസൂൺ കാലത്ത് നദി നിറഞ്ഞൊഴുകുകയും പലപ്പോഴും സമീപത്തെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ നദീതീരത്തും പോഷകനദികളുടെ സമീപപ്രദേശങ്ങളിലും താമസിക്കുന്നവർ നദിയുടെ ജലം സംഭരിച്ചുനിർത്താനുള്ള ശേഷി കുറയുന്നതിൽ ആശങ്കാകുലരാണ്. വൃക്ഷാവരണം നഷ്ടപ്പെടുന്നതും മേൽമണ്ണ് ഒലിച്ചുപോകുന്നതും നിയമാനുസൃതവും അനധികൃതവുമായ മണൽ ഖനനം വർധിക്കുന്നതുമാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ. അതോടൊപ്പം നദീതീരങ്ങളിലുടനീളം മാലിന്യം വലിച്ചെറിയുന്നത് ഗുരുതരമായ ജലമലിനീകരണത്തിനും കാരണമാകുന്നു. വേനൽക്കാലത്ത് ഇപ്പോൾ രൂക്ഷമായ ജലക്ഷാമം അനുഭവപ്പെടുന്നു. മഴയെ ആശ്രയിച്ച് ഒഴുകുന്ന ഈ ശക്തമായ നദി വേനൽക്കാലത്ത് ഏതാണ്ട് പൂർണമായും വറ്റിപ്പോകുന്ന അവസ്ഥയിലാകുന്നു. ഗൗരവമുള്ളതും അടിയന്തരവുമായ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മീനച്ചിൽ നദി സമീപഭാവിയിൽ തന്നെ അതീവ മലിനമായ നദിയായി മാറുകയും, അതിനെ ആശ്രയിക്കുന്ന വലിയൊരു ജനവിഭാഗത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുകയും ചെയ്യാം. == നദിക്കുള്ള ഭീഷണികൾ == മീനച്ചിൽ നദി മണൽ മാഫിയ നടത്തുന്ന വ്യാപകമായ അനധികൃത മണൽ ഖനനത്തിന്റെ ഭീഷണി നേരിടുന്നു. പണ്ട് മീനച്ചിൽ നദിയുടെ തീരങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ മണൽപ്പരപ്പുകളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പല ഭാഗങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങൾ ചെളിയും പുല്ലും നിറഞ്ഞ നിലയിലായിരിക്കുന്നു. അനധികൃത മണൽ ഖനനം നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഘടനയെയും ജലസംഭരണശേഷിയെയും പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ, പ്രത്യേകിച്ച് വേനൽക്കാലത്ത് മലിനജലം നദിയിലേക്ക് എത്തുന്നത് മീനച്ചിൽ നദിയിലെ ജലത്തെ മലിനമാക്കുന്നു. പ്ലാസ്റ്റിക്, മാലിന്യങ്ങൾ, മറ്റ് പാഴ്‌വസ്തുക്കൾ എന്നിവയും നദിക്ക് വലിയ ഭീഷണിയാണ്. നദീതടത്തിലെ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ അമിതമായി രാസവളങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതും, നദിയിൽ സോപ്പുകളും ശക്തമായ ഡിറ്റർജന്റുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നതും ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെയും നദിയുടെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തെയും കൂടുതൽ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref> അയ്മനം ഗ്രാമത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഈ നദിയെ, മനുഷ്യന്റെ അത്യാഗ്രഹത്തിന്റെയും നിഷ്ഠൂരതയുടെയും ഇരയായി അരുന്ധതി റോയ് തന്റെ നോവലിൽ സമർത്ഥമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiawaterportal.org/rivers-and-lakes/rivers/meenachil-river-warriors-shine|title=Meenachil river warriors shine}}</ref> == വെള്ളപ്പൊക്കം == മൺസൂൺ കാലത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന വാർഷിക വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് മീനച്ചിൽ നദിയും ഒഴിവാകുന്നില്ല. മറ്റ് വലിയ നദികളെപ്പോലെ തന്നെ ഇവിടെയും വെള്ളപ്പൊക്കം ജനജീവിതത്തിന് വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാറുണ്ട്. നദിയുടെ ആഴം കാരണം വെള്ളപ്പൊക്കകാലത്ത് മീനച്ചിൽ നദി വളരെ അപകടകരവും ശക്തമായ ഒഴുക്കുള്ളതുമായി മാറുന്നു. മഴ പെയ്ത് ഏതാനും മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ നദി ഒരു ചെറിയ നീരൊഴുക്കിൽ നിന്ന് വൻ ജലപ്രവാഹമായി മാറാൻ കഴിയും. 2018-ൽ മീനച്ചിൽ നദിയിൽ വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് കേരളത്തിലെ മറ്റ് നദികളിൽ നിന്നുള്ള ജലപ്രവാഹങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഇത് വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് കാരണമായി. കനത്ത മഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും മൂലം ഉണ്ടായ 2018-ലെ കേരള പ്രളയത്തിലും മീനച്ചിൽ നദി പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ഈ പ്രളയം കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യജീവഹാനികളിലൊന്നിനും കാരണമായി.<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery caption="മീനച്ചിലാറിന്റെ കൂടുതൽ ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="5"> പ്രമാണം:മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ പ്രമാണം:Meenachil river at poonjar.JPG|മീനച്ചിലാർ [[പൂഞ്ഞാർ|പൂഞ്ഞാറിൽ]] [...] </gallery> == അവലംബം == {{commonscat|Meenachil River}} <References/> {{നദി-അപൂർണ്ണം}} {{Rivers of Kerala}} {{കോട്ടയം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ല]] q88zib5qcqp1evzkbcyiarqddci566k ഭരതനാട്യം 0 6305 4682567 4669745 2026-11-03T18:38:06Z ~2026-58633-49 224974 /* നൃത്തവിദ്യാലയങ്ങൾ */ 4682567 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharathanatyam}} {{Italic title}} {{Short description|Major form of Indian classical dance}} {{Use Indian English|date = August 2019}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox dance | name = ''ഭരതനാട്യം'' | image = | alt = | caption = ഭരതനാട്യം | native_name = பரதநாட்டியம் ([[തമിഴ്]]) | etymology = | genre = [[ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തങ്ങൾ]] | signature = | instruments = | inventor = | year = | origin = [[തമിഴ്നാട്]] }} {{cleanup|reason=വൃത്തിയാക്കണം|date=ഓഗസ്റ്റ് 2024}} {{featured}} <!-- [[ചിത്രം:Bharathanatyam.jpg|thumb|300px]] --> [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] ദേശീയ [[നൃത്തം|നൃത്തരൂപം]] എന്ന സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നത് '''ഭരതനാട്യം''' ആണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/education/exam-guide/2020/10/06/national-emblems-kerala-psc-exam-preparation-tips-by-mansoorali-kappungal.html|title=ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങളെ കുറിച്ച് പഠിക്കാം; പി.എസ്‌.സി. പരീക്ഷയിൽ മികച്ച റാങ്ക് സ്വന്തമാക്കാം|access-date=2020-10-16|language=ml}}</ref> ഭരതനാട്യം ജന്മം കൊണ്ട സ്ഥലം [[തമിഴ്‌നാട്]] ആണ്.<ref name="International2000">{{cite book | last = International Tamil Language Foundation|title = The Handbook of Tamil Culture and Heritiage| year = 2000| publisher = International Tamil Language Foundation| location = Chicago| pages = p. 1201}}</ref><ref> http://www.britannica.com/eb/article-9079037/bharata-natya</ref><!-- bharata-natya." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 12 Feb. 2007 --><ref name="Samson">{{cite book |last= Samson |first= Leela |authorlink= |title= Rhythm in Joy: Classical Indian Dance Traditions |year= 1987 |publisher= Lustre Press Pvt. Ltd. |location= New Delhi |pages= p. 29}}</ref><ref>{{cite book |last= Banerjee |first= Projesh |title= Indian Ballet Dancing |year= 1983 |publisher= Abhinav Publications |location= New Jersey |pages= p. 43}}</ref><ref name="Bowers">{{cite book |last= Bowers |first= Faubion |title= The Dance in India |year= 1967 |publisher= AMS Press, Inc. |location= New York |pages= pp. 13 & 15}}</ref>ഭരതനാട്യത്തിന്റെ ആദ്യകാലനാമം '''ദാസിയാട്ടം''' എന്നായിരുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/performing-art/art.php?id=20 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-25 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510143334/http://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/performing-art/art.php?id=20 |url-status=dead }}</ref>. [[ഭരതമുനി|ഭരതമുനിയുടെ]] [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രത്തെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കി രചിക്കപ്പെട്ട [[അഭിനയ ദർപ്പണ്ണം]] എന്ന ഗ്രന്ഥമാണ് ഭരതനാട്യത്തിന് ആധാരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.<ref>{{cite web | title= indiainfoweb | work=| url= www.indiainfoweb.com/tamil-nadu/dances/bharatnatyam.html | accessdate= 11 ഓക്റ്റോബർ|accessyear=2007}}</ref> ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽക്കുതന്നെ [[പല്ലവ രാജവംശം|പല്ലവ]]- [[ചോള രാജവംശം|ചോള]] രാജ വംശങ്ങൾ ഈ കലാരൂപം വളർത്തിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപാദത്തിൽ [[ചിന്നയ്യ സഹോദരന്മാർ|ചിന്നയ്യ സഹോദരന്മാരാണ്‌]] [[ദാസിയാട്ടം]] പരിഷ്ക്കരിച്ചത്.<ref name="ip" /> .<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/a-walk-through-india-the-famous-classical-indian-dance-forms-and-their-state-of-origin/as75446157.cms|title=A walk through India: the famous classical Indian dance forms and their state of origin|access-date=2020-10-16}}</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == <u>ഭാരതീയ നൃത്തങ്ങളിൽ മുഖ്യസ്ഥാനത്തുള്ളതുകൊണ്ടാവാം ഭരതനാട്യം എന്ന പേർ ലഭിച്ചത്. ഭാവ-രാഗ-താളങ്ങളുടെ ആദ്യാക്ഷരങ്ങളോട് നാട്യം കൂടിചേർത്ത് ഭരതനാട്യം എന്ന പേർ ഈ നൃത്തത്തിന് സിദ്ധിച്ചുവെന്ന് [[വേദാന്തദീക്ഷിതർ|വേദാന്തദീക്ഷിതരെപ്പോലുള്ള]] നാട്യാചാര്യന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഭാരതത്തിലെ എല്ലാ നാട്യങ്ങളേയും പോലെ ഭരതനാട്യത്തിന്റെ ആത്മീയമായ അടിസ്ഥാനം സുവിദിതമാണ്. നാട്യകലയിലുള്ള ഏകാഗ്രതയിലൂടെ സിദ്ധമാകുന്ന അനുഭൂതിയും ആത്മസാക്ഷാത്കാരയത്നത്തിലൂടെയുള്ള അനുഭൂതിയും സമാനമാന്നെന്ന് നാട്യാചാര്യന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.</u> <u>[[ഭരതമുനി]] രചിച്ച [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്തത്തെ]] അടിസ്ഥാനമായി സ്വീകരിച്ചതുകൊണ്ടാവാം ഭരതനാട്യം എന്ന പേർ ലഭിച്ചത്‌ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.[[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിച്ച [[നാട്യവേദം|നാട്യവേദത്തിന്റെ]] അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഭരതമുനി നാട്യശാസ്ത്രം നിർമ്മിച്ചുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം.</u> [[ചിത്രം:Bharata_Natyam_Performance_DS.jpg|thumb|ഭരതനാട്യം നർത്തകി]] == ഐതിഹ്യം == [[ചിത്രം:Shiva-nataraja.jpg|thumb|200px|നാട്യത്തിൻറെ രാജാവ്]] <u>നാട്യത്തിന്റെ രാജാവ് എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് [[ശിവൻ|ശിവന്‌]] [[നടരാജൻ]] എന്ന പേരുണ്ടായത്. ഈ [[പ്രപഞ്ചം]] തന്നെ ശിവന്റെ നടനശാലയാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിയുടെ സമയത്ത് ആദ്യം കേൾക്കുന്ന നാദം ശിവനൃത്തസമയത്തുള്ള ശിവന്റെ [[ഡമരു|ഡമരുവിന്റെ]] നാദമാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്. അനേകം ശിവനൃത്തങ്ങളെപ്പറ്റി പ്രകീർത്തിക്കുന്ന ശൈവഗ്രന്ഥങ്ങളുണ്ട്. [[എല്ലോറ|എല്ലോറയിലും]] [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വരിലും]] ശിവന്റെ പത്ത് കൈകളുള്ള [[താണ്ഡവ നൃത്തം|താണ്ഡവനൃത്തമാതൃകകൾ]] കാണുന്നുണ്ട്. ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായത് [[ചിദംബരം|ചിദംബരത്തെ]] [[നടരാജനൃത്തം|നടരാജനൃത്തവിഗ്രഹമാണ്]]. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണുന്ന നടരാജവിഗ്രഹങ്ങളിൽ എല്ലാം നാട്യശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരമുള്ള കരണങ്ങളുടെ മാതൃകകൾ കാണാവുന്നതാണ്.</u> === നാട്യത്തിന്റെ പഴമ === {{main|നാട്യശാസ്ത്രം}} [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രരചന]] നടത്തിയത് ഏകദേശം രണ്ടായിരത്തി അഞ്ഞൂറ് കൊല്ലങ്ങൾക്ക് മുമ്പായിരിക്കുമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന നാട്യവും നൃത്തവും ഭരതൻ ക്രോഡീകരിച്ചിരിക്കാമെന്നും അതിൽ തന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തിരിക്കാമെന്നുമാണ് വിദഗ്ദ്ധാഭിപ്രായം. ഭരതനു മുമ്പുതന്നെ ശാസ്ത്രീയനൃത്തങ്ങളും നാട്യവും നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതിനും ഭാവരസങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നതിനും തെളിവാണ് നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ ഈ [[ശ്ലോകം]]. {{Cquote| യേ രസാ ഇതിപര്യന്തേ<br /> നാട്യേ നാട്യവിചക്ഷണൈ<br /> രസത്വം കേനവൈതേഷാ<br /> മേതദാഖ്യാ തു മർഹസി}} === നാട്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആരംഭം === {{Cquote| ജഗ്രാഹ പാഠ്യമൃഗ്വേദാത്<br /> സാമഭ്യോ ഗീതമേവ ച<br /> യജൂർവേദാദഭിനയാൻ<br /> രസാനാഥർവ്വണാദപി}} നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ ഒന്നാം അദ്ധ്യായത്തിലെ ശ്ലോകമാണിത്‌. [[ഭരതമുനി]] രചിച്ച നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ നാട്യത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയെപ്പറ്റി ഇപ്രകാരം പറയുന്നു. അതിഗഹനമായ വേദസൂക്തങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും സാധാരണക്കാരന് അപ്രാപ്യമാണ്. എല്ലാ ജനങ്ങൾക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ പുതിയ മാർഗ്ഗം ഉണ്ടാകണമെന്ന് സൃഷ്ടികർത്താവായ ബ്രഹ്മാവിന് തോന്നി. [[ഋഗ്‌വേദം|ഋഗ്‌വേദത്തിൽനിന്ന്]] പാഠവും, [[യജുർ‌വേദം|യജുർവേദത്തിൽ]] നിന്ന് അഭിനയവും, [[സാമവേദം|സാമവേദത്തിൽ]] നിന്ന് സംഗീതവും, [[അഥർ‌വ്വവേദം|അഥർവവേദത്തിൽ]] നിന്ന് രസവും സ്വീകരിച്ച് നാട്യം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിനെ '''നാട്യവേദം''' എന്ന അഞ്ചാമത്തെ വേദമായി പരിഗണിച്ചു. എല്ലാ ജനങ്ങൾക്കും കാണാനും ആനന്ദിക്കാനും വേണ്ടി ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പുതിയ സൃഷ്ടി ഭരതന് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു. ഭരതനും തന്റെ നൂറ് പുത്രന്മാരും ചേർന്ന് '[[പാലാഴി മഥനം]]' എന്ന കഥ ആദ്യമായി ചിട്ടപ്പെടുത്തി. സന്തുഷ്ടരായ ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ഈ കലാശില്പം ശിവസന്നിധിയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കാൻ സ്ത്രീകളുടെ കുറവ് നികത്തുവാൻ ഭരതൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിച്ച പ്രകാരം ഇരുപത്തിനാലു [[അപ്സരസ്സ്|അപ്സരസ്സുകളെ]] സൃഷ്ടിച്ച് ഭരതനെ ഏൽപ്പിച്ചു. ഭരതപുത്രന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും ചേർന്ന് ശിവസന്നിധിയിൽ നാട്യം അവതരിപ്പിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ ശിവൻ താൻ സൃഷ്ടിച്ച ചടുലമായ നൃത്തം നാട്യത്തിൽ ചേർക്കാൻ ഉപദേശിക്കുകയും ശിവന്റെ നൃത്തത്തിലെ [[പാദക്രിയ|പാദക്രിയകൾ]], [[കരണം|കരണങ്ങൾ]], [[രേചകം|രേചകങ്ങൾ]], [[അംഗഹാരം|അംഗഹാരങ്ങൾ]] മുതലായവ മനസ്സിലാക്കിവച്ചിരിക്കുന്ന [[തണ്ഡുമുനി|തണ്ഡുമുനിയോട്]] ഈ കല ഭരതനെ പഠിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. തണ്ഡു പഠിപ്പിച്ചതിനാലാണ് ഈ നൃത്തത്തിന് 'താണ്ഡവം' എന്ന പേർ കിട്ടിയത്. [[പാർവ്വതി]] താൻ രൂപം കൊടുത്ത ലാസ്യനൃത്തം അപ്സരസ്സുകളേയും പഠിപ്പിച്ചു. താണ്ഡവും ലാസ്യവും അടങ്ങുന്ന നൃത്തം അങ്ങനെ നാട്യത്തിൽ ചേർത്ത് വിപുലീകരിക്കുകയും കൂടുതൽ ആസ്വാദ്യമാക്കുകയും ചെയ്തു. == ചരിത്രം == പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ [[സംഗീതം|സംഗീതവും]] [[നൃത്തം|നൃത്തവും]] പാരമ്പര്യമായി അഭ്യസിക്കുകയും [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത് വന്നിരുന്ന [[ചിന്നയ്യ സഹോദരന്മാർ|ചിന്നയ്യ സഹോദരന്മാരാണ്]] ഭരതനാട്യത്തെ ഇന്നത്തെ നിലയിൽ വളർത്തിയെടുത്തത്‍<ref name="ip">http://www.indiaparenting.com/indianculture/dances/dance001.shtml</ref>. [[തഞ്ചാവൂർ|തഞ്ചാവൂരിലെ]] ഒരു [[ദേവദാസി]] കുടുംബത്തിലാണ് ചിന്നയ്യ, പൊന്നയ്യ, ശിവാനന്ദം, വടിവേലു എന്നീ സഹോദരന്മാർ ജനിച്ചത്. [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതത്തിലെ]] ത്രിമൂർത്തികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ|ത്യാഗരാജനും]], [[മുത്തുസ്വാമി ദീക്ഷിതർ|മുത്തുസ്വാമി ദീക്ഷിതരും]], [[ശ്യാമ ശാസ്ത്രികൾ|ശ്യാമശാസ്ത്രിയും]] ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് മുത്തുസ്വാമി ദീക്ഷിതരുടെ പക്കൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിക്കാൻ ഈ സഹോദരന്മാർക്ക് ഭാഗ്യം ഉണ്ടായി. അക്കാലത്ത് തഞ്ചാവൂർ ഭരിച്ചിരുന്നത് [[മറാഠാ രാജവംശം|മറാഠാ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു]]. ഇവർ കലകൾക്ക് വളരെയധികം പ്രോത്സാഹനം നൽകിവന്നിരുന്നു. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈശ്വരാരാധന എന്ന നിലയിൽ [[സംഗീതകച്ചേരി|സംഗീതകച്ചേരികളും]] നൃത്തവും നടത്തിവന്നിരുന്നു. നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം ദേവദാസി കുടുംബങ്ങൾക്ക് മാത്രമായിരുന്നു. ദേവദാസികൾ അക്കാലത്ത് നടത്തിയിരുന്ന നൃത്തം [[സദിർ]] എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. രാജസദസ്സുകളിലും പ്രഭു കുടുംബങ്ങളിലും സദിർ നടത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. ദേവദാസിക്കുടുംബത്തിലെ പാരമ്പര്യത്തിൽ വളരുകയും കലകളിൽ വിദ്വാന്മാർ ആകുകയും ചെയ്ത ചിന്നയ്യ സഹോദരന്മാർ സദിരാട്ടത്തെ പരിഷ്കരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശാസ്ത്രീമായ കാഴ്ചപ്പാടോടെ പുതിയ അവതരണരീതിയും അതിനാവശ്യമായ കൃതികളും അവർ തന്നെ രചിച്ച് ചിട്ടപ്പെടുത്തി. സദിരിൽ ഉപയോഗിച്ച് വന്നിരുന്ന അടവുകളും അവയുടെ പരിശീലനവും ശാസ്ത്രീയമായി പരിഷ്കരിച്ചു. അങ്ങനെ പരിഷ്കരിച്ച അവതരണരീതിയിലുള്ള നൃത്തം പിന്നീട് 'ഭരതനാട്യം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. === വേദങ്ങളിൽ === {{main|വേദം}} അന്നത്തെ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതചര്യകളും ആരാധനാസമ്പ്രദായങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും പൂജാവിധികളും മന്ത്രങ്ങളും എല്ലാം വേദങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു. ആദ്യം രചിക്കപ്പെട്ട ഋഗ്വേദത്തിൽ ''പ്രകൃതി മനുഷ്യന് നൽകിയ ഏറ്റവും സുന്ദരമായ കാഴ്ച സൂര്യോദയമാണെന്നും, ഒരു സ്ത്രീ നൃത്തം ചെയ്ത് വരുന്നത് പോലെയാണ് അതെന്നും'' വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം അത്രയും മനോഹരമായ കലയായി ആ കാലഘട്ടത്തിൽ വളർന്നിരുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. നാട്യകല വൈദികകാലത്തുതന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. [[യജുർ‌വേദം|യജുർവേദത്തിലും]] ബ്രാഹ്മണങ്ങളിലും നൃത്തത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്‌. [[അശ്വമേധം]] പോലുള്ള യാഗങ്ങളിലും രാജസൂയം പോലുള്ള യജ്ഞങ്ങളിലും നൃത്തം ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങായിരുന്നു. [[യാഗം]] എന്ന ആരാധനാരീതിയിൽ വേദങ്ങളിലെ മന്ത്രങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക സംഗീതമുണ്ട്<ref>പി.ജി.ജനനർദ്ദനൻറെ “നാട്യകല-സിദ്ധാന്തവും പ്രയോഗവും”-ഒന്നാം അദ്ധ്യായം</ref>. ആവാഹിക്കുന്നതിന് മുദ്രാപ്രയോഗങ്ങളുണ്ട്. ഓരോ ദേവതക്കും പ്രത്യേക മുദ്രകൾ വേദങ്ങളിൽ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ മുദ്രകളാണ് നാട്യത്തിനും നൃത്യത്തിലെ അഭിനയത്തിനും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നത്. വേദങ്ങളുടെ സാരാംശങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ടു പിന്നീട് രചിച്ച [[ഉപനിഷത്ത്|ഉപനിഷത്തുകൾ]], ബ്രാഹ്മണങ്ങൾ, [[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങൾ]], [[പുരാണം|പുരാണങ്ങൾ]] എന്നീ കൃതികളെല്ലാം നൃത്തം, സംഗീതം, നാട്യം എന്നീ കലകൾക്ക് മുഖ്യസ്ഥാനം കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്<ref>മടവൂർ ഭാസിയുടെ “ലഘുഭരതം”-അദ്ധ്യായം ആറ്‌</ref>. === ഈശ്വരാരാധനയും നൃത്തവും === യാഗങ്ങൾക്കും മറ്റ് പൂജകൾക്കും നൃത്യനാട്യാദികലകൾ ആരാധനയെന്നോണം നടത്തിയിരുന്നതായി പറയുന്നു. നൃത്തവും സംഗീതവും ഇന്നും ഈശ്വരാരാധനാ രൂപത്തിലാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. കല എന്നത് ഈശ്വരന്റെ വരദാനമാണെന്നും അത് ഈശ്വരാരാധനയ്ക്ക് മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാവൂ എന്നുമാണ് പണ്ടുകാലം മുതൽ ചിന്തിച്ചുപോന്നിട്ടുള്ളത്. ഇത്രയധികം രൂപങ്ങളിൽ ഈശ്വരാരാധന നടത്തുന്ന മറ്റൊരു സംസ്കാരവും ലോകത്തിലില്ലെന്ന് പറയാം. [[വിഷ്ണു]] പാൽക്കടലിൽ [[അനന്തൻ]] എന്ന സർപ്പത്തെ മെത്തയാക്കി അതിൽ ശയിക്കുന്നു. ശിവൻ കൈലാസത്തിന്റെ മുകളിൽനിന്ന് തന്റെ പ്രിയതമയായ [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിയോടൊത്ത്]] നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ബ്രഹ്മാവാണെങ്കിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പൊക്കിളിൽ നിന്ന് മുളച്ച് പൊങ്ങിയ [[താമര|താമരയിൽ]] ഇരുന്ന് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. കലകളുടെ പ്രയോക്താവും നൃത്തം ചെയ്യുന്നവനും പുല്ലാങ്കുഴൽധാരിയായി നിൽക്കുന്നു. ഈ കഥാപാത്രങ്ങളും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും ഭാരതീയ നൃത്തനാട്യാദികലകൾക്ക് ഇന്നും വിഷയമായി സ്വീകരിച്ചുവരുന്നു. == ദൃശ്യകലകൾ മൂന്ന് == നൃത്തം, നൃത്യം, നാട്യം എന്നിവ മൂന്നും ഒരു കലയുടെ പിരിവുകളായി ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ദൃശ്യകലകളിൽ പ്രധാനമായ മൂന്നെണ്ണമാണ് ഇവ. നൃത്തവും നൃത്യവും തമ്മിൽ ബന്ധമുണ്ടെങ്കിലും നാട്യം വേറിട്ടുതന്നെ നിൽക്കുന്നു. നൃത്തവും നൃത്യവും ഇല്ലാതെ നാട്യം അവതരിപ്പിക്കാമെന്ന് [[ദശരൂപങ്ങൾ]] എന്ന കൃതിയിൽ പറയുന്നു. {{Cquote|അന്യദ് ഭാവാശ്രയം നൃത്യം<br /> നൃത്തം താളലയാശ്രയം<br /> ആദ്യം പദാർത്ഥാഭിനയോ<br /> മാർഗോദേശി തഥാപരം</br>}} താളത്തിനൊത്ത് അംഗചലനങ്ങൾ നടത്തുന്നത് നൃത്തമാണ്. നൃത്തത്തോട് ചേർന്ന് അഭിനയവും ഉണ്ടായാൽ നൃത്യമാകും. നൃത്തം, നൃത്യം എന്നിവയിലൂടെ ഒരു കഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് നാട്യം എന്നത് പൂർണ്ണമായി ശരിയാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. നാട്യം എന്ന കല മറ്റ് രണ്ട് കലകളിൽ നിന്നും വേറിട്ടൊരെണ്ണമായി നിൽക്കുന്നു. == നർത്തകിക്ക് വേണ്ട സവിശേഷതകൾ == * നല്ല ശരീര വടിവ്. * ഐശ്വര്യം തുളുമ്പുന്ന മുഖം. * താമരപ്പൂപോലെ സുന്ദരമായ വദനം. * യൗവ്വനം നിലനിർത്തണം. * ആത്മവിശ്വാസം. * ഉന്മേഷവും പ്രസന്നതയും. * കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കാനുള്ള കഴിവ്. * വിടർന്ന [[കണ്ണ്‌|കണ്ണുകൾ]]. * മുദ്രകളും കരണങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ്. * താളത്തിനൊത്ത് നൃത്തം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ്. * ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം * അധികം വണ്ണമോ തീരെ മെലിഞ്ഞതോ ആയ ശരീരം പാടില്ല * അതുപോലെതന്നെ ഉയരം അധികമോ കുറവോ പാടില്ല. മേല്പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങളുള്ള സ്ത്രീയെ നല്ലൊരു നർത്തകിയായി വിശേഷിപ്പിക്കാം<ref name="anna">അണ്ണാ സർ‌വ്വകലാശാല - ബി.എ. ഭരതനാട്യം പാഠപുസ്തകം</ref>. == അഭ്യസനം ആരംഭിക്കൽ == * '''തട്ടിക്കുമ്പിടൽ''' അഭ്യസനം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ വന്ദനം ചെയ്യുന്ന രീതിയെയാണ് 'തട്ടിക്കുമ്പിടൽ 'എന്നു പറയുന്നത്. ആദ്യമായി ഭരതനാട്യം അഭ്യസിക്കാൻ വരുന്ന വിദ്യാർത്ഥി [[വെറ്റില|വെറ്റിലയിൽ]] [[അടക്ക|പഴുത്തടക്കയും]] അവനവന്റെ കഴിവിനൊത്ത് പണവും വെച്ച് ഗുരുവിന് കൊടുക്കണം. ഗുരു പടിഞ്ഞാറോട്ടും ശിഷ്യ കിഴക്കോട്ടും തിരിഞ്ഞ് നിന്ന് ദക്ഷിണ കൊടുത്ത് ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ തൊട്ട് തൊഴുത് നിൽക്കണം. ഒരു ഗുരുശിഷ്യ ബന്ധത്തിന്റെ തുടക്കം, എന്നും മനസ്സിൽ നിൽക്കാനും, ഗുരുവിൽ തന്റെ എല്ലാം സമർപ്പിച്ച് വിനീതനാകുകയാണെന്ന് കുട്ടിക്ക് തോന്നുവാനും ഇതാവശ്യമാണ്. ഒരു ശിഷ്യയെ സ്വീകരിക്കുന്ന ഗുരു അവരുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് വേണ്ടതെല്ലാം ആത്മാർത്ഥമായി ചെയ്യുമെന്ന ശപഥം കൂടിയാണ് ഈ ചടങ്ങ്. വിദ്യ ആവശ്യപ്പെട്ട് വരുന്നവർക്ക് നൽകാനുള്ളത് തന്നിലുണ്ട് എന്നു ഉറപ്പുള്ളവർക്കേ ഇത്തരത്തിൽ ദക്ഷിണ വാങ്ങാനുള്ള അർഹതയുള്ളു. തൊഴുത് നിൽക്കുന്ന ശിഷ്യർക്ക് വന്ദന ശ്ലോകങ്ങൾ ചൊല്ലിക്കൊടുക്കണം. ആദ്യം [[ഗണപതി]] സ്തുതിയും പിന്നീട് [[സരസ്വതി]] വന്ദനവും അതിനു ശേഷം ശിവസ്തുതിയും അവസാനമായി [[ഭൂമിദേവി|ഭൂമിദേവിയോട്]] മാപ്പ് ചോദിക്കുന്ന ഈ ശ്ലോകവും ചൊല്ലണം. {{Cquote|സമുദ്രവസനേ ദേവി<br /> പർവ്വതസ്തനമണ്ഡിതേ<br /> നമോ വിശ്വംഭരേമാത:<br /> പാദസ്പർശം ക്ഷമസ്വമേ}} പിന്നീട് രണ്ട് കൈകളിലും [[കടകമുഖ മുദ്ര|കടകമുഖമുദ്രകൾ]] പിടിച്ച് നെഞ്ചിനു മുന്നിൽ കൊണ്ടു വന്ന് ഭുജങ്ങൾ ചതുരനിലയിൽ നിർത്തി, മുഖം നേരേ പിടിച്ച് മുന്നോട്ട് നോക്കി, സമ പാദത്തിൽ ശരീരം വളയാതെ നിൽക്കണം. വലത്ത് ഇടത്ത് ക്രമത്തിൽ പാദങ്ങൾ നേരേ ഉയർത്തി രണ്ട് പാദങ്ങളും നിലത്ത് തട്ടുക. പിന്നീട് രണ്ട് കൈകളും [[ശിഖര മുദ്ര|ശിഖരമുദ്രയാക്കി]] ചുമലിൽക്കൂടി കൊണ്ടു വന്ന് അതത് വശത്തേക്ക് [[പതാക മുദ്ര|പതാകകളാക്കി]] മലർത്തിനീട്ടി മുഴുമണ്ഡല നിലയിൽ ഇരിക്കുക. രണ്ട് പതാകഹസ്തങ്ങളും മുന്നിൽ കൊണ്ടു വന്ന് കമിഴ്ത്തി നിലത്ത് തൊട്ട് തൊഴുക. പിന്നീട് തൊഴുകൈയോട് കൂടി ഗുരുവിന്റെ മുന്നിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന തട്ടുമണയിൽ തൊട്ട് വന്ദിച്ച് പുറകോട്ട് നീങ്ങി ഗുരു നിർദ്ദേശിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ചെന്നു നിന്ന് അഭ്യസനം ആരംഭിക്കാം. == അടവുകൾ == {{Splitsection|ഭരതനാട്യത്തിലെ അടവുകൾ}} ചുരുങ്ങിയത് ഒരു മാസക്കാലം നിത്യവും വ്യായാമം വേണ്ടപോലെ ചെയ്തവർക്ക് അടവുകളുടെ പഠനം ആരംഭിക്കാം. അരമണ്ഡല നിലയിൽ കുറെ സമയം ഇരിക്കാനും ശരീരത്തെ ഇഷ്ടം പോലെ ചലിപ്പിക്കാനും കഴിയുമ്പോഴേ അടവ് ആരംഭിക്കാവു. പാദക്രിയകൾ അനുസരിച്ച് അടവുകളെ ഇനം തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേവദാസി വർഗ്ഗത്തിലെ ഗുരുനാഥന്മാർ പറഞ്ഞ് വരുന്ന പേരുകളാണ് ഇന്നും എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരും ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നത്. എല്ലാ അടവുകളും ചതുരശ്ര നടയിൽ ഒന്നാം കാലം,രണ്ടാം കാലം,മൂന്നാം കാലം എന്ന ക്രമത്തിൽ ചെയ്തു ശീലിക്കണം. ഇടുപ്പിൽ ഉടൽ അമർന്നുനിന്ന് കാൽമുട്ടുകൾ ഇരുഭാഗങ്ങളിലേക്ക് മടക്കി പാദങ്ങൾ ഉപ്പുറ്റി ചേർത്ത് രണ്ടുഭാഗത്തേക്കും വിടർത്തി നിന്നുകൊണ്ടാവണം അടവുകൾ പരിശീലിപ്പിക്കേണ്ടത്. എല്ലാ അടവുകളും തുടങ്ങേണ്ടത് വലതു കാലിലാണ്. === തട്ടടവ് === ഇതിൽ കാൽ തട്ടുന്ന ക്രിയ മാത്രമാണുള്ളത്. ഇത് ശീലിക്കുമ്പോൾ പറയുന്ന ചൊല്ല് ‘തെയ്യാതെയ്’. അരമണ്ഡല നിലയിലിരുന്ന് മുട്ട് മടക്കി പാദം നേരെ ഉയർത്തി തറയിൽ തട്ടുന്നു. ഒന്നാമത്തെ അടവിൽ ഒരു കാലിൽ ഒരു തട്ട് വീതം മാറ്റിമാറ്റി ചവിട്ടണം. പിന്നീട് ഒരു കാലിൽ രണ്ട് വീതം. ഇങ്ങനെ എട്ട് അടവുകളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ചെയ്ത് വരുന്നത്. === നാട്ടടവ് === ‘നാട്ടുക’ എന്ന ക്രിയയ്ക്കാണ് ഇതിൽ പ്രാധാന്യം. കൂടാതെ ഈ അടവുകളിൽ തട്ടും കുത്തും വരുന്നുണ്ട്. ഈ അടവുകൾക്കുള്ള ചൊല്ല് ‘തെയ്യും തത്ത തെയ്യും താഹ’ എന്നാണ്. ഈ ഇനത്തിൽ എട്ട് തരത്തിൽ അടവുകൾ ചെയ്തു വരുന്നു. === ചുരുക്കലടവ് === ഒരു വശത്തേക്ക് കൈകൾ നീട്ടുമ്പോൾ ആ ഭാഗത്തേക്ക് ചരിഞ്ഞു പോകുന്ന തരത്തിലുള്ള അടവുകളാണിത്.ഈ ഇനത്തിൽ വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ കൈകൾ പ്രയോഗിച്ച് അടവുകൾ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഇതിന് ചൊല്ല് ‘താതൈ തൈത ദിത്തൈ തൈത’. === കുത്തടവ് === ‘കുത്തുക’ എന്ന ക്രിയയ്ക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ള അടവാണിത്. ഇതിൽ ‘തട്ടും’ ചേരുന്നുണ്ട്. ഈ ഇനത്തിൽ ആറ് തരത്തിലുള്ള അടവുകളാണ് പരിശീലിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിന് ചൊല്ല് ‘തത്തൈ താഹ ദിത്തൈ താഹ’. === കുതിത്തുമെട്ടടവ് === പാദങ്ങൾ രണ്ടും ഒരേ സമയത്ത് കുതികാൽ ഉയർത്തി പാദങ്ങളുടെ മുന്നറ്റം നിലത്ത് കുത്തുന്നതാണ് കുതിക്കൽ. അതിന് പിന്നാലെ കുതികാൽ നിലത്ത് തട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെ കുതിത്തുമെട്ട് എന്നു പറയുന്നു. ഈ ഇനത്തിൽ കൈകളുടെ വിവിധ ദിശയിലേക്കുള്ള പ്രയോഗം കൊണ്ട് അനേകം അടവുകളാക്കി മാറ്റാം. ഇതിന് ചൊല്ല് ‘തൈഹത്തേഹി’. === മർദ്ദിത അടവ് === ഒരു പാദം പിന്നിൽ കുത്തി ശരീരം അല്പം ഉയർത്തി മറ്റേക്കാൽ നിലത്ത് തട്ടിക്കൊണ്ട് എല്ലാ വശങ്ങളിലേക്കും നീങ്ങി പോകുന്ന അടവാണിത്. കൈകളുടെ ചലന വ്യത്യാസത്തോടെ ഇതും പല അടവുകളായി പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ചൊല്ല് ‘തൈഹത്തേഹി’. === മണ്ഡി അടവ് === മുഴു മണ്ഡല നിലയിൽ ഇരുന്ന് ചെറുതായി ചാടി കാലുകൾ വശങ്ങളിലേക്കും പിന്നോട്ടും നീട്ടിയും, മണ്ഡലങ്ങളിൽ പറയുന്ന മോടിതം എന്ന നിലയിൽ ഇരുന്നും ചെയ്യുന്ന അടവുകളാണ് ഇതിൽ വരുന്നത്. ഇതിന് ചൊല്ല് ‘തൈഹാതേഹി’. === തട്ട്മെട്ടടവ് === ഒരു പാദം കൊണ്ട് തട്ടുകയും മറ്റേ പാദം കൊണ്ട് മെട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന അടവുകളാണ് ഇതിൽ. താളത്തിലെ അഞ്ച് നടകളാണ് ഇതിൽ പ്രയോഗിക്കുന്നത്. ഇതിനെ [[ജാതി അടവുകൾ]] എന്നും പറയാറുണ്ട്. ‘തകധിമി’ ‘തക്കിട്ട’ എന്നിവയാണ് ചൊല്ലുകൾ. === കോർവൈ അടവ് === ദ്രുത കാലത്തിൽ പാദചലനങ്ങളില്ലാത്ത അടവുകളാണ് ഈ വിഭാഗത്തിൽ വരുന്നത്. ഭംഗിയുള്ള നിലകൾ ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. പത്ത് തരത്തിൽ ഇവ പഠിപ്പിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ ചൊല്ല് ‘തത്തൈ താം’ ‘തത്തത്തൈ’ ‘തൈ തൈത’ എന്നീ ചൊല്ലുകളിലുള്ള ചില അടവുകളും ഈ അടവ് വിഭാഗത്തിൽ വരുന്നു. === തീർമാന അടവ് === ഓരോ [[ജതി]]യുടെയും അന്ത്യത്തിൽ കൊടുക്കുന്ന തീർമാനങ്ങൾ, അറുതികൾ എന്നിവയിൽ ഈ അടവുകളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ‘ദിതിതൈ’ എന്ന ചൊല്ലാണ് ഇതിനാധാരം. തൈ ദിതിതൈ, തൈ ത്തൈ ദിതിതൈ, തൈ തൈ തൈ ദിതിതൈ, ദിത്തൈ ദിതിതൈ ത്തൈ, തളാങ്കുതൊം ദിതിതൈ മുതലായ ചൊല്ലുകൾ ഇതിൽ പ്രയോഗിക്കുന്നു. അവസാനമായി പഠിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ അടവുകൾ. == കരണം == {{Cquote|ഹസ്തപാദസമായോഗോ<br /> നൃത്തസ്യ കരണം ഭവേത്</br>}} കൈകാലുകളെ വേണ്ടവിധം യോജിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതാണ് കരണങ്ങൾ എന്ന് നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ നാലാം അദ്ധ്യായത്തിൽ പറയുന്നു. നൃത്തത്തിന്റെ ഭംഗി കരണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ശാരീരികാവയവങ്ങളെ കലാപരമായ വിന്യാസത്തിലൂടെയുള്ള, നർത്തകിയുടെ നിലയും ചലനങ്ങളും ഹസ്തമുദ്രകളും ചേർന്ന് കരണങ്ങളുണ്ടാകുന്നു. നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ വിവരിക്കുന്ന സ്ഥാനം, നൃത്തഹസ്തം, ചാരി എന്നിവയാണ് കരണങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങൾ. സ്ഥാനം എന്നാൽ നൃത്തനിലയാണ്. കരണങ്ങളുടെ ഭംഗി, ചാരികളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. ചാരികൾ എന്ന പദപ്രയോഗം, ചരിക്കുക എന്ന വാക്കിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാകാം. പാദം, കണങ്കാൽ, തുട, അരക്കെട്ട് എന്നീ അംഗങ്ങൾ കലാപരമായി ചലിപ്പിക്കുന്നതാണ് ചാരികൾ. 16 ആകാശചാരികളെപ്പറ്റിയും 16 ഭൂമിചാരികളെപ്പറ്റിയും ഉള്ള വിവരണം നാട്യശാസ്ത്രത്തിലുണ്ട്. കാലുകളുയർത്തുന്നത് ആകാശചാരികളും നിലത്ത് ഊന്നുന്നത് ഭൂമിചാരികളും ആണ്. നൃത്തകരണങ്ങളുടെ ഭംഗി, ചാരികളുടെ പ്രയോഗചാതുരിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. ചാരികൾ ചേർന്ന് മണ്ഡലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. 10 ആകാശ മണ്ഡലങ്ങളും 10 ഭൂമിമണ്ഡലങ്ങളും ഉണ്ട്. മിക്കവാറും കരണങ്ങളിൽ മാറിടത്തിലാണ് ഇടത്തെക്കൈ. കാലിന്റെ നില അനുസരിച്ചായിരിക്കും വലത്തെക്കൈ. [[തലപുഷ്പപുടം]] മുതൽ [[ഗംഗാവതരണം]] വരെയുള്ള 108 കരണങ്ങൾ നാട്യശാസ്ത്രത്തിലുണ്ട്. [[ചിദംബരം ക്ഷേത്രം|ചിദംബരം ക്ഷേത്രഗോപുരത്തിൽ]] നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ 108 കരണങ്ങളും കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭരതനാട്യത്തിൽ നൃത്തരൂപങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാൻ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ നട്ടുവന്മാർക്ക് ചിദംബരത്തിലെ കരണങ്ങളുടെ മാതൃകകൾ പ്രേരണയായിട്ടുണ്ട്. നൃത്തഭംഗി നൃത്തകരണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. == അഭിനയം == {{Cquote|ആംഗികം ഭൂവനം യസ്യ<br /> വാചികം സർവ്വാങ്മയം<br /> ആഹാര്യം ചന്ദ്രതാരാദി<br /> തം നുമ: സാത്വികം ശിവം}} എന്നാണ് അഭിനയദർപ്പണത്തിൽ പറയുന്നത്. അഭിനയത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം പ്രേക്ഷകനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. ഭാവം പ്രേക്ഷകനിലേക്ക് പകർന്നുവരുമ്പോഴാണ് രസം ഉദിക്കുന്നത്. പല കഥാപാത്രങ്ങളുടെയും അഭിനയം മാറി മാറി ഒരാൾതന്നെ ചെയ്യുമ്പോൾ ഭാവാഭിനയവും ആംഗികാഭിനയവും മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ തന്നെ ആകണം. സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് അഭിനയത്തെ ആംഗികം,വാചികം,ആഹാര്യം,സാത്വികം എന്നീ നാല് വിഭാഗങ്ങളായി നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. === ആംഗികം === അംഗങ്ങളെ കൊണ്ടുള്ള അഭിനയം ആംഗികം. മുദ്രകൾ, [[തല]], [[കഴുത്ത്]], [[കൈ|കൈകൾ]]‍, [[കാല്‌|കാലുകൾ]]‍, ശരീരത്തിലെ ചലനശേഷിയുള്ള ഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം അഭിനയത്തിനു ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ ചരിവുകൾ, വളവുകൾ എന്നിവ കൊണ്ട് പല ചിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടും ഭാവപ്രകടനം നടത്താം. അംഗങ്ങളെ മൂന്നായി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടുതൽ ചലനശേഷിയുള്ളവയും നൃത്തത്തിലും അഭിനയത്തിലും അധികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നവയും ആയ അവയവങ്ങളാണ് “അംഗങ്ങൾ“. തല, കൈകൾ, മാറ്, അരക്കെട്ട്, പാർശ്വങ്ങൾ, പാദങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ അംഗങ്ങൾ ആറാണ്. അംഗങ്ങളുടെ അത്രതന്നെ അഭിനയത്തിൽ പ്രാധാന്യവും ചലന സ്വാതന്ത്ര്യവുമില്ലാത്തവയും എന്നാൽ അംഗങ്ങളുടെ ചലനത്തെ സഹായിക്കുന്നവയുമായ അവയവങ്ങളാണ് “പ്രത്യാംഗങ്ങൾ“. ഭുജം, കഴുത്ത്, വയറ്, തുടകൾ, മുഴംകാൽ, ചുമലുകൾ എന്നിങ്ങനെ ആറ് പ്രത്യാംഗങ്ങൾ ആണുള്ളത്. മുഖത്തുള്ള അവയവങ്ങളാണ് “ഉപാംഗങ്ങൾ“. ഭാവാഭിനയത്തിൽ ഇവയാണ് ഉപയോഗപ്പെടുന്നത്. മിഴികൾ, ഇമകൾ, പുരികം, കവിൾ, മൂക്ക്, പല്ല്, അധരം, നാക്ക്, മേൽചുണ്ട്, ശ്വാസം എന്നിങ്ങനെ ഉപാംഗങ്ങൾ പത്താണ്. ശ്വാസം അവയവമല്ലെങ്കിലും അഭിനയത്തിൽ അതിന് സ്ഥാനമുള്ളതുകൊണ്ട് ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. === വാചികം === വാക്കുകൾ കൊണ്ടുള്ള അഭിനയമാണ് വാചികം. പാട്ട് സ്വയം പാടികൊണ്ട് അഭിനയം നടത്തുന്നത് സുഗീതവാചികമെന്നും പിന്നണിയിൽ പാടുകയാണെങ്കിൽ ഉപഗീതവാചികമെന്നും പറയുന്നു. ഭരതനനട്യത്തിൽ പിന്നണിയിൽ പാട്ടുകാരൻ പാടുന്നതിനനുസരിച്ചുള്ള അഭിനയം നർത്തകർ ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഇവിടെ ഉപഗീത വാചികമാണ്‌‍. === ആഹാര്യം === വേഷവിധാനം ധരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അഭിനയം ആഹാര്യം എന്നു പറയുന്നു. നിജാഹാര്യം, അഭിചാരി ആഹാര്യം, വ്യഭിചാരി ആഹാര്യം എന്നു മൂന്ന് വകഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഭരതനാട്യത്തിൽ വ്യഭിചാരി ആഹാര്യം ആണ് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളത്. മറ്റ് ശാസ്ത്രീയ നൃത്തങ്ങളിൽനിന്നും വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ ഉള്ള വേഷമണിയുന്നുണ്ടെങ്കിലും കഥാപാത്രത്തിനു അനുസരിച്ചുള്ള വേഷം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല. === സാത്വികം === [[File:Bharathanaatyam at Kerala school kalolsavam 3.jpg|thumb|]] [[മനസ്സ്|മനസ്സിലുദിക്കുന്ന]] വികാരങ്ങളുടെ പ്രകടനമാണ്‌ സാത്വികാഭിനയം. സാത്വിക ഭാവങ്ങൾ എട്ടെണ്ണമാണെന്ന് നാട്യശാസ്ത്രം പറയുന്നു. സ്തംഭം, സ്വേദം(വിയർപ്പ് തുടയ്ക്കുക, വിശറി വീശുക), രോമാഞ്ചം, സ്വരഭേദം, വേപഥു (വിറയ്ക്കുക), വൈവർണ്യം, അശ്രു([[കണ്ണുനീർ]] തുടയ്ക്കുക), പ്രളയം(ശ്വാസം അടക്കിപിടിച്ച് നിലത്ത് കിടന്നുരുളുക) എന്നിവയാണ് അവ. == ഹസ്തമുദ്ര == ആംഗികാഭിനയത്തിൽ സുപ്രധാനമായ സ്ഥാനമാണ് ഹസ്താഭിനയത്തിന്. ഹസ്താഭിനയം ഹസ്തമുദ്രകളിലൂടെയാണ് നിർവ്വഹിക്കുന്നത്. സംസാരഭാഷയിലെ അക്ഷരമാല പോലെയാണ് ആംഗ്യഭാഷയിലെ ഹസ്തമുദ്രകൾ. നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ ഒമ്പതാം അദ്ധ്യായം ഹസ്തമുദ്രകളെപ്പറ്റിയാണ്. അഭിനയഹസ്തം, നൃത്തഹസ്തം എന്നിങ്ങനെ മുദ്രകൾ രണ്ട് തരത്തിലുണ്ട്. ആശയസം‌വദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത് അഭിനയഹസ്തങ്ങളാണ്. ഒരു കൈ കൊണ്ട് കാണിക്കുന്ന അസം‌യുക്തം, രണ്ട് കൈകൾ ‍കൊണ്ട് കാണിക്കുന്ന സം‌യുക്തം എന്നിങ്ങനെ മുദ്രകൾ രണ്ട് വിധമുണ്ട്. നാട്യശാസ്ത്രപ്രകാരം അഭിനയഹസ്തങ്ങൾ 37 ആണ്‌ അതിൽ 24 എണ്ണം അസംയുക്തമാണ്‌. [[പതാകം]], [[ത്രിപതാകം]], [[കർത്തരീമുഖം]], [[അര്ദ്ധചന്ദ്രം]], [[അരാളം]], [[ശുകതുണ്ഡം]], [[മുഷ്ടി]], [[ശിഖരം]], [[കപിന്ഥം]], [[സൂചീമുഖം]], [[പത്മകോശം]], [[സർപ്പശിരസ്സ്]], [[മൃഗശീർഷം]], [[കാംഗുലം]], [[അലപത്മം]], [[ചതുരം]], [[ഭ്രമരം]], [[ഹംസാസ്യം]], [[ഹംസപക്ഷം]], [[സന്ദംശം]], [[മുകുളം]], [[ഊർണ്ണനാഭം]], [[താമ്രചൂഡം]], എന്നിവയാണ് നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്ന ഒരു കൈകൊണ്ട് കാണിക്കുന്ന 24 [[അസം‌യുക്ത മുദ്രകൾ]]. [[അഞ്ജലി]], [[കപോതം]], [[കർക്കടം]], [[സ്വസ്തികം]], [[കടകാവർദ്ധമാനം]], [[ഉത്സംഗം]], [[നിഷധം]], [[ദോളം]], [[പുഷ്പപുടം]], [[മകരം]], [[ഗജദന്തം]], [[അവഹിത്ഥം]], [[വർദ്ധമാനം]] എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കൈകൊണ്ട് കാണിക്കുന്ന 13 [[സം‌യുക്ത മുദ്രകള്|സം‌യുക്ത മുദ്രകളുണ്ട്]]. നൃത്തഹസ്തങ്ങൾ 29 എണ്ണമാണ്. [[ചതുരശ്രം]], [[ഉദ്വത്തം]], [[തലമുഖം]], [[സ്വസ്തികം]], [[വിപ്രകീർണ്ണം]], [[അരാളകടകാമുഖം]], [[ആവിദ്ധവക്രം]], [[സൂചീമുഖം]], [[രേചിതം]], [[അർദ്ധരേചിതം]], [[ഉത്ഥാനവഞ്ചിതം]], [[പല്ലവം]], [[നിതംബം]], [[കേശബന്ധം]], [[ലതാഖ്യം]], [[കരിഹസ്തം]], [[പക്ഷവഞ്ചിതകം]], [[പക്ഷപ്രദ്യോതകം]], [[ഗരുഡപക്ഷം]], [[ദണ്ഡപക്ഷം]], [[ഊർദ്ധമണ്ഡലി]], [[പാർശ്വമണ്ഡലി]], [[ഉരോമണ്ഡലി]], [[ഉര:പാർശ്വമണ്ഡലം]], [[മുഷ്ടികാസ്വസ്തികം]], [[നളിനീപത്മകോശം]], [[അലപദ്മോൽബണം]], [[ലളിതം]], [[വലിതം]] എന്നിങ്ങനെയാണു 29 നൃത്തഹസ്തങ്ങൾ. അഭിനയഹസ്തങ്ങളും നൃത്തഹസ്തങ്ങളും ചേർത്ത് 66 മുദ്രകളുടെ പേരുകൾ നാട്യശാസ്ത്രത്തിലുണ്ടെങ്കിലും 64 മുദ്രകളുടെ ലക്ഷണങ്ങളേ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളു. ഇന്നു നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ പല മുദ്രകളും പ്രയോഗത്തിലില്ല. നാട്യശാസ്ത്രം കൂടാതെ [[നന്ദികേശ്വരന്|നന്ദികേശ്വരന്റെ]] [[അഭിനയ ദർപ്പണം]], [[ശുഭകരന്|ശുഭകരന്റെ]] [[ഹസ്തമുക്താവലി]], [[ശാരംഗ ദേവന്|ശാരംഗദേവന്റെ]] [[സംഗീതരത്നാകരം]], [[ഹസ്തലക്ഷണദീപിക]], [[കാർത്തികതിരുന്നാൾ മഹാരാജാവ്|കാർത്തികതിരുന്നാൾ മഹാരാജാവിന്റെ]] [[ബാലരാമഭരതം]] എന്നിവയും ഹസ്താഭിനയത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ആധികാരിക ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ്. == പാദസ്ഥാനഭേദങ്ങൾ == * സമപാദം * മണ്ഡലപാദം * കുഞ്ചിതപാദം * അഞ്ചിതപാദം * പാർശ്വകപാദം * താടിതപാദം * നാഗബന്ധം * പൃഷ്ടകം * ഗരുഡനിലപാദം * നൃത്തമൂർത്തിപാദം == പാദക്രിയകൾ == ഭരതനാട്യ ഗുരുനാഥന്മാർ പാദക്രിയകൾക്ക് ഉപയോഗിച്ചു വരുന്ന പേരുകളും ലക്ഷണങ്ങളും ഇപ്രകാരമാണ‍. * തട്ടുക * നാട്ടുക * കുത്തുക * താടിക്കുക * മെട്ടുക * കുതിക്കുക * ചുറ്റുക == നിലകൾ == നാട്യാചാര്യന്മാർ ഭരതനാട്യ അഭ്യസനത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന നിലകളും അവയ്ക്ക് കൊടുത്ത പേരുകളും ഇപ്രകാരമാണ്‌‍. * സമം * നാട്യാരംഭനില * അരമണ്ഡലനില * മുഴുമണ്ഡല നില == രംഗപൂജ == വിവിധ നൃത്തസമ്പ്രദായങ്ങളിൽ പരിപാടിയിലെ ആദ്യത്തെ ഇനം തന്നെ ആരാധനയായിട്ടാണ് തുടങ്ങുന്നത്. ഇത്തരം ഇനങ്ങൾക്ക് രംഗപൂജ എന്നു പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ഗണേശസ്തുതി, ശിവസ്തുതി, വന്ദനനൃത്തം, അഞ്ജലി എന്നിങ്ങനെ പല പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. അവതരിപ്പിക്കുന്ന പരിപാടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ഈശ്വരാരാധന നടത്തുന്നത് ഒരു ആത്മധൈര്യം ഉണ്ടാകാൻ കൂടിയാണ്. ദീപം കൈയിൽ പിടിച്ചോ പൂത്താലമെടുത്തോ ആദ്യമായി രംഗപ്രവേശം ചെയ്ത് പ്രേക്ഷകരുടെ നേർക്ക് നോക്കി പൂവിടലും ദീപാരാധന ചെയ്യലും ചിലർ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന രംഗപൂജയാണ്. രംഗത്ത് ഒരു വശത്തായി മാല ചാർത്തി, മുന്നിൽ ദീപം തെളിയിച്ച് വെച്ചിരിക്കുന്ന നടരാജ വിഗ്രഹത്തിൽ പുഷ്പാഞ്ജലി ചെയ്തു സദസ്യരെ വന്ദിച്ച് ഇഷ്ടദേവതകളെ സ്തുതിക്കുന്ന ശ്ലോകം പാടി അഭിനയിച്ച ശേഷം അല്പം അടവുകൾ ചെയ്ത് തീർമാനത്തോടെ അവസാനിക്കുന്ന രംഗപൂജയും ചിലർ ചെയ്തു വരുന്നു. നൃത്താഞ്ജലി എന്ന പേരിലും രംഗപൂജ ചെയ്തു വരുന്നു. ഇതിൽ [[അഷ്ട‌ദിക്‌പാലകര്|അഷ്ട‌ദിക്‌പാലകരെ]] വന്ദിച്ചുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്ന രീതിയും ഉണ്ട്. ഭരതനാട്യത്തിന്റെ പൂർവ്വരൂപമായ സദിർ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ നർത്തകി രംഗത്തുവരുന്നതിനുമുമ്പ് [[മേളപ്രാപ്തി]],[[തോഡയമംഗളം]] എന്നീ ചടങ്ങുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇഷ്ടദേവതകളെ വന്ദിച്ചുകൊണ്ട് പാട്ടുകാരൻ പാടുകയും അതിന് പിന്നാലെ നട്ടുവൻ ജതി പറയുകയും അത് [[മൃദംഗ]]ത്തിൽ വായിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങാണ് മേളപ്രാപ്തി. സദസ്യരുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കാൻ ഈ പരിപാടിക്ക് കഴിവുണ്ട്. അതിന് ശേഷം വന്ദനഗാനം പാടുമ്പോൾ നർത്തകി രംഗത്ത് വന്ന് ഈശ്വരനേയും ഗുരുക്കന്മാരേയും സദസ്യരേയും വന്ദിച്ച്, പിന്നണിസംഗീതോപകരണങ്ങൾ തൊട്ട്തൊഴുത് അത് ഉപയോഗിക്കുന്ന കലാകാരന്മാരെ വന്ദിക്കുന്നു. ഇതാണ് പണ്ടുകാലത്തെ തോഡയമംഗളം. == ഭരതനാട്യ ഇനങ്ങൾ == ഭരതനാട്യത്തിൽ ആദ്യമായി പരിശീലിക്കുന്നത് അടവുകളാണ്. പലതരം ചുവടുവയ്പ്പുകളാണ് അടവുകൾ. ഏകദേശം ഒരു വർഷക്കാലമെങ്കിലും അടവുകൾ അഭ്യസിക്കണം. പാദക്രിയകൾ അനുസരിച്ച് അടവുകളെ ഇനം തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനു ശേഷം ജതികളും, നാട്യശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരമുള്ള മണ്ഡലങ്ങളും, ചാരികളും കരണങ്ങളും, നൃത്തഹസ്തങ്ങളുടെ കലാപരമായ വിന്യാസവും മറ്റും അഭ്യസിക്കുന്നു. അലാരിപ്പ്, ജതിസ്വരം,ശബ്ദം, വർണം, പദം, ജാവളി, ശ്ലോകം, തില്ലാന എന്നീ ഇനങ്ങളാണ് ഭരതനാട്യത്തിൽ ഉള്ളത്. അലാരിപ്പും ജതീസ്വരവും തില്ലാനയും ശുദ്ധനൃത്തങ്ങളാണ്.ശുദ്ധനൃത്തത്തിൽ പതാർത്ഥാഭിനയമില്ല. ഇവയുടെ നൃത്തശോഭ കണ്ണിനും കാതിനും കരളിനും കൗതുകം ഉളവാക്കുന്നു. === അലാരിപ്പ് === പ്രാർത്ഥനാരൂപത്തിലുള്ള അലാരിപ്പ് ഭരതനാട്യത്തിലെ ആദ്യ ഇനമാണ്. പുഷ്പാഞ്ജലിക്ക് സമാനമായി തഞ്ചാവൂർ സഹോദരന്മാർ രൂപകല്പന ചെയ്ത നൃത്തമാണ് അലാരിപ്പ്. പൂജയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന അലരിപ്പൂവിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര് വന്നത് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ശിരസ്സിനു മുകളിൽ അഞ്ജലി പിടിച്ച്, ചൊല്ലുകളുടെ താളത്തിനൊത്ത് കഴുത്തിളക്കി, കൈകൾ രണ്ടും പതാകമുദ്ര പിടിച്ച് വശങ്ങളിലേക്ക് മലർത്തിനീട്ടി, ഈശ്വരനേയും ഗുരുക്കന്മാരേയും സദസ്യരേയും വന്ദിച്ച് ആരംഭിക്കുന്നതാണ് അലാരിപ്പ്. അഞ്ജലി ശിരസ്സിന് മുകളിൽ പിടിക്കുന്നത് ഈശ്വരനേയും നെറ്റിക്ക് മുന്നിൽ പിടിക്കുന്നത് ഗുരുക്കന്മാരേയും മാറിനു മുന്നിൽ പിടിക്കുന്നത് സദസ്യരേയും വന്ദിക്കലാണെന്നാണ് സങ്കല്പം. മുഖചലനങ്ങൾ ലഘുവായും മനോഹരമായും നിർവ്വഹിക്കണം. ഈ മൃദുവായ അംഗചലനത്തെ ലാസ്യത്തിന്റെ പ്രാരംഭാംഗമായ ‘ഡാലം’ എന്നും ‘അംഗഡോല’ എന്നും ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. === ജതിസ്വരം === രണ്ടാമതായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നൃത്തമാണ് ജതിസ്വരം. ഇത് ഒരു സംഗീതകൃതിയാണ്. ജതിസ്വരങ്ങൾ മിക്കവയും [[രൂപകം]], [[ആദി]], [[മിശ്രചാപ്]] എന്നീ താളങ്ങളിൽ ആണ് ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ചിലത് [[രാഗമാലിക]]യിലും രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ജതിസ്വരത്തിൽ ഒരു രാഗത്തിൽതന്നെ നർത്തകി പല താളങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നു. ഇതിൽ പല്ലവിയും അനുപല്ലവിയും ഉണ്ട്. പല്ലവി വിളംബരകാലത്തിലോ മദ്ധ്യമകാലത്തിലോ ആയിരിക്കും. അനുപല്ലവി ഭൂതകാലത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഏതെങ്കിലും ഒരു രാഗത്തിലുള്ള സ്വരം പാടുമ്പോൾ നർത്തകി പല അടവുകൾ സം‌യോജിപ്പിച്ച് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. അനേകനാളത്തെ പരിശീലനം കൊണ്ട് തുടർന്നുള്ള ഇനങ്ങൾ പഠിച്ച് ഏത് കാലത്തിലും നൃത്തം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് സമ്പാദിച്ചാൽ മാത്രമേ അലരിപ്പും ജതിസ്വരവും രംഗത്തവതരിപ്പിക്കാൻ പ്രാപ്തിയുണ്ടാകുകയുള്ളു. === ശബ്ദം === മൂന്നാമത്തെ ഇനമായ ശബ്ദത്തിലാണ് ആദ്യമായി അഭിനയം അങ്കുരിക്കുന്നത്. ചെറിയ തോതിൽ ഇഷ്ടദേവനായ നായകനോട് രതീഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിന് ഇതിൽ സ്ഥാനമുണ്ട്. നായകന്റെ ഗുണങ്ങളെ പാടിപ്പുകഴ്ത്തുകയാണ് നായിക ചെയ്യുന്നത്. ഈ കൃതികളിൽ രസമായി വളരുന്നത് ശൃംഗാരം തന്നെയാണ്. തഞ്ചാവൂർ സഹോദരന്മാർ ശബ്ദങ്ങൾ രചിച്ചിരുന്നത് [[തെലുഗു]] ഭാഷയിലാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ കൃതികൾക്ക് തമിഴ്‌നാട്ടിലും തെക്കേ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പ്രചാരം കിട്ടാതെപോയി. സാധാരണയായി ആടിവരുന്ന ചില ശബ്ദങ്ങൾ ഇവയാണ്. * തില്ലൈയമ്പലം തനിൽ നടം ശൈതിടും * കന്തനേ ഉനൈ എന്ത നേരമും ചിന്തയിൽ വൈത്ത് * ആയർ ചേരിയർ അറിന്തിടാമലും * ശീർമികുന്ത ശിവചാപം മുറിത്ത് * വേണുഗാനനെ കോരി എന്മനം === വർണ്ണം === വർണ്ണം ആണ് ഭരതനാട്യത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഇനം. ഇത് നൃത്യ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. ഒരു കഥാഭാഗം, നർത്തകി തന്നെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത. മുഖത്തെ ഭാവപ്രകടനങ്ങളിലൂടെയും ആംഗികാഭിനയത്തിലൂടെയും നർത്തകി അർത്ഥസം‌വേദനം നടത്തുന്നു. ഒരു ഭരതനാട്യനർത്തകിയുടെ പ്രാഗല്ഭ്യം പ്രകടമാവുന്നത് വർണ്ണാഭിനയത്തിലൂടെയാണ്. {{Cquote| യതോഹസ്ത സ്തതോ ദൃഷ്ടി<br /> യ്യതോദൃഷ്ടി സ്തതോ മന:<br /> യതോമന സ്തതോ ഭാവോ<br /> യതോഭാവ സ്തതോ രസ:}} കൈ പോകുന്നിടത്ത് കണ്ണൂം, കണ്ണ് പോകുന്നിടത്ത് മനസ്സും, മനസ്സ് പോകുന്നിടത്ത് ഭാവവും, ഭാവമുള്ളിടത്ത് രസവും എന്ന അഭിനയദർപ്പണതത്വം വർണ്ണാഭിനയത്തിൽ നർത്തകി പാലിക്കുന്നുണ്ടാകും. വർണ്ണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളെല്ലാം പ്രതീകങ്ങളാണ്. നായകൻ പരമാത്മാവും നായിക ജീവാത്മാവുമാണ്. ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവിനോട് ചേരാൻ വെമ്പുന്നു എന്നതാണ് പ്രമേയത്തിന്റെ പൊരുൾ. നായകനായി ശിവൻ, വിഷ്ണു, ശ്രീകൃഷ്ണൻ, [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ‍]] മുതലായ ഈശ്വരന്റെ സുന്ദര സങ്കല്പങ്ങളെ മാത്രമേ അവതരിപ്പിക്കാറുള്ളു. മുൻ കാലങ്ങളിൽ ഒരു വർണ്ണത്തിന്റെ നൃത്തം മുക്കാൽ മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിന്നിരുന്നു. ഇന്ന് ഒരു നൃത്തം തന്നെ ഇത്രയും നേരം കണ്ടിരിക്കാനുള്ള ക്ഷമ പൊതുജനത്തിന് ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു. === പദം === ഭരതനാട്യക്കച്ചേരിയെ കൂടുതൽ ഹൃദ്യമാക്കാൻ കഴിയുന്ന വിഭാഗമാണ് പദങ്ങൾ. പദങ്ങളിൽ ലളിത സംഗീതത്തിന്റെ മാധുര്യവും ശാസ്ത്രീയസംഗീതത്തിന്റെ പ്രൗഢിയും കലർന്നതായി കാണാം. പ്രേക്ഷകനെ രസാസ്വാദനത്തിലെത്തിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യമാണ് പദാഭിനയത്തിനുള്ളത്. ഭരതനാട്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ യോഗ്യമായ പദങ്ങൾ മുൻ കാലങ്ങളിൽ രചിക്കപ്പെട്ടവയിൽ തന്നെ അധികമുണ്ട്. തമിഴ് ഭാഷയിലെ പദങ്ങൾ മലയാളികൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാത്തതിനാൽ കേരളത്തിൽ തമിഴ് പദങ്ങളാണ് അധികവും ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നത്. [[വ്യാസരായർ]] രചിച്ച ‘കൃഷ്ണാ നീ ബേഗേനെ ബാരോ’ എന്ന കീർത്തനം അഭിനയത്തിന് പറ്റിയ കൃതിയാണ്. കൃഷ്ണനെ വാ എന്ന് വിളിക്കാൻ ആരൊക്കെയുണ്ടാകാം? ഭക്തൻ, പൂജാരി, ജീവിതദുഃഖങ്ങളിൽ പ്പെട്ടുഴലുന്നവർ, അമ്മ, സഖികൾ. കൂടാതെ വസ്ത്രാക്ഷേപസമയത്ത് [[പാഞ്ചാലി]], ഇവരുടെയെല്ലാം ഭാഗം അഭിനയിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ വിളിക്കുന്നതായി അഭിനയിക്കാം. ത്യാഗരാജ കൃതികളിൽ പലതും ഭരതനാട്യത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. ‘ക്ഷീര സാഗരശയന’, ‘ബ്രോച്ചേവാരെവരുരാ’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന കീർത്തനങ്ങൾ അവയിൽ മുഖ്യമാണ്. വിവിധ ഭാവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും, വ്യത്യസ്ത രാഗങ്ങളിൽ ഇണക്കിയതുമായ പദങ്ങൾ ഒന്നിലധികം അവതരിപ്പിക്കാം. === തില്ലാന === തില്ലാന താളാത്മകമായ ശുദ്ധനൃത്തമാണ്. പ്രത്യേക അക്ഷരങ്ങളെക്കൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന ചൊൽക്കെട്ടുകൾ രാഗത്തിൽ ആലപിക്കുന്ന കൃതിയാണ് തില്ലാന. തില്ലാനയിൽ പല്ലവിതന്നെ അനേകം ആവർത്തി പാടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇതിലെ പാട്ടിന്റെ ഗതിക്കനുസരിച്ചല്ല നൃത്തം വരുന്നത്. എന്നാൽ പാട്ടിന്റെ താളത്തിൽ ഒതുക്കിക്കൊണ്ട് താളത്തിന്റെ കണക്കുകൾ ഉണ്ടാക്കി അതിനനുസരിച്ച് നൃത്തംവയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഈ നൃത്തം അംഗങ്ങൾ ചലിപ്പിച്ച് ഭംഗിയുള്ള ശരീരചിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച്കൊണ്ടാണ് തുടങ്ങുന്നത്. സവിശേഷമായ അംഗചലനങ്ങളും അതിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന നിലകളും ആകർഷകങ്ങളാണ്. പല്ലവിക്ക് ശേഷം ചൊൽക്കെട്ടുകൊണ്ട് തന്നെ അനുപല്ലവിയും പാടുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഇഷ്ടദേവതയെയോ ഗുരുക്കന്മാരെയോ വന്ദിക്കുന്ന നാലുവരിപ്പാട്ടും പാടുന്നു. [[സ്വാതിതിരുനാൾ||സ്വാതിതിരുനാൾകൃതിയായി]] [[ധനാശ്രീ രാഗം|ധനാശ്രീരാഗത്തിൽ]] [[ആദി താളം|ആദിതാളത്തിലുള്ള]] ഒരു തില്ലാനയുണ്ട്. അതിലെ സാഹിത്യം ഹിന്ദുസ്ഥാനിയിലാണ്. പാടാനും നൃത്തം ചെയ്യാനും ഭംഗിയുള്ളതാണ് ഈ കൃതി. === ശ്ലോകം === ശ്ലോകം പാടിയാണ് പരിപാടി അവസാനിക്കുന്നത്. അതുവരെ അവതരിപ്പിച്ച നൃത്തങ്ങൾ ഈശ്വര സാക്ഷാത്കാരത്തിന് വേണ്ടിയാണെന്നാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. അന്ത്യത്തിലെ ശ്ലോകം അതിന് യോജിക്കും വിധം ഭക്തിരസം നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നതായിരിക്കണം. നാരായണീയത്തിലെ ‘അഗ്രേപശ്യാമി’, ‘യോഗീന്ദ്രാണം’ മുതലായ ശ്ലോകങ്ങൾ ഉത്തമങ്ങളാണ്. ഭക്തിയുടെ പാരമ്യത്തിൽ എത്തുന്നവയാണ് ഇവ. == നട്ടുവാങ്കം == ഭരതനാട്യം പഠിപ്പിക്കുകയും പ്രേക്ഷകന് ആസ്വാദ്യമായ വിധത്തിൽ തന്റെ ശിഷ്യരെ അരങ്ങിൽ നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് നട്ടുവന്റെ ചുമതല. നൃത്തം സം‌വിധാനം ചെയ്യുക, അഭിനയവും ജതികളും ചിട്ടപ്പെടുത്തി ശിഷ്യരെ പരിശീലിപ്പിക്കുക, നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ പാദചലനങ്ങൾക്ക് യോജിക്കും വിധം താളം തട്ടിക്കൊടുക്കുക, പാട്ടുകാർക്കും വാദ്യക്കാർക്കും വേണ്ട നിർദ്ദേശങ്ങൾ കൊടുക്കുക, അരങ്ങിൽ അവരെ നിയന്ത്രിക്കുക, പാട്ടിന്റെ വരികളുടെ ഇടവേളകളിൽ വരുന്ന ജതികൾ ഉച്ചരിക്കുക എന്നിവയെല്ലാം നട്ടുവന്റെ കർത്തവ്യങ്ങളാണ്. കുട്ടികളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നത് തുടക്കം മുതൽ തന്നെ ശരിയായ രീതിയിൽ താളം കൊട്ടിക്കൊണ്ടായിരിക്കണം. താളം പിടിക്കാൻ ഒരു മരക്കഷണവും വടിയും വേണം. മരക്കഷണത്തിന് 2സെ.മീ. നീളവും 7സെ.മീ. വീതിയും 3സെ.മീ. കനവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. കൊട്ടുന്ന മേൽഭാഗം മിനുസപ്പെടുത്തി വക്കുകൾ ഉരുട്ടിയിരിക്കണം. 27സെ.മീ. നീളവും 6സെ.മീ. ചുറ്റളവുമുള്ള ഉരുണ്ട വടിയാണ് കൊട്ടാനുപയോഗിക്കുന്നത്. == വാദ്യോപകരണങ്ങൾ == [[ചിത്രം:Chitra V's musicians 01.jpg|thumb|200px]] സംഗീതപശ്ചാത്തലത്തിലല്ലാതെ നൃത്തം സാദ്ധ്യമല്ല. താളവാദ്യങ്ങൾ കൂടാതെയുള്ള ഒരു നൃത്തവും ഇല്ലതന്നെ. ഉദ്ധതമായ താണ്ഡവത്തിനും ഭാവപ്രധാനമായ ലാസ്യത്തിനും യോജിച്ച സംഗീതമില്ലെങ്കിൽ നാട്യരസം നഷ്ടപ്പെടും. വാദ്യോപകരണങ്ങളെപ്പറ്റിയും താളവാദ്യങ്ങളുടെ പ്രയോഗവിധികളെപ്പറ്റിയും നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ 28-മ് അദ്ധ്യായം മുതൽ 33-മ് അദ്ധ്യായം വരെ വിവരിക്കുന്നു. വാദ്യങ്ങളെ തതം, അവനദ്ധം, ഘനം, സുഷിരം എന്നു നാലായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പാട്ടിലെ ശ്രുതിയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തതം (കമ്പി കെട്ടി ഉണ്ടാക്കിയത്) ഇനത്തിൽ പെട്ട [[തമ്പുരു]] അല്ലെങ്കിൽ [[ശ്രുതിപ്പെട്ടി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[മൃദംഗം]], [[കഞ്ചീര]], [[ഘടം]] പോലുള്ള അവനദ്ധം (വായ് അടച്ചുകെട്ടി ഉണ്ടാക്കിയ) ഇനത്തിൽ പെട്ട വാദ്യങ്ങളും ഭരതനാട്യത്തിൽ പ്രയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. നട്ടുവനാർ ചൊല്ലുകെട്ടു ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന താളവും (ചെറിയ [[ഇലത്താളം]]) വാദ്യോപകരണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടും. == വേഷവിധാനം == === ചമയം === ഓരോ നൃത്തസമ്പ്രദായത്തിലും പ്രത്യേക ആടയാഭരണങ്ങളും മുടിക്കെട്ടും ഉണ്ടെങ്കിലും ഭരതനാട്യത്തിൽ വ്യഭിചാരി ആഹാര്യമാണ് തുടരുന്നത്. അതായത് കഥാപാത്രത്തിനനുസരിച്ചുള്ള വേഷം അണിയുന്നില്ല. അഭിനയ ക്രിയകളിലൂടെയാണ് കഥാപാത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം പ്രേക്ഷകന് മനസ്സിലാക്കിത്തരുന്നത്. ഇതിനെ ആഹാര്യാഭിനയം എന്ന് പറയുന്നു. രംഗവേദിയിൽ പരക്കുന്ന പ്രകാശത്തിൽ മുഖാവയവങ്ങൾക്ക് മിഴിവ് നൽകാൻ മുഖത്ത് അനുയോജ്യമായ ചായം തേയ്ക്കുകയും കണ്ണെഴുതുകയും ചുണ്ട് ചുമപ്പിക്കുകയും മറ്റും ചെയ്യുന്നു. മുഖത്തിലും കഴുത്തിലും കരങ്ങളിലും പാദങ്ങളിലും ചെയ്യുന്ന സൗന്ദര്യധാരണം തുല്യ അളവിൽ വരാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം. ചമയത്തിന് ഒരു അണിയറ ശില്പിയുടെ സഹായവും ആവശ്യമുണ്ട്. നടനത്തിന് നയനത്തിന്റെ ഭാവങ്ങൾ കൂടുതൽ ആവശ്യമായതിനാൽ പുരികങ്ങൾ വില്ല് പോലെ ആകൃതിയിൽ കറുത്തമഷികൊണ്ട് വരയ്ക്കേണ്ടതാണ്‌‍. പഴയകാലങ്ങളിൽ കണ്ണുകൾക്കും കൺപീലികൾക്കും പുരികങ്ങൾക്കും [[കണ്മഷി]] മാത്രമേ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുള്ളൂവെങ്കിൽ, ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ നൃത്തരംഗത്ത് നയനങ്ങൾക്ക് സൗന്ദര്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി മസ്ക്കാര, ഐലൈനർ എന്നിവയും ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു. നയനങ്ങൾ പോലെതന്നെ അധരങ്ങളും മുഖകാന്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഘടകമായതിനാൽ അധരങ്ങൾക്ക് ചായം(ലിപ്സ്റ്റിക്) പൂശുന്നത് അത്യാവശ്യമാണ്. അതുപോലെതന്നെ നെറ്റിയുടെ ആകൃതിക്കനുസരിച്ചായിരിക്കണം നെറ്റിയിൽ സിന്ദൂരം അണിയേണ്ടത്. കൈപ്പത്തികളും കാല്പാദങ്ങളും പണ്ട് [[മൈലാഞ്ചി]] കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ ഇപ്പോൾ അൽത്തയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കേശാലങ്കാരത്തിൻ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ പുഷ്പങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക് പുഷ്പങ്ങളും വിഗ്ഗുകളും സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. === അണിയേണ്ട ആഭരണങ്ങൾ === പാദങ്ങളിൽ അണിയുന്ന [[ചിലങ്ക|ചിലങ്കയിലെ]] മണികൾ നൂറ് മുതൽ ഇരുനൂറു വരെ എന്നതാണ് കണക്ക്. എന്നാൽ ഇന്നു മുപ്പത് മുതൽ നാല്പത് എന്ന സംഖ്യവരെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. നൃത്തം ചെയ്യുന്ന സമയത്ത് പാദങ്ങളുടെ ഭാരം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടി ആയിരിക്കാം ഈ സം‌വിധാനം എന്ന് വേണം കരുതാൻ‍. ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തിൽപ്പെട്ട നർത്തകർ അണിഞ്ഞിരുന്ന ആഭരണങ്ങൾ ശുദ്ധമായ [[സ്വർണ്ണം]] കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ സ്വർണ്ണം പൂശിയ ആഭരണങ്ങളാണ് അധികവും ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ ധരിക്കുന്ന ആഭരണങ്ങളുടെ പട്ടിക ഇപ്രകാരമാണ്. '''കേശം''': റാകൊടി, ചുട്ടി, കമ്മൽ, ജിമിക്കി, മാട്ടി, മൂക്ക് വളയം, പില്ലക്ക്. '''ഗളം''': അഡ്ഡികൈ, മുത്ത് ഹാരം, മാങ്ങ മാല, കാശ് മാല, പതക്കം, നാഗഹാരം. '''കരങ്ങൾ''': വങ്കി, കല്ല് പതിച്ച വളകൾ, മോതിരങ്ങൾ. '''അരക്കെട്ട്''': ഒഡ്യാണം '''പാദം''': കൊലുസ്, മെട്ടി, ചിലമ്പ്. === വസ്ത്രധാരണം === സദിരാട്ടം, ദാസിയാട്ടം എന്നീ നൃത്തങ്ങളുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദേവദാസികൾ അണിഞ്ഞിരുന്നത് കസവ് തുന്നിയിട്ടുള്ള പൈജാമയും മേൽവസ്ത്രവും ആയിരുന്നു. [[ഇ. കൃഷ്ണയ്യർ]] ആണ്‌‍ ഭരതനാട്യ നൃത്തത്തിനുള്ള വസ്ത്രധാരണം വളരെ ആകർഷണരീതിയിൽ രൂപകല്പന ചെയ്തത്. അഞ്ച് തരം വസ്ത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌‍ ഭരതനാട്യത്തിന്റെ വസ്ത്രധാരണം. * പൈജാമ * വിശറി * പിൻ വസ്ത്രം * മേൽ വസ്ത്രം(ബ്ലൗസ്) * മേലാക്ക് (ധാവണി) വടക്കെ ഇന്ത്യയിൽ ഭരതനാട്യനർത്തകർ ഉടയാടകൾക്കുവേണ്ടി [[ബനാറസ്]] [[പട്ട്]] (സിൽക്ക്) ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ തെക്കെ ഇന്ത്യക്കാർ [[കാഞ്ചിപുരം]]പട്ടാണ്‌‍ അണിഞ്ഞ് വരുന്നത്. == പ്രതിഭകൾ == [[ചിത്രം:Rukmini Devi.jpg|thumb|180px|രുഗ്മിണീദേവി അരുണ്ഡേൽ]] [[ചിത്രം:Chitra Visweswaran 02A.jpg|thumb|170px|ചിത്ര വിശ്വേശ്വരന്]] * [[പന്തനല്ലൂർ മീനാക്ഷിസുന്ദരം പിള്ള]] * [[എം.ആർ.രാജരത്നം പിള്ള]] * [[ബാലസരസ്വതി]] * [[വഴവൂർ രാമയ്യ പിള്ള]] * [[പത്മശ്രീ ദണ്ഡായുധപാണി പിള്ള]] * [[ശാന്താ റാവു]] * [[രുക്മിണി ദേവി അരുണ്ഡേൽ]] * [[മൃണാളിനി സാരാഭായി]] * [[ചിത്ര വിശ്വേശ്വരൻ]] * [[പത്മാ സുബ്രഹ്മണ്യം]] * [[ലീലാ സാംസൻ]] * [[അലർമേൽ വള്ളി]] * [[സോനൽ മാൻസിംഗ്]] * [[മാളവിക സരുക്കായ്]] * [[യാമിനി കൃഷ്ണമൂർത്തി]] * [[പ്രിയദർശിനി ഗോവിന്ദ്]] * [[അഞ്ജന രാജൻ]] * [[സുചേതാ ചപേകർ]] * [[ധനഞ്ജയൻ]] == ഭരതനാട്യത്തിലെ വാഗേയകാരന്മാർ == === ഊത്തുക്കാട് വെങ്കടസുബ്ബയ്യർ === ഭരതനാട്യം പഠിക്കുന്നവർക്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാനാവാത്ത നാമമാണ് [[ഊത്തുക്കാട് വെങ്കടസുബ്ബയ്യർ|വെങ്കടസുബ്ബയ്യർ]] എന്ന കവിയുടേത്. ഭരതനാട്യത്തിലും [[കുച്ചിപ്പുടി|കുച്ചിപ്പുടിയിലും]] ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാത്തവർ ഉണ്ടാകാൻ വഴിയില്ല. [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യത്തിലും]] സംഗീതത്തിലും മികച്ച കൃതികളാണ് ഇദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. സംസ്കൃതത്തിലും തമിഴിലും ഗാനങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് കിട്ടിയ വിവരമനുസരിച്ച് എ.ഡി.1700നും 1765നും ഇടയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ “തായേ യശോദ ഉന്തൻ ആയർ കുലത്തുദിത്ത” എന്ന ഗാനം കാവ്യാത്മകതയും സംഗീതവും മനോഹരമായി ഇഴചേർന്ന കൃതിയാണ്. നൃത്തത്തിന് ഉപയോഗിച്ച് വരുന്ന ചില കൃതികൾ ഇവയാണ്‌‍. * മരഗതമണിമയചേല - [[ആരഭി]] * സ്വാഗതം കൃഷ്ണ - [[മോഹനം]] * അലൈപായുതേ - [[രാഗം കാനഡ|കാനഡ]] * പാൽവടിയും മുഖം - [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി]] * കുഴലൂതി മനമെല്ലാം - [[കാംബോജി]] * ആടാത് അശങ്കാത്വാ - [[മധ്യമാവതി]] * നീരദ സമനീലകൃഷ്ണ - [[ജയന്തശ്രീ]] === പാപനാശം ശിവൻ === കേരളത്തിലെ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണ കുടുംബത്തിൽ പിറന്ന് മലയാളവും സംസ്കൃതവും പഠിച്ച് തമിഴിൽ സംഗീത കൃതികൾ രചിച്ച മഹാനായിരുന്നു [[പാപനാശം ശിവൻ]]. പാലക്കാട് നൂറണി മഹാദേവ ഭാഗവതർ, സംബ ഭാഗവതർ എന്നിവർ സംഗീതത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പത്മഭൂഷൻ]], [[ശിവപുണ്യ ഗാനമണി]] എന്നീ ബഹുമതികൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭരതനാട്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ പലതും ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. “എന്ന തവം ചെയ്തനേ” എന്ന കീർത്തനം പ്രസിദ്ധപ്പെട്ടതാണ്. അദ്ദേഹം രചിച്ച പദവർണ്ണങ്ങൾ ഇവയാണ്: * നീ ഇന്തമായം ചെയ്താൽ - [[ധന്യാസി]] * സ്വാമി നീ മനമിരങ്കി - [[ശ്രീരഞ്ജിനി]] * മായം ഏനോ സ്വാമി - [[മായാമാളവഗൌള]] * സ്വാമി നാനുന്തൻ - [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി]] * ഉന്നൈ നിനൈന്ത് നെഞ്ചം - [[ദേവമനോഹരി]] == നൃത്തവിദ്യാലയങ്ങൾ == * KALANJALI CULTURAL FOUNDATION ,TRIVANDRUM * [[ദർപ്പണ]] * [[കലാക്ഷേത്ര]] * [[ഗനേശാ നാട്യാലയ]] * [[കലാവർദ്ധിനി]] * [[നാട്യ വൃക്ഷ]] * [[വഴുവൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഭരതനാട്യം]] * [[നാട്യ കല്യാണം]] * [[ദേവസ്ഥാനം കലാപീഠം തൃശ്ശൂർ]] * [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] * [[തൃപ്പൂണിത്തുറ ആർ എൽ വി കോളേജ് ഓഫ് മ്യൂസിക്ക് ആന്റ് ഫൈൻ ആട്സ്]] * [[ തൃപ്പൂണിത്തുറ കേരള കലാലയം]] * അർപ്പണ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ആർട്ട്, കേരള * കലാർപ്പണ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡാൻസ്, ചോറ്റാനിക്കര *നൂപുര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ക്ലാസിക്കൽ ഡാൻസ് പൂജപ്പുര * Sarga nrithanjali karakulam * ചിലങ്ക സ്കൂൾ ഓഫ് ഡാൻസ്, തിരുവനന്തപുരം * ജ്വാല സ്കൂൾ ഓഫ് ഡാൻസ്, മുവാറ്റുപുഴ * ശ്രീപദം സ്കൂൾ ഓഫ് ഡാൻസ് & ആർട്സ് മുതുകുളം , ആലപ്പുഴ == ചിത്രശാല == === ഹസ്ത മുദ്രകൾ === * '''അസം‌യുക്തഹസ്തങ്ങൾ''' <gallery> ചിത്രം:Hasthamudra1.JPG|പതാക ഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra2.JPG|ശിഖര ഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra3.JPG|ത്രിപതാക ഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra4.JPG|കടകാമുഖഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra5.JPG|ചന്ദ്രകലാഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra6.JPG|സിംഹമുഖഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra7.JPG|താമ്രചൂഢഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra10.JPG|ചതുരഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra9.JPG|കർത്തരി മുഖഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra11.JPG|ഹംസാസ്യഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra12.JPG|സർപശീർഷഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra15.JPG|ഹംസപക്ഷഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra16.JPG|സുചീഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra17.JPG|പദ്മകോശഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra18.JPG|തൃശൂലഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra19.JPG|അലപദ്മഹസ്തം </gallery> * '''സം‌യുക്തഹസ്തങ്ങൾ''' <gallery> ചിത്രം:Hasthamudra8.JPG|അഞ്ജലിഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra13.JPG|കർക്കടഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra14.JPG|ശിവലിംഗഹസ്തം ചിത്രം:Hasthamudra.JPG|സ്വസ്തികഹസ്തം ചിത്രം:ഹസ്തമുദ്ര2.JPG|വരാഹഹസ്തം ചിത്രം:ഹസ്തമുദ്ര3.JPG|ചക്രഹസ്തം </gallery> == അവലംബം == * മടവൂർ ഭാസിയുടെ “ലഘു ഭരതം” * പി.ജി.ജനാർദ്ദനന്റെ “നാട്യകല-സിദ്ധാന്തവും പ്രയോഗവും” * മൃണാളിനി സാരാഭായിയുടെ “സേക്രഡ് ഡാൻസെസ് ഓഫ് ഇൻഡ്യ” * വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്ര പത്രിക,ചെന്നൈ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച “ഡാൻസെസ് ഓഫ് ഇൻഡ്യ” <div class="references-small"> <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons|Bharatanatyam}} * [http://www.myowninformations.com/2011/02/what-is-bharatanatyam.html ഭരതനാട്യം അറിയേണ്ടവ] * {{dmoz|Arts/Performing_Arts/Dance/Classical_Indian/Bharata_Natyam/}} * [http://www.nadanam.com/general/g_navarasa.htm നടനം . കോം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070920192901/http://www.nadanam.com/general/g_navarasa.htm |date=2007-09-20 }} {{Indian classical dance}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നൃത്തങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭരതനാട്യം]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] g6w010l1dv965snget5ffbz61xrct0v വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം) 4 6849 4682508 4680599 2026-11-03T14:22:11Z MediaWiki message delivery 53155 /* Tech News: 2026-45 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4682508 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_9|സംവാദ നിലവറ 9]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == {{Discussion top|1= ഇവിടെ നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ എല്ലാവരും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുകയുവും ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നടത്താൻ പോകുന്ന പരിശീലന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ചർച്ച അവസാനിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ചർച്ചയിൽ അഭിപ്രായം അറിയിച്ച എല്ലാവർക്കും നന്ദി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 00:21, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)}} അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക: * മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? * മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.'' :'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) :ഞാൻ അടിസ്ഥാനപരമായി തെലുങ്കിൽ നിന്നാണ്. പക്ഷേ എനിക്ക് മലയാള ഭാഷയും പൈതൃകവും സംസ്കാരവും ഇഷ്ടമാണ്. വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Srinivasrjy|സംവാദം]]) 09:52, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) ==== സമ്മതം ==== {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്. [[User:Roopeshor6]] {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാനും താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 14:28, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:50, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:53, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 18:47, 7 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 10:13, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Sneha Forestry|Sneha Forestry]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sneha Forestry|സംവാദം]]) 09:43, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:11, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:15, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|<font color="#C42658" face="Chilanka">ശ്രീജിത്ത് കൊയിലോത്ത്</font> ]]([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:sreejithkoiloth|സംവാദം]]) 20:22, 19 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|athul]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis|സംവാദം]]) 15:05, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് == സെന്റർ ഫോർ സയൻസ് ഇൻ സൊസൈറ്റി (C-SiS), കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിൽ വച്ച് ഒരു വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂലൈ 18-19 തീയതികളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഇവന്റ് പേജ് സന്ദർശിക്കുക: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedia_Technical_Workshop_2026_at_C-SiS_CUSAT [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:58, 14 ജൂലൈ 2026 (UTC) താത്പര്യമുണ്ട്. പങ്കെടുക്കാം [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-40416-42|&#126;2026-40416-42]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-40416-42|talk]]) 07:03, 18 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:30, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:55, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:48, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും വാച്ച്‌ലിസ്റ്റിലും വരുന്ന വിക്കിഡാറ്റ ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ == പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ, വിക്കിമീഡിയ ഡച്ച്‌ലാൻഡിന്റെ ടീം വിക്കിഡാറ്റയിലെ ചില തിരുത്തലുകൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ കാണിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ അഭിപ്രായം തേടുന്നുണ്ട്.നിലവിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു ലേഖനം വിക്കിഡാറ്റയിലെ മറ്റ് ഭാഷകളുമായി ലിങ്ക് ചെയ്യുമ്പോഴോ (sitelinks/language links മാറ്റങ്ങൾ വരുമ്പോഴോ), ആ വിവരങ്ങൾ നമ്മുടെ 'പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ' (Special:RecentChanges), 'ശ്രദ്ധിക്കുന്നവയുടെ പട്ടിക' (Special:Watchlist) എന്നിവയിൽ ദൃശ്യമാകാറുണ്ട്. ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ വളരെ കൂടുതലായി വരുന്നത് കാരണം, പ്രധാനപ്പെട്ട ഉള്ളടക്ക മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ പോകുന്നതിനും ഫീഡുകളിൽ അനാവശ്യ തിരക്ക് (noise) കൂടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്ന് അവർ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആയതിനാൽ, Recent Changes, Watchlist എന്നിവയിലെ ഫീഡുകളിൽ നിന്ന് ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ (Language link edits) ഒഴിവാക്കുന്നതിനെ നിങ്ങൾ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ ഈ തിരുത്തലുകൾ ഫീഡുകളിൽ കാണിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് സൗകര്യം എന്ന് കരുതി ഇതിനെ എതിർക്കുന്നുണ്ടോ? (എതിർക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട്?) ഇത് നമ്മുടെ എഡിറ്റിംഗ് വർക്ക്‌ഫ്ലോയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits മെറ്റാ-വിക്കിയിലെ ചർച്ചാ താളിൽ] രേഖപ്പെടുത്താൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 07:25, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == വിക്കിഫങ്ഷൻസ് ഓൺലൈൻ ശില്പശാല 2026 == സുഹൃത്തുക്കളേ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹത്തിനുവേണ്ടി അബ്സ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പൈലറ്റിന്റെ ഭാഗമായി [[:d:Event:Growing Malayalam Lexemes/Workshop 1|ആദ്യ ശില്പശാല]] 2026 ഓഗസ്റ്റ് 22-ന് നടത്തിയിരുന്നു. അതിന്റെ തുടർച്ചയായുള്ള അടുത്ത ശില്പശാല വിക്കിഫങ്ഷൻസിനെ (WikiFunctions) കുറിച്ചാണ്. ഈ ഓൺലൈൻ ശില്പശാലയിലേക്ക് 2-3 പേർക്ക് പങ്കെടുക്കുക്കാൻ അവസരം ഉണ്ട്. ശില്പശാല ഏകദേശം 3-4 മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുണ്ടായിരിക്കും. മലയാളഭാഷയുടെ വ്യാകരണത്തെക്കുറിച്ച് നല്ല ധാരണയുള്ളവർക്ക് മുൻഗണന ഉണ്ടായിരിക്കും. ഒക്ടോബർ രണ്ടാം വാരം ഇത് നടത്താനാണ് ആലോചിക്കുന്നത്. താൽപര്യമുള്ളവർ ഈ ചർച്ചയിൽ മറുപടി നൽകുകയോ എന്റെ സംവാദ താളിൽ അറിയിക്കുകയോ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. നിങ്ങൾക്ക് സൗകര്യപ്രദമായ തീയതികളും സമയവും കൂടി ചേർക്കണം. നന്ദി. -[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 14:30, 2 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) :ഈ ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ട്. നന്ദി, ആശംസകൾ! [[ഉപയോക്താവ്:Vis M|Vis M]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vis M|സംവാദം]]) 18:40, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) :താല്പര്യമുണ്ട്. ഏതെങ്കിലും ആഴ്ചാവസാനം ആണെങ്കിൽ കൂടുതൽ സൗകര്യം. -[[ഉ:Akhilan|അഖിലൻ]] 03:42, 6 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) ::@[[ഉപയോക്താവ്:Akhilan|Akhilan]], @[[ഉപയോക്താവ്:Vis M|Vis M]] - ഈ വരുന്ന ശനിയാഴ്ച, 2:30pm മുതൽ 6:30pm വിക്കിഫങ്ഷൻസ് ഓൺലൈൻ ശില്പശാല ഉണ്ടായിരിക്കും.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 06:56, 7 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 18:51, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 07:38, 13 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:37, 19 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:55, 26 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Many Wikimedia tools were taken offline last week because of a [[:w:PHP2Shell|security vulnerability in PHP]]. This affected many websites worldwide. [[m:Special:MyLanguage/Toolforge|Toolforge]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services|Cloud VPS]] have been back up since October 22. Many important tools have been gradually restored. Some tools need the respective volunteer maintainers to restart them. Others still need to upgrade to a patched PHP version. Some tools were using older versions of PHP which are not supported by the recent security patches. They will require maintainers to upgrade to a more recent version. This might require additional effort. You can follow the work [[:wikitech:Talk:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community#Exceptions|on Wikitech]]. '''Updates for editors''' * A new optional search experiment is running in the Wikipedia Android and iOS apps for Arabic, French, and Japanese Wikipedias. Participating readers can search inside articles and open quoted passages directly in their source articles, no answers or summaries are generated. This is the first of four experiments in [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|Phase 2 of Semantic Search]]. It began on October 22 and runs for 20 days. Feedback is welcome on the project’s [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|discussion page]]. * The [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences|Future Audiences]] team is planning to bring [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences/Share_card|Share Cards]] to Wikipedia on mobile. This feature gives users the option to share a visually appealing card with friends, based on the article they are reading. The card contains the article’s title, image, opening text, and related attribution, and links back to the article for full reading. Editors are invited to try out this feature by adding <code dir="ltr">?useformat=mobile&sharecard=1</code> to any article URL from October 29 to November 8. Share any thoughts on the [[m:Talk:Future_Audiences/Share_card| project talk page]] and report any bugs on [[phab:T439161|Phabricator]]. * The default renderer for math formulas will change on November 2. After the change, the server sends the formula as MathML, and your browser uses MathJax to show it. This is the last step towards the Mathoid/RESTBase deprecation process, for sustainability and security reasons. You can [[w:en:Wikipedia:WikiProject Mathematics/MathFormattingBugs|ask questions or report problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T375238] * Do you have an idea for a new feature, or a bug that needs fixing? [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Submit your suggestion for the community wish list by November 8!]] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.3|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:22, 3 നവംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31236748 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> bvpxgsbwfonn3z0iiyzvcezb2hv5kvt വിനായകൻ (ചലച്ചിത്രനടൻ) 0 9496 4682697 4586943 2026-11-04T06:19:16Z ~2026-58457-28 224990 /* അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ */ 4682697 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vinayakan}} {{For|ഗണപതിയുടെ മറ്റൊരു നാമമായ വിനായകനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|ഗണപതി}} {{Infobox person | name = വിനായകൻ | image =File:Vinayakan.jpg | caption = വിനായകൻ | birth_name = വിനായകൻ ടി.കെ | birth_date = | birth_place = [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]] | othername = | known for = [[ഈ.മ.യൗ.]]<br>[[കമ്മട്ടിപ്പാടം]]<br>[[ഇയ്യോബിന്റെ പുസ്തകം (ചലച്ചിത്രം)]] | years active = 1995–മുതൽ | spouse = | children = | parents = | nationality = ഇന്ത്യ | website = | occupation = അഭിനേതാവ്, നർത്തകൻ, സംഗീത സംവിധായകൻ, ഗായകൻ }} മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ഒരു അഭിനേതാവാണ് '''വിനായകൻ'''. [[തമിഴ്]], [[തെലുങ്ക്]], [[ഹിന്ദി]] ഭാഷ ചിത്രങ്ങളിലും ഇദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref> "List of Malayalam Movies acted by Vinayakan". Malayala Chalachithram. Retrieved 20 September 2016.</ref><ref> Anand, Shilp Nair (6 June 2013). "On the superhero trail". The Hindu. Retrieved 20 September 2016.</ref><ref> നായർ, അനീഷ്. "വിനായകന്റെ അസൂയയും അഹങ്കാരവും". Mathrubhumi. Retrieved 20 September 2016.</ref>. [[മോഹൻലാൽ]] നായകനായ [[മാന്ത്രികം]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ സഹനടനായി രംഗപ്രവേശം ചെയ്തു. 2016-ൽ [[കമ്മട്ടിപ്പാടം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ മികച്ച നടനുള്ള [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്‌കാരം]] കരസ്ഥമാക്കി. == ജീവിതരേഖ == നൃത്തരംഗത്തായിരുന്നു ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ തുടക്കം. സ്വന്തമായി ഒരു നൃത്തസംഘം നടത്തിയിരുന്ന വിനായകൻ അഗ്നി നൃത്തത്തിലൂടെയാണ്‌ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്‌. [[തമ്പി കണ്ണന്താനം]] സംവിധാനം ചെയ്ത് [[മോഹൻലാൽ]] നായകനായി അഭിനയിച്ച ''[[മാന്ത്രികം|മാന്ത്രികമായിരുന്നു]]'' ആദ്യ ചിത്രം. തമ്പി കണ്ണന്താനത്തിന്റെ തന്നെ ''[[ഒന്നാമൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലും ചെറിയ വേഷം ചെയ്തു. [[എ.കെ സാജൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[സ്റ്റോപ്പ് വയലൻസ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''മൊന്ത'' എന്ന കഥാപാത്രമാണ്‌ വിനായകനെ മലയാള സിനിമാ പ്രേക്ഷകർക്ക്‌ പരിചിതനാക്കിയത്‌.ക്രൂര കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പെർഫെക്ഷനാണ്‌ വിനായകന്റെ പ്ളസ്‌ പോയിൻറ്. [[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ|ടി.കെ. രാജീവ്കുമാറിന്റെ]] ''ഇവർ'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ അന്ധകഥാപാത്രവും ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. ''[[ചതിക്കാത്ത ചന്തു]]'', ''[[വെള്ളിത്തിര]]'', ''[[ബൈ ദ പീപ്പിൾ]]'', ''[[ചിന്താമണി കൊലക്കേസ്]]'', ''ഗ്രീറ്റിങ്ങ്സ്'', ''[[ജൂനിയർ സീനിയർ]]'', ''[[ഛോട്ടാ മുംബൈ]]'', ''[[ബിഗ് ബി]]'', ''സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി റീലോഡഡ്'' തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു.2012-ൽ [[അമൽ നീരദ്|അമൽ നീരദിന്റെ]] [[ബാച്ച്‌ലർ പാർട്ടി|ബാച്ചിലർ പാർട്ടി]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന വേഷങ്ങളിലൊന്നിൽ അഭിനയിച്ച് വിനായകൻ വളരെയധികം ശ്രദ്ധനേടി. == അവാർഡുകൾ == * 2018: മികച്ച കഥാപാത്രം അഭിനയം - [[സി പി സി സിനി അവാർഡുകൾ|സി.പി.സി. സിനി അവാർഡ്]] (ഈ.മാ.യു) *2017: മികച്ച നടൻ- [[സി പി സി സിനി അവാർഡുകൾ|സി.പി.സി. സിനി അവാർഡ്]] ([[കമ്മട്ടിപ്പാടം]]) *2016-ലെ മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന അവാർഡ് [[കമ്മട്ടിപ്പാടം]] എന്ന സിനിമയിലെ അഭിനയത്തിന് ലഭിച്ചു. <ref> "Kerala State Awards 2016: full list of winners...". Zee News. 7 March 2016. Retrieved 7 March 2016.</ref> *2016: മികച്ച നടൻ- മുൻഷി സിനി അവാർഡ് 2016 (കമ്മിട്ടിപ്പാടം) ==അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ== {| class="wikitable sortable" |- !Title ! Year !Role !Notes |- |ട്രാൻസ് |2019 | |നിർമ്മാണത്തിൽ |- |കരിന്തണ്ടൻ |2019 | |നിർമ്മാണത്തിൽ |- |[[പ്രണയമീനുകളുടെ കടൽ]] |2019 | |നിർമ്മാണത്തിൽ |- |ധ്രുവനക്ഷത്രം |2019 | |തമിഴ് |- |[[തൊട്ടപ്പൻ (ചലച്ചിത്രം)|തൊട്ടപ്പൻ]] |2019 |ഇത്താക് | |- |[[സ്വാതന്ത്ര്യം അർദ്ധരാത്രിയിൽ (ചലച്ചിത്രം)|''സ്വാതന്ത്ര്യം അർദ്ധരാത്രിയിൽ'']]||2018||സൈമൺ | |- |[[ആട് 2]]|| 2018||ഡ്യൂഡ് || |- |[[ഈ.മ.യൗ.]]|| 2017 || അയ്യപ്പൻ|| |- |[[റോൾ മോഡൽസ്]]||2017||ജ്യോതിഷ് നാരായണൻ|| |- |[[കമ്മട്ടിപ്പാടം]]||2016|| ഗംഗാധരൻ (ഗംഗ) || |- |[[കലി]]||2016||ജോണേട്ടൻ|| |- |[[ചന്ദ്രേട്ടൻ എവിടെയാ]]||2015|| രാജരാജ ചോളൻ||extended cameo |- |[[ആട് ഒരു ഭീകര ജീവിയാണ്]]||2015||ഡൂഡ് || |- |[[ഞാൻ സ്റ്റീവ് ലോപ്പസ്]]||2014|| പ്രതാപൻ|| |- |[[ഇയ്യോബിന്റെ പുസ്തകം]]||2014|| ചെമ്പൻ|| |- |[[സെക്കന്റ്സ്]]||2014||തമ്പി|| |- |[[മസാല റിപ്പബ്ലിക്ക്]]||2014|| ബംഗാളി ബാബു|| |- |[[ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം ക്ലീറ്റസ്]]||2013|| സായിപ്പ് |- |[[5 സുന്ദരികൾ]]||2013||ചന്ദ്രൻ|| |- |[[പോലീസ് മാമൻ]]||2013|| മനു|| |- |[[മരിയാൻ]]||2013||തീക്കുറിശ്ശി||തമിഴ് ചലച്ചിത്രം |- |[[ബാച്ചിലർ പാർട്ടി]]||2012||ഫക്കീർ|| |- |[[തൽസമയം ഒരു പെൺകുട്ടി]]||2012||അലക്സ്|| |- |[[ദി ട്രയിൻ]]||2011|| || |- |[[ബെസ്റ്റ്‌ ആക്റ്റർ]]||2010|| || |- |[[സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി റീലോഡഡ്]]||2009|| സ്റ്റൈയ്ൽ|| |- |[[ഡാഡി കൂൾ]]||2009|| || |- |[[നമ്മൾ തമ്മിൽ]]||2009|| || |- |[[പച്ചമരത്തണലിൽ]]||2008||മാഡ് മാൻ|| |- |[[ബിഗ് ബി]]||2007||പാണ്ടി അസി|| |- |[[ഛോട്ടാ മുംബൈ]]||2007||സതീശൻ|| |- |[[തിമിർ]]||2006|| ||തമിഴ് ചലച്ചിത്രം |- |[[ചിന്താമണി കൊലക്കേസ്]]||2006||ഉച്ചാൻഡി|| |- |തന്ത്ര||2006|| മയൻ|| |- |[[ജയം]]||2006||സഹീർ|| |- |[[ജൂനിയർ സീനിയർ]]||2005||ശിവൻ|| |- |[[ജൈംസ്]]||2005|| ||ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രം |- |[[ഉടയോൻ]]||2005|| || |- |[[മകൾക്ക്]]||2005|| || |- |[[ബൈ ദ പീപ്പിൾ]]||2005|| പോർട്ടർ|| |- |[[ഗ്രീറ്റിങ്ങ്സ്]]||2004||ഹരി|| |- |[[കൊട്ടേഷൻ]]||2004||മായ|| |- |[[ചതിക്കാത്ത ചന്തു]]||2004||റോമി|| |- |[[ഇവർ]]||2003|| വിനായകൻ|| |- |[[വെള്ളിത്തിര]]||2003|| || |- |[[സ്റ്റോപ്പ് വയലൻസ്]]||2002||മോൻന്ത|| |- |[[ഒന്നാമൻ]]||2001||Friend 5|| |- |[[മാന്ത്രികം]]||1995||[[മൈക്കൽ ജാക്സൺ]] ഡ്യൂപ്പ് ||അരങ്ങേറ്റം |} == വിവാദങ്ങൾ == മുൻ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]യുടെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ അപകീർത്തികരമായി സംസാരിച്ചത് വിവാദമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |title=ഉമ്മൻചാണ്ടിയെ അധിക്ഷേപിച്ചെന്ന കേസിൽ നടൻ വിനായകന് നോട്ടീസ് |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/vinayakan-oommen-chandy/1105693 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-07-23 |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723090745/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/vinayakan-oommen-chandy/1105693 |url-status=dead }}</ref> ഫോണിലൂടെ ലൈംഗിക ചുവയോടെ സംസാരിച്ചതായുള്ള ദളിത് യുവതിയുടെ 'മിടൂ' ആരോപണം വിനായകന് എതിരെ വന്നിരുന്നു.<ref>{{cite news |title=വിനായകനെതിരായ മീടൂ ആരോപണം; നടൻ കുറ്റം സമ്മതിച്ചെന്ന് പോലീസ് |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/me-too-allegations-against-actor-vinayakan-crime-report-submitted-by-police-1.4263453 |work=Mathrubhumi |date=8 നവംബർ 2019 |language=en}}</ref> പിന്നീട് വിനായകൻ അഭിനയിച്ച ഒരുത്തീ എന്ന മലയാളം സിനിമയുടെ പ്രൊമോഷൻ പരിപാടിയിൽ 'മീടു' പ്രസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചു നടത്തിയ പരാമർശങ്ങളും വളരെ വിവാദമായിരുന്നു. <ref>{{cite news |title=പഞ്ചപാണ്ഡവരും പാഞ്ചാലിയും; പുതിയ ചിത്രം പങ്കുവച്ച് വിനായകൻ |url=https://malayalam.indiatoday.in/entertainment/photo/actor-vinayakans-facebook-post-357332-2022-03-25 |work=India Today Malayalam |language=ml}}</ref>വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദന്റെ മരണാനന്തരമുള്ള ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റ് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ അന്തരിച്ചപ്പോൾ വിനായകൻ തന്റെ ഫേസ്ബുക്ക് അക്കൗണ്ടിൽ ഒരു കുറിപ്പ് പങ്കുവെച്ചിരുന്നു. ഈ പോസ്റ്റിൽ "എന്റെ തന്തയും ചത്തു, സഖാവ് വി എസും ചത്തു. ഗാന്ധിയും ചത്തു, നെഹ്‌റുവും ചത്തു" എന്ന പരാമർശം ഉണ്ടെന്ന് ആരോപിച്ച് വലിയ വിവാദമുണ്ടാകുകയും, യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് ഡിജിപിക്ക് പരാതി നൽകുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന്, പോലീസ് അദ്ദേഹത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനായി വിളിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് താനൊരു 'കവിത'യായി എഴുതിയതാണെന്ന് വിനായകൻ പോലീസിനോട് പറയുകയും, കേസെടുക്കാനുള്ള വകുപ്പുകൾ ഇല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിട്ടയക്കുകയും ചെയ്തു ==അവലംബം== {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{imdb|id=2035937}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] s724u62bxyruqldehug4qlvz94f0635 ഭഗവദ്ഗീത 0 13419 4682497 4597976 2026-11-03T13:35:12Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682497 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Bhagavad Gita}} {{വിവക്ഷ|ഗീത}} {{infobox Book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = ഭഗവദ്ഗീത | title_orig = | translator = | image = [[പ്രമാണം:Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg|thumb|300px|]] | image_caption = ഗീതോപദേശം പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചിത്രീകരണം | author = [[കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ]] | cover_artist = | country = [[ഭാരതം]] | language = [[സംസ്കൃതം]] | series = | genre = | publisher = | release_date = | media_type = | pages = | isbn = ലഭ്യമല്ല <!-- first published before ISBN system started --> | preceded_by = | followed_by = }} [[ഇന്ത്യ|ഭാരതീയ]] ഇതിഹാസ ഗ്രന്ഥമായ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ആത്മജ്ഞാനിയുടെ ഗീതം എന്നറിയപ്പെടുന്ന പദ്യഭാഗങ്ങളാണ്‌ '''ഭഗവദ്ഗീത''' അല്ലെങ്കിൽ ഭഗവാൻ്റെ ഗീതം എന്നർത്ഥമുള്ള '''ഭാഗവതഗീതം.''' ഹൈന്ദവരുടെ ഒരു പ്രധാന വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥമാണിത്. സംസ്കൃതത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഇതിലെ 18 അദ്ധ്യായങ്ങളിലായി പാണ്ഡവവീരനായ [[അർജുനനും]] [[തേരാളി|തേരാളിയായ]] [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനും]] തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം സഞ്ജയൻ പ്രതിപാദിക്കുന്നതായാണവതരിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. <ref> [[ഡി.ഡി. കോസാംബി]]; മിത്ത് ആൻഡ് റിയാലിറ്റി -ചരിത്രം </ref> [[കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ]] അഥവാ [[വേദവ്യാസൻ|വ്യാസമഹർഷിയാണ്‌]] ഇത് ക്രോഡീകരിച്ചത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[ഭീഷ്മപർ‌വ്വം|ഭീഷ്മപർവ്വത്തിലെ]] 25 മുതൽ 45 വരെയുള്ള അദ്ധ്യായങ്ങളിലായി ഈ കാവ്യം ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നു. കർ‍മയോഗം, ജ്ഞാനയോഗം, ഭക്തിയോഗം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഉപദേശ മണ്ഡലങ്ങളുവയോരോന്നിനും ആറ് അദ്ധ്യായം വീതവുമാണ്‌ ഗീതയിലുള്ളത്. ഭഗവദ് ഗീത പോലെ തന്നെ സമാനമായ മറ്റൊന്നാണ് ദേവി ഗീത. ദേവി ഭാഗവതത്തിൽ മഹാദേവിയും ഹിമവാനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം ആണ് ദേവി ഗീത എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. <!-- പതിനെട്ട് അദ്ധ്യായങ്ങളിലായി 650 ശ്ലോകങ്ങളോടു കൂടിയ ഒരു പദ്യകാവ്യമാണ്‌ '''ഭഗവദ്ഗീത''' [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] ബന്ധുവും സുഹൃത്തുമായിരുന്ന [[അർജ്ജുനൻ (നാനാർത്ഥങ്ങൾ)|അർജ്ജുനന്]] കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ തേരാളിയായിരുന്ന [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] യുദ്ധാരംഭത്തിൽ വന്നുപെട്ട ധർമ്മസങ്കടത്തെ ദൂരീകരിക്കുവാൻ നൽകിയ ഉപദേശമായാണ് ഗീത. സർവ വേദങ്ങളുടെയും സാരം ഗീത ഉൾക്കൊള്ളുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്‌ണനെ പരമാത്മാവായ ദൈവമായും അർജുനനെ ജീവത്മാവായ മനുഷ്യനായും സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിലൂടെ ദൈവം മനുഷ്യന് നേരിട്ടു നൽകുന്ന ഉപദേശങ്ങളായി ഭഗവദ്ഗീത അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതാ]]നുയായികളിൽ മിക്കവാറും എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും ആധികാരിക കല്പിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥമാണിത്. ലോകത്ത് ഏറ്റവും അധികം പ്രചാരം നേടിയിട്ടുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നും. --> <div style="float:left; padding:10px"> __TOC__ </div> == നിരുക്തം == ഭഗവദ്ഗീത എന്നതിന് ഭഗവാന്റെ പാട്ട് എന്നാണ്‌ വാച്യാർത്ഥം <!-- [[ചിത്രം:ഭഗവദ്ഗീത.jpg|right|thumb|200px|ഒരു ഭഗവത് ഗീത മലയാളം ഗ്രന്ഥം.]] --> == ചട്ടക്കൂട് == പതിനെട്ട് ആദ്ധ്യായങ്ങളാണ് ഗീതയിൽ ആകെ ഉള്ളത്. അനുഷ്ടുഭ വൃത്തത്തിലെഴുതിയ ശ്ലോകങ്ങളാണ് അവയുടെ ഉള്ളടക്കം. ശ്ലോകങ്ങളുടെ മൊത്തം എണ്ണം എഴുനൂറ് എന്നാണ് സാധാരണ പറയാറുള്ളത്. എന്നാൽ പല ഗീതാഗ്രന്ഥങ്ങളിലും 701 ശ്ലോകങ്ങൾ കാണാറുണ്ട്. പതിമൂന്നാം അദ്ധ്യായത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ അർജുനൻ ഉന്നയിക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യത്തിന്റെ രൂപത്തിലുള്ളതും ഗീതയുടെ ശങ്കരഭാഷ്യത്തിൽ ഉൾ‍പ്പടുത്തിയിട്ടില്ലാത്തതുമായ ഒരു ശ്ലോകം ഒഴിവാക്കുമ്പോഴാണ് ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം 700 ആകുന്നത്. അവിടെ അർജുനന്റെ ചോദ്യം ഒഴിവാക്കി, കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തരം കൊണ്ടാണ് ശങ്കരഭാഷ്യം തുടങ്ങുന്നത്.<ref>ശ്രീമദ് ഭഗവദ്ഗീത - എം. എസ്. ചന്ദ്രശേഖരവാരിയരുടെ പരിഭാഷ(പതിമൂന്നാം അദ്ധ്യായം) - ഡി.സി. ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരണം</ref> [[പ്രമാണം:Bhagavad Gita, a 19th century manuscript.jpg|thumb|left|Bhagavad Gita, a 19th century manuscript]] == ചരിത്രം == {{Hindu scriptures‎}} == പശ്ചാത്തലം == [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തി]]ലെ [[കുരുക്ഷേത്രം|കുരുക്ഷേത്ര]] യുദ്ധത്തിനു മുൻപ് ബന്ധുക്കൾ ഉൾപ്പെട്ട [[കുരുവംശം|കൌരവ]] സൈന്യത്തോട് ഏറ്റുമുട്ടുവാൻ വിമുഖത കാട്ടിയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] യുദ്ധോത്സുകനാക്കാൻ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|കൃഷ്ണൻ]] പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്ന മട്ടിലാണ് ഇതിന്റെ രചന. യുദ്ധം കാണുവാൻ ദിവ്യദൃഷ്ടി ലഭിച്ച സഞ്ജയൻ ഈ യുദ്ധം [[ധൃതരാഷ്ട്രർ|ധൃതരാഷ്ട്രരോട്]] വിവരിച്ചു കൊടുക്കുന്നതായാണ് [[മഹാഭാരതത്തിൽ]] [[വ്യാസൻ]] വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്. മഹാഭാരത യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മർ ശരശയ്യയിൽ ആവുന്ന സമയത്ത് ദുഖിതനായ [[ധൃതരാഷ്ട്രർ]] സഞ്ജയനോട് എന്താണ് [[മഹാഭാരതത്തിൽ]] സംഭവിച്ചത് എന്ന് ചൊദിക്കുകയും, അതിന്റെ ഉത്തരമായിട്ടാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ(മുൻപ്) ഗീതോപദേശം നടന്നത് സഞ്ജയൻ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവദ്ഗീതയുടെ സന്ദേശം അർജ്ജുനന്‌ മാത്രമല്ല ആദ്യമായി ഉപദേശിക്കുന്നത് എന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണൻ (വ്യാസൻ) പറയുന്നു. {{Cquote|ഇമം വിവസ്വതേയോഗം <br /> പ്രോക്തവാഹനമവ്യയം <br /> വിവസ്വാൻ മനവേ പ്രാഹ <br /> മനുരിക്ഷ്വാകവേ ബ്രവീത് </br>}} അതായത് ഈ യോഗം അവ്യയമാണ്‌, വ്യവച്ഛേദിക്കാൻ സാധിക്കാത്തതുമാണ്‌, നാശമില്ലാത്തതാണ്‌. ഞാൻ [[വിവസ്വാൻ|വിവസ്വാനും]], [[വിവസ്വാൻ]] [[മനു|മനുവിനും]] [[മനു]] [[ഇക്ഷ്വാകു]] വിനും ഇത് മുൻപേ ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. (ഗീത-4-1) <!-- [[Image:33croredeities.jpg|thumb|right|ഗീതോപദേശത്തിനിടക്ക് ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ വിശ്വരൂപം (വിരാടഗുരു രൂപം) അർജ്ജുനന്‌ കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്നത്- ചിത്രകാരന്റെ ഭാവനയിൽ- ഏകദൈവം എന്ന സങ്കല്പം ആണ്‌ ഗീത മുന്നോട്ട് വക്കുന്നത്]] --> == രചനാകാലം == ഗീത സാധാരണ കരുതപ്പെടുന്നത്ര പ്രാചീനതയുള്ള കൃതിയല്ല എന്ന് അഭിപ്രായമുള്ള ചരിത്രകാരന്മാരുണ്ട്. അവരിൽ ഭാരതത്തിൽ നിന്നുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖൻ [[ഡി.ഡി.കൊസാംബി|കോസാംബിയാണ്‌]]. [[ബുദ്ധമതം]] ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രാചീനപ്രാമാണ്യത്തെ തകർത്തു കളഞ്ഞതിനുശേഷം ഒരു തിരിച്ചു വരവിനായി ബ്രാഹ്മണമതത്തെ പുതിയ മുഖം നൽകി അതിനെ പുനരുദ്ധരിക്കാൻ വൈദികകാലത്തെ അനുഷ്ഠാനാചാരാദികളോട് ചേർന്നു പോകാത്ത ഒട്ടേറെ ഭാഗങ്ങൾ പൗരാണിക രചനകളിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു എന്നും മഹാഭാരത്തിൽ അങ്ങനെ പ്രക്ഷിപ്തമായ ഭാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖമായത് ഗീതയാണെന്നുമാണു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഇത് മറ്റു പല ചരിത്രകാരന്മാരും അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കൃഷ്ണനെന്ന ദൈവം തന്നെ അർ‌വ്വാചീനനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരമദൈവത്വം പിന്നീട് ഏറെ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല. ഗീതയിലെ സംസ്കൃത ഭാഷ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലേതുമാണ്.<ref>ഡി.ഡി. കൊസാംബി - പ്രാചീന ഭാരതത്തിന്റെ സംസ്കാരവും നാഗരികതയും : ചരിത്രപരമായ രൂപരേഖ - ഡി.സി. ബുക്ക്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരണം(ഡോക്ടർ എം ലീലാലവതിയുടെ വിവർ‍ത്തനം)- മഹാഭാരതം വിപുലീകരിക്കുന്ന പ്രക്രിയ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടർന്നു എന്നും കൊസാംബി പറയുന്നുണ്ട്.</ref> മറ്റു ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നത് [[കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ]] എന്ന വേദവ്യാസൻ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു കഥാപാത്രം മാത്രമാണ്‌ കൃഷ്ണനെന്നും അദ്ദേഹത്തെ പിന്നീട് ആര്യബ്രാഹ്മണർ തങ്ങളുടെ ദൈവങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തുകയും അതിനായി പുരാണങ്ങളും മറ്റു കൃതികളും രചിച്ചു എന്നുമാണ്‌. ഗുജറാത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കൃഷ്ണവസുദേവ് എന്ന പ്രാദേശിക ദൈവത്തെ ഈ ഗണത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി അവതരിപ്പിച്ചു. <ref> ആർ. എസ്. ശർമ്മ. പ്രാചീന ഇന്ത്യ. (Ancient India by RS Sharma DC books; ISBN 978-81-264-1754-4 </ref>.എന്നാൽ പുരാണങ്ങളിലെയും മറ്റു ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെയും കാലഗണനാ രീതിയും ആയി ഒത്തു പോകുന്നതല്ല ഈ വാദങ്ങൾ എന്നത് കൊണ്ട് ഇവ ആധികാരികമാണ് എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറയാനും സാധിക്കില്ല...മഹാഭാരതയുദ്ധം നടന്ന കുരുക്ഷേത്രം ..ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മസ്ഥലം മധുര ,അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാജധാനി ആയ ദ്വാരക തുടങ്ങിയവയുടെ കാലപ്പഴക്കം നിർണയിക്കാൻ മതിയായ ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്താത്തതും ഒരു പോരായ്മ തന്നെ ആണ്... ചില പണ്ഡിതന്മാർ 5-ആം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ BCE 2-ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള തീയതികൾ സാധ്യതയുള്ള ശ്രേണിയായി അംഗീകരിക്കുന്നു, ഹിന്ദുമത പണ്ഡിതനായ ജീനീൻ ഫൗളർ, ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ, ബിസി രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് രചനയുടെ സാധ്യതയുള്ള തീയതിയായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Citation|title=Bhagavad Gita|date=2023-02-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhagavad_Gita&oldid=1136893027|work=Wikipedia|language=en|access-date=2023-02-05}}</ref> ജെ. എ. ബി. വാൻ ബ്യൂട്ടെനൻ ഗീത രചിക്കപ്പെട്ടത് ഏകദേശം 200 BCE ആണെന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു<ref>{{Cite book|title=The Bhagavadgita in the Mahabharata|last=J.A.B.|first=van Buitenen|publisher=University of Chicago Press.|year=2013|isbn=978-0-226-21902-8.}}</ref>. അരവിന്ദ് ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഗീത പൊതുവെ 2-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ഗ്രന്ഥമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.ഗീത എന്നും മഹാഭാരതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നുവെന്ന് കാശി നാഥ് ഉപാധ്യായ പറയുന്നു. വർഷവും നൂറ്റാണ്ടും അനിശ്ചിതത്വത്തിലാണെങ്കിലും, റിച്ചാർഡ് ഡേവിസ് ന്റെ അഭിപ്രയട്ടത്തിൽ, ഗ്രന്ഥത്തിലെ ആന്തരിക തെളിവുകൾ ഗീതാ പ്രഭാഷണത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹിന്ദു ചാന്ദ്ര മാസമായ മാർഗശീർഷയിൽ നിന്നാണ് (അഗ്രഹയാനം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, പൊതുവെ ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിലെ ഡിസംബർ അല്ലെങ്കിൽ ജനുവരി). ==ഗീതയുടെ സ്വാധീനം== ആദി ശങ്കരാചാര്യർ ഭഗവദ്ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ്: "ഭഗവദ്-ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ അറിവിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും പൂർത്തീകരിക്കപ്പെടുന്നു. വേദഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ എല്ലാ പഠിപ്പിക്കലുകളുടെയും പ്രത്യക്ഷമായ സത്തയാണ് ഭഗവദ്ഗീത." രാമാനുജാചാര്യ ആചാര്യ രാമാനുജം (1017-1137) വിശിഷ്ടാദ്വൈത വേദാന്തത്തിന്റെ മഹാനായ വക്താവായിരുന്നു. "എല്ലാ ആത്മീയ അറിവുകളുടെയും സത്തയായ ഈശ്വരഭക്തിയുടെ ശാസ്ത്രം വെളിപ്പെടുത്താൻ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞതാണ് ഭഗവദ്ഗീത. പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണന്റെ അവതാരത്തിനും അവതാരത്തിന്റെ പ്രാഥമിക ഉദ്ദേശ്യം, ആത്മീയ വികാസത്തിന് വിരുദ്ധമായ ഏതെങ്കിലും പൈശാചികവും, നിഷേധാത്മകവും, അനഭിലഷണീയവുമായ സ്വാധീനങ്ങളിൽ നിന്ന് ലോകത്തെ മോചിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. അതേ സമയം എല്ലാ മനുഷ്യരാശിക്കും ശാശ്വതമായി അതിൽ എത്തിച്ചേരുക എന്ന ഉദ്ദേശവും ഉണ്ട്. സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ "സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ ഭഗവദ്ഗീതയിൽ വളരെയധികം താല്പര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ട് പുസ്തകങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഭഗവദ്ഗീതയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. 1888-1893-ൽ വിവേകാനന്ദൻ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന സന്യാസിയായി ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ പക്കൽ ഗീതയും സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു." മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി (മഹാത്മാ ഗാന്ധി/ഗാന്ധിജി) ഭഗവദ്ഗീത നിസ്വാർത്ഥ സേവനത്തിന് ഊന്നൽ നൽകിയത് ഗാന്ധിജിക്ക് പ്രചോദനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സ്രോതസ്സായിരുന്നു. ഗാന്ധി പറഞ്ഞു - "സംശയങ്ങൾ എന്നെ വേട്ടയാടുമ്പോൾ, നിരാശകൾ എന്നെ തുറിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ, ചക്രവാളത്തിൽ പ്രതീക്ഷയുടെ ഒരു കിരണവും കാണാതെ, ഞാൻ ഭഗവത് ഗീതയിലേക്ക് തിരിയും. ഗീതയിൽ, എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ഒരു ശ്ലോകം കണ്ടെത്തും. അതികഠിനമായ സങ്കടത്തിനിടയിൽ ഞാൻ ഉടനെ പുഞ്ചിരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഗീതയെ ധ്യാനിക്കുന്നവർക്ക് ഓരോ ദിവസവും പുതിയ സന്തോഷവും പുതിയ അർത്ഥങ്ങളും ലഭിക്കും." ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ , "ഭഗവദ് ഗീത പ്രധാനമായും മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ആത്മീയ അടിത്തറയാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. ജീവിതത്തിന്റെ കടമകളും കടമകളും നിറവേറ്റാനുള്ള പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ആഹ്വാനമാണിത്;അതിനോടൊപ്പം അത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആത്മീയ സ്വഭാവവും മഹത്തായ ലക്ഷ്യവും കണക്കിലെടുക്കുന്നു." സുനിത വില്യംസ് അമേരിക്കൻ ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരി സുനിത വില്യംസ് ഭഗവദ് ഗീതയുടെയും ഉപനിഷത്തുകളുടെയും ഒരു പകർപ്പ് ബഹിരാകാശത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.അവർ അതിനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞത് "നമ്മെത്തന്നെയും ജീവിതത്തെയും നമ്മുടെ ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കാനും, അവയെയൊക്കെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ നോക്കിക്കാണുന്നതിനും അത് സഹായകരമായി" എന്നാണ. എ.പി.ജെ.അബ്ദുൾ കലാം ഇന്ത്യയുടെ പതിനൊന്നാമത് രാഷ്ട്രപതിയായിരുന്ന എ.പി.ജെ.അബ്ദുൾ കലാം ഭഗവദ്ഗീത വായിക്കുകയും മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലുകയും ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രയത്തിൽ എല്ലാ സംശയങ്ങൾക്കും അസ്വസ്തതകൾക്കും ഉള്ള പരിഹാരം ആണു ഗീത. ഇ.ശ്രീധരൻ (മെട്രൊ മാൻ) അദ്ദെഹം ഗീതയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ. "ആത്മീയതയ്ക്ക് മതപരമായ മുഖമുദ്രകളില്ല. ഒരു വ്യക്തിയെ അവന്റെ മനസ്സിലും ചിന്തകളിലും ശുദ്ധമാക്കുക എന്നതാണ് ആത്മീയതയുടെ സത്ത. "ഭഗവദ് ഗീത വായിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ അത് ദിവസത്തിന് ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് ഞാൻ കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ ഞാൻ അത് പരിശീലിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഒരു ഭരണപരമായ സുവിശേഷമായി ഞാൻ ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു സ്ഥാപനം നടത്തുക പോലെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും" <ref>{{Citation|title=Influence of Bhagavad Gita|date=2022-03-13|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Influence_of_Bhagavad_Gita&oldid=1076935345|work=Wikipedia|language=en|access-date=2023-02-05}}</ref> == പ്രമേയം == തത്വജ്ഞാനമാണ്‌ ഗീതയുടെ പ്രമേയം. ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഏറ്റവും ഉത്കൃഷ്ടമായ ദർശനഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഭഗവദ്ഗീത പരിഗണിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === അദ്ധ്യായം 1:അർജ്ജുനവിഷാദയോഗം === ഇരുഭാഗത്തെയും സൈന്യങ്ങൾ ഒരുങ്ങി നിൽക്കേ മഹായോദ്ധാവായ അർജ്ജുനൻ തന്റെ അടുത്ത ബന്ധുക്കളും, ഗുരുജനങ്ങളും, പിതാമഹന്മാരും യുദ്ധസന്നദ്ധരായി നിലകൊള്ളുന്നതുകണ്ട് ദുഃഖത്തിനും അനുകമ്പയ്ക്കും വശം‌വദനായി അധീരനാവുകയും,യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള നിശ്ചയം ഉപേക്ഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്‌ ഒന്നാമദ്ധ്യായത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം. ഈ അദ്ധ്യായത്തിൽ 47 ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. വ്യാസഭഗവാനിൽ നിന്ന് ദിവ്യദൃഷ്ടി സ്വായത്തമാക്കിയ സഞ്ജയനോട് യുദ്ധരംഗവർണന ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രർ പറയുന്ന; {{Cquote|'''ധർമ്മക്ഷേത്രേ കുരുക്ഷേത്രേ സമവേതാ യുയുത്സവഃ<br />''' '''മാമകാ പാണ്ഡവാശ്ചൈവ കിമകുർവത സഞ്ജയ?<br />'''}}(പുണ്യക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ യുദ്ധോത്സുകരായി ഒന്നിച്ചുകൂടിയ എന്റെ മക്കളും പാണ്ഡവരും എന്തു ചെയ്തു?)എന്ന ശ്ലോകമാണ്‌ ഒന്നാമദ്ധ്യായത്തിലെ ആരംഭശ്ലോകം. തുടർന്ന്.. {{Cquote|'''സഞ്ജയ ഉവാച ദ്യഷ്ട്വാ തു പാണ്ഡവാനീകം വ്യൂഡ്ഡം ദുര്യോധനസ്തദാ<br />''' ""ആചാര്യമുപസംഗ്യമ രാജാ വചനമബ്രവീത്<br />'''}}(സഞ്ജയൻ പറഞു: അണിനിരന്ന സെന്യത്തെ കണ്ടിട്ട് രാജവായ ദുര്യോധനൻ ദ്രോണാചാര്യരുടെ അടുക്കൽച്ചെന്ന് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.) തുടർന്ന് യുദ്ധക്ഷേത്രത്തിന്റെയും യോദ്ധാക്കളുടെയും വർണന പുരോഗമിയ്ക്കേ,യഥാക്രമം പാഞ്ചജന്യവും ദേവദത്തവും ഊതിക്കൊണ്ട് ശ്രീകൃഷ്ണനും,അർജ്ജുനനും രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്നു. {{Cquote|'''സേനയോരുഭയോർമദ്ധ്യേ രഥം സ്ഥാപയ മേച്യുത<br />''' '''യാദവേതാൻ നിരീക്ഷ്യേഹം യോദ്ധുകാമാൻ അവസ്ഥിതാൻ<br />''' '''കൈർമയാ സഹ യോദ്ധവ്യമസ്മിൻ രണസമുദ്യമേ.'''}} (ഹേ അച്യുത,ഇരു സൈന്യങ്ങൾക്കും മദ്ധ്യത്തിലായി എന്റെ തേർ കൊണ്ടു നിർത്തുക.യുദ്ധകാംക്ഷികളായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നവരെ ഞാനൊന്നു കാണട്ടെ.)എന്ന അർജ്ജുനന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഇരുസേനാവിഭാഗങ്ങൾക്കും നടുവിലേയ്ക്കു രഥം തെളിയ്ക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിവന്ന ബന്ധുമിത്രാദികളെ കണ്ട് അവയവങ്ങൾ തളർന്ന്,മുഖം വരണ്ട്,ഗാണ്ഡീവം കൈയിൽന്നിന്നു വഴുതി, {{Cquote|'''ന ച ശ്രേയോ നുപശ്യാമി ഹത്വാ സ്വജനമാഹവേ'''<br /> '''ന കാംക്ഷേ വിജയം കൃഷ്ണ ന ച രാജ്യം സുഖാനി ച'''<br />}} (ബന്ധുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുന്നതു കൊണ്ട് എങ്ങനെ എന്തു ഗുണമുണ്ടാകുമെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.കൃഷ്ണാ,എനിക്ക് വിജയം ആവശ്യമില്ല.രാജ്യവും സുഖവും എനിയ്ക്കു വേണ്ട) എന്നു വിലപിച്ച് തേരിൽ തളർന്നിരിയ്ക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെ ചിത്രത്തോടെ ഒന്നാമദ്ധ്യായം അവസാനിയ്ക്കുന്നു. === അധ്യായം 2:സാംഖ്യയോഗം === <!-- [[ചിത്രം:Gita1.jpg|thumb|200px|left|ഗീതോപദേശം ചിത്രകാരന്റെ ഭാവനയില്<br />(കടപ്പാട്:[http://www.bbti.org/ ഭക്തിവേദാന്ത ബുക്ക് ട്രസ്റ്റ്])]] --> വരാനിരിയ്ക്കുന്ന ജ്ഞാനയോഗത്തിന്റെയും കർമയോഗത്തിന്റെയും മഹിമ വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ്‌ സാംഖ്യയോഗം. കരുണാഭരിതനായ അർജ്ജുനൻ ശിഷ്യനെന്ന നിലയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനെ അഭയം പ്രാപിയ്ക്കുന്നു. നശ്വരമായ ഭൗതികശരീരവും ശാശ്വതമായ ആത്മാവും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ വിവരിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ തന്റെ ഉപദേശം ആരംഭിയ്ക്കുന്നു.പുനർജന്മമെന്ന പ്രക്രിയയും, ആത്മസാക്ഷാത്കാരവുമാണ്‌ പ്രതിപാദ്യം. 72 ശ്ലോകങ്ങളാണ്‌ സാംഖ്യയോഗത്തിലുള്ളത്. {{Cquote|'''കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതം'''<br /> '''അനാര്യജുഷ്ടമസ്വർഗ്യമകീർത്തികരമർജ്ജുന'''<br />}} (പ്രിയപ്പെട്ട അർജ്ജുന,നിന്നിൽ എവിടുന്നാണ്‌ ഈ മാലിന്യം വന്നു പെട്ടത്?ജീവിതമൂല്യമെന്തെന്ന് അറിയുന്ന ഒരാൾക്ക് ഇത് യോജിച്ചതല്ല. ഉപരിലോകങ്ങളിലേക്കല്ല,അകീർത്തിയിലേക്കാണത് നയിക്കുക.)എന്ന ശ്ലോകത്തോടെയാണ്‌ കൃഷ്ണാർജ്ജുനസം‌വാദം ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. {{Cquote|'''നത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേ മേ ജനാധിപാഃ'''<br /> '''ന ചൈവ ന ഭവിഷ്യാമഃ സർവ്വേ വയമതഃ പരം'''<br />}} (ഞാൻ ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരുകാലം ഉണ്ടായിട്ടേയില്ല.അതുപോലെ നീയും ഇക്കാണുന്ന രാജാക്കന്മാരുമെല്ലാം എന്നും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കലും നാമാരും ഇല്ലാതാവുകയില്ല.) എന്ന വൈദികസത്യം വ്യക്തമാക്കപ്പെടുകയാണ്‌ തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ.ക്ഷണികങ്ങളായ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ വരവും പോക്കും മഞ്ഞുകാലത്തിന്റെയും വേനൽക്കാലത്തിന്റെയും ഗതിവിഗതികൾ പോലെയാണെന്നും ഭൗതികശരീരം ക്ഷണികവും ആത്മാവ് സനാതനവുമാണെന്നും കൃഷ്ണൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു.അജനും നിത്യനും ശാശ്വതനും പ്രാചീനനുമായ ആത്മാവിനെ ആയുധങ്ങൾക്കു മുറിവേല്പിയ്ക്കുവാനോ അഗ്നിയ്ക്കു ദഹിപ്പിയ്ക്കുവാനോ വെള്ളത്തിനു നനയ്ക്കാനോ കാറ്റിനുശോഷിപ്പിയ്ക്കുവാനോ കഴിയുകയില്ല,അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജീവനെക്കുറിച്ച് വ്യസനിയ്ക്കാതെ കർമം ചെയ്യുന്നവൻ മാത്രമാണ്‌ മോക്ഷാർഹൻ എന്ന ഹൈന്ദവചിന്താധാരയാണ്‌ സാംഖ്യയോഗം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നത്. യോഗത്തെ നിർവചിയ്ക്കുന്നതും ഈ അധ്യായത്തിലാണ്‌, {{Cquote|'''യോഗസ്ഥഃ കുരു കർമാണി സംഗം ത്യക്ത്വാ ധനഞ്ജയ'''<br /> '''സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യൗ സമേ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ'''<br />}} (അല്ലയോ അർജുന, ജയാപചയങ്ങളോടുള്ള മമത വെടിഞ്ഞ് സമചിത്തതയോടെ നിന്റെ കർമം അനുഷ്ഠിയ്ക്കുക.ഈ സമചിത്തതയാണ്‌ യോഗം)എന്നു പറയുന്ന ഭഗവാൻ യോഗത്തിനായി യജ്ഞിയ്ക്കുന്നവൻ കർമഫലശുദ്ധീകരണത്തിലൂടെ ദിവ്യാവബോധം ലഭിയ്ക്കുമെന്നും അവൻ സ്ഥിതപ്രജ്ഞനായി,ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം‌പാലിച്ച് സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവനായി ഭൗതികതയുടെ കയത്തിൽ നിന്ന് കരകയറുവാൻ പ്രാപ്തനാവുമെന്നും പരമമായ ശാന്തി ലഭിയ്ക്കുമെന്നും പ്രസ്താവിയ്ക്കുന്നു. {{Cquote|'''ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പാർത്ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി'''<br /> '''സ്ഥിത്വാസ്യാമന്തകാലേ പി ബ്രഹ്മനിർവാണമൃച്ഛതി'''<br />}} (ഏതൊന്നിലെത്തിയാൽ മനുഷ്യന്‌ വിഭ്രാന്തിയൊഴിയുന്നുവോ ആ ആത്മീയവും ദൈവികവുമായ പഥമാണിത്. ഇവിടെ നിലയുറപ്പിച്ച് മരണവേളയിലും തൽസ്ഥിതി തുടരുന്നവൻ ഭഗവദ്ധാമത്തിലെത്തും.) എന്ന ഉപദേശത്തോടെ സാംഖ്യയോഗം അവസാനിയ്ക്കുന്നു. === അധ്യായം 3:കർമ്മയോഗം === ഒരുവൻ കർമം ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ്‌ കർമയോഗം.കർമ്മങ്ങൾക്ക് ഒരുവനെ ഈ ലോകവുമായി ബന്ധിപ്പിയ്ക്കുകയോ അതിൽ നിന്ന് വിമോചിപ്പിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം.ഭഗവത്പ്രീതിമാത്രം കാംക്ഷിച്ച് സ്വാർത്ഥമോഹങ്ങളില്ലാതെ കർമം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ യഥാർത്ഥജ്ഞാനം നേടാനാവും എന്നതാണ്‌ മൂന്നാമദ്ധ്യായത്തിന്റെ സത്ത.ആദ്ധ്യാത്മികജ്ഞാനത്തിലേയ്ക്കുള്ള പാത നിസ്സ്വാർത്ഥകർമ്മത്തിലൂടെ മാത്രമേ പ്രാപ്തമാവുകയുള്ളൂ എന്ന ഗീതയുടെ മഹത്തായ സന്ദേശം വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നത് ഈ അദ്ധ്യായത്തിലാണ്‌. മഹാഭാരതം ഭീഷ്മപര്‌വ്വത്തിലെ 27-ആം അധ്യായമാണിത്. ആകെ 43 ശ്ലോകങ്ങൾ. {{Cquote|'''ജ്യായസീ ചേത് കർമണസ്തേ മതാ ബുദ്ധി ജനാർദ്ദന'''<br />'''തത് കിം കർമണി ഘോരേ മാം നിയോജയസി കേശവ'''}} (ഹേ ജനാർദന, അല്ലയോ കേശവ, ഫലകാംക്ഷയോടെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മത്തെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്‌ ബുദ്ധി എന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിൽ അങ്ങ് എന്തിനാണ്‌ എന്നെ ക്രൂരമായ ഈ യുദ്ധത്തിന്‌ പ്രേരിപ്പിയ്ക്കുന്നത്?) എന്ന ചോദ്യത്തോടെയാണ്‌ മൂന്നാമദ്ധ്യായത്തിലെ സം‌വാദം ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. ദ്വയാർത്ഥങ്ങളുള്ള ഉപദേശങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഗീത വായിക്കുന്ന ഏതൊരു സാധാരണക്കാരനും ഉണ്ടാകാനിടയുള്ള ഈ ചോദ്യത്തിന്‌, {{Cquote|''' ന കർമണാമനാരംഭന്നൈഷ്കർമ്യം പുരുഷോശ്നുതേ '''<br />''' ന ച സംന്യസനാദേവ സിദ്ധിം സമതിഗച്ഛതി'''<br />'''ന ഹി കശ്ചിത് ക്ഷണമപി ജാതു തിഷ്ഠത്യകർമകൃത്'''<br />'''കാര്യതേ ഹ്യവശഃ കർമ സർവഃ പ്രകൃതിജൈർഗുണൈ}} (കർമ്മം ചെയ്യാതിരുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം ആരും കർമഫലങ്ങളിൽ നിന്നു മുക്തരാവുന്നില്ല. സന്യാസം കൊണ്ടു മാത്രം ഒരാൾ പൂർണത നേടുന്നില്ല.ഭൗതികപ്രകൃതിയുടെ ത്രിഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുളവാകുന്ന വാസനകൾക്കനുസരിച്ച് ഓരോ മനുഷ്യനും കർമം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതനാണ്‌.ആർക്കും ഒരൊറ്റനിമിഷം പോലും കർമത്തിൽ നിന്നൊഴിഞ്ഞു നിൽക്കാനാവില്ല.) എന്ന് വ്യക്തമായ ഉത്തരവും നൽകുന്നുണ്ട് രചയിതാവ്. [[പ്രമാണം:Avatars of Vishnu.jpg|thumb|350px|യുദ്ധസമയത്ത് അർജ്ജുനനു ഭഗവാൻ കാട്ടികൊടുക്കുന്ന ആദിനാരായണ/മഹാവിഷ്‌ണു വിശ്വരൂപം]] ത്രിഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാർജ്ജിച്ച സ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണെങ്കിലും നിഗ്രഹം കൊണ്ട് പ്രയോജനമില്ലെന്നു പറയുന്ന അർജ്ജുനനോട്,പുകതീയിനേയും,പൊടി കണ്ണാടിയെയുമെന്നപോലെ ജീവാത്മാവിനെ പരമാത്മാവിൽനിന്നകറ്റുന്ന കാമമാണ്‌ യഥാർത്ഥ ശത്രുവെന്നു പറഞ്ഞ്, {{Cquote|'''ഏവം ബുധേ പരം ബുദ്ധ്വാ സംസ്തഭ്യാത്മാനാത്മനാ'''<br />'''ജഹി ശത്രും മഹാബാഹോ കാമരൂപം ദുരാസദം'''}}<br />(ഭൗതികങ്ങളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും മനസ്സിനും ബുദ്ധിയ്ക്കും അതീതനാണ്‌ താനെന്നറിഞ്ഞിട്ട് ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെയുള്ള ആത്മീയ ബുദ്ധിയും ആത്മീയശക്തിയും കൊണ്ട് മനസ്സിനെ ഉറപ്പിച്ച് അദമ്യനായ കാമമെന്ന ശത്രുവിനെ കീഴടക്കുക)എന്ന ഉപദേശം നൽകുന്നതോടെ മൂന്നാമധ്യായം സമാപ്തമാകുന്നു. കർമം ആദിനാരായണനുള്ള (മഹാവിഷ്ണു) യജ്ഞവും പാപങ്ങൾക്കതീതവുമാവുമ്പോൾ, ആത്മാരാമാനായി വർത്തിയ്ക്കുകയും ആത്മാവിൽ പൂർണതൃപ്തനാവുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, കർത്തവ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായി പരമപദത്തിലെത്തുന്നുവെന്നതാണ്‌ മൂന്നാമദ്ധ്യായത്തിന്റെ സാരം. === അധ്യായം 4:ജ്ഞാന കർമ സംന്യാസ യോഗം === സഗുണബ്രഹ്മത്തിന്റെ ശക്തി വ്യക്തമാക്കുന്ന യോഗമാണിത്, 42 ശ്ലോകങ്ങൾ. വിവിധ യജ്ഞങ്ങളുടെ മാഹാത്മ്യവും സംസാരമധ്യേ കടന്നു വരുന്നുണ്ട്. ആദ്ധ്യാത്മികജ്ഞാനം ആത്മാവും ദൈവവുമായുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുകയും ആത്മശുദ്ധീകരണത്തിലൂടെ മോക്ഷം നൽകുകയു ചെയ്യുന്നു. നിസ്സ്വാർത്ഥകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമായി ലഭിയ്ക്കുന്ന ആ അറിവ് ഗുരുവിലൂടെ പൂർണമാക്കപ്പെടുന്നു. ഗീതയുടെ ചരിത്രമാണ്‌ നാലാമദ്ധ്യായത്തിന്റെ ആദ്യ ഭാഗത്തെ പ്രതിപാദ്യം.രാജവംശജർക്കായാണ്‌ ഭഗവദ് ഗീത ഉപദേശിയ്ക്കപ്പെട്ടത്. വിവസ്വാനെന്ന സൂര്യദേവൻ സ്വയം ക്ഷത്രിയനായതുകൊണ്ടും സൂര്യകുലത്തിന്റെ ആദിപിതാവായതുകൊണ്ടും ഭഗവദ്ഗീത ഭഗവാനിൽ നിന്ന് സ്വായത്തമാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു. ഭഗവാൻ ഉപദേശിച്ചതുകൊണ്ട് ഗീത വേദങ്ങളെപ്പോലെ വിശിഷ്ടവും അപൗരുഷേയവുമാണ്‌(മനുഷ്യകൃതമല്ലാത്തത്). സൂര്യഭഗവാനിൽ നിന്ന് മനുഷ്യപിതാവായ മനുവിലൂടെ ഇക്‌ഷ്വാകുവിലേയ്ക്കും ആ മഹത്സത്യം വ്യാപിച്ചു.എന്നാൽ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലൂടെ മൂല്യച്യുതി സംഭവിച്ച ഗീത കാലപ്രവാഹത്തിൽ തകർക്കപ്പെട്ടു. ഈ സന്ദർഭത്തിലാണ്‌ അർജുനനിൽക്കൂടി ആ പ്രമാണങ്ങൾ വീണ്ടും മനുഷ്യരാശിയിലെത്തിയ്ക്കാൻ ഗീതോപദേഷ്ടാവായ കൃഷ്ണൻ തീരുമാനിച്ചത്. ഗീതാചരിത്രം കേട്ട അർജ്ജുനൻ; {{ഉദ്ധരണി|'''അപരം ഭവതോ ജന്മ പരം ജന്മ വിവസ്വതഃ'''<br /> '''കഥമേതദ്വിജാനീയാം ത്വമാദൌ പ്രോക്തവാനിതി'''}} (വിവസ്വാൻ അങ്ങയെക്കാൾ വളരെ മുൻപ് ജനിച്ചെന്നിരിയ്ക്കെ അങ്ങ് അദ്ദേഹത്തിൻ ഉപദേശം നൽകിയെന്നുപറയുന്നത് ഞാനെങ്ങനെ വിശ്വസിയ്ക്കും?)എന്നു ചോദിയ്ക്കുന്നതോടെ സം‌വാദം പരമാത്മാവിന്റെ അതീന്ദ്രിയഭാവങ്ങളിലേയ്ക്ക് വ്യാപിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യനും നിരപേക്ഷനും അച്യുതനും തുടക്കമില്ലാത്തവനും ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയവനും എന്നാൽ നവയൗവനയുക്തനും ആണു താനെന്ന് ഗോവിന്ദൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. {{ഉദ്ധരണി|'''യദാ യദാ ഹി ധർമസ്യ ഗ്ലാനിർഭവതി ഭാരത'''<br /> '''അഭ്യുത്ഥാനമധർമസ്യ തദാത്മാനം സൃജാമ്യഹം''' }}(ഹേ ഭാരത,എവിടെ ധർമ്മാചരണത്തിന്‌ ക്ഷയം നേരിടുന്നുവോ,എപ്പോൾ അധർമ്മം തഴച്ചു വളരുന്നുവോ അപ്പോഴെല്ലാം ഞാൻ അവതരിയ്ക്കുന്നു.) എന്ന പ്രശസ്തമായ ശ്ലോകം ഈ ഭാഗത്താണ്‌.രാഗം ഭേദം ക്രോധം എന്നിവയിൽ നിന്ന് മുക്തരായി അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിയ്ക്കുന്നവർ, ജ്ഞാനത്താൽ ശുദ്ധീകൃതരായി മോക്ഷത്തെ പ്രാപിയ്ക്കുന്നു. കർമങ്ങൾക്കും കർമഫലങ്ങൾക്കും അതീതനാണ്‌ പരമാത്മാവ്. എല്ലാം അദ്ദേഹത്തിൽനിന്നുത്ഭവിയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിൽ വിശ്രമിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.ആത്മസാക്ഷാത്കാരം ലഭിച്ച ഒരു വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥജ്ഞാനം ഗ്രഹിച്ച് പാപികളിൽ വച്ച് മഹാപാപിയായവനു പോലും ഭൗതികജീവിതത്തിലെ ദുഃഖസമുദ്രം തരണം ചെയ്യാൻ സാധിയ്ക്കും.അങ്ങനെ കത്തുന്ന തീ വിറകിനെയെന്നപോലെ ജ്ഞാനമാകുന്ന അഗ്നി സർവ്വ കർമഫലങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി പരമമായ ആദ്ധ്യാത്മികശാന്തി നൽകുന്നു. ഇതാണ്‌ നാലാമധ്യായത്തിന്റെ ഭാവാർത്ഥം. ജീവസത്തയുടെ സാര്വകാലീനമായ പ്രവർത്തനം അഥവാ സനാതനയോഗം എന്നതാണ്‌ ഈ അദ്ധ്യായത്തിൽ പ്രസ്താവിയ്ക്കപ്പെട്ട യോഗപദ്ധതി. ഇതിന്‌ ദ്രവ്യയജ്ഞം എന്നും ആത്മയജ്ഞം എന്നും രണ്ടു ശാഖകളുണ്ട്. ദ്രവ്യയജ്ഞം ഭൗതികതയുടെ പ്രതീകമാണെങ്കിൽ ആത്മയജ്ഞം ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആത്മസാക്ഷാത്കരണത്തിന്റെയും പാതയാണ്‌. === അധ്യായം 5:സന്യാസയോഗം === ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും തമ്മിലുള്ള അഭേദ്യമായ ബന്ധം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്‌ 29 ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഈ അദ്ധ്യായത്തിൽ.പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മായാശക്തിയാൽ ബന്ധിതരായ ജീവാത്മാക്കൾ,തങ്ങൾ ചുറ്റും കാണുന്ന എന്തിന്റെയും അധീശത്വം ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ഭഗവാന്റെ ഭൗതികശക്തിയ്ക്കധീനരാണവർ. ഭഗവാനാണ്‌ പൂർണാധികാരിയെന്ന അറിവോടെ ചെയ്യപ്പെടുന്ന കർമമാണ്‌ പൂർണതയിലെത്തുന്നത്. ഭക്തനും കൂടിയായ യോഗിയാണ്‌ യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.ജ്ഞാനകർമയോഗങ്ങൾ ക്ലേശഭൂവിഷ്ടവും ദീർഘകാലം കൊണ്ടുമാത്രം ഫലം നൽകുന്നവയുമാണ്‌. എന്നാൽ കഥാശ്രവണാദികൾ കൊണ്ട് ആർക്കും കൈവരിയ്ക്കാവുന്ന ആദ്യന്തം മധുരതരവും ഫലപ്രദവുമായ മോക്ഷോപാധിയാണ്‌ ഭക്തി. സന്യാസം കർമത്യാഗവും, കർമയോഗം കർമാനുഷ്ടാനവുമാവുമ്പോൾ ഇവയിൽ ഏതാണു ശ്രേഷ്ഠമെന്ന സംശയം അർജ്ജുനനിലുണ്ടാകുന്നു. {{ഉദ്ധരണി|'''യത് സാംഖ്യേ പ്രാപ്യതേ സ്ഥാനം തദ്യോഗൈരപി ഗമ്യതേ'''<br />'''ഏകം സാംഖ്യം ച യോഗം ച യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി'''}} (ഏതു സ്ഥാനം സാംഖ്യന്മാർ നേടുന്നുവോ അത് യോഗികളും നേടും.സാംഖ്യവും യോഗവും ഒന്നെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നവനാണ്‌ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനി) എന്ന് കൃഷ്ണൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതായത് കാമ്യകർമങ്ങൾ ത്യജിയ്ക്കുന്ന സന്യാസിയോളം ശ്രേഷ്ഠനാണ്‌ ഫലേച്ഛയില്ലാതെ കർമമനുഷ്ടിയ്ക്കുന്നവനും. അഗ്നിയിൽ ഹോമിയ്ക്കുമ്പോൾ "ഇദം ന മമ" എന്നു പറയുന്ന സന്യാസിക്കു സമനാണ്‌ സ്വാർത്ഥമോഹങ്ങളില്ലാതെ ജീവിതോദ്ദേശ്യം നിറവേറ്റുന്ന സാധാരണമനുഷ്യർ.വിദ്വാന്മാരും വിനീതരുമായ അത്തരക്കാർ ബ്രാഹ്മണനെയും പശുവിനെയും പട്ടിയേയും ചണ്ഡാലനെയും സമഭാവത്തോടെ ദർശിക്കുന്നു.സമചിത്തത നേടാതെ കർമം ത്യജിയ്ക്കുന്നവൻ സന്യാസിയല്ല,അലസനാണ്‌.കർമമല്ല കർമഫലകാംക്‌ഷയാണ്‌ ത്യജിയ്ക്കേണ്ടത്.ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ കർമയോഗവും സാംഖ്യയോഗവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളാണെന്നു തോന്നുമെങ്കിലും അവരണ്ടും പരസ്പരപൂരകങ്ങളാണെന്നു വ്യക്തമാക്കുകയാണ്‌ ഗ്രന്ഥകർത്താവ്. === അധ്യായം 6:ആത്മസം‌യമയോഗം === ധ്യാന യോഗം എന്നും അഭ്യാസയോഗം എന്നും ഈ യോഗം അറിയപ്പെടുന്നു.അഷ്ടാംഗ യോഗ പദ്ധതിയുടെ മഹിമയാണ്‌ പ്രധാന പ്രതിപാദ്യം.ആകെ 47 ശ്ലോകങ്ങൾ.മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുവാനും പരമാത്മാവിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിയ്ക്കാനും സഹായിക്കുന്ന അഷ്ടാംഗ യോഗം സമാധിയിൽ(പൂർണമായ ഈശ്വരാവബോധത്തിൽ) പരിണമിയ്ക്കുന്നു.യോഗസിദ്ധിയിലൂടെ ശരീരമല്ല ആത്മാവാണ്‌ താൻ എന്ന തിരിച്ചറിവ് ലഭിയ്ക്കുന്നവൻ പൂർണനാവുന്നു. ഇതാണ്‌ ആറാമദ്ധ്യായത്തിൻറെ സാരം. അഞ്ചാമദ്ധ്യായത്തിലെന്ന പോലെ കർമത്തെയും കർമഫലത്തെയും കുറിച്ചുള്ള സം‌വാദത്തോടെയാണ്‌ ആറാമദ്ധ്യായവും ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്.ധ്യാനവിധികളും യോഗവിധികളും സംഭാഷണമദ്ധ്യേ കടന്നു വരുന്നുണ്ട്. പരമാത്മാവിലെത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴിയായി അഷ്ടാംഗയോഗത്തെ അവതരിപ്പിയ്ക്കയാണ്‌ തുടർന്നുള്ള വരികളിൽ.{{ഉദ്ധരണി|'''ആരുരുക്ഷോർമുനേര്യോഗം കർമകാരണമുച്യതേ'''<br />'''യോഗാരൂഢസ്യ തസ്യൈവ ശമഃ കാരണമുച്യതേ'''}}(അഷ്ടാംഗയോഗം പരിശീലിയ്ക്കുന്നവന്‌ കർമം മാർഗ്ഗമായ് ഭവിയ്ക്കുന്നു. യോഗസിദ്ധി അവനെ ശാന്തിയിലേയ്ക്കു നയിക്കുന്നു.)എന്നു പറയുന്ന കൃഷ്ണൻ യോഗമെന്നത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേയ്ക്കുള്ള കോണിയാണെന്നു സമർത്ഥിയ്ക്കുന്നു.ഈ കോണിയുടേ പടികൾ ഒരു ജീവന്റെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന തലങ്ങളിൽ നിന്നു തുടങ്ങി ആദ്ധ്യാത്മിക ജീവിതത്തിലെ അത്യുന്നതമായ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം വരെയെത്തിനിൽക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ആദ്യപടി യോഗാരുരുക്ഷുവും ഒടുവിലത്തേത് യോഗാരൂഢവുമാണ്‌. തുടർന്ന് {{ഉദ്ധരണി|'''ജിതോത്മന പ്രശാന്തസ്യ പരമാത്മാ സമാഹിതഃ'''<br />'''ശീതോഷ്ണ സുഖദുഃഖേഷു തഥാ മാനാപമാനയോഃ'''}}(താനെ സ്വയം ഉദ്ധരിയ്ക്കുന്നതും ക്ഷയിപ്പിയ്ക്കുന്നതും താൻ തന്നെയാണ്‌.) എന്ന അഷ്ടാംഗയോഗതത്വം വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യധർമം നിറവേറ്റുന്നതിനായി മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിയ്ക്കലാണ്‌ അഷ്ടാംഗയോഗചര്യയുടെ പരമമായ ലക്‌ഷ്യം.മനസ്സിനെ ജയിച്ചവന്‌ മനസ്സു തന്നെയാണ്‌ ഉറ്റസുഹൃത്ത്.അതിനു കഴിയാത്തവനാവട്ടെ മനസ്സ് പരമശത്രുവായി വർത്തിയ്ക്കുന്നു.അതായത്,മനോനിയന്ത്രണമില്ലാത്ത യോഗാഭ്യാസം ബാഹ്യപ്രകടനമായി അവശേഷിയ്ക്കും.മനോവിജയം സാധിച്ചാലാവട്ടെ,പരമാത്മാവിന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാൻ ജീവാത്മാവ് സ്വയം സന്നദ്ധനാവുന്നതു വഴി മോക്ഷം സാധ്യമാകും. ആ മനോവിജയമാണ്‌ അഷ്ടാംഗയോഗം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. യോഗപരിശീലന വിധികളെക്കുറിച്ചും കൃഷ്ണൻ വാചാലനാവുന്നു. യോഗി സംഭാഷണം ചുരുക്കണം. വിജനസ്ഥലത്ത് കുശപ്പുല്ലും മാന്തോലും അതിനു മുകളിൽ വസ്ത്രവും വിരിച്ച്,അത്യുന്നതമോ താഴ്ന്നതോ അല്ലാത്ത ഇരിപ്പിടം തയ്യാറാക്കി ഏകാഗ്രചിത്തനായി ആത്മശുദ്ധീകരണത്തിനു വേണ്ടി യോഗം പരിശീലിക്കണം.ശരീരവും കഴുത്തും ഋജുരേഖയിൽ നിർത്തിക്കൊണ്ട് പ്രാണായാമം പരിശീലിക്കണം.നോട്ടം പുരികങ്ങളുടെ ഇടയിലോ നാസികാഗ്രത്തിലോ ഉറപ്പിക്കണം. ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠയും അനിവാര്യമാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ ആഹാരം, വിഹാരം ,നിദ്ര,പ്രവൃത്തി തുടങ്ങിയവയിൽ മിതത്വം പാലിച്ച് സമചിത്തതയോടെ പരമാത്മാവിനെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച് യോഗാഭ്യാസം ചെയ്യുന്നവന്‌ മനശ്ശാന്തി ലഭിയ്ക്കുന്നു.അഭ്യാസമുറകളോ, വ്യായാമമോ അല്ല യഥാർത്ഥ യോഗചര്യ.അത് മനോജയം നേടി പരമപദം പ്രാപിയ്ക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗമാണ്‌. യോഗാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ അതീന്ദ്രിയാവസ്ഥ നേടിയ യോഗയുക്തന്റെ സവിശേഷതകളെക്കുറിച്ചും ആറാമദ്ധ്യായത്തിൽ പരാമർശമുണ്ട്. {{ഉദ്ധരണി|'''യഥാ ദീപോ നിവാസ്ഥതോ നേങ്ഗതേ സോപമാ സ്മൃതാ'''<br />'''യോഗിനോ യതചിത്തസ്യ യ്ഞ്ജതോ യോഗമാത്മന'''}}(കാറ്റു തട്ടാത്ത ദീപം പോലെ അചഞ്ചലനായവനാണ്‌ യോഗി)എന്നാണു യോഗയുക്തന്റെ വർണന.സമാധിയെന്ന ഈ പൂർണാവസ്ഥയിൽ ശരീരമല്ല ആത്മാവാണ് താൻ എന്ന ബോധം അഥവാ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം ലഭിയ്ക്കുന്നു. നിഷ്ക്രിയവും നിർമ്മലവും നിർഗുണവുമായ ആത്മാവാണ്‌ താൻ എന്നറിഞ്ഞാൽ കർതൃത്വബുദ്ധിയും ഭോക്തൃത്വബുദ്ധിയും നശിക്കും. മറ്റെല്ലാ സുഖങ്ങൾക്കും മീതെയുള്ള ഇന്ദ്രിയാതീതമായ സുഖം ലഭിയ്ക്കാൻ അവൻ യോഗ്യനാവുന്നു.ഇതാണ്‌ ധ്യാനയോഗം സാമാന്യജനത്തിനു നൽകുന്ന ഉപദേശം. യോഗചര്യയെയും യോഗിയെയും കുറിച്ചുമുള്ള ഭഗവദ്‌വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്ന അർജ്ജുനനിൽ ഏതൊരു സാധാരണക്കാരനിലുമെന്നപോലെ, മനോനിയന്ത്രണം സാദ്ധ്യമാണോ എന്ന സംശയമുളവാകുന്നു. നിരന്തരപരിശ്രമം ഫലസിദ്ധി നൽകുമെന്നു പറഞ്ഞ് ഭക്തനും കൂടിയായ യോഗിയാണ്‌ ശ്രേഷ്ഠൻ എന്ന് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആറാമദ്ധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു. ഭഗവദ്‌ഗീതയിൽ ആകെയുള്ള 18 അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ ബാക്കിയുള്ളവ താഴെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ധ്യായം 07: ജ്ഞാനവിജ്ഞാനയോഗം (30 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 08: അക്ഷരബ്രഹ്മയോഗം (28 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 09: രാജവിദ്യാരാജഗുഹ്യയോഗം (34 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 10: വിഭൂതിയോഗം (42 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 11: വിശ്വരൂപദർശനായയോഗം (55 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 12: ഭക്തിയോഗം (20 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 13: ക്ഷേത്ര ക്ഷേത്രജ്ഞ വിഭാഗയോഗം (35 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 14: ഗുണത്രയവിഭാഗയോഗം (27 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 15: പുരുഷോത്തമയോഗം (20 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 16: ദൈവാസുരസമ്പദ്വിഭാഗയോഗ (24 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 17: ശ്രദ്ധാത്രയവിഭാഗ യോഗം (28 ശ്ലോകം) അദ്ധ്യായം 18: മോക്ഷ സംന്യാസ യോഗം (78 ശ്ലോകം) <!-- ===അധ്യായം 7:ജ്ഞാനയോഗം=== ===അധ്യായം 8:താരകബ്രഹ്മയോഗം=== ===അധ്യായം 9:രാജരാജഗുഹ്യയോഗം=== ===അധ്യായം 10:വിഭൂതിയോഗം=== ===അധ്യായം 11:വിശ്വരൂപദർശനയോഗം=== ===അധ്യായം 12:ഭക്തിയോഗം=== ===അധ്യായം 13:ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിഭാഗയോഗം=== ===അധ്യായം 14:ഗുണത്രയവിഭാഗയോഗം=== ===അധ്യായം 15:പുരുഷോത്തമയോഗം=== ===അധ്യായം 16:ദേവാസുരസമ്പദ്വിഭാഗയോഗം=== ===അധ്യായം 17:ശ്രദ്ധാത്രേയവിഭാഗയോഗം=== ===അധ്യായം 18:മോക്ഷസന്യാസയോഗം=== --> == ഉപനിഷദ് സാരം == ഉപനിഷത്തുകളുടെ സംഗ്രഹമാണ് ഗീത എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Hitopadesha.jpg|250px|thumb|right|ഗീതോപദേശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വെങ്കലപ്രതിമ]] സർ‌വോപനിഷദോ ഗാവോ<br />ദോഗ്ദ്ധാ ഗോപാലനന്ദന:<br />പാർഥോ വത്സ: സുധീർഭോക്താ<br />ദുഗ്ദ്ധം ഗീതാമൃതം മഹത്<br /> എന്ന ഗീതാധ്യാനശ്ലോകം പ്രസിദ്ധമാണ്. ഉപനിഷത്തുകളാകുന്ന പശുക്കളിൽ നിന്ന് അർജുനനാകുന്ന കിടാവിനെ നിമിത്തമാക്കി കറവക്കാരനായ ഗോപാലനന്ദനൻ കറന്നെടുത്ത പാലാണ് ഗീതാമൃതമെന്നാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം. <ref>എം.എസ്. ചന്ദ്രശേഖരവാരിയർ, മേലുദ്ധരിച്ച ഭഗവദ്‌ഗീതാ പരിഭാഷയുടെ ആമുഖത്തിൽ</ref>ഉപനിഷത്തുകളിലെ പല മന്ത്രങ്ങളും തെല്ലു വ്യത്യാസത്തോടെ ഗീതയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്. == പ്രധാന ശ്ലോകങ്ങൾ == ;പ്രഥമ ശ്ലോകങ്ങൾ:- <br /> '''അദ്ധ്യായം 1. അർജ്ജുനവിഷാദയോഗം''' {{Cquote | ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു : ധർമക്ഷേത്രം കുരുക്ഷേത്രം പുക്കു പോരിന്നൊരുങ്ങിയോർ എൻ കൂട്ടരും പാണ്ഡവരും എന്തേചെയ്തതു സഞ്ജയ! സഞ്ജയൻ പരഞ്ഞു: പാണ്ഡുസൈന്യം വ്യൂഹമാണ്ടു കണ്ടു ദുര്യോധനൻ നൃപൻ ആചാര്യന്റെ സമീപത്തു ചെന്നിട്ടിങ്ങനെ ചൊല്ലിനാൻ: "കൺടാലും പാണ്ഡവരുടെയാചാര്യ, പെരുതാം പട ധീമാൻ ദ്രുപദജൻ നിന്റെ ശിഷ്യൻ വ്യൂഹം ചമച്ചിതാ }} ;മറ്റ് പ്രധാന ശ്ലോകങ്ങൾ:- '''അദ്ധ്യായം 4. ജ്ഞാനകർമവിഭാഗയോഗം''' ;ശ്ലോകം 7: {{Cquote | ധർമത്തിനെപ്പോഴൊക്കേയും ഗ്ലാനി ഭവിപ്പൂ ഭാരത! അധർമാഭ്യുത്ഥാനവുമന്നാത്മസൃഷ്ടി കഴിപ്പു ഞാൻ. }} ;ശ്ലോകം 8: {{Cquote | സാധുസംരക്ഷണത്തിനും ദുഷ്ടസംശിക്ഷണത്തിനും ധർമത്തിൻ നിലനില്പിനും ജനിക്കുന്നൂ യുഗായുഗം }} == ഭഗവത് ഗീതാദിനം/ ഗീതാജയന്തി == കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ട് തേർതട്ടിൽ തളർന്നിരുന്ന അർജ്ജുനന്‌ വിഷാദരോഗം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജീവിതത്തിൻറെയും മരണത്തിൻറെയും തത്ത്വശാസ്ത്രം ഭഗവദ്ഗീതയിലൂടെ അർജ്ജുനനെ ഉപദേശിച്ചത് ശകവർഷത്തിലെ മാർഗശീർഷമാസ (ആഗ്രഹായമാസം) ശുക്ല ഏകാദശി നാളിലാണെന്ന്‌ കരുതുന്നു. അതിനാൽ അർജുനന് ഗീത ഉപദേശിച്ച ഈ ഏകാദശി ദിനത്തെ ഗീതാജയന്തി ഉത്സവ ദിനമായും ഭഗവത് ഗീതാദിനമായും ആഘോഷിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Gita_Jayanti|title=Gita Jayanti|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> {{Wikiquote}} {{wikisource|ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത}} {{കവാടം ഹിന്ദുമതം}} * [[oldwikisource:भगवद् गीता|Full text in Sanskrit with Devanagari script]] at [[Wikisource]] * [http://www.gita-society.com/ International Gita Society] === പരിഭാഷകൾ === * [http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/index.htm Gita Supersite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010121922/http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/index.htm |date=2007-10-10 }} with [[Sanskrit]] text, four English translations and both classical and contemporary commentaries * [http://www.geeta-kavita.com/ Gita Kavya Madhuri]: samples of metered translation into [[Hindi]] verse by Rajiv Krishna Saxena ==== പൂർണ്ണതയിൽ ഉള്ളത് ==== * [https://web.archive.org/web/20090901173329/http://malayalamebooks.wordpress.com/2009/08/29/bhagavad-gita-malayalam-text-translation/ ശ്രീമദ് ഭഗവദ് ഗീത മലയാളം അർത്ഥസഹിതം PDF] * [http://sss.vn.ua/bh_g_eng.htm 1784 translation] by [[Tapasyananda|Swami Tapasyananda]] * [http://www.sacred-texts.com/hin/sbe08/ 1882 translation] by [[Kashinath Trimbak Telang]] [http://en.wikisource.org/wiki/The_Bhagavad_Gita Wikisource link] * [http://www.theosociety.org/pasadena/gita/bg-eg-hp.htm 1890 translation] by [[William Quan Judge]] * [http://www.yogamovement.com/texts/gita.html 1900 translation] by [[Sir Edwin Arnold]] [http://en.wikisource.org/wiki/The_Bhagavad_Gita_%28Arnold_translation%29 Wikisource link] * [https://web.archive.org/web/20081210204455/http://members.aol.com/jajnsn/ 1934 translation] by [[Mahadev Desai]] of [[Mahatma Gandhi]]'s 1929 [[Gujurati]] translation and commentary * [http://bhagavadgitaasitis.com/en 1971 translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109062629/http://bhagavadgitaasitis.com/en |date=2006-11-09 }} by [[A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada]] entitled ''[[Bhagavad Gita As It Is]]'' with [[Sanskrit]] text and English commentary. * [http://www.chinmayauk.org/Resources/Downloads.htm 1992 translation and commentary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705012202/http://www.chinmayauk.org/Resources/Downloads.htm |date=2008-07-05 }} by [[Swami Chinmayananda]] * [http://eawc.evansville.edu/anthology/gita.htm 1988 translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828180532/http://eawc.evansville.edu/anthology/gita.htm |date=2008-08-28 }} by [[Ramananda Prasad]] * [http://www.allfaith.com/Religions/Hinduism/gita.html 1993 translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404225504/http://allfaith.com/Religions/Hinduism/gita.html |date=2007-04-04 }} by Jagannatha Prakasa (John of AllFaith) * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/bhagavad_gita/bhagavad_gita_sankara_bhashya.php 2000 translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701065119/http://www.bharatadesam.com/spiritual/bhagavad_gita/bhagavad_gita_sankara_bhashya.php |date=2007-07-01 }} by [[Swami Gambhirananda]] with commentary from the 8th century by [[Adi Shankaracharya]] * [http://www.san.beck.org/Gita.html 2001 translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630183115/http://www.san.beck.org/Gita.html |date=2007-06-30 }} by Sanderson Beck * [http://www.atmajyoti.org/gi_bhagavad_gita_intro.asp 2004 metered translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822191918/http://www.atmajyoti.org/gi_bhagavad_gita_intro.asp |date=2008-08-22 }} by Swami Nirmalananda Giri with [http://www.spiritual-happiness.com/scriptures.html audio] * [http://www.bhagavad-gita.org/Gita/intro.html Translation] by Jagannath Das with [http://www.bhagavad-gita.org/ audio] <!--DOWNLOAD NOT WORKING 22 FEB 07 *[http://ilovemyguru.org/Downloads/details/id=26.html Translation] by [[Bhaktivedanta Narayana|Srila Bhaktivedanta Narayana Maharaja]]--> ==== തിരഞ്ഞെടുത്തവ ==== * 1985 translation by [[Eknath Easwaran]]: [http://www.nilgiri.org/Contentfiles/Passages/RiversPassage.cfm?ID=25 ch. 2 beg.], [http://www.nilgiri.org/Contentfiles/Passages/RiversPassage.cfm?ID=63 mid], [http://www.nilgiri.org/Contentfiles/Passages/RiversPassage.cfm?ID=5 end], [http://www.nilgiri.org/Contentfiles/Passages/RiversPassage.cfm?ID=37 ch. 9], and [http://www.nilgiri.org/Contentfiles/Passages/RiversPassage.cfm?ID=46 ch. 18] * [http://www.wildriverreview.com/3-poetry_bhagavadgita.php 2007 translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831093621/http://www.wildriverreview.com/3-poetry_bhagavadgita.php |date=2007-08-31 }} by John Timpane of Canto 11 === അഭിപ്രായ പ്രകടനങ്ങൾ === * [http://www.granthamandira.org/search.php?search_keywords=Bhagavad Six commentaries]: by [[Adi Sankara]], [[Ramanuja]], Sridhara Swami, [[Madhusudana Sarasvati]], [[Visvanatha Chakravarti]] and Baladeva Vidyabhusana * [http://www.prabhupadavani.org/Gita/web/text/001.html Bhagavad Gita introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060309030920/http://www.prabhupadavani.org/Gita/web/text/001.html |date=2006-03-09 }} lecture by [[A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada]] * [http://www.atmajyoti.org/hi_gita_commentary_1.asp Commentary on the Gita by Swami Nirmalananda Giri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050831214451/http://www.atmajyoti.org/hi_gita_commentary_1.asp |date=2005-08-31 }} * [http://www.yogananda-srf.org/py-life/index.html Commentary] by [[Paramahansa Yogananda]] * [http://www.miraura.org/lit/sa/eog/eog-sel.html Essays on Gita] by [[Sri Aurobindo]] * [https://web.archive.org/web/20090115160900/http://members.aol.com/jajnsn/index.html ഗാന്ധിയുടെ ഗീതാവ്യാഖ്യാനം] === ശബ്ദ ലേഖനങ്ങൾ === * [https://web.archive.org/web/20090117014035/http://www.vaisnava.cz/clanek_en.php3?no=24 Recitation] of verses in [[Sanskrit]] ([[MP3]] format) * [http://www.krishna.com/main.php?id=277 Bhagavad Gita (As It Is) Complete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205221648/http://www.krishna.com/main.php?id=277 |date=2006-12-05 }} produced by [[The International Society for Krishna Consciousness]] * [http://www.shreemaa.org/drupal/taxonomy_menu/3/9 Bhagavad Gita online classes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101205438/http://www.shreemaa.org/drupal/taxonomy_menu/3/9 |date=2007-01-01 }} by [[Swami Satyananda Saraswati]] * [http://www.gitamrta.org/bg.htm Bhagavad Gita in 6 Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509134404/http://www.gitamrta.org/bg.htm |date=2008-05-09 }} * [http://www.arshabodha.org/ab/wcms/en/home/teachings Bhagavad Gita lectures]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in English ([[MP3]] format) {{Mahabharata|state=uncollapsed}} {{Hindu Culture and Epics}} {{Commonscat|Bhagavad Gita}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവഗ്രന്ഥങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭഗവദ്ഗീത]] [[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതം]] pn93erhkniariwi0gtgonsnjt8mas1o ഓസ്കാർ വൈൽഡ് 0 14354 4682628 4629552 2026-11-03T23:42:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682628 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Oscar Wilde}} {{Infobox Writer | name = ഓസ്കാർ വൈൽഡ് | image = Oscar Wilde portrait by Napoleon Sarony - albumen.jpg | imagesize = 200px | caption = | pseudonym = | birth_date = [[ഒക്ടോബർ 16]], [[1854]] | birth_place = [[പ്രമാണം:Flag of Leinster.svg|23px|അയർലാന്റിന്റെ കൊടി]] [[ഡബ്ലിൻ]], [[അയർലാന്റ്]] | death_date = [[നവംബർ 30]], [[1900]], പ്രായം {{age|1854|10|16|1900|11|30}} | death_place = {{flagicon|France}} [[പാരീസ്]], [[ഫ്രാൻസ്]] | occupation = [[നാടകകൃത്ത്]], [[നോവലിസ്റ്റ്]], [[കവി]] | nationality = [[അയർലാന്റ്|ഐറിഷ്]] | period = | genre = | subject = | movement = | debut_works = | influences = [[സോക്രട്ടീസ്]], [[പ്ലേറ്റോ]], [[ആൾജെർനോൺ ചാൾസ് സ്വിൻബർൺ|സ്വിൻബർൺ]], [[വാൾട്ടർ പാറ്റർ]], [[ജോൺ റസ്കിൻ|റസ്കിൻ]], [[വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ|വിറ്റ്മാൻ]] | influenced = [[ടി.എസ്. എലിയട്ട്]], [[മോറിസ്സേയ്]], [[ദ് ലിബെർട്ടീൻസ്]] | signature = | website = | footnotes = }} '''ഓസ്കാർ ഫിൻ‌ഗൽ ഒ ഫ്ലഹെർട്ടി വിൽസ് വൈൽഡ്''' ([[ഒക്ടോബർ 16]], [[1854]] – [[നവംബർ 30]], [[1900]]) ഒരു [[അയർലാന്റ്|ഐറിഷ്]] [[നോവലിസ്റ്റ്|നോവലിസ്റ്റും]], [[കവി|കവിയും]], [[ചെറുകഥ|ചെറുകഥാകൃത്തും]] [[വിക്ടോറിയൻ കാലഘട്ടം|വിക്ടോറിയൻ കാലഘട്ടത്തിലെ]] ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ നാടകകൃത്തുകളിൽ ഒരാളും ആയിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Oscar-Wilde|title=Oscar Wilde, Biography, Books, Facts|access-date=2020-05-16|last=Beckson|first=Karl|date=|website=britannica.com|publisher=Encyclopedia Britannica}}</ref>,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/inmemoriamoscar00jeungoog/page/n8/mode/2up|title=In Memoriam, Oscar Wilde|last=Gide|first=Andre|last2=Blei|first2=Franz|last3=Juenesse|first3=Ernest|publisher=The Literary Collection|year=1905|isbn=|location=Greenwich Conn|pages=}}</ref>. മൂർച്ചയേറിയ ഹാസ്യത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്നു ഓസ്കാർ വൈൽഡ് <ref>{{Cite book|title=Nothing...Except My Genius: The Wit and Wisdom of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/nothingexceptmyg0000wild|last=Wilde|first=Oscar|publisher=Penguin Classics|year=2010|isbn=978-0141192680|location=UK|pages=}}</ref>,<ref>{{Cite book|title=The Wicked Wit of Oscar Wilde|publisher=Michael O'Mara (Reprint)|year=2016|isbn=978-1782435426|editor-last=Leach|editor-first=Maria|location=London, UK|pages=}}</ref>. ഓസ്കാർ വൈൽഡ് ഒരു സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗിയായിരുന്നു. ഇത് വിക്ടോറിയൻ കാലഘട്ടത്തിൻറെ സദാചാരബോധങ്ങൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും നിരക്കാത്തതിനാൽ ഓസ്കാർ വൈൽഡ് രണ്ടു വർഷത്തോളം കഠിനതടവിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref>H. Montgomery Hyde, ''The Love That Dared not Speak its Name;'' p.5</ref> ഈ [[ജയിൽ]]<nowiki/>വാസം വൈൽഡ് 46-ആം വയസ്സിൽ മരിച്ചുപോവുന്നതിന് കാരണമായി എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. വൈൽഡിൻറെ അപകീർത്തികേസും ജയിൽശിക്ഷയും പത്നി കോൺസ്റ്റൻസ് വൈൽഡിൻറേയും മക്കളുടേയും ജീവിതം ഏറെ ദുഷ്കരമാക്കി. അതിനാൽ വൈൽഡ് എന്ന കുടുംബപ്പേര് ഉപേക്ഷിച്ച് ഹോളൻഡ് എന്ന പേർ സ്വീകരിച്ച് അവർ [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്|സ്വിറ്റ്സർലൻഡിൽ]] താമസമാക്കി.<ref>{{Cite book|title=Son of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/sonofoscarwilde0000holl_u8v6|last=Holland|first=Vyvyan|publisher=Publisher: Carroll & Graf|year=1999|isbn=978-0786707010|location=New York|pages=}}</ref>. പില്കാലത്ത് ഓസ്കാർ വൈൽഡും സെബാസ്റ്റ്യൻ മെൽമോത് എന്ന അപരനാമം സ്വീകരിച്ചു<ref name=":0" />. ==ജീവിതരേഖ == === ജനനം, വിദ്യാഭ്യാസം === പ്രശസ്തനായ നേത്രചികിത്സാവിദ്ഗധൻ വില്യം വൈൽഡിൻറേയും, സ്പെരാൻസാ(Speranza) എന്ന അപരനാമത്തിൽ കവിതകളെഴുതിയിരുന്ന ദേശിയവാദിയായ കവയിത്രി, ജെയ്ൻ ഫ്രാൻസെസ്കാ ആഗ്നസ് വൈൽഡിൻറേയും രണ്ടാമത്തെ മകനായി 1854,ഒക്ടോബർ 16-ന് ഓസ്കാർ വൈൽഡ് ഡബ്ലിനിൽ ജനിച്ചു.<ref>{{Cite book|title=The Trials of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde|last=Hyde|first=H Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=[https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/25 25]-26}}</ref>,<ref>{{Cite book|title=Complete Works of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harper Collins|others=Vyvyan Holland (Introduction)|year=1994|isbn=|location=Glasgow|pages=7}}</ref> പൊർടോറ റോയൽ സ്കൂളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിച്ചത്. ഹൈസ്കൂൾ പഠനം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ ഡബ്ലിനിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ സ്കോളർഷിപ്പോടെ പ്രവേശനം ലഭിച്ചു. ഡബ്ളിനിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ നിന്ന് ഭാഗികസ്കോളർഷിപ്പോടെ ഓസ്കാർ, ഓക്സ്ഫോർഡിലെ മാഗ്ദലിൻ കോളേജിലെത്തി. ‘കല കലയ്ക്കു വേണ്ടി’ എന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രചാരകനാവുന്നത് ഓക്സ്ഫോർഡിൽ വച്ചാണ്‌. ഗ്രീക് ക്ലാസിക് കൃതികളും, കവിതകളും വൈൽഡിന്റെ പഠനവിഷയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവ രണ്ടിലും വിശേഷബഹുമതികളോടെ 1879 -ൽ കോളെജ് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. സാഹിത്യരചന ഉപജീവനമാർഗമായിക്കണ്ട് ലണ്ടനിലെത്തി. === സാഹിത്യജീവിതം === വൈൽഡിൻറെ സാഹിത്യ ജീവിതം ഹ്രസ്വമായിരുന്നു. 1880-ൽ എഴുതിയ വേരാ എന്ന ആദ്യ നാടകം ലണ്ടനിൽ അരങ്ങേറിയതേയില്ല. 1881-ൽ ഒരു കവിതാസമാഹാരം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചുവെങ്കിലും അതും കാര്യമായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടില്ല. 1882 -ൽ അമേരിക്കയിൽ ഒരു പ്രഭാഷണ പരമ്പര നടത്താനുള്ള അവസരം ഒത്തുവന്നത് വൈൽഡിൻറെ സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സഹായകമായി<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/n4/mode/1up|title=The Trials of Oscar Wilde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=42-45}}</ref>.[[പ്രമാണം:Constance Wilde with son Cyril 1889.jpg|ലഘുചിത്രം|കോൺസ്റ്റൻസ് വൈൽഡും മൂത്ത പുത്രൻ സിറിലും. 1889-ലെ ചിത്രം]] പിന്നീടെഴുതിയ ഹാപ്പി പ്രിൻസ് (1888), ലോർഡ് ആർതർ സാവിൽസ് ക്രൈം (1891), എ ഹൗസ് ഒഫ് പോമഗ്രനേറ്റ്സ് (1891) എന്നീ കഥാസമാഹാരങ്ങളും, 1891-ൽ തന്നെ ഇറങ്ങിയ ദി പിക്ചർ ഒഫ് ഡോറിയൻ ഗ്രേ എന്ന നോവലും അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ആ പ്രശസ്തിയുടെ സ്ഥിരീകരണമായിരുന്നു, പിന്നീട് ലണ്ടനിലെ നാടകശാലകളിൽ അവതരിപ്പിച്ച ലേഡി വിന്റർമേഴ്സ് ഫാൻ, എ വുമൺ ഓഫ് നോ ഇമ്പോർട്ടൻസ്, ഏൻ ഐഡിയൽ ഹസ്ബൻഡ്, ദി ഇമ്പോർട്ടൻസ് ഒഫ് ബീയിങ്ങ് ഏണസ്റ്റ് എന്നീ നാടകങ്ങൾക്കു കിട്ടിയ അഭൂതപൂർവമായ സ്വീകരണം. ഏറ്റവും ഒടുവിലത്തെ കൃതി ദി ബല്ലാഡ് ഓഫ് റീഡിംഗ് ജെയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത് വൈൽഡ് ജയിൽമുക്തനായ ശേഷം1898-ലാണ്.[[പ്രമാണം:Wilde Douglas British Library B20147-85.jpg|ലഘുചിത്രം|ഓസ്കാർ വൈൽഡും ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ലസും, 1893-ലെ ചിത്രം]]കലാസൃഷ്ടികളെ വിലയരുത്തേണ്ടത് അവയുടെ സൗന്ദര്യലക്ഷണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാവണമെന്നും അവയുടെ സദാചാരമൂല്യം കണ്ടത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത് വിഡ്ഢിത്തമാണെന്നും വൈൽഡ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780486454009|title=The Picture of Dorian Gray|last=Wilde|first=Oscar|publisher=Publisher: Dover Publications|year=1993|isbn=978-0486278070|location=|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780486454009/page/1 1] (Preface)}}</ref>, <ref>{{Cite book|url=http://www.gutenberg.org/files/33689/33689-h/33689-h.htm|title=Oscar Wilde: Art and Morality|last=Mason|first=Stuart|publisher=J. JACOBS, EDGWARE ROAD, W|year=1908|isbn=|location=London|pages=}}</ref>. === സ്വകാര്യജീവിതം === ==== വിവാഹം, കുടുംബം ==== 1884-ൽ വൈൽഡ്, കോൺസ്റ്റൻസ് ലോയ്ഡിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1885-ൽ സിറിലും 1886-ൽ വിവിയനും പിറന്നു. ==== റോബർട്ട് ബാൽഡ്വിൻ റോസ്സ് - റോബി ==== പത്രപ്രവർത്തകനും സാഹിത്യനിരൂപകനുമായ റോബി റോസ്സ് 1888-ലാണ് വൈൽഡിനെ പരിചയപ്പെട്ടതെന്നും അന്നുമുതൽ അവർ കമിതാക്കളായെന്നും, പിന്നീട് വൈൽഡിന് ബോസിയോട് തോന്നിയ താത്പര്യം , റോബിക്കും ബോസിക്കുമിടയിൽ സ്പർധക്കു കാരണമായെന്നും പറയപ്പെടുന്നു<ref>{{Cite book|title=Wilde's devoted friend: a life of Robert Ross|url=https://archive.org/details/wildesdevotedfri0000borl|last=Borland|first=Maureen|publisher=Lennard|year=1990|isbn=1-85291-085-2|location=|pages=}}</ref>,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.149079/page/n3/mode/1up|title=The Life of Oscar Wilde|last=Pearson|first=Hesketh|publisher=|year=1919|isbn=|location=|pages=372-78}}</ref>. വൈൽഡിൻറെ ക്ലേശകരമായ ജെയിൽവാസകാലത്തും അവസാനനാളുകളിലും റോബി വൈൽഡിനു പിന്തുണ നല്കി<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.149079/page/n3/mode/1up|title=The Life of Oscar Wilde|last=Pearson|first=Hesketh|publisher=|year=1919|isbn=|location=|pages=353-371}}</ref>. വൈൽഡിൻറെ മരണശേഷം അദ്ദേഹത്തിൻറെ സാഹിത്യരചനകളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണച്ചുമതല ഏറ്റെടുത്തത് റോബിയായിരുന്നു<ref>{{Cite book|title=Complete Works of Oscar Wilde|last=Wilde|first=Oscar|publisher=HarperCollins|year=1994|isbn=9876543210|location=Glasgow|pages=5}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=RS888RB&sye=&eye=&col=all&maxcount=50|title=Rober Ross|access-date=2020-05-14|last=|first=|date=|website=venn.lib.cam.ac.uk|publisher=|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019222649/https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=RS888RB&sye=&eye=&col=all&maxcount=50|url-status=dead}}</ref>. ==== ലോഡ് ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ലസ് - ബോസി ==== [[പ്രമാണം:Somdomite.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ക്വീൻസ്ബറി ഹോട്ടലിലേൽപിച്ച വിസിറ്റിംഗ് കാർഡ് : For Oscar Wilde posing somdomite എന്ന കുറിപ്പോടെ]] 1891 ജനവരിയിൽ, ബോസി എന്ന വിളിപ്പേരുള്ള ലോഡ് ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ളസിനെ കണ്ടുമുട്ടിയ വൈൽഡ് അദ്ദേഹവുമായി ഗാഢമായ പ്രണയത്തിലായി<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/n4/mode/1up|title=The Trials of Oscar Wilde|last=Hyde|first=H Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=48}}</ref>,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n313/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt,Brace & World|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-Davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=281}}</ref>. അന്നത്തെ, അതായത് വിക്റ്റോറിയൻ കാലഘട്ടത്തിൻറെ സദാചാരമൂല്യങ്ങളനുസരിച്ച് ഈ ബന്ധം അവിഹിതവും അനാശാസ്യവുമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു. ഈ ബന്ധത്തിൻറെ തീവ്രത വൈൽഡ് ബോസ്സിക്കെഴുതിയ കത്തുകളിൽ പ്രകടമാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.oscarwilde.org.uk/letters-from-oscar-wilde-to-lord-alfred-douglas.html|title=Four Letters of Oscar Wilde to Alfred Douglas|access-date=2020-04-27|last=|first=|date=|website=oscarwilde.org.uk|publisher=}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Complete Works of Oscar Wilde|last=Wilde|first=Oscar|publisher=Harper Collins|year=1994|isbn=|location=|pages=980-1059|chapter=Essays, Selected journalism, Lectures and Letters: "De Profundis"}}</ref>,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n3/mode/2up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt, Brace & World INC|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-Davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=326,336, 362-3,393,396-398,423-4}}</ref>. ബോസ്സിയുടെ പിതാവ്, മാർക്വിസ് ഓഫ് ക്വീൻസ്ബറി, ഈ ബന്ധത്തിന് തികച്ചും എതിരായിരുന്നു. ഏതു വിധേനയും ഈ ബന്ധം തകർക്കാൻ ക്വീൻസ്ബറി ശ്രമിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/n4/mode/1up|title=The Trials of Oscar Wilde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=62}}</ref>. വൈൽഡിനെക്കുറിച്ച് അശ്ളീലപരമായ കുറിപ്പെഴുതി തന്റെ വിസിറ്റിംഗ് കാർഡ് വൈൽഡ് താമസിച്ചിരുന്ന ഹോട്ടലിൽ ഏല്പിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/n4/mode/1up|title=The Trials of Oscar Wilde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=76- 78}}</ref>,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n415/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt, Brace& World|year=1962|isbn=|editor-last=Har-Davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=384 (Letter to Robert Ross )}}</ref>. പരസ്യമായി തന്നെ അപമാനിച്ചതിന് പകരം ചോദിക്കാനായി 1895-ൽ വൈൽഡ്, ക്വീൻസ്ബറിക്കെതിരെ അപകീർത്തിക്കേസ് ഫയൽ ചെയ്തു. === അപകീർത്തി കേസ് === ക്വീൻസ്ബറി അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടു. കേസ് വിചാരണക്കെത്തി. ക്വീൻസ്ബറി തൻറെ നിലപാടിൽ ഉറച്ചു നിന്നു. വൈൽഡ് സ്വവർഗാനുരാഗിയാണെന്നതിന് തെളിവു ശേഖരിക്കാനായി ക്വീൻസ്ബറി ചാരന്മാരെ നിയോഗിച്ചു. വൈൽഡ് ലണ്ടനിലേയും പാരിസിലേയും ചുവന്ന തെരുവുകളും അധോലോകവും സന്ദർശിക്കുമായിരുന്നുവെന്നത് രഹസ്യമായിരുന്നില്ല<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/n4/mode/1up|title=The Trials of Oscar Wilde|last=Hyde|first=H.Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=82-90}}</ref>. വൈൽഡിനെതിരെ തെളിവുകൾ നിരത്താൻ ക്വീൻസ്ബറിക്ക് കഴിയുമെന്നും അതുണ്ടായാൽ ശിക്ഷ കടുത്തതാവുമെന്നും സുഹൃത്തുക്കൾ ഉപദേശിച്ചു. വൈൽഡ് ക്വീൻസ്ബറിക്കെതിരായ ആരോപണം പിൻവലിച്ചുവെങ്കിലും വൈൽഡിനെതിരായി കോടതി നടപടിയുണ്ടായി. കേസിൻറെ ചെലവു വഹിക്കാനും ക്വീൻസ്ബറിക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം നല്കാനും കോടതി വിധിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=The Trials of Oscar Wilde (Unabridged edition)|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1973|isbn=978-0486202167|location=London|pages=}}</ref>, <ref>{{Cite web|url=http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/17145/1/MA-Arbeit-.pdf|title=I Will Take Your Answer One Way or Another" The Oscar Wilde Trial Transcripts as Literary Artefacts|access-date=2020-04-27|last=Merkler|first=Benjamin|date=2010-01-02|website=|publisher=Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg}}</ref>. [[പ്രമാണം:Oscarwildetrial.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഓസ്കാർ വൈൽഡ് പ്രതിക്കൂട്ടിൽ. 1895-ലെ പത്രത്തിൽ നിന്ന്]] വൈൽഡിനെതിരായി ക്വീൻസ്ബറി ഉയർത്തിയ വാദങ്ങളിൽ യാഥാർഥ്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി അത്യന്തം അസഭ്യമായ ചെയ്തികൾക്ക് ( gross indecent acts) വൈൽഡിനെ അറസ്റ്റു ചെയ്യാൻ ഉത്തരവിട്ടു<ref>{{Cite book|title=The Trials of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=[https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/323 323]-327}}</ref>. ആദ്യ വിചാരണയിൽ ജൂറി തീരുമാനമാകാതെ പിരിഞ്ഞു. കേസ് വീണ്ടും വിചാരണക്കെടുത്തു. യൂറോപ്പിൽ അഭയം തേടാൻ ബോസി നിർബന്ധിതനായി<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n424/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt, Brace & World|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-Davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=394 (footnote1)}}</ref>. വിചാരണകൾക്കിടയിൽ വൈൽഡ്, ബോസിക്കെഴുതിയ കത്തുകളും വൈൽഡിൻറെ പലേ കൃതികളും പ്രത്യേകിച്ച് പിക്ചർ ഓഫ് ഡോറിയൻ ഗ്രേ, ദി പോർട്രെയിറ്റ് ഓഫ് ഡബ്ല്യു.എച് എന്നിവയിൽ സ്വവർഗാനുരാഗത്തെ അനുകൂലിക്കുകയും പ്രകീർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഭാഗങ്ങൾ സർക്കാർ വക്കീൽ ചർച്ചക്കെടുത്തു. കൂടാതെ ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ലസിൻറെ രണ്ടു പ്രണയങ്ങൾ ( ടു ലവ്സ് ) എന്ന കവിതയും, പ്രത്യേകിച്ച് അതിലെ അവസാനത്തെ വരി പേരെടുത്തു പറയാനാവാത്ത പ്രണയം, കടുത്ത വിമർശനത്തിന് വിധേയമായി<ref name=":1">{{Cite web|url=https://poets.org/poem/two-loves|title=Two Loves|access-date=2010-05-02|last=Douglas|first=Alfred|date=|website=poets.org|publisher=}}</ref>. കലാരചനകളുടെ സൗന്ദര്യത്തെയാണ് വിലയിരുത്തേണ്ടതെന്നും അവയുടെ സദാചാരമൂല്യത്തിന് പ്രസക്തിയില്ലെന്നും വൈൽഡ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു<ref>{{Cite book|title=The Trials of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publishers|year=1962|isbn=|location=New York|pages=[https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/150 150]-273}}</ref>. താൻ നിരപരാധിയാണെന്ന് വൈൽഡ് വാദിച്ചുവെങ്കിലും ഫലമുണ്ടായില്ല. നിരവധി സാക്ഷികൾ വൈൽഡിനെതിരെ തെളിവു നല്കി<ref>{{Cite book|title=The trials of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=|year=1962|isbn=|location=New York|pages=[https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/170 170]-200}}</ref>. 1895 മെ 25-ന് രണ്ടു വർഷത്തെ കഠിനതടവിന് കോടതി വൈൽഡിനെ ശിക്ഷിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n420/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt,Brace & World|year=1962|isbn=|location=New York|pages=389}}</ref>. === തടവറയിൽ - അന്തേവാസി C.3.3 === പെൻറൺവില്ലിലെ ജയിലിലും( 1895 മെ- ജൂലൈ) വാൻഡ്സ്വർത് ജയിലിലുമായി ( 1895ജൂലൈ -നവമ്പർ) തടവുകാലത്തിൻറെ ആദ്യഭാഗം വൈൽഡ് കഴിച്ചു കൂട്ടി. പിന്നീട് 1895 നവമ്പർ മുതൽ 1897 മെ 19-ന് ശിക്ഷ തീർന്ന് ജയിൽമുക്തനാകും വരെ റീഡിംഗിലെ ജയിലിലായിരുന്നു വൈൽഡ് പാർപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. മൂന്നാം നിലയിലെ മൂന്നാമത്തെ അറയായിരുന്നു വൈൽഡിൻറേത്. അതു കൊണ്ടു തന്നെ C.3.3. എന്ന തൂലീകാനാമത്തിലാണ് ദി ബല്ലാഡ് ഓഫ് റീഡിംഗ് ജെയിൽ എന്ന തൻറെ അവസാനത്തെ രചന വൈൽഡ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. മെത്തയില്ലാത്ത മരക്കട്ടിലിലായിരുന്നു വൈൽഡിൻറെ ഉറക്കം. നിത്യേന ഒരു മണിക്കൂർ വ്യായാമം. വിശപ്പ് ഒരിക്കലും ശമിച്ചില്ല. കോൺസ്റ്റൻസ്, വൈൽഡിനെ ജെയിലിൽ സന്ദർശിച്ചെങ്കിലും കുട്ടികളുടെ രക്ഷകർതൃത്വം തൻറേതു മാത്രമായിരിക്കണമെന്നും പിതാവെന്ന നിലക്കുള്ള സകലമാന അവകാശങ്ങളും വൈൽഡ് സ്വയമേവ പരിത്യജിക്കണമെന്നും ആവശ്യമുന്നയിച്ചു. വൈമനസ്യത്തോടെയാണെങ്കിലും വൈൽഡ് അതിനു സമ്മതിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n3/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt, Brace & World INC|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=515,542}}</ref>. ==== ഡെ പ്രൊഫൺഡിസ് (അത്യഗാധങ്ങളിൽ നിന്ന്) ==== 1897 ജനുവരിയിൽ, ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ലസിനായി വൈൽഡ് ഒരു നീണ്ട കത്തെഴുതാൻ ആരംഭിച്ചു. പ്രിയപ്പെട്ട ബോസിക്ക് എന്നാരംഭിക്കുന്ന ആ കത്തിൽ തൻറെ ഹൃദയവ്യഥ മുഴുവനും വൈൽഡ് വ്യക്തമാക്കി. ഈ കത്ത് വൈൽഡ് ഏല്പിച്ചത് തൻറെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ റോബർട്ട് റോസ്സിനേയാണ്. കത്തിൻറെ പകർപ്പുകളുണ്ടാക്കി ഒരെണ്ണം തനിക്കു തരാനും മൂലകൃതി ഡഗ്ലസ്സിനയക്കാനുമാണ് വൈൽഡ് നിർദ്ദേശിച്ചത്<ref>{{Cite book|title=The Letters of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/letters00wild|last=|first=|publisher=Harcourt, Brace & World INC|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=[https://archive.org/details/letters00wild/page/423 423] (footnote), 512|https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n3/mode/1up=}}</ref>. എന്നാൽ ഡഗ്സസ് കത്തു നശിപ്പിച്ചു കളയുമെന്ന് ആശങ്കപ്പെട്ട റോസ്സ് മൂലകൃതി കൈവശം വെച്ച് പകർപ്പാണ് ഡഗ്ലസിനയച്ചു കൊടുത്തത് .<ref>{{Cite book|title=The Complete Works of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/completeworksofo0000unse_k4f2|last=Wilde|first=Oscar|publisher=HarperCollins|year=1966|isbn=9876543210|location=Glasgow|pages=[https://archive.org/details/completeworksofo0000unse_k4f2/page/911 911]-12}}</ref> കത്ത് കൈപ്പറ്റിയതായി ഡഗ്ലസ് സമ്മതിച്ചതേയില്ല. ''ഡെ പ്രൊഫൺഡിസ്'' , ഹൃദയത്തിൻറെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് എന്നർഥം വരുന്ന ശീർഷകത്തോടെ 1905-ൽ റോസ് ഈ കത്തിൻറെ ചുരുക്കരൂപം, ആർക്കാണ് എഴുതിയതെന്ന വിവരം മറച്ചു വെച്ച്, ഓസ്കാർ വൈൽഡിൻറെ പേരിൽത്തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/deprofundisowild00wildiala/page/n14/mode/2up|title=De Profundis|last=Wilde|first=Oscar|publisher=G.P. Putnam's Sons|year=1905|isbn=|location=New York|pages=}}</ref>. ഏതാണ്ട് ആറു പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷമാണ് കത്തിൻറെ പൂർണരൂപം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്. <ref>{{Cite book|title=Complete Works of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/completeworksofo0000unse_k4f2|last=Wilde|first=Oscar|publisher=HarperCollins|year=1966|isbn=9876543210|location=Glasgow|pages=[https://archive.org/details/completeworksofo0000unse_k4f2/page/980 980]-1059}}</ref>. <br /> === അവസാന നാളുകൾ === 1897 മെ 19-ന് ജയിൽമുക്തനായ ഉടൻ വൈൽഡ് ഫ്രാൻസിലേക്കു താമസം മാറ്റി. ഫ്രാൻസിൻറെ വടക്കുഭാഗത്ത്. ഇംഗ്ലീഷ് ചാനലിൻറെ തെക്കൻ തീരത്ത് ബെർണിവൽ ലൂഗ്രാ എന്ന കൊച്ചു ഗ്രാമത്തിൽ സെബാസ്റ്റ്യൻ മെൽമോത് എന്ന അപരനാമത്തോടെ വൈൽഡ് അജ്ഞാതവാസം ആരംഭിച്ചു<ref name=":0">{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n3/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt,Brace & World INC|year=1962|isbn=|location=New York|pages=566}}</ref>. കുട്ടികളെ കാണാൻ വൈൽഡ് ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും കോൺസ്റ്റൻസ് എതിർത്തു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225943/page/n415/mode/1up|title=The Letters of Oscar Wilde|last=|first=|publisher=Harcourt,Brace & World INC|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=582}}</ref>. വൈൽഡിൻറെ ആരോഗ്യം മോശപ്പെട്ടിരുന്നു. ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ലസുമായി വീണ്ടും സുഹൃദ്ബന്ധം പുതുക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഇരു കൂട്ടരുടേയും വീട്ടുകാരുടെ കടുത്ത എതിർപു മൂലം ഇതു സാധ്യമായില്ല. 1898 ഏപ്രിൽ ഏഴിന് കോൺസ്റ്റൻസ് അന്തരിച്ചു<ref>{{Cite book|title=The Letters of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/letters00wild|last=|first=|publisher=Harcourt, Brace & World INC|year=1962|isbn=|editor-last=Hart-davis|editor-first=Rupert|location=New York|pages=[https://archive.org/details/letters00wild/page/729 729]-730}}</ref>. ==== ദി ബല്ലാഡ് ഓഫ് റീഡിംഗ് ജെയിൽ==== റീഡിംഗ് ജെയിലിലെ നിർദ്ദയവും ക്രൂരവുമായ സ്ഥിതിഗതികളെ ആസ്പദമാക്കി വൈൽഡ് രചിച്ച അവസാനത്തെ കാവ്യമാണ് ദി ബല്ലാഡ് ഓഫ് റീഡിംഗ് ജെയിൽ<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/balladofreadingg00wild/mode/2up|title=The Ballad of Reading Gaol|last=Wilde|first=Oscar|publisher=Duffield &Co|year=1910|isbn=|location=New York|pages=}}</ref>,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/inmemoriamoscarw00poll#page/n7/mode/2up|title=In Memoriam: Oscar Wilde|last=La Jeunesse|first=Ernest|last2=Gide|first2=Andre|last3=Blei|first3=Franz|publisher=The Literary Collection Press|year=1905|isbn=|location=Greenwich, Conn.|pages=58-64}}</ref>. 1898 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഇത് പുസ്തകരൂപത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. പക്ഷെ രചയിതാവിൻറെ പേര് C.3.3. എന്നായിരുന്നു. റീഡിംഗ് ജയിലിലെ മൂന്നാം നിലയിൽ മൂന്നാമത്തെ അറയിലെ അന്തേവാസിയായിരുന്നു താൻ എന്നനുസ്മരിക്കും വിധം. ഒന്നാം പതിപ്പ് എണ്ണൂറു കോപ്പികൾ വിറ്റതായി പറയപ്പെടുന്നു. 1899-ൽ ഏഴാം പതിപ്പു മുതലാണ് C.3.3. എന്നതിനു മുകളിലായി ഓസ്കാർ വൈൽഡ് എന്ന പേരും വെളിച്ചം കണ്ടത്<ref>{{Cite book|title=Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/oscarwilde0000ellm_u4s3|last=Ellmann|first=Richard|publisher=Vintage Books|year=1988|isbn=978-0-394-75984-5|location=New York|pages=[https://archive.org/details/oscarwilde0000ellm_u4s3/page/526 526]}}</ref> . <br /> ==== അന്ത്യം ==== അവസാനനാളുകളിൽ വൈൽഡ് താമസിച്ചത് പാരിസ് നഗരപ്രാന്തത്തിലെ ഒരു കൊച്ചു ഹോട്ടലിലാണ്<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/inmemoriamoscarw00poll#page/n7/mode/2up|title=In Memoriam|last=La Jeunesse|first=Ernest|last2=Gide|first2=Andre|last3=Blei|first3=Franz|publisher=The Literary Collection Press|year=1905|isbn=|location=Greenwich,Conn|pages=70-71}}</ref>. 1900 നവമ്പർ മുപ്പതിന് മസ്തിഷ്കജ്വരം ബാധിച്ച് മരണമടഞ്ഞു. ആദ്യം പാരിസിനു പുറത്തുള്ള ഒരു സെമിത്തെരിയിലാണ് അടക്കിയത്. പിന്നീട്, റോബർട്ട് റോസ്സ് നഗരത്തിനകത്തെ സെമിത്തെരിയിൽ രണ്ട് അറകളുള്ള ശവമാടം പണികഴിപ്പിച്ചു. ഒന്നിൽ വൈൽഡിൻറെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ അടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. മറ്റേതിൽ തന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടം അടക്കം ചെയ്യണമെന്ന് റോസ്സ് നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://bonjourparis.com/history/paris-cemeteries-their-secrets-oscar-wildes-tomb-at-pere-lachaise/|title=Oscar Wilde's Tomb at Pere-Lachaise Cemetery|access-date=2020-05-07|last=Brouwer|first=Marilyn|date=2015-08-05|website=Bonjour Paris|publisher=}}</ref> == "പേരെടുത്തു പറയാനാവാത്ത പ്രണയം" == വൈൽഡിൻറെ ലൈംഗികച്ചായ്വുകൾ രഹസ്യമായിരുന്നില്ലെന്നും പലരും അതേപ്പറ്റി അടക്കം പറഞ്ഞിരുന്നുവെന്നും ഗിഡ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/inmemoriamoscar00jeungoog/page/n8/mode/2up|title=In Memoriam: Oscar Wilde|last=Gide,|first=Andre|last2=Blei|first2=Franz|last3=La Jeunesse|first3=Ernest|publisher=The Literary Collection Press|year=1905|isbn=|editor-last=Pollard|editor-first=Percival|location=Greenwich, Connecticut|pages=43-44}}</ref> യുവാക്കളെ ഇത്തരം ചെയ്തികൾക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ചെന്നും ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയെന്നുമായിരുന്നു വൈൽഡിനും സുഹൃത്ത് ടെയിലർക്കും എതിരായ ആരോപണം. 1885-ലെ ക്രിമിനൽ ശിക്ഷാ നിയമപ്രകാരം ഇത് അത്യന്തം അസഭ്യവും ശിക്ഷാർഹവുമായിരുന്നു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/167/mode/1up|title=The Trials of Oscar Wilde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=167}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://www.bl.uk/collection-items/the-criminal-law-amendment-act-1885|title=The Criminal Law Amendment Act, 1885|access-date=2020-05-02|last=|first=|date=|website=bl.uk|publisher=The British Library|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019180417/https://www.bl.uk/collection-items/the-criminal-law-amendment-act-1885|url-status=dead}}</ref>. വൈൽഡിൻറെ ഡോറിയൻ ഗ്രേ, ദി പോർട്രെയ്റ്റ് ഓഫ് ഡബ്യു.എച് എന്നിവ കൂടാതെ ആൽഫ്രഡ് ഡഗ്ലസിൻറെ ടു ലവ്സ് എന്ന കവിതയും കേസു വിസ്താരത്തിനിടയിൽ ഏറെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു, പ്രത്യേകിച്ച് കവിതയിലെ അവസാനത്തെ വരി ''ദി ലവ് ദാറ്റ് ഡെയർ നോട്ട് സ്പീക് ഇറ്റ്സ് നെയിം'' (The Love that dare not speak its name) എന്നത്<ref name=":1" />. മുതിർന്ന പുരുഷന് ഇളംപ്രായക്കാരനോടു തോന്നുന്ന അഗാധവും ആധ്യാത്മികവുമായ വാത്സല്യമാണതെന്ന് വൈൽഡ് കോടതിയിൽ പ്രസ്താവിച്ചു<ref>{{Cite book|title=The Trials of Oscar Wilde|url=https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Dover Publications|year=1962|isbn=|location=New York|pages=[https://archive.org/details/trialsofoscarwil00hyde/page/201 201]}}</ref>. അതിനുശേഷം ''ദി ലവ് ദാറ്റ് ഡെയർ നോട്ട് സ്പീക് ഇറ്റ്സ് നെയിം'' എന്ന വിശേഷണത്തിൻറെ വിവക്ഷ സ്വവർഗാനുരാഗമെന്നായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.phrases.org.uk/meanings/the-love-that-dare-not-speak-its-name.html|title=The Phrase Finder|access-date=2020-05-02|last=|first=|date=|website=phrases.org.uk|publisher=}}</ref>. ഇതേ ശീർഷകത്തിൽ എച്.എം ഹൈഡ് എഴുതിയ പുസ്തകം ബ്രിട്ടനിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പുരുഷസ്വവർഗലൈംഗികതയെക്കുറിച്ചുള്ള തുറന്നെഴുത്താണ്.<ref>{{Cite book|title=The Love that dared not speak itsName : A candid History of Homosexuality in Britain|url=https://archive.org/details/lovethatdarednot0000hyde|last=Hyde|first=H. Montgomery|publisher=Little, Brown and Company|year=1970|isbn=|edition=First publication as "The Other Love"|location=Boston|pages=}}</ref> 2017-ൽ [[അലൻ ടൂറിംഗ് നിയമം]] എന്ന് പൊതുവായി അറിയപ്പെടുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് നിയമം ''പൊലീസിംഗ് അൻഡ് ക്രൈം ആക്റ്റ് 2017'' അനുസരിച്ച് ഓസ്കാർ വൈൽഡിനും മറ്റനേകം സ്വവർഗാനുരാഗികൾക്കും മാപ്പു നല്കപ്പെട്ടു. <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/01/31/turings-law-thousands-convicted-gay-bisexual-men-receive-posthumous/|title=Turing's Law: Oscar Wilde among 50,000 convicted gay men granted posthumous pardons|access-date=2020-05-02|last=|first=|date=2017-01-31|website=|publisher=The Daily Telegraph}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-37711518|title=Alan Turing Law: Thousands of gay men pardoned|access-date=2020-05-04|last=|first=|date=2016-10-20|website=bbc.com|publisher=}}</ref>. ആധുനിക കംപ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രത്തിൻറെ പിതാവെന്ന അറിയപ്പെടുന്ന [[അലൻ ട്യൂറിംഗ്|അലൻ ടൂറിംഗ്]] സ്വവർഗാനുരാഗിയായിരുന്നു,1952-ൽ അതിനായി ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite book|title=Alan Turing: The enigma|url=https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg|last=Hodges|first=Andrew|publisher=Princeton University Press|year=2012|isbn=978-0-691-15564-7|location=Priceon|pages=[https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg/page/471 471]}}</ref>. == പ്രധാന കൃതികൾ == === നോവൽ === * [[ദി പിക്ചർ ഓഫ് ഡോറിയൻ ഗ്രേ]] (1890-91) ===കഥകൾ=== * ദി ഹാപ്പി പ്രിൻസ് അൻഡ് അദർ ടെയ്ൽസ് (1888) *ദി പോർട്രെയ്റ്റ് ഓഫ് ഡബ്ള്യു. എച് (1889) * ലോർഡ് ആർതർ സാവിൽസ് ക്രൈം അൻഡ് അദർ സ്റ്റോറീസ് (1891) * ഹൗസ് ഒഫ് പോമിഗ്രനേറ്റ് (കഥകൾ) (1891) ===നാടകങ്ങൾ=== * വേരാ (1880) *ദ ഡച്ചസ് ഓഫ് പദുവാ(1883) *ലേഡി വിന്റർമേർസ് ഫാൻ (1892-3) *ശലോമി (1891 ഫ്രഞ്ച് , 94 (ഇംഗ്ലീഷ്)) * എ വുമൺ ഒഫ് നോ ഇമ്പോർട്ടൻസ് (1893) *ദി ഇമ്പോർട്ടൻസ് ഒഫ് ബീയിങ്ങ് ഏണസ്റ്റ് (1894) *ഏൻ ഐഡിയൽ ഹസ്ബൻഡ് (1895) *എഫ്ലോറെൻറൈൻ ട്രാജഡി (മരണാനന്തരം 1908-ൽ പ്രകാശനം) == അവലംബം == <references responsive="" /> [[വർഗ്ഗം:ഐറിഷ് നാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐറിഷ് നോവലെഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:വിക്ടോറിയൻ നോവലിസ്റ്റുകൾ]] ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{wikiquote|ഓസ്കാർ വൈൽഡ്}} 59qblzclneu3a2chdkglcae6lpflvit കാപ്പി (പാനീയം) 0 21047 4682719 3931525 2026-11-04T08:20:26Z Túrelio 9870 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Carte Coffea robusta arabic.png]] → [[File:Carte Coffea robusta arabic-2.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Carte Coffea robusta arabic-2.png]] 4682719 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Coffee}} {{ToDisambig|വാക്ക്=കാപ്പി}} [[File:GKN Filter Coffee DSC 1038.JPG|thumb|ഫിൽറ്റർ കാപ്പി, തമിഴ്നാട്]] [[പ്രമാണം:A small cup of coffee.JPG|thumbnail|right|ഒരു കപ്പ് കാപ്പി. കാപ്പി സാധാരണയായി [[പാൽ]], [[പഞ്ചസാര]] എന്നിവ ചേർത്താണ് കുടിക്കുക]] [[കാപ്പി|കാപ്പിച്ചെടിയുടെ]] കായ് വറുത്തു പൊടിച്ചു തിളപ്പിച്ചുണ്ടാക്കുന്ന ഉന്മേഷദായകമായ പാനീയമാണ് '''കാപ്പി'''. ലോകത്തെമ്പാടുമുള്ള ജനങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആസ്വദിക്കുന്ന പാനീയങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിൽ]] കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടുവെന്നു കരുതുന്ന ഈ പാനീയം അവിടെ നിന്നും [[ഈജിപ്റ്റ്]], [[യെമൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടു കൂടി കാപ്പി [[പേർഷ്യ]], [[ടർക്കി]], [[ഉത്തരാഫ്രിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും പടർന്നു. ഇതിനു പിന്നാലെ കാപ്പി ഇറ്റലി, അമേരിക്ക, യൂറോപ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും പ്രചരിച്ചു. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Carte Coffea robusta arabic-2.png|right|thumb|200px|ഐതിഹ്യം]] [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിൽ]] കൽദി എന്ന് പേരുള്ളൊരു ആട്ടിടയൻ ഒരിക്കൽ തന്റെ ആടുകൾ ഇളകിമറിഞ്ഞ് തിമിർക്കുന്നതുകണ്ടു. അടുത്തുള്ളൊരു പച്ച ചെടിയുടെ ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള കായകൾ അവ ഭക്ഷിച്ചിരുന്നതാൺ കാരണം എന്നവൻ മനസ്സിലായി. അവനും അതൊന്ന് തിന്നുനോക്കി. ആകെപ്പാടെ ഒരു ഉത്സാഹം തോന്നി. അടുത്തുള്ളൊരു സന്യാസിയോട് ഈ വിവരം പറഞ്ഞു. അയാൾക്കും ഈ കായ തിന്നപ്പോൾ രസം തോന്നി. അയാൾ ആ കായ പൊടിച്ച് വെള്ളത്തിൽ കലക്കി തന്റെ സന്യാസിമഠത്തിലെല്ലാവർക്കും നൽകി. ആ കായ കാപ്പിക്കുരു ആയിരുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ട് മുതല് ചുവപ്പു കടലിനു സമീപം കാപ്പിച്ചെടി നട്ടുവളർത്തിയിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന അറേബ്യൻ സഞ്ചാരിയായിരുന്ന ഷഹാബുദ്ദിൻ ബെൻ എഴുതിയിരിക്കുന്നത് വളരെക്കാലങ്ങൾക്കു മുമ്പെ [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യക്കാർ]] കാപ്പി ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി എന്നാണ്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[യെമൻ|യമനിൽ]] കോഫി നട്ടുവളർത്തിയിരുന്നതായി രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 1669കളിൽ [[തുർക്കി]] അംബാസിഡർ ഫ്രാൻസിലെ ലൂയി പതിനാലാമന്റെ ഭരണകാലത്തില് കാപ്പി എത്തിക്കുന്നതോടെ യൂറോപ്യന്മാരും കാപ്പിയുമായുള്ള ബന്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. കുറച്ചു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഡച്ചുകാർ ജാവയിലേക്കു കാപ്പി എത്തിച്ചു. 1714ൽ ഫ്രഞ്ചുകാരനായ ഡെസ്ക്ലു(Desclieux) മാർട്ടിനി ദ്വീപിൽ വ്യവസായികാടിസ്ഥാനത്തിൽ കോഫി നട്ടു വളർത്തിത്തുടങ്ങി. 1723ൽ ഫ്രഞ്ച് നാവിക ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന ഗബ്രിയൊ മാത്യു ദൊ ക്ലി കോഫിയുടെ വിത്തുകൾ മാർട്ടിനി ദ്വീപിൽ നിന്നും മോഷ്ടിച്ച് പടിഞ്ഞാറൻ ഹെമിസ്ഫെയറിലെക്ക് കടത്തി.അവിടെ നിന്നും ഫ്രഞ്ച് ഗയാനയിലേക്കും, ബ്രസിലിലേക്കും മധ്യ അമേരിക്കയിലെക്കും എത്തിചേർന്നു. 1773ൽ അമേരിക്കയിൽ ചായക്ക് സ്റ്റാമ്പ് ആക്റ്റ് പ്രകാരം നികുതി ചുമത്തുകയുണ്ടായി. അക്കാലത്ത് അമേരിക്കയിലെ ദേശിയ പാനിയം [[ചായ]] ആയിരുന്നു. എന്നാൽ വിലക്കൂടുതൽ കാരണം കോണ്ടിനെന്റൽ കോൺഗ്രസ് കോഫിയെ അമേരിക്കയുടെ ദേശിയ പാനീയമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1906ൽ [[ഗ്വാട്ടിമാല|ഗ്വാട്ടിമാലയിൽ]] ജീവിച്ചിരുന്ന വാഷിംഗ്ടൺ എന്ന ഇംഗ്ലിഷുകാരൻ ഇൻസ്റ്റന്റ് കോഫി കണ്ടുപിടിച്ചു. ഫിൽട്ടർയന്ത്രം കണ്ടുപിടിക്കുന്നത് 1822ൽ ഫ്രഞ്ചുകാരാണ്. പക്ഷെ ഇറ്റലിക്കാരാണ് ഇതിനെ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും വിതരണം ചെയ്യുകയും മറ്റും ചെയ്തത്. ലോകത്തിലാകമാനം 25ൽ കൂടുതലിനം കാപ്പിക്കുരു കണ്ടുപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[റോബസ്റ്റ കാപ്പി|റോബസ്റ്റ]] (Robusta), ലൈബീരിയ (Liberia), [[കോഫിയ അറബിക]] Arabica) എന്നീ മൂന്നിനങ്ങളാണ്. ലോകത്തിലുല്പാദിപ്പിക്കുന്ന കാപ്പിയുടെ 70 ശതമാനത്തോളം ഈ മൂന്നിനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ്. ഏകദേശം ഒരു കിലോയോളം കാപ്പിക്കുരു ഒരു ചെടിയിൽ നിന്നും ഒരു വർഷം ലഭിക്കുന്നു. ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഊർജ്ജുദായക പാനീയങ്ങളിലൊന്നാണ് കോഫി ഒരു കപ്പ് സാധാരണ കോഫിയിൽ 115 മില്ലി ഗ്രാം കഫീൻ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഫിൽട്ടർ കോഫിയിൽ 80 മില്ലിഗ്രാമും, ഇൻസ്റ്റന്റ് കോഫിയിൽ എകദേശം 65 മില്ലിഗ്രാമും കഫീൻ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു കപ്പു പെപ്സിയിലും കൊക്കൊ കോളയിലും 23 മില്ലിഗ്രാം വീതം കഫീനും അടങ്ങിയിരിക്കുനു. ഒരു ഔൺസ് ചോക്കലേറ്റിൽ 20 മില്ലിഗ്രാമും. == സംസ്കരണം == [[പ്രമാണം:Kappikuru.JPG|right|thumb|200px|കാപ്പിക്കുരു]] കാപ്പിച്ചെടിയിൽ നിന്നും പഴുത്ത കായ്കൾ പറിച്ചതിനുശേഷം അതിൽ നിന്നും കുരുക്കൾ വേർതിരിക്കുന്നതാണ്‌ സംസ്കരണത്തിലെ ആദ്യപടിയായി നടത്തുന്നത്. ഇത് രണ്ട് രീതികളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. പഴങ്ങൾ വെയിലത്തോ ഡ്രയർ ഉപയോഗിച്ചോ ഉണക്കി കുത്തിയെടുക്കുന്ന സാധാരണരീതി. ഇതിനെ ''ചെറി കോഫി'' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. == ഉപഭോഗം == ഒരു ദിവസം 40 കോടി കപ്പ് കാപ്പി അമേരിക്കക്കാർ ഉപയോഗിക്കുന്നതായാണ് കണക്കുകൾ. അഞ്ചില് നാലു അമേരിക്കകാർ കോഫി ഉപയോഗിക്കുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലാകമാനം രണ്ടരക്കോടി ജനങ്ങൾ കോഫി വ്യവസായത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പെട്രോളിയം കഴിഞ്ഞാൽ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വ്യാപാരം നടത്തുന്ന ഉല്പന്നം കാപ്പിയാണ്.{{അവലംബം}} കോഫിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന കഫീൻ (Caffeine) ആസ്പിരിനിലും മറ്റും വേദനസംഹാരിയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. കഫീന്റെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഗുണം തലവേദനയെ അകറ്റി നിർത്തുന്നു എന്നുള്ളതാണ്. സ്ത്രീകൾ ദിവസേന രണ്ട് കപ്പു കാപ്പി കുടിക്കുന്നത് നടുവേദനയും മറ്റും അകറ്റി നിർത്തുമെന്ന് പറയുന്നു{{അവലംബം}}. പാലുമായൊ യോഗർട്ടുമായൊ ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ കാത്സ്യത്തിന്റെ അഭാവവവും കോഫി നികത്തുന്നു. എന്നാൽ കോഫിയുടെ അമിതമായ ഉപയോഗം വന്ധ്യതക്കും, വളർച്ചയെത്താത്ത കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ജനനത്തിനും കാരണമാകുന്നു എന്നു പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. സാധാരണ 15 അടി പൊക്കത്തിൽ വളരുന്ന കാപ്പി ചെടി കൃഷി ചെയ്യുമ്പോൾ 6 അടി പൊക്കത്തിൽ കൂടുതൽ വളരാൻ അനുവദിക്കില്ല. മൂന്ന് നാലു കൊല്ലമെത്തുമ്പോൾ കായ്ച്ചു തുടങ്ങും. പച്ചക്കായ പഴുക്കുമ്പോൾ ചുവന്ന നിറമാകും. കായ ഉണക്കി വറുത്ത ശേഷം പൊടിക്കുന്നു. പൊടിയിട്ടു തിളപ്പിച്ച് കറുത്ത കാപ്പി കുടിക്കുന്നവരുമുണ്ട്. പഞ്ചസാരയും പാലും ചേർത്ത് കഴിക്കുന്നവരാണധികവും. തണുപ്പിച്ച കാപ്പി കഴിക്കുന്നവരുമുണ്ട്. ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാപ്പി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത് [[ബ്രസീൽ]] ആണ്. [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലും]] [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലും]] [[ഏഷ്യ]]യിലും പലയിടത്തും കാപ്പി വ്യാവസായികാടിസ്ഥാനത്തിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. [[എ.കെ. ഗോപാലൻ]] കേരളത്തിലും ഇന്ത്യയിലുടനീളവും സ്ഥാപിച്ച ഇൻഡ്യ കോഫീബോർഡ് വർക്കേഴ്സ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റിയുടെ<ref>{{Cite web |url=http://indiancoffeehouse.com/history.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-12-08 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716063304/http://indiancoffeehouse.com/history.php |url-status=dead }}</ref> [[ഇന്ത്യൻ കോഫീ ഹൗസ്|ഇന്ത്യൻ കോഫീ ഹൗസുകൾ]] വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ് ==തയ്യാറാക്കുന്ന രീതികൾ== ===കട്ടൻകാപ്പി=== കാപ്പിപ്പൊടി ഉപയോഗിച്ചു തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരുതരം പാനീയമാണ് ''' കട്ടൻകാപ്പി'''. വെള്ളം തിളപ്പിച്ച് കാപ്പിപ്പൊടിയും [[പഞ്ചസാര|പഞ്ചസാരയും]] ചേർത്താണ് കട്ടൻ [[കാപ്പി]] തയ്യാറാക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Coffee on glass 02.JPG|ലഘുചിത്രം|right|ഗ്ലാസിലിരിക്കുന്ന കട്ടൻകാപ്പി. കേരളീയരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രഭാതപാനീയം]] == ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ == കാപ്പി അധികം കഴിക്കുന്നത് ആരോഗ്യത്തിനു നല്ലതല്ലെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. 55 വയസ്സിനു താഴെയുള്ളവരെയാണ് ഇതു കൂടുതലായി ബാധിക്കുക എന്നും ചില പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.alphagalileo.org/ViewItem.aspx?ItemId=133628&CultureCode=en |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-08-16 |archive-date=2013-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826033001/http://www.alphagalileo.org/ViewItem.aspx?ItemId=133628&CultureCode=en |url-status=dead }}</ref> == അന്താരാഷ്ട്ര കാപ്പിദിനം == ഒക്ടോബർ ഒന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര കാപ്പിദിനമായി ആചരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെ 18 ഓളം രാജ്യങ്ങൾ സെപ്റ്റംബർ 29 ന് ദേശീയ കാപ്പിദിനമായി (National Coffee Day) ആചരിക്കുന്നു. കാപ്പിയെ ഒരു പാനീയമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും ആഘോഷിക്കാനുമുള്ള അവസരമായിട്ടാണ് ഈ ദിനം ഇപ്പോൾ ലോകമെമ്പാടും ആഘോഷിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/International_Coffee_Day|title=International Coffee Day}}</ref> == അവലംബം == <references/> == ഇതും കാണുക == *[[കാപ്പി|കാപ്പിച്ചെടി]] *[[ചായ]] *[[യെർബ ഇണ]] == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery caption="ഫിൽറ്റർ കാപ്പിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="4"> Image:Foaming filter coffee.jpg|ഫിൽറ്റർ കോഫി Image:Indian filter coffee in Dabarah.jpg|ഫിൽറ്റർ കോഫി [...] </gallery> {{food-stub|Coffee}} [[വർഗ്ഗം:പാനീയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കാപ്പി]] lvqc2k4kaloaqgmvk7lllrr56cy6uhb മുസ്സോളിനി 0 21802 4682641 3799188 2026-11-03T23:58:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682641 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Benito Mussolini}} {{Infobox President | name = ബെനിറ്റോ ആൻഡ്രിയ അമിൽകേരെ മുസ്സോളിനി | nationality = [[ഫാസിസ്റ്റ് ഇറ്റലി (1922-1943)|ഇറ്റാലിയൻ]] | image = Bundesarchiv_Bild_183-2007-1022-506,_Italien,_deutsche_Frontkämpfer_in_Rom_crop.jpg<!-- Benito_Mussolini_1.jpg‎ --> | order = 40th [[ഫാസിസ്റ്റ് ഇറ്റലി (1922-1943)|കിങ്ങ്ഡം ഓഫ് ഇറ്റലിയുടെ]] സ്വേച്ഛാധികാരങ്ങളോടുകൂടിയ 40-ആം പ്രധാനമന്ത്രി | term_start = [[ഒക്ടോബർ 31]] [[1922]] | term_end = [[ജൂലൈ 25]] [[1943]]<br />([[1925]] മുതൽ, "സർക്കാരിന്റെ തലവൻ") | vicepresident = | predecessor = [[ലുയീജി ഫാക്ടാ]] | successor = [[പിയെത്രോ ബദോഗ്ലിയോ]] ''(താൽക്കാലിക സൈനിക സര്ക്കാർ)'' | birth_date = {{birth date|1882|7|29}} | birth_place = [[പ്രിഡാപ്പിയോ]], [[കിങ്ങ്ഡം ഓഫ് ഇറ്റലി (1861–1946)|കിങ്ങ്ഡം ഓഫ് ഇറ്റലി]] | death_date = {{death date and age|1945|4|28|1883|7|29}} | death_place = [[ഗിയുലിനോ ഡി മെസ്സഗ്രാ]], [[ഇറ്റലി]] | party = [[നാഷണൽ ഫാസിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] | spouse = [[റേച്ചൽ മുസ്സോളിനി]] | profession = [[പത്രപ്രവർത്തകൻ]] | religion = [[നിരീശ്വരവാദം|നിരീശ്വരവാദി]],<ref>John Pollard (1998). "Mussolini's Rival's: The Limits of the Personality Cult in Fascist Italy," New Perspective 4(2). http://www.users.globalnet.co.uk/~semp/facistitaly.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331083710/http://www.users.globalnet.co.uk/~semp/facistitaly.htm |date=2008-03-31 }}</ref><ref name="Manhattan">{{cite book|last=Manhattan|first=Avro|year=1949|title=The Vatican in World Politics|chapter=Chapter 9: Italy, the Vatican and Fascism|chapterurl=http://www.cephas-library.com/catholic/catholic_vatican_in_world_politics_chpt_9.html|accessdate=2006-06-28|archive-date=2005-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20051123050902/http://www.cephas-library.com/catholic/catholic_vatican_in_world_politics_chpt_9.html|url-status=dead}}</ref><br />"Ex-atheist"<ref name="Manhattan"/><ref>"But Mussolini talked in two tongues. By 1922 this former republican was reassuring the officer corps he was in favour of the monarchy. The ex-atheist was singing the praises of the Catholic church." ''[http://www.socialistworker.co.uk/article.php?article_id=4323 The resistible rise of Benito Mussolini and Italy's fascists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206101823/http://www.socialistworker.co.uk/article.php?article_id=4323 |date=2012-02-06 }}'', Socialist Worker Online, 16 November 2002, issue 1826 (Accessed 6 June 2007)</ref><br />Baptised [[Roman Catholicism|Roman Catholic]] in [[1927]]. | order2 = [[ഇറ്റാലിയൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ഇറ്റാലിയൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ തലവൻ]] | term_start2 = [[സെപ്റ്റംബർ 23]], [[1943]] | term_end2 = [[ഏപ്രിൽ 26]], [[1945]] | president = | predecessor2 = | successor2 = |}} [[പ്രമാണം:Mussolini e Petacci a Piazzale Loreto, 1945.jpg|ലഘുചിത്രം|left|മുൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ നിക്കോള ബോംബാച്ചി, ഡ്യൂസ് ബെനിറ്റോ മുസ്സോളിനി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത കാമുകൻ ക്ലാര പെറ്റാച്ചി, മന്ത്രി അലസാന്ദ്രോ പാവോലിനി, പ്രശസ്ത ഫാസിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ അക്കില്ലെ സ്റ്റാറസ് എന്നിവരുടെ ചേതനയറ്റ ശരീരങ്ങൾ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് പ്ലാസ ലോറെറ്റോയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് കാണാം. 1945-ൽ മിലാൻ നഗരം.]] 1922 മുതൽ 1943-ൽ അധികാരഭ്രഷ്ടനാകപ്പെടുന്നതു വരെ [[ഫാസിസ്റ്റ് ഇറ്റലി (1922-1943)|ഇറ്റലിയുടെ]] പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്നു '''ബനിറ്റോ അമിൽക്കരേ അന്ത്രിയാ മുസ്സോളിനി''' (1883 [[ജൂലൈ 29]] - 1945 [[ഏപ്രിൽ 28]]). ദേശീയതയും സൈനികാധിപത്യവും കമ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധതയും ചേർന്ന ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണക്രമം ഇറ്റലിയിൽ രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്തത് മുസ്സോളിനിയാണ്‌. ജർമ്മനിയിലെ നാസി നേതാവായിരുന്ന [[ഹിറ്റ്ലർ|ഹിറ്റ്ലറു]]മായി മുസ്സോളിനി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. നാസി ജർമ്മനിയോടൊപ്പം [[അച്ചുതണ്ടുശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടുശക്തികളിൽ]] പങ്കാളിയായി മുസ്സോളിനിയുടെ ഇറ്റലി 1940 ജൂൺ മാസം [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ]] പങ്കു ചേർന്നു. മൂന്നു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സഖ്യകക്ഷികൾ]] ഇറ്റലിയിൽ കടക്കുകയും തെക്കൻ ഇറ്റലിയുടെ ഭൂരിഭാഗം കൈവശപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[1945]] ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ [[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയയിലേക്ക്]] രക്ഷപെടാൻ ശ്രമിക്കവേ കോമോ തടാകത്തിനടുത്ത് വച്ച് കമ്യൂണിസ്റ്റ് ഗറില്ലകൾ പിടികൂടി വധിച്ചു. തുടർന്ന് [[മിലാൻ |മിലാനി]]ലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന മൃതദേഹം തലകീഴായി കെട്ടിത്തൂക്കി അപമാനിച്ചു. == ജീവചരിത്രം == 1883 ജുലൈ‌ 29-ന്‌ ഇറ്റലിയിലെ ഡോവിയയിൽ ജനിച്ചു. മുസ്സോളിനിയുടെ പിതാവ്‌ ഒരു കൊല്ലപണിക്കരനായിരുന്നു. പിതാവിനെപ്പോലെ സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌ ചിന്താഗതിക്കാരനായിതീർന്ന മുസ്സോളിനി അദ്ധ്യാപകനായി, സൈനികനായി പിന്നെ പത്രപ്രവർത്തകനും. 1919 മാർച്ചിൽ ആരംഭിച്ച ഫാസിസ്റ്റ്‌ പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ ആളുകളെ സംഘടിപ്പിച്ച്‌ ശക്തിയാർജിച്ച മുസ്സോളിനിയെ മന്ത്രിസഭയുണ്ടാക്കാൻ രാജാവ്‌ ക്ഷണിച്ചു. 1925-ൽ രാഷ്‌ട്രത്തലവനായി. == അവലംബം == <references /> {{Bio-stub|Benito Mussolini}} [[വർഗ്ഗം:ഫാസിസം]] [[വർഗ്ഗം:ജീവചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റലിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1882-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പട്ടാള അട്ടിമറിയിൽ അധികാരം പിടിച്ചവർ]] 9ysbl30r7k08edp3outvyx1s2uy5g5o മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം 0 23839 4682489 4665983 2026-11-03T13:00:34Z Vishalsathyan19952099 57735 /* വിശേഷദിവസങ്ങൾ */ 4682489 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammiyoor Temple}} <references/>{{Infobox Mandir | name = മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Mammiyoor sree mahadeva temple.JPG | image size = 250px | alt = | caption = മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രഗോപുരം | pushpin_map = Kerala | map= Mammiyoor.jpg | latd = 10 | latm = 35 | lats = 59 | latNS = N | longd= 76 | longm= 2 | longs = 9 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | locale = [[ഗുരുവായൂർ]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]], [[പാർവ്വതി]], [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ഭദ്രകാളി]] (പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം) | important_festivals= [[മഹാശിവരാത്രി]], [[തിരുവാതിര]] | architectural_styles= പരമ്പരാഗത കേരളാ ശൈലി | number_of_temples=3 | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = https://www.mammiyurmahadevatemple.com }} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്|ചാവക്കാട് താലൂക്കിൽ]] ക്ഷേത്രനഗരമായ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ശിവക്ഷേത്രമാണ് '''മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും വളരെ അടുത്തായി, ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്ററോളം വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി, ഗുരുവായൂർ-[[കുന്നംകുളം]]/[[കോഴിക്കോട്]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചു കൂടാനാകാത്ത ഭാഗമാണ്. ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണ്ണമാകാൻ ഇവിടെയും പോകണം എന്നാണ് ആചാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായതിനാൽ (650 മീറ്റർ അകലെ) ഗുരുവായൂരിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടേയ്ക്ക് എളുപ്പം പോകാൻ സാധിക്കുന്നു. പഴയ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ശിവക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാംശഭൂതനായ]] [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാൽ]] പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഐതിഹ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ [[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] സാന്നിദ്ധ്യം ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ സമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[File:Mammiyoor sree mahadeva temple closeup.JPG|മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|thumb|right|250px]] ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയെ]] ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ആനന്ദഭാവത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന പരമശിവനാണ്. '''മമ്മിയൂരപ്പൻ''' എന്നാണ് ഇവിടെ ഭഗവാൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. ശിവനെക്കൂടാതെ, തൊട്ടടുത്തുതന്നെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഈ മഹാവിഷ്ണു സാക്ഷാൽ [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് കല്പിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭദ്രകാളി]] (മമ്മിയൂർ ഭഗവതി), [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[രക്ഷസ്സ്|ചെറുരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ശിവകുടുംബ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയും, പുത്രന്മാരായ ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ഉപപ്രതിഷ്ഠകളുമായി വരുന്നതാണ് കാരണം. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]], [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിൽ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, ശിവപ്രധാനമായ എല്ലാ [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കളാഴ്ചകളിലും]] [[പ്രദോഷവ്രതം|പ്രദോഷദിവസങ്ങളിലും]] ശിവന്നും [[വ്യാഴാഴ്ച]], [[ഏകാദശി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്നും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ട്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == നാരദപുരാണത്തിൽ പറയുന്ന '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യം''' തന്നെയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണമായ കഥ. തന്റെ പിതാവായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവിന്റെ അന്ത്യത്തിന് കാരണക്കാരനായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] വംശത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ നടത്തിയ ഭീകരയാഗത്തിന്റെ ഫലമായി കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ട് നരകയാതൻ അനുഭവിച്ച [[ജനമേജയൻ]] ഒടുവിൽ [[ദത്താത്രേയൻ|ദത്താത്രേയ]]മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ഭജനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് ജനമേജയന് ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ്: പണ്ട്, പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, സൃഷ്ടികർമ്മത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനുമുന്നിൽ]] മഹാവിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തനിയ്ക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തിപ്രഭാവമുണ്ടാകാൻ ഒരു അവസരം വേണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു തന്റേതുതന്നെയായ ഒരു വിഗ്രഹം തീർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. പിന്നീട് വരാഹകല്പത്തിൽ സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചുവന്ന സുതപസ്സ് എന്ന രാജാവും പത്നിയായ പൃശ്നിയും ബ്രഹ്മാവിൽനിന്ന് ഈ വിഗ്രഹം കരസ്ഥമാക്കി. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതനായി അവർക്കുമുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ താൻ തന്നെ നാലുജന്മങ്ങളിൽ അവരുടെ മകനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് അരുൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി പൃശ്നിഗർഭൻ എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് സുതപസ്സും പൃശ്നിയും [[കശ്യപൻ|കശ്യപനും]] [[അദിതി|അദിതിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[വാമനൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽത്തന്നെ അവർ [[ദശരഥൻ|ദശരഥനും]] [[കൗസല്യ|കൗസല്യയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീരാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിൽ]] അവർ [[വസുദേവർ|വസുദേവരും]] [[ദേവകി|ദേവകിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ നാലുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് മേല്പറഞ്ഞ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അവതാരമൂർത്തി തന്നെയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ ഈ വിഗ്രഹം [[മഥുര|മഥുരയിൽ]] നിന്ന് [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക്]] കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് ഈ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. എന്നും രാവിലെ അദ്ദേഹം പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] ദേവിമാർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തിയിരുന്നു. ഒടുവിൽ ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ തന്റെ ഭക്തനായ [[ഉദ്ധവർ|ഉദ്ധവരോട്]] താൻ പൂജിച്ച വിഗ്രഹമൊഴികെ മറ്റെല്ലാം നശിയ്ക്കുന്ന ഒരു പ്രളയം ഏഴുദിവസം കഴിഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും അതിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന വിഗ്രഹം ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയെയും]] [[വായു|വായുദേവനെയും]] ഏല്പിയ്ക്കണമെന്നും അറിയിച്ചു. ഉദ്ധവർ പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ ചെയ്തു. കടലിൽനിന്ന് പൊക്കിയെടുത്ത വിഗ്രഹവുമായി ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും സഞ്ചരിയ്ക്കുന്ന വഴിയിൽ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിടത്തെത്തിയപ്പോൾ പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാരുടെ താണ്ഡവനൃത്തം ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ സ്ഥലം ഗുരുവായൂരും അവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പനുമായി മാറി. ഈ പുണ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ പിന്നീട് ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനരൂപത്തോടെ മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു. ഇന്ന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകുന്ന ഭക്തർ മമ്മിയൂരിലും പോയാലേ യാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്ന് പറയുന്നതിന് കാരണം ഇതുതന്നെ. ഇതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിനടയിൽ തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുന്നു. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാലം === ചരിത്രപരമായി ഏതാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കം മമ്മിയൂരിനുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത് കാണിയ്ക്കാൻ കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥമായ '''[[കോകസന്ദേശം]]''' എന്ന കൃതിയിൽ, പക്ഷേ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പലതരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള കോകസന്ദേശത്തിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരിനെക്കുറിച്ച് ഒരക്ഷരം പോലും പരാമർശമില്ല എന്നത് ചോദ്യചിഹ്നമാണ്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ കോകസന്ദേശത്തിൽ പരാമർശമില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം ലഭിയ്ക്കുന്ന ചരിത്രസൂചന, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പടപ്പുറപ്പാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുടെ]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന [[പുന്നത്തൂർ രാജ്യം|പുന്നത്തൂർ രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ കുന്നംകുളം, [[ചാവക്കാട്]], [[വടക്കാഞ്ചേരി]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും ഭരിച്ചിരുന്ന [[തലപ്പിള്ളി രാജ്യം|തലപ്പിള്ളി രാജവംശത്തിന്റെ]] അഞ്ചുശാഖകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. സാമൂതിരിയുടെ പടപ്പുറപ്പാടിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനിടയായ അന്നത്തെ പുന്നത്തൂർ തമ്പുരാൻ, ഉടനെ അന്നത്തെ സാമൂതിരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം അടിയറവുവയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമന്തനാകുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പുറക്കോയ്മാവകാശം സാമൂതിരിയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും തീരുമാനമായി. എന്നാൽ, മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവകാശം സാമൂതിരി തന്റെ അനന്തരാവകാശിയായ [[ഏറാൾപ്പാട്|ഏറാൾപ്പാടിന്]] കൊടുക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഏറാൾപ്പാടിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു 1981 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന, നിലവിൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] [[കരിമ്പുഴ|കരിമ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രവും]] അതേ ജില്ലയിൽ [[നെന്മാറ|നെന്മാറയ്ക്കും]] [[കൊല്ലങ്കോട്|കൊല്ലങ്കോടിനുമടുത്ത്]] [[എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലവഞ്ചേരിയിലുള്ള]] [[പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. ഇപ്പോഴും ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റികളിലൊരാൾ ഏറാൾപ്പാടാണ്. '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ രചയിതാവും [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവുമായ [[മാനവേദൻ|ശ്രീമാനവേദൻ രാജയുടെ]] കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. മുമ്പ് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയില്ലാതിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും, ഒരു സരസ്വതീമണ്ഡപം പണികഴിപ്പിച്ചതുമെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂരിൽ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന വരുമാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പങ്കെടുത്താണ് മാനവേദൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതത്രേ! കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ കളരി പ്രസ്തുത സരസ്വതീമണ്ഡപമായിരുന്നു. മമ്മിയൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് മാനവേദൻ ഏതാനും സംസ്കൃതശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. തികഞ്ഞ ശിവഭക്തനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അതേ സമയം, മാനവേദന്റെ സമകാലികരായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ]], [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനം]], [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം മൂന്നാമൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളൊന്നും മമ്മിയൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് കാണാനില്ല. ഇവർ എഴുതിക്കാണണമെന്നും പിന്നീട് നശിച്ചുപോയതാണെന്നുമാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അനുമാനം. === തകർച്ചയുടെ കാലം === 1716-ൽ കൊച്ചി രാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും]] സൈനികർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കുകയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരവും നശിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം അടക്കമുള്ള സമീപക്ഷേത്രങ്ങളെ വെറുതെ വിടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ഇത് ഇരുണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. 1788-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] കേരളത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. അവിടെ പരിസരത്തുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ തകർത്ത കൂട്ടത്തിൽ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രവും പെടുകയുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് വ്യാപകമായ കേടുപാടുകൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുകയും അന്നുണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രം ഊരാളന്മാരുടെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിഗ്രഹം മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട് ക്ഷേത്രഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകുകയും, ഒടുവിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] മലബാർ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത കൂട്ടത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ സാമൂതിരിയ്ക്കും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ ഏറാൾപ്പാടിനും തന്നെ നൽകി. === തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാലം === 1960 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം തികച്ചും ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുക എന്നത് അതീവദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അന്ന് ഗുരുവായൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് [[മുതുവട്ടൂർ]] വഴി ചെന്നാലേ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വണ്ടിയെത്തൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം തെക്കുമാറി കാണപ്പെടുന്ന തോടിനുകുറുകെ അന്നൊരു മരപ്പാലമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതുവഴിയുള്ള യാത്ര അപകടമായതിനാൽ അധികം പേർ ഇക്കാലത്ത് മമ്മിയൂർ ദർശനം നടത്തിയിരുന്നില്ല. പ്രധാനദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ ഗണപതിയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്കും മാത്രമാണ് ഇക്കാലത്ത് പൂർണ്ണമായ പൂജയുണ്ടായിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്ത വിഷ്ണുവിഗ്രഹം അന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പുമാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തീർത്തും പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനും അതുവഴി മമ്മിയൂർ ദേശത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുന്നത് 1954-ൽ മമ്മിയൂർ തോടിനുകുറുകെ ഗതാഗതയോഗ്യമായ പാലം വരുന്നതോടെയാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നടിമാരും നർത്തകിമാരുമായിരുന്ന [[ലളിത]]-[[പത്മിനി]]-[[രാഗിണി|രാഗിണിമാരുടെ]] നൃത്തപരിപാടി ഉപയോഗിച്ചാണ് പാലം പണിയാനുള്ള തുക പിരിച്ചെടുത്തത്. അതിനുശേഷം കൂടുതൽ ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ട് വരാൻ തുടങ്ങുകയും ഇത് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വടേക്കര ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ, കുറുവായിൽ അപ്പുണ്ണി നായർ, വാരിയത്ത് കേശവൻ നായർ തുടങ്ങിയവർ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഇരു ശ്രീകോവിലുകളും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും മഹാവിഷ്ണുവിന് പുതിയ വിഗ്രഹം പണിയുകയും ചെയ്തു. 1960 ആകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നല്ലൊരുഭാഗവും അവസാനിയ്ക്കുകയും ആ വർഷം ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രേവതി (നക്ഷത്രം)|രേവതിനാളിൽ]] മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠ നടക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം നവംബർ ഒമ്പതിന് [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[പൂയം (നക്ഷത്രം)|പൂയം നാളിൽ]] സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളും നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതോടെ ക്ഷേത്രം ശിവകുടുംബസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1981-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ടാം ഘട്ട നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ആ വർഷമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നതും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുമ്പത്തെ സരസ്വതീമണ്ഡപം പൊളിച്ചുമാറ്റിയതും. പഴയ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്ഷേത്രം വക നവരാത്രിമണ്ഡപം ഉയർന്നുവന്നു. ഇതേ വർഷമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം [[കേരള സർക്കാർ]] വക സ്ഥാപനമായിരുന്ന ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരികകേന്ദ്രം (എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ.) ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതെത്തുടർന്ന്, ആറുപേരടങ്ങിയ ഒരു ട്രസ്റ്റി ബോർഡിനെയും നിയമിച്ചു. അവയിൽ ഏറാൾപ്പാട് രാജയടക്കമുള്ള രണ്ടുപേർ പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റിമാരും കേരള സർക്കാർ നിയമിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുപേർ പാരമ്പര്യേതര ട്രസ്റ്റിമാരുമായി നിയമിയ്ക്കപ്പെട്ടു. എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. 2008-ൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചപ്പോഴും ഇതേ ക്രമം തന്നെ തുടർന്നു. ഇപ്പോഴും ഇതേ രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടന്നുവരുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ [[മലപ്പുറം]] ഡിവിഷനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്ത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവരുടെ കീഴിലാണ്. 1981-ൽ തന്നെയാണ് പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കുചുറ്റും ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തതും. പ്രദേശവാസിയും കേരളീയ ചുവർച്ചിത്രകലയുടെ പുനരുദ്ധാരകനുമായിരുന്ന [[മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ|മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് തടസ്സം വരാത്ത രീതിയിലാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്. === മഹാരുദ്രവും അതിരുദ്രവും === ക്ഷേത്രത്തിലെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷം മുടങ്ങാതെ ശിവന്റെ നടയിൽ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ജപിച്ചുള്ള അർച്ചനകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ചൈതന്യവർദ്ധനവിനായി 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യമായി തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹാരുദ്രയജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. ആധുനിക കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ഇത് നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്ന് മമ്മിയൂരാണ്. 11 മഹാരുദ്രയജ്ഞങ്ങൾക്കുശേഷം 1997 ഡിസംബറിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുശേഷം]] ഇത് നടന്ന ആദ്യ കേരളീയക്ഷേത്രം മമ്മിയൂരാണ്. രാവിലെ മുതൽ ഉച്ചവരെ ഒരു ആവൃത്തി ശ്രീരുദ്രം ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്ന ചടങ്ങിനുശേഷം വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി 11 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇത്. ഇതിനുശേഷം 12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന ചടങ്ങാക്കി അതിരുദ്രമഹായജ്ഞത്തെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും 2009, 2021 വർഷങ്ങളിലും ഇതേപോലെ അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇനി 2033-ലാകും ഇത് നടക്കുക. === മറ്റ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ === പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്ക് കുതിച്ചുയർന്നതോടെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാക്കി മാറ്റാൻ ക്ഷേത്രഭരണസമിതി കൂടുതൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അതനുസരിച്ച് 1990-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുനടകൾക്കും കൂടി നടപ്പുര പണിതു. 1995-ൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം ഓഫീസും 1998-ൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഓഡിറ്റോറിയവും പണികഴിപ്പിച്ചതോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ചടങ്ങുകൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് റോഡരികിലുള്ള ഇരുനില ഗോപുരം പണിതത്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം കൂടി. 2006-ൽ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ സ്റ്റേജും പണിതു. ഇന്ന് വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. 1981-ൽ പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുര, 2023-ൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ വീണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിതു. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സരസ്വതീമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2022-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിനുശേഷം ഇരുശ്രീകോവിലുകളിലും ദ്രവ്യകലശച്ചടങ്ങുകൾ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതനുസരിച്ച് 2023 മേയ് 22-ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം താത്കാലികമായി ബാലാലയം പണിത് അങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയും നവീകരണം കഴിഞ്ഞ് ജൂൺ 28-ന് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിലെ]] [[ചിത്തിര (നക്ഷത്രം)|ചിത്തിരനാളിൽ]] മഹാദേവനെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രതിഷ്ഠയോടനുബന്ധിച്ച് ജൂലൈ ഒന്നിന് ദ്രവ്യാവർത്തികലശം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തുകയുണ്ടായി. അതിനുശേഷം 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നാലമ്പലം പൂർണ്ണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റുകയും ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവരെ ഇരുശ്രീകോവിലുകൾക്കും നടുവിൽ ബാലാലയം പണിത് മാറ്റുകയുമുണ്ടായി. നാലമ്പലത്തിനകത്തെ ബലിക്കല്ലുകളും ഇതിനനുസരിച്ച് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. 2025 ജൂൺ മാസത്തോടെ നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും ജൂൺ 27-ന് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും 30-ന് ഗണപതിയുടെയും ജൂലൈ 2-ന് അയ്യപ്പന്റെയും പുനഃപ്രതിഷ്ഠകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. 2025 ഡിസംബറിൽ നാലമ്പലത്തിന്റെ കരിങ്കൽ പാകൽ പൂർത്തിയാകുകയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനദേവന്മാർക്ക് കർപ്പൂരാദികലശം നടക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുടെയും പുറത്തെ പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെയും പണി നടക്കുകയാണ്. 2027-ലെ ശിവരാത്രിയോടെ അവ പൂർത്തിയാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === മമ്മിയൂർ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ ഗുരുവായൂർ-കോഴിക്കോട് പാത കടന്നുപോകുന്നു. മമ്മിയൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, [[ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം]] വകയായ ശ്രീകൃഷ്ണ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] പ്രാദേശിക കാര്യാലയം, മമ്മിയൂർ [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി|എൻ.എസ്.എസ്.]] കരയോഗം കാര്യാലയം, അയ്യപ്പഭജനമഠം, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ നടയിൽ പ്രധാന വഴിയുടെ സമീപത്തുതന്നെ രണ്ടുനില ഗോപുരം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2004-ൽ പണിത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതാണ്. ഗോപുരവാതിലിൽ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോപുരത്തിനടുത്ത് 2015-ൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരുന്നു. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതാണ് ഭക്തർ ശിവനെ തൊഴാൻ പോകുന്നത്. ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം വലിയ [[അരയാൽ]] കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. അരയാലിന് ചുവട്ടിലായി ചെറിയൊരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും ധാരാളം നാഗവിഗ്രഹങ്ങളും [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗങ്ങളും]] കാണാം. അരയാലിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുവശത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളും മറ്റും. [[ഋഗ്വേദം]] ജപിച്ചുനടത്തുന്ന [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവനായതിനാൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, പിൻവിളക്ക്, സ്വയംവരപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, ചന്ദനം ചാർത്തൽ, തുളസിമാല എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മൂന്നേക്കറോളം വരുന്ന ക്ഷേത്രവളപ്പാണ് മമ്മിയൂരിലേത്. ഇതിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും കരിങ്കല്ലുപാകിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കൊടിയേറി ഉത്സവമില്ലാത്തതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരവുമില്ല. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കൊന്നിച്ച് നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് പ്രധാനചടങ്ങുകളെല്ലാം നടക്കുന്നത്. എട്ടുതൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ നടപ്പുരയുടെ ഓരോ തൂണിലും വിവിധ ദേവരൂപങ്ങൾ കാണാം. രണ്ടു നടകളിലും പ്രധാന ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. വളരെ ഉയരം കുറഞ്ഞ ബലിക്കല്ലുകളാണ് രണ്ടും. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, ശിവന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരസേനനെയും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരിസേനനെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കുചുവട്ടിൽ [[അപ്പം]] അടുക്കിവച്ചതുപോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഇരു ഭഗവാന്മാരുടെയും ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ബലിക്കൽപ്പുരയില്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽതന്നെ രണ്ടു വിഗ്രഹങ്ങളും നന്നായി കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ടെന്നോ അപമൃത്യുവിനിരയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ അത്യുഗ്രദേവതയായ ഭദ്രകാളി കുടികൊള്ളുന്നു. ഒരു [[കാവ്|കാവിന്റെ]] പ്രതീതി ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ പ്രദേശമാണ് ഇവിടം. നട്ടുച്ചയ്ക്കും ഇവിടെ വെളിച്ചം കുറവാണ്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. ഈ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ദീർഘകാലം ഒരു [[പിടക്കോഴി]] ഇവിടെ വളർന്നുവന്നിരുന്നു. എവിടെനിന്നോ വന്ന ഈ കോഴി മമ്മിയൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരുടെ ആകർഷണമായി ദീർഘകാലം കഴിച്ചശേഷം 2015-ൽ ചത്തുപോയി. ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുവശത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]] കുടികൊള്ളുന്ന പീഠത്തിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗചാമുണ്ഡിയും നാഗകന്യകയും ചിത്രകൂടവും പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുവശത്താണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ രക്ഷസ്സിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തിയിരിയ്ക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഇവർക്കായി പ്രത്യേകം വഴിപാട് കൗണ്ടറും പണിതിട്ടുണ്ട്. മുട്ടറുക്കലും പൂമൂടലുമാണ് ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, രക്ഷസ്സിന് പാൽപ്പായസം എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിട്ടുണ്ട്. 2022-'23 കാലത്ത് നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുരയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുരയുടെ രണ്ടുനിലകളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിലെ ഒരുഭാഗം സരസ്വതീമണ്ഡപമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ വച്ചാണ് നവരാത്രിക്കാലത്ത് സരസ്വതീപൂജ നടത്തുന്നത്. വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയെക്കൂടാതെ ഹനുമാനെയും ഇവിടെ ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഊട്ടുപുരയ്ക്കപ്പുറം അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം സൗന്ദര്യവത്കരിച്ച കുളമാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഇവിടെ കുളിച്ചശേഷമാണ് ദർശനം നടത്തുന്നത്. ഇവ രണ്ടിനും സമീപമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം വക ഓഡിറ്റോറിയം. ''കൈലാസം ഓഡിറ്റോറിയം'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഇവിടം വിവാഹങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം സ്റ്റേജും പണിതിട്ടുണ്ട്. ''നടരാജമണ്ഡപം'' എന്നുപേരിട്ട ഈ സ്റ്റേജിൽ, വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം പരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നു. === ശ്രീകോവിലുകൾ === ചതുരാകൃതിയിൽ ഇരുനിലയിൽ പണിതീർത്ത സൗധങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള മുഖ്യശ്രീകോവിലുകൾ. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലുകളുടെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള സോപാനപ്പടികൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് നേരിട്ടുകയറാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിലുള്ളതും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് ഇരുവശങ്ങളിൽ നിന്നും കയറുന്ന രീതിയിലുള്ളതുമാണ്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകൾക്കകത്തും മൂന്നുമുറികൾ വീതമുണ്ട്. രണ്ടിടത്തും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹങ്ങൾ. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗവും നാലടി ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവിഷ്ണുവിഗ്രഹവും യഥാക്രമം തെക്കും വടക്കുമുള്ള ശ്രീകോവിലുകളിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. വിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണെങ്കിൽ ചന്ദനം ചാർത്തി, പീതാംബരവും ചുറ്റി, സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ പ്രഭയോടെ വിളങ്ങുന്നു. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീമമ്മിയൂരപ്പനും ശ്രീനാരായണനും മമ്മിയൂരിൽ വാഴുന്നു. മുഖമണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ഈ ശ്രീകോവിലുകളുടെ പുറംചുവരുകൾ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശവാസിയും പ്രശസ്ത ചുവർച്ചിത്രകാരനുമായിരുന്ന മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരാണ് ഇവ വരച്ചുചേർത്തത്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ]], [[ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി]], [[കിരാതാർജ്ജുനീയം]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[നടരാജൻ]], [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗമാർ]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ ശൈവ-ശാക്തേയരൂപങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അനന്തശയനം]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]], [[ഗരുഡൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണലീല]], [[ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം]] തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവരൂപങ്ങളുമാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇവ നിലവിൽ പുതുക്കിവരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പാർവ്വതീദേവിയുടെ ചിലിട്ടുവച്ച ഒരു ചുവർച്ചിത്രം കാണാം. ഇവിടെ ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ പ്രത്യക്ഷീഭാവം പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ്. അതിനാലാണ് ഇവിടെ ശക്തമായ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം വന്നത്. പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ ദിവസവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും വടക്കുവശത്ത് ഓവ്, വ്യാളീമുഖത്തോടെ പണിതിട്ടുണ്ട്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും പൂർണപ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ഓടുമേഞ്ഞതാണ് ഇവിടത്തെ നാലമ്പലം. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിനാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകളിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടങ്ങൾക്കിരുവശവും വലിയ വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള വാതിൽമാടത്തിലാണ് ഉമാമഹേശ്വരപൂജ പോലെയുള്ള വിശേഷാൽ പൂജകളും ഗണപതിഹോമവും മൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്തുന്നത്. നടുക്കുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ പൂജാസമയമൊഴികെയുള്ളപ്പോൾ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രം വക [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലവും]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്|ചാക്യാർക്കൂത്തിനും]] [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിനും]] വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷമായ [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്]] നടത്തിവരാറുണ്ട്. [[പല്ലവർ|പല്ലവ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ]] രചിച്ച മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ ആസ്പദമാക്കി നടത്തുന്ന ഈ കൂത്ത്, വളരെ കുറച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിലേ നടത്താറുള്ളൂ. മൂന്നുദിവസം നടത്തുന്ന കൂത്ത് കഴിഞ്ഞാൽ കൂടിയാട്ടവും പതിവാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] ഇരു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും നടുക്കായി [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. സാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ഇവിടെ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗണപതിഹോമം കൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിനാളിൽ]] ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മറ്റൊരു ചെറിയ മുറിയിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ വിഗ്രഹം. പ്രസിദ്ധമായ [[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം|പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹത്തോട് രൂപത്തിൽ വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള ശിലാവിഗ്രഹമാണിത്. നാലടി ഉയരം വരും. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തുലാമാസത്തിലെ [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] മകരമാസത്തിലെ [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയവുമാണ്]] ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ മറ്റൊരു മുറിയിൽ അയ്യപ്പസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പസ്വാമിയ്ക്ക്. ഏകദേശം ഒന്നരയടി ഉയരം വരും. നീരാജനം, അഷ്ടാഭിഷേകം, എള്ളുപായസം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. അയ്യപ്പന്റെ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവൻ, പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയ്ക്കും സുബ്രഹ്മണ്യന്നും അയ്യപ്പന്നുമൊപ്പം വാഴുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിന്]] തുല്യമാകുന്നു എന്ന് ഭക്തജനങ്ങൾ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശിവനും വിഷ്ണുവും തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ശാസ്താവ്]] (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ ശിവന്ന് [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ|ചണ്ഡികേശ്വരനും]] വിഷ്ണുവിന് [[വിഷ്വക്സേനൻ|വിഷ്വക്സേനനും]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യശീവേലിയില്ലാത്തതിനാൽ ഇവ പ്രതീകാത്മകമായി മാത്രമാണ് നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾക്ക് നാല് തൂണുകളേയുള്ളൂ. അവയിൽ കാര്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ല താനും. ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും നന്ദിയ്ക്ക് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങളുടെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് അവയിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് ശിവന്റെ നടയിലാണ്. == പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ == === ശ്രീ മമ്മിയൂരപ്പൻ (ശിവൻ) === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മമ്മിയൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. ശിവലിംഗത്തിൽ ചാർത്താൻ സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും ചന്ദ്രക്കലകളും ത്രിനേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലഭാവം മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരപ്പൻ ശിവലിംഗമായി മമ്മിയൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഉദയാസ്തമനപൂജ, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങിയവയാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ശ്രീ പാർവ്വതീദേവി === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്നാണ് മാതൃദേവതയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ശ്രീപാർവ്വതി. ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ശിവഭഗവാന്റെ സങ്കല്പം പാർവ്വതീസമേതഭാവത്തിലായതിനാൽ ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. ശിവശ്രീകോവിലിന്റെ പുറകിൽ (പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്) ഭഗവാന് അനഭിമുഖമായാണ് മഹാദേവി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രവും അതിനുമുന്നിൽ ഒരു കെടാവിളക്കുമാണുള്ളത്. വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ദേവി ശിവസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ സർവ്വമംഗളകാരിണിയായ ഇഷ്ടമംഗല്യവരദായിനിയാണ്. ദേവിയ്ക്ക് മുന്നിലായി പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു പീഠത്തിൽ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ കാണാം. === ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലെത്തന്നെയാണ് ഇവിടെയും മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ. നാലടി ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ശിലാവിഗ്രഹത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാൻ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ ധരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശിവൻ മമ്മിയൂരിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ഇവിടെ കുടികൊണ്ടുവെന്നും തന്മൂലം ഈ പ്രതിഷ്ഠ ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, തുളസിമാല, പുരുഷസൂക്താർച്ചന തുടങ്ങിയവയാണ് വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഉപദേവതകൾ == === ഗണപതി === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഗണപതിയുടേത്. സാധാരണ ഗണപതിവിഗ്രഹങ്ങളുടേതുപോലെയാണ് ഇതും കാഴ്ചയിൽ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]]വും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ|കയറും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൊഴുക്കട്ട|മോദകവും]] കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിൽ പുറകുഭാഗത്ത്) കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യഭാവത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് പഴനിയിലെ വിഗ്രഹവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ദ്വിബാഹുവായ ഭഗവാൻ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹം. വലത്തെച്ചുമലിൽ ആയുധമായ [[വേൽ|വേലും]] കാണാം. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === അയ്യപ്പൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാമ്യമുണ്ട് ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിന്. ഇടതുകൈ തൃത്തുടയിൽ വച്ച് വലതുകൈ ചിന്മുദ്രാങ്കിതമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് കുടികൊള്ളുന്ന അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ തിരുനടയിലാണ് ശബരിമലയ്ക്കുപോകുന്ന ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം (എള്ളുതിരി), നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തറയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട തന്ത്രവിദ്യാവിശാരദനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശിവലിംഗരൂപത്തിലുള്ള കൊച്ചുവിഗ്രഹമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിനെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അരയടി ഉയരമേ ഇതിനുള്ളൂ. നിത്യേന രണ്ട് സന്ധ്യയ്ക്കുമുള്ള വിളക്കുവയ്പും പാൽപ്പായസനിവേദ്യവുമൊഴികെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല. === ഭഗവതി (ഭദ്രകാളി) === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ പ്രത്യേകം മതിൽക്കെട്ടിലാണ് ആദിപരാശക്തിയുടെ രൗദ്രഭാവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരു കാവിന്റെ അന്തരീക്ഷം ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ പ്രദേശത്താണ് ലോകമാതാവായ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉഗ്രത സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നാലടി ഉയരമുള്ള ശിലാപ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതി പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ദാരുകശിരസ്സും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വാളും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാനപ്പാത്രവും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂമൂടൽ, മുട്ടറുക്കൽ, ഗുരുതി, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, ശത്രുദോഷ പരിഹാരപുഷ്പാഞ്ജലി, രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തിരക്ക് കാരണം പ്രത്യേക വഴിപാട് കൗണ്ടർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങൾ === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്തു തന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഭദ്രകാളിയുടെയും നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ ആദിദ്രാവിഡ സങ്കല്പത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പടിഞ്ഞാട്ടുതന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ദർശനം. നാഗരാജാവായി ശിവസർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവുമായ വാസുകിയും നാഗാമാതാവായ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും സഹോദരി നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ വിരാജിയ്ക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. പുറ്റും മുട്ടയും, ആയില്യപൂജ, പാൽപ്പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ചെറുരക്ഷസ്സ് === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെയാണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ട ദേവീഭക്തനായ ഒരു പടയാളിയാണ് രക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ അതിരുദ്ര/മഹാരുദ്ര മഹായജ്ഞത്തിന്റെ സമയത്തുമാത്രമേ ചെറുരക്ഷസ്സിന് പൂജയുണ്ടാകൂ. == നിത്യപൂജകളും തന്ത്രവും == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ നാലുമണിയ്ക്ക് ശംഖനാദത്തോടെ ഭഗവാന്മാരെ പള്ളിയുണർത്തി നാലരയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന്, ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും എണ്ണയഭിഷേകവും ശംഖാഭിഷേകവും വിഷ്ണുവിന് മാത്രം വാകച്ചാർത്തും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് ഇരുവർക്കും മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയോടെ ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ആറേമുക്കാലിന് ശിവന് ഋഗ്വേദ ധാരയാണ്. എട്ടുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ നടത്തുന്നു. പത്തുമണി തൊട്ട് പതിനൊന്നുമണി വരെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമം, കറുകഹോമം, തിലഹോമം, ആയുഷ്യഹോമം തുടങ്ങിയ ഹോമങ്ങളും രാഹുപൂജ, നാഗപൂജ, രക്ഷസ്സ് പൂജ തുടങ്ങിയ പൂജകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയോടെ ഉച്ചപ്പൂജയും നടത്തി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് നാലരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. തുടർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകളായ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, ഭഗവതിസേവ, ദമ്പതിപൂജ എന്നിവ നടത്തുന്നത്. രാത്രി ഏഴരയോടെ അത്താഴപ്പൂജ നടത്തി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: ശിവരാത്രി, അഷ്ടമിരോഹിണി) [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഇവയിൽ മാറ്റം വരും. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് വിഷ്ണുനടയിലും പ്രത്യേകം പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. രണ്ടാഴ്ചതോറും വരുന്ന പ്രദോഷവ്രതത്തിന് ശിവന്ന് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പ് വിശേഷാൽ അഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പതിനെട്ടുപൂജകളുണ്ടാകും. അന്ന് ചുറ്റുവിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് രാത്രി നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പത്തുമണിയാകും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരായ പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിമാർക്കുതന്നെയാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാധികാരം. ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. == വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === മഹാശിവരാത്രി === കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ചതുർദ്ദശി]] ദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ശിവരാത്രിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വൈദികാചാരങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം. ശുദ്ധിക്രിയകൾ, ലക്ഷാർച്ചന, ഏകാദശ രുദ്രാഭിഷേകം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവരാത്രിനാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനും ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുമായി ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്ക് [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളമാണ്]] അകമ്പടിയേകുന്നത്. തുടർന്ന് [[ഇടയ്ക്ക|ഇടയ്ക്കയും]] [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു. വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടോടെ പരിപാടികൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഉറക്കമൊഴിച്ച് യാമപൂജകൾ തൊഴാൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ഗാനമേള]], [[കഥാപ്രസംഗം]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു സ്റ്റേജ് കെട്ടിപ്പൊക്കിയിട്ടുണ്ട്. '''നടരാജമണ്ഡപം''' എന്നാണ് ഇതിന് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കലാപരിപാടി, ശിവരാത്രിയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള മൂന്നുദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തുന്ന [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്|മത്തവിലാസം കൂത്താണ്]]. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടത്തിവരുന്ന ഈ കൂത്ത്, [[പല്ലവർ|പല്ലവരാജാവായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ]] രചിച്ച [[മത്തവിലാസപ്രഹസനം|മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം തീർക്കാൻ ശിവനെ തപസ്സുചെയ്യുന്ന സത്യസോമനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശിവന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കപാലിവേഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. സത്യസോമന്റെ നൃത്തം കണ്ട് അനുഗ്രഹം തേടുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടകാര്യങ്ങൾ സാധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വക [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] കളിയുമുണ്ടാകും. ശിവൻ കഥാപാത്രമായി വരുന്ന ബാണയുദ്ധമാണ് അന്നേദിവസത്തെ കഥ. === തിരുവാതിര === ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിനും നെടുമംഗല്യത്തിനുമായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്നും തിരുവാതിരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ തിരുവാതിര ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് മഹാരുദ്രാഭിഷേകമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറന്നതുമുതൽ നിരവധി ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെല്ലാം വേദപണ്ഡിതരുടെ വക ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം ചൊല്ലുന്നുമുണ്ടാകും. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയോടനുബന്ധിച്ച് നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക് തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുമുണ്ടാകും. === അഷ്ടമിരോഹിണി === ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]]നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവരാത്രി പോലെ അതിവിശേഷമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിയും. അന്നേദിവസം മഹാവിഷ്ണുവിന് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഏകദേശം 21 പൂജകൾ ഈയവസരത്തിൽ ഭഗവാന്നുണ്ടാകും. === നവരാത്രി === കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ സമയം. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ മമ്മിയൂരിലും നവരാത്രി വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതയായ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 4.45 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 pm വരെ. <nowiki>*</nowiki>വൈകുന്നേരം 4.45 pm മുതൽ രാത്രി 8.30 pm വരെ. == വഴിപാടുകൾ == ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഇതും കാണുക == * [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] * [[ഗുരുവായൂർ]] * [[ശിവൻ]] == അവലംബം == {{commonscat|Mammiyoor Temple}} <references/> {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] 6a3u6ajhpagzb29a41xdgjstb2k6wel 4682492 4682489 2026-11-03T13:10:30Z Vishalsathyan19952099 57735 /* നവരാത്രി */ 4682492 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammiyoor Temple}} <references/>{{Infobox Mandir | name = മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Mammiyoor sree mahadeva temple.JPG | image size = 250px | alt = | caption = മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രഗോപുരം | pushpin_map = Kerala | map= Mammiyoor.jpg | latd = 10 | latm = 35 | lats = 59 | latNS = N | longd= 76 | longm= 2 | longs = 9 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | locale = [[ഗുരുവായൂർ]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]], [[പാർവ്വതി]], [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ഭദ്രകാളി]] (പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം) | important_festivals= [[മഹാശിവരാത്രി]], [[തിരുവാതിര]] | architectural_styles= പരമ്പരാഗത കേരളാ ശൈലി | number_of_temples=3 | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = https://www.mammiyurmahadevatemple.com }} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്|ചാവക്കാട് താലൂക്കിൽ]] ക്ഷേത്രനഗരമായ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ശിവക്ഷേത്രമാണ് '''മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും വളരെ അടുത്തായി, ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്ററോളം വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി, ഗുരുവായൂർ-[[കുന്നംകുളം]]/[[കോഴിക്കോട്]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചു കൂടാനാകാത്ത ഭാഗമാണ്. ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണ്ണമാകാൻ ഇവിടെയും പോകണം എന്നാണ് ആചാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായതിനാൽ (650 മീറ്റർ അകലെ) ഗുരുവായൂരിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടേയ്ക്ക് എളുപ്പം പോകാൻ സാധിക്കുന്നു. പഴയ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ശിവക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാംശഭൂതനായ]] [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാൽ]] പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഐതിഹ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ [[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] സാന്നിദ്ധ്യം ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ സമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[File:Mammiyoor sree mahadeva temple closeup.JPG|മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|thumb|right|250px]] ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയെ]] ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ആനന്ദഭാവത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന പരമശിവനാണ്. '''മമ്മിയൂരപ്പൻ''' എന്നാണ് ഇവിടെ ഭഗവാൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. ശിവനെക്കൂടാതെ, തൊട്ടടുത്തുതന്നെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഈ മഹാവിഷ്ണു സാക്ഷാൽ [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് കല്പിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭദ്രകാളി]] (മമ്മിയൂർ ഭഗവതി), [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[രക്ഷസ്സ്|ചെറുരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ശിവകുടുംബ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയും, പുത്രന്മാരായ ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ഉപപ്രതിഷ്ഠകളുമായി വരുന്നതാണ് കാരണം. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]], [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിൽ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, ശിവപ്രധാനമായ എല്ലാ [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കളാഴ്ചകളിലും]] [[പ്രദോഷവ്രതം|പ്രദോഷദിവസങ്ങളിലും]] ശിവന്നും [[വ്യാഴാഴ്ച]], [[ഏകാദശി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്നും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ട്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == നാരദപുരാണത്തിൽ പറയുന്ന '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യം''' തന്നെയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണമായ കഥ. തന്റെ പിതാവായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവിന്റെ അന്ത്യത്തിന് കാരണക്കാരനായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] വംശത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ നടത്തിയ ഭീകരയാഗത്തിന്റെ ഫലമായി കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ട് നരകയാതൻ അനുഭവിച്ച [[ജനമേജയൻ]] ഒടുവിൽ [[ദത്താത്രേയൻ|ദത്താത്രേയ]]മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ഭജനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് ജനമേജയന് ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ്: പണ്ട്, പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, സൃഷ്ടികർമ്മത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനുമുന്നിൽ]] മഹാവിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തനിയ്ക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തിപ്രഭാവമുണ്ടാകാൻ ഒരു അവസരം വേണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു തന്റേതുതന്നെയായ ഒരു വിഗ്രഹം തീർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. പിന്നീട് വരാഹകല്പത്തിൽ സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചുവന്ന സുതപസ്സ് എന്ന രാജാവും പത്നിയായ പൃശ്നിയും ബ്രഹ്മാവിൽനിന്ന് ഈ വിഗ്രഹം കരസ്ഥമാക്കി. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതനായി അവർക്കുമുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ താൻ തന്നെ നാലുജന്മങ്ങളിൽ അവരുടെ മകനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് അരുൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി പൃശ്നിഗർഭൻ എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് സുതപസ്സും പൃശ്നിയും [[കശ്യപൻ|കശ്യപനും]] [[അദിതി|അദിതിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[വാമനൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽത്തന്നെ അവർ [[ദശരഥൻ|ദശരഥനും]] [[കൗസല്യ|കൗസല്യയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീരാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിൽ]] അവർ [[വസുദേവർ|വസുദേവരും]] [[ദേവകി|ദേവകിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ നാലുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് മേല്പറഞ്ഞ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അവതാരമൂർത്തി തന്നെയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ ഈ വിഗ്രഹം [[മഥുര|മഥുരയിൽ]] നിന്ന് [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക്]] കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് ഈ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. എന്നും രാവിലെ അദ്ദേഹം പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] ദേവിമാർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തിയിരുന്നു. ഒടുവിൽ ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ തന്റെ ഭക്തനായ [[ഉദ്ധവർ|ഉദ്ധവരോട്]] താൻ പൂജിച്ച വിഗ്രഹമൊഴികെ മറ്റെല്ലാം നശിയ്ക്കുന്ന ഒരു പ്രളയം ഏഴുദിവസം കഴിഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും അതിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന വിഗ്രഹം ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയെയും]] [[വായു|വായുദേവനെയും]] ഏല്പിയ്ക്കണമെന്നും അറിയിച്ചു. ഉദ്ധവർ പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ ചെയ്തു. കടലിൽനിന്ന് പൊക്കിയെടുത്ത വിഗ്രഹവുമായി ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും സഞ്ചരിയ്ക്കുന്ന വഴിയിൽ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിടത്തെത്തിയപ്പോൾ പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാരുടെ താണ്ഡവനൃത്തം ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ സ്ഥലം ഗുരുവായൂരും അവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പനുമായി മാറി. ഈ പുണ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ പിന്നീട് ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനരൂപത്തോടെ മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു. ഇന്ന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകുന്ന ഭക്തർ മമ്മിയൂരിലും പോയാലേ യാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്ന് പറയുന്നതിന് കാരണം ഇതുതന്നെ. ഇതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിനടയിൽ തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുന്നു. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാലം === ചരിത്രപരമായി ഏതാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കം മമ്മിയൂരിനുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത് കാണിയ്ക്കാൻ കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥമായ '''[[കോകസന്ദേശം]]''' എന്ന കൃതിയിൽ, പക്ഷേ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പലതരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള കോകസന്ദേശത്തിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരിനെക്കുറിച്ച് ഒരക്ഷരം പോലും പരാമർശമില്ല എന്നത് ചോദ്യചിഹ്നമാണ്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ കോകസന്ദേശത്തിൽ പരാമർശമില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം ലഭിയ്ക്കുന്ന ചരിത്രസൂചന, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പടപ്പുറപ്പാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുടെ]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന [[പുന്നത്തൂർ രാജ്യം|പുന്നത്തൂർ രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ കുന്നംകുളം, [[ചാവക്കാട്]], [[വടക്കാഞ്ചേരി]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും ഭരിച്ചിരുന്ന [[തലപ്പിള്ളി രാജ്യം|തലപ്പിള്ളി രാജവംശത്തിന്റെ]] അഞ്ചുശാഖകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. സാമൂതിരിയുടെ പടപ്പുറപ്പാടിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനിടയായ അന്നത്തെ പുന്നത്തൂർ തമ്പുരാൻ, ഉടനെ അന്നത്തെ സാമൂതിരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം അടിയറവുവയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമന്തനാകുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പുറക്കോയ്മാവകാശം സാമൂതിരിയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും തീരുമാനമായി. എന്നാൽ, മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവകാശം സാമൂതിരി തന്റെ അനന്തരാവകാശിയായ [[ഏറാൾപ്പാട്|ഏറാൾപ്പാടിന്]] കൊടുക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഏറാൾപ്പാടിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു 1981 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന, നിലവിൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] [[കരിമ്പുഴ|കരിമ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രവും]] അതേ ജില്ലയിൽ [[നെന്മാറ|നെന്മാറയ്ക്കും]] [[കൊല്ലങ്കോട്|കൊല്ലങ്കോടിനുമടുത്ത്]] [[എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലവഞ്ചേരിയിലുള്ള]] [[പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. ഇപ്പോഴും ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റികളിലൊരാൾ ഏറാൾപ്പാടാണ്. '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ രചയിതാവും [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവുമായ [[മാനവേദൻ|ശ്രീമാനവേദൻ രാജയുടെ]] കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. മുമ്പ് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയില്ലാതിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും, ഒരു സരസ്വതീമണ്ഡപം പണികഴിപ്പിച്ചതുമെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂരിൽ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന വരുമാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പങ്കെടുത്താണ് മാനവേദൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതത്രേ! കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ കളരി പ്രസ്തുത സരസ്വതീമണ്ഡപമായിരുന്നു. മമ്മിയൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് മാനവേദൻ ഏതാനും സംസ്കൃതശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. തികഞ്ഞ ശിവഭക്തനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അതേ സമയം, മാനവേദന്റെ സമകാലികരായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ]], [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനം]], [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം മൂന്നാമൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളൊന്നും മമ്മിയൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് കാണാനില്ല. ഇവർ എഴുതിക്കാണണമെന്നും പിന്നീട് നശിച്ചുപോയതാണെന്നുമാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അനുമാനം. === തകർച്ചയുടെ കാലം === 1716-ൽ കൊച്ചി രാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും]] സൈനികർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കുകയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരവും നശിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം അടക്കമുള്ള സമീപക്ഷേത്രങ്ങളെ വെറുതെ വിടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ഇത് ഇരുണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. 1788-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] കേരളത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. അവിടെ പരിസരത്തുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ തകർത്ത കൂട്ടത്തിൽ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രവും പെടുകയുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് വ്യാപകമായ കേടുപാടുകൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുകയും അന്നുണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രം ഊരാളന്മാരുടെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിഗ്രഹം മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട് ക്ഷേത്രഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകുകയും, ഒടുവിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] മലബാർ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത കൂട്ടത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ സാമൂതിരിയ്ക്കും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ ഏറാൾപ്പാടിനും തന്നെ നൽകി. === തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാലം === 1960 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം തികച്ചും ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുക എന്നത് അതീവദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അന്ന് ഗുരുവായൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് [[മുതുവട്ടൂർ]] വഴി ചെന്നാലേ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വണ്ടിയെത്തൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം തെക്കുമാറി കാണപ്പെടുന്ന തോടിനുകുറുകെ അന്നൊരു മരപ്പാലമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതുവഴിയുള്ള യാത്ര അപകടമായതിനാൽ അധികം പേർ ഇക്കാലത്ത് മമ്മിയൂർ ദർശനം നടത്തിയിരുന്നില്ല. പ്രധാനദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ ഗണപതിയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്കും മാത്രമാണ് ഇക്കാലത്ത് പൂർണ്ണമായ പൂജയുണ്ടായിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്ത വിഷ്ണുവിഗ്രഹം അന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പുമാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തീർത്തും പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനും അതുവഴി മമ്മിയൂർ ദേശത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുന്നത് 1954-ൽ മമ്മിയൂർ തോടിനുകുറുകെ ഗതാഗതയോഗ്യമായ പാലം വരുന്നതോടെയാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നടിമാരും നർത്തകിമാരുമായിരുന്ന [[ലളിത]]-[[പത്മിനി]]-[[രാഗിണി|രാഗിണിമാരുടെ]] നൃത്തപരിപാടി ഉപയോഗിച്ചാണ് പാലം പണിയാനുള്ള തുക പിരിച്ചെടുത്തത്. അതിനുശേഷം കൂടുതൽ ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ട് വരാൻ തുടങ്ങുകയും ഇത് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വടേക്കര ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ, കുറുവായിൽ അപ്പുണ്ണി നായർ, വാരിയത്ത് കേശവൻ നായർ തുടങ്ങിയവർ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഇരു ശ്രീകോവിലുകളും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും മഹാവിഷ്ണുവിന് പുതിയ വിഗ്രഹം പണിയുകയും ചെയ്തു. 1960 ആകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നല്ലൊരുഭാഗവും അവസാനിയ്ക്കുകയും ആ വർഷം ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രേവതി (നക്ഷത്രം)|രേവതിനാളിൽ]] മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠ നടക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം നവംബർ ഒമ്പതിന് [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[പൂയം (നക്ഷത്രം)|പൂയം നാളിൽ]] സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളും നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതോടെ ക്ഷേത്രം ശിവകുടുംബസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1981-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ടാം ഘട്ട നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ആ വർഷമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നതും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുമ്പത്തെ സരസ്വതീമണ്ഡപം പൊളിച്ചുമാറ്റിയതും. പഴയ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്ഷേത്രം വക നവരാത്രിമണ്ഡപം ഉയർന്നുവന്നു. ഇതേ വർഷമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം [[കേരള സർക്കാർ]] വക സ്ഥാപനമായിരുന്ന ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരികകേന്ദ്രം (എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ.) ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതെത്തുടർന്ന്, ആറുപേരടങ്ങിയ ഒരു ട്രസ്റ്റി ബോർഡിനെയും നിയമിച്ചു. അവയിൽ ഏറാൾപ്പാട് രാജയടക്കമുള്ള രണ്ടുപേർ പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റിമാരും കേരള സർക്കാർ നിയമിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുപേർ പാരമ്പര്യേതര ട്രസ്റ്റിമാരുമായി നിയമിയ്ക്കപ്പെട്ടു. എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. 2008-ൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചപ്പോഴും ഇതേ ക്രമം തന്നെ തുടർന്നു. ഇപ്പോഴും ഇതേ രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടന്നുവരുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ [[മലപ്പുറം]] ഡിവിഷനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്ത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവരുടെ കീഴിലാണ്. 1981-ൽ തന്നെയാണ് പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കുചുറ്റും ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തതും. പ്രദേശവാസിയും കേരളീയ ചുവർച്ചിത്രകലയുടെ പുനരുദ്ധാരകനുമായിരുന്ന [[മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ|മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് തടസ്സം വരാത്ത രീതിയിലാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്. === മഹാരുദ്രവും അതിരുദ്രവും === ക്ഷേത്രത്തിലെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷം മുടങ്ങാതെ ശിവന്റെ നടയിൽ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ജപിച്ചുള്ള അർച്ചനകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ചൈതന്യവർദ്ധനവിനായി 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യമായി തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹാരുദ്രയജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. ആധുനിക കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ഇത് നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്ന് മമ്മിയൂരാണ്. 11 മഹാരുദ്രയജ്ഞങ്ങൾക്കുശേഷം 1997 ഡിസംബറിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുശേഷം]] ഇത് നടന്ന ആദ്യ കേരളീയക്ഷേത്രം മമ്മിയൂരാണ്. രാവിലെ മുതൽ ഉച്ചവരെ ഒരു ആവൃത്തി ശ്രീരുദ്രം ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്ന ചടങ്ങിനുശേഷം വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി 11 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇത്. ഇതിനുശേഷം 12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന ചടങ്ങാക്കി അതിരുദ്രമഹായജ്ഞത്തെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും 2009, 2021 വർഷങ്ങളിലും ഇതേപോലെ അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇനി 2033-ലാകും ഇത് നടക്കുക. === മറ്റ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ === പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്ക് കുതിച്ചുയർന്നതോടെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാക്കി മാറ്റാൻ ക്ഷേത്രഭരണസമിതി കൂടുതൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അതനുസരിച്ച് 1990-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുനടകൾക്കും കൂടി നടപ്പുര പണിതു. 1995-ൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം ഓഫീസും 1998-ൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഓഡിറ്റോറിയവും പണികഴിപ്പിച്ചതോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ചടങ്ങുകൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് റോഡരികിലുള്ള ഇരുനില ഗോപുരം പണിതത്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം കൂടി. 2006-ൽ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ സ്റ്റേജും പണിതു. ഇന്ന് വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. 1981-ൽ പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുര, 2023-ൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ വീണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിതു. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സരസ്വതീമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2022-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിനുശേഷം ഇരുശ്രീകോവിലുകളിലും ദ്രവ്യകലശച്ചടങ്ങുകൾ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതനുസരിച്ച് 2023 മേയ് 22-ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം താത്കാലികമായി ബാലാലയം പണിത് അങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയും നവീകരണം കഴിഞ്ഞ് ജൂൺ 28-ന് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിലെ]] [[ചിത്തിര (നക്ഷത്രം)|ചിത്തിരനാളിൽ]] മഹാദേവനെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രതിഷ്ഠയോടനുബന്ധിച്ച് ജൂലൈ ഒന്നിന് ദ്രവ്യാവർത്തികലശം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തുകയുണ്ടായി. അതിനുശേഷം 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നാലമ്പലം പൂർണ്ണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റുകയും ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവരെ ഇരുശ്രീകോവിലുകൾക്കും നടുവിൽ ബാലാലയം പണിത് മാറ്റുകയുമുണ്ടായി. നാലമ്പലത്തിനകത്തെ ബലിക്കല്ലുകളും ഇതിനനുസരിച്ച് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. 2025 ജൂൺ മാസത്തോടെ നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും ജൂൺ 27-ന് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും 30-ന് ഗണപതിയുടെയും ജൂലൈ 2-ന് അയ്യപ്പന്റെയും പുനഃപ്രതിഷ്ഠകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. 2025 ഡിസംബറിൽ നാലമ്പലത്തിന്റെ കരിങ്കൽ പാകൽ പൂർത്തിയാകുകയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനദേവന്മാർക്ക് കർപ്പൂരാദികലശം നടക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുടെയും പുറത്തെ പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെയും പണി നടക്കുകയാണ്. 2027-ലെ ശിവരാത്രിയോടെ അവ പൂർത്തിയാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === മമ്മിയൂർ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ ഗുരുവായൂർ-കോഴിക്കോട് പാത കടന്നുപോകുന്നു. മമ്മിയൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, [[ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം]] വകയായ ശ്രീകൃഷ്ണ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] പ്രാദേശിക കാര്യാലയം, മമ്മിയൂർ [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി|എൻ.എസ്.എസ്.]] കരയോഗം കാര്യാലയം, അയ്യപ്പഭജനമഠം, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ നടയിൽ പ്രധാന വഴിയുടെ സമീപത്തുതന്നെ രണ്ടുനില ഗോപുരം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2004-ൽ പണിത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതാണ്. ഗോപുരവാതിലിൽ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോപുരത്തിനടുത്ത് 2015-ൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരുന്നു. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതാണ് ഭക്തർ ശിവനെ തൊഴാൻ പോകുന്നത്. ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം വലിയ [[അരയാൽ]] കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. അരയാലിന് ചുവട്ടിലായി ചെറിയൊരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും ധാരാളം നാഗവിഗ്രഹങ്ങളും [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗങ്ങളും]] കാണാം. അരയാലിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുവശത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളും മറ്റും. [[ഋഗ്വേദം]] ജപിച്ചുനടത്തുന്ന [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവനായതിനാൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, പിൻവിളക്ക്, സ്വയംവരപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, ചന്ദനം ചാർത്തൽ, തുളസിമാല എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മൂന്നേക്കറോളം വരുന്ന ക്ഷേത്രവളപ്പാണ് മമ്മിയൂരിലേത്. ഇതിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും കരിങ്കല്ലുപാകിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കൊടിയേറി ഉത്സവമില്ലാത്തതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരവുമില്ല. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കൊന്നിച്ച് നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് പ്രധാനചടങ്ങുകളെല്ലാം നടക്കുന്നത്. എട്ടുതൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ നടപ്പുരയുടെ ഓരോ തൂണിലും വിവിധ ദേവരൂപങ്ങൾ കാണാം. രണ്ടു നടകളിലും പ്രധാന ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. വളരെ ഉയരം കുറഞ്ഞ ബലിക്കല്ലുകളാണ് രണ്ടും. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, ശിവന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരസേനനെയും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരിസേനനെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കുചുവട്ടിൽ [[അപ്പം]] അടുക്കിവച്ചതുപോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഇരു ഭഗവാന്മാരുടെയും ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ബലിക്കൽപ്പുരയില്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽതന്നെ രണ്ടു വിഗ്രഹങ്ങളും നന്നായി കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ടെന്നോ അപമൃത്യുവിനിരയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ അത്യുഗ്രദേവതയായ ഭദ്രകാളി കുടികൊള്ളുന്നു. ഒരു [[കാവ്|കാവിന്റെ]] പ്രതീതി ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ പ്രദേശമാണ് ഇവിടം. നട്ടുച്ചയ്ക്കും ഇവിടെ വെളിച്ചം കുറവാണ്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. ഈ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ദീർഘകാലം ഒരു [[പിടക്കോഴി]] ഇവിടെ വളർന്നുവന്നിരുന്നു. എവിടെനിന്നോ വന്ന ഈ കോഴി മമ്മിയൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരുടെ ആകർഷണമായി ദീർഘകാലം കഴിച്ചശേഷം 2015-ൽ ചത്തുപോയി. ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുവശത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]] കുടികൊള്ളുന്ന പീഠത്തിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗചാമുണ്ഡിയും നാഗകന്യകയും ചിത്രകൂടവും പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുവശത്താണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ രക്ഷസ്സിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തിയിരിയ്ക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഇവർക്കായി പ്രത്യേകം വഴിപാട് കൗണ്ടറും പണിതിട്ടുണ്ട്. മുട്ടറുക്കലും പൂമൂടലുമാണ് ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, രക്ഷസ്സിന് പാൽപ്പായസം എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിട്ടുണ്ട്. 2022-'23 കാലത്ത് നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുരയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുരയുടെ രണ്ടുനിലകളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിലെ ഒരുഭാഗം സരസ്വതീമണ്ഡപമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ വച്ചാണ് നവരാത്രിക്കാലത്ത് സരസ്വതീപൂജ നടത്തുന്നത്. വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയെക്കൂടാതെ ഹനുമാനെയും ഇവിടെ ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഊട്ടുപുരയ്ക്കപ്പുറം അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം സൗന്ദര്യവത്കരിച്ച കുളമാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഇവിടെ കുളിച്ചശേഷമാണ് ദർശനം നടത്തുന്നത്. ഇവ രണ്ടിനും സമീപമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം വക ഓഡിറ്റോറിയം. ''കൈലാസം ഓഡിറ്റോറിയം'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഇവിടം വിവാഹങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം സ്റ്റേജും പണിതിട്ടുണ്ട്. ''നടരാജമണ്ഡപം'' എന്നുപേരിട്ട ഈ സ്റ്റേജിൽ, വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം പരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നു. === ശ്രീകോവിലുകൾ === ചതുരാകൃതിയിൽ ഇരുനിലയിൽ പണിതീർത്ത സൗധങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള മുഖ്യശ്രീകോവിലുകൾ. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലുകളുടെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള സോപാനപ്പടികൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് നേരിട്ടുകയറാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിലുള്ളതും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് ഇരുവശങ്ങളിൽ നിന്നും കയറുന്ന രീതിയിലുള്ളതുമാണ്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകൾക്കകത്തും മൂന്നുമുറികൾ വീതമുണ്ട്. രണ്ടിടത്തും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹങ്ങൾ. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗവും നാലടി ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവിഷ്ണുവിഗ്രഹവും യഥാക്രമം തെക്കും വടക്കുമുള്ള ശ്രീകോവിലുകളിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. വിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണെങ്കിൽ ചന്ദനം ചാർത്തി, പീതാംബരവും ചുറ്റി, സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ പ്രഭയോടെ വിളങ്ങുന്നു. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീമമ്മിയൂരപ്പനും ശ്രീനാരായണനും മമ്മിയൂരിൽ വാഴുന്നു. മുഖമണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ഈ ശ്രീകോവിലുകളുടെ പുറംചുവരുകൾ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശവാസിയും പ്രശസ്ത ചുവർച്ചിത്രകാരനുമായിരുന്ന മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരാണ് ഇവ വരച്ചുചേർത്തത്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ]], [[ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി]], [[കിരാതാർജ്ജുനീയം]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[നടരാജൻ]], [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗമാർ]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ ശൈവ-ശാക്തേയരൂപങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അനന്തശയനം]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]], [[ഗരുഡൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണലീല]], [[ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം]] തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവരൂപങ്ങളുമാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇവ നിലവിൽ പുതുക്കിവരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പാർവ്വതീദേവിയുടെ ചിലിട്ടുവച്ച ഒരു ചുവർച്ചിത്രം കാണാം. ഇവിടെ ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ പ്രത്യക്ഷീഭാവം പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ്. അതിനാലാണ് ഇവിടെ ശക്തമായ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം വന്നത്. പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ ദിവസവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും വടക്കുവശത്ത് ഓവ്, വ്യാളീമുഖത്തോടെ പണിതിട്ടുണ്ട്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും പൂർണപ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ഓടുമേഞ്ഞതാണ് ഇവിടത്തെ നാലമ്പലം. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിനാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകളിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടങ്ങൾക്കിരുവശവും വലിയ വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള വാതിൽമാടത്തിലാണ് ഉമാമഹേശ്വരപൂജ പോലെയുള്ള വിശേഷാൽ പൂജകളും ഗണപതിഹോമവും മൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്തുന്നത്. നടുക്കുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ പൂജാസമയമൊഴികെയുള്ളപ്പോൾ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രം വക [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലവും]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്|ചാക്യാർക്കൂത്തിനും]] [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിനും]] വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷമായ [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്]] നടത്തിവരാറുണ്ട്. [[പല്ലവർ|പല്ലവ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ]] രചിച്ച മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ ആസ്പദമാക്കി നടത്തുന്ന ഈ കൂത്ത്, വളരെ കുറച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിലേ നടത്താറുള്ളൂ. മൂന്നുദിവസം നടത്തുന്ന കൂത്ത് കഴിഞ്ഞാൽ കൂടിയാട്ടവും പതിവാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] ഇരു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും നടുക്കായി [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. സാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ഇവിടെ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗണപതിഹോമം കൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിനാളിൽ]] ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മറ്റൊരു ചെറിയ മുറിയിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ വിഗ്രഹം. പ്രസിദ്ധമായ [[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം|പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹത്തോട് രൂപത്തിൽ വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള ശിലാവിഗ്രഹമാണിത്. നാലടി ഉയരം വരും. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തുലാമാസത്തിലെ [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] മകരമാസത്തിലെ [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയവുമാണ്]] ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ മറ്റൊരു മുറിയിൽ അയ്യപ്പസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പസ്വാമിയ്ക്ക്. ഏകദേശം ഒന്നരയടി ഉയരം വരും. നീരാജനം, അഷ്ടാഭിഷേകം, എള്ളുപായസം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. അയ്യപ്പന്റെ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവൻ, പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയ്ക്കും സുബ്രഹ്മണ്യന്നും അയ്യപ്പന്നുമൊപ്പം വാഴുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിന്]] തുല്യമാകുന്നു എന്ന് ഭക്തജനങ്ങൾ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശിവനും വിഷ്ണുവും തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ശാസ്താവ്]] (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ ശിവന്ന് [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ|ചണ്ഡികേശ്വരനും]] വിഷ്ണുവിന് [[വിഷ്വക്സേനൻ|വിഷ്വക്സേനനും]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യശീവേലിയില്ലാത്തതിനാൽ ഇവ പ്രതീകാത്മകമായി മാത്രമാണ് നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾക്ക് നാല് തൂണുകളേയുള്ളൂ. അവയിൽ കാര്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ല താനും. ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും നന്ദിയ്ക്ക് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങളുടെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് അവയിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് ശിവന്റെ നടയിലാണ്. == പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ == === ശ്രീ മമ്മിയൂരപ്പൻ (ശിവൻ) === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മമ്മിയൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. ശിവലിംഗത്തിൽ ചാർത്താൻ സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും ചന്ദ്രക്കലകളും ത്രിനേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലഭാവം മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരപ്പൻ ശിവലിംഗമായി മമ്മിയൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഉദയാസ്തമനപൂജ, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങിയവയാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ശ്രീ പാർവ്വതീദേവി === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്നാണ് മാതൃദേവതയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ശ്രീപാർവ്വതി. ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ശിവഭഗവാന്റെ സങ്കല്പം പാർവ്വതീസമേതഭാവത്തിലായതിനാൽ ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. ശിവശ്രീകോവിലിന്റെ പുറകിൽ (പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്) ഭഗവാന് അനഭിമുഖമായാണ് മഹാദേവി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രവും അതിനുമുന്നിൽ ഒരു കെടാവിളക്കുമാണുള്ളത്. വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ദേവി ശിവസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ സർവ്വമംഗളകാരിണിയായ ഇഷ്ടമംഗല്യവരദായിനിയാണ്. ദേവിയ്ക്ക് മുന്നിലായി പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു പീഠത്തിൽ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ കാണാം. === ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലെത്തന്നെയാണ് ഇവിടെയും മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ. നാലടി ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ശിലാവിഗ്രഹത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാൻ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ ധരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശിവൻ മമ്മിയൂരിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ഇവിടെ കുടികൊണ്ടുവെന്നും തന്മൂലം ഈ പ്രതിഷ്ഠ ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, തുളസിമാല, പുരുഷസൂക്താർച്ചന തുടങ്ങിയവയാണ് വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഉപദേവതകൾ == === ഗണപതി === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഗണപതിയുടേത്. സാധാരണ ഗണപതിവിഗ്രഹങ്ങളുടേതുപോലെയാണ് ഇതും കാഴ്ചയിൽ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]]വും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ|കയറും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൊഴുക്കട്ട|മോദകവും]] കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിൽ പുറകുഭാഗത്ത്) കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യഭാവത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് പഴനിയിലെ വിഗ്രഹവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ദ്വിബാഹുവായ ഭഗവാൻ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹം. വലത്തെച്ചുമലിൽ ആയുധമായ [[വേൽ|വേലും]] കാണാം. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === അയ്യപ്പൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാമ്യമുണ്ട് ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിന്. ഇടതുകൈ തൃത്തുടയിൽ വച്ച് വലതുകൈ ചിന്മുദ്രാങ്കിതമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് കുടികൊള്ളുന്ന അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ തിരുനടയിലാണ് ശബരിമലയ്ക്കുപോകുന്ന ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം (എള്ളുതിരി), നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തറയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട തന്ത്രവിദ്യാവിശാരദനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശിവലിംഗരൂപത്തിലുള്ള കൊച്ചുവിഗ്രഹമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിനെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അരയടി ഉയരമേ ഇതിനുള്ളൂ. നിത്യേന രണ്ട് സന്ധ്യയ്ക്കുമുള്ള വിളക്കുവയ്പും പാൽപ്പായസനിവേദ്യവുമൊഴികെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല. === ഭഗവതി (ഭദ്രകാളി) === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ പ്രത്യേകം മതിൽക്കെട്ടിലാണ് ആദിപരാശക്തിയുടെ രൗദ്രഭാവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരു കാവിന്റെ അന്തരീക്ഷം ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ പ്രദേശത്താണ് ലോകമാതാവായ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉഗ്രത സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നാലടി ഉയരമുള്ള ശിലാപ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതി പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ദാരുകശിരസ്സും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വാളും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാനപ്പാത്രവും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂമൂടൽ, മുട്ടറുക്കൽ, ഗുരുതി, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, ശത്രുദോഷ പരിഹാരപുഷ്പാഞ്ജലി, രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തിരക്ക് കാരണം പ്രത്യേക വഴിപാട് കൗണ്ടർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങൾ === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്തു തന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഭദ്രകാളിയുടെയും നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ ആദിദ്രാവിഡ സങ്കല്പത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പടിഞ്ഞാട്ടുതന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ദർശനം. നാഗരാജാവായി ശിവസർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവുമായ വാസുകിയും നാഗാമാതാവായ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും സഹോദരി നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ വിരാജിയ്ക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. പുറ്റും മുട്ടയും, ആയില്യപൂജ, പാൽപ്പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ചെറുരക്ഷസ്സ് === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെയാണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ട ദേവീഭക്തനായ ഒരു പടയാളിയാണ് രക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ അതിരുദ്ര/മഹാരുദ്ര മഹായജ്ഞത്തിന്റെ സമയത്തുമാത്രമേ ചെറുരക്ഷസ്സിന് പൂജയുണ്ടാകൂ. == നിത്യപൂജകളും തന്ത്രവും == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ നാലുമണിയ്ക്ക് ശംഖനാദത്തോടെ ഭഗവാന്മാരെ പള്ളിയുണർത്തി നാലരയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന്, ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും എണ്ണയഭിഷേകവും ശംഖാഭിഷേകവും വിഷ്ണുവിന് മാത്രം വാകച്ചാർത്തും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് ഇരുവർക്കും മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയോടെ ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ആറേമുക്കാലിന് ശിവന് ഋഗ്വേദ ധാരയാണ്. എട്ടുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ നടത്തുന്നു. പത്തുമണി തൊട്ട് പതിനൊന്നുമണി വരെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമം, കറുകഹോമം, തിലഹോമം, ആയുഷ്യഹോമം തുടങ്ങിയ ഹോമങ്ങളും രാഹുപൂജ, നാഗപൂജ, രക്ഷസ്സ് പൂജ തുടങ്ങിയ പൂജകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയോടെ ഉച്ചപ്പൂജയും നടത്തി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് നാലരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. തുടർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകളായ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, ഭഗവതിസേവ, ദമ്പതിപൂജ എന്നിവ നടത്തുന്നത്. രാത്രി ഏഴരയോടെ അത്താഴപ്പൂജ നടത്തി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: ശിവരാത്രി, അഷ്ടമിരോഹിണി) [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഇവയിൽ മാറ്റം വരും. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് വിഷ്ണുനടയിലും പ്രത്യേകം പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. രണ്ടാഴ്ചതോറും വരുന്ന പ്രദോഷവ്രതത്തിന് ശിവന്ന് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പ് വിശേഷാൽ അഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പതിനെട്ടുപൂജകളുണ്ടാകും. അന്ന് ചുറ്റുവിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് രാത്രി നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പത്തുമണിയാകും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരായ പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിമാർക്കുതന്നെയാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാധികാരം. ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. == വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === മഹാശിവരാത്രി === കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ചതുർദ്ദശി]] ദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ശിവരാത്രിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വൈദികാചാരങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം. ശുദ്ധിക്രിയകൾ, ലക്ഷാർച്ചന, ഏകാദശ രുദ്രാഭിഷേകം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവരാത്രിനാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനും ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുമായി ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്ക് [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളമാണ്]] അകമ്പടിയേകുന്നത്. തുടർന്ന് [[ഇടയ്ക്ക|ഇടയ്ക്കയും]] [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു. വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടോടെ പരിപാടികൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഉറക്കമൊഴിച്ച് യാമപൂജകൾ തൊഴാൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ഗാനമേള]], [[കഥാപ്രസംഗം]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു സ്റ്റേജ് കെട്ടിപ്പൊക്കിയിട്ടുണ്ട്. '''നടരാജമണ്ഡപം''' എന്നാണ് ഇതിന് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കലാപരിപാടി, ശിവരാത്രിയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള മൂന്നുദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തുന്ന [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്|മത്തവിലാസം കൂത്താണ്]]. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടത്തിവരുന്ന ഈ കൂത്ത്, [[പല്ലവർ|പല്ലവരാജാവായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ]] രചിച്ച [[മത്തവിലാസപ്രഹസനം|മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം തീർക്കാൻ ശിവനെ തപസ്സുചെയ്യുന്ന സത്യസോമനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശിവന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കപാലിവേഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. സത്യസോമന്റെ നൃത്തം കണ്ട് അനുഗ്രഹം തേടുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടകാര്യങ്ങൾ സാധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വക [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] കളിയുമുണ്ടാകും. ശിവൻ കഥാപാത്രമായി വരുന്ന ബാണയുദ്ധമാണ് അന്നേദിവസത്തെ കഥ. === തിരുവാതിര === ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിനും നെടുമംഗല്യത്തിനുമായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്നും തിരുവാതിരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ തിരുവാതിര ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് മഹാരുദ്രാഭിഷേകമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറന്നതുമുതൽ നിരവധി ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെല്ലാം വേദപണ്ഡിതരുടെ വക ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം ചൊല്ലുന്നുമുണ്ടാകും. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയോടനുബന്ധിച്ച് നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക് തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുമുണ്ടാകും. === അഷ്ടമിരോഹിണി === ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]]നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവരാത്രി പോലെ അതിവിശേഷമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിയും. അന്നേദിവസം മഹാവിഷ്ണുവിന് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഏകദേശം 21 പൂജകൾ ഈയവസരത്തിൽ ഭഗവാന്നുണ്ടാകും. === നവരാത്രി === കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ സമയം. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ മമ്മിയൂരിലും നവരാത്രി വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക്, ഈയവസരത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. പണ്ടുകാലത്ത് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ കളരിയായിരുന്ന മമ്മിയൂരിൽ, അന്നുമുതലേ നവരാത്രി അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിലാണ് നവരാത്രി പ്രമാണിച്ചുള്ള പൂജകൾ നടത്താറുള്ളത്. ഇവിടെ സരസ്വതീദേവിയ്ക്ക് അതിവിശേഷമായ ഒരു പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 4.45 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 pm വരെ. <nowiki>*</nowiki>വൈകുന്നേരം 4.45 pm മുതൽ രാത്രി 8.30 pm വരെ. == വഴിപാടുകൾ == ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഇതും കാണുക == * [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] * [[ഗുരുവായൂർ]] * [[ശിവൻ]] == അവലംബം == {{commonscat|Mammiyoor Temple}} <references/> {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] d0yys3wmlnxg56ca6rhmlhplfqxxl2x 4682493 4682492 2026-11-03T13:16:03Z Vishalsathyan19952099 57735 /* ആദ്യകാലം */ 4682493 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammiyoor Temple}} <references/>{{Infobox Mandir | name = മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Mammiyoor sree mahadeva temple.JPG | image size = 250px | alt = | caption = മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രഗോപുരം | pushpin_map = Kerala | map= Mammiyoor.jpg | latd = 10 | latm = 35 | lats = 59 | latNS = N | longd= 76 | longm= 2 | longs = 9 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | locale = [[ഗുരുവായൂർ]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]], [[പാർവ്വതി]], [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ഭദ്രകാളി]] (പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം) | important_festivals= [[മഹാശിവരാത്രി]], [[തിരുവാതിര]] | architectural_styles= പരമ്പരാഗത കേരളാ ശൈലി | number_of_temples=3 | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = https://www.mammiyurmahadevatemple.com }} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്|ചാവക്കാട് താലൂക്കിൽ]] ക്ഷേത്രനഗരമായ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ശിവക്ഷേത്രമാണ് '''മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും വളരെ അടുത്തായി, ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്ററോളം വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി, ഗുരുവായൂർ-[[കുന്നംകുളം]]/[[കോഴിക്കോട്]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചു കൂടാനാകാത്ത ഭാഗമാണ്. ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണ്ണമാകാൻ ഇവിടെയും പോകണം എന്നാണ് ആചാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായതിനാൽ (650 മീറ്റർ അകലെ) ഗുരുവായൂരിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടേയ്ക്ക് എളുപ്പം പോകാൻ സാധിക്കുന്നു. പഴയ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ശിവക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാംശഭൂതനായ]] [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാൽ]] പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഐതിഹ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ [[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] സാന്നിദ്ധ്യം ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ സമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[File:Mammiyoor sree mahadeva temple closeup.JPG|മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|thumb|right|250px]] ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയെ]] ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ആനന്ദഭാവത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന പരമശിവനാണ്. '''മമ്മിയൂരപ്പൻ''' എന്നാണ് ഇവിടെ ഭഗവാൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. ശിവനെക്കൂടാതെ, തൊട്ടടുത്തുതന്നെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഈ മഹാവിഷ്ണു സാക്ഷാൽ [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് കല്പിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭദ്രകാളി]] (മമ്മിയൂർ ഭഗവതി), [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[രക്ഷസ്സ്|ചെറുരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ശിവകുടുംബ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയും, പുത്രന്മാരായ ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ഉപപ്രതിഷ്ഠകളുമായി വരുന്നതാണ് കാരണം. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]], [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിൽ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, ശിവപ്രധാനമായ എല്ലാ [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കളാഴ്ചകളിലും]] [[പ്രദോഷവ്രതം|പ്രദോഷദിവസങ്ങളിലും]] ശിവന്നും [[വ്യാഴാഴ്ച]], [[ഏകാദശി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്നും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ട്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == നാരദപുരാണത്തിൽ പറയുന്ന '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യം''' തന്നെയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണമായ കഥ. തന്റെ പിതാവായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവിന്റെ അന്ത്യത്തിന് കാരണക്കാരനായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] വംശത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ നടത്തിയ ഭീകരയാഗത്തിന്റെ ഫലമായി കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ട് നരകയാതൻ അനുഭവിച്ച [[ജനമേജയൻ]] ഒടുവിൽ [[ദത്താത്രേയൻ|ദത്താത്രേയ]]മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ഭജനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് ജനമേജയന് ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ്: പണ്ട്, പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, സൃഷ്ടികർമ്മത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനുമുന്നിൽ]] മഹാവിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തനിയ്ക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തിപ്രഭാവമുണ്ടാകാൻ ഒരു അവസരം വേണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു തന്റേതുതന്നെയായ ഒരു വിഗ്രഹം തീർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. പിന്നീട് വരാഹകല്പത്തിൽ സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചുവന്ന സുതപസ്സ് എന്ന രാജാവും പത്നിയായ പൃശ്നിയും ബ്രഹ്മാവിൽനിന്ന് ഈ വിഗ്രഹം കരസ്ഥമാക്കി. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതനായി അവർക്കുമുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ താൻ തന്നെ നാലുജന്മങ്ങളിൽ അവരുടെ മകനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് അരുൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി പൃശ്നിഗർഭൻ എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് സുതപസ്സും പൃശ്നിയും [[കശ്യപൻ|കശ്യപനും]] [[അദിതി|അദിതിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[വാമനൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽത്തന്നെ അവർ [[ദശരഥൻ|ദശരഥനും]] [[കൗസല്യ|കൗസല്യയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീരാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിൽ]] അവർ [[വസുദേവർ|വസുദേവരും]] [[ദേവകി|ദേവകിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ നാലുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് മേല്പറഞ്ഞ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അവതാരമൂർത്തി തന്നെയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ ഈ വിഗ്രഹം [[മഥുര|മഥുരയിൽ]] നിന്ന് [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക്]] കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് ഈ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. എന്നും രാവിലെ അദ്ദേഹം പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] ദേവിമാർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തിയിരുന്നു. ഒടുവിൽ ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ തന്റെ ഭക്തനായ [[ഉദ്ധവർ|ഉദ്ധവരോട്]] താൻ പൂജിച്ച വിഗ്രഹമൊഴികെ മറ്റെല്ലാം നശിയ്ക്കുന്ന ഒരു പ്രളയം ഏഴുദിവസം കഴിഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും അതിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന വിഗ്രഹം ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയെയും]] [[വായു|വായുദേവനെയും]] ഏല്പിയ്ക്കണമെന്നും അറിയിച്ചു. ഉദ്ധവർ പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ ചെയ്തു. കടലിൽനിന്ന് പൊക്കിയെടുത്ത വിഗ്രഹവുമായി ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും സഞ്ചരിയ്ക്കുന്ന വഴിയിൽ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിടത്തെത്തിയപ്പോൾ പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാരുടെ താണ്ഡവനൃത്തം ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ സ്ഥലം ഗുരുവായൂരും അവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പനുമായി മാറി. ഈ പുണ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ പിന്നീട് ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനരൂപത്തോടെ മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു. ഇന്ന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകുന്ന ഭക്തർ മമ്മിയൂരിലും പോയാലേ യാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്ന് പറയുന്നതിന് കാരണം ഇതുതന്നെ. ഇതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിനടയിൽ തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുന്നു. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാലം === ചരിത്രപരമായി ഏതാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കം മമ്മിയൂരിനുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത് കാണിയ്ക്കാൻ കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥമായ '''[[കോകസന്ദേശം]]''' എന്ന കൃതിയിൽ, പക്ഷേ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പലതരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള കോകസന്ദേശത്തിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരിനെക്കുറിച്ച് ഒരക്ഷരം പോലും പരാമർശമില്ല എന്നത് ചോദ്യചിഹ്നമാണ്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ കോകസന്ദേശത്തിൽ പരാമർശമില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം ലഭിയ്ക്കുന്ന ചരിത്രസൂചന, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പടപ്പുറപ്പാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുടെ]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന [[പുന്നത്തൂർ രാജ്യം|പുന്നത്തൂർ രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ കുന്നംകുളം, [[ചാവക്കാട്]], [[വടക്കാഞ്ചേരി]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും ഭരിച്ചിരുന്ന [[തലപ്പിള്ളി രാജ്യം|തലപ്പിള്ളി രാജവംശത്തിന്റെ]] അഞ്ചുശാഖകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. സാമൂതിരിയുടെ പടപ്പുറപ്പാടിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനിടയായ അന്നത്തെ പുന്നത്തൂർ തമ്പുരാൻ, ഉടനെ അന്നത്തെ സാമൂതിരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം അടിയറവുവയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമന്തനാകുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പുറക്കോയ്മാവകാശം സാമൂതിരിയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും തീരുമാനമായി. എന്നാൽ, മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവകാശം സാമൂതിരി തന്റെ അനന്തരാവകാശിയായ [[ഏറാൾപ്പാട്|ഏറാൾപ്പാടിന്]] കൊടുക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഏറാൾപ്പാടിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു 1981 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന, നിലവിൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] [[കരിമ്പുഴ|കരിമ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രവും]] അതേ ജില്ലയിൽ [[നെന്മാറ|നെന്മാറയ്ക്കും]] [[കൊല്ലങ്കോട്|കൊല്ലങ്കോടിനുമടുത്ത്]] [[എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലവഞ്ചേരിയിലുള്ള]] [[പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. ഇപ്പോഴും ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റികളിലൊരാൾ ഏറാൾപ്പാടാണ്. '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ രചയിതാവും [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവുമായ [[മാനവേദൻ|ശ്രീമാനവേദൻ രാജയുടെ]] കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. മുമ്പ് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയില്ലാതിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും, ഒരു സരസ്വതീമണ്ഡപം പണികഴിപ്പിച്ചതുമെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂരിൽ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന വരുമാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പങ്കെടുത്താണ് മാനവേദൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതത്രേ! കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ കളരി പ്രസ്തുത സരസ്വതീമണ്ഡപമായിരുന്നു. മമ്മിയൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് മാനവേദൻ ഏതാനും സംസ്കൃതശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. തികഞ്ഞ ശിവഭക്തനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കൃഷ്ണഗീതിയിലെ ബാണയുദ്ധം കഥയിൽ വരുന്ന ശങ്കരനാരായണസ്തുതിയും ഇതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. ഇന്നും മമ്മിയൂരിൽ ശിവരാത്രിനാളിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ബാണയുദ്ധം ആടിവരാറുണ്ട്. അതേ സമയം, മാനവേദന്റെ സമകാലികരായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ]], [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനം]], [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം മൂന്നാമൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളൊന്നും മമ്മിയൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് കാണാനില്ല. ഇവർ എഴുതിക്കാണണമെന്നും പിന്നീട് നശിച്ചുപോയതാണെന്നുമാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അനുമാനം. === തകർച്ചയുടെ കാലം === 1716-ൽ കൊച്ചി രാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും]] സൈനികർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കുകയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരവും നശിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം അടക്കമുള്ള സമീപക്ഷേത്രങ്ങളെ വെറുതെ വിടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ഇത് ഇരുണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. 1788-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] കേരളത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. അവിടെ പരിസരത്തുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ തകർത്ത കൂട്ടത്തിൽ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രവും പെടുകയുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് വ്യാപകമായ കേടുപാടുകൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുകയും അന്നുണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രം ഊരാളന്മാരുടെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിഗ്രഹം മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട് ക്ഷേത്രഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകുകയും, ഒടുവിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] മലബാർ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത കൂട്ടത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ സാമൂതിരിയ്ക്കും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ ഏറാൾപ്പാടിനും തന്നെ നൽകി. === തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാലം === 1960 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം തികച്ചും ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുക എന്നത് അതീവദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അന്ന് ഗുരുവായൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് [[മുതുവട്ടൂർ]] വഴി ചെന്നാലേ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വണ്ടിയെത്തൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം തെക്കുമാറി കാണപ്പെടുന്ന തോടിനുകുറുകെ അന്നൊരു മരപ്പാലമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതുവഴിയുള്ള യാത്ര അപകടമായതിനാൽ അധികം പേർ ഇക്കാലത്ത് മമ്മിയൂർ ദർശനം നടത്തിയിരുന്നില്ല. പ്രധാനദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ ഗണപതിയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്കും മാത്രമാണ് ഇക്കാലത്ത് പൂർണ്ണമായ പൂജയുണ്ടായിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്ത വിഷ്ണുവിഗ്രഹം അന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പുമാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തീർത്തും പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനും അതുവഴി മമ്മിയൂർ ദേശത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുന്നത് 1954-ൽ മമ്മിയൂർ തോടിനുകുറുകെ ഗതാഗതയോഗ്യമായ പാലം വരുന്നതോടെയാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നടിമാരും നർത്തകിമാരുമായിരുന്ന [[ലളിത]]-[[പത്മിനി]]-[[രാഗിണി|രാഗിണിമാരുടെ]] നൃത്തപരിപാടി ഉപയോഗിച്ചാണ് പാലം പണിയാനുള്ള തുക പിരിച്ചെടുത്തത്. അതിനുശേഷം കൂടുതൽ ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ട് വരാൻ തുടങ്ങുകയും ഇത് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വടേക്കര ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ, കുറുവായിൽ അപ്പുണ്ണി നായർ, വാരിയത്ത് കേശവൻ നായർ തുടങ്ങിയവർ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഇരു ശ്രീകോവിലുകളും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും മഹാവിഷ്ണുവിന് പുതിയ വിഗ്രഹം പണിയുകയും ചെയ്തു. 1960 ആകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നല്ലൊരുഭാഗവും അവസാനിയ്ക്കുകയും ആ വർഷം ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രേവതി (നക്ഷത്രം)|രേവതിനാളിൽ]] മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠ നടക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം നവംബർ ഒമ്പതിന് [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[പൂയം (നക്ഷത്രം)|പൂയം നാളിൽ]] സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളും നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതോടെ ക്ഷേത്രം ശിവകുടുംബസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1981-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ടാം ഘട്ട നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ആ വർഷമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നതും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുമ്പത്തെ സരസ്വതീമണ്ഡപം പൊളിച്ചുമാറ്റിയതും. പഴയ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്ഷേത്രം വക നവരാത്രിമണ്ഡപം ഉയർന്നുവന്നു. ഇതേ വർഷമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം [[കേരള സർക്കാർ]] വക സ്ഥാപനമായിരുന്ന ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരികകേന്ദ്രം (എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ.) ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതെത്തുടർന്ന്, ആറുപേരടങ്ങിയ ഒരു ട്രസ്റ്റി ബോർഡിനെയും നിയമിച്ചു. അവയിൽ ഏറാൾപ്പാട് രാജയടക്കമുള്ള രണ്ടുപേർ പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റിമാരും കേരള സർക്കാർ നിയമിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുപേർ പാരമ്പര്യേതര ട്രസ്റ്റിമാരുമായി നിയമിയ്ക്കപ്പെട്ടു. എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. 2008-ൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചപ്പോഴും ഇതേ ക്രമം തന്നെ തുടർന്നു. ഇപ്പോഴും ഇതേ രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടന്നുവരുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ [[മലപ്പുറം]] ഡിവിഷനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്ത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവരുടെ കീഴിലാണ്. 1981-ൽ തന്നെയാണ് പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കുചുറ്റും ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തതും. പ്രദേശവാസിയും കേരളീയ ചുവർച്ചിത്രകലയുടെ പുനരുദ്ധാരകനുമായിരുന്ന [[മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ|മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് തടസ്സം വരാത്ത രീതിയിലാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്. === മഹാരുദ്രവും അതിരുദ്രവും === ക്ഷേത്രത്തിലെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷം മുടങ്ങാതെ ശിവന്റെ നടയിൽ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ജപിച്ചുള്ള അർച്ചനകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ചൈതന്യവർദ്ധനവിനായി 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യമായി തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹാരുദ്രയജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. ആധുനിക കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ഇത് നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്ന് മമ്മിയൂരാണ്. 11 മഹാരുദ്രയജ്ഞങ്ങൾക്കുശേഷം 1997 ഡിസംബറിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുശേഷം]] ഇത് നടന്ന ആദ്യ കേരളീയക്ഷേത്രം മമ്മിയൂരാണ്. രാവിലെ മുതൽ ഉച്ചവരെ ഒരു ആവൃത്തി ശ്രീരുദ്രം ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്ന ചടങ്ങിനുശേഷം വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി 11 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇത്. ഇതിനുശേഷം 12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന ചടങ്ങാക്കി അതിരുദ്രമഹായജ്ഞത്തെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും 2009, 2021 വർഷങ്ങളിലും ഇതേപോലെ അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇനി 2033-ലാകും ഇത് നടക്കുക. === മറ്റ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ === പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്ക് കുതിച്ചുയർന്നതോടെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാക്കി മാറ്റാൻ ക്ഷേത്രഭരണസമിതി കൂടുതൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അതനുസരിച്ച് 1990-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുനടകൾക്കും കൂടി നടപ്പുര പണിതു. 1995-ൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം ഓഫീസും 1998-ൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഓഡിറ്റോറിയവും പണികഴിപ്പിച്ചതോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ചടങ്ങുകൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് റോഡരികിലുള്ള ഇരുനില ഗോപുരം പണിതത്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം കൂടി. 2006-ൽ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ സ്റ്റേജും പണിതു. ഇന്ന് വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. 1981-ൽ പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുര, 2023-ൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ വീണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിതു. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സരസ്വതീമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2022-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിനുശേഷം ഇരുശ്രീകോവിലുകളിലും ദ്രവ്യകലശച്ചടങ്ങുകൾ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതനുസരിച്ച് 2023 മേയ് 22-ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം താത്കാലികമായി ബാലാലയം പണിത് അങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയും നവീകരണം കഴിഞ്ഞ് ജൂൺ 28-ന് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിലെ]] [[ചിത്തിര (നക്ഷത്രം)|ചിത്തിരനാളിൽ]] മഹാദേവനെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രതിഷ്ഠയോടനുബന്ധിച്ച് ജൂലൈ ഒന്നിന് ദ്രവ്യാവർത്തികലശം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തുകയുണ്ടായി. അതിനുശേഷം 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നാലമ്പലം പൂർണ്ണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റുകയും ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവരെ ഇരുശ്രീകോവിലുകൾക്കും നടുവിൽ ബാലാലയം പണിത് മാറ്റുകയുമുണ്ടായി. നാലമ്പലത്തിനകത്തെ ബലിക്കല്ലുകളും ഇതിനനുസരിച്ച് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. 2025 ജൂൺ മാസത്തോടെ നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും ജൂൺ 27-ന് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും 30-ന് ഗണപതിയുടെയും ജൂലൈ 2-ന് അയ്യപ്പന്റെയും പുനഃപ്രതിഷ്ഠകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. 2025 ഡിസംബറിൽ നാലമ്പലത്തിന്റെ കരിങ്കൽ പാകൽ പൂർത്തിയാകുകയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനദേവന്മാർക്ക് കർപ്പൂരാദികലശം നടക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുടെയും പുറത്തെ പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെയും പണി നടക്കുകയാണ്. 2027-ലെ ശിവരാത്രിയോടെ അവ പൂർത്തിയാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === മമ്മിയൂർ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ ഗുരുവായൂർ-കോഴിക്കോട് പാത കടന്നുപോകുന്നു. മമ്മിയൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, [[ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം]] വകയായ ശ്രീകൃഷ്ണ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] പ്രാദേശിക കാര്യാലയം, മമ്മിയൂർ [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി|എൻ.എസ്.എസ്.]] കരയോഗം കാര്യാലയം, അയ്യപ്പഭജനമഠം, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ നടയിൽ പ്രധാന വഴിയുടെ സമീപത്തുതന്നെ രണ്ടുനില ഗോപുരം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2004-ൽ പണിത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതാണ്. ഗോപുരവാതിലിൽ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോപുരത്തിനടുത്ത് 2015-ൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരുന്നു. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതാണ് ഭക്തർ ശിവനെ തൊഴാൻ പോകുന്നത്. ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം വലിയ [[അരയാൽ]] കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. അരയാലിന് ചുവട്ടിലായി ചെറിയൊരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും ധാരാളം നാഗവിഗ്രഹങ്ങളും [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗങ്ങളും]] കാണാം. അരയാലിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുവശത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളും മറ്റും. [[ഋഗ്വേദം]] ജപിച്ചുനടത്തുന്ന [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവനായതിനാൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, പിൻവിളക്ക്, സ്വയംവരപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, ചന്ദനം ചാർത്തൽ, തുളസിമാല എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മൂന്നേക്കറോളം വരുന്ന ക്ഷേത്രവളപ്പാണ് മമ്മിയൂരിലേത്. ഇതിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും കരിങ്കല്ലുപാകിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കൊടിയേറി ഉത്സവമില്ലാത്തതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരവുമില്ല. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കൊന്നിച്ച് നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് പ്രധാനചടങ്ങുകളെല്ലാം നടക്കുന്നത്. എട്ടുതൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ നടപ്പുരയുടെ ഓരോ തൂണിലും വിവിധ ദേവരൂപങ്ങൾ കാണാം. രണ്ടു നടകളിലും പ്രധാന ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. വളരെ ഉയരം കുറഞ്ഞ ബലിക്കല്ലുകളാണ് രണ്ടും. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, ശിവന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരസേനനെയും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരിസേനനെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കുചുവട്ടിൽ [[അപ്പം]] അടുക്കിവച്ചതുപോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഇരു ഭഗവാന്മാരുടെയും ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ബലിക്കൽപ്പുരയില്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽതന്നെ രണ്ടു വിഗ്രഹങ്ങളും നന്നായി കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ടെന്നോ അപമൃത്യുവിനിരയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ അത്യുഗ്രദേവതയായ ഭദ്രകാളി കുടികൊള്ളുന്നു. ഒരു [[കാവ്|കാവിന്റെ]] പ്രതീതി ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ പ്രദേശമാണ് ഇവിടം. നട്ടുച്ചയ്ക്കും ഇവിടെ വെളിച്ചം കുറവാണ്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. ഈ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ദീർഘകാലം ഒരു [[പിടക്കോഴി]] ഇവിടെ വളർന്നുവന്നിരുന്നു. എവിടെനിന്നോ വന്ന ഈ കോഴി മമ്മിയൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരുടെ ആകർഷണമായി ദീർഘകാലം കഴിച്ചശേഷം 2015-ൽ ചത്തുപോയി. ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുവശത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]] കുടികൊള്ളുന്ന പീഠത്തിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗചാമുണ്ഡിയും നാഗകന്യകയും ചിത്രകൂടവും പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുവശത്താണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ രക്ഷസ്സിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തിയിരിയ്ക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഇവർക്കായി പ്രത്യേകം വഴിപാട് കൗണ്ടറും പണിതിട്ടുണ്ട്. മുട്ടറുക്കലും പൂമൂടലുമാണ് ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, രക്ഷസ്സിന് പാൽപ്പായസം എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിട്ടുണ്ട്. 2022-'23 കാലത്ത് നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുരയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുരയുടെ രണ്ടുനിലകളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിലെ ഒരുഭാഗം സരസ്വതീമണ്ഡപമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ വച്ചാണ് നവരാത്രിക്കാലത്ത് സരസ്വതീപൂജ നടത്തുന്നത്. വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയെക്കൂടാതെ ഹനുമാനെയും ഇവിടെ ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഊട്ടുപുരയ്ക്കപ്പുറം അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം സൗന്ദര്യവത്കരിച്ച കുളമാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഇവിടെ കുളിച്ചശേഷമാണ് ദർശനം നടത്തുന്നത്. ഇവ രണ്ടിനും സമീപമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം വക ഓഡിറ്റോറിയം. ''കൈലാസം ഓഡിറ്റോറിയം'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഇവിടം വിവാഹങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം സ്റ്റേജും പണിതിട്ടുണ്ട്. ''നടരാജമണ്ഡപം'' എന്നുപേരിട്ട ഈ സ്റ്റേജിൽ, വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം പരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നു. === ശ്രീകോവിലുകൾ === ചതുരാകൃതിയിൽ ഇരുനിലയിൽ പണിതീർത്ത സൗധങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള മുഖ്യശ്രീകോവിലുകൾ. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലുകളുടെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള സോപാനപ്പടികൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് നേരിട്ടുകയറാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിലുള്ളതും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് ഇരുവശങ്ങളിൽ നിന്നും കയറുന്ന രീതിയിലുള്ളതുമാണ്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകൾക്കകത്തും മൂന്നുമുറികൾ വീതമുണ്ട്. രണ്ടിടത്തും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹങ്ങൾ. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗവും നാലടി ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവിഷ്ണുവിഗ്രഹവും യഥാക്രമം തെക്കും വടക്കുമുള്ള ശ്രീകോവിലുകളിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. വിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണെങ്കിൽ ചന്ദനം ചാർത്തി, പീതാംബരവും ചുറ്റി, സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ പ്രഭയോടെ വിളങ്ങുന്നു. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീമമ്മിയൂരപ്പനും ശ്രീനാരായണനും മമ്മിയൂരിൽ വാഴുന്നു. മുഖമണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ഈ ശ്രീകോവിലുകളുടെ പുറംചുവരുകൾ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശവാസിയും പ്രശസ്ത ചുവർച്ചിത്രകാരനുമായിരുന്ന മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരാണ് ഇവ വരച്ചുചേർത്തത്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ]], [[ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി]], [[കിരാതാർജ്ജുനീയം]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[നടരാജൻ]], [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗമാർ]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ ശൈവ-ശാക്തേയരൂപങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അനന്തശയനം]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]], [[ഗരുഡൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണലീല]], [[ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം]] തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവരൂപങ്ങളുമാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇവ നിലവിൽ പുതുക്കിവരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പാർവ്വതീദേവിയുടെ ചിലിട്ടുവച്ച ഒരു ചുവർച്ചിത്രം കാണാം. ഇവിടെ ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ പ്രത്യക്ഷീഭാവം പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ്. അതിനാലാണ് ഇവിടെ ശക്തമായ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം വന്നത്. പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ ദിവസവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും വടക്കുവശത്ത് ഓവ്, വ്യാളീമുഖത്തോടെ പണിതിട്ടുണ്ട്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും പൂർണപ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ഓടുമേഞ്ഞതാണ് ഇവിടത്തെ നാലമ്പലം. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിനാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകളിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടങ്ങൾക്കിരുവശവും വലിയ വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള വാതിൽമാടത്തിലാണ് ഉമാമഹേശ്വരപൂജ പോലെയുള്ള വിശേഷാൽ പൂജകളും ഗണപതിഹോമവും മൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്തുന്നത്. നടുക്കുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ പൂജാസമയമൊഴികെയുള്ളപ്പോൾ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രം വക [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലവും]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്|ചാക്യാർക്കൂത്തിനും]] [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിനും]] വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷമായ [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്]] നടത്തിവരാറുണ്ട്. [[പല്ലവർ|പല്ലവ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ]] രചിച്ച മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ ആസ്പദമാക്കി നടത്തുന്ന ഈ കൂത്ത്, വളരെ കുറച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിലേ നടത്താറുള്ളൂ. മൂന്നുദിവസം നടത്തുന്ന കൂത്ത് കഴിഞ്ഞാൽ കൂടിയാട്ടവും പതിവാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] ഇരു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും നടുക്കായി [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. സാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ഇവിടെ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗണപതിഹോമം കൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിനാളിൽ]] ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മറ്റൊരു ചെറിയ മുറിയിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ വിഗ്രഹം. പ്രസിദ്ധമായ [[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം|പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹത്തോട് രൂപത്തിൽ വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള ശിലാവിഗ്രഹമാണിത്. നാലടി ഉയരം വരും. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തുലാമാസത്തിലെ [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] മകരമാസത്തിലെ [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയവുമാണ്]] ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ മറ്റൊരു മുറിയിൽ അയ്യപ്പസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പസ്വാമിയ്ക്ക്. ഏകദേശം ഒന്നരയടി ഉയരം വരും. നീരാജനം, അഷ്ടാഭിഷേകം, എള്ളുപായസം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. അയ്യപ്പന്റെ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവൻ, പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയ്ക്കും സുബ്രഹ്മണ്യന്നും അയ്യപ്പന്നുമൊപ്പം വാഴുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിന്]] തുല്യമാകുന്നു എന്ന് ഭക്തജനങ്ങൾ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശിവനും വിഷ്ണുവും തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ശാസ്താവ്]] (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ ശിവന്ന് [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ|ചണ്ഡികേശ്വരനും]] വിഷ്ണുവിന് [[വിഷ്വക്സേനൻ|വിഷ്വക്സേനനും]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യശീവേലിയില്ലാത്തതിനാൽ ഇവ പ്രതീകാത്മകമായി മാത്രമാണ് നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾക്ക് നാല് തൂണുകളേയുള്ളൂ. അവയിൽ കാര്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ല താനും. ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും നന്ദിയ്ക്ക് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങളുടെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് അവയിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് ശിവന്റെ നടയിലാണ്. == പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ == === ശ്രീ മമ്മിയൂരപ്പൻ (ശിവൻ) === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മമ്മിയൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. ശിവലിംഗത്തിൽ ചാർത്താൻ സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും ചന്ദ്രക്കലകളും ത്രിനേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലഭാവം മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരപ്പൻ ശിവലിംഗമായി മമ്മിയൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഉദയാസ്തമനപൂജ, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങിയവയാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ശ്രീ പാർവ്വതീദേവി === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്നാണ് മാതൃദേവതയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ശ്രീപാർവ്വതി. ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ശിവഭഗവാന്റെ സങ്കല്പം പാർവ്വതീസമേതഭാവത്തിലായതിനാൽ ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. ശിവശ്രീകോവിലിന്റെ പുറകിൽ (പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്) ഭഗവാന് അനഭിമുഖമായാണ് മഹാദേവി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രവും അതിനുമുന്നിൽ ഒരു കെടാവിളക്കുമാണുള്ളത്. വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ദേവി ശിവസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ സർവ്വമംഗളകാരിണിയായ ഇഷ്ടമംഗല്യവരദായിനിയാണ്. ദേവിയ്ക്ക് മുന്നിലായി പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു പീഠത്തിൽ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ കാണാം. === ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലെത്തന്നെയാണ് ഇവിടെയും മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ. നാലടി ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ശിലാവിഗ്രഹത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാൻ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ ധരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശിവൻ മമ്മിയൂരിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ഇവിടെ കുടികൊണ്ടുവെന്നും തന്മൂലം ഈ പ്രതിഷ്ഠ ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, തുളസിമാല, പുരുഷസൂക്താർച്ചന തുടങ്ങിയവയാണ് വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഉപദേവതകൾ == === ഗണപതി === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഗണപതിയുടേത്. സാധാരണ ഗണപതിവിഗ്രഹങ്ങളുടേതുപോലെയാണ് ഇതും കാഴ്ചയിൽ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]]വും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ|കയറും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൊഴുക്കട്ട|മോദകവും]] കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിൽ പുറകുഭാഗത്ത്) കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യഭാവത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് പഴനിയിലെ വിഗ്രഹവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ദ്വിബാഹുവായ ഭഗവാൻ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹം. വലത്തെച്ചുമലിൽ ആയുധമായ [[വേൽ|വേലും]] കാണാം. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === അയ്യപ്പൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാമ്യമുണ്ട് ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിന്. ഇടതുകൈ തൃത്തുടയിൽ വച്ച് വലതുകൈ ചിന്മുദ്രാങ്കിതമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് കുടികൊള്ളുന്ന അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ തിരുനടയിലാണ് ശബരിമലയ്ക്കുപോകുന്ന ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം (എള്ളുതിരി), നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തറയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട തന്ത്രവിദ്യാവിശാരദനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശിവലിംഗരൂപത്തിലുള്ള കൊച്ചുവിഗ്രഹമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിനെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അരയടി ഉയരമേ ഇതിനുള്ളൂ. നിത്യേന രണ്ട് സന്ധ്യയ്ക്കുമുള്ള വിളക്കുവയ്പും പാൽപ്പായസനിവേദ്യവുമൊഴികെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല. === ഭഗവതി (ഭദ്രകാളി) === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ പ്രത്യേകം മതിൽക്കെട്ടിലാണ് ആദിപരാശക്തിയുടെ രൗദ്രഭാവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരു കാവിന്റെ അന്തരീക്ഷം ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ പ്രദേശത്താണ് ലോകമാതാവായ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉഗ്രത സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നാലടി ഉയരമുള്ള ശിലാപ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതി പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ദാരുകശിരസ്സും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വാളും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാനപ്പാത്രവും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂമൂടൽ, മുട്ടറുക്കൽ, ഗുരുതി, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, ശത്രുദോഷ പരിഹാരപുഷ്പാഞ്ജലി, രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തിരക്ക് കാരണം പ്രത്യേക വഴിപാട് കൗണ്ടർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങൾ === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്തു തന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഭദ്രകാളിയുടെയും നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ ആദിദ്രാവിഡ സങ്കല്പത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പടിഞ്ഞാട്ടുതന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ദർശനം. നാഗരാജാവായി ശിവസർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവുമായ വാസുകിയും നാഗാമാതാവായ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും സഹോദരി നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ വിരാജിയ്ക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. പുറ്റും മുട്ടയും, ആയില്യപൂജ, പാൽപ്പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ചെറുരക്ഷസ്സ് === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെയാണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ട ദേവീഭക്തനായ ഒരു പടയാളിയാണ് രക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ അതിരുദ്ര/മഹാരുദ്ര മഹായജ്ഞത്തിന്റെ സമയത്തുമാത്രമേ ചെറുരക്ഷസ്സിന് പൂജയുണ്ടാകൂ. == നിത്യപൂജകളും തന്ത്രവും == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ നാലുമണിയ്ക്ക് ശംഖനാദത്തോടെ ഭഗവാന്മാരെ പള്ളിയുണർത്തി നാലരയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന്, ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും എണ്ണയഭിഷേകവും ശംഖാഭിഷേകവും വിഷ്ണുവിന് മാത്രം വാകച്ചാർത്തും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് ഇരുവർക്കും മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയോടെ ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ആറേമുക്കാലിന് ശിവന് ഋഗ്വേദ ധാരയാണ്. എട്ടുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ നടത്തുന്നു. പത്തുമണി തൊട്ട് പതിനൊന്നുമണി വരെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമം, കറുകഹോമം, തിലഹോമം, ആയുഷ്യഹോമം തുടങ്ങിയ ഹോമങ്ങളും രാഹുപൂജ, നാഗപൂജ, രക്ഷസ്സ് പൂജ തുടങ്ങിയ പൂജകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയോടെ ഉച്ചപ്പൂജയും നടത്തി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് നാലരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. തുടർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകളായ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, ഭഗവതിസേവ, ദമ്പതിപൂജ എന്നിവ നടത്തുന്നത്. രാത്രി ഏഴരയോടെ അത്താഴപ്പൂജ നടത്തി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: ശിവരാത്രി, അഷ്ടമിരോഹിണി) [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഇവയിൽ മാറ്റം വരും. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് വിഷ്ണുനടയിലും പ്രത്യേകം പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. രണ്ടാഴ്ചതോറും വരുന്ന പ്രദോഷവ്രതത്തിന് ശിവന്ന് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പ് വിശേഷാൽ അഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പതിനെട്ടുപൂജകളുണ്ടാകും. അന്ന് ചുറ്റുവിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് രാത്രി നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പത്തുമണിയാകും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരായ പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിമാർക്കുതന്നെയാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാധികാരം. ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. == വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === മഹാശിവരാത്രി === കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ചതുർദ്ദശി]] ദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ശിവരാത്രിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വൈദികാചാരങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം. ശുദ്ധിക്രിയകൾ, ലക്ഷാർച്ചന, ഏകാദശ രുദ്രാഭിഷേകം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവരാത്രിനാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനും ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുമായി ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്ക് [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളമാണ്]] അകമ്പടിയേകുന്നത്. തുടർന്ന് [[ഇടയ്ക്ക|ഇടയ്ക്കയും]] [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു. വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടോടെ പരിപാടികൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഉറക്കമൊഴിച്ച് യാമപൂജകൾ തൊഴാൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ഗാനമേള]], [[കഥാപ്രസംഗം]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു സ്റ്റേജ് കെട്ടിപ്പൊക്കിയിട്ടുണ്ട്. '''നടരാജമണ്ഡപം''' എന്നാണ് ഇതിന് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കലാപരിപാടി, ശിവരാത്രിയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള മൂന്നുദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തുന്ന [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്|മത്തവിലാസം കൂത്താണ്]]. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടത്തിവരുന്ന ഈ കൂത്ത്, [[പല്ലവർ|പല്ലവരാജാവായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ]] രചിച്ച [[മത്തവിലാസപ്രഹസനം|മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം തീർക്കാൻ ശിവനെ തപസ്സുചെയ്യുന്ന സത്യസോമനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശിവന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കപാലിവേഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. സത്യസോമന്റെ നൃത്തം കണ്ട് അനുഗ്രഹം തേടുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടകാര്യങ്ങൾ സാധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വക [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] കളിയുമുണ്ടാകും. ശിവൻ കഥാപാത്രമായി വരുന്ന ബാണയുദ്ധമാണ് അന്നേദിവസത്തെ കഥ. === തിരുവാതിര === ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിനും നെടുമംഗല്യത്തിനുമായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്നും തിരുവാതിരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ തിരുവാതിര ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് മഹാരുദ്രാഭിഷേകമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറന്നതുമുതൽ നിരവധി ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെല്ലാം വേദപണ്ഡിതരുടെ വക ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം ചൊല്ലുന്നുമുണ്ടാകും. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയോടനുബന്ധിച്ച് നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക് തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുമുണ്ടാകും. === അഷ്ടമിരോഹിണി === ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]]നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവരാത്രി പോലെ അതിവിശേഷമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിയും. അന്നേദിവസം മഹാവിഷ്ണുവിന് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഏകദേശം 21 പൂജകൾ ഈയവസരത്തിൽ ഭഗവാന്നുണ്ടാകും. === നവരാത്രി === കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ സമയം. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ മമ്മിയൂരിലും നവരാത്രി വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക്, ഈയവസരത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. പണ്ടുകാലത്ത് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ കളരിയായിരുന്ന മമ്മിയൂരിൽ, അന്നുമുതലേ നവരാത്രി അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിലാണ് നവരാത്രി പ്രമാണിച്ചുള്ള പൂജകൾ നടത്താറുള്ളത്. ഇവിടെ സരസ്വതീദേവിയ്ക്ക് അതിവിശേഷമായ ഒരു പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 4.45 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 pm വരെ. <nowiki>*</nowiki>വൈകുന്നേരം 4.45 pm മുതൽ രാത്രി 8.30 pm വരെ. == വഴിപാടുകൾ == ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഇതും കാണുക == * [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] * [[ഗുരുവായൂർ]] * [[ശിവൻ]] == അവലംബം == {{commonscat|Mammiyoor Temple}} <references/> {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] 16h4446qdf481wdqf5f928n03zj8bjc 4682499 4682493 2026-11-03T13:57:22Z Vishalsathyan19952099 57735 /* നവരാത്രി */ 4682499 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammiyoor Temple}} <references/>{{Infobox Mandir | name = മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Mammiyoor sree mahadeva temple.JPG | image size = 250px | alt = | caption = മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രഗോപുരം | pushpin_map = Kerala | map= Mammiyoor.jpg | latd = 10 | latm = 35 | lats = 59 | latNS = N | longd= 76 | longm= 2 | longs = 9 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | locale = [[ഗുരുവായൂർ]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]], [[പാർവ്വതി]], [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ഭദ്രകാളി]] (പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം) | important_festivals= [[മഹാശിവരാത്രി]], [[തിരുവാതിര]] | architectural_styles= പരമ്പരാഗത കേരളാ ശൈലി | number_of_temples=3 | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = https://www.mammiyurmahadevatemple.com }} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്|ചാവക്കാട് താലൂക്കിൽ]] ക്ഷേത്രനഗരമായ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ശിവക്ഷേത്രമാണ് '''മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും വളരെ അടുത്തായി, ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്ററോളം വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി, ഗുരുവായൂർ-[[കുന്നംകുളം]]/[[കോഴിക്കോട്]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചു കൂടാനാകാത്ത ഭാഗമാണ്. ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണ്ണമാകാൻ ഇവിടെയും പോകണം എന്നാണ് ആചാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായതിനാൽ (650 മീറ്റർ അകലെ) ഗുരുവായൂരിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടേയ്ക്ക് എളുപ്പം പോകാൻ സാധിക്കുന്നു. പഴയ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ശിവക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാംശഭൂതനായ]] [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാൽ]] പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഐതിഹ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ [[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] സാന്നിദ്ധ്യം ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ സമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[File:Mammiyoor sree mahadeva temple closeup.JPG|മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|thumb|right|250px]] ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയെ]] ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ആനന്ദഭാവത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന പരമശിവനാണ്. '''മമ്മിയൂരപ്പൻ''' എന്നാണ് ഇവിടെ ഭഗവാൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. ശിവനെക്കൂടാതെ, തൊട്ടടുത്തുതന്നെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഈ മഹാവിഷ്ണു സാക്ഷാൽ [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് കല്പിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭദ്രകാളി]] (മമ്മിയൂർ ഭഗവതി), [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[രക്ഷസ്സ്|ചെറുരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ശിവകുടുംബ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയും, പുത്രന്മാരായ ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ഉപപ്രതിഷ്ഠകളുമായി വരുന്നതാണ് കാരണം. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]], [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിൽ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, ശിവപ്രധാനമായ എല്ലാ [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കളാഴ്ചകളിലും]] [[പ്രദോഷവ്രതം|പ്രദോഷദിവസങ്ങളിലും]] ശിവന്നും [[വ്യാഴാഴ്ച]], [[ഏകാദശി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്നും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ട്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == നാരദപുരാണത്തിൽ പറയുന്ന '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യം''' തന്നെയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണമായ കഥ. തന്റെ പിതാവായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവിന്റെ അന്ത്യത്തിന് കാരണക്കാരനായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] വംശത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ നടത്തിയ ഭീകരയാഗത്തിന്റെ ഫലമായി കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ട് നരകയാതൻ അനുഭവിച്ച [[ജനമേജയൻ]] ഒടുവിൽ [[ദത്താത്രേയൻ|ദത്താത്രേയ]]മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ഭജനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് ജനമേജയന് ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ്: പണ്ട്, പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, സൃഷ്ടികർമ്മത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനുമുന്നിൽ]] മഹാവിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തനിയ്ക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തിപ്രഭാവമുണ്ടാകാൻ ഒരു അവസരം വേണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു തന്റേതുതന്നെയായ ഒരു വിഗ്രഹം തീർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. പിന്നീട് വരാഹകല്പത്തിൽ സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചുവന്ന സുതപസ്സ് എന്ന രാജാവും പത്നിയായ പൃശ്നിയും ബ്രഹ്മാവിൽനിന്ന് ഈ വിഗ്രഹം കരസ്ഥമാക്കി. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതനായി അവർക്കുമുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ താൻ തന്നെ നാലുജന്മങ്ങളിൽ അവരുടെ മകനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് അരുൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി പൃശ്നിഗർഭൻ എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് സുതപസ്സും പൃശ്നിയും [[കശ്യപൻ|കശ്യപനും]] [[അദിതി|അദിതിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[വാമനൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽത്തന്നെ അവർ [[ദശരഥൻ|ദശരഥനും]] [[കൗസല്യ|കൗസല്യയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീരാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിൽ]] അവർ [[വസുദേവർ|വസുദേവരും]] [[ദേവകി|ദേവകിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ നാലുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് മേല്പറഞ്ഞ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അവതാരമൂർത്തി തന്നെയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ ഈ വിഗ്രഹം [[മഥുര|മഥുരയിൽ]] നിന്ന് [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക്]] കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് ഈ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. എന്നും രാവിലെ അദ്ദേഹം പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] ദേവിമാർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തിയിരുന്നു. ഒടുവിൽ ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ തന്റെ ഭക്തനായ [[ഉദ്ധവർ|ഉദ്ധവരോട്]] താൻ പൂജിച്ച വിഗ്രഹമൊഴികെ മറ്റെല്ലാം നശിയ്ക്കുന്ന ഒരു പ്രളയം ഏഴുദിവസം കഴിഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും അതിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന വിഗ്രഹം ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയെയും]] [[വായു|വായുദേവനെയും]] ഏല്പിയ്ക്കണമെന്നും അറിയിച്ചു. ഉദ്ധവർ പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ ചെയ്തു. കടലിൽനിന്ന് പൊക്കിയെടുത്ത വിഗ്രഹവുമായി ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും സഞ്ചരിയ്ക്കുന്ന വഴിയിൽ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിടത്തെത്തിയപ്പോൾ പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാരുടെ താണ്ഡവനൃത്തം ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ സ്ഥലം ഗുരുവായൂരും അവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പനുമായി മാറി. ഈ പുണ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ പിന്നീട് ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനരൂപത്തോടെ മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു. ഇന്ന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകുന്ന ഭക്തർ മമ്മിയൂരിലും പോയാലേ യാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്ന് പറയുന്നതിന് കാരണം ഇതുതന്നെ. ഇതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിനടയിൽ തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുന്നു. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാലം === ചരിത്രപരമായി ഏതാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കം മമ്മിയൂരിനുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത് കാണിയ്ക്കാൻ കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥമായ '''[[കോകസന്ദേശം]]''' എന്ന കൃതിയിൽ, പക്ഷേ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പലതരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള കോകസന്ദേശത്തിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരിനെക്കുറിച്ച് ഒരക്ഷരം പോലും പരാമർശമില്ല എന്നത് ചോദ്യചിഹ്നമാണ്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ കോകസന്ദേശത്തിൽ പരാമർശമില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം ലഭിയ്ക്കുന്ന ചരിത്രസൂചന, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പടപ്പുറപ്പാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുടെ]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന [[പുന്നത്തൂർ രാജ്യം|പുന്നത്തൂർ രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ കുന്നംകുളം, [[ചാവക്കാട്]], [[വടക്കാഞ്ചേരി]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും ഭരിച്ചിരുന്ന [[തലപ്പിള്ളി രാജ്യം|തലപ്പിള്ളി രാജവംശത്തിന്റെ]] അഞ്ചുശാഖകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. സാമൂതിരിയുടെ പടപ്പുറപ്പാടിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനിടയായ അന്നത്തെ പുന്നത്തൂർ തമ്പുരാൻ, ഉടനെ അന്നത്തെ സാമൂതിരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം അടിയറവുവയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമന്തനാകുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പുറക്കോയ്മാവകാശം സാമൂതിരിയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും തീരുമാനമായി. എന്നാൽ, മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവകാശം സാമൂതിരി തന്റെ അനന്തരാവകാശിയായ [[ഏറാൾപ്പാട്|ഏറാൾപ്പാടിന്]] കൊടുക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഏറാൾപ്പാടിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു 1981 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന, നിലവിൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] [[കരിമ്പുഴ|കരിമ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രവും]] അതേ ജില്ലയിൽ [[നെന്മാറ|നെന്മാറയ്ക്കും]] [[കൊല്ലങ്കോട്|കൊല്ലങ്കോടിനുമടുത്ത്]] [[എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലവഞ്ചേരിയിലുള്ള]] [[പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. ഇപ്പോഴും ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റികളിലൊരാൾ ഏറാൾപ്പാടാണ്. '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ രചയിതാവും [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവുമായ [[മാനവേദൻ|ശ്രീമാനവേദൻ രാജയുടെ]] കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. മുമ്പ് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയില്ലാതിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും, ഒരു സരസ്വതീമണ്ഡപം പണികഴിപ്പിച്ചതുമെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂരിൽ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന വരുമാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പങ്കെടുത്താണ് മാനവേദൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതത്രേ! കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ കളരി പ്രസ്തുത സരസ്വതീമണ്ഡപമായിരുന്നു. മമ്മിയൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് മാനവേദൻ ഏതാനും സംസ്കൃതശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. തികഞ്ഞ ശിവഭക്തനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കൃഷ്ണഗീതിയിലെ ബാണയുദ്ധം കഥയിൽ വരുന്ന ശങ്കരനാരായണസ്തുതിയും ഇതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. ഇന്നും മമ്മിയൂരിൽ ശിവരാത്രിനാളിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ബാണയുദ്ധം ആടിവരാറുണ്ട്. അതേ സമയം, മാനവേദന്റെ സമകാലികരായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ]], [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനം]], [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം മൂന്നാമൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളൊന്നും മമ്മിയൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് കാണാനില്ല. ഇവർ എഴുതിക്കാണണമെന്നും പിന്നീട് നശിച്ചുപോയതാണെന്നുമാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അനുമാനം. === തകർച്ചയുടെ കാലം === 1716-ൽ കൊച്ചി രാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും]] സൈനികർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കുകയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരവും നശിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം അടക്കമുള്ള സമീപക്ഷേത്രങ്ങളെ വെറുതെ വിടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ഇത് ഇരുണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. 1788-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] കേരളത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. അവിടെ പരിസരത്തുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ തകർത്ത കൂട്ടത്തിൽ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രവും പെടുകയുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് വ്യാപകമായ കേടുപാടുകൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുകയും അന്നുണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രം ഊരാളന്മാരുടെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിഗ്രഹം മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട് ക്ഷേത്രഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകുകയും, ഒടുവിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] മലബാർ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത കൂട്ടത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ സാമൂതിരിയ്ക്കും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ ഏറാൾപ്പാടിനും തന്നെ നൽകി. === തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാലം === 1960 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം തികച്ചും ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുക എന്നത് അതീവദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അന്ന് ഗുരുവായൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് [[മുതുവട്ടൂർ]] വഴി ചെന്നാലേ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വണ്ടിയെത്തൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം തെക്കുമാറി കാണപ്പെടുന്ന തോടിനുകുറുകെ അന്നൊരു മരപ്പാലമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതുവഴിയുള്ള യാത്ര അപകടമായതിനാൽ അധികം പേർ ഇക്കാലത്ത് മമ്മിയൂർ ദർശനം നടത്തിയിരുന്നില്ല. പ്രധാനദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ ഗണപതിയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്കും മാത്രമാണ് ഇക്കാലത്ത് പൂർണ്ണമായ പൂജയുണ്ടായിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്ത വിഷ്ണുവിഗ്രഹം അന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പുമാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തീർത്തും പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനും അതുവഴി മമ്മിയൂർ ദേശത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുന്നത് 1954-ൽ മമ്മിയൂർ തോടിനുകുറുകെ ഗതാഗതയോഗ്യമായ പാലം വരുന്നതോടെയാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നടിമാരും നർത്തകിമാരുമായിരുന്ന [[ലളിത]]-[[പത്മിനി]]-[[രാഗിണി|രാഗിണിമാരുടെ]] നൃത്തപരിപാടി ഉപയോഗിച്ചാണ് പാലം പണിയാനുള്ള തുക പിരിച്ചെടുത്തത്. അതിനുശേഷം കൂടുതൽ ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ട് വരാൻ തുടങ്ങുകയും ഇത് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വടേക്കര ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ, കുറുവായിൽ അപ്പുണ്ണി നായർ, വാരിയത്ത് കേശവൻ നായർ തുടങ്ങിയവർ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഇരു ശ്രീകോവിലുകളും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും മഹാവിഷ്ണുവിന് പുതിയ വിഗ്രഹം പണിയുകയും ചെയ്തു. 1960 ആകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നല്ലൊരുഭാഗവും അവസാനിയ്ക്കുകയും ആ വർഷം ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രേവതി (നക്ഷത്രം)|രേവതിനാളിൽ]] മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠ നടക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം നവംബർ ഒമ്പതിന് [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[പൂയം (നക്ഷത്രം)|പൂയം നാളിൽ]] സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളും നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതോടെ ക്ഷേത്രം ശിവകുടുംബസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1981-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ടാം ഘട്ട നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ആ വർഷമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നതും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുമ്പത്തെ സരസ്വതീമണ്ഡപം പൊളിച്ചുമാറ്റിയതും. പഴയ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്ഷേത്രം വക നവരാത്രിമണ്ഡപം ഉയർന്നുവന്നു. ഇതേ വർഷമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം [[കേരള സർക്കാർ]] വക സ്ഥാപനമായിരുന്ന ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരികകേന്ദ്രം (എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ.) ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതെത്തുടർന്ന്, ആറുപേരടങ്ങിയ ഒരു ട്രസ്റ്റി ബോർഡിനെയും നിയമിച്ചു. അവയിൽ ഏറാൾപ്പാട് രാജയടക്കമുള്ള രണ്ടുപേർ പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റിമാരും കേരള സർക്കാർ നിയമിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുപേർ പാരമ്പര്യേതര ട്രസ്റ്റിമാരുമായി നിയമിയ്ക്കപ്പെട്ടു. എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. 2008-ൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചപ്പോഴും ഇതേ ക്രമം തന്നെ തുടർന്നു. ഇപ്പോഴും ഇതേ രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടന്നുവരുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ [[മലപ്പുറം]] ഡിവിഷനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്ത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവരുടെ കീഴിലാണ്. 1981-ൽ തന്നെയാണ് പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കുചുറ്റും ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തതും. പ്രദേശവാസിയും കേരളീയ ചുവർച്ചിത്രകലയുടെ പുനരുദ്ധാരകനുമായിരുന്ന [[മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ|മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് തടസ്സം വരാത്ത രീതിയിലാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്. === മഹാരുദ്രവും അതിരുദ്രവും === ക്ഷേത്രത്തിലെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷം മുടങ്ങാതെ ശിവന്റെ നടയിൽ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ജപിച്ചുള്ള അർച്ചനകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ചൈതന്യവർദ്ധനവിനായി 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യമായി തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹാരുദ്രയജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. ആധുനിക കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ഇത് നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്ന് മമ്മിയൂരാണ്. 11 മഹാരുദ്രയജ്ഞങ്ങൾക്കുശേഷം 1997 ഡിസംബറിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുശേഷം]] ഇത് നടന്ന ആദ്യ കേരളീയക്ഷേത്രം മമ്മിയൂരാണ്. രാവിലെ മുതൽ ഉച്ചവരെ ഒരു ആവൃത്തി ശ്രീരുദ്രം ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്ന ചടങ്ങിനുശേഷം വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി 11 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇത്. ഇതിനുശേഷം 12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന ചടങ്ങാക്കി അതിരുദ്രമഹായജ്ഞത്തെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും 2009, 2021 വർഷങ്ങളിലും ഇതേപോലെ അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇനി 2033-ലാകും ഇത് നടക്കുക. === മറ്റ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ === പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്ക് കുതിച്ചുയർന്നതോടെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാക്കി മാറ്റാൻ ക്ഷേത്രഭരണസമിതി കൂടുതൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അതനുസരിച്ച് 1990-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുനടകൾക്കും കൂടി നടപ്പുര പണിതു. 1995-ൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം ഓഫീസും 1998-ൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഓഡിറ്റോറിയവും പണികഴിപ്പിച്ചതോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ചടങ്ങുകൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് റോഡരികിലുള്ള ഇരുനില ഗോപുരം പണിതത്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം കൂടി. 2006-ൽ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ സ്റ്റേജും പണിതു. ഇന്ന് വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. 1981-ൽ പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുര, 2023-ൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ വീണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിതു. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സരസ്വതീമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2022-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിനുശേഷം ഇരുശ്രീകോവിലുകളിലും ദ്രവ്യകലശച്ചടങ്ങുകൾ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതനുസരിച്ച് 2023 മേയ് 22-ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം താത്കാലികമായി ബാലാലയം പണിത് അങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയും നവീകരണം കഴിഞ്ഞ് ജൂൺ 28-ന് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിലെ]] [[ചിത്തിര (നക്ഷത്രം)|ചിത്തിരനാളിൽ]] മഹാദേവനെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രതിഷ്ഠയോടനുബന്ധിച്ച് ജൂലൈ ഒന്നിന് ദ്രവ്യാവർത്തികലശം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തുകയുണ്ടായി. അതിനുശേഷം 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നാലമ്പലം പൂർണ്ണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റുകയും ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവരെ ഇരുശ്രീകോവിലുകൾക്കും നടുവിൽ ബാലാലയം പണിത് മാറ്റുകയുമുണ്ടായി. നാലമ്പലത്തിനകത്തെ ബലിക്കല്ലുകളും ഇതിനനുസരിച്ച് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. 2025 ജൂൺ മാസത്തോടെ നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും ജൂൺ 27-ന് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും 30-ന് ഗണപതിയുടെയും ജൂലൈ 2-ന് അയ്യപ്പന്റെയും പുനഃപ്രതിഷ്ഠകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. 2025 ഡിസംബറിൽ നാലമ്പലത്തിന്റെ കരിങ്കൽ പാകൽ പൂർത്തിയാകുകയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനദേവന്മാർക്ക് കർപ്പൂരാദികലശം നടക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുടെയും പുറത്തെ പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെയും പണി നടക്കുകയാണ്. 2027-ലെ ശിവരാത്രിയോടെ അവ പൂർത്തിയാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === മമ്മിയൂർ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ ഗുരുവായൂർ-കോഴിക്കോട് പാത കടന്നുപോകുന്നു. മമ്മിയൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, [[ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം]] വകയായ ശ്രീകൃഷ്ണ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] പ്രാദേശിക കാര്യാലയം, മമ്മിയൂർ [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി|എൻ.എസ്.എസ്.]] കരയോഗം കാര്യാലയം, അയ്യപ്പഭജനമഠം, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ നടയിൽ പ്രധാന വഴിയുടെ സമീപത്തുതന്നെ രണ്ടുനില ഗോപുരം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2004-ൽ പണിത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതാണ്. ഗോപുരവാതിലിൽ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോപുരത്തിനടുത്ത് 2015-ൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരുന്നു. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതാണ് ഭക്തർ ശിവനെ തൊഴാൻ പോകുന്നത്. ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം വലിയ [[അരയാൽ]] കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. അരയാലിന് ചുവട്ടിലായി ചെറിയൊരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും ധാരാളം നാഗവിഗ്രഹങ്ങളും [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗങ്ങളും]] കാണാം. അരയാലിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുവശത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളും മറ്റും. [[ഋഗ്വേദം]] ജപിച്ചുനടത്തുന്ന [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവനായതിനാൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, പിൻവിളക്ക്, സ്വയംവരപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, ചന്ദനം ചാർത്തൽ, തുളസിമാല എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മൂന്നേക്കറോളം വരുന്ന ക്ഷേത്രവളപ്പാണ് മമ്മിയൂരിലേത്. ഇതിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും കരിങ്കല്ലുപാകിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കൊടിയേറി ഉത്സവമില്ലാത്തതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരവുമില്ല. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കൊന്നിച്ച് നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് പ്രധാനചടങ്ങുകളെല്ലാം നടക്കുന്നത്. എട്ടുതൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ നടപ്പുരയുടെ ഓരോ തൂണിലും വിവിധ ദേവരൂപങ്ങൾ കാണാം. രണ്ടു നടകളിലും പ്രധാന ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. വളരെ ഉയരം കുറഞ്ഞ ബലിക്കല്ലുകളാണ് രണ്ടും. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, ശിവന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരസേനനെയും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരിസേനനെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കുചുവട്ടിൽ [[അപ്പം]] അടുക്കിവച്ചതുപോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഇരു ഭഗവാന്മാരുടെയും ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ബലിക്കൽപ്പുരയില്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽതന്നെ രണ്ടു വിഗ്രഹങ്ങളും നന്നായി കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ടെന്നോ അപമൃത്യുവിനിരയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ അത്യുഗ്രദേവതയായ ഭദ്രകാളി കുടികൊള്ളുന്നു. ഒരു [[കാവ്|കാവിന്റെ]] പ്രതീതി ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ പ്രദേശമാണ് ഇവിടം. നട്ടുച്ചയ്ക്കും ഇവിടെ വെളിച്ചം കുറവാണ്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. ഈ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ദീർഘകാലം ഒരു [[പിടക്കോഴി]] ഇവിടെ വളർന്നുവന്നിരുന്നു. എവിടെനിന്നോ വന്ന ഈ കോഴി മമ്മിയൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരുടെ ആകർഷണമായി ദീർഘകാലം കഴിച്ചശേഷം 2015-ൽ ചത്തുപോയി. ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുവശത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]] കുടികൊള്ളുന്ന പീഠത്തിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗചാമുണ്ഡിയും നാഗകന്യകയും ചിത്രകൂടവും പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുവശത്താണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ രക്ഷസ്സിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തിയിരിയ്ക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഇവർക്കായി പ്രത്യേകം വഴിപാട് കൗണ്ടറും പണിതിട്ടുണ്ട്. മുട്ടറുക്കലും പൂമൂടലുമാണ് ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, രക്ഷസ്സിന് പാൽപ്പായസം എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിട്ടുണ്ട്. 2022-'23 കാലത്ത് നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുരയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുരയുടെ രണ്ടുനിലകളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിലെ ഒരുഭാഗം സരസ്വതീമണ്ഡപമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ വച്ചാണ് നവരാത്രിക്കാലത്ത് സരസ്വതീപൂജ നടത്തുന്നത്. വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയെക്കൂടാതെ ഹനുമാനെയും ഇവിടെ ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഊട്ടുപുരയ്ക്കപ്പുറം അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം സൗന്ദര്യവത്കരിച്ച കുളമാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഇവിടെ കുളിച്ചശേഷമാണ് ദർശനം നടത്തുന്നത്. ഇവ രണ്ടിനും സമീപമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം വക ഓഡിറ്റോറിയം. ''കൈലാസം ഓഡിറ്റോറിയം'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഇവിടം വിവാഹങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം സ്റ്റേജും പണിതിട്ടുണ്ട്. ''നടരാജമണ്ഡപം'' എന്നുപേരിട്ട ഈ സ്റ്റേജിൽ, വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം പരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നു. === ശ്രീകോവിലുകൾ === ചതുരാകൃതിയിൽ ഇരുനിലയിൽ പണിതീർത്ത സൗധങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള മുഖ്യശ്രീകോവിലുകൾ. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലുകളുടെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള സോപാനപ്പടികൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് നേരിട്ടുകയറാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിലുള്ളതും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് ഇരുവശങ്ങളിൽ നിന്നും കയറുന്ന രീതിയിലുള്ളതുമാണ്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകൾക്കകത്തും മൂന്നുമുറികൾ വീതമുണ്ട്. രണ്ടിടത്തും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹങ്ങൾ. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗവും നാലടി ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവിഷ്ണുവിഗ്രഹവും യഥാക്രമം തെക്കും വടക്കുമുള്ള ശ്രീകോവിലുകളിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. വിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണെങ്കിൽ ചന്ദനം ചാർത്തി, പീതാംബരവും ചുറ്റി, സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ പ്രഭയോടെ വിളങ്ങുന്നു. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീമമ്മിയൂരപ്പനും ശ്രീനാരായണനും മമ്മിയൂരിൽ വാഴുന്നു. മുഖമണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ഈ ശ്രീകോവിലുകളുടെ പുറംചുവരുകൾ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശവാസിയും പ്രശസ്ത ചുവർച്ചിത്രകാരനുമായിരുന്ന മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരാണ് ഇവ വരച്ചുചേർത്തത്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ]], [[ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി]], [[കിരാതാർജ്ജുനീയം]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[നടരാജൻ]], [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗമാർ]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ ശൈവ-ശാക്തേയരൂപങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അനന്തശയനം]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]], [[ഗരുഡൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണലീല]], [[ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം]] തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവരൂപങ്ങളുമാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇവ നിലവിൽ പുതുക്കിവരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പാർവ്വതീദേവിയുടെ ചിലിട്ടുവച്ച ഒരു ചുവർച്ചിത്രം കാണാം. ഇവിടെ ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ പ്രത്യക്ഷീഭാവം പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ്. അതിനാലാണ് ഇവിടെ ശക്തമായ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം വന്നത്. പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ ദിവസവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും വടക്കുവശത്ത് ഓവ്, വ്യാളീമുഖത്തോടെ പണിതിട്ടുണ്ട്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും പൂർണപ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ഓടുമേഞ്ഞതാണ് ഇവിടത്തെ നാലമ്പലം. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിനാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകളിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടങ്ങൾക്കിരുവശവും വലിയ വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള വാതിൽമാടത്തിലാണ് ഉമാമഹേശ്വരപൂജ പോലെയുള്ള വിശേഷാൽ പൂജകളും ഗണപതിഹോമവും മൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്തുന്നത്. നടുക്കുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ പൂജാസമയമൊഴികെയുള്ളപ്പോൾ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രം വക [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലവും]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്|ചാക്യാർക്കൂത്തിനും]] [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിനും]] വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷമായ [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്]] നടത്തിവരാറുണ്ട്. [[പല്ലവർ|പല്ലവ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ]] രചിച്ച മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ ആസ്പദമാക്കി നടത്തുന്ന ഈ കൂത്ത്, വളരെ കുറച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിലേ നടത്താറുള്ളൂ. മൂന്നുദിവസം നടത്തുന്ന കൂത്ത് കഴിഞ്ഞാൽ കൂടിയാട്ടവും പതിവാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] ഇരു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും നടുക്കായി [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. സാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ഇവിടെ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗണപതിഹോമം കൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിനാളിൽ]] ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മറ്റൊരു ചെറിയ മുറിയിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ വിഗ്രഹം. പ്രസിദ്ധമായ [[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം|പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹത്തോട് രൂപത്തിൽ വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള ശിലാവിഗ്രഹമാണിത്. നാലടി ഉയരം വരും. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തുലാമാസത്തിലെ [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] മകരമാസത്തിലെ [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയവുമാണ്]] ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ മറ്റൊരു മുറിയിൽ അയ്യപ്പസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പസ്വാമിയ്ക്ക്. ഏകദേശം ഒന്നരയടി ഉയരം വരും. നീരാജനം, അഷ്ടാഭിഷേകം, എള്ളുപായസം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. അയ്യപ്പന്റെ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവൻ, പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയ്ക്കും സുബ്രഹ്മണ്യന്നും അയ്യപ്പന്നുമൊപ്പം വാഴുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിന്]] തുല്യമാകുന്നു എന്ന് ഭക്തജനങ്ങൾ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശിവനും വിഷ്ണുവും തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ശാസ്താവ്]] (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ ശിവന്ന് [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ|ചണ്ഡികേശ്വരനും]] വിഷ്ണുവിന് [[വിഷ്വക്സേനൻ|വിഷ്വക്സേനനും]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യശീവേലിയില്ലാത്തതിനാൽ ഇവ പ്രതീകാത്മകമായി മാത്രമാണ് നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾക്ക് നാല് തൂണുകളേയുള്ളൂ. അവയിൽ കാര്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ല താനും. ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും നന്ദിയ്ക്ക് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങളുടെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് അവയിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് ശിവന്റെ നടയിലാണ്. == പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ == === ശ്രീ മമ്മിയൂരപ്പൻ (ശിവൻ) === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മമ്മിയൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. ശിവലിംഗത്തിൽ ചാർത്താൻ സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും ചന്ദ്രക്കലകളും ത്രിനേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലഭാവം മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരപ്പൻ ശിവലിംഗമായി മമ്മിയൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഉദയാസ്തമനപൂജ, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങിയവയാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ശ്രീ പാർവ്വതീദേവി === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്നാണ് മാതൃദേവതയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ശ്രീപാർവ്വതി. ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ശിവഭഗവാന്റെ സങ്കല്പം പാർവ്വതീസമേതഭാവത്തിലായതിനാൽ ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. ശിവശ്രീകോവിലിന്റെ പുറകിൽ (പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്) ഭഗവാന് അനഭിമുഖമായാണ് മഹാദേവി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രവും അതിനുമുന്നിൽ ഒരു കെടാവിളക്കുമാണുള്ളത്. വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ദേവി ശിവസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ സർവ്വമംഗളകാരിണിയായ ഇഷ്ടമംഗല്യവരദായിനിയാണ്. ദേവിയ്ക്ക് മുന്നിലായി പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു പീഠത്തിൽ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ കാണാം. === ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലെത്തന്നെയാണ് ഇവിടെയും മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ. നാലടി ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ശിലാവിഗ്രഹത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാൻ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ ധരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശിവൻ മമ്മിയൂരിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ഇവിടെ കുടികൊണ്ടുവെന്നും തന്മൂലം ഈ പ്രതിഷ്ഠ ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, തുളസിമാല, പുരുഷസൂക്താർച്ചന തുടങ്ങിയവയാണ് വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഉപദേവതകൾ == === ഗണപതി === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഗണപതിയുടേത്. സാധാരണ ഗണപതിവിഗ്രഹങ്ങളുടേതുപോലെയാണ് ഇതും കാഴ്ചയിൽ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]]വും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ|കയറും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൊഴുക്കട്ട|മോദകവും]] കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിൽ പുറകുഭാഗത്ത്) കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യഭാവത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് പഴനിയിലെ വിഗ്രഹവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ദ്വിബാഹുവായ ഭഗവാൻ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹം. വലത്തെച്ചുമലിൽ ആയുധമായ [[വേൽ|വേലും]] കാണാം. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === അയ്യപ്പൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാമ്യമുണ്ട് ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിന്. ഇടതുകൈ തൃത്തുടയിൽ വച്ച് വലതുകൈ ചിന്മുദ്രാങ്കിതമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് കുടികൊള്ളുന്ന അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ തിരുനടയിലാണ് ശബരിമലയ്ക്കുപോകുന്ന ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം (എള്ളുതിരി), നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തറയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട തന്ത്രവിദ്യാവിശാരദനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശിവലിംഗരൂപത്തിലുള്ള കൊച്ചുവിഗ്രഹമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിനെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അരയടി ഉയരമേ ഇതിനുള്ളൂ. നിത്യേന രണ്ട് സന്ധ്യയ്ക്കുമുള്ള വിളക്കുവയ്പും പാൽപ്പായസനിവേദ്യവുമൊഴികെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല. === ഭഗവതി (ഭദ്രകാളി) === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ പ്രത്യേകം മതിൽക്കെട്ടിലാണ് ആദിപരാശക്തിയുടെ രൗദ്രഭാവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരു കാവിന്റെ അന്തരീക്ഷം ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ പ്രദേശത്താണ് ലോകമാതാവായ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉഗ്രത സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നാലടി ഉയരമുള്ള ശിലാപ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതി പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ദാരുകശിരസ്സും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വാളും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാനപ്പാത്രവും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂമൂടൽ, മുട്ടറുക്കൽ, ഗുരുതി, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, ശത്രുദോഷ പരിഹാരപുഷ്പാഞ്ജലി, രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തിരക്ക് കാരണം പ്രത്യേക വഴിപാട് കൗണ്ടർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങൾ === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്തു തന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഭദ്രകാളിയുടെയും നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ ആദിദ്രാവിഡ സങ്കല്പത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പടിഞ്ഞാട്ടുതന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ദർശനം. നാഗരാജാവായി ശിവസർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവുമായ വാസുകിയും നാഗാമാതാവായ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും സഹോദരി നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ വിരാജിയ്ക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. പുറ്റും മുട്ടയും, ആയില്യപൂജ, പാൽപ്പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ചെറുരക്ഷസ്സ് === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെയാണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ട ദേവീഭക്തനായ ഒരു പടയാളിയാണ് രക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ അതിരുദ്ര/മഹാരുദ്ര മഹായജ്ഞത്തിന്റെ സമയത്തുമാത്രമേ ചെറുരക്ഷസ്സിന് പൂജയുണ്ടാകൂ. == നിത്യപൂജകളും തന്ത്രവും == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ നാലുമണിയ്ക്ക് ശംഖനാദത്തോടെ ഭഗവാന്മാരെ പള്ളിയുണർത്തി നാലരയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന്, ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും എണ്ണയഭിഷേകവും ശംഖാഭിഷേകവും വിഷ്ണുവിന് മാത്രം വാകച്ചാർത്തും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് ഇരുവർക്കും മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയോടെ ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ആറേമുക്കാലിന് ശിവന് ഋഗ്വേദ ധാരയാണ്. എട്ടുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ നടത്തുന്നു. പത്തുമണി തൊട്ട് പതിനൊന്നുമണി വരെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമം, കറുകഹോമം, തിലഹോമം, ആയുഷ്യഹോമം തുടങ്ങിയ ഹോമങ്ങളും രാഹുപൂജ, നാഗപൂജ, രക്ഷസ്സ് പൂജ തുടങ്ങിയ പൂജകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയോടെ ഉച്ചപ്പൂജയും നടത്തി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് നാലരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. തുടർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകളായ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, ഭഗവതിസേവ, ദമ്പതിപൂജ എന്നിവ നടത്തുന്നത്. രാത്രി ഏഴരയോടെ അത്താഴപ്പൂജ നടത്തി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: ശിവരാത്രി, അഷ്ടമിരോഹിണി) [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഇവയിൽ മാറ്റം വരും. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് വിഷ്ണുനടയിലും പ്രത്യേകം പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. രണ്ടാഴ്ചതോറും വരുന്ന പ്രദോഷവ്രതത്തിന് ശിവന്ന് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പ് വിശേഷാൽ അഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പതിനെട്ടുപൂജകളുണ്ടാകും. അന്ന് ചുറ്റുവിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് രാത്രി നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പത്തുമണിയാകും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരായ പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിമാർക്കുതന്നെയാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാധികാരം. ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. == വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === മഹാശിവരാത്രി === കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ചതുർദ്ദശി]] ദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ശിവരാത്രിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വൈദികാചാരങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം. ശുദ്ധിക്രിയകൾ, ലക്ഷാർച്ചന, ഏകാദശ രുദ്രാഭിഷേകം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവരാത്രിനാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനും ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുമായി ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്ക് [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളമാണ്]] അകമ്പടിയേകുന്നത്. തുടർന്ന് [[ഇടയ്ക്ക|ഇടയ്ക്കയും]] [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു. വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടോടെ പരിപാടികൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഉറക്കമൊഴിച്ച് യാമപൂജകൾ തൊഴാൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ഗാനമേള]], [[കഥാപ്രസംഗം]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു സ്റ്റേജ് കെട്ടിപ്പൊക്കിയിട്ടുണ്ട്. '''നടരാജമണ്ഡപം''' എന്നാണ് ഇതിന് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കലാപരിപാടി, ശിവരാത്രിയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള മൂന്നുദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തുന്ന [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്|മത്തവിലാസം കൂത്താണ്]]. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടത്തിവരുന്ന ഈ കൂത്ത്, [[പല്ലവർ|പല്ലവരാജാവായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ]] രചിച്ച [[മത്തവിലാസപ്രഹസനം|മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം തീർക്കാൻ ശിവനെ തപസ്സുചെയ്യുന്ന സത്യസോമനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശിവന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കപാലിവേഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. സത്യസോമന്റെ നൃത്തം കണ്ട് അനുഗ്രഹം തേടുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടകാര്യങ്ങൾ സാധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വക [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] കളിയുമുണ്ടാകും. ശിവൻ കഥാപാത്രമായി വരുന്ന ബാണയുദ്ധമാണ് അന്നേദിവസത്തെ കഥ. === തിരുവാതിര === ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിനും നെടുമംഗല്യത്തിനുമായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്നും തിരുവാതിരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ തിരുവാതിര ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് മഹാരുദ്രാഭിഷേകമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറന്നതുമുതൽ നിരവധി ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെല്ലാം വേദപണ്ഡിതരുടെ വക ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം ചൊല്ലുന്നുമുണ്ടാകും. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയോടനുബന്ധിച്ച് നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക് തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുമുണ്ടാകും. === അഷ്ടമിരോഹിണി === ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]]നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവരാത്രി പോലെ അതിവിശേഷമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിയും. അന്നേദിവസം മഹാവിഷ്ണുവിന് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഏകദേശം 21 പൂജകൾ ഈയവസരത്തിൽ ഭഗവാന്നുണ്ടാകും. === നവരാത്രി === കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ സമയം. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ മമ്മിയൂരിലും നവരാത്രി വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ കളരിയായിരുന്ന മമ്മിയൂരിൽ, അന്നുമുതലേ നവരാത്രി അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരാറുണ്ട്.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക്, ഈയവസരത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ബിംബശുദ്ധി, കലശം, മഹാഭഗവതിസേവ, ത്രികാലപൂജ, ചുറ്റുവിളക്ക് എന്നിവയടങ്ങിയ സവിശേഷപൂജകളാണ് ഈയവസരങ്ങളിൽ മമ്മിയൂർ ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകുക. എന്നാൽ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിലാണ് നവരാത്രി പ്രമാണിച്ചുള്ള പൂജകൾ നടത്താറുള്ളത്. ഇവിടെ പ്രത്യേകമായി നിർമ്മിച്ച ഒരു പീഠത്തിൽ സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ചിത്രം വച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലേയ്ക്കാണ് ആരാധനകൾ നടത്തുന്നത്. സരസ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മൂന്നു പൂജകളും വിശേഷാൽ നിവേദ്യങ്ങളും നടത്തിവരാറുണ്ട്. ദേവിയ്ക്കൊപ്പമുള്ള ഹനുമാൻ സ്വാമിയ്ക്കും ഈ സമയങ്ങളിൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. വടമാല, വെറ്റിലമാല, അവിൽ നിവേദ്യം എന്നിവയാണ് ഈ സമയത്തെ ഹനുമാന്നുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നവരാത്രിയുടെ എട്ടാം ദിവസമായ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി|ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ]] സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പായി പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ, പേനകൾ, പെൻസിലുകൾ, ബ്രഷുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. [[മഹാനവമി|മഹാനവമിനാളിൽ]] ഇവയ്ക്കുള്ള അടച്ചുപൂജയാണ്. അതിനൊപ്പം, ക്ഷേത്രം തന്ത്രിയുടെ വക വേദസാര ലളിതാസഹസ്രനാമാർച്ചനയും നടത്തിവരാറുണ്ട്. അവസാന ദിവസമായ [[വിജയദശമി|വിജയദശമിനാളിൽ]] പൂജകൾക്കുശേഷം മേൽപ്പറഞ്ഞ വസ്തുക്കളെല്ലാം ഉടമസ്ഥർക്ക് തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേ ദിവസം, ക്ഷേത്രത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിൽ തന്നെയാണ് ഇതും നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രം മേൽശാന്തിമാരും കീഴ്ശാന്തിമാരുമാണ് വിദ്യാരംഭച്ചടങ്ങുകൾക്ക് കാർമ്മികരാകുക. ഏകദേശം ദിവസം മുഴുവനും വിദ്യാരംഭമുണ്ടാകും. ==== നവരാത്രി നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം ==== നവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം നടത്തിവരാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ തലേദിവസമായ [[അമാവാസി|അമാവാസിനാളിൽ]] വൈകീട്ട് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തുകൊണ്ട് തുടങ്ങുന്ന ഈ പരിപാടി, വിജയദശമി ദിവസം രാവിലെ വരെയുണ്ടാകും. പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മമ്മിയൂരപ്പന്റെ മുന്നിൽ കലാർച്ചന നടത്തിപ്പോരുന്നത്. മഹാനവമി നാളിൽ നടക്കുന്ന പഞ്ചരത്ന കീർത്തനാലാപനമാണ് ഇതിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങ്. പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ സംഗീതജ്ഞരെല്ലാവരും കൂടിച്ചേർന്ന്, വിവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ അവതരിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. വിജയദശമിനാളിൽ രാത്രി മംഗളം പാടിയാണ് നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 4.45 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 pm വരെ. <nowiki>*</nowiki>വൈകുന്നേരം 4.45 pm മുതൽ രാത്രി 8.30 pm വരെ. == വഴിപാടുകൾ == ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഇതും കാണുക == * [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] * [[ഗുരുവായൂർ]] * [[ശിവൻ]] == അവലംബം == {{commonscat|Mammiyoor Temple}} <references/> {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] 22vmmp9wlyb4gblke5n9nsx3n3xxxyp 4682507 4682499 2026-11-03T14:17:13Z Vishalsathyan19952099 57735 /* മഹാശിവരാത്രി */ 4682507 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammiyoor Temple}} <references/>{{Infobox Mandir | name = മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Mammiyoor sree mahadeva temple.JPG | image size = 250px | alt = | caption = മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രഗോപുരം | pushpin_map = Kerala | map= Mammiyoor.jpg | latd = 10 | latm = 35 | lats = 59 | latNS = N | longd= 76 | longm= 2 | longs = 9 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | locale = [[ഗുരുവായൂർ]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]], [[പാർവ്വതി]], [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ഭദ്രകാളി]] (പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം) | important_festivals= [[മഹാശിവരാത്രി]], [[തിരുവാതിര]] | architectural_styles= പരമ്പരാഗത കേരളാ ശൈലി | number_of_temples=3 | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = https://www.mammiyurmahadevatemple.com }} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്|ചാവക്കാട് താലൂക്കിൽ]] ക്ഷേത്രനഗരമായ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ശിവക്ഷേത്രമാണ് '''മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും വളരെ അടുത്തായി, ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്ററോളം വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി, ഗുരുവായൂർ-[[കുന്നംകുളം]]/[[കോഴിക്കോട്]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചു കൂടാനാകാത്ത ഭാഗമാണ്. ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണ്ണമാകാൻ ഇവിടെയും പോകണം എന്നാണ് ആചാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായതിനാൽ (650 മീറ്റർ അകലെ) ഗുരുവായൂരിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടേയ്ക്ക് എളുപ്പം പോകാൻ സാധിക്കുന്നു. പഴയ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ശിവക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാംശഭൂതനായ]] [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാൽ]] പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഐതിഹ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ [[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] സാന്നിദ്ധ്യം ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ സമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[File:Mammiyoor sree mahadeva temple closeup.JPG|മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|thumb|right|250px]] ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയെ]] ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ആനന്ദഭാവത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന പരമശിവനാണ്. '''മമ്മിയൂരപ്പൻ''' എന്നാണ് ഇവിടെ ഭഗവാൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. ശിവനെക്കൂടാതെ, തൊട്ടടുത്തുതന്നെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഈ മഹാവിഷ്ണു സാക്ഷാൽ [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് കല്പിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭദ്രകാളി]] (മമ്മിയൂർ ഭഗവതി), [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[രക്ഷസ്സ്|ചെറുരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ശിവകുടുംബ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയും, പുത്രന്മാരായ ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ഉപപ്രതിഷ്ഠകളുമായി വരുന്നതാണ് കാരണം. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]], [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിൽ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, ശിവപ്രധാനമായ എല്ലാ [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കളാഴ്ചകളിലും]] [[പ്രദോഷവ്രതം|പ്രദോഷദിവസങ്ങളിലും]] ശിവന്നും [[വ്യാഴാഴ്ച]], [[ഏകാദശി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്നും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ട്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == നാരദപുരാണത്തിൽ പറയുന്ന '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യം''' തന്നെയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണമായ കഥ. തന്റെ പിതാവായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവിന്റെ അന്ത്യത്തിന് കാരണക്കാരനായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] വംശത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ നടത്തിയ ഭീകരയാഗത്തിന്റെ ഫലമായി കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ട് നരകയാതൻ അനുഭവിച്ച [[ജനമേജയൻ]] ഒടുവിൽ [[ദത്താത്രേയൻ|ദത്താത്രേയ]]മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ഭജനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് ജനമേജയന് ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ്: പണ്ട്, പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, സൃഷ്ടികർമ്മത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനുമുന്നിൽ]] മഹാവിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തനിയ്ക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തിപ്രഭാവമുണ്ടാകാൻ ഒരു അവസരം വേണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു തന്റേതുതന്നെയായ ഒരു വിഗ്രഹം തീർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. പിന്നീട് വരാഹകല്പത്തിൽ സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചുവന്ന സുതപസ്സ് എന്ന രാജാവും പത്നിയായ പൃശ്നിയും ബ്രഹ്മാവിൽനിന്ന് ഈ വിഗ്രഹം കരസ്ഥമാക്കി. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതനായി അവർക്കുമുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ താൻ തന്നെ നാലുജന്മങ്ങളിൽ അവരുടെ മകനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് അരുൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി പൃശ്നിഗർഭൻ എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് സുതപസ്സും പൃശ്നിയും [[കശ്യപൻ|കശ്യപനും]] [[അദിതി|അദിതിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[വാമനൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽത്തന്നെ അവർ [[ദശരഥൻ|ദശരഥനും]] [[കൗസല്യ|കൗസല്യയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീരാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിൽ]] അവർ [[വസുദേവർ|വസുദേവരും]] [[ദേവകി|ദേവകിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ നാലുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് മേല്പറഞ്ഞ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അവതാരമൂർത്തി തന്നെയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ ഈ വിഗ്രഹം [[മഥുര|മഥുരയിൽ]] നിന്ന് [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക്]] കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് ഈ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. എന്നും രാവിലെ അദ്ദേഹം പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] ദേവിമാർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തിയിരുന്നു. ഒടുവിൽ ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ തന്റെ ഭക്തനായ [[ഉദ്ധവർ|ഉദ്ധവരോട്]] താൻ പൂജിച്ച വിഗ്രഹമൊഴികെ മറ്റെല്ലാം നശിയ്ക്കുന്ന ഒരു പ്രളയം ഏഴുദിവസം കഴിഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും അതിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന വിഗ്രഹം ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയെയും]] [[വായു|വായുദേവനെയും]] ഏല്പിയ്ക്കണമെന്നും അറിയിച്ചു. ഉദ്ധവർ പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ ചെയ്തു. കടലിൽനിന്ന് പൊക്കിയെടുത്ത വിഗ്രഹവുമായി ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും സഞ്ചരിയ്ക്കുന്ന വഴിയിൽ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിടത്തെത്തിയപ്പോൾ പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാരുടെ താണ്ഡവനൃത്തം ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ സ്ഥലം ഗുരുവായൂരും അവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പനുമായി മാറി. ഈ പുണ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ പിന്നീട് ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനരൂപത്തോടെ മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു. ഇന്ന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകുന്ന ഭക്തർ മമ്മിയൂരിലും പോയാലേ യാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്ന് പറയുന്നതിന് കാരണം ഇതുതന്നെ. ഇതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിനടയിൽ തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുന്നു. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാലം === ചരിത്രപരമായി ഏതാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കം മമ്മിയൂരിനുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത് കാണിയ്ക്കാൻ കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥമായ '''[[കോകസന്ദേശം]]''' എന്ന കൃതിയിൽ, പക്ഷേ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പലതരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള കോകസന്ദേശത്തിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരിനെക്കുറിച്ച് ഒരക്ഷരം പോലും പരാമർശമില്ല എന്നത് ചോദ്യചിഹ്നമാണ്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ കോകസന്ദേശത്തിൽ പരാമർശമില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം ലഭിയ്ക്കുന്ന ചരിത്രസൂചന, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പടപ്പുറപ്പാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുടെ]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന [[പുന്നത്തൂർ രാജ്യം|പുന്നത്തൂർ രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ കുന്നംകുളം, [[ചാവക്കാട്]], [[വടക്കാഞ്ചേരി]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും ഭരിച്ചിരുന്ന [[തലപ്പിള്ളി രാജ്യം|തലപ്പിള്ളി രാജവംശത്തിന്റെ]] അഞ്ചുശാഖകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. സാമൂതിരിയുടെ പടപ്പുറപ്പാടിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനിടയായ അന്നത്തെ പുന്നത്തൂർ തമ്പുരാൻ, ഉടനെ അന്നത്തെ സാമൂതിരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം അടിയറവുവയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമന്തനാകുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പുറക്കോയ്മാവകാശം സാമൂതിരിയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും തീരുമാനമായി. എന്നാൽ, മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവകാശം സാമൂതിരി തന്റെ അനന്തരാവകാശിയായ [[ഏറാൾപ്പാട്|ഏറാൾപ്പാടിന്]] കൊടുക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഏറാൾപ്പാടിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു 1981 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന, നിലവിൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] [[കരിമ്പുഴ|കരിമ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രവും]] അതേ ജില്ലയിൽ [[നെന്മാറ|നെന്മാറയ്ക്കും]] [[കൊല്ലങ്കോട്|കൊല്ലങ്കോടിനുമടുത്ത്]] [[എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലവഞ്ചേരിയിലുള്ള]] [[പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. ഇപ്പോഴും ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റികളിലൊരാൾ ഏറാൾപ്പാടാണ്. '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ രചയിതാവും [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവുമായ [[മാനവേദൻ|ശ്രീമാനവേദൻ രാജയുടെ]] കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. മുമ്പ് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയില്ലാതിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും, ഒരു സരസ്വതീമണ്ഡപം പണികഴിപ്പിച്ചതുമെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂരിൽ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന വരുമാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പങ്കെടുത്താണ് മാനവേദൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതത്രേ! കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ കളരി പ്രസ്തുത സരസ്വതീമണ്ഡപമായിരുന്നു. മമ്മിയൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് മാനവേദൻ ഏതാനും സംസ്കൃതശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. തികഞ്ഞ ശിവഭക്തനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കൃഷ്ണഗീതിയിലെ ബാണയുദ്ധം കഥയിൽ വരുന്ന ശങ്കരനാരായണസ്തുതിയും ഇതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. ഇന്നും മമ്മിയൂരിൽ ശിവരാത്രിനാളിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ബാണയുദ്ധം ആടിവരാറുണ്ട്. അതേ സമയം, മാനവേദന്റെ സമകാലികരായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ]], [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനം]], [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം മൂന്നാമൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളൊന്നും മമ്മിയൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് കാണാനില്ല. ഇവർ എഴുതിക്കാണണമെന്നും പിന്നീട് നശിച്ചുപോയതാണെന്നുമാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അനുമാനം. === തകർച്ചയുടെ കാലം === 1716-ൽ കൊച്ചി രാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും]] സൈനികർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കുകയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരവും നശിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം അടക്കമുള്ള സമീപക്ഷേത്രങ്ങളെ വെറുതെ വിടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ഇത് ഇരുണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. 1788-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] കേരളത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. അവിടെ പരിസരത്തുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ തകർത്ത കൂട്ടത്തിൽ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രവും പെടുകയുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് വ്യാപകമായ കേടുപാടുകൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുകയും അന്നുണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രം ഊരാളന്മാരുടെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിഗ്രഹം മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട് ക്ഷേത്രഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകുകയും, ഒടുവിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] മലബാർ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത കൂട്ടത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ സാമൂതിരിയ്ക്കും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ ഏറാൾപ്പാടിനും തന്നെ നൽകി. === തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാലം === 1960 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം തികച്ചും ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുക എന്നത് അതീവദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അന്ന് ഗുരുവായൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് [[മുതുവട്ടൂർ]] വഴി ചെന്നാലേ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വണ്ടിയെത്തൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം തെക്കുമാറി കാണപ്പെടുന്ന തോടിനുകുറുകെ അന്നൊരു മരപ്പാലമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതുവഴിയുള്ള യാത്ര അപകടമായതിനാൽ അധികം പേർ ഇക്കാലത്ത് മമ്മിയൂർ ദർശനം നടത്തിയിരുന്നില്ല. പ്രധാനദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ ഗണപതിയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്കും മാത്രമാണ് ഇക്കാലത്ത് പൂർണ്ണമായ പൂജയുണ്ടായിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്ത വിഷ്ണുവിഗ്രഹം അന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പുമാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തീർത്തും പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനും അതുവഴി മമ്മിയൂർ ദേശത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുന്നത് 1954-ൽ മമ്മിയൂർ തോടിനുകുറുകെ ഗതാഗതയോഗ്യമായ പാലം വരുന്നതോടെയാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നടിമാരും നർത്തകിമാരുമായിരുന്ന [[ലളിത]]-[[പത്മിനി]]-[[രാഗിണി|രാഗിണിമാരുടെ]] നൃത്തപരിപാടി ഉപയോഗിച്ചാണ് പാലം പണിയാനുള്ള തുക പിരിച്ചെടുത്തത്. അതിനുശേഷം കൂടുതൽ ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ട് വരാൻ തുടങ്ങുകയും ഇത് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വടേക്കര ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ, കുറുവായിൽ അപ്പുണ്ണി നായർ, വാരിയത്ത് കേശവൻ നായർ തുടങ്ങിയവർ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഇരു ശ്രീകോവിലുകളും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും മഹാവിഷ്ണുവിന് പുതിയ വിഗ്രഹം പണിയുകയും ചെയ്തു. 1960 ആകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നല്ലൊരുഭാഗവും അവസാനിയ്ക്കുകയും ആ വർഷം ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രേവതി (നക്ഷത്രം)|രേവതിനാളിൽ]] മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠ നടക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം നവംബർ ഒമ്പതിന് [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[പൂയം (നക്ഷത്രം)|പൂയം നാളിൽ]] സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളും നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതോടെ ക്ഷേത്രം ശിവകുടുംബസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1981-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ടാം ഘട്ട നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ആ വർഷമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നതും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുമ്പത്തെ സരസ്വതീമണ്ഡപം പൊളിച്ചുമാറ്റിയതും. പഴയ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്ഷേത്രം വക നവരാത്രിമണ്ഡപം ഉയർന്നുവന്നു. ഇതേ വർഷമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം [[കേരള സർക്കാർ]] വക സ്ഥാപനമായിരുന്ന ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരികകേന്ദ്രം (എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ.) ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതെത്തുടർന്ന്, ആറുപേരടങ്ങിയ ഒരു ട്രസ്റ്റി ബോർഡിനെയും നിയമിച്ചു. അവയിൽ ഏറാൾപ്പാട് രാജയടക്കമുള്ള രണ്ടുപേർ പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റിമാരും കേരള സർക്കാർ നിയമിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുപേർ പാരമ്പര്യേതര ട്രസ്റ്റിമാരുമായി നിയമിയ്ക്കപ്പെട്ടു. എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. 2008-ൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചപ്പോഴും ഇതേ ക്രമം തന്നെ തുടർന്നു. ഇപ്പോഴും ഇതേ രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടന്നുവരുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ [[മലപ്പുറം]] ഡിവിഷനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്ത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവരുടെ കീഴിലാണ്. 1981-ൽ തന്നെയാണ് പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കുചുറ്റും ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തതും. പ്രദേശവാസിയും കേരളീയ ചുവർച്ചിത്രകലയുടെ പുനരുദ്ധാരകനുമായിരുന്ന [[മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ|മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് തടസ്സം വരാത്ത രീതിയിലാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്. === മഹാരുദ്രവും അതിരുദ്രവും === ക്ഷേത്രത്തിലെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷം മുടങ്ങാതെ ശിവന്റെ നടയിൽ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ജപിച്ചുള്ള അർച്ചനകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ചൈതന്യവർദ്ധനവിനായി 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യമായി തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹാരുദ്രയജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. ആധുനിക കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ഇത് നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്ന് മമ്മിയൂരാണ്. 11 മഹാരുദ്രയജ്ഞങ്ങൾക്കുശേഷം 1997 ഡിസംബറിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുശേഷം]] ഇത് നടന്ന ആദ്യ കേരളീയക്ഷേത്രം മമ്മിയൂരാണ്. രാവിലെ മുതൽ ഉച്ചവരെ ഒരു ആവൃത്തി ശ്രീരുദ്രം ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്ന ചടങ്ങിനുശേഷം വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി 11 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇത്. ഇതിനുശേഷം 12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന ചടങ്ങാക്കി അതിരുദ്രമഹായജ്ഞത്തെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും 2009, 2021 വർഷങ്ങളിലും ഇതേപോലെ അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇനി 2033-ലാകും ഇത് നടക്കുക. === മറ്റ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ === പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്ക് കുതിച്ചുയർന്നതോടെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാക്കി മാറ്റാൻ ക്ഷേത്രഭരണസമിതി കൂടുതൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അതനുസരിച്ച് 1990-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുനടകൾക്കും കൂടി നടപ്പുര പണിതു. 1995-ൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം ഓഫീസും 1998-ൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഓഡിറ്റോറിയവും പണികഴിപ്പിച്ചതോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ചടങ്ങുകൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് റോഡരികിലുള്ള ഇരുനില ഗോപുരം പണിതത്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം കൂടി. 2006-ൽ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ സ്റ്റേജും പണിതു. ഇന്ന് വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. 1981-ൽ പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുര, 2023-ൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ വീണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിതു. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സരസ്വതീമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2022-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിനുശേഷം ഇരുശ്രീകോവിലുകളിലും ദ്രവ്യകലശച്ചടങ്ങുകൾ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതനുസരിച്ച് 2023 മേയ് 22-ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം താത്കാലികമായി ബാലാലയം പണിത് അങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയും നവീകരണം കഴിഞ്ഞ് ജൂൺ 28-ന് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിലെ]] [[ചിത്തിര (നക്ഷത്രം)|ചിത്തിരനാളിൽ]] മഹാദേവനെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രതിഷ്ഠയോടനുബന്ധിച്ച് ജൂലൈ ഒന്നിന് ദ്രവ്യാവർത്തികലശം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തുകയുണ്ടായി. അതിനുശേഷം 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നാലമ്പലം പൂർണ്ണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റുകയും ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവരെ ഇരുശ്രീകോവിലുകൾക്കും നടുവിൽ ബാലാലയം പണിത് മാറ്റുകയുമുണ്ടായി. നാലമ്പലത്തിനകത്തെ ബലിക്കല്ലുകളും ഇതിനനുസരിച്ച് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. 2025 ജൂൺ മാസത്തോടെ നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും ജൂൺ 27-ന് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും 30-ന് ഗണപതിയുടെയും ജൂലൈ 2-ന് അയ്യപ്പന്റെയും പുനഃപ്രതിഷ്ഠകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. 2025 ഡിസംബറിൽ നാലമ്പലത്തിന്റെ കരിങ്കൽ പാകൽ പൂർത്തിയാകുകയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനദേവന്മാർക്ക് കർപ്പൂരാദികലശം നടക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുടെയും പുറത്തെ പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെയും പണി നടക്കുകയാണ്. 2027-ലെ ശിവരാത്രിയോടെ അവ പൂർത്തിയാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === മമ്മിയൂർ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ ഗുരുവായൂർ-കോഴിക്കോട് പാത കടന്നുപോകുന്നു. മമ്മിയൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, [[ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം]] വകയായ ശ്രീകൃഷ്ണ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] പ്രാദേശിക കാര്യാലയം, മമ്മിയൂർ [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി|എൻ.എസ്.എസ്.]] കരയോഗം കാര്യാലയം, അയ്യപ്പഭജനമഠം, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ നടയിൽ പ്രധാന വഴിയുടെ സമീപത്തുതന്നെ രണ്ടുനില ഗോപുരം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2004-ൽ പണിത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതാണ്. ഗോപുരവാതിലിൽ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോപുരത്തിനടുത്ത് 2015-ൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരുന്നു. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതാണ് ഭക്തർ ശിവനെ തൊഴാൻ പോകുന്നത്. ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം വലിയ [[അരയാൽ]] കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. അരയാലിന് ചുവട്ടിലായി ചെറിയൊരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും ധാരാളം നാഗവിഗ്രഹങ്ങളും [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗങ്ങളും]] കാണാം. അരയാലിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുവശത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളും മറ്റും. [[ഋഗ്വേദം]] ജപിച്ചുനടത്തുന്ന [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവനായതിനാൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, പിൻവിളക്ക്, സ്വയംവരപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, ചന്ദനം ചാർത്തൽ, തുളസിമാല എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മൂന്നേക്കറോളം വരുന്ന ക്ഷേത്രവളപ്പാണ് മമ്മിയൂരിലേത്. ഇതിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും കരിങ്കല്ലുപാകിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കൊടിയേറി ഉത്സവമില്ലാത്തതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരവുമില്ല. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കൊന്നിച്ച് നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് പ്രധാനചടങ്ങുകളെല്ലാം നടക്കുന്നത്. എട്ടുതൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ നടപ്പുരയുടെ ഓരോ തൂണിലും വിവിധ ദേവരൂപങ്ങൾ കാണാം. രണ്ടു നടകളിലും പ്രധാന ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. വളരെ ഉയരം കുറഞ്ഞ ബലിക്കല്ലുകളാണ് രണ്ടും. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, ശിവന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരസേനനെയും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരിസേനനെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കുചുവട്ടിൽ [[അപ്പം]] അടുക്കിവച്ചതുപോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഇരു ഭഗവാന്മാരുടെയും ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ബലിക്കൽപ്പുരയില്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽതന്നെ രണ്ടു വിഗ്രഹങ്ങളും നന്നായി കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ടെന്നോ അപമൃത്യുവിനിരയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ അത്യുഗ്രദേവതയായ ഭദ്രകാളി കുടികൊള്ളുന്നു. ഒരു [[കാവ്|കാവിന്റെ]] പ്രതീതി ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ പ്രദേശമാണ് ഇവിടം. നട്ടുച്ചയ്ക്കും ഇവിടെ വെളിച്ചം കുറവാണ്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. ഈ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ദീർഘകാലം ഒരു [[പിടക്കോഴി]] ഇവിടെ വളർന്നുവന്നിരുന്നു. എവിടെനിന്നോ വന്ന ഈ കോഴി മമ്മിയൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരുടെ ആകർഷണമായി ദീർഘകാലം കഴിച്ചശേഷം 2015-ൽ ചത്തുപോയി. ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുവശത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]] കുടികൊള്ളുന്ന പീഠത്തിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗചാമുണ്ഡിയും നാഗകന്യകയും ചിത്രകൂടവും പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുവശത്താണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ രക്ഷസ്സിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തിയിരിയ്ക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഇവർക്കായി പ്രത്യേകം വഴിപാട് കൗണ്ടറും പണിതിട്ടുണ്ട്. മുട്ടറുക്കലും പൂമൂടലുമാണ് ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, രക്ഷസ്സിന് പാൽപ്പായസം എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിട്ടുണ്ട്. 2022-'23 കാലത്ത് നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുരയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുരയുടെ രണ്ടുനിലകളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിലെ ഒരുഭാഗം സരസ്വതീമണ്ഡപമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ വച്ചാണ് നവരാത്രിക്കാലത്ത് സരസ്വതീപൂജ നടത്തുന്നത്. വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയെക്കൂടാതെ ഹനുമാനെയും ഇവിടെ ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഊട്ടുപുരയ്ക്കപ്പുറം അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം സൗന്ദര്യവത്കരിച്ച കുളമാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഇവിടെ കുളിച്ചശേഷമാണ് ദർശനം നടത്തുന്നത്. ഇവ രണ്ടിനും സമീപമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം വക ഓഡിറ്റോറിയം. ''കൈലാസം ഓഡിറ്റോറിയം'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഇവിടം വിവാഹങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം സ്റ്റേജും പണിതിട്ടുണ്ട്. ''നടരാജമണ്ഡപം'' എന്നുപേരിട്ട ഈ സ്റ്റേജിൽ, വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം പരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നു. === ശ്രീകോവിലുകൾ === ചതുരാകൃതിയിൽ ഇരുനിലയിൽ പണിതീർത്ത സൗധങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള മുഖ്യശ്രീകോവിലുകൾ. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലുകളുടെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള സോപാനപ്പടികൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് നേരിട്ടുകയറാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിലുള്ളതും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് ഇരുവശങ്ങളിൽ നിന്നും കയറുന്ന രീതിയിലുള്ളതുമാണ്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകൾക്കകത്തും മൂന്നുമുറികൾ വീതമുണ്ട്. രണ്ടിടത്തും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹങ്ങൾ. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗവും നാലടി ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവിഷ്ണുവിഗ്രഹവും യഥാക്രമം തെക്കും വടക്കുമുള്ള ശ്രീകോവിലുകളിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. വിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണെങ്കിൽ ചന്ദനം ചാർത്തി, പീതാംബരവും ചുറ്റി, സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ പ്രഭയോടെ വിളങ്ങുന്നു. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീമമ്മിയൂരപ്പനും ശ്രീനാരായണനും മമ്മിയൂരിൽ വാഴുന്നു. മുഖമണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ഈ ശ്രീകോവിലുകളുടെ പുറംചുവരുകൾ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശവാസിയും പ്രശസ്ത ചുവർച്ചിത്രകാരനുമായിരുന്ന മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരാണ് ഇവ വരച്ചുചേർത്തത്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ]], [[ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി]], [[കിരാതാർജ്ജുനീയം]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[നടരാജൻ]], [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗമാർ]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ ശൈവ-ശാക്തേയരൂപങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അനന്തശയനം]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]], [[ഗരുഡൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണലീല]], [[ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം]] തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവരൂപങ്ങളുമാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇവ നിലവിൽ പുതുക്കിവരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പാർവ്വതീദേവിയുടെ ചിലിട്ടുവച്ച ഒരു ചുവർച്ചിത്രം കാണാം. ഇവിടെ ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ പ്രത്യക്ഷീഭാവം പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ്. അതിനാലാണ് ഇവിടെ ശക്തമായ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം വന്നത്. പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ ദിവസവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും വടക്കുവശത്ത് ഓവ്, വ്യാളീമുഖത്തോടെ പണിതിട്ടുണ്ട്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും പൂർണപ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ഓടുമേഞ്ഞതാണ് ഇവിടത്തെ നാലമ്പലം. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിനാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകളിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടങ്ങൾക്കിരുവശവും വലിയ വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള വാതിൽമാടത്തിലാണ് ഉമാമഹേശ്വരപൂജ പോലെയുള്ള വിശേഷാൽ പൂജകളും ഗണപതിഹോമവും മൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്തുന്നത്. നടുക്കുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ പൂജാസമയമൊഴികെയുള്ളപ്പോൾ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രം വക [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലവും]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്|ചാക്യാർക്കൂത്തിനും]] [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിനും]] വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷമായ [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്]] നടത്തിവരാറുണ്ട്. [[പല്ലവർ|പല്ലവ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ]] രചിച്ച മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ ആസ്പദമാക്കി നടത്തുന്ന ഈ കൂത്ത്, വളരെ കുറച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിലേ നടത്താറുള്ളൂ. മൂന്നുദിവസം നടത്തുന്ന കൂത്ത് കഴിഞ്ഞാൽ കൂടിയാട്ടവും പതിവാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] ഇരു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും നടുക്കായി [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. സാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ഇവിടെ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗണപതിഹോമം കൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിനാളിൽ]] ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മറ്റൊരു ചെറിയ മുറിയിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ വിഗ്രഹം. പ്രസിദ്ധമായ [[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം|പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹത്തോട് രൂപത്തിൽ വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള ശിലാവിഗ്രഹമാണിത്. നാലടി ഉയരം വരും. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തുലാമാസത്തിലെ [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] മകരമാസത്തിലെ [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയവുമാണ്]] ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ മറ്റൊരു മുറിയിൽ അയ്യപ്പസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പസ്വാമിയ്ക്ക്. ഏകദേശം ഒന്നരയടി ഉയരം വരും. നീരാജനം, അഷ്ടാഭിഷേകം, എള്ളുപായസം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. അയ്യപ്പന്റെ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവൻ, പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയ്ക്കും സുബ്രഹ്മണ്യന്നും അയ്യപ്പന്നുമൊപ്പം വാഴുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിന്]] തുല്യമാകുന്നു എന്ന് ഭക്തജനങ്ങൾ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശിവനും വിഷ്ണുവും തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ശാസ്താവ്]] (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ ശിവന്ന് [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ|ചണ്ഡികേശ്വരനും]] വിഷ്ണുവിന് [[വിഷ്വക്സേനൻ|വിഷ്വക്സേനനും]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യശീവേലിയില്ലാത്തതിനാൽ ഇവ പ്രതീകാത്മകമായി മാത്രമാണ് നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾക്ക് നാല് തൂണുകളേയുള്ളൂ. അവയിൽ കാര്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ല താനും. ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും നന്ദിയ്ക്ക് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങളുടെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് അവയിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് ശിവന്റെ നടയിലാണ്. == പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ == === ശ്രീ മമ്മിയൂരപ്പൻ (ശിവൻ) === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മമ്മിയൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. ശിവലിംഗത്തിൽ ചാർത്താൻ സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും ചന്ദ്രക്കലകളും ത്രിനേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലഭാവം മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരപ്പൻ ശിവലിംഗമായി മമ്മിയൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഉദയാസ്തമനപൂജ, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങിയവയാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ശ്രീ പാർവ്വതീദേവി === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്നാണ് മാതൃദേവതയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ശ്രീപാർവ്വതി. ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ശിവഭഗവാന്റെ സങ്കല്പം പാർവ്വതീസമേതഭാവത്തിലായതിനാൽ ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. ശിവശ്രീകോവിലിന്റെ പുറകിൽ (പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്) ഭഗവാന് അനഭിമുഖമായാണ് മഹാദേവി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രവും അതിനുമുന്നിൽ ഒരു കെടാവിളക്കുമാണുള്ളത്. വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ദേവി ശിവസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ സർവ്വമംഗളകാരിണിയായ ഇഷ്ടമംഗല്യവരദായിനിയാണ്. ദേവിയ്ക്ക് മുന്നിലായി പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു പീഠത്തിൽ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ കാണാം. === ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലെത്തന്നെയാണ് ഇവിടെയും മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ. നാലടി ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ശിലാവിഗ്രഹത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാൻ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ ധരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശിവൻ മമ്മിയൂരിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ഇവിടെ കുടികൊണ്ടുവെന്നും തന്മൂലം ഈ പ്രതിഷ്ഠ ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, തുളസിമാല, പുരുഷസൂക്താർച്ചന തുടങ്ങിയവയാണ് വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഉപദേവതകൾ == === ഗണപതി === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഗണപതിയുടേത്. സാധാരണ ഗണപതിവിഗ്രഹങ്ങളുടേതുപോലെയാണ് ഇതും കാഴ്ചയിൽ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]]വും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ|കയറും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൊഴുക്കട്ട|മോദകവും]] കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിൽ പുറകുഭാഗത്ത്) കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യഭാവത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് പഴനിയിലെ വിഗ്രഹവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ദ്വിബാഹുവായ ഭഗവാൻ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹം. വലത്തെച്ചുമലിൽ ആയുധമായ [[വേൽ|വേലും]] കാണാം. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === അയ്യപ്പൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാമ്യമുണ്ട് ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിന്. ഇടതുകൈ തൃത്തുടയിൽ വച്ച് വലതുകൈ ചിന്മുദ്രാങ്കിതമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് കുടികൊള്ളുന്ന അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ തിരുനടയിലാണ് ശബരിമലയ്ക്കുപോകുന്ന ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം (എള്ളുതിരി), നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തറയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട തന്ത്രവിദ്യാവിശാരദനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശിവലിംഗരൂപത്തിലുള്ള കൊച്ചുവിഗ്രഹമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിനെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അരയടി ഉയരമേ ഇതിനുള്ളൂ. നിത്യേന രണ്ട് സന്ധ്യയ്ക്കുമുള്ള വിളക്കുവയ്പും പാൽപ്പായസനിവേദ്യവുമൊഴികെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല. === ഭഗവതി (ഭദ്രകാളി) === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ പ്രത്യേകം മതിൽക്കെട്ടിലാണ് ആദിപരാശക്തിയുടെ രൗദ്രഭാവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരു കാവിന്റെ അന്തരീക്ഷം ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ പ്രദേശത്താണ് ലോകമാതാവായ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉഗ്രത സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നാലടി ഉയരമുള്ള ശിലാപ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതി പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ദാരുകശിരസ്സും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വാളും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാനപ്പാത്രവും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂമൂടൽ, മുട്ടറുക്കൽ, ഗുരുതി, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, ശത്രുദോഷ പരിഹാരപുഷ്പാഞ്ജലി, രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തിരക്ക് കാരണം പ്രത്യേക വഴിപാട് കൗണ്ടർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങൾ === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്തു തന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഭദ്രകാളിയുടെയും നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ ആദിദ്രാവിഡ സങ്കല്പത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പടിഞ്ഞാട്ടുതന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ദർശനം. നാഗരാജാവായി ശിവസർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവുമായ വാസുകിയും നാഗാമാതാവായ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും സഹോദരി നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ വിരാജിയ്ക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. പുറ്റും മുട്ടയും, ആയില്യപൂജ, പാൽപ്പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ചെറുരക്ഷസ്സ് === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെയാണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ട ദേവീഭക്തനായ ഒരു പടയാളിയാണ് രക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ അതിരുദ്ര/മഹാരുദ്ര മഹായജ്ഞത്തിന്റെ സമയത്തുമാത്രമേ ചെറുരക്ഷസ്സിന് പൂജയുണ്ടാകൂ. == നിത്യപൂജകളും തന്ത്രവും == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ നാലുമണിയ്ക്ക് ശംഖനാദത്തോടെ ഭഗവാന്മാരെ പള്ളിയുണർത്തി നാലരയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന്, ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും എണ്ണയഭിഷേകവും ശംഖാഭിഷേകവും വിഷ്ണുവിന് മാത്രം വാകച്ചാർത്തും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് ഇരുവർക്കും മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയോടെ ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ആറേമുക്കാലിന് ശിവന് ഋഗ്വേദ ധാരയാണ്. എട്ടുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ നടത്തുന്നു. പത്തുമണി തൊട്ട് പതിനൊന്നുമണി വരെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമം, കറുകഹോമം, തിലഹോമം, ആയുഷ്യഹോമം തുടങ്ങിയ ഹോമങ്ങളും രാഹുപൂജ, നാഗപൂജ, രക്ഷസ്സ് പൂജ തുടങ്ങിയ പൂജകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയോടെ ഉച്ചപ്പൂജയും നടത്തി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് നാലരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. തുടർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകളായ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, ഭഗവതിസേവ, ദമ്പതിപൂജ എന്നിവ നടത്തുന്നത്. രാത്രി ഏഴരയോടെ അത്താഴപ്പൂജ നടത്തി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: ശിവരാത്രി, അഷ്ടമിരോഹിണി) [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഇവയിൽ മാറ്റം വരും. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് വിഷ്ണുനടയിലും പ്രത്യേകം പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. രണ്ടാഴ്ചതോറും വരുന്ന പ്രദോഷവ്രതത്തിന് ശിവന്ന് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പ് വിശേഷാൽ അഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പതിനെട്ടുപൂജകളുണ്ടാകും. അന്ന് ചുറ്റുവിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് രാത്രി നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പത്തുമണിയാകും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരായ പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിമാർക്കുതന്നെയാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാധികാരം. ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. == വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === മഹാശിവരാത്രി === കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ചതുർദ്ദശി]] ദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ശിവരാത്രിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വൈദികാചാരങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം. ശുദ്ധിക്രിയകൾ, ലക്ഷാർച്ചന, ഏകാദശ രുദ്രാഭിഷേകം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവരാത്രിനാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാവിലെ നട തുറക്കുന്നതുമുതൽ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകുക. അന്നത്തെ ദിവസം ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും ഒരുപോലെ ലക്ഷാർച്ചനയും ശുദ്ധിക്രിയകളുമുണ്ടാകാറുണ്ടെന്നത് വലിയൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. രാവിലെ മുതൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ ഭസ്മാഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഭസ്മത്തിൽ ആറാടിനിൽക്കുന്ന മമ്മിയൂരപ്പനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് അതിവിശേഷമായി ഭക്തർ കരുതുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്ക് വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കും നാദസ്വരവുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനും ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുമായി ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്ക് [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളമാണ്]] അകമ്പടിയേകുന്നത്. തുടർന്ന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു. വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടോടെ പരിപാടികൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഉറക്കമൊഴിച്ച് യാമപൂജകൾ തൊഴാൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ഗാനമേള]], [[കഥാപ്രസംഗം]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കലാപരിപാടി, ശിവരാത്രിയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള മൂന്നുദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തുന്ന [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്|മത്തവിലാസം കൂത്താണ്]]. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടത്തിവരുന്ന ഈ കൂത്ത്, [[പല്ലവർ|പല്ലവരാജാവായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ]] രചിച്ച [[മത്തവിലാസപ്രഹസനം|മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം തീർക്കാൻ ശിവനെ തപസ്സുചെയ്യുന്ന സത്യസോമനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശിവന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കപാലിവേഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. സത്യസോമന്റെ നൃത്തം കണ്ട് അനുഗ്രഹം തേടുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടകാര്യങ്ങൾ സാധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രം നാലമ്പലത്തിനകത്ത്, ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കിടയിലുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് മത്തവിലാസം കൂത്ത് അരങ്ങേറുന്നത്. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വക കൃഷ്ണനാട്ടം കളിയുമുണ്ടാകും. ശിവൻ കഥാപാത്രമായി വരുന്ന ബാണയുദ്ധമാണ് അന്നേദിവസത്തെ കഥ. ബാണയുദ്ധം കണ്ടുതൊഴുതാൽ ശങ്കരനാരായണപ്രീതിയും തൊഴിലിൽ അഭിവൃദ്ധിയുമുണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === തിരുവാതിര === ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിനും നെടുമംഗല്യത്തിനുമായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്നും തിരുവാതിരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ തിരുവാതിര ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് മഹാരുദ്രാഭിഷേകമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറന്നതുമുതൽ നിരവധി ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെല്ലാം വേദപണ്ഡിതരുടെ വക ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം ചൊല്ലുന്നുമുണ്ടാകും. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയോടനുബന്ധിച്ച് നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക് തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുമുണ്ടാകും. === അഷ്ടമിരോഹിണി === ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]]നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവരാത്രി പോലെ അതിവിശേഷമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിയും. അന്നേദിവസം മഹാവിഷ്ണുവിന് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഏകദേശം 21 പൂജകൾ ഈയവസരത്തിൽ ഭഗവാന്നുണ്ടാകും. === നവരാത്രി === കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ സമയം. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ മമ്മിയൂരിലും നവരാത്രി വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ കളരിയായിരുന്ന മമ്മിയൂരിൽ, അന്നുമുതലേ നവരാത്രി അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരാറുണ്ട്.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക്, ഈയവസരത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ബിംബശുദ്ധി, കലശം, മഹാഭഗവതിസേവ, ത്രികാലപൂജ, ചുറ്റുവിളക്ക് എന്നിവയടങ്ങിയ സവിശേഷപൂജകളാണ് ഈയവസരങ്ങളിൽ മമ്മിയൂർ ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകുക. എന്നാൽ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിലാണ് നവരാത്രി പ്രമാണിച്ചുള്ള പൂജകൾ നടത്താറുള്ളത്. ഇവിടെ പ്രത്യേകമായി നിർമ്മിച്ച ഒരു പീഠത്തിൽ സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ചിത്രം വച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലേയ്ക്കാണ് ആരാധനകൾ നടത്തുന്നത്. സരസ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മൂന്നു പൂജകളും വിശേഷാൽ നിവേദ്യങ്ങളും നടത്തിവരാറുണ്ട്. ദേവിയ്ക്കൊപ്പമുള്ള ഹനുമാൻ സ്വാമിയ്ക്കും ഈ സമയങ്ങളിൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. വടമാല, വെറ്റിലമാല, അവിൽ നിവേദ്യം എന്നിവയാണ് ഈ സമയത്തെ ഹനുമാന്നുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നവരാത്രിയുടെ എട്ടാം ദിവസമായ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി|ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ]] സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പായി പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ, പേനകൾ, പെൻസിലുകൾ, ബ്രഷുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. [[മഹാനവമി|മഹാനവമിനാളിൽ]] ഇവയ്ക്കുള്ള അടച്ചുപൂജയാണ്. അതിനൊപ്പം, ക്ഷേത്രം തന്ത്രിയുടെ വക വേദസാര ലളിതാസഹസ്രനാമാർച്ചനയും നടത്തിവരാറുണ്ട്. അവസാന ദിവസമായ [[വിജയദശമി|വിജയദശമിനാളിൽ]] പൂജകൾക്കുശേഷം മേൽപ്പറഞ്ഞ വസ്തുക്കളെല്ലാം ഉടമസ്ഥർക്ക് തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേ ദിവസം, ക്ഷേത്രത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിൽ തന്നെയാണ് ഇതും നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രം മേൽശാന്തിമാരും കീഴ്ശാന്തിമാരുമാണ് വിദ്യാരംഭച്ചടങ്ങുകൾക്ക് കാർമ്മികരാകുക. ഏകദേശം ദിവസം മുഴുവനും വിദ്യാരംഭമുണ്ടാകും. ==== നവരാത്രി നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം ==== നവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം നടത്തിവരാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ തലേദിവസമായ [[അമാവാസി|അമാവാസിനാളിൽ]] വൈകീട്ട് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തുകൊണ്ട് തുടങ്ങുന്ന ഈ പരിപാടി, വിജയദശമി ദിവസം രാവിലെ വരെയുണ്ടാകും. പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മമ്മിയൂരപ്പന്റെ മുന്നിൽ കലാർച്ചന നടത്തിപ്പോരുന്നത്. മഹാനവമി നാളിൽ നടക്കുന്ന പഞ്ചരത്ന കീർത്തനാലാപനമാണ് ഇതിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങ്. പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ സംഗീതജ്ഞരെല്ലാവരും കൂടിച്ചേർന്ന്, വിവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ അവതരിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. വിജയദശമിനാളിൽ രാത്രി മംഗളം പാടിയാണ് നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 4.45 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 pm വരെ. <nowiki>*</nowiki>വൈകുന്നേരം 4.45 pm മുതൽ രാത്രി 8.30 pm വരെ. == വഴിപാടുകൾ == ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഇതും കാണുക == * [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] * [[ഗുരുവായൂർ]] * [[ശിവൻ]] == അവലംബം == {{commonscat|Mammiyoor Temple}} <references/> {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] f9uyxkplit8w59dpfd4yzygb00hu1j5 4682511 4682507 2026-11-03T14:31:40Z Vishalsathyan19952099 57735 /* നവരാത്രി നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം */ 4682511 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammiyoor Temple}} <references/>{{Infobox Mandir | name = മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Mammiyoor sree mahadeva temple.JPG | image size = 250px | alt = | caption = മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രഗോപുരം | pushpin_map = Kerala | map= Mammiyoor.jpg | latd = 10 | latm = 35 | lats = 59 | latNS = N | longd= 76 | longm= 2 | longs = 9 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | locale = [[ഗുരുവായൂർ]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]], [[പാർവ്വതി]], [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ഭദ്രകാളി]] (പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം) | important_festivals= [[മഹാശിവരാത്രി]], [[തിരുവാതിര]] | architectural_styles= പരമ്പരാഗത കേരളാ ശൈലി | number_of_temples=3 | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = https://www.mammiyurmahadevatemple.com }} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്|ചാവക്കാട് താലൂക്കിൽ]] ക്ഷേത്രനഗരമായ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ ശിവക്ഷേത്രമാണ് '''മമ്മിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും വളരെ അടുത്തായി, ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്ററോളം വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി, ഗുരുവായൂർ-[[കുന്നംകുളം]]/[[കോഴിക്കോട്]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചു കൂടാനാകാത്ത ഭാഗമാണ്. ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണ്ണമാകാൻ ഇവിടെയും പോകണം എന്നാണ് ആചാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായതിനാൽ (650 മീറ്റർ അകലെ) ഗുരുവായൂരിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടേയ്ക്ക് എളുപ്പം പോകാൻ സാധിക്കുന്നു. പഴയ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ശിവക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാംശഭൂതനായ]] [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാൽ]] പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഐതിഹ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ [[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] സാന്നിദ്ധ്യം ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ സമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ</ref>. [[File:Mammiyoor sree mahadeva temple closeup.JPG|മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|thumb|right|250px]] ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയെ]] ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ആനന്ദഭാവത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന പരമശിവനാണ്. '''മമ്മിയൂരപ്പൻ''' എന്നാണ് ഇവിടെ ഭഗവാൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. ശിവനെക്കൂടാതെ, തൊട്ടടുത്തുതന്നെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഈ മഹാവിഷ്ണു സാക്ഷാൽ [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് കല്പിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭദ്രകാളി]] (മമ്മിയൂർ ഭഗവതി), [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[രക്ഷസ്സ്|ചെറുരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ശിവകുടുംബ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയും, പുത്രന്മാരായ ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ഉപപ്രതിഷ്ഠകളുമായി വരുന്നതാണ് കാരണം. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]], [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിൽ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, ശിവപ്രധാനമായ എല്ലാ [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കളാഴ്ചകളിലും]] [[പ്രദോഷവ്രതം|പ്രദോഷദിവസങ്ങളിലും]] ശിവന്നും [[വ്യാഴാഴ്ച]], [[ഏകാദശി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്നും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ട്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == നാരദപുരാണത്തിൽ പറയുന്ന '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യം''' തന്നെയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണമായ കഥ. തന്റെ പിതാവായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവിന്റെ അന്ത്യത്തിന് കാരണക്കാരനായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] വംശത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ നടത്തിയ ഭീകരയാഗത്തിന്റെ ഫലമായി കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ട് നരകയാതൻ അനുഭവിച്ച [[ജനമേജയൻ]] ഒടുവിൽ [[ദത്താത്രേയൻ|ദത്താത്രേയ]]മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ഭജനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് ജനമേജയന് ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ്: പണ്ട്, പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, സൃഷ്ടികർമ്മത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനുമുന്നിൽ]] മഹാവിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തനിയ്ക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തിപ്രഭാവമുണ്ടാകാൻ ഒരു അവസരം വേണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു തന്റേതുതന്നെയായ ഒരു വിഗ്രഹം തീർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. പിന്നീട് വരാഹകല്പത്തിൽ സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചുവന്ന സുതപസ്സ് എന്ന രാജാവും പത്നിയായ പൃശ്നിയും ബ്രഹ്മാവിൽനിന്ന് ഈ വിഗ്രഹം കരസ്ഥമാക്കി. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതനായി അവർക്കുമുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ താൻ തന്നെ നാലുജന്മങ്ങളിൽ അവരുടെ മകനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് അരുൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി പൃശ്നിഗർഭൻ എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് സുതപസ്സും പൃശ്നിയും [[കശ്യപൻ|കശ്യപനും]] [[അദിതി|അദിതിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[വാമനൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽത്തന്നെ അവർ [[ദശരഥൻ|ദശരഥനും]] [[കൗസല്യ|കൗസല്യയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീരാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിൽ]] അവർ [[വസുദേവർ|വസുദേവരും]] [[ദേവകി|ദേവകിയുമായി]] പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ നാലുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് മേല്പറഞ്ഞ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അവതാരമൂർത്തി തന്നെയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ ഈ വിഗ്രഹം [[മഥുര|മഥുരയിൽ]] നിന്ന് [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക്]] കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് ഈ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. എന്നും രാവിലെ അദ്ദേഹം പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] ദേവിമാർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തിയിരുന്നു. ഒടുവിൽ ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ തന്റെ ഭക്തനായ [[ഉദ്ധവർ|ഉദ്ധവരോട്]] താൻ പൂജിച്ച വിഗ്രഹമൊഴികെ മറ്റെല്ലാം നശിയ്ക്കുന്ന ഒരു പ്രളയം ഏഴുദിവസം കഴിഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും അതിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന വിഗ്രഹം ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയെയും]] [[വായു|വായുദേവനെയും]] ഏല്പിയ്ക്കണമെന്നും അറിയിച്ചു. ഉദ്ധവർ പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ ചെയ്തു. കടലിൽനിന്ന് പൊക്കിയെടുത്ത വിഗ്രഹവുമായി ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും സഞ്ചരിയ്ക്കുന്ന വഴിയിൽ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിടത്തെത്തിയപ്പോൾ പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാരുടെ താണ്ഡവനൃത്തം ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ സ്ഥലം ഗുരുവായൂരും അവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പനുമായി മാറി. ഈ പുണ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ പിന്നീട് ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനരൂപത്തോടെ മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു. ഇന്ന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകുന്ന ഭക്തർ മമ്മിയൂരിലും പോയാലേ യാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്ന് പറയുന്നതിന് കാരണം ഇതുതന്നെ. ഇതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിനടയിൽ തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുന്നു. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാലം === ചരിത്രപരമായി ഏതാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കം മമ്മിയൂരിനുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത് കാണിയ്ക്കാൻ കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥമായ '''[[കോകസന്ദേശം]]''' എന്ന കൃതിയിൽ, പക്ഷേ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പലതരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള കോകസന്ദേശത്തിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരിനെക്കുറിച്ച് ഒരക്ഷരം പോലും പരാമർശമില്ല എന്നത് ചോദ്യചിഹ്നമാണ്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ കോകസന്ദേശത്തിൽ പരാമർശമില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം ലഭിയ്ക്കുന്ന ചരിത്രസൂചന, പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പടപ്പുറപ്പാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുടെ]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന [[പുന്നത്തൂർ രാജ്യം|പുന്നത്തൂർ രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ കുന്നംകുളം, [[ചാവക്കാട്]], [[വടക്കാഞ്ചേരി]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും ഭരിച്ചിരുന്ന [[തലപ്പിള്ളി രാജ്യം|തലപ്പിള്ളി രാജവംശത്തിന്റെ]] അഞ്ചുശാഖകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. സാമൂതിരിയുടെ പടപ്പുറപ്പാടിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനിടയായ അന്നത്തെ പുന്നത്തൂർ തമ്പുരാൻ, ഉടനെ അന്നത്തെ സാമൂതിരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം അടിയറവുവയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമന്തനാകുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പുറക്കോയ്മാവകാശം സാമൂതിരിയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും തീരുമാനമായി. എന്നാൽ, മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവകാശം സാമൂതിരി തന്റെ അനന്തരാവകാശിയായ [[ഏറാൾപ്പാട്|ഏറാൾപ്പാടിന്]] കൊടുക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഏറാൾപ്പാടിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു 1981 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന, നിലവിൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] [[കരിമ്പുഴ|കരിമ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രവും]] അതേ ജില്ലയിൽ [[നെന്മാറ|നെന്മാറയ്ക്കും]] [[കൊല്ലങ്കോട്|കൊല്ലങ്കോടിനുമടുത്ത്]] [[എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലവഞ്ചേരിയിലുള്ള]] [[പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പെരിങ്ങോട്ടുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. ഇപ്പോഴും ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റികളിലൊരാൾ ഏറാൾപ്പാടാണ്. '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ രചയിതാവും [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവുമായ [[മാനവേദൻ|ശ്രീമാനവേദൻ രാജയുടെ]] കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. മുമ്പ് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയില്ലാതിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും, ഒരു സരസ്വതീമണ്ഡപം പണികഴിപ്പിച്ചതുമെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂരിൽ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന വരുമാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പങ്കെടുത്താണ് മാനവേദൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതത്രേ! കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ കളരി പ്രസ്തുത സരസ്വതീമണ്ഡപമായിരുന്നു. മമ്മിയൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് മാനവേദൻ ഏതാനും സംസ്കൃതശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. തികഞ്ഞ ശിവഭക്തനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കൃഷ്ണഗീതിയിലെ ബാണയുദ്ധം കഥയിൽ വരുന്ന ശങ്കരനാരായണസ്തുതിയും ഇതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. ഇന്നും മമ്മിയൂരിൽ ശിവരാത്രിനാളിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ബാണയുദ്ധം ആടിവരാറുണ്ട്. അതേ സമയം, മാനവേദന്റെ സമകാലികരായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ]], [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനം]], [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം മൂന്നാമൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളൊന്നും മമ്മിയൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് കാണാനില്ല. ഇവർ എഴുതിക്കാണണമെന്നും പിന്നീട് നശിച്ചുപോയതാണെന്നുമാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അനുമാനം. === തകർച്ചയുടെ കാലം === 1716-ൽ കൊച്ചി രാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെയും]] സൈനികർ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കുകയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരവും നശിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം അടക്കമുള്ള സമീപക്ഷേത്രങ്ങളെ വെറുതെ വിടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ഇത് ഇരുണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. 1788-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] കേരളത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. അവിടെ പരിസരത്തുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ തകർത്ത കൂട്ടത്തിൽ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രവും പെടുകയുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് വ്യാപകമായ കേടുപാടുകൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുകയും അന്നുണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രം ഊരാളന്മാരുടെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിഗ്രഹം മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട് ക്ഷേത്രഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകുകയും, ഒടുവിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] മലബാർ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത കൂട്ടത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ സാമൂതിരിയ്ക്കും മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മ ഏറാൾപ്പാടിനും തന്നെ നൽകി. === തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാലം === 1960 വരെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം തികച്ചും ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുക എന്നത് അതീവദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അന്ന് ഗുരുവായൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് [[മുതുവട്ടൂർ]] വഴി ചെന്നാലേ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വണ്ടിയെത്തൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം തെക്കുമാറി കാണപ്പെടുന്ന തോടിനുകുറുകെ അന്നൊരു മരപ്പാലമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതുവഴിയുള്ള യാത്ര അപകടമായതിനാൽ അധികം പേർ ഇക്കാലത്ത് മമ്മിയൂർ ദർശനം നടത്തിയിരുന്നില്ല. പ്രധാനദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ ഗണപതിയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്കും മാത്രമാണ് ഇക്കാലത്ത് പൂർണ്ണമായ പൂജയുണ്ടായിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്ത വിഷ്ണുവിഗ്രഹം അന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പുമാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തീർത്തും പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനും അതുവഴി മമ്മിയൂർ ദേശത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുന്നത് 1954-ൽ മമ്മിയൂർ തോടിനുകുറുകെ ഗതാഗതയോഗ്യമായ പാലം വരുന്നതോടെയാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നടിമാരും നർത്തകിമാരുമായിരുന്ന [[ലളിത]]-[[പത്മിനി]]-[[രാഗിണി|രാഗിണിമാരുടെ]] നൃത്തപരിപാടി ഉപയോഗിച്ചാണ് പാലം പണിയാനുള്ള തുക പിരിച്ചെടുത്തത്. അതിനുശേഷം കൂടുതൽ ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ട് വരാൻ തുടങ്ങുകയും ഇത് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വടേക്കര ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ, കുറുവായിൽ അപ്പുണ്ണി നായർ, വാരിയത്ത് കേശവൻ നായർ തുടങ്ങിയവർ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രനവീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഇരു ശ്രീകോവിലുകളും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും മഹാവിഷ്ണുവിന് പുതിയ വിഗ്രഹം പണിയുകയും ചെയ്തു. 1960 ആകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നല്ലൊരുഭാഗവും അവസാനിയ്ക്കുകയും ആ വർഷം ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രേവതി (നക്ഷത്രം)|രേവതിനാളിൽ]] മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠ നടക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം നവംബർ ഒമ്പതിന് [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[പൂയം (നക്ഷത്രം)|പൂയം നാളിൽ]] സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] അയ്യപ്പന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളും നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതോടെ ക്ഷേത്രം ശിവകുടുംബസ്ഥാനമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1981-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ടാം ഘട്ട നവീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ആ വർഷമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നതും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുമ്പത്തെ സരസ്വതീമണ്ഡപം പൊളിച്ചുമാറ്റിയതും. പഴയ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്ഷേത്രം വക നവരാത്രിമണ്ഡപം ഉയർന്നുവന്നു. ഇതേ വർഷമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം [[കേരള സർക്കാർ]] വക സ്ഥാപനമായിരുന്ന ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരികകേന്ദ്രം (എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ.) ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതെത്തുടർന്ന്, ആറുപേരടങ്ങിയ ഒരു ട്രസ്റ്റി ബോർഡിനെയും നിയമിച്ചു. അവയിൽ ഏറാൾപ്പാട് രാജയടക്കമുള്ള രണ്ടുപേർ പാരമ്പര്യട്രസ്റ്റിമാരും കേരള സർക്കാർ നിയമിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുപേർ പാരമ്പര്യേതര ട്രസ്റ്റിമാരുമായി നിയമിയ്ക്കപ്പെട്ടു. എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. 2008-ൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചപ്പോഴും ഇതേ ക്രമം തന്നെ തുടർന്നു. ഇപ്പോഴും ഇതേ രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടന്നുവരുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ [[മലപ്പുറം]] ഡിവിഷനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്ത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവരുടെ കീഴിലാണ്. 1981-ൽ തന്നെയാണ് പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കുചുറ്റും ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തതും. പ്രദേശവാസിയും കേരളീയ ചുവർച്ചിത്രകലയുടെ പുനരുദ്ധാരകനുമായിരുന്ന [[മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ|മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് തടസ്സം വരാത്ത രീതിയിലാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്. === മഹാരുദ്രവും അതിരുദ്രവും === ക്ഷേത്രത്തിലെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷം മുടങ്ങാതെ ശിവന്റെ നടയിൽ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ജപിച്ചുള്ള അർച്ചനകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ചൈതന്യവർദ്ധനവിനായി 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യമായി തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹാരുദ്രയജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. ആധുനിക കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ഇത് നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്ന് മമ്മിയൂരാണ്. 11 മഹാരുദ്രയജ്ഞങ്ങൾക്കുശേഷം 1997 ഡിസംബറിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടത്തുകയുണ്ടായി. [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുശേഷം]] ഇത് നടന്ന ആദ്യ കേരളീയക്ഷേത്രം മമ്മിയൂരാണ്. രാവിലെ മുതൽ ഉച്ചവരെ ഒരു ആവൃത്തി ശ്രീരുദ്രം ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്ന ചടങ്ങിനുശേഷം വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി 11 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇത്. ഇതിനുശേഷം 12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന ചടങ്ങാക്കി അതിരുദ്രമഹായജ്ഞത്തെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും 2009, 2021 വർഷങ്ങളിലും ഇതേപോലെ അതിരുദ്രമഹായജ്ഞം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇനി 2033-ലാകും ഇത് നടക്കുക. === മറ്റ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ === പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്ക് കുതിച്ചുയർന്നതോടെ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാക്കി മാറ്റാൻ ക്ഷേത്രഭരണസമിതി കൂടുതൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അതനുസരിച്ച് 1990-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുനടകൾക്കും കൂടി നടപ്പുര പണിതു. 1995-ൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം ഓഫീസും 1998-ൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഓഡിറ്റോറിയവും പണികഴിപ്പിച്ചതോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ചടങ്ങുകൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് റോഡരികിലുള്ള ഇരുനില ഗോപുരം പണിതത്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം കൂടി. 2006-ൽ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ സ്റ്റേജും പണിതു. ഇന്ന് വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. 1981-ൽ പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുര, 2023-ൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ വീണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിതു. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സരസ്വതീമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2022-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിനുശേഷം ഇരുശ്രീകോവിലുകളിലും ദ്രവ്യകലശച്ചടങ്ങുകൾ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതനുസരിച്ച് 2023 മേയ് 22-ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം താത്കാലികമായി ബാലാലയം പണിത് അങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയും നവീകരണം കഴിഞ്ഞ് ജൂൺ 28-ന് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിലെ]] [[ചിത്തിര (നക്ഷത്രം)|ചിത്തിരനാളിൽ]] മഹാദേവനെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രതിഷ്ഠയോടനുബന്ധിച്ച് ജൂലൈ ഒന്നിന് ദ്രവ്യാവർത്തികലശം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തുകയുണ്ടായി. അതിനുശേഷം 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നാലമ്പലം പൂർണ്ണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റുകയും ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ എന്നിവരെ ഇരുശ്രീകോവിലുകൾക്കും നടുവിൽ ബാലാലയം പണിത് മാറ്റുകയുമുണ്ടായി. നാലമ്പലത്തിനകത്തെ ബലിക്കല്ലുകളും ഇതിനനുസരിച്ച് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. 2025 ജൂൺ മാസത്തോടെ നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിയ്ക്കുകയും ജൂൺ 27-ന് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും 30-ന് ഗണപതിയുടെയും ജൂലൈ 2-ന് അയ്യപ്പന്റെയും പുനഃപ്രതിഷ്ഠകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. 2025 ഡിസംബറിൽ നാലമ്പലത്തിന്റെ കരിങ്കൽ പാകൽ പൂർത്തിയാകുകയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനദേവന്മാർക്ക് കർപ്പൂരാദികലശം നടക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുടെയും പുറത്തെ പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെയും പണി നടക്കുകയാണ്. 2027-ലെ ശിവരാത്രിയോടെ അവ പൂർത്തിയാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === മമ്മിയൂർ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ ഗുരുവായൂർ-കോഴിക്കോട് പാത കടന്നുപോകുന്നു. മമ്മിയൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, [[ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം]] വകയായ ശ്രീകൃഷ്ണ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] പ്രാദേശിക കാര്യാലയം, മമ്മിയൂർ [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി|എൻ.എസ്.എസ്.]] കരയോഗം കാര്യാലയം, അയ്യപ്പഭജനമഠം, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ നടയിൽ പ്രധാന വഴിയുടെ സമീപത്തുതന്നെ രണ്ടുനില ഗോപുരം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2004-ൽ പണിത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതാണ്. ഗോപുരവാതിലിൽ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗോപുരത്തിനടുത്ത് 2015-ൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരുന്നു. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതാണ് ഭക്തർ ശിവനെ തൊഴാൻ പോകുന്നത്. ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം വലിയ [[അരയാൽ]] കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. അരയാലിന് ചുവട്ടിലായി ചെറിയൊരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും ധാരാളം നാഗവിഗ്രഹങ്ങളും [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗങ്ങളും]] കാണാം. അരയാലിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുവശത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളും മറ്റും. [[ഋഗ്വേദം]] ജപിച്ചുനടത്തുന്ന [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവനായതിനാൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, പിൻവിളക്ക്, സ്വയംവരപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, ചന്ദനം ചാർത്തൽ, തുളസിമാല എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മൂന്നേക്കറോളം വരുന്ന ക്ഷേത്രവളപ്പാണ് മമ്മിയൂരിലേത്. ഇതിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും കരിങ്കല്ലുപാകിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കൊടിയേറി ഉത്സവമില്ലാത്തതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരവുമില്ല. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കൊന്നിച്ച് നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് പ്രധാനചടങ്ങുകളെല്ലാം നടക്കുന്നത്. എട്ടുതൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ നടപ്പുരയുടെ ഓരോ തൂണിലും വിവിധ ദേവരൂപങ്ങൾ കാണാം. രണ്ടു നടകളിലും പ്രധാന ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. വളരെ ഉയരം കുറഞ്ഞ ബലിക്കല്ലുകളാണ് രണ്ടും. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, ശിവന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരസേനനെയും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള ബലിക്കല്ല്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന സേനാനിയായ ഹരിസേനനെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കുചുവട്ടിൽ [[അപ്പം]] അടുക്കിവച്ചതുപോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഇരു ഭഗവാന്മാരുടെയും ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ബലിക്കൽപ്പുരയില്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽതന്നെ രണ്ടു വിഗ്രഹങ്ങളും നന്നായി കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ടെന്നോ അപമൃത്യുവിനിരയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ അത്യുഗ്രദേവതയായ ഭദ്രകാളി കുടികൊള്ളുന്നു. ഒരു [[കാവ്|കാവിന്റെ]] പ്രതീതി ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ പ്രദേശമാണ് ഇവിടം. നട്ടുച്ചയ്ക്കും ഇവിടെ വെളിച്ചം കുറവാണ്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. ഈ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ദീർഘകാലം ഒരു [[പിടക്കോഴി]] ഇവിടെ വളർന്നുവന്നിരുന്നു. എവിടെനിന്നോ വന്ന ഈ കോഴി മമ്മിയൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരുടെ ആകർഷണമായി ദീർഘകാലം കഴിച്ചശേഷം 2015-ൽ ചത്തുപോയി. ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുവശത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]] കുടികൊള്ളുന്ന പീഠത്തിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗചാമുണ്ഡിയും നാഗകന്യകയും ചിത്രകൂടവും പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുവശത്താണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ രക്ഷസ്സിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തിയിരിയ്ക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഇവർക്കായി പ്രത്യേകം വഴിപാട് കൗണ്ടറും പണിതിട്ടുണ്ട്. മുട്ടറുക്കലും പൂമൂടലുമാണ് ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, രക്ഷസ്സിന് പാൽപ്പായസം എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിട്ടുണ്ട്. 2022-'23 കാലത്ത് നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം പുതുക്കിപ്പണിത ഊട്ടുപുരയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുരയുടെ രണ്ടുനിലകളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിലെ ഒരുഭാഗം സരസ്വതീമണ്ഡപമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ വച്ചാണ് നവരാത്രിക്കാലത്ത് സരസ്വതീപൂജ നടത്തുന്നത്. വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയെക്കൂടാതെ ഹനുമാനെയും ഇവിടെ ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഊട്ടുപുരയ്ക്കപ്പുറം അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന നവീകരണത്തിനുശേഷം സൗന്ദര്യവത്കരിച്ച കുളമാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഇവിടെ കുളിച്ചശേഷമാണ് ദർശനം നടത്തുന്നത്. ഇവ രണ്ടിനും സമീപമാണ് മമ്മിയൂർ ദേവസ്വം വക ഓഡിറ്റോറിയം. ''കൈലാസം ഓഡിറ്റോറിയം'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഇവിടം വിവാഹങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം സ്റ്റേജും പണിതിട്ടുണ്ട്. ''നടരാജമണ്ഡപം'' എന്നുപേരിട്ട ഈ സ്റ്റേജിൽ, വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം പരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നു. === ശ്രീകോവിലുകൾ === ചതുരാകൃതിയിൽ ഇരുനിലയിൽ പണിതീർത്ത സൗധങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള മുഖ്യശ്രീകോവിലുകൾ. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലുകളുടെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള സോപാനപ്പടികൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് നേരിട്ടുകയറാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിലുള്ളതും വിഷ്ണുവിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ളത് ഇരുവശങ്ങളിൽ നിന്നും കയറുന്ന രീതിയിലുള്ളതുമാണ്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകൾക്കകത്തും മൂന്നുമുറികൾ വീതമുണ്ട്. രണ്ടിടത്തും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹങ്ങൾ. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗവും നാലടി ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവിഷ്ണുവിഗ്രഹവും യഥാക്രമം തെക്കും വടക്കുമുള്ള ശ്രീകോവിലുകളിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. വിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണെങ്കിൽ ചന്ദനം ചാർത്തി, പീതാംബരവും ചുറ്റി, സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ പ്രഭയോടെ വിളങ്ങുന്നു. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീമമ്മിയൂരപ്പനും ശ്രീനാരായണനും മമ്മിയൂരിൽ വാഴുന്നു. മുഖമണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ഈ ശ്രീകോവിലുകളുടെ പുറംചുവരുകൾ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശവാസിയും പ്രശസ്ത ചുവർച്ചിത്രകാരനുമായിരുന്ന മമ്മിയൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായരാണ് ഇവ വരച്ചുചേർത്തത്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ]], [[ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി]], [[കിരാതാർജ്ജുനീയം]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[നടരാജൻ]], [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗമാർ]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ ശൈവ-ശാക്തേയരൂപങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ [[അനന്തശയനം]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]], [[ഗരുഡൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണലീല]], [[ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം]] തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവരൂപങ്ങളുമാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇവ നിലവിൽ പുതുക്കിവരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പാർവ്വതീദേവിയുടെ ചിലിട്ടുവച്ച ഒരു ചുവർച്ചിത്രം കാണാം. ഇവിടെ ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയെ ഇടത്തെ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ പ്രത്യക്ഷീഭാവം പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ്. അതിനാലാണ് ഇവിടെ ശക്തമായ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം വന്നത്. പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ ദിവസവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. രണ്ടു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും വടക്കുവശത്ത് ഓവ്, വ്യാളീമുഖത്തോടെ പണിതിട്ടുണ്ട്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും പൂർണപ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ഓടുമേഞ്ഞതാണ് ഇവിടത്തെ നാലമ്പലം. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിനാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകളിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടങ്ങൾക്കിരുവശവും വലിയ വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള വാതിൽമാടത്തിലാണ് ഉമാമഹേശ്വരപൂജ പോലെയുള്ള വിശേഷാൽ പൂജകളും ഗണപതിഹോമവും മൃത്യുഞ്ജയഹോമവുമടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്തുന്നത്. നടുക്കുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ പൂജാസമയമൊഴികെയുള്ളപ്പോൾ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രം വക [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലവും]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്|ചാക്യാർക്കൂത്തിനും]] [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിനും]] വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷമായ [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്]] നടത്തിവരാറുണ്ട്. [[പല്ലവർ|പല്ലവ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ]] രചിച്ച മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ ആസ്പദമാക്കി നടത്തുന്ന ഈ കൂത്ത്, വളരെ കുറച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിലേ നടത്താറുള്ളൂ. മൂന്നുദിവസം നടത്തുന്ന കൂത്ത് കഴിഞ്ഞാൽ കൂടിയാട്ടവും പതിവാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] ഇരു ശ്രീകോവിലുകളുടെയും നടുക്കായി [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. സാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ഇവിടെ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗണപതിഹോമം കൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിനാളിൽ]] ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മറ്റൊരു ചെറിയ മുറിയിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ വിഗ്രഹം. പ്രസിദ്ധമായ [[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം|പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹത്തോട് രൂപത്തിൽ വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള ശിലാവിഗ്രഹമാണിത്. നാലടി ഉയരം വരും. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തുലാമാസത്തിലെ [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] മകരമാസത്തിലെ [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയവുമാണ്]] ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ മറ്റൊരു മുറിയിൽ അയ്യപ്പസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പസ്വാമിയ്ക്ക്. ഏകദേശം ഒന്നരയടി ഉയരം വരും. നീരാജനം, അഷ്ടാഭിഷേകം, എള്ളുപായസം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. അയ്യപ്പന്റെ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവൻ, പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയ്ക്കും സുബ്രഹ്മണ്യന്നും അയ്യപ്പന്നുമൊപ്പം വാഴുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിന്]] തുല്യമാകുന്നു എന്ന് ഭക്തജനങ്ങൾ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശിവനും വിഷ്ണുവും തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ശാസ്താവ്]] (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ ശിവന്ന് [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ|ചണ്ഡികേശ്വരനും]] വിഷ്ണുവിന് [[വിഷ്വക്സേനൻ|വിഷ്വക്സേനനും]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യശീവേലിയില്ലാത്തതിനാൽ ഇവ പ്രതീകാത്മകമായി മാത്രമാണ് നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നമസ്കാരമണ്ഡപങ്ങൾക്ക് നാല് തൂണുകളേയുള്ളൂ. അവയിൽ കാര്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ല താനും. ശിവന്റെ നടയ്ക്കുനേരെയുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും നന്ദിയ്ക്ക് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങളുടെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് അവയിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് ശിവന്റെ നടയിലാണ്. == പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ == === ശ്രീ മമ്മിയൂരപ്പൻ (ശിവൻ) === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മമ്മിയൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. ശിവലിംഗത്തിൽ ചാർത്താൻ സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും ചന്ദ്രക്കലകളും ത്രിനേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലഭാവം മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് മമ്മിയൂരപ്പൻ ശിവലിംഗമായി മമ്മിയൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഉദയാസ്തമനപൂജ, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങിയവയാണ് മമ്മിയൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ശ്രീ പാർവ്വതീദേവി === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്നാണ് മാതൃദേവതയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ശ്രീപാർവ്വതി. ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ശിവഭഗവാന്റെ സങ്കല്പം പാർവ്വതീസമേതഭാവത്തിലായതിനാൽ ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. ശിവശ്രീകോവിലിന്റെ പുറകിൽ (പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്) ഭഗവാന് അനഭിമുഖമായാണ് മഹാദേവി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവിടെ ദേവിയുടെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രവും അതിനുമുന്നിൽ ഒരു കെടാവിളക്കുമാണുള്ളത്. വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ദേവി ശിവസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ സർവ്വമംഗളകാരിണിയായ ഇഷ്ടമംഗല്യവരദായിനിയാണ്. ദേവിയ്ക്ക് മുന്നിലായി പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു പീഠത്തിൽ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ കാണാം. === ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു === ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠകളിലൊന്ന്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലെത്തന്നെയാണ് ഇവിടെയും മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ. നാലടി ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ശിലാവിഗ്രഹത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാൻ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ ധരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശിവൻ മമ്മിയൂരിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ഇവിടെ കുടികൊണ്ടുവെന്നും തന്മൂലം ഈ പ്രതിഷ്ഠ ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, തുളസിമാല, പുരുഷസൂക്താർച്ചന തുടങ്ങിയവയാണ് വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഉപദേവതകൾ == === ഗണപതി === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഗണപതിയുടേത്. സാധാരണ ഗണപതിവിഗ്രഹങ്ങളുടേതുപോലെയാണ് ഇതും കാഴ്ചയിൽ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]]വും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ|കയറും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൊഴുക്കട്ട|മോദകവും]] കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിഭഗവാന്റെ മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശ്രീകോവിലുകൾക്കിടയിൽ പുറകുഭാഗത്ത്) കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യഭാവത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് പഴനിയിലെ വിഗ്രഹവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ദ്വിബാഹുവായ ഭഗവാൻ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹം. വലത്തെച്ചുമലിൽ ആയുധമായ [[വേൽ|വേലും]] കാണാം. പാലഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === അയ്യപ്പൻ === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാമ്യമുണ്ട് ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിന്. ഇടതുകൈ തൃത്തുടയിൽ വച്ച് വലതുകൈ ചിന്മുദ്രാങ്കിതമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് കുടികൊള്ളുന്ന അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ തിരുനടയിലാണ് ശബരിമലയ്ക്കുപോകുന്ന ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം (എള്ളുതിരി), നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തറയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട തന്ത്രവിദ്യാവിശാരദനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. 1981-ലാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശിവലിംഗരൂപത്തിലുള്ള കൊച്ചുവിഗ്രഹമാണ് ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിനെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അരയടി ഉയരമേ ഇതിനുള്ളൂ. നിത്യേന രണ്ട് സന്ധ്യയ്ക്കുമുള്ള വിളക്കുവയ്പും പാൽപ്പായസനിവേദ്യവുമൊഴികെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല. === ഭഗവതി (ഭദ്രകാളി) === നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ പ്രത്യേകം മതിൽക്കെട്ടിലാണ് ആദിപരാശക്തിയുടെ രൗദ്രഭാവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരു കാവിന്റെ അന്തരീക്ഷം ജനിപ്പിയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ പ്രദേശത്താണ് ലോകമാതാവായ ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അനഭിമുഖമായി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉഗ്രത സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നാലടി ഉയരമുള്ള ശിലാപ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതി പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ദാരുകശിരസ്സും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വാളും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാനപ്പാത്രവും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂമൂടൽ, മുട്ടറുക്കൽ, ഗുരുതി, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, ശത്രുദോഷ പരിഹാരപുഷ്പാഞ്ജലി, രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി എന്നിവയാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തിരക്ക് കാരണം പ്രത്യേക വഴിപാട് കൗണ്ടർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങൾ === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്തു തന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഭദ്രകാളിയുടെയും നാഗദൈവങ്ങളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ ആദിദ്രാവിഡ സങ്കല്പത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പടിഞ്ഞാട്ടുതന്നെയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ദർശനം. നാഗരാജാവായി ശിവസർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവുമായ വാസുകിയും നാഗാമാതാവായ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും സഹോദരി നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ വിരാജിയ്ക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. പുറ്റും മുട്ടയും, ആയില്യപൂജ, പാൽപ്പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ചെറുരക്ഷസ്സ് === ഭദ്രകാളിയുടെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെയാണ് ചെറുരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. പണ്ടെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ട ദേവീഭക്തനായ ഒരു പടയാളിയാണ് രക്ഷസ്സായി കുടികൊള്ളുന്നത്. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ അതിരുദ്ര/മഹാരുദ്ര മഹായജ്ഞത്തിന്റെ സമയത്തുമാത്രമേ ചെറുരക്ഷസ്സിന് പൂജയുണ്ടാകൂ. == നിത്യപൂജകളും തന്ത്രവും == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ നാലുമണിയ്ക്ക് ശംഖനാദത്തോടെ ഭഗവാന്മാരെ പള്ളിയുണർത്തി നാലരയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന്, ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും എണ്ണയഭിഷേകവും ശംഖാഭിഷേകവും വിഷ്ണുവിന് മാത്രം വാകച്ചാർത്തും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് ഇരുവർക്കും മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയോടെ ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ആറേമുക്കാലിന് ശിവന് ഋഗ്വേദ ധാരയാണ്. എട്ടുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ നടത്തുന്നു. പത്തുമണി തൊട്ട് പതിനൊന്നുമണി വരെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ മഹാമൃത്യുഞ്ജയഹോമം, കറുകഹോമം, തിലഹോമം, ആയുഷ്യഹോമം തുടങ്ങിയ ഹോമങ്ങളും രാഹുപൂജ, നാഗപൂജ, രക്ഷസ്സ് പൂജ തുടങ്ങിയ പൂജകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയോടെ ഉച്ചപ്പൂജയും നടത്തി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് നാലരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. തുടർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകളായ ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, ഭഗവതിസേവ, ദമ്പതിപൂജ എന്നിവ നടത്തുന്നത്. രാത്രി ഏഴരയോടെ അത്താഴപ്പൂജ നടത്തി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: ശിവരാത്രി, അഷ്ടമിരോഹിണി) [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഇവയിൽ മാറ്റം വരും. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് വിഷ്ണുനടയിലും പ്രത്യേകം പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. രണ്ടാഴ്ചതോറും വരുന്ന പ്രദോഷവ്രതത്തിന് ശിവന്ന് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പ് വിശേഷാൽ അഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പതിനെട്ടുപൂജകളുണ്ടാകും. അന്ന് ചുറ്റുവിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് രാത്രി നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പത്തുമണിയാകും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരായ പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിമാർക്കുതന്നെയാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാധികാരം. ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. == വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === മഹാശിവരാത്രി === കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ചതുർദ്ദശി]] ദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ശിവരാത്രിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വൈദികാചാരങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകിയാണ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം. ശുദ്ധിക്രിയകൾ, ലക്ഷാർച്ചന, ഏകാദശ രുദ്രാഭിഷേകം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവരാത്രിനാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാവിലെ നട തുറക്കുന്നതുമുതൽ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകുക. അന്നത്തെ ദിവസം ശിവന്നും വിഷ്ണുവിനും ഒരുപോലെ ലക്ഷാർച്ചനയും ശുദ്ധിക്രിയകളുമുണ്ടാകാറുണ്ടെന്നത് വലിയൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. രാവിലെ മുതൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിൽ ഭസ്മാഭിഷേകമുണ്ടാകും. ഭസ്മത്തിൽ ആറാടിനിൽക്കുന്ന മമ്മിയൂരപ്പനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് അതിവിശേഷമായി ഭക്തർ കരുതുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്ക് വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കും നാദസ്വരവുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനും ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുമായി ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്ക് [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളമാണ്]] അകമ്പടിയേകുന്നത്. തുടർന്ന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു. വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടോടെ പരിപാടികൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഉറക്കമൊഴിച്ച് യാമപൂജകൾ തൊഴാൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ഗാനമേള]], [[കഥാപ്രസംഗം]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കലാപരിപാടി, ശിവരാത്രിയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള മൂന്നുദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തുന്ന [[മത്തവിലാസം കൂത്ത്|മത്തവിലാസം കൂത്താണ്]]. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടത്തിവരുന്ന ഈ കൂത്ത്, [[പല്ലവർ|പല്ലവരാജാവായിരുന്ന]] [[മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ]] രചിച്ച [[മത്തവിലാസപ്രഹസനം|മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം തീർക്കാൻ ശിവനെ തപസ്സുചെയ്യുന്ന സത്യസോമനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശിവന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കപാലിവേഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. സത്യസോമന്റെ നൃത്തം കണ്ട് അനുഗ്രഹം തേടുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടകാര്യങ്ങൾ സാധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രം നാലമ്പലത്തിനകത്ത്, ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും നടകൾക്കിടയിലുള്ള വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് മത്തവിലാസം കൂത്ത് അരങ്ങേറുന്നത്. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വക കൃഷ്ണനാട്ടം കളിയുമുണ്ടാകും. ശിവൻ കഥാപാത്രമായി വരുന്ന ബാണയുദ്ധമാണ് അന്നേദിവസത്തെ കഥ. ബാണയുദ്ധം കണ്ടുതൊഴുതാൽ ശങ്കരനാരായണപ്രീതിയും തൊഴിലിൽ അഭിവൃദ്ധിയുമുണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === തിരുവാതിര === ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിനും നെടുമംഗല്യത്തിനുമായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്നും തിരുവാതിരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ തിരുവാതിര ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് മഹാരുദ്രാഭിഷേകമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറന്നതുമുതൽ നിരവധി ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെല്ലാം വേദപണ്ഡിതരുടെ വക ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം ചൊല്ലുന്നുമുണ്ടാകും. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയോടനുബന്ധിച്ച് നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക് തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുമുണ്ടാകും. === അഷ്ടമിരോഹിണി === ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]]നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവരാത്രി പോലെ അതിവിശേഷമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിയും. അന്നേദിവസം മഹാവിഷ്ണുവിന് വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഏകദേശം 21 പൂജകൾ ഈയവസരത്തിൽ ഭഗവാന്നുണ്ടാകും. === നവരാത്രി === കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ സമയം. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ മമ്മിയൂരിലും നവരാത്രി വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ കളരിയായിരുന്ന മമ്മിയൂരിൽ, അന്നുമുതലേ നവരാത്രി അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരാറുണ്ട്.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക്, ഈയവസരത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ബിംബശുദ്ധി, കലശം, മഹാഭഗവതിസേവ, ത്രികാലപൂജ, ചുറ്റുവിളക്ക് എന്നിവയടങ്ങിയ സവിശേഷപൂജകളാണ് ഈയവസരങ്ങളിൽ മമ്മിയൂർ ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകുക. എന്നാൽ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിലാണ് നവരാത്രി പ്രമാണിച്ചുള്ള പൂജകൾ നടത്താറുള്ളത്. ഇവിടെ പ്രത്യേകമായി നിർമ്മിച്ച ഒരു പീഠത്തിൽ സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ചിത്രം വച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലേയ്ക്കാണ് ആരാധനകൾ നടത്തുന്നത്. സരസ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മൂന്നു പൂജകളും വിശേഷാൽ നിവേദ്യങ്ങളും നടത്തിവരാറുണ്ട്. ദേവിയ്ക്കൊപ്പമുള്ള ഹനുമാൻ സ്വാമിയ്ക്കും ഈ സമയങ്ങളിൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. വടമാല, വെറ്റിലമാല, അവിൽ നിവേദ്യം എന്നിവയാണ് ഈ സമയത്തെ ഹനുമാന്നുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. നവരാത്രിയുടെ എട്ടാം ദിവസമായ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി|ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ]] സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുമുമ്പായി പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ, പേനകൾ, പെൻസിലുകൾ, ബ്രഷുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. [[മഹാനവമി|മഹാനവമിനാളിൽ]] ഇവയ്ക്കുള്ള അടച്ചുപൂജയാണ്. അതിനൊപ്പം, ക്ഷേത്രം തന്ത്രിയുടെ വക വേദസാര ലളിതാസഹസ്രനാമാർച്ചനയും നടത്തിവരാറുണ്ട്. അവസാന ദിവസമായ [[വിജയദശമി|വിജയദശമിനാളിൽ]] പൂജകൾക്കുശേഷം മേൽപ്പറഞ്ഞ വസ്തുക്കളെല്ലാം ഉടമസ്ഥർക്ക് തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേ ദിവസം, ക്ഷേത്രത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിൽ തന്നെയാണ് ഇതും നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രം മേൽശാന്തിമാരും കീഴ്ശാന്തിമാരുമാണ് വിദ്യാരംഭച്ചടങ്ങുകൾക്ക് കാർമ്മികരാകുക. ഏകദേശം ദിവസം മുഴുവനും വിദ്യാരംഭമുണ്ടാകും. ==== നവരാത്രി നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം ==== നവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം നടത്തിവരാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ തലേദിവസമായ [[അമാവാസി|അമാവാസിനാളിൽ]] വൈകീട്ട് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തുകൊണ്ട് തുടങ്ങുന്ന ഈ പരിപാടി, വിജയദശമി ദിവസം രാവിലെ വരെയുണ്ടാകും. പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മമ്മിയൂരപ്പന്റെ മുന്നിൽ കലാർച്ചന നടത്തിപ്പോരുന്നത്. മഹാനവമി നാളിൽ നടക്കുന്ന പഞ്ചരത്ന കീർത്തനാലാപനമാണ് ഇതിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങ്. പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ സംഗീതജ്ഞരെല്ലാവരും കൂടിച്ചേർന്ന്, വിവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ അവതരിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. വിജയദശമിനാളിൽ രാത്രി മംഗളം പാടിയാണ് നൃത്ത-സംഗീതോത്സവം അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലവും അയ്യപ്പൻ വിളക്കും === വൃശ്ചികം ഒന്നുമുതൽ ധനു പതിനൊന്നുവരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് മണ്ഡലകാലം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ് ഈ കാലം. കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഈ സമയത്ത് വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാകും. മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമല്ല. ഗുരുവായൂരിൽ വരുന്ന ശബരിമല തീർത്ഥാടകരിൽ ഭൂരിപക്ഷവും മമ്മിയൂരിലും വരാറുണ്ട്. കൂടാതെ ധാരാളം തീർത്ഥാടകർ ഇവിടെ വന്ന് മാലയിടുകയും ഇവിടെനിന്ന് കെട്ടുനിറച്ച് പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യാറുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവനായ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ് ഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ധനു ഒന്നിന് അയ്യപ്പന്ന് ത്രികാലപൂജ, നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ബിംബശുദ്ധി, നവക-പഞ്ചഗവ്യ അഭിഷേകങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയുണ്ടാകും. വൃശ്ചികം അവസാനത്തിൽ മമ്മിയൂർ അയ്യപ്പഭക്തസംഘത്തിന്റെ വകയായി അയ്യപ്പൻ വിളക്കും നടത്തിവരാറുണ്ട്. == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 4.45 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 pm വരെ. <nowiki>*</nowiki>വൈകുന്നേരം 4.45 pm മുതൽ രാത്രി 8.30 pm വരെ. == വഴിപാടുകൾ == ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. == ഇതും കാണുക == * [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] * [[ഗുരുവായൂർ]] * [[ശിവൻ]] == അവലംബം == {{commonscat|Mammiyoor Temple}} <references/> {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] dkkql38su4m230n3obhyp7hmvkav3hm ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith 3 30686 4682519 4682091 2026-11-03T15:18:54Z TheGreatEditor024 211141 /* 03 നവംബർ 2026 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4682519 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''ഞാനുമായുള്ള പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_1|'''ഒന്നാം നിലവറ'''</center>]] |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_2|'''രണ്ടാം നിലവറ'''</center>]] |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_3|'''മൂന്നാം നിലവറ'''</center>]] |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_4|'''നാലാം നിലവറ'''</center>]] |} 0_ == Rio Olympics Edit-a-thon == Dear Friends & Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''. The Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute. For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] <small>(sent using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:54, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])</small> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&oldid=15842813 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Titodutta@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==[[:വർഗ്ഗം:തിരവനന്തപുരത്തെ ഹാളുകൾ]] നീക്കം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു== <div class="floatleft" style="margin-bottom:0">[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]</div>'''[[:വർഗ്ഗം:തിരവനന്തപുരത്തെ ഹാളുകൾ]]''' ഒഴിവാക്കാൻ, ലയിപ്പിക്കാൻ, അഥവാ പുനഃനാമകരണം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. [[Wikipedia:Categorization|വർഗ്ഗീകരണ]] നയങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണോ ഈ നിർദ്ദേശം സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നതറിയുവാൻ ഒരു ചർച്ച നടക്കുന്നുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് ഈ നിർദ്ദേശത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം അറിയിക്കുന്നതിനായി ദയവായി [[Wikipedia:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ|ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ]] എന്ന താളിൽ '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ#വർഗ്ഗം:തിരവനന്തപുരത്തെ ഹാളുകൾ|വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ]]''' താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക.<!-- Template:Cfd-notify--> നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Raghith|Raghith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Raghith|സംവാദം]]) 05:53, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC) : [[ഉപയോക്താവ്:Raghith|Raghith]] -{{done}} ==ഗ്രന്ഥാലയ&വിവര ശാസ്ത്രം == [[ഗ്രന്ഥാലയ വിവര ശാസ്ത്രം]] എന്ന ലേഖനവുമായി ലയിപ്പിക്കാം. ഇന്റർവിക്കിലിങ്ക് മാറ്റികൊടുക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Jameela P.|Jameela P.]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jameela P.|സംവാദം]]) 17:03, 29 സെപ്റ്റംബർ 2016 (UTC) == സമ്മതം == കാര്യനിർവ്വാഹക സ്ഥാനാർത്ഥി സ്ഥാനത്തേക്ക് നിർദേശിക്കുപ്പോൾ സമ്മതം ചോദിക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങുണ്ട് , മറന്നു പോയി അല്ലേ ബായ് , പ്രസ്തുത ചോദ്യം താങ്കൾക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട് [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86_%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%82:Ranjithsiji#.E0.B4.95.E0.B4.BE.E0.B4.B0.E0.B5.8D.E0.B4.AF.E0.B4.A8.E0.B4.BF.E0.B5.BC.E0.B4.B5.E0.B5.8D.E0.B4.B5.E0.B4.BE.E0.B4.B9.E0.B4.95_.E0.B4.B8.E0.B5.8D.E0.B4.A5.E0.B4.BE.E0.B4.A8.E0.B4.BE.E0.B5.BC.E0.B4.A4.E0.B5.8D.E0.B4.A5.E0.B4.BF] --<font style="font-family: Zapfino, Segoe Script">[[User:irvin_calicut|<font color="blue">- ഇർവിൻ കാലിക്കറ്റ്‌ ..</font>]]</font><font style="font-family: Papyrus">[[User talk:irvin_calicut|<font color="brown">.. സംവദിക്കാൻ</font>]]</font> 07:43, 2 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :നന്ദി [[User:irvin_calicut|- ഇർവിൻ ജി]] അക്കാര്യം വിട്ടുപോയി. സമ്മതം സത്യത്തിൽ നേരിൽ ചോദിച്ചിരുന്നു. അതിന് ശേഷമാണ് പ്രൊപ്പോസ് ചെയ്തത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അത് എഴുതി ചോദിക്കുന്ന കാര്യവും മറന്നു {{പുഞ്ചിരി}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 00:19, 3 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==സംരക്ഷിത താളുകൾ== മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ചില താളുകളുടെ നാൾവഴിപരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവ സംരക്ഷി സംരക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതായി കാണുന്നു.എന്നാൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ സംരക്ഷിത താളുകളിൽ കാണുന്ന പോലെയുള്ള ഒരു ലോക്കിന്റെ ചിഹ്നം ഇതിൽ കാണുന്നില്ല എന്തുകൊണ്ടാണിത്? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 01:20, 3 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==Support== Sir, Please support the event here [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%82:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D#Multi_Lingual_Contentent_Development_Workshop] and also comment please.--[[ഉപയോക്താവ്:Drcenjary|Drcenjary]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Drcenjary|സംവാദം]]) 02:47, 13 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==[[ചാതുർവർണ്ണ്യം]] എന്ന ലേഖനം [[Caste system in India]] എന്ന ലേഖനത്തിന്റെ നേർവിവർത്തനമല്ല== [[Caste system in India]] എന്ന ലേഖനം ഇംഗ്ലിഷിൽ വളരെ വിപുലമായി കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് തീർച്ചയായും മലയാളത്തിൽ പദാനുപദ തർജ്ജമ തന്നെ വരേണ്ടതുണ്ട്. പക്ഷെ ഇതിന്റെ മലയാള പരിഭാഷ [[ചാതുർവർണ്ണ്യം]] എന്നാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. എന്നിട്ട് ചാതുർവർണ്ണ്യത്തെപ്പറ്റി മാത്രം ലഘുവായി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. പകരം ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സംബ്രദായം എന്ന് തലക്കെട്ടു നൽകേണ്ടിയിരുന്നു. ഈ ലേഖനം വിപുലീകരിക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യതതന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന തരത്തിലാണ് [[Caste system in India]] എന്ന ലേഖനത്തെ [[ചാതുർവർണ്ണ്യം]] എന്നു വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ട് ഇംഗ്ലിഷ് ലേഖനവുമായി കണ്ണിചേർത്തിരിക്കുന്നത്. ജാതി സമ്പ്രദായം ചാതുർവർണ്ണ്യത്തിൽ മാത്രമൊതുങ്ങുന്ന കാര്യമല്ല എന്നതിനാൽ ഇതു ഇംഗ്ലിഷിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിൽ എത്തിക്കേണ്ടുന്നതിന് തലക്കെട്ടു മാറ്റുകയോ കണ്ണി ഇന്ത്യയിലെ ജാതിസമ്പ്രദായം എന്നു തിരുത്തുകയോ ചെയ്യണം എന്നു അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 19:48, 16 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട് [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] മാഷേ. [[ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം]] എന്ന ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുക. സമയമില്ലാത്തതിനാൽ അത് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതിൽ ഖേദിക്കന്നു. നന്ദി --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 01:07, 17 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==[[ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം]] എന്ന ലേഖനം എത്രയും പെട്ടെന്ന് പൂർണ്ണമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ്== തീർച്ചയായും ആ ലേഖനം പൂർണ്ണമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ്. തെറ്റുണ്ടെങ്കിൽ തിരുത്തുമല്ലോ? ഇത്തരം ലേഖനം ഇവിടെ വേണ്ടതാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കാലം ആവശ്യപ്പെടുന്നതും പുതുതലമുറ വായിക്കേണ്ടതും. വിക്കിപീഡിയ ആഴമുള്ള ലേഖനങ്ങൾകൊണ്ടു നിറയട്ടെ, നന്ദി... [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 13:56, 21 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==സംവാദം== [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] എന്റെ സംവാദം താളിലെ സംവാദങ്ങൾ പത്തായത്തിലാക്കാൻ ഒന്നു സഹായിക്കുമൊ? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:44, 18 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:50, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==സ്റ്റാർ ചിഹ്നം== [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] മലയാളം വിക്കിയിൽ തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ തിരഞ്ഞെടുത്തതായി(ഇന്റർവിക്കി കണ്ണിയിൽ സ്റ്റാർ ചിഹ്നം) കാണിക്കുന്നില്ലല്ലോ? എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:50, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :ലേഖനത്തിന്റെ വലത് മുകളിലുള്ള നക്ഷത്ര ചിഹ്നം അതിന്റെ പ്രെറ്റി യു.ആർ.എൽ ചേർത്തിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് കാണിക്കുന്നില്ല എന്നതല്ലേ [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ഉദ്ദേശിച്ചത് ? അതിനായി ആ തിരിച്ച് വിടൽ താളിലും <nowiki>{{featured}}</nowiki> എന്ന ഫലകം ചേർക്കണം. ദാ ഇതിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നത് നോക്കൂ [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=P_KrishnaPillai&redirect=no] [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:29, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ഇതല്ല ഞാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്.ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികളിൽ ആണ് . ഉദാഹരണത്തിന് [[മൈക്കൽ ജാക്സൺ]] എന്ന താളിൽ ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികളിലെ ഏഴു ഭാഷകളിലൊ മറ്റൊ ആതാൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതായി സുചിപ്പിക്കുന്നതിനായി സ്റ്റാർ ചിഹ്നംകാണിക്കുന്നു. എന്നാൽ മലയാളത്തിനു നേരെ ഈ ചിഹ്നം കാണിക്കുന്നുമില്ല.[[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 18:41, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]], Featured ഫലകം തിരഞ്ഞെടുത്ത താളുകളിൽ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്; തിരിച്ചുവിടൽ താളുകളിൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]], മൈക്കൽ ജാക്സന്റെ മറ്റുഭാഷാലേഖനങ്ങളിൽ പോകുമ്പോൾ മലയാളം ലേഖനത്തിനു നേരെ സ്റ്റാർ ചിഹ്നം കാണാനുണ്ടല്ലോ. --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:39, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) [[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ഇതുവരെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇവിടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത മറ്റു ലേഖനങ്ങളിലും അങ്ങനെ കാണിച്ചിരുന്നില്ല. [[മൈക്ക്ൽ ജാക്സൺ]] എന്ന ലേഖനം മൈക്കൽ ജാക്സൺ എന്ന് മാറ്റാമൊ? എനിക്ക് മാറ്റാൻ സാധിക്കുന്നില്ല ആ താളിന്റെ സംവാദത്തിലും ഇങ്ങനെ ഒരഭിപ്രായമുണ്ട്. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 00:21, 20 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :ക്ഷമിക്കണം [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]], [[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] എനിക്ക് ചോദ്യം മനസ്സിലായിരുന്നില്ല. മലയാളത്തിൽ നക്ഷത്ര ചിഹ്നം കാണാതിരുന്നത് അത് മലയാളം ലേഖനം തുറന്ന് വെച്ചിരുന്നതിനാലാണ്. ആ ലേഖനത്തിൽ മുകളിൽ തന്നെ അത് കാണിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. മറ്റേത് ഭാഷയിൽ ചെന്നാലും അവിടുത്തെ ഭാഷാ പട്ടികയിൽ ഏതേതൊക്കെ ഭാഷകളിലെ ഫീച്ചേഡ് ലേഖനമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നുണ്ട്. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 00:52, 20 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ഈ താളിൽ ഇപ്പോൾ ''സ്ക്രിപ്റ്റ് പിഴവ്: "RexxS" എന്നൊരു ഘടകം ഇല്ല'' എന്നു കാണിക്കുന്നു. എന്തു കൊണ്ടാണിത്? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 02:30, 8 ജനുവരി 2017 (UTC) ==അനുമതിപത്രം ഏതു വേണം?== ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ വ്യക്തിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ എന്റെ കയ്യിലില്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം ചിത്രങ്ങൾ ഇ മെയിലിൽ അയച്ചുതരാൻ അറിയിച്ചു. അതിൻപ്രകാരം അയച്ചുതരാമെന്ന് അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ ചിത്രങ്ങൾ വിക്കികോമൺസിൽ ഏതു <>'''അനുമതിപത്രത്തോടൊപ്പമാണ്''' <>അപ്ലോഡ് ചെയ്യേണ്ടത്? --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 15:59, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :യഥാർത്ഥത്തിൽ ആ ചിത്രം എടുത്തയാളിന്, അഥവാ അത് പണം മുടക്കി എടുപ്പിച്ചതാണെങ്കിൽ പണം മുടക്കിയ ആളിന് ആണ് അതിന്റെ പകർപ്പവകാശം. അത് നമുക്ക് വെറുതേ അയച്ച് തന്നാൽ അത് കോമൺസിൽ കയറ്റാൻ കഴിയില്ല. ആ ഫോട്ടോ, ഇന്റർനെറ്റിൽ എവിടെയെങ്കിലും ലഭ്യമാണെങ്കിൽ അത് പിടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. അദ്ദേഹത്തെ കൊണ്ട് / ആ ഫോട്ടോ എടുത്ത ആളെ കൊണ്ട് തന്നെ ആ ഫോട്ടോ അപ്ലോഡ് ചെയ്യിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. അല്ലെങ്കിൽ ആ ഫോട്ടോയുടെ പകർപ്പവകാശം സ്വതന്ത്രമാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള പ്രഖ്യാപനം - ഒടിആർഎസ് - ഒക്കെ നൽകുന്ന പരിപാടിയുണ്ട്. അത് ചടങ്ങാണ്. അദ്ദേഹത്തെ കൊണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യൂസർ ഐഡി ഉപയോഗിച്ച് ആ ഫോട്ടോ അപ്ലോ‍ഡ് ചെയ്യാമോ എന്ന് നോക്കാമോ [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] മാഷേ. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 17:02, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==ചിത്രം ചേർക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി== [[തമ്പാൻ മേലത്ത്]] എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞൻ എനിക്കു അറിയുന്ന ആളാണ്. അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റി ലേഖനം എഴുതിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം (ഫോട്ടോ) അദ്ദേഹം തന്നെ ഈ മെയിലിൽ അയച്ചുതന്നത് വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ചാണ് ചോദിച്ചത്. തിരക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തെ നേരിട്ടുകാണാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും. മാത്രമല്ല ചിത്രം വിക്കിപീഡിയയിൽ അപ്ലോഡു ചെയ്യിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നറിയില്ല. വേറെന്തെങ്കിലും മാർഗ്ഗമുണ്ടോ ? --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 17:56, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ഇതെഴുതിയശേഷമാണ് ഈ ലേഖനം ശ്രദ്ധിച്ചത്. [[https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:OTRS]] ഇത്ര സങ്കീർണ്ണമാണ് പ്രശ്നം എന്നറിഞ്ഞില്ല. തത്കാലം ചിത്രം വേണ്ട എന്നു തീരുമാനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തോടും പറയാം. ഏതെങ്കിലും വിധേന, സമയം അനുവദിക്കുമെങ്കിൽ കോമൺസിലേയ്ക്കു ചിത്രം അപ്ലോഡു ചെയ്യാൻ. --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:17, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==ഇന്നത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്ത ചിത്രത്തിന്റെ ഭാഗത്ത് jishnu എന്ന പേര് അറിയാതെ കടന്നുകൂടിയതാണോ?== അങ്ങനെയെങ്കിൽ അതു മാറ്റാൻ അഭ്യർഥിക്കുന്നു. മുമ്പും ഇതുപോലെ മറ്റൊരുപേർ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ട്. [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:32, 31 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി== [[പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]] എന്ന താൾ ഒന്നു ശ്രദ്ധിക്കാമൊ?ആ താളിൽ ഒരു ഐ പി വിലാസ ഉപയോഗിച്ച് ഒരു ഉപയാക്താവ് fancruft pole ചേർക്കുന്നു. രണ്ട് പ്രാവശ്യം ഞാൻ മുപ്രാചെയ്തിരുന്നു രണ്ടു തവണ വേറെ ഒരാളും പക് ക്ഷ അദ്ദേഹം ഇത് വീണ്ടും തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:08, 8 നവംബർ 2016 (UTC) :[[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ഐ.ഡി യെ കുറച്ച് ദിവസത്തേക്ക് തടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. നോക്കാം. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:13, 8 നവംബർ 2016 (UTC) നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 00:44, 9 നവംബർ 2016 (UTC) ഇതേ താളിൽ ഇതേ ആളു തന്നെ ആണെന്നു തോന്നുന്നു തുടർച്ചയായി ഇക്കാര്യം ചേർക്കുന്നു. ഇതിപ്പോൾ ഒരു മുപ്പതു തവണയിൽ ഏറെയായി ഒന്നു രണ്ടു തവണ റോജി പാല റിവർട്ട് ചെയ്തു ഇദ്ദേഹം ഇത് നിർത്തും എന്നു തോന്നുന്നില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 01:15, 30 മാർച്ച് 2017 (UTC) ==വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾക്കു നിരക്കുന്നതാണോ ഈ ലേഖനം? == [[പാവൂർ]] എന്ന ലേഖനം ദയവായി നോക്കുക. വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾക്കു നിരക്കുന്നതാണോ ഈ ലേഖനം? ലേഖനത്തിൽ കാണുന്നു: "ലോകത്തിൽ വച്ച് ഇടവകപള്ളി സേവനങ്ങൾ തുളുവിൽ ലഭിക്കുന്ന ഒരേയൊരു പള്ളി പാവൂരിലെ ഹോളി ക്രോസ് പള്ളിയാണ്. " "അവിടെ താമസിക്കുന്ന <u>ക്രിസ്ത്യാനികളും ഹിന്ദുക്കളും സാധാരണയായി വീടുകൾക്കും ഈ പേരു തന്നെയാണ് കൊടുക്കുന്നത്. നല്ലൊരു ശതമാനം ഇസ്ലാം മതസ്തരും ഇവിടെയുണ്ട്</u>. പറവൂർ ജംഗ്ഷനിലെ എം എൽ എ റോഡിൽ റഹ്മാനിയ ജുമാ മസ്ജിദ് എന്നു പേരുള്ള വലിയ ഒരു മുസ്ലീം പള്ളിയുണ്ട്. <u>കൂടുതൽ ആളുകൾ മുസ്ലിം ലീഗ് അനുഭാവികളാണ്. കുറച്ച് പേർ എൽ ഡി എഫ്, എസ് ഡി പി ഐ എന്നിവയെ അനുകൂലിക്കുന്നു</u>. വളരെ <u>ശാന്തമായൊരു</u> ഗ്രാമമാണ് പാവൂർ. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ വളരെ <u>ആത്മാർഥതയുള്ളവരാണ്</u>. ഇവിടെയുള്ള <u>എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളിലും ഉൾപെട്ട ജനങ്ങൾ എന്ത് വിശേഷം വന്നാലും അത് ഒരുമിച്ച്</u>ആഘോഷിക്കുന്നവരാണ്. ഈ അടുത്ത കാലത്ത് ഈ ഗ്രാമത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ തോത് ഉയർന്നു വരുന്നതായി കാണുന്നു. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങളും വിദ്യാർഥികളും കൃഷിയിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും <u>അവരുടെ വ്യക്തിത്വം അടയാളപ്പെടുത്തി കഴിഞ്ഞു,</u>. അതിനു ഉദാഹരണമാണ് ദേശീയ അവാർഡ് നേടിയ അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആസിഫും, ഡോക്ട്രേറ്റ് നേടിയ മുഹമ്മദും." എന്നൊക്കെയാണ് കാണുന്നത്. ഇവ എന്ത് അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത് എന്നു സംശയം തോന്നുന്നു. ഇതിനു സർവ്വെയോ മറ്റെന്തെങ്കിലും അടിസ്ഥാനമോ ഉണ്ടോ എന്നു സംശയിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ ലേഖനം എഴുതിയാൽ മതിയോ? അഭിപ്രായം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ സുഹൃത്ത് ഇവിടെ <u>സ്വന്തം നിരീക്ഷണങ്ങൾ</u>നടത്തിയിരിക്കുകയല്ലെ. ഇതു വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾക്കു വിരുദ്ധമല്ലെ? [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 19:13, 4 ഡിസംബർ 2016 (UTC) :[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]], പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതിൽ അഭിനന്ദനങ്ങൾ. തീർച്ചയായും അത്തരം അവലംബമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കേണ്ടത് തന്നെയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Ovmanjusha]] അത് ഏതെങ്കിലും ബ്ലോഗിനെ അവലംബിച്ച് എഴുതിയതാവാം. വിക്കിപീഡിയയിൽ ഏറ്റവുമധികം ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഉപയോക്താവാണ് മഞ്ജുഷ. ഇത് ശ്രദ്ധയില്ലാതെ പറ്റിയതാവാം. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|അഖിൽ]] അത് ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. താങ്കൾക്കും അത്തരം കാര്യങ്ങൾ തിരുത്താവുന്നതാണ്. ബന്ധപ്പെട്ട ഉപയോക്താവിനോട് കൂടി പറയുന്നത് നല്ലതായിരിക്കും. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 01:13, 6 ഡിസംബർ 2016 (UTC) തീർച്ചയായും പുതിയ വിക്കീപീഡിയന്മാർ വരുന്നതിൽ വളരെയധികം സന്തോഷമുണ്ട്. ഇനിയും പുതിയ ആളുകൾ എത്തട്ടെ. അവർ കൂടുതൽ എഴുതട്ടെ. ഇത്തരം തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ അവ തിരുത്തി മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ അവർ നമ്മേക്കാൾ നല്ല വിക്കി പ്രവർത്തകർ ആകുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. വിക്കിപ്രവർത്തകർ നിക്ഷ്പക്ഷത, അഥവാ പക്ഷം പിടിച്ചാൽ മനുഷ്യപക്ഷം പിടിക്കുകയാണു വേണ്ടത് എന്നു തോന്നുന്നു. ജാതി, മതം ഇവയുടെ അനുയായികളുടെയും വിശ്വാസികളുടെയും എണ്ണം ആപേക്ഷികമായതിനാലും വിവാദാസ്പദമായതിനാലും അവ ഒരു പ്രദേശത്തെപ്പറ്റി എഴുതുന്ന ലേഖനത്തിൽ ചേർക്കാതിരിക്കുന്നതാകും ഉത്തമം എന്നു കരുതുന്നു. അതുപോലെ ഇത്രയാണ് പള്ളികളുടെയും അമ്പലങ്ങളുടെയും എണ്ണം എന്ന രീതിയിലുള്ള കണക്കുകളും ഇവിടെ കൊടുക്കുന്നത് കരണീയമാണോ എന്നു സംശയമുണ്ട്. ഈയിടെ ബംഗ്ലാദേശിലെ ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ ലേഖനം നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ മതസ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം സംശയാസ്പദമാണ്. എന്ന കുറിപ്പു കണ്ടു. എന്നാൽ ആ വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനത്തിൽ അവ പ്രത്യേകം ചേർക്കുന്നതിൽ തെറ്റു പറയാനുമാകില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 12:50, 6 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ::വിവിധ സ്ഥലങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ പ്രധാനമായും നോക്കുന്നത് അതിനെ പറ്റിയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ ലേഖനവും സെൻസസ് റിപ്പോർട്ടും സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ അറിവും ആണ്. ബ്ലോഗുകൾ ഒന്നും തന്നെ ഇതുവരെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ല. സ്ഥലങ്ങളുടെ വിവരണത്തിൽ അവിടെ നിലവിൽ ഉള്ള ആരാധനാലയങ്ങളും സ്കൂൾ, കോളേജുകളും മറ്റും പല ലേഖനത്തിലും കൊടുത്തു കാണുന്നുണ്ട്. വിക്കിപീഡിയ ആർക്കും തിരുത്താമെന്നിരിക്കെ അതൊക്കെ ഗുണമേന്മയ്ക്ക് കൊള്ളില്ലാന്നു തോന്നുമ്പോൾ തിരുത്തേണ്ടതാണ്. പരമാവധി ഒറ്റവരി ലേഖനം ആവാതിരിക്കാൻ ഈയിടെ എഴുതിയ എല്ലാ ലേഖനങ്ങളിലും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒറ്റവരി എഴുതി എണ്ണം തികയ്ക്കലാണ് ലക്ഷ്യം എന്നും ആക്ഷേപം വരാതിരിക്കാനെന്ന് കരുതാവുന്നതാണ് അതും. ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനം ഇവിടെ നോക്കാം: ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനം - [https://en.wikipedia.org/wiki/Pavoor പാവൂർ] [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Manjusha &#124; മഞ്ജുഷ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ovmanjusha|സംവാദം]]) 01:05, 7 ഡിസംബർ 2016 (UTC) നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Manjusha &#124; മഞ്ജുഷ]] ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കി ലേഖനങ്ങളും അവയിലെ അവലംബത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം എടുക്കുക എന്ന വസ്തുത ഇക്കാര്യം നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തും. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കി ലേഖനങ്ങളും നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നവയാണ്. അവയെ നാം ഒരു വിക്കിയിലും അവലംബമാക്കാറില്ല. മാതൃകയാക്കാം. ആ ലേഖനവും സമയമുള്ളവർക്ക് എഡിറ്റ് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 01:26, 7 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ::നല്ല അവലംബങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്. സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത് [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|വിനയേട്ടൻ]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രൊഫൈൻ പേജിൽ കൊടുത്ത പേരുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെയായിരുന്നു. ഇതിനു മുമ്പ് ഒളിബിക്സ് യജ്ഞത്തിലും ഇതുപോലെ കുറച്ച് അവലംബങ്ങൾ വേറെയും അന്വേഷിച്ചിരുന്നു. എഴുതുവാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങളുടേയും എഴുതിക്കഴിഞ്ഞവയുടേയും ഒരു ലിസ്റ്റുണ്ടാക്കി വെയ്ക്കുന്നുണ്ട്. എഴുതിക്കഴിഞ്ഞവയുടെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ പരിഗണിക്കാവുന്ന സോഴ്സിൽ നിന്നും കിട്ടിയാൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാനാണ് ആ ലിസ്റ്റ്. എന്റെ പ്രൊഫൈൽ പേജിൽ തന്നെ അതു കാണാം. എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന ലിസ്റ്റ് ജിമെയിലിൽ ഡ്രാഫ്റ്റായി കിടക്കുകയാ. പലതും ഇപ്പോൾ തന്നെ വിക്കിയിൽ ഉള്ളതിനാൽ പുതിയതായി എഴുതുവാൻ പോയിട്ടില്ല. യജ്ഞം കഴിഞ്ഞാൽ കൃത്യമായ സോഴ്സ് കിട്ടുകയും ചെയ്താൽ അവിടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കാവുന്നതാണ്. അവയിൽ ചിലത് ഇതൊക്കെയാണ് - [[മുഗു]], [[ബായാർ, കാസർഗോഡ്|ബായാർ]], [[അംഗഡിമൊഗറു]], [[പഡ്റെ]], [[നി-യോ]] [[പോൾ അൻക]], [[നിക്കി മിനാജ്]], [[ബബിത കുമാരി]] ഇങ്ങനെ ചിലത്. പിന്നെ മറ്റൊന്ന്, വിക്കിപീഡിയയിൽ എഴുതാവുന്ന രീതിയുടെ നയങ്ങളുടെ ലിങ്ക് കൂടി ഇവിടെ ഒന്നു ഷെയർ ചെയ്യണം. ഇതുവരെ വായിക്കാൻ പറ്റിയിട്ടില്ല. - [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Manjusha &#124; മഞ്ജുഷ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ovmanjusha|സംവാദം]]) 03:14, 7 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ==ഒറ്റ വരിലേഖനങ്ങൾ എന്ന വിവക്ഷയിൽ വരുന്നവയുടെ മാനദണ്ഡം എന്താണ്?== എന്റെ ഗ്രാമം തിരുത്തലിൽ അനേകം ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ? അവയിൽ ലിസ്റ്റുചെയ്തിരുന്ന ലേഖനങ്ങൾ പലരും വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഞാനും കുറച്ചു ലേഖനങ്ങൾ വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയിൽക്കൊടുത്ത അവലംബങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുമുണ്ട്. രണ്ടിൽക്കൂടുതൽ അവലംബങ്ങൾ വേണമെന്നാണല്ലോ പൊതുനയം. ഒറ്റ വരിലേഖനങ്ങൾ എന്ന വിവക്ഷയിൽ വരുന്നവയുടെ മാനദണ്ഡം അറിയാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ട്. ഇക്കഴിഞ്ഞ മാസം (നവംബറിൽ) എഴുതിയ പല ലേഖനങ്ങളും പരിശോധിച്ച് ഒറ്റവരി ലേഖനം എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. (ഉദാഹരണം: ബൊംബ്രാണ 18:15, 29 ഒക്ടോബർ 2016‎, 4,741 bytes) എന്നാൽ അത്തരം ലേഖനങ്ങളെ തിരിക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡം എന്താണ്? പലതിലും ഒറ്റവരിയല്ല ഉള്ളത്. ഇതേ ലേഖനങ്ങളുടെ ഇംഗ്ലിഷ് പതിപ്പുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണല്ലോ ഈ ലേഖനങ്ങൾ വിവർത്തനം ചെയ്തത്. എന്നാൽ https://en.wikipedia.org/wiki/ ഇംഗ്ലിഷിൽ ഉള്ള ബൊംബ്രാണ എന്ന ലേഖനം നോക്കുക. ഇത് 09:34, 14 December 2008‎ നാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഇതു ഇതുവരെ <u>ഒറ്റവരി </u>എന്നു തിരിച്ചിട്ടില്ല. ഇംഗ്ലിഷിൽ ലേഖനത്തിനു പഞ്ഞമൊന്നുമില്ലല്ലോ? അവസാനം തിരുത്തിയപ്പോൾ ഈ ലേഖനത്തിനു വെറും 2,904 bytes മാത്രമേയുള്ളു. എന്നാൽ മലയാള ലേഖനത്തിനാകട്ടെ, 4,741 bytes ഉണ്ട്. കൂടാതെ കിട്ടാവുന്നതിൽ 3 അവലംബങ്ങളും ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. Bombrana is a village in Kasaragod district in the state of Kerala, India.[1] എന്നു മാത്രം ചേർത്ത ആ ലേഖനം ഇന്നും നിലനിന്നു വരുന്നു. ഇതു ആരും കാണാതെ പോയതാണോ എന്ന് അന്വേഷിച്ചു. പക്ഷെ, എന്റെ ഗ്രാമം ത്തിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഏതാണ്ടെല്ലാ ലേഖനത്തിന്റെയും സ്ഥിതിയാണിത്. എങ്കിൽ "ഈ ലേഖനം പ്രതിപാദ്യ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് പ്രാഥമികവിവരങ്ങൾ പോലും നൽകാത്ത ഒറ്റവരി ലേഖനമായി 2016 നവംബർ മുതൽ തുടരുന്നു. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത് ഈ ലേഖനത്തെ വികസിപ്പിക്കാൻ സഹകരിക്കുക.” എന്നു ഏതാനും ദിവസം മുമ്പു മാത്രം തുടങ്ങിയ ലേഖനത്തിൽ നിർദ്ദേശം ചേർത്തതു ശരിയായോ ? വർഷങ്ങളായി ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾ കിടക്കുമ്പോൾ ആണേന്നോർക്കുക. മാത്രമല്ല, പ്രത്യേകിച്ചും കാസറഗോഡ് ജില്ലയെക്കുറിച്ച് ഇത്ര വിവരമെങ്കിലും കിട്ടുന്ന ലേഖനങ്ങൾ ഉണ്ടായതു തന്നെ വലിയ കാര്യമല്ലെ? എഴുതിയ കാര്യങ്ങൾ ആധികാരികമാകുകയല്ലെ, ലേഖനം വലുതാക്കുന്നതിലും ഭേദം? താഴെപ്പറയുന്ന ലേഖനങ്ങളും ഈ മാനദണ്ഡമനുസരിച്ച് ഒറ്റവരി ലേഖനങ്ങൾ തന്നെയല്ലെ?. *[[പൊവ്വൽ കോട്ട]] *[[അമ്പലത്തറ]] *[[കോടോം]] *[[മുതലപ്പൊഴി]] *[[അയ്യമ്പുഴ(ഗ്രാമം)]] *[[വെണ്മനാട്]] *[[മുരണി]] *[[മുല്ലശ്ശേരി]] *[[വെള്ളറക്കാട്‌]] *[[വോർക്കാടി]] *[[ഒഴൂർ]] *[[വെള്ളരിക്കുണ്ട് താലൂക്ക്]] *[[മംഗൽപാടി]] *[[ഹൊസബെട്ടു]] *[[മുട്ടത്തൊടി]] *[[വെങ്ങനെല്ലൂർ]] *[[അംഗഡിമൊഗറു]] *[[ബോവിക്കാനം]] *[[അജാനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] *[[കോട്ടുവള്ളി]] '''എന്റെ ഗ്രാമം''' എന്ന പരിപാടിയുടെ ലിങ്ക് ഉപഭോക്താവിന്റെ പേജിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തതാണോ? അതു കാണുന്നില്ല. പറ്റുമെങ്കിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കണേ. രാംജേചന്ദ്രൻ 20:35, 10 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ==ശൂന്യതാൾ== ശൂന്യത്താൾ വരാതെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതാണ്. നിർദ്ദേശത്തിനു നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. അഭിപ്രായങ്ങൾ അപ്പോഴപ്പോൾ അറിയിക്കണം എന്നു അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 12:57, 5 ജനുവരി 2017 (UTC) == എന്താണ് നടക്കുന്നത് എന്ന് ഒരു പിടിയും കിട്ടുന്നില്ല. == പ്രിയ സുഹൃത്തേ, എനിക്കു ഗ്രീഷ്മാസ് എന്ന ഉപഭോക്താവിൽ നിന്നും ലഭിച്ച ഒരു അറിയിപ്പാണ്. "പ്രിയ രാമചന്ദ്രൻ സാർ, താങ്കളുടെ ലേഖനങ്ങളിൽ കുറേയെണ്ണം ആ സമയത്ത് ഒറ്റ വരി ലേഖനമായിരുന്നതും പിന്നീട് അതേക്കുറിച്ച് താങ്കളുടെ പേജിൽ എഴുതിയിരുന്നതുമാണല്ലോ. പിന്നെ വീണ്ടുമൊരു പരാതിയുടെ ആവശ്യകതയും വാൻഡലിസമാണോ എന്നുമൊക്കെ കുറിച്ചിരിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ തീരെ മോശക്കാരായി കാണരുതെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു കൊള്ളുന്നു. "ആരാണ് ഗ്രീഷ്മാസ്?" എന്ന ചോദ്യം തന്നെ ഉചിതമല്ലല്ലോ രാമചന്ദ്രൻ സർ.ഇനി താങ്കൾക്കു ബുദ്ധിമുട്ടു തോന്നുന്നെങ്കില് ഈ പരിപാടി അങ്ങ് അവസാനിപ്പിച്ചാലോ എന്നും ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ വിലയുള്ള സമയം മറ്റു കാര്യങ്ങള്ക്കു ചിലവഴിക്കാമല്ലോ. നന്ദി." ഇതാണ് ആ സുഹൃത്ത് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. എന്റെ ന്യായമായ സംശയം ഞാൻ അറിയിച്ചെന്നേയുള്ളു. ഇത് നെറ്റിന്റെ ലോകമല്ലെ? എന്തും സംഭവിക്കാമല്ലോ? വാൻഡലിസവും. ഞാനും താങ്കളുമൊക്കെ സ്വന്തം ഐഡറ്റിറ്റി വ്യക്തമാക്കിയാണല്ലൊ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്? ഞാൻ ലേഖനം എഴുതിത്തീരും മുമ്പേതന്നെ ഒറ്റവരി എന്ന ഫലകം വന്നുതുടങ്ങിയപ്പോൾ ഇത്തരം ലേഖനങ്ങളുടെ സ്ഥിതി ഞാൻ തിരക്കി. പലതും വർഷങ്ങളോളം ഒറ്റവരിയായിക്കിടന്നിട്ടും അവയ്ക്കൊന്നും ഒറ്റവരി എന്ന ഫലകം നൽകിയിട്ടില്ല. ലേഖനം വിപുലീകരിക്കുവാൻ സാവകാശമ്പോലും നൽകാതെ ഒറ്റവരി എന്നു ഫലകം നൽകുകയാണു ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ കാലയളവിൽ ഒറ്റവരിയിൽ നിലനിന്ന മറ്റു ലേഖനങ്ങൾക്കു പലതിലും ഫലകം നൽകിയിട്ടുമില്ല. മാത്രമല്ല, വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിരലിലെണ്ണാവുന്നവരെ മാത്രമേ എനിക്കു ഫോണിൽക്കൂടിയോ ഫേസ്ബുക്കിൽക്കൂടിയോ പരിചയമുള്ളു. ഒരേ കാഴ്ച്ചപ്പാടും മനോഭാവവുമുള്ളവർ എന്നതുമാത്രമാണ് നമ്മെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഘടകം. ആയതിനാൽ ആരോടും പരിഭവത്തിന്റെ ആവശ്യമേ ഉദിക്കുന്നില്ല. വിക്കിപീഡിയ (മലയാളം) ഉന്നതിയിലെത്തണം എന്ന ആഗ്രഹമേയുള്ളു. തെറ്റായ പ്രവണതകളെ വിമർശിക്കുവാൻ സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറയുവാൻ മടിയൊന്നുമില്ല. അത് ഏതു വ്യക്തി എന്നല്ല, നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം മാത്രമേ അപ്പോൾ ഓർക്കൂ. കാരണം വ്യക്തികളെ ഞാൻ വെറുക്കുന്നില്ല. ശാസ്ത്രഅദ്ധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ വിശകലനം പല കാര്യങ്ങളിലും ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിമർശിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. അദ്ധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അതിനവകാശവുമുണ്ട് എന്നു കരുതുന്നയാളാണ് ഞാൻ. എന്റെ സംവാദത്താളിൽ എഴുതിയ ഈ സുഹൃത്ത് ആരാണെന്നറിയില്ല. അജ്ഞാതനായ ആ സുഹൃത്തിനെപ്പോലെ ഞാൻ ഒരു ഫലകത്തിലും ഒറ്റവരി ലേഖനമെന്നു ചേർത്തിട്ടില്ല. എന്റെ കാഴ്ച്ചപ്പാടിൽ ഒറ്റവരി ലേഖനമെങ്കിലും ഒരു വിഷയത്തെപ്പറ്റി ഉണ്ടായിരുന്നാൽ ഭാവിയിൽ അത് വികസിപ്പിക്കാമല്ലോ? പക്ഷെ, അത് ഒറ്റവരി ലേഖനമായി എത്രനാൾ കിടക്കണം എന്നു ഒരു സമയ പരിധി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ നന്നായിരുന്നു. ഇത് എന്റെ അഭ്യർത്ഥനയാണ്. അതുപോലെ മറ്റൊരു സുഹൃത്തിന്റെ എഴുത്തിനെപ്പറ്റി വിമർശിച്ചപോലെ, നാം ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമ്പോൾ നിഷ്പക്ഷരാവണം. പ്രത്യേകിച്ചും മതം, ജാതി ഇവയുടെ കണക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ. ഇവിടെയിത്ര പള്ളിയുണ്ട്, അമ്പലമുണ്ട് ഇവർ ഇന്ന വ്കിശ്വാസക്കാരാണ് എന്നൊക്കെ പറയുമ്പോൾ നമ്മുടെ കാഴ്ച്ചപ്പാടുകൾക്കു പ്രസക്തി കാണരുത്. ഇത് എന്റെ അഭിപ്രായം മാത്രമാണ്. ഇത് എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കണമെന്നുണ്ടോ? ചർച്ച ചെയ്തല്ലെ വിക്കിപീഡിയ പല നയങ്ങളും നടപ്പാക്കുന്നത്? ഞാനെന്താണൂ ചെയ്യേണ്ടത്, താങ്കൾ പറയൂ? --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 20:53, 10 ജനുവരി 2017 (UTC) നിർദ്ദേശത്തെ സർവാത്മനാ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. തെറ്റുകളുണ്ടായെങ്കിൽ നിർവ്യാജം ഖേദിക്കുന്നു. കൂടുതൽ ഊർജ്ജസ്വലമായി വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണ്. കൃത്യസമയത്ത് നിർദ്ദേശങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും അറിയിക്കുമല്ലോ? നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:18, 11 ജനുവരി 2017 (UTC) == Translation == Hello, could you please translate '''Automatic refresh''' to {{#language:ml}}? Thanks [[ഉപയോക്താവ്:-XQV-|-XQV-]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:-XQV-|സംവാദം]]) 20:23, 11 ജനുവരി 2017 (UTC) :Hi, dear [[ഉപയോക്താവ്:-XQV-|-XQV-]], unfortunately there is no exact Malayalam word to each and every English or foreign word. We have a custom prevailed in our language that to adopt that particular word as such into our language as a Malayalam word. So there is no exact word for Refresh in the sense of technological use and our people ordinarily termed it as '''ആട്ടോമാറ്റിക് റീഫ്രഷ് (Automatic refresh)''' . But literally it can stated as '''refresh = പുതുക്കൽ (Puthukkal) or ആയാസം തീർക്കൽ (Aayasam theerkkal)'''. The next word Auto has also no exact word in Malayalam. But usually the word '''സ്വയം (Swayam)''' using as a meaning of '''Auto'''. <ref>https://www.google.co.in/search?q=refresh+meaning+in+malayalam&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&ei=qsF3WJb5JMf_vgS_6rnACw</ref> :Then we can translate '''Automatic refresh = സ്വയം പുതുക്കൽ or സ്വയം ആയാസം തീർക്കൽ (swayam puthukkal or swayam aayasam theerkkal)'''. It seems that the first word is more beautiful and original {{പുഞ്ചിരി}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:10, 12 ജനുവരി 2017 (UTC) ==References== <references/> == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref group=survey>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref group=survey>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=53VAEAI Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 22:01, 13 ജനുവരി 2017 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&oldid=16205394 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:EGalvez (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> <references group=survey /> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == (''Sorry for writing in English'') <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=53VAEAI Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 19:39, 21 ഫെബ്രുവരി 2017 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&oldid=16205394 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:EGalvez (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 12ആം അല്ലെങ്കിൽ 75 ആം എന്നതിനു പകരം ലിപ്യന്തരണത്തിൽ 12ന്റെ കൂടെ ദീർഘചിഹ്നവും അനുസ്വാരവും നൽകി എഴുതാനാവുമോ അതിനെന്താണു വഴി? == [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 19:18, 16 സെപ്റ്റംബർ 2017 (UTC) == അംഗീകാരത്തിന് നന്ദി == '''നവാഗത ശലഭപുരസ്കാരം''' നൽകിയതിനും '''സ്വതേ റോന്തുചുറ്റൽ അവകാശം''' നൽകിയതിനും സ്നേഹപൂർവ്വം നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. ഒരൽപം ഒഴിവ് കിട്ടിയാൽ ഇപ്പോൾ എന്റെ ലോകം ഇതാണ്. ഈ ഉത്തരവാദിത്തം എത്രകണ്ട് കാര്യക്ഷമമായി ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന് അറിയില്ല. എങ്കിലും ശ്രമിക്കാം. Kaitha Poo Manam 13:57, 18 ജനുവരി 2018 (UTC) == Difference between Position And direction == Are you absolutely sure you know what the P in GPS stands for Direction ? So you want to correct my 20 years of experience in advising 15 governments and security agencies? [[ഉപയോക്താവ്:Kaippally|Kaippally]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kaippally|സംവാദം]]) 02:09, 14 ഒക്ടോബർ 2018 (UTC) == വിക്കിസംഗമോത്സവം 2018 == <div style="background-color:#FAFAFA; color:#1C2069"> If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018/സ്വാഗതം/en|here for the English version]] </div> <div style="padding:5px; background-color:#F1F1DE;"> <div style="border:1px solid #C2dfff; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #E7FFFF; background: -moz-linear-gradient(top, #A7D7F9 0%, #7db9e8 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; font-family:Calibri, Verdana, sans-serif;"> <table width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" valign="top" border="0" style="background:transparent; font-size:14px;"> <tr> {| style="border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;" |- [[File:WikiSangamothsavam_2018_banner_2.svg|520px|upright|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018]] |- ! style="background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:.5em;" align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}, <span class="plainlinks"> മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2018]], 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വികാസ് ആഡിറ്റോറിയത്തിൽ വച്ച് നടക്കുന്നു.<br> കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018/പങ്കെടുക്കാൻ ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക. </span> സംഗമോത്സവത്തിലെ ഒന്നാം ദിനമായ ജനുവരി 19 ശനിയാഴ്ച രാവിലെ 10 ന് വിസംഗമോത്സവം ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുന്നതാണ്. അന്നേ ദിവസം വിക്കിവിദ്യാർത്ഥി സംഗമം, വിക്കിപീഡിയ പരിചയപ്പെടുത്തൽ, വിക്കിപീഡിയ തൽസ്ഥിതി അവലോകനം, വിവിധ സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ മുതലായവ നടക്കും. രാത്രി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ കുറിച്ച് ഓപ്പൺ ഫോറം ഉണ്ടാകും. രണ്ടാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 20 ഞായറാഴ്ച രാവിലെ പ്രാദേശിക ചരിത്ര രചന സംബന്ധിച്ച സെമിനാറോടെ സംഗമോത്സവം ആരംഭിക്കും. അന്നേ ദിവസവും വിവിധ സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ നടക്കും. രാത്രി വിക്കി ചങ്ങാത്തം ഉണ്ടാകും. മൂന്നാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 21 തിങ്കളാഴ്ച രാവിലെ മുതൽ വിക്കിജലയാത്രയാണ്. മുസിരിസ് പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളായ ജൂത ചരിത്ര മ്യൂസിയം പാലിയം കൊട്ടാരം മ്യൂസിയം സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ മ്യൂസിയം തുടങ്ങിയ 8 മ്യൂസിയങ്ങളും കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രം, തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രം, പട്ടണം പര്യവേക്ഷണം തുടങ്ങിയ കേന്ദ്രങ്ങളും ഒരു ദിവസം നീളുന്ന ഈ ജലയാത്രയിൽ സന്ദർശിക്കും. വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/{{BASEPAGENAME}}|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു. താങ്കളെ 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ വച്ച് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ.. സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി. [[User:Ranjithsiji|രൺജിത്ത് സിജി]] |}</div>--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 10:54, 15 ജനുവരി 2019 (UTC) </div> <!-- //ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B5%BC%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%97%E0%B4%82:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%95%E0%B5%BC എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji@mlwiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;">[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]</div></div> <div style="font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; "> പ്രിയ സുഹൃത്തേ,<br/> അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&action=edit&section=5 |class=mw-ui-progressive}} </div> കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC) </div> </div> </div> == സഹായമേശയിൽ ഇട്ട ചോദ്യത്തിനുള്ള അഭിപ്രായം == [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B8%E0%B4%B9%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%B6 സഹായമേശയിൽ] ഞാൻ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന് താങ്കൾക്ക് ഉത്തരമുണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി മറുപടി ചേർക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 05:06, 27 ഡിസംബർ 2019 (UTC) ==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #eec4d6; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 33px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;">[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]][[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|100px]] <div style="margin-right:1em; float:right;"></div></div> <div style="font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; "> പ്രിയ സുഹൃത്തേ,<br/> വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ദക്ഷിണേഷ്യൻ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി 1 ഫെബ്രുവരി 2020 - 31 മാർച്ച് 2020 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]] <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക!|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2020/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&action=edit |class=mw-ui-progressive}} </div> കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിത്തീർക്കുവാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:34, 31 ജനുവരി 2020 (UTC) </div> </div> </div> == കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ കാലാവധി == [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)#കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ_കാലാവധി]] കാണുക--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 20:27, 27 ജൂലൈ 2020 (UTC) == വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം == {| style="border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;" |- ! style="background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;" align=left | <span class="plainlinks"> പ്രിയ {{BASEPAGENAME}}, വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും. [[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]] വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. [[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:54, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC) |} == ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 == സുഹൃത്തുക്കളേ, വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. താങ്കളുടെ പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്. പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78 മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്. ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി! സസ്നേഹം, [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 09 നവംബർ 2026 == Hello, malayalamthil type cheyan samayam illathonda english letters use cheyune. [[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]] improve cheyanam. english wikipedia le [[:en:Deputy_mayor|Deputy mayor]] enna page translate cheythalum mathy [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 16:01, 1 നവംബർ 2026 (UTC) :പ്രതികരണത്തിന് നന്ദി. തീർച്ചയായും ആ പേജിലെ പ്രസക്തമായ വിവരങ്ങൾ സമയം കിട്ടുമ്പോലെ ചേർക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 17:00, 1 നവംബർ 2026 (UTC) ::നല്ല കാര്യം, ഞാനും സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കാം.[[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 17:06, 1 നവംബർ 2026 (UTC) == 03 നവംബർ 2026 == ഹലോ! നിങ്ങളുടെ [[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ|ലേഖനത്തിൽ]] ഞാൻ ധാരാളം തിരുത്തലുകൾ വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സമയം ലഭിക്കുമ്പോൾ ദയവായി അതൊന്ന് പരിശോധിക്കാമോ? എന്റെ മലയാളം നല്ലതാണെങ്കിലും, കൂടുതൽ പ്രൊഫഷണലുമായ ഭാഷാശൈലി ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് അത്ര പരിചയമില്ല. എന്റെ തിരുത്തലുകൾ പരിശോധിച്ച് ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയാൽ വളരെ ഉപകാരമായിരിക്കും. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 15:18, 3 നവംബർ 2026 (UTC) 3bginzm4bxdopdvh7k4mvv2nfood0ys 4682524 4682519 2026-11-03T15:32:38Z TheGreatEditor024 211141 /* 09 നവംബർ 2026 */ 4682524 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''ഞാനുമായുള്ള പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_1|'''ഒന്നാം നിലവറ'''</center>]] |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_2|'''രണ്ടാം നിലവറ'''</center>]] |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_3|'''മൂന്നാം നിലവറ'''</center>]] |- | <center>[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Adv.tksujith/നിലവറ_4|'''നാലാം നിലവറ'''</center>]] |} 0_ == Rio Olympics Edit-a-thon == Dear Friends & Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''. The Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute. For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] <small>(sent using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:54, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])</small> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&oldid=15842813 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Titodutta@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==[[:വർഗ്ഗം:തിരവനന്തപുരത്തെ ഹാളുകൾ]] നീക്കം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു== <div class="floatleft" style="margin-bottom:0">[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]</div>'''[[:വർഗ്ഗം:തിരവനന്തപുരത്തെ ഹാളുകൾ]]''' ഒഴിവാക്കാൻ, ലയിപ്പിക്കാൻ, അഥവാ പുനഃനാമകരണം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. [[Wikipedia:Categorization|വർഗ്ഗീകരണ]] നയങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണോ ഈ നിർദ്ദേശം സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നതറിയുവാൻ ഒരു ചർച്ച നടക്കുന്നുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് ഈ നിർദ്ദേശത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം അറിയിക്കുന്നതിനായി ദയവായി [[Wikipedia:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ|ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ]] എന്ന താളിൽ '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ#വർഗ്ഗം:തിരവനന്തപുരത്തെ ഹാളുകൾ|വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ]]''' താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക.<!-- Template:Cfd-notify--> നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Raghith|Raghith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Raghith|സംവാദം]]) 05:53, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC) : [[ഉപയോക്താവ്:Raghith|Raghith]] -{{done}} ==ഗ്രന്ഥാലയ&വിവര ശാസ്ത്രം == [[ഗ്രന്ഥാലയ വിവര ശാസ്ത്രം]] എന്ന ലേഖനവുമായി ലയിപ്പിക്കാം. ഇന്റർവിക്കിലിങ്ക് മാറ്റികൊടുക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Jameela P.|Jameela P.]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jameela P.|സംവാദം]]) 17:03, 29 സെപ്റ്റംബർ 2016 (UTC) == സമ്മതം == കാര്യനിർവ്വാഹക സ്ഥാനാർത്ഥി സ്ഥാനത്തേക്ക് നിർദേശിക്കുപ്പോൾ സമ്മതം ചോദിക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങുണ്ട് , മറന്നു പോയി അല്ലേ ബായ് , പ്രസ്തുത ചോദ്യം താങ്കൾക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട് [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86_%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%82:Ranjithsiji#.E0.B4.95.E0.B4.BE.E0.B4.B0.E0.B5.8D.E0.B4.AF.E0.B4.A8.E0.B4.BF.E0.B5.BC.E0.B4.B5.E0.B5.8D.E0.B4.B5.E0.B4.BE.E0.B4.B9.E0.B4.95_.E0.B4.B8.E0.B5.8D.E0.B4.A5.E0.B4.BE.E0.B4.A8.E0.B4.BE.E0.B5.BC.E0.B4.A4.E0.B5.8D.E0.B4.A5.E0.B4.BF] --<font style="font-family: Zapfino, Segoe Script">[[User:irvin_calicut|<font color="blue">- ഇർവിൻ കാലിക്കറ്റ്‌ ..</font>]]</font><font style="font-family: Papyrus">[[User talk:irvin_calicut|<font color="brown">.. സംവദിക്കാൻ</font>]]</font> 07:43, 2 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :നന്ദി [[User:irvin_calicut|- ഇർവിൻ ജി]] അക്കാര്യം വിട്ടുപോയി. സമ്മതം സത്യത്തിൽ നേരിൽ ചോദിച്ചിരുന്നു. അതിന് ശേഷമാണ് പ്രൊപ്പോസ് ചെയ്തത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അത് എഴുതി ചോദിക്കുന്ന കാര്യവും മറന്നു {{പുഞ്ചിരി}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 00:19, 3 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==സംരക്ഷിത താളുകൾ== മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ചില താളുകളുടെ നാൾവഴിപരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവ സംരക്ഷി സംരക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതായി കാണുന്നു.എന്നാൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ സംരക്ഷിത താളുകളിൽ കാണുന്ന പോലെയുള്ള ഒരു ലോക്കിന്റെ ചിഹ്നം ഇതിൽ കാണുന്നില്ല എന്തുകൊണ്ടാണിത്? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 01:20, 3 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==Support== Sir, Please support the event here [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%82:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D#Multi_Lingual_Contentent_Development_Workshop] and also comment please.--[[ഉപയോക്താവ്:Drcenjary|Drcenjary]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Drcenjary|സംവാദം]]) 02:47, 13 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==[[ചാതുർവർണ്ണ്യം]] എന്ന ലേഖനം [[Caste system in India]] എന്ന ലേഖനത്തിന്റെ നേർവിവർത്തനമല്ല== [[Caste system in India]] എന്ന ലേഖനം ഇംഗ്ലിഷിൽ വളരെ വിപുലമായി കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് തീർച്ചയായും മലയാളത്തിൽ പദാനുപദ തർജ്ജമ തന്നെ വരേണ്ടതുണ്ട്. പക്ഷെ ഇതിന്റെ മലയാള പരിഭാഷ [[ചാതുർവർണ്ണ്യം]] എന്നാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. എന്നിട്ട് ചാതുർവർണ്ണ്യത്തെപ്പറ്റി മാത്രം ലഘുവായി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. പകരം ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സംബ്രദായം എന്ന് തലക്കെട്ടു നൽകേണ്ടിയിരുന്നു. ഈ ലേഖനം വിപുലീകരിക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യതതന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന തരത്തിലാണ് [[Caste system in India]] എന്ന ലേഖനത്തെ [[ചാതുർവർണ്ണ്യം]] എന്നു വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ട് ഇംഗ്ലിഷ് ലേഖനവുമായി കണ്ണിചേർത്തിരിക്കുന്നത്. ജാതി സമ്പ്രദായം ചാതുർവർണ്ണ്യത്തിൽ മാത്രമൊതുങ്ങുന്ന കാര്യമല്ല എന്നതിനാൽ ഇതു ഇംഗ്ലിഷിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിൽ എത്തിക്കേണ്ടുന്നതിന് തലക്കെട്ടു മാറ്റുകയോ കണ്ണി ഇന്ത്യയിലെ ജാതിസമ്പ്രദായം എന്നു തിരുത്തുകയോ ചെയ്യണം എന്നു അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 19:48, 16 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട് [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] മാഷേ. [[ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം]] എന്ന ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുക. സമയമില്ലാത്തതിനാൽ അത് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതിൽ ഖേദിക്കന്നു. നന്ദി --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 01:07, 17 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==[[ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം]] എന്ന ലേഖനം എത്രയും പെട്ടെന്ന് പൂർണ്ണമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ്== തീർച്ചയായും ആ ലേഖനം പൂർണ്ണമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ്. തെറ്റുണ്ടെങ്കിൽ തിരുത്തുമല്ലോ? ഇത്തരം ലേഖനം ഇവിടെ വേണ്ടതാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കാലം ആവശ്യപ്പെടുന്നതും പുതുതലമുറ വായിക്കേണ്ടതും. വിക്കിപീഡിയ ആഴമുള്ള ലേഖനങ്ങൾകൊണ്ടു നിറയട്ടെ, നന്ദി... [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 13:56, 21 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==സംവാദം== [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] എന്റെ സംവാദം താളിലെ സംവാദങ്ങൾ പത്തായത്തിലാക്കാൻ ഒന്നു സഹായിക്കുമൊ? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:44, 18 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:50, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==സ്റ്റാർ ചിഹ്നം== [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] മലയാളം വിക്കിയിൽ തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ തിരഞ്ഞെടുത്തതായി(ഇന്റർവിക്കി കണ്ണിയിൽ സ്റ്റാർ ചിഹ്നം) കാണിക്കുന്നില്ലല്ലോ? എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:50, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :ലേഖനത്തിന്റെ വലത് മുകളിലുള്ള നക്ഷത്ര ചിഹ്നം അതിന്റെ പ്രെറ്റി യു.ആർ.എൽ ചേർത്തിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് കാണിക്കുന്നില്ല എന്നതല്ലേ [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ഉദ്ദേശിച്ചത് ? അതിനായി ആ തിരിച്ച് വിടൽ താളിലും <nowiki>{{featured}}</nowiki> എന്ന ഫലകം ചേർക്കണം. ദാ ഇതിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നത് നോക്കൂ [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=P_KrishnaPillai&redirect=no] [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:29, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ഇതല്ല ഞാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്.ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികളിൽ ആണ് . ഉദാഹരണത്തിന് [[മൈക്കൽ ജാക്സൺ]] എന്ന താളിൽ ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികളിലെ ഏഴു ഭാഷകളിലൊ മറ്റൊ ആതാൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതായി സുചിപ്പിക്കുന്നതിനായി സ്റ്റാർ ചിഹ്നംകാണിക്കുന്നു. എന്നാൽ മലയാളത്തിനു നേരെ ഈ ചിഹ്നം കാണിക്കുന്നുമില്ല.[[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 18:41, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]], Featured ഫലകം തിരഞ്ഞെടുത്ത താളുകളിൽ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്; തിരിച്ചുവിടൽ താളുകളിൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]], മൈക്കൽ ജാക്സന്റെ മറ്റുഭാഷാലേഖനങ്ങളിൽ പോകുമ്പോൾ മലയാളം ലേഖനത്തിനു നേരെ സ്റ്റാർ ചിഹ്നം കാണാനുണ്ടല്ലോ. --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:39, 19 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) [[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ഇതുവരെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇവിടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത മറ്റു ലേഖനങ്ങളിലും അങ്ങനെ കാണിച്ചിരുന്നില്ല. [[മൈക്ക്ൽ ജാക്സൺ]] എന്ന ലേഖനം മൈക്കൽ ജാക്സൺ എന്ന് മാറ്റാമൊ? എനിക്ക് മാറ്റാൻ സാധിക്കുന്നില്ല ആ താളിന്റെ സംവാദത്തിലും ഇങ്ങനെ ഒരഭിപ്രായമുണ്ട്. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 00:21, 20 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :ക്ഷമിക്കണം [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]], [[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] എനിക്ക് ചോദ്യം മനസ്സിലായിരുന്നില്ല. മലയാളത്തിൽ നക്ഷത്ര ചിഹ്നം കാണാതിരുന്നത് അത് മലയാളം ലേഖനം തുറന്ന് വെച്ചിരുന്നതിനാലാണ്. ആ ലേഖനത്തിൽ മുകളിൽ തന്നെ അത് കാണിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. മറ്റേത് ഭാഷയിൽ ചെന്നാലും അവിടുത്തെ ഭാഷാ പട്ടികയിൽ ഏതേതൊക്കെ ഭാഷകളിലെ ഫീച്ചേഡ് ലേഖനമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നുണ്ട്. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 00:52, 20 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ഈ താളിൽ ഇപ്പോൾ ''സ്ക്രിപ്റ്റ് പിഴവ്: "RexxS" എന്നൊരു ഘടകം ഇല്ല'' എന്നു കാണിക്കുന്നു. എന്തു കൊണ്ടാണിത്? [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 02:30, 8 ജനുവരി 2017 (UTC) ==അനുമതിപത്രം ഏതു വേണം?== ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ വ്യക്തിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ എന്റെ കയ്യിലില്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം ചിത്രങ്ങൾ ഇ മെയിലിൽ അയച്ചുതരാൻ അറിയിച്ചു. അതിൻപ്രകാരം അയച്ചുതരാമെന്ന് അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ ചിത്രങ്ങൾ വിക്കികോമൺസിൽ ഏതു <>'''അനുമതിപത്രത്തോടൊപ്പമാണ്''' <>അപ്ലോഡ് ചെയ്യേണ്ടത്? --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 15:59, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) :യഥാർത്ഥത്തിൽ ആ ചിത്രം എടുത്തയാളിന്, അഥവാ അത് പണം മുടക്കി എടുപ്പിച്ചതാണെങ്കിൽ പണം മുടക്കിയ ആളിന് ആണ് അതിന്റെ പകർപ്പവകാശം. അത് നമുക്ക് വെറുതേ അയച്ച് തന്നാൽ അത് കോമൺസിൽ കയറ്റാൻ കഴിയില്ല. ആ ഫോട്ടോ, ഇന്റർനെറ്റിൽ എവിടെയെങ്കിലും ലഭ്യമാണെങ്കിൽ അത് പിടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. അദ്ദേഹത്തെ കൊണ്ട് / ആ ഫോട്ടോ എടുത്ത ആളെ കൊണ്ട് തന്നെ ആ ഫോട്ടോ അപ്ലോഡ് ചെയ്യിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. അല്ലെങ്കിൽ ആ ഫോട്ടോയുടെ പകർപ്പവകാശം സ്വതന്ത്രമാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള പ്രഖ്യാപനം - ഒടിആർഎസ് - ഒക്കെ നൽകുന്ന പരിപാടിയുണ്ട്. അത് ചടങ്ങാണ്. അദ്ദേഹത്തെ കൊണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യൂസർ ഐഡി ഉപയോഗിച്ച് ആ ഫോട്ടോ അപ്ലോ‍ഡ് ചെയ്യാമോ എന്ന് നോക്കാമോ [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] മാഷേ. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 17:02, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==ചിത്രം ചേർക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി== [[തമ്പാൻ മേലത്ത്]] എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞൻ എനിക്കു അറിയുന്ന ആളാണ്. അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റി ലേഖനം എഴുതിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം (ഫോട്ടോ) അദ്ദേഹം തന്നെ ഈ മെയിലിൽ അയച്ചുതന്നത് വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ചാണ് ചോദിച്ചത്. തിരക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തെ നേരിട്ടുകാണാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും. മാത്രമല്ല ചിത്രം വിക്കിപീഡിയയിൽ അപ്ലോഡു ചെയ്യിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നറിയില്ല. വേറെന്തെങ്കിലും മാർഗ്ഗമുണ്ടോ ? --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 17:56, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ഇതെഴുതിയശേഷമാണ് ഈ ലേഖനം ശ്രദ്ധിച്ചത്. [[https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:OTRS]] ഇത്ര സങ്കീർണ്ണമാണ് പ്രശ്നം എന്നറിഞ്ഞില്ല. തത്കാലം ചിത്രം വേണ്ട എന്നു തീരുമാനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തോടും പറയാം. ഏതെങ്കിലും വിധേന, സമയം അനുവദിക്കുമെങ്കിൽ കോമൺസിലേയ്ക്കു ചിത്രം അപ്ലോഡു ചെയ്യാൻ. --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:17, 26 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==ഇന്നത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്ത ചിത്രത്തിന്റെ ഭാഗത്ത് jishnu എന്ന പേര് അറിയാതെ കടന്നുകൂടിയതാണോ?== അങ്ങനെയെങ്കിൽ അതു മാറ്റാൻ അഭ്യർഥിക്കുന്നു. മുമ്പും ഇതുപോലെ മറ്റൊരുപേർ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ട്. [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:32, 31 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി== [[പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]] എന്ന താൾ ഒന്നു ശ്രദ്ധിക്കാമൊ?ആ താളിൽ ഒരു ഐ പി വിലാസ ഉപയോഗിച്ച് ഒരു ഉപയാക്താവ് fancruft pole ചേർക്കുന്നു. രണ്ട് പ്രാവശ്യം ഞാൻ മുപ്രാചെയ്തിരുന്നു രണ്ടു തവണ വേറെ ഒരാളും പക് ക്ഷ അദ്ദേഹം ഇത് വീണ്ടും തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 17:08, 8 നവംബർ 2016 (UTC) :[[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ഐ.ഡി യെ കുറച്ച് ദിവസത്തേക്ക് തടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. നോക്കാം. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:13, 8 നവംബർ 2016 (UTC) നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 00:44, 9 നവംബർ 2016 (UTC) ഇതേ താളിൽ ഇതേ ആളു തന്നെ ആണെന്നു തോന്നുന്നു തുടർച്ചയായി ഇക്കാര്യം ചേർക്കുന്നു. ഇതിപ്പോൾ ഒരു മുപ്പതു തവണയിൽ ഏറെയായി ഒന്നു രണ്ടു തവണ റോജി പാല റിവർട്ട് ചെയ്തു ഇദ്ദേഹം ഇത് നിർത്തും എന്നു തോന്നുന്നില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 01:15, 30 മാർച്ച് 2017 (UTC) ==വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾക്കു നിരക്കുന്നതാണോ ഈ ലേഖനം? == [[പാവൂർ]] എന്ന ലേഖനം ദയവായി നോക്കുക. വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾക്കു നിരക്കുന്നതാണോ ഈ ലേഖനം? ലേഖനത്തിൽ കാണുന്നു: "ലോകത്തിൽ വച്ച് ഇടവകപള്ളി സേവനങ്ങൾ തുളുവിൽ ലഭിക്കുന്ന ഒരേയൊരു പള്ളി പാവൂരിലെ ഹോളി ക്രോസ് പള്ളിയാണ്. " "അവിടെ താമസിക്കുന്ന <u>ക്രിസ്ത്യാനികളും ഹിന്ദുക്കളും സാധാരണയായി വീടുകൾക്കും ഈ പേരു തന്നെയാണ് കൊടുക്കുന്നത്. നല്ലൊരു ശതമാനം ഇസ്ലാം മതസ്തരും ഇവിടെയുണ്ട്</u>. പറവൂർ ജംഗ്ഷനിലെ എം എൽ എ റോഡിൽ റഹ്മാനിയ ജുമാ മസ്ജിദ് എന്നു പേരുള്ള വലിയ ഒരു മുസ്ലീം പള്ളിയുണ്ട്. <u>കൂടുതൽ ആളുകൾ മുസ്ലിം ലീഗ് അനുഭാവികളാണ്. കുറച്ച് പേർ എൽ ഡി എഫ്, എസ് ഡി പി ഐ എന്നിവയെ അനുകൂലിക്കുന്നു</u>. വളരെ <u>ശാന്തമായൊരു</u> ഗ്രാമമാണ് പാവൂർ. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ വളരെ <u>ആത്മാർഥതയുള്ളവരാണ്</u>. ഇവിടെയുള്ള <u>എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളിലും ഉൾപെട്ട ജനങ്ങൾ എന്ത് വിശേഷം വന്നാലും അത് ഒരുമിച്ച്</u>ആഘോഷിക്കുന്നവരാണ്. ഈ അടുത്ത കാലത്ത് ഈ ഗ്രാമത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ തോത് ഉയർന്നു വരുന്നതായി കാണുന്നു. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങളും വിദ്യാർഥികളും കൃഷിയിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും <u>അവരുടെ വ്യക്തിത്വം അടയാളപ്പെടുത്തി കഴിഞ്ഞു,</u>. അതിനു ഉദാഹരണമാണ് ദേശീയ അവാർഡ് നേടിയ അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആസിഫും, ഡോക്ട്രേറ്റ് നേടിയ മുഹമ്മദും." എന്നൊക്കെയാണ് കാണുന്നത്. ഇവ എന്ത് അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത് എന്നു സംശയം തോന്നുന്നു. ഇതിനു സർവ്വെയോ മറ്റെന്തെങ്കിലും അടിസ്ഥാനമോ ഉണ്ടോ എന്നു സംശയിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ ലേഖനം എഴുതിയാൽ മതിയോ? അഭിപ്രായം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ സുഹൃത്ത് ഇവിടെ <u>സ്വന്തം നിരീക്ഷണങ്ങൾ</u>നടത്തിയിരിക്കുകയല്ലെ. ഇതു വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾക്കു വിരുദ്ധമല്ലെ? [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 19:13, 4 ഡിസംബർ 2016 (UTC) :[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]], പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതിൽ അഭിനന്ദനങ്ങൾ. തീർച്ചയായും അത്തരം അവലംബമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കേണ്ടത് തന്നെയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Ovmanjusha]] അത് ഏതെങ്കിലും ബ്ലോഗിനെ അവലംബിച്ച് എഴുതിയതാവാം. വിക്കിപീഡിയയിൽ ഏറ്റവുമധികം ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഉപയോക്താവാണ് മഞ്ജുഷ. ഇത് ശ്രദ്ധയില്ലാതെ പറ്റിയതാവാം. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|അഖിൽ]] അത് ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. താങ്കൾക്കും അത്തരം കാര്യങ്ങൾ തിരുത്താവുന്നതാണ്. ബന്ധപ്പെട്ട ഉപയോക്താവിനോട് കൂടി പറയുന്നത് നല്ലതായിരിക്കും. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 01:13, 6 ഡിസംബർ 2016 (UTC) തീർച്ചയായും പുതിയ വിക്കീപീഡിയന്മാർ വരുന്നതിൽ വളരെയധികം സന്തോഷമുണ്ട്. ഇനിയും പുതിയ ആളുകൾ എത്തട്ടെ. അവർ കൂടുതൽ എഴുതട്ടെ. ഇത്തരം തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ അവ തിരുത്തി മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ അവർ നമ്മേക്കാൾ നല്ല വിക്കി പ്രവർത്തകർ ആകുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. വിക്കിപ്രവർത്തകർ നിക്ഷ്പക്ഷത, അഥവാ പക്ഷം പിടിച്ചാൽ മനുഷ്യപക്ഷം പിടിക്കുകയാണു വേണ്ടത് എന്നു തോന്നുന്നു. ജാതി, മതം ഇവയുടെ അനുയായികളുടെയും വിശ്വാസികളുടെയും എണ്ണം ആപേക്ഷികമായതിനാലും വിവാദാസ്പദമായതിനാലും അവ ഒരു പ്രദേശത്തെപ്പറ്റി എഴുതുന്ന ലേഖനത്തിൽ ചേർക്കാതിരിക്കുന്നതാകും ഉത്തമം എന്നു കരുതുന്നു. അതുപോലെ ഇത്രയാണ് പള്ളികളുടെയും അമ്പലങ്ങളുടെയും എണ്ണം എന്ന രീതിയിലുള്ള കണക്കുകളും ഇവിടെ കൊടുക്കുന്നത് കരണീയമാണോ എന്നു സംശയമുണ്ട്. ഈയിടെ ബംഗ്ലാദേശിലെ ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ ലേഖനം നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ മതസ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം സംശയാസ്പദമാണ്. എന്ന കുറിപ്പു കണ്ടു. എന്നാൽ ആ വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനത്തിൽ അവ പ്രത്യേകം ചേർക്കുന്നതിൽ തെറ്റു പറയാനുമാകില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 12:50, 6 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ::വിവിധ സ്ഥലങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ പ്രധാനമായും നോക്കുന്നത് അതിനെ പറ്റിയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ ലേഖനവും സെൻസസ് റിപ്പോർട്ടും സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ അറിവും ആണ്. ബ്ലോഗുകൾ ഒന്നും തന്നെ ഇതുവരെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ല. സ്ഥലങ്ങളുടെ വിവരണത്തിൽ അവിടെ നിലവിൽ ഉള്ള ആരാധനാലയങ്ങളും സ്കൂൾ, കോളേജുകളും മറ്റും പല ലേഖനത്തിലും കൊടുത്തു കാണുന്നുണ്ട്. വിക്കിപീഡിയ ആർക്കും തിരുത്താമെന്നിരിക്കെ അതൊക്കെ ഗുണമേന്മയ്ക്ക് കൊള്ളില്ലാന്നു തോന്നുമ്പോൾ തിരുത്തേണ്ടതാണ്. പരമാവധി ഒറ്റവരി ലേഖനം ആവാതിരിക്കാൻ ഈയിടെ എഴുതിയ എല്ലാ ലേഖനങ്ങളിലും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒറ്റവരി എഴുതി എണ്ണം തികയ്ക്കലാണ് ലക്ഷ്യം എന്നും ആക്ഷേപം വരാതിരിക്കാനെന്ന് കരുതാവുന്നതാണ് അതും. ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനം ഇവിടെ നോക്കാം: ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനം - [https://en.wikipedia.org/wiki/Pavoor പാവൂർ] [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Manjusha &#124; മഞ്ജുഷ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ovmanjusha|സംവാദം]]) 01:05, 7 ഡിസംബർ 2016 (UTC) നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Manjusha &#124; മഞ്ജുഷ]] ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കി ലേഖനങ്ങളും അവയിലെ അവലംബത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം എടുക്കുക എന്ന വസ്തുത ഇക്കാര്യം നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തും. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കി ലേഖനങ്ങളും നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നവയാണ്. അവയെ നാം ഒരു വിക്കിയിലും അവലംബമാക്കാറില്ല. മാതൃകയാക്കാം. ആ ലേഖനവും സമയമുള്ളവർക്ക് എഡിറ്റ് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 01:26, 7 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ::നല്ല അവലംബങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്. സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത് [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|വിനയേട്ടൻ]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രൊഫൈൻ പേജിൽ കൊടുത്ത പേരുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെയായിരുന്നു. ഇതിനു മുമ്പ് ഒളിബിക്സ് യജ്ഞത്തിലും ഇതുപോലെ കുറച്ച് അവലംബങ്ങൾ വേറെയും അന്വേഷിച്ചിരുന്നു. എഴുതുവാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങളുടേയും എഴുതിക്കഴിഞ്ഞവയുടേയും ഒരു ലിസ്റ്റുണ്ടാക്കി വെയ്ക്കുന്നുണ്ട്. എഴുതിക്കഴിഞ്ഞവയുടെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ പരിഗണിക്കാവുന്ന സോഴ്സിൽ നിന്നും കിട്ടിയാൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാനാണ് ആ ലിസ്റ്റ്. എന്റെ പ്രൊഫൈൽ പേജിൽ തന്നെ അതു കാണാം. എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന ലിസ്റ്റ് ജിമെയിലിൽ ഡ്രാഫ്റ്റായി കിടക്കുകയാ. പലതും ഇപ്പോൾ തന്നെ വിക്കിയിൽ ഉള്ളതിനാൽ പുതിയതായി എഴുതുവാൻ പോയിട്ടില്ല. യജ്ഞം കഴിഞ്ഞാൽ കൃത്യമായ സോഴ്സ് കിട്ടുകയും ചെയ്താൽ അവിടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കാവുന്നതാണ്. അവയിൽ ചിലത് ഇതൊക്കെയാണ് - [[മുഗു]], [[ബായാർ, കാസർഗോഡ്|ബായാർ]], [[അംഗഡിമൊഗറു]], [[പഡ്റെ]], [[നി-യോ]] [[പോൾ അൻക]], [[നിക്കി മിനാജ്]], [[ബബിത കുമാരി]] ഇങ്ങനെ ചിലത്. പിന്നെ മറ്റൊന്ന്, വിക്കിപീഡിയയിൽ എഴുതാവുന്ന രീതിയുടെ നയങ്ങളുടെ ലിങ്ക് കൂടി ഇവിടെ ഒന്നു ഷെയർ ചെയ്യണം. ഇതുവരെ വായിക്കാൻ പറ്റിയിട്ടില്ല. - [[ഉപയോക്താവ്:Ovmanjusha|Manjusha &#124; മഞ്ജുഷ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ovmanjusha|സംവാദം]]) 03:14, 7 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ==ഒറ്റ വരിലേഖനങ്ങൾ എന്ന വിവക്ഷയിൽ വരുന്നവയുടെ മാനദണ്ഡം എന്താണ്?== എന്റെ ഗ്രാമം തിരുത്തലിൽ അനേകം ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ? അവയിൽ ലിസ്റ്റുചെയ്തിരുന്ന ലേഖനങ്ങൾ പലരും വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഞാനും കുറച്ചു ലേഖനങ്ങൾ വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയിൽക്കൊടുത്ത അവലംബങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുമുണ്ട്. രണ്ടിൽക്കൂടുതൽ അവലംബങ്ങൾ വേണമെന്നാണല്ലോ പൊതുനയം. ഒറ്റ വരിലേഖനങ്ങൾ എന്ന വിവക്ഷയിൽ വരുന്നവയുടെ മാനദണ്ഡം അറിയാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ട്. ഇക്കഴിഞ്ഞ മാസം (നവംബറിൽ) എഴുതിയ പല ലേഖനങ്ങളും പരിശോധിച്ച് ഒറ്റവരി ലേഖനം എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. (ഉദാഹരണം: ബൊംബ്രാണ 18:15, 29 ഒക്ടോബർ 2016‎, 4,741 bytes) എന്നാൽ അത്തരം ലേഖനങ്ങളെ തിരിക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡം എന്താണ്? പലതിലും ഒറ്റവരിയല്ല ഉള്ളത്. ഇതേ ലേഖനങ്ങളുടെ ഇംഗ്ലിഷ് പതിപ്പുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണല്ലോ ഈ ലേഖനങ്ങൾ വിവർത്തനം ചെയ്തത്. എന്നാൽ https://en.wikipedia.org/wiki/ ഇംഗ്ലിഷിൽ ഉള്ള ബൊംബ്രാണ എന്ന ലേഖനം നോക്കുക. ഇത് 09:34, 14 December 2008‎ നാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഇതു ഇതുവരെ <u>ഒറ്റവരി </u>എന്നു തിരിച്ചിട്ടില്ല. ഇംഗ്ലിഷിൽ ലേഖനത്തിനു പഞ്ഞമൊന്നുമില്ലല്ലോ? അവസാനം തിരുത്തിയപ്പോൾ ഈ ലേഖനത്തിനു വെറും 2,904 bytes മാത്രമേയുള്ളു. എന്നാൽ മലയാള ലേഖനത്തിനാകട്ടെ, 4,741 bytes ഉണ്ട്. കൂടാതെ കിട്ടാവുന്നതിൽ 3 അവലംബങ്ങളും ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. Bombrana is a village in Kasaragod district in the state of Kerala, India.[1] എന്നു മാത്രം ചേർത്ത ആ ലേഖനം ഇന്നും നിലനിന്നു വരുന്നു. ഇതു ആരും കാണാതെ പോയതാണോ എന്ന് അന്വേഷിച്ചു. പക്ഷെ, എന്റെ ഗ്രാമം ത്തിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഏതാണ്ടെല്ലാ ലേഖനത്തിന്റെയും സ്ഥിതിയാണിത്. എങ്കിൽ "ഈ ലേഖനം പ്രതിപാദ്യ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് പ്രാഥമികവിവരങ്ങൾ പോലും നൽകാത്ത ഒറ്റവരി ലേഖനമായി 2016 നവംബർ മുതൽ തുടരുന്നു. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത് ഈ ലേഖനത്തെ വികസിപ്പിക്കാൻ സഹകരിക്കുക.” എന്നു ഏതാനും ദിവസം മുമ്പു മാത്രം തുടങ്ങിയ ലേഖനത്തിൽ നിർദ്ദേശം ചേർത്തതു ശരിയായോ ? വർഷങ്ങളായി ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾ കിടക്കുമ്പോൾ ആണേന്നോർക്കുക. മാത്രമല്ല, പ്രത്യേകിച്ചും കാസറഗോഡ് ജില്ലയെക്കുറിച്ച് ഇത്ര വിവരമെങ്കിലും കിട്ടുന്ന ലേഖനങ്ങൾ ഉണ്ടായതു തന്നെ വലിയ കാര്യമല്ലെ? എഴുതിയ കാര്യങ്ങൾ ആധികാരികമാകുകയല്ലെ, ലേഖനം വലുതാക്കുന്നതിലും ഭേദം? താഴെപ്പറയുന്ന ലേഖനങ്ങളും ഈ മാനദണ്ഡമനുസരിച്ച് ഒറ്റവരി ലേഖനങ്ങൾ തന്നെയല്ലെ?. *[[പൊവ്വൽ കോട്ട]] *[[അമ്പലത്തറ]] *[[കോടോം]] *[[മുതലപ്പൊഴി]] *[[അയ്യമ്പുഴ(ഗ്രാമം)]] *[[വെണ്മനാട്]] *[[മുരണി]] *[[മുല്ലശ്ശേരി]] *[[വെള്ളറക്കാട്‌]] *[[വോർക്കാടി]] *[[ഒഴൂർ]] *[[വെള്ളരിക്കുണ്ട് താലൂക്ക്]] *[[മംഗൽപാടി]] *[[ഹൊസബെട്ടു]] *[[മുട്ടത്തൊടി]] *[[വെങ്ങനെല്ലൂർ]] *[[അംഗഡിമൊഗറു]] *[[ബോവിക്കാനം]] *[[അജാനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] *[[കോട്ടുവള്ളി]] '''എന്റെ ഗ്രാമം''' എന്ന പരിപാടിയുടെ ലിങ്ക് ഉപഭോക്താവിന്റെ പേജിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തതാണോ? അതു കാണുന്നില്ല. പറ്റുമെങ്കിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കണേ. രാംജേചന്ദ്രൻ 20:35, 10 ഡിസംബർ 2016 (UTC) ==ശൂന്യതാൾ== ശൂന്യത്താൾ വരാതെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതാണ്. നിർദ്ദേശത്തിനു നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. അഭിപ്രായങ്ങൾ അപ്പോഴപ്പോൾ അറിയിക്കണം എന്നു അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 12:57, 5 ജനുവരി 2017 (UTC) == എന്താണ് നടക്കുന്നത് എന്ന് ഒരു പിടിയും കിട്ടുന്നില്ല. == പ്രിയ സുഹൃത്തേ, എനിക്കു ഗ്രീഷ്മാസ് എന്ന ഉപഭോക്താവിൽ നിന്നും ലഭിച്ച ഒരു അറിയിപ്പാണ്. "പ്രിയ രാമചന്ദ്രൻ സാർ, താങ്കളുടെ ലേഖനങ്ങളിൽ കുറേയെണ്ണം ആ സമയത്ത് ഒറ്റ വരി ലേഖനമായിരുന്നതും പിന്നീട് അതേക്കുറിച്ച് താങ്കളുടെ പേജിൽ എഴുതിയിരുന്നതുമാണല്ലോ. പിന്നെ വീണ്ടുമൊരു പരാതിയുടെ ആവശ്യകതയും വാൻഡലിസമാണോ എന്നുമൊക്കെ കുറിച്ചിരിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ തീരെ മോശക്കാരായി കാണരുതെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു കൊള്ളുന്നു. "ആരാണ് ഗ്രീഷ്മാസ്?" എന്ന ചോദ്യം തന്നെ ഉചിതമല്ലല്ലോ രാമചന്ദ്രൻ സർ.ഇനി താങ്കൾക്കു ബുദ്ധിമുട്ടു തോന്നുന്നെങ്കില് ഈ പരിപാടി അങ്ങ് അവസാനിപ്പിച്ചാലോ എന്നും ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ വിലയുള്ള സമയം മറ്റു കാര്യങ്ങള്ക്കു ചിലവഴിക്കാമല്ലോ. നന്ദി." ഇതാണ് ആ സുഹൃത്ത് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. എന്റെ ന്യായമായ സംശയം ഞാൻ അറിയിച്ചെന്നേയുള്ളു. ഇത് നെറ്റിന്റെ ലോകമല്ലെ? എന്തും സംഭവിക്കാമല്ലോ? വാൻഡലിസവും. ഞാനും താങ്കളുമൊക്കെ സ്വന്തം ഐഡറ്റിറ്റി വ്യക്തമാക്കിയാണല്ലൊ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്? ഞാൻ ലേഖനം എഴുതിത്തീരും മുമ്പേതന്നെ ഒറ്റവരി എന്ന ഫലകം വന്നുതുടങ്ങിയപ്പോൾ ഇത്തരം ലേഖനങ്ങളുടെ സ്ഥിതി ഞാൻ തിരക്കി. പലതും വർഷങ്ങളോളം ഒറ്റവരിയായിക്കിടന്നിട്ടും അവയ്ക്കൊന്നും ഒറ്റവരി എന്ന ഫലകം നൽകിയിട്ടില്ല. ലേഖനം വിപുലീകരിക്കുവാൻ സാവകാശമ്പോലും നൽകാതെ ഒറ്റവരി എന്നു ഫലകം നൽകുകയാണു ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ കാലയളവിൽ ഒറ്റവരിയിൽ നിലനിന്ന മറ്റു ലേഖനങ്ങൾക്കു പലതിലും ഫലകം നൽകിയിട്ടുമില്ല. മാത്രമല്ല, വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിരലിലെണ്ണാവുന്നവരെ മാത്രമേ എനിക്കു ഫോണിൽക്കൂടിയോ ഫേസ്ബുക്കിൽക്കൂടിയോ പരിചയമുള്ളു. ഒരേ കാഴ്ച്ചപ്പാടും മനോഭാവവുമുള്ളവർ എന്നതുമാത്രമാണ് നമ്മെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഘടകം. ആയതിനാൽ ആരോടും പരിഭവത്തിന്റെ ആവശ്യമേ ഉദിക്കുന്നില്ല. വിക്കിപീഡിയ (മലയാളം) ഉന്നതിയിലെത്തണം എന്ന ആഗ്രഹമേയുള്ളു. തെറ്റായ പ്രവണതകളെ വിമർശിക്കുവാൻ സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറയുവാൻ മടിയൊന്നുമില്ല. അത് ഏതു വ്യക്തി എന്നല്ല, നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം മാത്രമേ അപ്പോൾ ഓർക്കൂ. കാരണം വ്യക്തികളെ ഞാൻ വെറുക്കുന്നില്ല. ശാസ്ത്രഅദ്ധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ വിശകലനം പല കാര്യങ്ങളിലും ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിമർശിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. അദ്ധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അതിനവകാശവുമുണ്ട് എന്നു കരുതുന്നയാളാണ് ഞാൻ. എന്റെ സംവാദത്താളിൽ എഴുതിയ ഈ സുഹൃത്ത് ആരാണെന്നറിയില്ല. അജ്ഞാതനായ ആ സുഹൃത്തിനെപ്പോലെ ഞാൻ ഒരു ഫലകത്തിലും ഒറ്റവരി ലേഖനമെന്നു ചേർത്തിട്ടില്ല. എന്റെ കാഴ്ച്ചപ്പാടിൽ ഒറ്റവരി ലേഖനമെങ്കിലും ഒരു വിഷയത്തെപ്പറ്റി ഉണ്ടായിരുന്നാൽ ഭാവിയിൽ അത് വികസിപ്പിക്കാമല്ലോ? പക്ഷെ, അത് ഒറ്റവരി ലേഖനമായി എത്രനാൾ കിടക്കണം എന്നു ഒരു സമയ പരിധി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ നന്നായിരുന്നു. ഇത് എന്റെ അഭ്യർത്ഥനയാണ്. അതുപോലെ മറ്റൊരു സുഹൃത്തിന്റെ എഴുത്തിനെപ്പറ്റി വിമർശിച്ചപോലെ, നാം ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമ്പോൾ നിഷ്പക്ഷരാവണം. പ്രത്യേകിച്ചും മതം, ജാതി ഇവയുടെ കണക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ. ഇവിടെയിത്ര പള്ളിയുണ്ട്, അമ്പലമുണ്ട് ഇവർ ഇന്ന വ്കിശ്വാസക്കാരാണ് എന്നൊക്കെ പറയുമ്പോൾ നമ്മുടെ കാഴ്ച്ചപ്പാടുകൾക്കു പ്രസക്തി കാണരുത്. ഇത് എന്റെ അഭിപ്രായം മാത്രമാണ്. ഇത് എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കണമെന്നുണ്ടോ? ചർച്ച ചെയ്തല്ലെ വിക്കിപീഡിയ പല നയങ്ങളും നടപ്പാക്കുന്നത്? ഞാനെന്താണൂ ചെയ്യേണ്ടത്, താങ്കൾ പറയൂ? --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 20:53, 10 ജനുവരി 2017 (UTC) നിർദ്ദേശത്തെ സർവാത്മനാ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. തെറ്റുകളുണ്ടായെങ്കിൽ നിർവ്യാജം ഖേദിക്കുന്നു. കൂടുതൽ ഊർജ്ജസ്വലമായി വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണ്. കൃത്യസമയത്ത് നിർദ്ദേശങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും അറിയിക്കുമല്ലോ? നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:18, 11 ജനുവരി 2017 (UTC) == Translation == Hello, could you please translate '''Automatic refresh''' to {{#language:ml}}? Thanks [[ഉപയോക്താവ്:-XQV-|-XQV-]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:-XQV-|സംവാദം]]) 20:23, 11 ജനുവരി 2017 (UTC) :Hi, dear [[ഉപയോക്താവ്:-XQV-|-XQV-]], unfortunately there is no exact Malayalam word to each and every English or foreign word. We have a custom prevailed in our language that to adopt that particular word as such into our language as a Malayalam word. So there is no exact word for Refresh in the sense of technological use and our people ordinarily termed it as '''ആട്ടോമാറ്റിക് റീഫ്രഷ് (Automatic refresh)''' . But literally it can stated as '''refresh = പുതുക്കൽ (Puthukkal) or ആയാസം തീർക്കൽ (Aayasam theerkkal)'''. The next word Auto has also no exact word in Malayalam. But usually the word '''സ്വയം (Swayam)''' using as a meaning of '''Auto'''. <ref>https://www.google.co.in/search?q=refresh+meaning+in+malayalam&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&ei=qsF3WJb5JMf_vgS_6rnACw</ref> :Then we can translate '''Automatic refresh = സ്വയം പുതുക്കൽ or സ്വയം ആയാസം തീർക്കൽ (swayam puthukkal or swayam aayasam theerkkal)'''. It seems that the first word is more beautiful and original {{പുഞ്ചിരി}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:10, 12 ജനുവരി 2017 (UTC) ==References== <references/> == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref group=survey>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref group=survey>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=53VAEAI Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 22:01, 13 ജനുവരി 2017 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&oldid=16205394 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:EGalvez (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> <references group=survey /> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == (''Sorry for writing in English'') <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=53VAEAI Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 19:39, 21 ഫെബ്രുവരി 2017 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&oldid=16205394 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:EGalvez (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 12ആം അല്ലെങ്കിൽ 75 ആം എന്നതിനു പകരം ലിപ്യന്തരണത്തിൽ 12ന്റെ കൂടെ ദീർഘചിഹ്നവും അനുസ്വാരവും നൽകി എഴുതാനാവുമോ അതിനെന്താണു വഴി? == [[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 19:18, 16 സെപ്റ്റംബർ 2017 (UTC) == അംഗീകാരത്തിന് നന്ദി == '''നവാഗത ശലഭപുരസ്കാരം''' നൽകിയതിനും '''സ്വതേ റോന്തുചുറ്റൽ അവകാശം''' നൽകിയതിനും സ്നേഹപൂർവ്വം നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. ഒരൽപം ഒഴിവ് കിട്ടിയാൽ ഇപ്പോൾ എന്റെ ലോകം ഇതാണ്. ഈ ഉത്തരവാദിത്തം എത്രകണ്ട് കാര്യക്ഷമമായി ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന് അറിയില്ല. എങ്കിലും ശ്രമിക്കാം. Kaitha Poo Manam 13:57, 18 ജനുവരി 2018 (UTC) == Difference between Position And direction == Are you absolutely sure you know what the P in GPS stands for Direction ? So you want to correct my 20 years of experience in advising 15 governments and security agencies? [[ഉപയോക്താവ്:Kaippally|Kaippally]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kaippally|സംവാദം]]) 02:09, 14 ഒക്ടോബർ 2018 (UTC) == വിക്കിസംഗമോത്സവം 2018 == <div style="background-color:#FAFAFA; color:#1C2069"> If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018/സ്വാഗതം/en|here for the English version]] </div> <div style="padding:5px; background-color:#F1F1DE;"> <div style="border:1px solid #C2dfff; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #E7FFFF; background: -moz-linear-gradient(top, #A7D7F9 0%, #7db9e8 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; font-family:Calibri, Verdana, sans-serif;"> <table width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" valign="top" border="0" style="background:transparent; font-size:14px;"> <tr> {| style="border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;" |- [[File:WikiSangamothsavam_2018_banner_2.svg|520px|upright|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018]] |- ! style="background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:.5em;" align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}, <span class="plainlinks"> മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2018]], 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വികാസ് ആഡിറ്റോറിയത്തിൽ വച്ച് നടക്കുന്നു.<br> കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018/പങ്കെടുക്കാൻ ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക. </span> സംഗമോത്സവത്തിലെ ഒന്നാം ദിനമായ ജനുവരി 19 ശനിയാഴ്ച രാവിലെ 10 ന് വിസംഗമോത്സവം ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുന്നതാണ്. അന്നേ ദിവസം വിക്കിവിദ്യാർത്ഥി സംഗമം, വിക്കിപീഡിയ പരിചയപ്പെടുത്തൽ, വിക്കിപീഡിയ തൽസ്ഥിതി അവലോകനം, വിവിധ സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ മുതലായവ നടക്കും. രാത്രി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ കുറിച്ച് ഓപ്പൺ ഫോറം ഉണ്ടാകും. രണ്ടാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 20 ഞായറാഴ്ച രാവിലെ പ്രാദേശിക ചരിത്ര രചന സംബന്ധിച്ച സെമിനാറോടെ സംഗമോത്സവം ആരംഭിക്കും. അന്നേ ദിവസവും വിവിധ സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ നടക്കും. രാത്രി വിക്കി ചങ്ങാത്തം ഉണ്ടാകും. മൂന്നാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 21 തിങ്കളാഴ്ച രാവിലെ മുതൽ വിക്കിജലയാത്രയാണ്. മുസിരിസ് പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളായ ജൂത ചരിത്ര മ്യൂസിയം പാലിയം കൊട്ടാരം മ്യൂസിയം സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ മ്യൂസിയം തുടങ്ങിയ 8 മ്യൂസിയങ്ങളും കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രം, തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രം, പട്ടണം പര്യവേക്ഷണം തുടങ്ങിയ കേന്ദ്രങ്ങളും ഒരു ദിവസം നീളുന്ന ഈ ജലയാത്രയിൽ സന്ദർശിക്കും. വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/{{BASEPAGENAME}}|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു. താങ്കളെ 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ വച്ച് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ.. സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി. [[User:Ranjithsiji|രൺജിത്ത് സിജി]] |}</div>--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 10:54, 15 ജനുവരി 2019 (UTC) </div> <!-- //ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B5%BC%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%97%E0%B4%82:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%95%E0%B5%BC എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji@mlwiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;">[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]</div></div> <div style="font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; "> പ്രിയ സുഹൃത്തേ,<br/> അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&action=edit&section=5 |class=mw-ui-progressive}} </div> കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC) </div> </div> </div> == സഹായമേശയിൽ ഇട്ട ചോദ്യത്തിനുള്ള അഭിപ്രായം == [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B8%E0%B4%B9%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%B6 സഹായമേശയിൽ] ഞാൻ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന് താങ്കൾക്ക് ഉത്തരമുണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി മറുപടി ചേർക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 05:06, 27 ഡിസംബർ 2019 (UTC) ==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #eec4d6; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 33px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;">[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]][[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|100px]] <div style="margin-right:1em; float:right;"></div></div> <div style="font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; "> പ്രിയ സുഹൃത്തേ,<br/> വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ദക്ഷിണേഷ്യൻ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി 1 ഫെബ്രുവരി 2020 - 31 മാർച്ച് 2020 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]] <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക!|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2020/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&action=edit |class=mw-ui-progressive}} </div> കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിത്തീർക്കുവാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:34, 31 ജനുവരി 2020 (UTC) </div> </div> </div> == കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ കാലാവധി == [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)#കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ_കാലാവധി]] കാണുക--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 20:27, 27 ജൂലൈ 2020 (UTC) == വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം == {| style="border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;" |- ! style="background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;" align=left | <span class="plainlinks"> പ്രിയ {{BASEPAGENAME}}, വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും. [[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]] വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. [[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:54, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC) |} == ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 == സുഹൃത്തുക്കളേ, വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. താങ്കളുടെ പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്. പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78 മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്. ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി! സസ്നേഹം, [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 01 നവംബർ 2026 == Hello, malayalamthil type cheyan samayam illathonda english letters use cheyune. [[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]] improve cheyanam. english wikipedia le [[:en:Deputy_mayor|Deputy mayor]] enna page translate cheythalum mathy [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 16:01, 1 നവംബർ 2026 (UTC) :പ്രതികരണത്തിന് നന്ദി. തീർച്ചയായും ആ പേജിലെ പ്രസക്തമായ വിവരങ്ങൾ സമയം കിട്ടുമ്പോലെ ചേർക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 17:00, 1 നവംബർ 2026 (UTC) ::നല്ല കാര്യം, ഞാനും സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കാം.[[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 17:06, 1 നവംബർ 2026 (UTC) == 03 നവംബർ 2026 == ഹലോ! നിങ്ങളുടെ [[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ|ലേഖനത്തിൽ]] ഞാൻ ധാരാളം തിരുത്തലുകൾ വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സമയം ലഭിക്കുമ്പോൾ ദയവായി അതൊന്ന് പരിശോധിക്കാമോ? എന്റെ മലയാളം നല്ലതാണെങ്കിലും, കൂടുതൽ പ്രൊഫഷണലുമായ ഭാഷാശൈലി ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് അത്ര പരിചയമില്ല. എന്റെ തിരുത്തലുകൾ പരിശോധിച്ച് ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയാൽ വളരെ ഉപകാരമായിരിക്കും. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 15:18, 3 നവംബർ 2026 (UTC) 5ghi5s38a260nxlaswr4z1kr2xf720w കന്ദരിയമഹാദേവക്ഷേത്രം, ഖജുരാഹോ 0 31465 4682560 3505327 2026-11-03T17:58:46Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോക പൈതൃക സ്മാരകങ്ങൾ]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682560 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kandariya Mahadeva Temple}} {{Infobox Mandir |image = Kandariya mahadeva temple.jpg |creator = Vidyadhara of the [[Chandela]]s |proper_name = ''Kandariya Mahadeva'' |date_built = ''circa'' 1050 |primary_deity = [[Shiva|Mahadeva]] |architecture = [[North India]]n |location = [[Khajuraho]], [[Madhya Pradesh]] }} [[മദ്ധ്യപ്രദേശ്|മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ]] [[ഖജുരാഹോ|ഖജുരാഹോയിലെ]] ഒരു [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രമാണ്‌]] '''കന്ദരിയമഹാദേവക്ഷേത്രം''' ([[ദേവനാഗരി]]:कंदरिया महादेव, IAST:Kandariyā Mahādeva). മദ്ധ്യകാലക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വലുതും, അലംകൃതവുമായ ക്ഷേത്രമാണ്‌ ഇത്. 999-ൽ [[ചന്ദേലരജപുത്രർ|ചന്ദേല രജപുത്രരാജവംശത്തിലെ]] ധൻ‌ഗദേവരാജാവാണ്‌ ഈ ശിവക്ഷേത്രം പണി കഴിപ്പിച്ചത്<ref name=ncert>Social Science, Our Pasts-II, NCERT Text Book in History for Class VII, Chapter 5, Rulers and Buildings, Page 62, ISBN 81 7450 724</ref>. ഖജുരാഹോ ചന്ദേലരജപുത്രരുടെ മതപരമായ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. ഇന്ന് ധാരാളം സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു കേന്ദ്രവുമാണ്‌. <!-- Khajuraho was once the religious capital of the Chandela Rajputs and today is one of the most popular tourist destinations in India. The Kandariya Mahadeva temple is the largest of the Western group of temples and was built by Vidyadhara, arguably one of the greatest Chandela kings. The temple was built around 1050 on Hindu beliefs dating back to 1000 BC;--> == ഘടന == ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാനശിഖരം 31 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ നിൽക്കുന്നു. ഇത് ശിവന്റെ മഹാമേരുവിന്റെ പ്രധിനിധാനം ചെയ്യുന്നു. പ്രധാനശിഖരത്തെച്ചുറ്റി 84 ചെറിയ ശിഖരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. അലംകൃതമായ ഒരു കവാടം, തുടർന്ന് ഒരു പ്രവേശനമണ്ഡപം, അതിനുശേഷം മഹാമണ്ഡപം എന്നറിയപ്പെടുന്ന വിശാലമായ അറയും, ഏറ്റവും ഒടുവിൽ ഗർഭഗൃഹം എന്നറിയപ്പെടുന്ന അറയും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അന്തർഭാഗം. മഹാമണ്ഡപത്തിൽ നൃത്തവും മറ്റും അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു<ref name=ncert/>. മഹാമണ്ഡപം കഴിഞ്ഞുള്ള ഗർഭഗൃഹത്തിലാണ്‌ മാർബിളിലുള്ള ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ട. രജപുത്രരുടെ കാലത്ത് രാജാവിനും രാജാവിന്റെ അടുത്ത ബന്ധുക്കൾക്കും, പൂജാരികൾക്കും മാത്രമേ ഗർഭഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശനം അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ. ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിലെ രാജകീഴക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സാധാരണക്കാർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. == സം‌രക്ഷണം == [[ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ|ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർ‌വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] സം‌രക്ഷണത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രം, യുനെസ്കോയുടെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌. == കൂടുതൽ അറിവിന്‌ == *[[ഖജുരാഹോ]] == അവലംബം == <references/> {{Khajuraho Group of Monuments}} {{hindu-temple-stub}} [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യയിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[Category:മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ]] puhvzyphfxbrillw7evfy5fwfm03v35 തോമസ് ആൽ‌വ എഡിസൺ 0 31582 4682631 4682227 2026-11-03T23:47:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682631 wikitext text/x-wiki തോമസ് ആൽവ എഡിസൺ (ഫെബ്രുവരി 11, 1847 - ഒക്ടോബർ 18, 1931) ഒരു അമേരിക്കൻ കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനും വ്യവസായിയുമാണ്.[1][2][3] വൈദ്യുതോർജ്ജ ഉൽപ്പാദനം, ബഹുജന ആശയവിനിമയം, ശബ്ദ റെക്കോർഡിംഗ്, ചലനചിത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നിരവധി ഉപകരണങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[4] ഫോണോഗ്രാഫ്, മോഷൻ പിക്ചർ ക്യാമറ, ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് ബൾബിൻ്റെ ആദ്യകാല പതിപ്പുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ ആധുനിക വ്യാവസായിക ലോകത്ത് വ്യാപകമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്.[5] നിരവധി ഗവേഷകരോടും ജീവനക്കാരോടും ഒപ്പം പ്രവർത്തിച്ച്, സംഘടിത ശാസ്ത്രത്തിൻ്റെയും ടീം വർക്കിൻ്റെയും തത്ത്വങ്ങൾ കണ്ടുപിടിത്ത പ്രക്രിയയിൽ പ്രയോഗിച്ച ആദ്യ കണ്ടുപിടുത്തക്കാരിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം,  ആദ്യത്തെ വ്യാവസായിക ഗവേഷണ ലബോറട്ടറി സ്ഥാപിച്ചു.[6][[File:A day with Thomas A. Edison.webm|thumb|thumbtime=1|upright=1.1|{{en}} ''A Day with Thomas Edison'' (1922)]] എഡിസൺ വളർന്നത് അമേരിക്കൻ മിഡ്‌വെസ്റ്റിലാണ്. തൻ്റെ കരിയറിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു ടെലിഗ്രാഫ് ഓപ്പറേറ്ററായി പ്രവർത്തിച്ചു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യകാല കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾക്ക് പ്രചോദനമായി. 1876-ൽ, ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ മെൻലോ പാർക്കിൽ അദ്ദേഹം തൻ്റെ ആദ്യത്തെ ലബോറട്ടറി സൗകര്യം സ്ഥാപിച്ചു, അവിടെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യകാല കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഫ്ലോറിഡയിലെ ഫോർട്ട് മിയേഴ്‌സിൽ വ്യവസായികളായ ഹെൻറി ഫോർഡ്, ഹാർവി എസ്. ഫയർസ്റ്റോൺ എന്നിവരുമായി സഹകരിച്ച് ഒരു ബൊട്ടാണിക്കൽ ലബോറട്ടറിയും ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോയായ ബ്ലാക്ക് മരിയ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ലബോറട്ടറിയും സ്ഥാപിച്ചു.  1,093 യുഎസ് പേറ്റൻ്റുകളും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെ പേറ്റൻ്റുകളും സ്വന്തം പേരിലുള്ള  എഡിസൺ അമേരിക്കൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[7] രണ്ടുതവണ വിവാഹം കഴിച്ച എഡിസൺ ആറു കുട്ടികളുടെ പിതാവായിരുന്നു. 1931-ൽ പ്രമേഹംമൂലമുള്ള സങ്കീർണതകളാൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചു. == ബാല്യം == [[പ്രമാണം:HABS OHIO,22-MILA,1-1.jpg|thumb|എഡിസൺ ജനിച്ച സ്ഥലം]] മിലാനിലെ ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിലാണ് എഡിസൺ ജനിച്ചത്. കാനഡയിൽ നിന്നും അമേരിക്കയിലേക്ക് കുടിയേറിയവരായിരുന്നു എഡിസൻറെ മാതാപിതാക്കൾ.പിതാവിൻറെ പേര് സാം എഡിസൺ. അദ്ദേഹം മിലാനിൽ മരക്കച്ചവടം നടത്തിവരികയായിരുന്നു. മാതാവ് നാൻസി എഡിസൺ<ref>{{Cite web |url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType |title=National Historic Landmarks Program (NHL) |access-date=2013-02-11 |archive-date=2011-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808185308/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType |url-status=dead }}</ref>. നാൻസിയുടെയും സാമിൻറെയും ഏഴാമത്തെ മകനായി 1847 ഫെബ്രുവരി 11-നാണ് എഡിസൺ ജനിച്ചത്. എഡിസണ് എട്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ കുടുംബം പോർട്ട് ഹൂറണിലേക്ക് സ്ഥലം മാറി. [[Rebellions of 1837|മക്കെൻസി റെബലിയൺ]] എന്ന പരാജയപ്പെട്ട കലാപത്തിൽ പങ്കെടുത്തതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന് നാടുവിടേണ്ടിവന്നത്.<ref>http://www.nps.gov/edis/historyculture/samuel-and-nancy-elliott-edison.htm</ref> ഡച്ച് പൈതൃകമാണ് തനിക്കുള്ളതെന്നാണ് എഡിസൺ അവകാശപ്പെട്ടത്.<ref name="Baldwin">{{cite book | last = Baldwin | first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | url = https://archive.org/details/edisoninventingc00bald | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] | year = 1995 | pages = [https://archive.org/details/edisoninventingc00bald/page/n26 3]–5 | isbn = 978-0-7868-6041-8 }}</ref> [[പ്രമാണം:Young Thomas Edison.jpg|thumb|left|തോമസ് എഡിസൺ കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ.]] ആ വർഷം തന്നെ എഡിസണെ വിദ്യാലയത്തിൽ ചേർത്തു. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ സമയത്ത് എഡിസൺ ശ്രദ്ധയുള്ള വിദ്യാർത്ഥിയായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. റെവറന്റ് എങ്കിൾ എന്ന അദ്ധ്യാപകൻ എഡിസണെ "[[wikt:addled|പതറിയ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ]]" എന്നുവിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂന്നു മാസത്തോടെ എഡിസൺ സ്കൂളിലേക്കുള്ള പോക്ക് നിർത്തി. വിദ്യാലയ പഠനം മുടങ്ങിയതിൽ പിന്നെ അമ്മതന്നെയായിരുന്നു എഡിസൻറെ അദ്ധ്യാപിക. എഡിസൻറെ കഴിവുകൾ പുറത്ത് കൊണ്ടു വരുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ച വ്യക്തി അദ്ദേഹത്തിൻറെ അമ്മതന്നെയാണ്. "എന്റെ അമ്മയാണെന്നെ ഞാനാക്കിയത്. അവർ എന്റെ കഴിവുകളിൽ ഉറച്ച വിശ്വാസമുള്ളവരും സത്യസന്ധയുമായിരുന്നു. എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ടെന്നും നിരാശപ്പെടുത്താതിരിക്കാൻ ഒരാളുണ്ടെന്നും തോന്നിയിരുന്നു" എന്നും എഡിസൺ പ്രസ്താവിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web| url=http://www.nps.gov/edis/home_family/fam_album.htm| title=Edison Family Album| publisher=US National Park Service| accessdate=March 11, 2006| archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTYO7Sd?url=http://www.nps.gov/edis/home_family/fam_album.htm| archivedate=2010-12-06| url-status=live}}</ref> ഇക്കാലത്താണ് നാൻസി എഡിസണ് ഒരു ശാസ്ത്രപുസ്തകം സമ്മാനിച്ചത്. 'സ്കൂൾ ഓഫ് നാച്വറൽ ഫിലോസഫി' (രചയിതാവ് ആർ. ജി. പാർക്കർ) എന്നതായിരുന്നു പുസ്തകത്തിൻറെ പേര്. എഡിസണ് കിട്ടിയ ആദ്യത്തെ ശാസ്ത്രപുസ്തകമാണിത്. വിവിധ ശാസ്ത്രപരീക്ഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് അതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. == വിവാഹവും കുട്ടികളും == [[File:Mina Edison 1906.jpg|thumb|right|1906-ൽ മിന എഡിസൺ]] [[ഡിസംബർ 25]] [[1871]]ൽ 24ആം വയസിൽ എഡിസൺ 16 വയസുള്ള മേരി സ്റ്റിൽ‌വെല്ലിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മേരി എല്ലാ കാര്യത്തിലും എഡിസണിനെ സഹായിച്ചു. തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ബുദ്ധിസാമർത്ഥ്യത്തെ അവർ അംഗീകരിച്ചു. അവർക്ക് മൂന്ന് കുട്ടികൾ ആയിരുന്നു : * മരിയൻ എസ്റ്റെല്ലെ എഡിസൺ (1873–1965), ചെല്ലപ്പേര്: "ഡോട്ട്" * തോമസ് ആൽ‌വാ എഡിസൺ, ജൂനിയർ (1876–1935), ചെല്ലപ്പേര് "ഡാഷ്" * വില്യം ലെസ്ലീ എഡിസൺ (1878–1937)<ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Older Son To Sue To Void Edison Will; William, Second Child Of The Inventor's First Marriage, Sees Leaning To Younger Sons. Charges Undue Influence Attacks Power Of Executors, Holding Father Was Failing When Codicil Was Made. Older Son To Sue To Void Edison Will W.L. Edison An Inventor. Charles Confers With Counsel. |url= |quote=The will of Thomas A. Edison, filed in Newark last Thursday, which leaves the bulk of the inventor's $12 million estate to the sons of his second wife, was attacked as unfair yesterday by William L. Edison, second son of the first wife, who announced at the same time that he would sue to break it. |publisher=[[New York Times]] |date=[[October 31]], [[1931]] |accessdate=2007-07-21 }}</ref> പക്ഷേ മേരി അധികനാൾ ജീവിച്ചില്ല. മൂന്നു കുട്ടികളേയും എഡിസണെ ഏല്പ്പിച്ചിട്ട് മേരി മരിച്ചു. മേരിയുടെ മരണം എഡിസന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഏറെ ആഘാതമുണ്ടാക്കി. പിന്നീട് 1886 ഫെബ്രുവരി 24-ന്,തന്റെ 39-ാം വയസ്സിൽ എഡിസൺ ഇരുപത്കാരിയായ ''മിന മില്ലറിനെ''(1866 - 1947) വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Thomas_Edison%27s_Children |title=Thomas Edison's Children |date=December 16, 2010 |work=IEEE Global History Network |publisher=IEEE |accessdate=June 30, 2011}}</ref> ചാത്ത്വോക്കാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂഷന്റെ കോ-ഫൗണ്ടറും,ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്ന ലൂയിസ് മില്ലറിന്റെ മകളാണ് മിന.മിനയ്ക്കും മൂന്ന് മക്കളുണ്ടായി. *മദലീനി എഡിസൺ (1888-1979) [[ജോൺ ഇറെ സ്ലോയൈൻ]] -നെ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite news |coauthors= |title=Madeleine Edison a Bride. Inventor's Daughter Married to J. E. Sloan by Mgr. Brann |url= |quote= |work=New York Times |date=June 18, 1914}}</ref><ref>{{cite news |coauthors= |title=Mrs. John Eyre Sloane Has a Son at the Harbor Sanitarium Here |url= |quote= |work=New York Times |date=January 10, 1931}}</ref> *ചാൾസ് എഡിസൺ (1890 1969) ന്യൂ ജേഴ്സിയുടെ ഗവർണർ (1941 - 1944) അച്ഛന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം വ്യവസായങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തത് ചാൾസ് എഡിസണായിരുന്നു.<ref>{{cite news |title=Charles Edison, 78, Ex-Governor Of Jersey and U.S. Aide, Is Dead |date=August 1969 |work=New York Times}}</ref> *തിയഡോർ മില്ലെർ എഡിസൺ (1898 - 1992) , (എം.ഐ.ടി. ഫിസിക്സ് 1923) 80-ഓളം പേറ്റന്റുകൾക്ക് ഉടമ. == ആദ്യകാല തൊഴിൽ == [[പ്രമാണം:Edison and phonograph edit1.jpg|thumb|200px|തന്റെ ഫോണോഗ്രാഫുമായി എഡിസൺ ഇരിക്കുന്ന ചിത്രം. [[Mathew Brady|മാത്യൂ ബ്രാഡി]] 1877-ൽ എടുത്തത്.]] ആദ്യകാല തൊഴിൽ പോർട്ട് ഹ്യൂറോണിൽ നിന്ന് ഡിട്രോയിറ്റിലേക്ക് ഓടുന്ന ട്രെയിനുകളിൽ പത്രങ്ങൾ, മിഠായികൾ, പച്ചക്കറികൾ എന്നിവ വിൽക്കുന്നവനായാണ് തോമസ് എഡിസൺ തൻ്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. 13 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആഴ്ചയിൽ 50 ഡോളർ ലാഭം നേടി, അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇലക്ട്രിക്കൽ, കെമിക്കൽ പരീക്ഷണങ്ങൾക്കുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിലേക്കാണ് പോയത്.[21] 15 വയസ്സിൽ, 1862-ൽ, ഓടുന്ന ഒരു ട്രെയിനിൽ ഇടിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് 3 വയസ്സുള്ള ജിമ്മി മക്കെൻസിയെ അദ്ദേഹം രക്ഷിച്ചു.[22] ജിമ്മിയുടെ പിതാവ്, മിഷിഗണിലെ മൗണ്ട് ക്ലെമെൻസിലെ സ്റ്റേഷൻ ഏജൻ്റ് ജെ. യു. മക്കെൻസി, നന്ദിപൂർവ്വം എഡിസണെ ടെലിഗ്രാഫ് ഓപ്പറേറ്ററായി പരിശീലിപ്പിച്ചു.   എഡിസന്റെ ആദ്യ ടെലിഗ്രാഫി ജോലി ഗ്രാന്റ് ട്രങ്ക് റെയിൽവേയിൽ, പോർട്ട്‌ ഹ്യൂറോണിന് അകലെയുള്ള സ്ട്രാറ്റ്ഫോർഡ് ജംഗ്ഷനിലായിരുന്നു. [2 3]രണ്ട് ട്രെയിനുകൾ കൂട്ടിയിടിച്ചതിൻ്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്ത് ജോലിയിൽ നിന്ന് പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ അദ്ദേഹം ഗുണപരമായ വിശകലനം പഠിക്കുകയും രാസ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു.[24][25][26] റോഡിൽ പത്രങ്ങൾ വിൽക്കാനുള്ള പ്രത്യേക അവകാശം എഡിസൺ നേടി, കൂടാതെ നാല് പേരുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം ഗ്രാൻഡ് ട്രങ്ക് ഹെറാൾഡ് ടൈപ്പ് ചെയ്ത് അച്ചടിച്ചു, അത് തൻ്റെ മറ്റ് പേപ്പറുകൾക്കൊപ്പം വിറ്റു.[26] ഒരു ബിസിനസുകാരനെന്ന നിലയിൽ എഡിസൻ്റെ കഴിവുകൾ കണ്ടെത്തിയതിനാൽ ഇത് സംരംഭകത്വ സംരംഭങ്ങളുടെ നീണ്ട നിരയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു. ആത്യന്തികമായി, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സംരംഭകത്വം 14 ഓളം കമ്പനികളുടെ രൂപീകരണത്തിന് കേന്ദ്രമായിരുന്നു, ജനറൽ ഇലക്ട്രിക് ഉൾപ്പെടെ, മുമ്പ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൊതു വ്യാപാര കമ്പനികളിലൊന്നായിരുന്നു.[27][28] 1866-ൽ, 19-ആം വയസ്സിൽ, എഡിസൺ കെൻ്റക്കിയിലെ ലൂയിസ്‌വില്ലിലേക്ക് താമസം മാറി, അവിടെ വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനിലെ ജീവനക്കാരനെന്ന നിലയിൽ, അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ് ബ്യൂറോ ന്യൂസ് വയറിൽ ജോലി ചെയ്തു. അവിടെ അദ്ദേഹം രാത്രി ഷിഫ്റ്റിനായി അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ടു വിനോദങ്ങളായ വായനയിലും പരീക്ഷണങ്ങളിലും കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിക്കുന്നതിന് സഹായകമായി. ഒടുവിൽ, രണ്ടാമത്തെ വിനോദം  അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജോലി നഷ്ടപ്പെടുത്തി. 1867-ൽ ഒരു രാത്രി, അദ്ദേഹം ഒരു ലെഡ്-ആസിഡ് ബാറ്ററിയുമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ സൾഫ്യൂറിക് ആസിഡ് തറയിൽ ഒഴിച്ചു. അത് ഫ്ലോർബോർഡുകൾക്കിടയിലും  അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ബോസിൻ്റെ മേശക്കടിയിലേക്കും ഒഴുകി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എഡിസണെ പുറത്താക്കി.[29] അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യ പേറ്റൻ്റ് ഇലക്‌ട്രിക് വോട്ട് റെക്കോർഡർ, യു.എസ്. പേറ്റൻ്റ് 90,646, 1869 ജൂൺ 1-ന് അനുവദിച്ചു.[30] യന്ത്രത്തിന് ആവശ്യക്കാർ കുറവായതിനാൽ, താമസിയാതെ എഡിസൺ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി. ആ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഉപദേഷ്ടാക്കളിൽ ഒരാൾ  സഹ ടെലിഗ്രാഫറും കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനുമായിരുന്ന ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ലിയോനാർഡ് പോപ്പ് ആയിരുന്നു. ദരിദ്രരായ യുവാക്കളെ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീടായ 'എലിസബത്തി'ൻ്റെ ബേസ്‌മെൻ്റിൽ താമസിക്കാനും ജോലി ചെയ്യാനും എഡിസൺ അനുവദിച്ചു, അതേസമയം എഡിസൺ ഗോൾഡ് ഇൻഡിക്കേറ്റർ കമ്പനിയിൽ  സാമുവൽ ലോസിനുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്തു. 1869 ഒക്ടോബറിൽ പോപ്പും എഡിസണും  സ്വന്തം കമ്പനി സ്ഥാപിച്ച് ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയർമാരായും കണ്ടുപിടുത്തക്കാരായും ജോലി ചെയ്തു. 1874-ൽ ഒരേസമയം രണ്ടു സന്ദേശങ്ങൾ അയയ്‌ക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു മൾട്ടിപ്ലക്‌സ് ടെലിഗ്രാഫിക് സംവിധാനം എഡിസൺ വികസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.[31]{{multi-listen start}} {{multi-listen item|filename=Thomas Edison Mary had lamb.ogg|title=മേരി ഹാഡ് എ ലിറ്റിൽ ലാമ്പ്|description=എഡിസൺ പറയുന്നു "മേരി ഹാഡ് എ ലിറ്റിൽ ലാമ്പ്"[[Ogg|ഒ.ജി.ജി.]]}} {{multi-listen end}} == മെൻലോ പാർക്ക് == [[പ്രമാണം:Menlo Park Laboratory.JPG|left|thumb|300px|മിച്ചിഗനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഡിയർ ബോർണിലെ ഗ്രീൻ ഫീൽഡ് എന്ന ഗ്രാമത്തെ ഹെൻറി ഫോർഡ് മ്യൂസിയത്തിൽ പുനഃനിർമ്മാണം നടത്തിയ,എഡിസണിന്റെ മെൻലോ പാർക്കിലെ ലബോറട്ടറി.]] എഡിസൺ നടത്തിയ പ്രാധാനപ്പെട്ട ഒരു മാറ്റം എന്നത്,മിഡിൽസെക്സ് രാജ്യമായ ന്യൂ ജേഴ്സിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രാരിറ്റൻ നഗരത്തിന് അടുത്തായുള്ള മെൻലോ പാർക്കിൽ പണിത ഇൻഡസ്റ്റ്രിയൽ റിസർച്ച് ലാബ് ആയിരുന്നു.ഈ ലാബ് എഡിസണിന്റെ മേലുള്ള ആദരവിന്റെ സൂചകമായി ഈ ലാബിന് ''എഡിസൺ'' എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു.ഇത് നിർമ്മിച്ചത് എഡിസന്റെ ക്വാഡറപ്ലെക്സ് ടെലെഗ്രാഫ് വിറ്റ് കിട്ടിയ പണം കൊണ്ടായിരുന്നു. ഈ ടെലഗ്രാഫിനെ ലോകത്തോട് പരിചയപ്പെടുത്തിയതിനുശേഷം, $4,000 മുതൽ $5,000 വരെ അതിന്റെ വില നിശ്ചയിക്കാമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം ശരിയാണെന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല,അതുകൊണ്ടുതന്നെ എഡിസൺ വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനോടുള്ള ഒരു കരാറിൽ ഒപ്പിട്ടു.അദ്ദേഹത്തെ തീർത്തും ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ആ ടെലഗ്രാഫിന് ഇന്നത്തെ $208,400 വിലവരുന്ന അന്നത്തെ $10,000 അത് വിൽക്കപ്പെട്ടു.അത് അദ്ദേഹം വളരെ സന്തോഷത്തോടെതന്നെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.bounceenergy.com/blog/2013/02/happy-birthday-thomas-edison/ |title=Happy Birthday, Thomas Edison! |last=Trollinger |first=Vernon |work=Bounce Energy |date=February 11, 2013 |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2013-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602160113/http://www.bounceenergy.com/blog/2013/02/happy-birthday-thomas-edison/ |url-status=dead }}</ref>ഈ ''ക്വാഡറപ്ലെക്സ് ടെലെഗ്രാഫ്'' തന്നെയായിരുന്നു എഡിസണിന്റെ ധനപരമായ ആദ്യത്തെ വിജയം,അതോടെതന്നെ മെൻലോ പാർക്ക്, സ്ഥിരമായ സാങ്കേതിക ശാസ്‌ത്ര സംബന്ധിയായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾക്കും, അതിന്റെ പരിപോഷണത്തിനുമായുള്ള ആദ്യത്തെ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂഷനായി മാറി.മെൻലോ പാർക്കിൽ വച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മിക്ക കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾക്കും നിയമപരമായി എഡിസൺ ആർഹനായിരുന്നു,എഡിസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അങ്ങനെ ധാരാളം തൊഴിലാളികൾ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും, അതിന്റേതായ റിസർച്ചുകളും നടത്തി.അവിടത്തെ തൊഴിലാളികൾ എഡിസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നേതൃത്വം നടത്താനായി വിധിക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു, കൂടാതെ അദ്ദേഹം അവരെ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കാനായി കൂടുതൽ ഊർജ്ജം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഉപദേശകനായ ഇലക്ട്രിക് എഞ്ചിനീയർ [[വില്ല്യം ജോസെഫ് ഹാമെർ]] 1879 ഡിസമ്പറിനാണ് എഡിസണിന്റെ കീഴെ ലബോറട്ടറി അസിസ്റ്റന്റായി ജോലി ആരംഭിച്ചത്.എഡിസണിന്റെ ടെലഫോൺ, ഫോണോഗ്രാഫ്, ഇലക്ട്രിക് റെയിൽവേ, അയേൺ ഒറെ സെപ്പറേറ്റർ,ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റിങ്ങ് എന്നിവയും കൂടാതെ മറ്റുപല കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളിലും ജോസഫ് എഡിസണിനെ സഹായിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലും, അതിൽ നടത്തേണ്ടിയിരുന്ന പരീക്ഷണങ്ങളിലും, അതിന്റെ ഫലമായി രേഖപ്പെടുത്തേണ്ട രേഖകളിലും ജോസഫ് പ്രാഥമികമായ സഹായം മാത്രമേ ചെയ്തിരുന്നുള്ളൂ.തുടർന്ന് 1880 -ന് ജോസഫ് എഡിസൺ ലാമ്പ് വർക്കിന്റെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.ജോസഫിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ, ജെനറൽ മാനേജറായ [[ഫ്രാൻസിസ് റോബിൻസ് അപ്പ്ട്ടോൺ]] -ന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന സൂത്രങ്ങൾ പിന്നീട് 50,000 ലാമ്പുകളായി മാറി.എഡിസണിന്റെ വാക്കുകളനുസരിച്ച് , ജോസഫ് ഹാമെർ " ഇൻകാന്റസെന്റ് ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റിങ്ങ് -ന്റെ ഒരു നിർമ്മാതാവാണ്".<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |url=https://archive.org/details/isbn_9781599862163 |last=Biographiq |year=2008 |isbn=9781599862163 |page=9 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>1883 -ൽ, ഗണിതജ്ഞനാകാനുള്ള മികവുള്ളയാളും, നാവൽ ഓഫീസറും,ആയ [[ഫ്രാങ്ക് ജെ. സ്പ്രാഗ്വ]] എഡ്വാർഡ് എച്ച്. ജോൺസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എഡിസൺ ഓർഗനൈസേഷനിൽ ചേർന്നു.മെൻലോ പാർക്കിലെ ലബോറട്ടിറിയുടെ ഗണിതപരമായ രീതികൾ മികച്ചതാക്കാൻ സ്പ്രാഗ്വായുടെ സംഭാവനകൾ സഹായിച്ചു.എന്നിരുന്നാലും, പൊതുവായി ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം എഡിസൺ ഗണിതപരമായ രീതികൾ കൂടുതലായും ഉപയോഗിക്കാത്ത ആളാണെന്നാണ്,പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുറിപ്പുകൾ നമ്മെ മനസ്സിലാക്കി തരുന്നത്, ഫ്രാൻസിസ് റോബിൻസ് അപ്പ്ട്ടോൺ പോലുള്ള എഡിസണിന്റെ അസിസ്റ്റന്റുകൾ സംഘടിപ്പിച്ച ഗണിത സംഗമങ്ങളിൽ എഡിസൺ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയോടെ ഗണിതത്തെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു എന്നാണ്, ഉദാഹരണത്തിന് ലാമ്പ് റെസിസ്റ്റൻസടങ്ങിയ ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ അതിന്റെ അവസ്ഥ അറിയാനുള്ള ഘടകം ഓം നിയമവും, ജൂൾ നിയമവുമൊക്കെയാണല്ലോ.....<ref>{{cite web |url=http://edison.rutgers.edu/ |title=The Thomas A. Edison Papers |publisher=Edison.rutgers.edu |accessdate=January 29, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5QWPkyLnu?url=http://edison.rutgers.edu/ |archivedate=2007-07-22 |url-status=live }}</ref> എഡിസണിന്റെ പേറ്റന്റുകളെല്ലാം ആവശ്യവസ്തുക്കളുടെ പേറ്റന്റുകളായിരുന്നു, പ്രകൃതിയിലെ രാസവസ്തുക്കളും, മെക്കാനിക്കൽ ഉത്പന്നങ്ങളും, ഇലക്ട്രിക്കൽ വസ്തുക്കളുടെ പ്രവർത്തനവും, പുതിയ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും അടങ്ങുന്ന ആ പേറ്റന്റുകളെല്ലാം അദ്ദേഹം 17 വർഷക്കാലത്തോളം സംരക്ഷിച്ചു.അതിൽ ഒരു ഡസനോളം ഡിസൈൻ പേറ്റന്റുകളായിരുന്നു, അവയെല്ലാം 14 വർഷക്കാലം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.എല്ലാ പേറ്റന്റുകളേപോലേയും, എഡിസണിന്റെ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നത് പ്രിയർ ആർട്ടിന്റെ സഹായത്തോടെയാണ്.എന്നാൽ ഫോണോഗ്രാഫ് പേറ്റന്റിൽ ശബ്ദത്തെ റെക്കോർഡ് ചെയ്യുകയും, പുറത്തുവിടുകയും, ചെയ്യുന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യയെ വളരെ അത്ഭുതപൂർവ്വമായാണ് വിവരിക്കുന്നത്.<ref>Evans, Harold, "They Made America." Little, Brown and Company, New York, 2004. ISBN 978-0-316-27766-2. p. 152.</ref> ഏതാണ്ട് ഒരു ദശകം ആകുമ്പോഴേക്കും എഡിസണിന്റെ മെൻലോ പാർക്ക് ലബോറട്ടറി രണ്ട് ബ്ലോക്ക് നഗരങ്ങൾക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാവുന്ന വിധം വലുതാക്കി കഴിഞ്ഞു.എഡിസൺ ആഗ്രഹിച്ചത് ഈ ലബോറട്ടറി "സങ്കൽപ്പിക്കാവുന്ന എല്ലാ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കളുടേയും കലവറ ആയിരിക്കണം" എന്നായിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.minrec.org/labels.asp?colid=737 |title=Thomas Alva Edison (1847-1931) |last=Wilson |first=Wendell E. |work=The Mineralogical Record |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2013-04-15 |archive-url=https://archive.today/20130415080355/http://www.minrec.org/labels.asp?colid=737 |url-status=dead }}</ref>1887 -ലെ ഒരു പത്രവാർത്ത ഇതിന്റെ ഗൗരവത്തെ എടുത്തു പറയുകയും, ആ ലാബിൽ 800-ഓളം രാസവസ്തുക്കളും, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള സ്ക്രൂകളും, എല്ലാ അളവിലുമുള്ള നീഡിലുകളും, എല്ലാ ഇനത്തിലുമുള്ള ചരടുകളു, വയറുകളും, മനുഷ്യന്റെ മുടികളും, കുതിരകളും,പശുക്കളും, മുയലുകളും, ആടുകളും, ഒട്ടകങ്ങളും,ഇളക്കക്കാരികളും,സിൽക്കുകളും, ശലഭകോശങ്ങളും,കുളമ്പുകളും, തിമിംഗിലത്തിന്റെ പല്ലുകളും, മാനിന്റെ കൊമ്പുകളും, ആമയുടെ പുറന്തോടും,കോർക്കുകളും, മരപ്പശകളും,മിനുക്കെണ്ണകളും, എണ്ണകളും, ഒട്ടകപക്ഷിയുടെ തൂവലുകളും, മയിലിന്റെ പീലികളും, ജെറ്റുകളും,കുന്തിരിക്കങ്ങളും, റബറുകളും, എല്ലാതരം ലഹരി വസ്തുക്കളും എല്ലാം അവിടെയുണ്ട്, ആ വസ്തുക്കളുടെ നിര അങ്ങനെ ...അങ്ങനെ പോകുന്നു. എഡിസണിന്റെ പ്രസംഗ പീഠത്തിൽ സർ ജോഷുവ റെയ്നോൾഡ്സ് -ന്റെ പ്രശസ്തമായ വരികൾ എഴുതിയ ഒരു പ്ലക്കാർഡും വച്ചിട്ടുണ്ട്:"മനുഷ്യനിലെ യഥാർത്ഥ തൊഴിലിനെകുറിച്ചുള്ള ചിന്തയെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ലോകത്ത് ഒരു ഉപകരണവുമില്ല."<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,752631,00.html |title=AERONAUTICS: Real Labor |work=[[Time (magazine)|TIME Magazine]] |date=December 8, 1930 |accessdate=January 10, 2008 |archive-date=2008-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125035516/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,752631,00.html |url-status=dead }}</ref> ഈ വരികൾ ഇവിടെ മാത്രമല്ല, മറ്റു പല സ്ഥലങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. മെൻലോ പാർക്കിനോടൊപ്പംതന്നെ, എഡിസൺ കച്ചവടസംബന്ധമായതും,അതിലുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾവച്ച് അറിവിന്റെ നാനാപുറങ്ങൾ തുറക്കുന്നതുമായ ആദ്യത്തെ ലബോറട്ടറി നിർമ്മിക്കുയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/gilded-age/essays/edison%E2%80%99s-laboratory |title=Edison's Laboratory |last=Israel |first=Paul |work=The Gilder Lehrman Institute of American History |accessdate=February 24, 2013}}</ref> === കാർബൺ ടെലിഫോൺ ട്രാൻസ്‌മിറ്റർ === 1877–78 സമയത്ത് എഡിസൺ [[carbon microphone|കാർബൺ മൈക്രോഫോൺ]] നിർമിച്ചു. 1980-കൾ വരെ ബെൽ റിസീവറിനൊപ്പം ഇതുപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇതിന്റെ പേറ്റന്റിനെച്ചൊല്ലി ദീർഘനാൾ നീണ്ടുനിന്ന നിയമയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ [[Emile Berliner|എമിൽ ബെർലിനറല്ല]], എഡിസണാണ് ഇതിന്റെ പേറ്റന്റവകാശം എന്ന് 1892-ൽ ഫെഡറൽ കോടതി വിധിച്ചു. 1920-കളിൽ റേഡിയോ സംപ്രേഷണത്തിനും പൊതുയോഗങ്ങളിലും മറ്റും കാർബൺ മൈക്രോഫോൺ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ===വൈദ്യുത പ്രകാശം=== [[File:Edison bulb.jpg|thumb|എഡിസണിന്റെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ വൈദ്യുത ലാമ്പ്,ഡിസമ്പർ 1879 -ന് മെൻലോ പാർക്കിലെ പൊതു പ്രദർശനത്തിന് വച്ചു.]] 1878 -കളിൽ എഡിസൺ വൈദ്യുതപ്രാകശത്തിന്റെ ഒരു സിസ്റ്റത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആ പ്രകാശം ഗാസുകൊണ്ടും, എണ്ണകൊണ്ടും നിർമ്മിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.<ref>Howard B. Rockman, Intellectual Property Law for Engineers and Scientists, John Wiley & Sons - 2004, page 131</ref>നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ഇൻകാന്റസെന്റെ ലാമ്പ് ഉണ്ടാക്കുന്നതിന്റെ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഉപകരണസാമഗ്രികൾ ശേഖരിച്ചുകൊണ്ട് തുടങ്ങി, എന്നാൽ കുറച്ചെണ്ണം അതിന്റകത്തെ നിർമ്മാണത്തിന് ആവശ്യമായിരുന്നു. ധാരാളം പഴയ കണ്ടുപിടിത്തക്കാർ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലാമ്പ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു, [[അലസ്സാൻഡ്രോ വോൾട്ട|അലസ്സാൻഡ്രോ വോൾട്ടയുടെ]] 1800കളിലെ തിളങ്ങുന്ന വയറിന്റെ നിർമ്മാമഴും, [[ഹെൻറി വുഡ് വാർഡ്|ഹെൻറി വുഡ് വാർഡിന്റേയും]], [[മാത്യു എവൻസ്.|മാത്യു എവൻസിന്റേയും]] കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും അതിനുദാരഹണങ്ങളാണ്.കൂടാതെ നേരത്തേ തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട എന്നാൽ അപ്പ്രായോഗികമായ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലാമ്പിന്റെ നിർമ്മാണം നടത്തിയവരിൽ , ഹംഫ്രി ഡേവി, ജെയിംസ് ബൗമാൻ ലിന്റ്സെ, മോസെസ് ജി. ഫാർമർ, വില്ല്യം ഇ. സോയെർ, ജോസെഫ് സ്വാൻ പിന്നെ ഹെയിൻറിച്ച് ഗോബെൽ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web| url=http://www.eliotmaine.org/mosespage.htm| title=Moses G. Farmer, Eliot's Inventor| accessdate=March 11, 2006| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060619234400/http://eliotmaine.org/mosespage.htm| archivedate=2006-06-19| url-status=dead}}</ref>ഇതുപോലുള്ള ആദ്യകാല ബൾബുകൾ, ചെറിയ കാലയളവുമാത്രം ജീവിതശേഷിയുള്ളതും, നിർമ്മിക്കാൻ ചെലവ് കൂടിയവയും, ഉയർന്നതോതിലുള്ള കറന്റ് വലിച്ചെടുക്കുകയും, ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയെ വലിയ സംവിധാനങ്ങളിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്നത് പ്രായോഗികമായി ദുഷ്കരമാണ്.<ref name="Israel"/>{{rp|217–218}}കോപ്പർ വയറിന്റെ കട്ടി ഒരു നിശിത അളവിൽ സ്ഥിരമാക്കി വയ്ക്കാനായി,മാറ്റികൊണ്ടിരിക്കാവുന്ന വലിപ്പത്തിൽ, വൈദ്യുത ബൾബുകൾ ശ്രേണീ രീതിയിൽ ഘടിപ്പിക്കണമെന്നും, അതുമൂലം ബൾബ് കുറവ് കറന്റ് മാത്രമേ വലിച്ചെടുക്കുകയുള്ളൂ എന്നും എഡിസൺ മനസ്സിലാക്കി.അതായത് ലാമ്പുകൾ, ഉയർന്ന പ്രതിരോധത്തിലും, കുറഞ്ഞ വോൾട്ടതയിലും(110 വോൾട്ടിന് താഴെ) പ്രവർത്തിക്കണം.<ref>Jill Jonnes, Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House - 2004, page 60</ref> വിവിധ പരീക്ഷങ്ങൾക്കുശേഷം, കാർബൺ ഫിലമെന്റുിൽ തുടങ്ങി, പ്ലാറ്റിനവും, മറ്റു ലോഹങ്ങളിലും പരീക്ഷിച്ച എഡിസൺ വീണ്ടും തിരിച്ച് കാർബണിലേക്കുതന്നെ തിരിച്ചെത്തി.<ref>{{Cite book |title=The story of great inventions |author=Burns, Elmer Ellsworth |url=http://books.google.com/books?id=r1Q3AAAAMAAJ&pg=PA123#v=onepage&q&f=false |year=1910 |publisher=[[Harper & Brothers]] |accessdate=September 12, 2013}}</ref>1879 ഒക്ടോബർ 22 നായിരുന്നു ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ പരീക്ഷണം;<ref name="Israel"/>{{rp|186}}അത് 13.5 മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിന്നപരീക്ഷണമായിരുന്നു. <ref>{{cite web|title=Thomas Edison, Original Letters and Primary Source Documents|url=http://www.shapell.org/btl.aspx?2718806|publisher=Shapell Manuscript Foundation|access-date=2015-10-31|archive-date=2012-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119173416/http://www.shapell.org/btl.aspx?2718806|url-status=dead}}</ref>എഡിസൺ തന്റെ ഡിസൈൻ വിപൂലീകരിക്കുകയും, 1879 നവമ്പർ 4-ന് യു.എസ് പേറ്റന്റിലേക്ക് പേര് രേഖപ്പെടുത്തുകയും ജനുവരി 27-ന് പ്ലാറ്റിന കോണ്ടാക്റ്റ് വയറിലേക്ക് ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള കാർബൺ ഫിലമെന്റുകൊണ്ടുള്ള ഇലക്ട്രിക ലാമ്പ് നിർമ്മിച്ചതിന് അത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Patent898">{{US patent|0223898}}</ref>ഇതായിരുന്നു ആദ്യത്തെ വാണിജ്യപരമായ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലാമ്പ്.<ref>{{cite web | title =In Our Time Archive: Thomas Edison | publisher=[[BBC Radio 4]] | url =http://www.bbc.co.uk/podcasts/series/iots/all#playepisode6}}</ref> എന്നിരുന്നാലും ഈ ലാമ്പ് കോട്ടണും, നൂലും, മരവും, കടലാസ്സുമൊക്കെ ഉപയോഗിച്ചും വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ ജനങ്ങളിലേക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുിക്കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്,<ref name="Patent898" />ഇത് നടക്കുന്നത് എഡിസണ് പേറ്റന്റ് അംഗീകരിച്ചതിനുശേഷമോ, മാസങ്ങൾക്കുമുമ്പോ ഒന്നുമല്ല്, എഡിസണും സംഘവും, കാർബണൈസഡ് ബാമ്പു ഫിലമെന്റ് നിർമ്മിച്ചതിന് 1,200 മണിക്കൂറിന് ശേഷമായിരുന്നു.ഈ പരുക്കനായ സാധനം ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് എഡിസണ് മനസ്സിലായത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[വയോമിങ്|വയോമിങ്ങിൽ]] വച്ചുള്ള ബാറ്റിൽ ലേക്കിനിലടുത്തെ വിശ്രമത്തിനിടയിലെ മുളയുടെ ചീളുകളെടുത്ത് മീൻ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ്,ഇവിടെവച്ചാണ് അദ്ദേഹവും വലിയ ശാസ്ത്ര സംഘവും കൂടി പോയ യാത്രയിൽ, കോണ്ടിനെന്റൽ ഡിവൈഡിൽ വച്ച്, 1878 ജൂലൈ 29 -ന് വച്ച് നടന്ന സൂര്യന്റെ പൂർണ ഗ്രഹണം കാണാൻ കഴിയുന്നത്. <ref>{{cite book | last = Flannery | first = L. G. (Pat) | title = John Hunton's Diary, Volume 3 | year = 1960 | pages = 68, 69 | url = | isbn = }} </ref> [[File:Light bulb Edison 2.jpg|thumb|220px|യു.എസ് പേറ്റന്റ് #223898: ഇലക്ട്രിക് ലാമ്പ്.1880 ജനുവരി 27 -ന് പുറത്തിറക്കി.]] 1878 ന് അദ്ദേഹവും,വെന്റെർബിറ്റ് കുടുംബത്തിലെ അംഗമായ [[ജെ.പി. മോർഗൻ|ജെ.പി. മോർഗനും]] ഉൾപ്പെടുന്ന ധനവിനിയോഗകാര്യവിദഗ്‌ദ്ധന്മാരും ചേർന്ന് [[ന്യയോർക്ക് നഗരം|ന്യയോർക്ക് നഗരത്തിൽ]] ''എഡിസൺ ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് കമ്പനി'' നിർമ്മിച്ചു.1879 ഡിസമ്പർ 31-ന് എഡിസൺ മെൻലോ പാർക്കിൽ വച്ച്, തന്റെ ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബ് പൊതുജനങ്ങൾക്കായി പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു.ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതിതാണ്, "ഞങ്ങൾ കുറഞ്ഞ ചിലവിൽ വൈദ്യുതിയുണ്ടാക്കൂം, പക്ഷെ സമ്പന്നർ മാത്രം അതുപയോഗിച്ച് മെഴുകുതിരികൾ കത്തിക്കും."<ref>{{cite web|url=http://www.sloan-c.org/conference/proceedings/1996/doc/96_gomory.doc|title=Keynote Address – Second International ALN1 Conference (PDF)|archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTbqS3d?url=http://www.sloan-c.org/conference/proceedings/1996/doc/96_gomory.doc|archivedate=2010-12-06|url-status=dead|access-date=2015-11-01}}</ref> [[File:SS Columbia Undated Photograph.png|thumb|left|The [[ഒറിഗോൺ റെയിൽറോഡ് ആന്റ് നാവിഗേഷൻ്‍ കമ്പനി]]യുടെ പുതിയ, ആവിയിൽ ഓടുന്ന കപ്പലായ, ''കൊളമ്പിയ'' യാണ് 1880 കളിൽ എഡിസണിന്റെ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലൈറ്റ് ബൾബിന്റെ വാണിജ്യ വിഷയപരമായ സാധ്യതകൾ തുറന്നുകാട്ടിയത്.]] ഒറിഗോൺ റെയിൽറോഡ് ആന്റ് നാവിഗേഷൻ കമ്പനിയുടെ പ്രെസിഡന്റായ [[ഹെൻറി വില്ലാർഡ്]] 1879-ലെ എഡിസണിന്റെ ആ പൊതു പരിചയപ്പെടുത്തലിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.അത് കണ്ട അത്ഭുതപ്പെട്ട വില്ലാർഡ് ഉടൻ തന്നെ എഡിസണോട്, തന്റെ കമ്പനിയുടെ പുതിയ, ആവിയിൽ ഓടുന്ന കപ്പലിൽ ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബ് ഘടിപ്പിക്കണമെന്ന് എന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.എന്നിരുന്നാലും ആദ്യം ശങ്കിച്ചുനിൽക്കുകയും,എഡിസൺ അത് അംഗീകരിക്കുയും ചെയ്തു.തുടർന്ന് കപ്പലിന്റെ എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങൾക്കുശേഷം 1880 -ന് ''കൊളമ്പിയ'' ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു, ഇവിടെവച്ചാണ് എഡിസണും,ജോലിക്കാരും കപ്പലിന്റെ പുതിയ പ്രകാശ സംവിധാനം ഘടിപ്പിക്കുന്നത്.ഇതിന്റെ ഫലമായി ''കൊളമ്പിയ'', എഡിസണിന്റെ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലൈറ്റ് ബൾബിന്റെ വാണിജ്യ വിഷയപരമായ സാധ്യതകൾ തുറന്നുകാട്ടിയ ആദ്യത്തെ കപ്പലായി മാറി.എന്നാൽ അവസാനമായി എഡിസണിന്റെ സാങ്കേതികവിദ്യ ''കൊളമ്പിയ''യിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യപ്പെട്ടു. <ref>Jehl, Francis [http://books.google.com/books?id=OkL1Smk4uiAC&pg=PA563&dq=SS+Columbia+(1880) Menlo Park reminiscences : written in Edison's restored Menlo Park laboratory], Henry Ford Museum and Greenfield Village, Whitefish, Mass, Kessinger Publishing, 1 July 2002, page 564</ref><ref name = "Dalton">Dalton, Anthony [http://books.google.com/books?id=LOQ67VeU3WwC&pg=PA63&dq=SS+Columbia+(1880) A long, dangerous coastline: shipwreck tales from Alaska to California] Heritage House Publishing Company, 1 Feb 2011 - 128 pages</ref><ref>Swann, p. 242.</ref><ref name="Revolution">{{cite web | url=http://americanhistory.si.edu/lighting/19thcent/promo19.htm | title=Lighting A Revolution: 19th Century Promotion | publisher=Smithsonian Institution | accessdate=23 July 2013}}</ref> 1884 -നാണ് [[ലൂവിസ് ലാറ്റിമെർ]] എഡിസൺ ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് കമ്പനി യിൽ ചേരുന്നത്.അദ്ദേഹം കാർബൺ ഫിലമെന്റിന്റെ വിപുലീകരണത്തിന് 1881 ജനുവരിക്ക് ഒരു പേറ്റന്റിന് അവകാശിയായി.ലാറ്റിമെർ ഒരു എഞ്ചിനീയറായും, ചിത്രമെഴുത്തുകാരനായും,വൈദ്യുത പ്രകാശ പേറ്റന്റിന്റെ നിയമ വ്യവഹാരത്തിൽ ഒരു വിദ്ക്ദ്ധനായ ദൃക്സാക്ഷിയായും,പ്രവർത്തിച്ചു. <ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/edis/forkids/the-gifted-men-who-worked-for-edison.htm |title=Lewis Howard Latimer |accessdate=June 10, 2007 |publisher=[[National Park Service]] |archive-date=2015-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207003814/http://www.nps.gov/edis/forkids/the-gifted-men-who-worked-for-edison.htm |url-status=dead }}</ref> എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുത ലാമ്പിന്റെ വില താഴ്ത്താനും, അതിന്റെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കാനുമായി [[ജോർജ് വെസ്റ്റിങ്ങ്ഹൗസ്]] കമ്പനി [[ഫിലിപ്പ് ഡൈൽസ്|ഫിലിപ്പ് ഡൈൽസിന്റെ]] [[ഇൻഡക്ഷൻ ലാമ്പ്]] നിർമ്മിക്കുകയും, 1882-ൽ 25,000 രൂപയുടെ പേറ്റന്റവകാശം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref> name="EDJ1929">"Diehl's Lamp Hit Edison Monopoly," Elizabeth Daily Journal, Friday Evening, October 25, 1929</ref> 1883 ഒക്ടോബർ 8-ന് യു.എസ് പേറ്റന്റ് ഓഫീസ് എഡിസണിന്റെ പേറ്റന്റ്, [[വില്ല്യം സോവർ]] നിർമ്മിച്ച ഒന്നിന്റെ അടിസ്ഥാത്തിലാണെന്ന് വിധിയെഴുതി.നിയമ വ്യവഹാരങ്ങൾ അടുത്ത അഞ്ച് വർഷം തുടർന്നു, അവസാനം 1889 ഒക്ടോബർ 6ന് എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുത ലാമ്പിന്റെ മെച്ചപ്പെടുത്തിയ രൂപമായ "ഉയർന്ന പ്രതിരോധത്തോടുകൂടിയ കാർബണിന്റെ ഫിലമെന്റ്" -ന്റെ ഉപയോഗം അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |url=https://archive.org/details/isbn_9781599862163 |last=Biographiq |year=2008 |isbn=9781599862163 |page=15 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>എഡിസൺ പേറ്റന്റവകാശം ലഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബ്രിട്ടീഷ് പേറ്റന്റ് ലഭിച്ച വില്ല്യം സോവനുമായുള്ള കോടതി തർക്കങ്ങൾ വീണ്ടും തുടരാതിരിക്കാൻ എഡിസണും, സോവനും ചേർന്ന് ബ്രിട്ടനിൽ സാധനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിവിൽക്കാനുള്ള ഒരു കമ്പനി [[എഡിസ്വാൻ]] എന്ന പേരിൽ തുടങ്ങി. ബ്രണോ -യിൽവച്ച് 1882 -ൽ തുറക്കപ്പെട്ട മേഹെൻ തിയേറ്റ -റാണ് എഡിസൺ ലാമ്പ് ഉപയോഗിച്ച ആദ്യത്തെ പൊതു കെട്ടിടം, അതിലെ ലാമ്പുകളുടെ സജ്ജീകരണം നടത്തിയത് ലാമ്പ് നിർമ്മിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്ന [[ഫ്രാൻസിസ് ജെൽ]] ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.ndbrno.cz/en/about-us/theatre-buildings/mahen-theatre/history-of-mahen-theatre/history-mt/ |title=About the Memory of a Theatre |accessdate=December 30, 2007 |work=National Theatre Brno |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119092027/http://www.ndbrno.cz/en/about-us/theatre-buildings/mahen-theatre/history-of-mahen-theatre/history-mt/ |archivedate=2008-01-19 |url-status=dead }}</ref>പിന്നീട് 2010 സെപ്റ്റമ്പറിന് ഈ തിയേറ്ററിനുമുമ്പായി മൂന്ന് ഭീമാകാരമായ ബൾബുകളുടെ ശിൽപ്പം വയ്ക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|author=Michal Kašpárek |url=http://brnonow.com/2010/09/light-bulbs-edison/ |title=Sculpture of three giant light bulbs: in memory of Thomas Alva Edison |publisher=Brnonow.com |date=September 8, 2010 |accessdate=December 31, 2013}}</ref> === ബൾബ് === [[പ്രമാണം:Thomas Edison, 1878.jpg|thumb|200px|right|Edison in 1878]] === വൈദ്യുതി വിതരണം === 1879, ഒക്ടോബർ 21-ന് ആസൂത്രിതമായ ഒരു വൈദ്യുത പ്രകാശ ബൾബ് ഉണ്ടാക്കിയതിനുശേഷം,നിലവിലുള്ള ഗ്യാസുകൊണ്ട് കത്തുന്ന ഉപപോഭങ്ങൾക്കെതിരായി മത്സരിക്കുവാൻ വേണ്ടി,എഡിസൺ ഒരു വൈദ്യുത ഉപഭോഗസമിതി രൂപീകരിച്ചു.1889 -ന് അദ്ദേഹം വൈദ്യുത വിതരണത്തിന് പേറ്റന്റ് ലഭിക്കുകയും,1880 ഡിസംബർ 17-ന് എഡിസണ്ർ ഇല്ല്യൂമിനേറ്റിങ്ങ് കമ്പനി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ പേൾ സ്റ്റ്രീറ്റ് സ്റ്റേഷനിൽ 1882-ന് ആ കമ്പനി ഇലക്ട്രിക് വിതരണം സ്വന്തമാക്കുകയും, അതിനായി പണം ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്തു.1882 സെപ്റ്റമ്പർ 4-നാണ് എഡിസൺ പേൾ സ്റ്റ്രീറ്റിൽ വൈദ്യുത വിതരണം ആരംഭിച്ചത്, മാൻഹാറ്റണിലെ 59 അതിഥികൾക്കോരോർത്തർക്കുമായി 110 വോൾട്ടാണ് അദ്ദേഹം വിതരണം ചെയ്തത്. <ref>{{cite web |url=http://www.coned.com/history/electricity.asp |title=A brief history of Con Edison:"Electricity" |publisher=Coned.com |date=January 1, 1998 |accessdate=December 31, 2013 |archive-date=2012-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030164753/http://www.coned.com/history/electricity.asp |url-status=dead }}</ref> ഈ വർഷത്തിന് മുമ്പ് 1882 ജനുവരിയിൽ എഡിസൺ ലണ്ടണിലെ ഹോൾബോൺ വയഡക്റ്റിൽ അദ്ദേഹം നൽകികൊണ്ടിരുന്ന വൈദ്യുത വിതരണം നിർത്തലാക്കി.എഡിസൺ നൽകിയ വൈദ്യുതിയിലൂടെ ആ നഗരത്തിന്റെ തെരുവുവിളക്കുകൾ എന്നും പ്രകാശിച്ചിരുന്നു.പിന്നീട് 1883 ജനുവരി 19 -ന് ആദ്യത്തെ ഗുണനിലവാരമുള്ള ഇൻകാന്റസെന്റ് വൈദ്യുത പ്രകാശപ്രവർത്തനം ഓവർഹെ‍ഡ് വയറുകൾ വഴി ന്യൂജേഴ്സിയിലെ,റോസ്സെല്ലയിൽ സേവനം ആരംഭിച്ചുതുടങ്ങി. === ധാരായുദ്ധം === [[പ്രമാണം:PyramidParthenon.jpg|thumb|200px|പ്രകാശ ബൾബുകളുടെ ഉപയോഗം അതിവ്യാപകമായതോടെ, പെട്ടെന്നുതന്നെ അത് പൊതുചടങ്ങുകളുടേയുമെല്ലാം ഭാവിയായി മാറി.ചിത്രത്തിൽ കാണിക്കുന്നത് 1897 -ലെ ടെന്നെസെ സെന്റിന്ന്യൽ എക്സ്പോസിഷന്റെ ചിത്രമാണ്.]] എഡിസൺ ഡിസി വൈദ്യുത വിതരണം ചെയ്യാമെന്ന് വിചാരിച്ച നാളുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് എസി വൈദ്യുതി വിതരണം ചെയ്യുന്ന കമ്പനികളേയും നേരിടേണ്ടിവന്നിരുന്നു. 1880 -കൾക്ക് ശേഷം എസി വൈദ്യുതിയിലോടുന്ന എ.ആർ.സി വൈദ്യുത വിളക്കുകൾ അമേരിക്കയുടെ തെരുവകളിലും, വിസ്തൃതമായ ഇടങ്ങളിലും വൻതോതിൽഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ അത് അമേരിക്കയിൽ വലിയ വ്യാപാര സാധ്യതയായി മാറി.പിന്നീട് ട്രാൻസ്ഫോർമറിന്റേയും , വെസ്റ്റിങ്കോസ് ഇലക്ട്രിക്ക് എന്ന കമ്പനിയുടേയും കണ്ടുപിടിത്തത്തോടെ എസി വൈദ്യുതി താപ നഷ്ടമില്ലാതെ, കട്ടികുറഞ്ഞതും, വിലകുറഞ്ഞതുമായ വയറുകളോടെ ദൂരേക്ക് വിനിമയം ചെയ്യാമെന്നായി,സ്റ്റെപ്പ് ഡൗണിലൂടെ അത് വീടുകളിലേക്കും വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.തെരുവുകളിലെ പ്രകാശത്തിനുവേണ്ടിമാത്രമല്ല, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഇതുപയോഗിച്ചു, എന്നാൽ വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കായി എഡിസണിന്റ ഡിസി വൈദ്യുതി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Jill Jonnes, Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House - 2004, pages 54-60</ref>എന്നാൽ ഇത് വലിയ നഗരങ്ങൾക്കും, ഉപയോഗക്താക്കളുടെ എണ്ണം കൂടുതലുള്ള സ്ഥലങ്ങൾക്കുമാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാനാവുകയൂള്ളൂ.കൂടാതെ എഡിസണിന്റെ ഡിസി വൈദ്യുത പ്ലാന്റുകൾക്ക് നിശ്ചിത മൈലുകൾ അകലേയുള്ളവർക്കുമാത്രമേ വൈദ്യുതി എത്തിക്കാമയാിരുന്നുള്ളൂ.കുഞ്ഞു നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും, എഡിസണിന്റെ ഡിസി വൈദ്യുത രീതിയ്ക്ക് അനിയോജ്യമായിരുന്നില്ല.ഈ വിടവിലൂടെ എസി വൈദ്യുതിയ്ക്ക് അതിന്റെ പൂർണവളർച്ചയിലെത്താൻ സാധിച്ചു. എസി വൈദ്യുതി ഉയർന്ന വോൾട്ടേജിലായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അപകടം നടക്കാനിടയുണ്ടെന്ന് പരീക്ഷണാർത്ഥം അദ്ദേഹം സമർത്ഥിച്ചു.ആ 1886-കളിൽ ജോർജ് വെസ്റ്റിഗ്വൗസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ എ.സി വൈദ്യുതിയുടെ സിസ്റ്റം സ്ഥാപിക്കുകയായിരുന്നു, ഒപ്പം എഡിസൺ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ വ്യക്തിപരമായും ആക്രമിക്കാൻ തുടങ്ങി.ആറ് മാസം കൊണ്ട് വെസ്റ്റിഗ്വൗസ് തന്റെ ഒരു ഉപഭോഗ്താവിനെ കൊല്ലുമെന്ന് എഡിസൺ പറഞ്ഞു.<ref>Maury Klein, The Power Makers: Steam, Electricity, and the Men Who Invented Modern America, Bloomsbury Publishing USA - 2008, page 257</ref>അങ്ങനെ വെസ്റ്റിഗൗസിന്റെ എസി വൈദ്യുതിയെകുറിച്ച് ധാരാളം വാദഗതികൾ അദ്ദേഹം നിരത്തി.അതിൽ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതിൽ മറ്റൊന്ന്, ഈ യന്ത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാതാവിന് പോലും എ.സി വൈദ്യുതി ഉണ്ടാക്കിയേക്കാവുന്ന അപകടങ്ങളെ തടുത്തുനിർത്താനുള്ള വഴികളറിയില്ല, എന്നായിരുന്നു.കൂടാതെ എഡിസൺ തന്റെ എതിരാളികൾ എ.സി വൈദ്യുതിയെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതിലും, അതിലൂടെ ഉപഭോക്താക്കർക്ക് ഏൽക്കുന്ന മുറിവുകൾകൊണ്ടും അസ്വസ്ഥനായിരുന്നു.<ref>Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The By Jill Jonnes page 146</ref>സത്യത്തിൽ ഇവരുടേയൊക്കെ രീതിശാസ്ത്രത്തിലുള്ള കുറഞ്ഞ വൈദ്യുതിയായ ഡ.സി യാണ് എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുതി.1887 ആയതോടെ എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുതി വിപണിയിൽ മൂല്യം കുറ‍ഞ്ഞതായി മാറി,അതോടെ അദ്ദേഹം, തന്റെ 121 ഡി.സി പവർസ്റ്റേഷനോടൊപ്പം ഇറക്കിയ 68 എ.സി പവർസ്റ്റേഷനിന്റ നിർമ്മാതാവായ വെസ്റ്റിഗൗസുമായി കൂട്ടുകച്ചവടത്തിനിറങ്ങി.അതിനായി ലിന്നിന്റെ തോമ്സൺ ഹൗസ്റ്റൺ ഇലക്ട്രിക് കമ്പനി 22 പവർസ്റ്റേഷനുകളും നിർമ്മിച്ചു.<ref>[https://books.google.com/books?id=nq0Le9FfXlAC&pg=PT68&dq=Thomson+Houston+westinghouse+edison+1887&hl=en&sa=X&ei=xhPhVKfmB-aHsQTkyoEY&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Thomson%20Houston%20westinghouse%20edison%201887&f=false Robert L. Bradley, Jr., Edison to Enron: Energy Markets and Political Strategies, John Wiley & Sons - 2011, page 50]</ref> ഇങ്ങനെ എഡിസണും, എ.സി വൈദ്യുതിയുടെ കമ്പനികളും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന് സമാന്തരമായി 1888-ലെ ഉയർന്ന വോൾട്ടേജിന്റെ ആഘാതത്തിാൽ ഉണ്ടായ മരണ അപകടത്തിനെതുടർന്ന മാധ്യമങ്ങളും അത്തരത്തിലുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കമ്പനികൾക്കുനേരെ തിരിഞ്ഞു, കൂടാതെ പൊതുജനങ്ങളിലും കോലാഹലങ്ങളുണ്ടാകാൻ തുടങ്ങി.<ref>Jill Jonnes, Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House - 2004, page 143</ref><ref>Mark Essig, Edison and the Electric Chair: A Story of Light and Death, Bloomsbury Publishing USA - 2009, pages 139-140</ref>ഈ സമയം നോക്കി എഡിസൺ ഒരു സംഘം രൂപീകരിച്ച് ന്യൂയോർക്കിൽ എ.സി വൈദ്യുതി അപകടമാണെന്ന് അറിയിക്കുന്ന പോസ്റ്ററുകളും, ജാതകളും, ക്യാമ്പെയ്നുകളും സംഘടിപ്പിച്ചു, കൂടാതെ എ.സി വൈദ്യുതിയാൽ അപകടമേറ്റ മൃഗങ്ങളേയും മനുഷ്യരേയും സംരക്ഷിക്കുകയും, എ.സി നിർമ്മിക്കലിന്റെ പരിമിതികൾ പരസ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു, ഇങ്ങനെ പരസ്പരം വിവിധ തര വൈദ്യുതിവിതരണത്തിന്റെ കച്ചവടത്തിനായി നടന്ന ആകമാന പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് ധാരായുദ്ധമെന്നറിയപ്പെടുന്നത്. എഡിസണിന്റെ ഭലമാർന്ന എ.സിയെക്കെതിരേയുള്ള നിലപാടുകൾ തന്റെ സ്വന്തം സ്റ്റോക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവരേയും നിലനിർത്താനുള്ളതിന് യോജിച്ചതായിരുന്നില്ല.പിന്നീട് 1890 കൾക്ക് ശേഷം എഡിസണിന്റെ കമ്പനി എ.സി വരവുകൊണ്ട് കുറച്ച് പണമൊക്കെ സമ്പാധിക്കാൻ തുടങ്ങി. അതോടെ ധാരയുദ്ധം 1892-ൽ അവസാനിച്ചു, എന്നാൽ തന്റെ കമ്പനിയെതന്നെ ഭരിക്കാൻ പാടില്ലെന്ന മർദ്ദങ്ങൾ വരുവാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം പൊതുധനവിനിയോഗകാര്യ വിദഗ്‌ദ്ധനായ ജെപി മോർഗൻ എഡിസണിന്റെ ജെനറൽ ഇലക്ട്രിക്കും, തോമസ് ഹൗസ്റ്റൗണിന്റെ രീതിശാസ്ത്രവും കൂടി ലയിക്കതക്കതരത്തിലുള്ള തോമസ് ഹൗസ്റ്റൗൺ മുതലാളിയായ ജെനറൽ ഇലക്ട്രിക് ( എഡിസൺ എന്ന പേര് എടുത്ത മാറ്റിയാണ് ഈ പേര് നൽകിയത്.) എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പുതിയ കമ്പനി ആരംഭിച്ചു.ഇപ്പോളീ കമ്പനി യുസ് ഇലക്ട്രികൽ ബിസിനസ്സിന്റെ മൂന്ന് കോർട്ടേഴ്സുകളായി നിയന്ത്രിച്ചു നടത്തിപോരുന്നു, കൂടാതെ വെസ്റ്റ്ങ്കൗസിന്റെ എ.സി വ്യാപാരവും കൊണ്ടുനടത്തുന്നു.</ref><ref>Robert L. Bradley, Jr., Edison to Enron: Energy Markets and Political Strategies, John Wiley & Sons - 2011, pages 28-29</ref> ==മറ്റുനിർമ്മാണങ്ങളും പ്രോജക്റ്റുകളും== ===ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പി=== ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ, എക്സ്-റേ വികിരണങ്ങൾകൊണ്ട് റേഡിയോഗ്രാഫുകൾ എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പ് നിർമ്മിച്ചതിന്റെ പേരിലും എഡിസൺ പ്രശസ്തനാണ്.വിൽഹെം റോണ്ട്ഗെൻ അതിന്റെ സ്ക്രീനിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ബേരിയം പ്ലാന്റിനോസയനൈഡ് -നുപകരം എഡിസൺ തന്നെ കൂടുതൽ വെളിച്ചമുള്ള ചിത്രം ലഭിക്കാനായി കാൽഷ്യം ടങ്സ്റ്റേറ്റ് ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പി സ്ക്രീൻ കണ്ടെത്തി, എന്നാൽ ഈ ടെക്നോളജികൊണ്ട് നന്നായി മങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ മാത്രമേ എടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ. ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പിന്റെ ഈ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തം ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുപോരുന്നു, എന്നിരുന്നാലും ഈ പ്രോജക്റ്റിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൊന്നിൽ നിന്ന് തനിക്ക് പറ്റിയ കണ്ണിലെ പോറലും, തന്റെ അസിസ്റ്റന്റായ ക്ലാറെൻസ് ഡാലിയ്ക്ക് പറ്റിയ മുറിവിനാലും അദ്ദേഹം ഇതിനെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.ഡാലി സ്വന്തമായി ഈ പരീക്ഷണത്തിന് ഒരു ഗിനിപന്നയി വിധേയമാക്കുകയും ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ നിന്ന് വളരെ അപകടപരമായ റേഡിയേഷനുകൾ പുറത്തുവരുന്നുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു.പിന്നീട് ഈ വികരണങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം മരിക്കുകയാണുണ്ടായത്.1903-ൽ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ എഡിസൺ അമ്പരപ്പോടെ പറഞ്ഞു, " എന്നോട് എക്സ്-റേ യെപറ്റി സംസാരിക്കരുത്, എനിക്കതിനെ പേടിയാണ്." <ref>Duke University Rare Book, Manuscript, and Special Collections Library: Edison fears the hidden perils of the x-rays. New York Worldb/, August 3, 1903, Durham, NC.</ref> ===ടെലഗ്രാഫിന്റെ പരിഷ്കാരങ്ങൾ=== എഡിസണിന്റെ പ്രശസ്തിയുടെ താക്കോൽ ടെലഗ്രാഫായിരുന്നു.വർഷങ്ങളോളം നടത്തിയ ജോലി യിലൂടെ ഒരു ടെലഗ്രാ ഓപ്പറേറ്ററെന്ന നിലയ്ക്ക് എഡിസൺ അതിനെപറ്റി ധാരാളം അറിവുകൾ സമ്പാദിച്ചു, ഇലക്ട്രിസിറ്റിയുടെ അടിസ്ഥാനം അദ്ദേഹം പഠിച്ചു. ഇതദ്ദേഹത്തിന് സ്റ്റോക്ക് ടിക്കർ എന്ന ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രിസിറ്റിയിൽ ഓടുന്ന ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റത്തെ നിർമ്മിക്കാനും തന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് വലിപ്പം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സഹയിച്ചു.1892 ആഗസ്റ്റ് 9-ന് എ‍ിസൺ ടു.വെ ടെലഗ്രാഫിന്റെ പേറ്റന്റ് സ്വന്തമാക്കി. ===അനങ്ങുന്ന ചിത്രങ്ങൾ=== [[File:Leonard Cushing Kinetograph 1894.ogv|thumb|ജൂൺ 1894, ലിയനാർഡ ബൗട്ടിനെ തോൽപ്പിക്കുയാണ്, ആ മത്സരത്തിന്റെ ഓരോ ആറ് മിനുട്ടും കൈനറ്റിക്കോപ്പ് വച്ച് റെക്കോർഡ് ചെയ്തു,അത് കാണികൾക്ക് 22.50 ഡോളറിനാണ് വിൽക്കപ്പെട്ടത്, ഇതിന്റെ കാണികളും, കസ്റ്റമറും പറഞ്ഞത് ലിയനാർഡ് ഒരു നോക്ക്ഡൗൺ ആണ് ചെയ്തതത്. The June 1894 Leonard–Cushing bout. Each of the six one-minute rounds recorded by the Kinetoscope was made available to exhibitors for $22.50.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/papr:@filreq(@field(NUMBER+@band(edmp+4026))+@field(COLLID+edison)) Leonard–Cushing fight] Part of the Library of Congress/''Inventing Entertainment'' educational website. Retrieved December 14, 2006.</ref> Customers who watched the final round saw Leonard score a knockdown.]] കൈനറ്റോഗ്രാഫ് എന്ന് വിളിക്കുന്ന ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ അനങ്ങുന്ന ചിത്രമെടുക്കാനാവുന്ന ക്യാമറയുടേയും പേറ്റന്റ് എഡിസണിനായിരുന്നു.ഫോട്ടോഗ്രാഫറും, അതിന്റെ മേഖലയിൽ വൈദക്ത്യം നേടിയയാളുമായ W.K.L. ഡിക്ക്സൺ തന്റെ ജോലിക്കാരനായ കാലത്തായിരുന്നു എഡിസണിന് ഈ ഇലക്ട്രോമെക്കാനിക്കൽ ഡിസൈൻ നിർമ്മിച്ചത്.ഇതിന്റെ കൂടുതൽ അവകാശവും ദിക്സനാണ് .<ref name=Israel />1891 ലാണ് എഡിസൺ ഒരു കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് നിർമ്മിച്ചത്. ഹസ്വ സിനിമകളും മറ്റും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് കാണാനായി അത് പെന്നി ആർക്കെയ്ഡ്സിലാണ് സ്ഥാപിച്ചത്.കൂടാതെ 1891 മെയ് 20-ൽ തന്നെ അത് വിജയകരമായി പൊതുവേദിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web| title=History of Edison Motion Pictures| url=http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edmvhist.html| accessdate=October 14, 2007| archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTfhBN2?url=http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edmvhist.html| archivedate=2010-12-06| url-status=live}}</ref> 1896 ഏപ്രിലിൽ തോമസ് ആർമാറ്റിന്റെ വൈറ്റാസ്കോപ് എഡിസണിന്റെ ഫാക്ടറിയിൽ നിർമ്മിച്ച എഡിസണിന്റെ പേരിൽ വിൽക്കപ്പെട്ടു.അത് ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിൽ അനങ്ങുന്ന ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീടദ്ദേഹം അക്കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒരു സിനിമകയ്ക്ക് ശബ്ദവും നൽകി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ഫ്രാങ്ക് സെഡ്.മാങ്യുവർ ജോസഫ് ഡി ബക്കസ് എന്നിവർ നിർമ്മിച്ച കമ്പനിയായ കോണ്ടിനെന്റൽ കൊമേഴ്സ് കമ്പനി സമ്പന്നനായ അമേരിക്കൻ ബിസിനസ്സ്മാൻ ഇർവിങ് ടി. ബുഷ് യൂറോപ്പിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് അവിടെ കൈനറ്റ്സോക്പ്പ് പ്രശസ്തമായത്.1894 ഒക്ടോബർ 17നാണ് ബുഷ് കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് ലണ്ടണിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്.ഇതേ സമയത്തു തന്നെ ഫ്രെഞ്ച് കമ്പനിയായ കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് എഡിസൺ മൈക്കൽ എറ്റ് അലക്സിസ് വെർനർ ഈ യന്ത്രങ്ങളെ ഫ്രാൻസിലെ കമ്പോളത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു.1894-ന്റെ അവസാനത്തെ മൂന്ന് മാസങ്ങളായപ്പോഴേക്കും കോണ്ടിനെന്റൽ കൊമേഴ്സ് കമ്പനി യൂറോപ്പിൽ നൂറോളം കൈനറ്റോസ്കോപ്പുകൾ വിറ്റഴിച്ചു.ആസ്റ്റ്രിയയിലും, ഹങ്കറിയിലും പിന്നെ ജെർമനിയിലുമായി കൈനറ്റോസ്കോപ്പിനെ പരിചയപ്പെടുത്തിയത് Schokoladen-Süsswarenfabrik Stollwerck & Co of Cologne-ന്റെ ലുഡ്വിഗ് സ്റ്റോൾവെർക്ക് <ref>{{cite web |url=http://www.victorian-cinema.net/stollwerck.htm |title=Martin Loiperdinger. ''Film & Schokolade. Stollwercks Geschäfte mit lebenden Bildern ''. KINtop Schriften Stroemfeld Verlag, Frankfurt am Main, Basel 1999 ISBN 3-87877-764-7 (Buch) ISBN 3-87877-760-4 (Buch und Videocassette) |publisher=Victorian-cinema.net |accessdate=January 29, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTfv73B?url=http://www.victorian-cinema.net/stollwerck.htm |archivedate=2010-12-06 |url-status=live }}</ref> നിർമ്മിച്ച Deutsche-österreichische-Edison-Kinetoscop -നാണ്. 1895 കളിലാണ് ആദ്യമായി ബെൽജിയത്തിൽ കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് എത്തുന്നത്.പിന്നീട് ഫ്രെഞ്ച് കോളണികളിലും, ഫ്രാൻസിലും, മൊണാക്കോയിലും നിയമപരമായി അവകാശമുള്ള ദി എഡിസൺസ് കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് ഫ്രാൻകെയിസ് എന്ന ബെൽജിയം കമ്പനി 1895 ജനുവരി 15ന് ബ്രൂസെല്ലി‍ൽ വച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.ഈ കമ്പനിയുടെ പ്രധാന നിക്ഷേപകർ ബെൽജിയത്തിലെ കച്ചവടക്കാരായിരുന്നു.<ref name="Imdb.com">{{cite web |url=http://www.imdb.com/company/co0111244/ |title=Guido Convents, ''Van Kinetoscoop tot Cafe-Cine de Eerste Jaren van de Film in Belgie, 1894–1908, pp. 33–69.'' Universitaire Pers Leuven. Leuven: 2000. Guido Convents, "'Edison's Kinetscope in Belgium, or, Scientists, Admirers, Businessmen, Industrialists and Crooks", pp. 249–258. in C. Dupré la Tour, A. Gaudreault, R. Pearson (Ed.) ''Cinema at the Turn of the Century''. Québec, 1999 |publisher=Imdb.com |accessdate=January 29, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTgFAJO?url=http://www.imdb.com/company/co0111244/ |archivedate=2010-12-06 |url-status=live }}</ref> ബ്രൂസെല്ലിൽ വച്ച് 1895 മെയ് 14ന് കൈനറ്റോസ്ക്കോപ്പ് ബെൽജ് കണ്ടെത്തി.ലണ്ടണിൽ ജനിച്ച, ഫ്രാൻസിലും, ബെൽജിയത്തിലും സജീവമായിരിക്കുന്ന ബിസിനസ്സ്മാനായ ലാഡിസ്ലാസ് വിക്ടർ ലെവിറ്റ്സ്ക്കി ഈ ബിസിനസിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. ലിയോൺ ഗൗമോണ്ടിലും പിന്നെ ബയോഗ്രാഫ് കമ്പനിയിലും പിടിപാടുണ്ടായിരുന്നു.പിന്നീട് 1898 -ൽ അദ്ദേഹം ബയോഗ്രാഫ്,ഫ്രാൻസിന്റെ മുട്ടോസ്കോപ്പ് എന്നീ കമ്പനികളുടെ ഓഹരിക്കാരൻ ആകുകയും ചെയ്തു.<ref name="Imdb.com"/> എഡിസൺ ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോ 1200 സിനിമകളെ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ഫ്രെഡ് ഓട്ട്സ് സ്നീസ് (1894), ദി കിസ്സ് (1896), ദി ഗ്രേറ്റ് ട്രെയിൻ റോബെറി (1903), ആലിസെസ് അഡ്വെന്ററസ് ഇൻ വണ്ടർലാന്റ് (1910), ആദ്യത്തെ ഫ്രാങ്കസ്റ്റൈൻ (1910) സിനിമ എന്നീ സിനിമകളുടെ പോലെയുള്ള കായികാഭ്യാസപ്രകടനങ്ങൾ കാഴ്ചവയ്ക്കുന്നതായ ഹ്രസ്വ സിനിമകളൊക്കെയായിരുന്നു എഡിസണിന്റെ സ്റ്റുഡിയോയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നത്.ലൂണ പാർക്കിന്റേയും, കോണി ഐലാന്റിന്റേുയും മൊതലാളികൾ ശ്വാസം മുട്ടുകയും, ഷോക്കേൽക്കുകയും, വിഷം ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്ത് ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന ഒരു ആനയുടെ ''ടോപ്സി ദി എലിഫന്റ്'' എന്ന സിനിമ നിർമ്മിക്കാമെന്ന് 1903-ൽ തീരുമാനിച്ചു.എഡിസണിന്റെ കമ്പനിയിലെ തൊഴിലാളികളെ അങ്ങോട്ട് വിട്ട് അത് സിനിമയാക്കുകയും, അതേ വർഷത്തിൽ തന്നെ ''ഇലക്ട്രക്ക്യട്ടിങ്ങ് ആൻ എലിഫന്റ്'' എന്ന സിനിമ പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:A day with Thomas A. Edison.webm|thumb|left|thumbtime=1|upright=1.1| ''എഡിസണോടൊപ്പം ഒരു ദിനം'' (1922)]] സിനിമ രംഗം ശക്തിപ്രാപിച്ചപ്പോൾ എല്ലാവരും തമ്മിൽ തമ്മിൽ മത്സരക്കുകയും, പകർത്തൽ വ്യാപകമാകുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.victorian-cinema.net/lubin.htm Siegmund Lubin (1851–1923)], Who's Who of Victorian Cinema. Retrieved August 20, 2007.</ref>അതിന്റെ പകർപ്പവകാശം സൂഷ്കിക്കനായി തന്റെ സിനിമകളുടെ ഫിലുമകളോടൊപ്പം എഡിസൺ തന്റെ യു.എസ് കോപ്പിറൈറ്റ് ഓഫീസിന്റെ സഹായത്തോടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് പേപ്പറുകൾ എഡിസൺ എന്ന പേര് നാമകരണം ചെയ്യത്തക്കരീതിയിൽ പ്രിന്റ് ചെയ്തു.ഇപ്പോഴും ആ പ്രിന്റുകൾ ആ കാലഘട്ടത്തുനിന്ന് ഒരു കുറവും കൂടാതെ ഇപ്പോഴും അതിജീവിക്കുന്നു.<ref>[http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edmvhist1.html#EE "History of Edison Motion Pictures: Early Edison Motion Picture Production (1892–1895)"], Memory.loc.gov, [[Library of Congress]]. Retrieved August 20, 2007.</ref> ഒമ്പത് പ്രശസ്ത ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോകളെ ഒരുമിപ്പിച്ച 1908-ൽ എഡിസൺ മോഷൺ പിക്ച്ചർ പേറ്റന്റ്സ് കമ്പനി നിർമ്മിച്ചു.1929-ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട അക്ക്വെസ്റ്റിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് അമേരിക്ക യുടെ ആദ്യത്തെ ഹോണറി ഫെല്ലോവാണ് എഡിസൺ. ദി ബെർത്ത് ഓഫ് നേഷൻ്‍ ആണ് എഡിസണിന്റെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട സിനിമ എന്നദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.പക്ഷെ ആ ടോൽക്കീസ് തന്റെ എല്ലാം നിശിപ്പിച്ചു എന്നദ്ദേഹം വിചാരിക്കുന്നു. " അവിടെ ഒരു നല്ല അഭിയവുമില്ല ". " അവരവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ തന്നെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു, അഭിനയിക്കാൻ മറന്നുപോയി.എനിക്കത് അറിയാൻ കഴിയും, കാരണം ഞാനൊരു ചെവി ബധിരനാണ് ".<ref name="condensed1042">Reader's Digest, March 1930, pp. 1042–1044, "Living With a Genius", condensed from The American Magazine February 1930</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട അഭിനേതാക്കൾ മേരി പിക്ക്ഫോർഡും, ക്ലാരാ ബൗവുമായിരുന്നു.<ref>"Edison Wears Silk Nightshirt, Hates Talkies, Writes Wife", Capital Times, October 30, 1930</ref> ===ഖനനം=== 1901-ൽ എഡിസൺ കാനഡയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒന്റാറിയോയിലെ ഒരു എക്സിബിഷൻ കാണാൻ പോയിരുന്നു. അവിടെവച്ചാണ് അദ്ദേഹത്തിന് നിക്കലും, കൊബാൾട്ടും തന്റെ ഇലക്ട്രിക് ഉപകരണങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് തോന്നുന്നത്.അദ്ദേഹം തിരിച്ചു വന്നത് ഖനി പരിശോധകനായായിരുന്നു,കൂടാതെ അത് ഫാൽക്കൺ ബ്രിഡ്ജിന്റേയും, അയിരിന്റെ കണ്ടുപിടിത്തത്തിലേക്കും വഴി തെളിയിച്ചു.പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അയിരിന്റെ ഖനനം വിജയകരമായില്ല,എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹം 1903-ൽ അത് ഉപേക്ഷിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.sudburymuseums.ca/index.cfm?app=w_vmuseum&lang=en&currID=2031&parID=2029 |title=Thomas Edison |accessdate=December 30, 2007 |work=[[Greater Sudbury Heritage Museums]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303184415/http://www.sudburymuseums.ca/index.cfm?app=w_vmuseum&lang=en&currID=2031&parID=2029 |archivedate=2016-03-03 |url-status=dead }}</ref> ഫാൽക്കൺബ്രിഡ്ജിലെ തെരുവിലെ ഫാൽക്കൺ ഖനി കേന്ദ്രങ്ങളുടെ പ്രധാന ഓഫീസ് എഡിസണിന്റെ ഓർമ്മക്കായി എഡിസൺ ബിൾഡിങ്ങ് എന്നാണ് നാമകരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ==വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചും, ഫോർട്ട് മേയറുകളും (1886 - 1931)== [[File:Edison battery exhibit, 1915.jpg|thumb|എഡിസന്റെ വ്യാപാരത്തിന്റെ എക്സിബിഷൻ , പ്രൈമറി ബാറ്ററി സെക്ഷൻ, 1915]] എഡിസന്റെ ആദ്യത്തെ ഭാര്യയായ മേരിയുടെ 1884-ലെ മരണത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം മെൻലോപാർക്കിൽ നിന്നും സ്ഥലം മാറി.തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയായ ന്യൂജേഴ്‍സിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിലെ ലെവ്ല്ലിന്നിലെ മിനയ്ക്കായി 1886-ൽ ഗ്ലെൻമോണ്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വീട് വാങ്ങിച്ചു.പിന്നീട് 1885-ൽ എഡിസൺ ഫ്ലോറിഡയിലെ, ഫോർട്ട് മേയറിൽ കുറച്ച് സ്ഥലം വാങ്ങി, അവിടെ പണിത കെട്ടിടമാണ് പിന്നീട് തണുപ്പിൽ തങ്ങാനായുള്ള സെമിനോൽ ലോഡ്ജ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടത്.എഡിസണും, മിനയും അവിടെ എല്ലാ തണുപ്പുകാലത്തും തങ്ങുമായിരുന്നു, അവിടെവച്ച് എഡിസൺ സ്വാഭാവികമായുള്ള റബ്ബറിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന്റെ സ്രോതസ്സിനെ കണ്ടെത്തി. 1928-ൽ എഡിസൺ ഫോർട്ട് മേയർ സിവിറ്റൻ ക്ലാബിൽ അംഗമായി. അതിനുമേലുള്ള ശക്തമായ വിശ്വാസമായിരുന്നു എഡിസനെ ഇങ്ങനെ എഴുതാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്, " സിവിറ്റൻ ക്ലബ് സമൂഹത്തിനായി, സംസ്ഥാനത്തിനായി, രാജ്യത്തിനായി കാര്യങ്ങൾ - വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, കൂടാതെ ആ സംഘടനയുടെ അളവുറ്റ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായതിൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്നു."<ref>{{cite book |last= Armbrester |first= Margaret E. |title= The Civitan Story |year= 1992 |publisher=Ebsco Media |location= Birmingham, AL |page= 34 }}</ref>എഡിസന്റെ മരണംവരേയും, ആ ക്ലബിന്റെ സജീവമായ അംഗങ്ങളിലൊരാളായി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു, ചിലപ്പോൾ ഹെൻറി ഫോർഡിനേയും അദ്ദേഹം മീറ്റിങ്ങിന് ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. ===അവസാന വർഷങ്ങൾ=== [[File:Ford Edison Firestone1.jpg|thumb|left|[[ഹെൻറി ഫോർഡ്]], തോമസ് എഡിസൺ, [[ഹാർവി ഫയർസ്റ്റോൺ]],എന്നിവർ. [[മേയർ]], ഫ്ലോറിഡ, ഫെബ്രുവരി 11, 1929]] എഡിസണും, ഭാര്യയും, തണുപ്പുകാലത്ത് ഫ്ലോറിഡയിലെ ഫോർട്ട് മേയറിലായിരിക്കുമ്പോഴുള്ള അയൽക്കാരനാണ് ഓട്ടോമൊബൈൽ ധനികനായിരുന്ന ഹെൻറി ഫോർഡ്.എഡിസണും ഓട്ടോമൊബൈലിനുവേണ്ടി ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചുകൊടുത്തു.എഡിസണിന്റെ മരണം വരേയും അവർ കൂട്ടുകാരായിരുന്നു. അതോടെ അദ്ദേഹം വ്യവസായത്തിലും സജീവമായിരുന്നു. എഡിസന്റെ മരണത്തിന് കുറച്ച് മാസങ്ങൾക്കുമുമ്പ്, ലക്ക്വാന റെയിൽറോഡ് ഹോബോക്കെൻ മുതൽ മോണ്ടാക്ലെയറിലേക്കും, ഡോവറിലേക്കും ഗ്ലാഡ്സ്റ്റോണിലേക്കും, ന്യൂ ജേഴ്സിയിലേക്കും പോകുന്ന ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രിക് ട്രെയിൻ സെർവീസിന്റെ ഉദ്ഘാടനം നടത്തി.ആ ഇലക്ട്രിക് ട്രെയിനുകൾക്കാവശ്യമായ വൈദ്യുതി ഡി.സി വൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു, അതിൽ എഡിസൺ പൂർണ വിജയം നേടിയിരുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആര്യോഗ്യം മോശമായിരുന്നിട്ടും, 1930 സെപ്തമ്പറിൽ ലക്ക്വാനയിൽ നിന്നും ഹൊബോക്കനിലേക്ക് പോകാനിരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രിക് ട്രെയിനിന്റെ പ്രധാനഭാഗത്ത് എഡിസണുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Holland 2001">{{Holland-Classic}}</ref> കാറുകളുടെ ഈ പട അടുത്ത 54 വർഷം വരെ ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ കമ്യൂട്ടറുകളായി പ്രവർത്തിച്ചു.ഇന്ന് എഡിസന്റെ സ്മാരകോത്സവം നടത്തുന്ന ലോഹഫലകം ഹൊബേക്കനിലെ ലക്ക്വാന ടെർമിനലിന്റെ വെയിറ്റിങ്ങ് റൂമിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.ഹൊബോക്കൻ ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ ഒരു പ്രധാന സഞ്ചാരമാർഗ്ഗമാണ്.<ref name="Holland 2001"/> അവസാനത്തെ വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഫാഡ് ഡയറ്റിനോട് താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു; "ഓരോ മണിക്കൂറും അദ്ദേഹം കഴിച്ച ദ്രാവകം പാലായിരുന്നു."<ref name="Israel">{{cite book|last=Israel|first=Paul|authorlink=Paul Israel|title=Edison: A Life of Invention|year=2000|publisher=[[John Wiley & Sons]]|isbn=978-0-471-36270-8}}</ref>ഈ ഡയറ്റുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആര്യോഗ്യം തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്ന് എഡിസൺ പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഈ കഥ ആവിശ്വസിനീയമാണ്.എഡിസൺ അന്തരിച്ച വർഷമായ 1930 -ൽ മിന ഒരു ഇന്റർവ്യൂവിൽ അദ്ദേഹത്തെകുറിച്ച് പറഞ്ഞതിങ്ങനെയാണ്."ശരിയായ ഭക്ഷണരീതിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശ്രേഷ്ഠമായ ജോലി."കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെയുള്ള കാലത്തെ കുറിച്ച് മിന പറഞ്ഞതിങ്ങനെയാണ് " ശ്രേഷ്ഠമായ കുറേ സാഹസികതകൾ."എഡിസൺ ഏഴ് മണിക്ക് എണീക്കും, എട്ട് മണിക്ക് രാവിലത്തെ ഭക്ഷണം കഴിക്കും, ചിലപ്പോൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനും, അത്താഴത്തിനും വീട്ടിലേക്ക് വരും.<ref name="condensed1042"/> 1906-ൽ അദ്ദേഹം മിലാൻ ,ഓഹിയോയുടെ ഉടമസ്ഥനായി.1923-ലെ എഡിസന്റെ അവസാനത്തെ സന്ദർശനത്തിൽവച്ചായിരുന്നു തന്റെ പഴയ വീട് ഇപ്പോഴും അതിന്റെ മെഴുകുതിരികളും,പ്രകാശവും പരത്തി നിൽക്കുന്നതായി അമ്പരപ്പോടെ നോക്കി നിന്നത്. ===മരണം=== 1886-ൽ മിന എന്ന എഡിസന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയ്ക്കായി വിവാഹസമ്മാനമായി വാങ്ങിയ വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലെവ്ല്ലിൻ പാർക്കിലെ ഗ്ലെൻമോണ്ട് എന്ന വീടിലാണ് എഡിസൺ പ്രമേഹരോഗപരമായി 1931 ഒക്ടോബർ 18ന് മരണമടഞഅഞത്.അദ്ദേഹത്തെ ആ വീടിനരികിലായി സംസ്കരിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Thomas Edison Dies in Coma at 84; Family With Him as the End Comes; Inventor Succumbs at 3:24&nbsp;A.M. After Fight for Life Since He Was Stricken on August 1. World-Wide Tribute Is Paid to Him as a Benefactor of Mankind|quote=[[West Orange, New Jersey]], Sunday, October 18, 1931. Thomas Alva Edison died at 3:24 o'clock this morning at his home, Glenmont, in the Llewellyn Park section of this city. The great inventor, the fruits of whose genius so magically transformed the everyday world, was 84 years and 8 months old.|work=New York Times|date=October 18, 1931}}</ref><ref>{{cite book|title=Where are they buried? How did they die?|url=https://archive.org/details/wherearetheyburi00todb|last=Benoit|first=Tod|year=2003|publisher=Black Dog & Leventhal|isbn=978-1-57912-678-0|page=[https://archive.org/details/wherearetheyburi00todb/page/560 560]}}</ref> എഡിസന്റെ അവസാനത്തെ ശ്വാസം ഹെൻറി ഫോർഡ് മ്യൂസിയത്തിൽ ശീതീകരിച്ച സ്ഥലത്ത് സംരക്ഷിച്ചുവച്ചിരിക്കുന്നു. ഫോർഡ് ചാൾസ് എഡിസണോട് തോമസ് എഡിസന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണ മുറിയിൽ വായുസമ്പർക്കം വരാത്ത രീതിയിൽ ഒരു ടെസ്റ്റ് ട്യൂബ് വെയ്കാൻ പറഞ്ഞിരുന്നു, ഇത് എഡിസനായുള്ള സ്‌മാരകചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.കൂടാതെ ഒരു പ്ലാസ്റ്റർ ഡെത്ത് മാസ്ക്കും നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>[http://www.straightdope.com/classics/a2_128a.html "Is Thomas Edison's last breath preserved in a test tube in the Henry Ford Museum?"], [[The Straight Dope]], September 11, 1987. Retrieved August 20, 2007.</ref>മിന മരിച്ചത് 1947 -ലായിരുന്നു. ==കാഴ്ചകൾ അതിഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലേക്കും,മതത്തിലേക്കും, രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും== ചരിത്രകാരനായ പോൾ ഇസ്രയേൽ എഡിസനെ ഒരു സ്വതന്ത്രചിന്തകനായാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=Israel />[[തൊമസ് പെയ്ൻ|തോമസ് പെയിനിയുടെ]] ''ദി ഏജ് ഓഫ് റീസൺ'' എഡിസനെ നന്നായി സ്വാധീനിച്ച ഒന്നാണ്.<ref name=Israel />"അദ്ദേഹം ഒരു ആന്തിസ്റ്റ് എന്ന വിളിക്കപ്പെട്ടു, പക്ഷെ അദ്ദേഹമല്ല, പെയിനി ഗാഢമായ അറിവിൽ വിശ്വസിക്കുന്നയാളാണ്,ദൈവത്തെ പേടിച്ച് പലരും ചിന്തകൾ വെളിപ്പെടുത്താൻ ഭയക്കുന്നു" എന്നുപറഞ്ഞുകൊണ്ട് എഡിസൺ പെയിനിയുടെ ''ശാസ്ത്രപരമായ ഡിസ''ത്തെ പ്രതിരോധിച്ചിരുന്നു.<ref name=Israel /> 1910 ഒക്ടോബർ 2-ന് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് മാഗസിനുമായുള്ള ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, എഡിസൺ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി: <blockquote> നമുക്കറിയുന്നതെന്തോ അതാണ് പ്രകൃതി. പക്ഷെ നമുക്ക് മതത്തെയോ, ദൈവങ്ങളേയോ അറിയില്ല. ഒപ്പം പ്രകൃതി ദയാശീലയും, സ്നേഹിക്കുന്ന യാളോയല്ല.ദൈവം എന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ - ദയയും, വാത്സല്യവും, സ്നേഹവുമുള്ള ദൈവത്തിന്റെ കാര്യമാണ് ഞാൻ പറയുന്നത് : എനിക്ക് കഴിക്കാനുള്ള മത്സ്യത്തേയും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. അപ്പോൾ എവിടെപ്പോയി ദയയും, വാത്സല്യവും, സ്നേഹവുമൊക്കെ, മീനിനെ അവർക്കിഷ്ടമല്ലേ.അല്ല. നമ്മെ നിർമ്മിച്ചത് പ്രകൃതിയാണ് - പ്രകൃതിയാണ് ഇതെല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചത് - മതങ്ങളോ ദൈവങ്ങളോ അല്ല.<ref>{{cite news |coauthors= |title="No Immortality of the Soul" says Thomas A. Edison. In Fact, He Doesn't Believe There Is a Soul&nbsp;— Human Beings Only an Aggregate of Cells and the Brain Only a Wonderful Machine, Says Wizard of Electricity |url= |quote=Thomas A. Edison in the following interview for the first time speaks to the public on the vital subjects of the human soul and immortality. It will be bound to be a most fascinating, an amazing statement, from one of the most notable and interesting men of the age&nbsp;... Nature is what we know. We do not know the gods of religions. And nature is not kind, or merciful, or loving. If God made me&nbsp;— the fabled God of the three qualities of which I spoke: mercy, kindness, love&nbsp;— He also made the fish I catch and eat. And where do His mercy, kindness, and love for that fish come in? No; nature made us&nbsp;— nature did it all&nbsp;— not the gods of the religions. |work=New York Times |date=October 2, 1910}}</ref> </blockquote> ഇത്രം സംവാദങ്ങളിലൂടെ എഡിസൺ ഒരു ആന്തിസ്റ്റ് ആയി.അദ്ദേഹം തന്നെത്തന്നെ ഒരു സ്വകാര്യ കത്തിൽ എഴുതിരിയിരിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്. <blockquote> നിങ്ങൾ ആ മുഴുവൻ ലേഖനത്തേുയും തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, കാരണം നിങ്ങൾ ദൈവത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് ചാടിവീണു. അവിടെയെവിടേയും ഒരു നിരാകരണവുമില്ല, നിങ്ങളെന്താണോ ദൈവമെന്ന് പറഞ്ഞത് അതിനെയാണ് ഞാൻ പ്രകൃതിയെന്ന് പറയുന്നത്. ഗാഢമായ അറിവുതന്നെയാണ് എല്ലാത്തിനേയും നയിക്കുന്നത്. അറിവ്, ആത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ നാം ജീവനെ വിളിക്കുന്നതെന്തോ അത് കാലം കഴിഞ്ഞാൽ അതിന്റെ അസ്തിത്വത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകും, നാം നിർമ്മിതമായ സെല്ലുകൾക്കും മീതെ എന്റെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടിനെ സാധൂകരിക്കുന്നതാണ് എന്റെ എല്ലാ ലേഖനങ്ങളും.<ref name=Israel /> </blockquote> വീണ്ടും അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "ഞാൻ ദൈവത്തിലോ, ദൈവശാസ്ത്രത്തിലോ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല; പക്ഷേ അവിടെയും അനന്തമായ അറിവ് ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടുതാനും, അതിനെ ഞാൻ സംശയിക്കുന്നില്ല"<ref>''[https://books.google.com/books?id=75ldAAAAMAAJ&q=%22I+do+not+believe+in+the+God+of+the+theologians;+but+that+there+is+a+Supreme+Intelligence+I+do+not+doubt%22&dq=%22I+do+not+believe+in+the+God+of+the+theologians;+but+that+there+is+a+Supreme+Intelligence+I+do+not+doubt%22&hl=es&sa=X&ei=QDQyUrD0NuPs2wWTwoGADQ&ved=0CGQQ6AEwBg The Freethinker]'' (1970), G.W. Foote & Company, Volume 90, p. 147</ref> അക്രമരാഹിത്യമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സദാചാര കാഴ്ചകളിലേക്കുള്ള താക്കോൽ, ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിൽ സേനയുടെ നാവിക സംബന്ധമായ ഉപദേശകനാകുമോ എന്ന ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്തരം താൻ പ്രതിരോധ ആയുധങ്ങളുടെ ജോലി മാത്രമേ ചെയ്യുകയുള്ളൂ എന്നായിരുന്നു, പിന്നീട് ഇങ്ങനനെ പറയുകയുണ്ടായി "കൊല്ലാൻ‍ ഞാൻ ഒരു ആയുധവും നിർമ്മിച്ചിട്ടില്ല എന്നതിൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്നു."എഡിസന്റെ അക്രമരാഹിത്യത്തിന്റെ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിൽ മൃഗങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു.അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി:അക്രമരാഹിത്യം എന്നെ ഉയർന്ന നീതിശാസ്ത്രജ്ഞനാക്കുന്നു, അതുതന്നെയാണ് എല്ലാ മാറ്റത്തിന്റേയും ലക്ഷ്യം.മറ്റു ജീവികളെ നാം ഉപദ്രവിക്കന്നത് നിർത്തുംവരെയും മനുഷ്യനും മൃഗം തന്നെ."<ref>Cited in [https://books.google.com/books?id=DtjWFiDKsJ0C&pg=PA37&dq=%22Still+savages%22+edison&ei=KiHMSLJSiNzKBIiglYsJ&sig=ACfU3U2IXFOuvGUriygDwhEkgvqyaefwEg Innovate Like Edison: The Success System of America's Greatest Inventor] by Sarah Miller Caldicott, Michael J. Gelb, page 37.</ref>188 ലെ വൈദ്യുത അപകടത്തിൽ മരിച്ച നായകളെകളുടെ എണ്ണത്തിൽ എഡിസൺ അസ്വസ്ഥനായിരുന്നു,അവയൊക്കെ മരിച്ചത് എ.സി കറന്റിന്റെ ആഘാതത്തിലായിരുന്നു.<ref>Jonnes</ref> മനുഷ്യനന്മയ്ക്കായി നിർമ്മിച്ച ന്യൂയോർക്കിലെ ഇലക്ട്രിക് ചെയറിനാവശ്യമായ എ.സി ഉപയോഗിക്കുന്നതോടൊപ്പം വിജയകരമായി തന്നെ എഡിസൺ ഡി.സി വിതരണം ചെയ്തു. കാരണം ഈ തീരുമാനത്തിൽ വെസ്റ്റിങ്കൗസ് ദേഷ്യത്തിലായിരുന്നു. 1920 -ൽ എഡിസൺ അമേരിക്കൻ മാഗസിനായ ബി.സി ഫോർബെസിനോട് താൻ ഒരു സ്പിരിറ്റ് ഫോൺ നിർമ്മിക്കുവാൻ സഹായിക്കുകയാണെന്ന് പറഞ്ഞു, മരിച്ചവരോട് സംസാരിക്കാൻ പറ്റുമെന്നു പറയുന്ന ഒരു ഫോണായിരുന്നു അത്, ആ വാർത്ത വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ളതായി, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ വാർത്ത പല പത്രങ്ങളിലും മാഗസിനുകളിലും ആവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.gereports.com/edisons-forgotten-invention-a-phone-that-calls-the-dead/|title=Edison's Forgotten 'Invention': A Phone That Calls the Dead|date=October 28, 2010|publisher=GE Reports|access-date=2016-01-03|archive-date=2013-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111162640/http://www.gereports.com/edisons-forgotten-invention-a-phone-that-calls-the-dead/|url-status=dead}}</ref>പിന്നീട് ആ ചിന്തയെകുറിച്ച് എഡിസൺ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, " എനിക്കവനോട് ഒന്നും പറയാനില്ല, പക്ഷെ ആ സംവിധാനത്തിൽ എന്റെ എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും നഷ്ടപ്പെട്ടു കാരണം അതെല്ലാം വെറുതെ നുണക്കഥകളായിരുന്നു."<ref>{{cite web|url=http://www.patentplaques.com/blog/?p=1026|title=Invention Geek – Edison Spirit Phone?|access-date=2016-01-03|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924060930/https://www.patentplaques.com/blog/?p=1026|url-status=dead}}</ref> ==കാഴ്ചകൾ പണത്തിലേക്ക്== എഡിസൺ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ധനപരമായ പരിഷ്കരണത്തിന്റെ അഭിഭാഷകനായിരുന്നു.പക്ഷെ അദ്ദേഹം പണവായ്പയേയും, സ്വർണവായ്പയേയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പണമിടപാടിനോട് ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു. എഡിസൺ അതിനെകുറിച്ച് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "ജൂലിയസ് സീസറിന്റെ സ്മാരകചിഹ്നമായിരുന്നു സ്വർണം, കൂടാതെ താത്പര്യം സാത്താന്റെ നിർമ്മാണവുമാണ്."<ref name="query.nytimes.com">{{cite news |url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9C04E0D7103EEE3ABC4E53DFB467838A639EDE |title=FORD SEES WEALTH IN MUSCLE SHOALS |work=[[The New York Times]] |format=PDF |accessdate=February 24, 2013 |date=December 6, 1921}}</ref> അതേ ലേഖനത്തിൽ തന്നെ, അദ്ദേഹം അമേരിക്കയിലെ അയുക്തമായ ടാക്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധനപരമായ സംവിധാനത്തെകുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുകയുണ്ടായി, ലോണെടുത്തതിന് ശേഷം അത് തിരിച്ചടക്കുന്നത് മുതലിന്റെ ഇരട്ടിയോ, അതിൽ കൂടുതലോ ആയിരിക്കും.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്ത ഇങ്ങനെയായിരുന്നു, സർക്കാരിന് വായ്പയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധന സംവിധാനത്തെ കൊണ്ടുനടക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ,അത് പണം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് തുല്യമായിരിക്കും, കൂടെ ജനങ്ങൾക്ക് അതൊരു പ്രചോദനമാകുകയും ചെയ്യും.<ref name="query.nytimes.com"/> 1921 - 1922 കാലഘട്ടത്ത് അദ്ദേഹം ധനത്തിന്റെ വലിപ്പത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയുണ്ടായി. പിന്നീട് 1922 മെയ്യിൽ "ഫെഡറൽ റിസർവ് ബാങ്കിങ് സിസ്റ്റത്തോടുള്ള തെറ്റു തെരുത്താൻ അപേക്ഷ" എന്ന പേരിട്ട ഒരു അപേക്ഷ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Edison, 1922</ref>അതിൽ വ്യാപാരചരക്കായ പണത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയുന്നുണ്ട്,കൂടാതെ ഫെഡറൽ റിസർവ് ബാങ്ക് നിർമ്മിച്ച ക്രിയവസ്തുക്കളുടെ മൂല്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു കർഷകർക്ക് വായ്പ നൽകിയിരുന്നതിനെകുറിച്ചും പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. തന്റെ പ്രിയമിത്രവും, നിർമ്മാതാവുമായ ഹെൻറി ഫോർഡുമായായിരുന്നു കൂടുതൽ പേർ പങ്കെടുത്ത ഒരു ടൂറിൽ എഡിസൺ പങ്കെടുത്തത്, അവിടെവച്ച് അദ്ദേഹം വായ്പ സമ്പർദായം എങ്ങനെ മാറണമെന്ന് തന്റെ അഭിപ്രായം പറഞ്ഞു. ഉൾക്കാഴ്ചക്കുവേണ്ടി അദ്ദേഹം, അക്കാദമിക് തലത്തിലുള്ളവരുമായും, ബാങ്കേഴ്‍സുമായും സംസാരിച്ചു. അവസാനം, എങ്ങനെയോ ആ സംരംഭം പിന്തുണയില്ലാതെ പരാജയപ്പെട്ടു, കൂടാതെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>2006, Hammes, D.L. and Wills, D.T.,"Thomas Edison's Monetary Option", The Journal of the History of Economic Thought. (Vol. 28, No. 3, September 2006). ISSN 1042-7716., pps. 295-308</ref><ref>2012, Hammes, David L., Harvesting Gold: Thomas Edison's Experiment to Re-Invent American Money, Mahler Publishing.</ref> ==ബഹുമതികൾ== *ഓഫീസ് ഓഫ് പോസ്റ്റ്സ് ആന്റ് ടെലഗ്രാഫ്സ് ലൂയിസ് കോച്ചെറി, 1881 നവംബർ 10 *മറ്റ്യൂക്കി മെഡൽ, 1887 *ജോൺ സ്കോട്ട് മെഡൽ, 1889 *എഡ്വാർഡ് ലോങ്സ്റ്റ്രെച്ച് മെഡൽ ,1899 *ജോൺ ഫ്രിറ്റ്സ് മെഡൽ,1908 *ഫ്രാങ്ക്ലിൻ മെഡൽ, 1915 *നേവി ഡിസ്റ്റിങ്ക്വിഷെഡ് സെർവീസ് മെഡൽ, 1920 *എഡിസൺ മെഡൽ, 1923 *കോഗ്രെഷ്ണൽ ഗോൾഡ് മെഡൽ, 1928 മെയ് 29 *ടെക്ക്നിക്കൽ ഗ്രാനി അവാർഡ് ==ശ്രദ്ധാഞ്ജലികൾ== ===എഡിസൺ എന്ന് പേര് നൽകപ്പെട്ട മനുഷ്യരും,സ്ഥലങ്ങളും=== എഡിസന് ശേഷം ധാരാളം സ്ഥലങ്ങൾക്ക് എഡിസൺ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു,പ്രധാനമായും, ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ പ്രാധാന നഗരമായ എഡിസൺ നഗരത്തിന്.ദേശീയതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന തോമസ് എഡിസൺ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജ്,ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ ട്രെന്റോണിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.കൂടാതെ രണ്ട് സംഘടന കോളേജുകൾക്കും എഡിസൺ എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്നു:ഫ്ലോറിഡയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന , മേയറിലെ എഡിസൺ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജ്, ഓഹിയോയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പിക്വയിലെ എഡിസൺ കമ്മ്യൂണിറ്റി കോളേജ് എന്നിവയാണവ.<ref>{{cite web |url=http://www.edison.cc.oh.us/ |title=Edison Community College (Ohio) |publisher=Edison.cc.oh.us |accessdate=January 29, 2009 |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225065223/http://www.edison.cc.oh.us/ |url-status=dead }}</ref>കൂടാതെ അസംഖ്യം ഹൈസ്ക്കൂളുകളും അങ്ങനെയുണ്ട്.ഫുട്ട്ബാൾ കളിക്കാരനായ പെലെയുടെ അച്ഛൻ പെലയ്ക്ക് എഡിസൺ എന്ന് പേരിടാനാണ് ഇഷ്ടപ്പെട്ടത്, ബൾബ് നിർമ്മിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞന് ഒരു പ്രതിഫലമായി,പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനസർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ മാത്രമേ ആ എഡിസൺ എന്ന പേര് വന്നുള്ളൂ.<ref>{{cite book |title=Pelé: The Autobiography |author=Pelé |author2=Orlando Duarte |author3=Alex Bellos |year=2006 |publisher=[[Simon & Schuster]] UK Ltd |location=London |isbn=978-0-7432-7582-8 |page=14 |url=http://books.simonandschuster.com.au/Pele-The-Autobiography/Pele/9781416511212/excerpt_with_id/6070 |accessdate=2 October 2010 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430015130/http://books.simonandschuster.com.au/Pele-The-Autobiography/Pele/9781416511212/excerpt_with_id/6070 |url-status=dead }}</ref> പെനിൻസിൽവാനിയയിലെ സുൺബെറി സിറ്റി ഹോട്ടലായിരുന്നു 1883-ൽ എഡിസൺ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ത്രീ വയർ സിസ്റ്റം ഉപയോഗിച്ച ആദ്യത്തെ കെട്ടിടം.പിന്നീടാ ഹോട്ടലിന് എഡിസൺ ഹോട്ടൽ എന്ന് പേര് നൽകി.<ref name=sunbury>{{cite web |url=http://www.cityofsunbury.com/Pages/Community/Sunbury%20History/TheEdisonHotel.aspx |title=The Edison Hotel |work=City of Sunbury |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923173644/http://www.cityofsunbury.com/Pages/Community/Sunbury%20History/TheEdisonHotel.aspx |url-status=dead }}</ref> എഡിസൺ നിർമ്മിച്ച ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബിന്റെ 75-ാം വാർഷികത്തിനാണ് കാലിഫോർണിയയിൽ ലേക്ക് തോമസ് എഡിസൺ എ എഡിസൺ എന്ന് പേരിട്ടത്.<ref name=sce>{{cite web|url=http://asset.sce.com/Documents/Environment%20-%20Power%20Generation/30.pdf|title=Description of the Big Creek System|work=Southern California Edison|accessdate=December 21, 2012}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ന്യൂയോർക്കിൽ 1931 -ൽ നിലവിൽ വന്ന ഹോട്ടൽ എഡിസണിൽ പ്രകാശ സംവിധാനം വച്ചത് എഡിസൺ തന്നെയായിരുന്നു.<ref name="Hotel Edison FAQ">{{cite web |url=http://www.edisonhotelnyc.com/default.aspx?pg=faq |title=Frequently Asked Questions |work=[[Hotel Edison]] |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424064011/http://www.edisonhotelnyc.com/default.aspx?pg=faq |url-status=dead }}</ref> എഡിസന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥമായി യുണൈറ്റ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ മൂന്ന് പാലങ്ങൾക്കും എഡിസന്റെ പേര് നൽകി: ന്യൂജേഴ്‍സിയിലെ എഡിസൺ ബ്രിഡ്ജ്, <ref>{{cite web |url=http://www.state.nj.us/transportation/publicat/historyedisonbr.pdf |title=The History & Technology of the Edison Bridge & Driscoll Bridge over the Raritan River, New Jersey |work=New Jersey Department of Transportation |year=2003 |accessdate=February 24, 2013}}</ref>ഫ്ലോറിഡയിലെ എഡിസൺ ബ്രിഡ്ജ്,<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: The Fort Myers Connection |last=Solomon |first=Irvin D. |year=2001 |isbn=9780738513690 |page=9 |publisher=[[Arcadia Publishing]]}}</ref>ഓഹിയോയിലെ എഡിസൺ ബ്രി‍ഡ്ജ് എന്നിവയാണവ.<ref>{{cite web |url=http://codes.ohio.gov/orc/5533.18 |title=5533.18 Thomas A. Edison memorial bridge |work=Lawriter LLC |accessdate=February 25, 2013}}</ref> ശൂന്യാകാശത്തിലാണെങ്കിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് ഒരു ഉൽക്കക്കും ഇട്ടിരിക്കുന്നു, ആസ്റ്ററോയ്ഡ് 742 എഡിസോണ എന്നതാണ് ആ ഉൽക്ക. ===മ്യൂസിയങ്ങളും, സ്മാരകങ്ങളും=== [[File:Thomas Edison 1.jpg|thumb|മിച്ചിഗനിലെ പോർട്ട് ഹ്യൂറോണിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന റെയിൽ റോഡിന് സമീപമുള്ള ചെറുപ്പക്കാരനായ എഡിസന്റെ ശില.]] ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ, വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ 13.5 ഏക്കറ വലിപ്പമുള്ള ഇടത്തിൽ എഡിസൺ നാഷ്ണൽ ഹിസ്റ്റോറിക് സൈറ്റ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു നാഷ്ണൽ പാർക്ക് സെർവീസ് പരിപാലിച്ചുപോകുന്നു.ഇത് എഡിസന്റെ ലബോറട്ടറിക്കും, വർക്ക്ഷോപ്പിനും, ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ സിനിമ സ്റ്റുഡിയോ ആയ ബ്ലാക്ക് മാരിയക്കും അടുത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/edis/|title=Thomas Edison National Historical Park (U.S. National Park Service) |publisher=Nps.gov |date=December 15, 2013 |accessdate=December 31, 2013}}</ref>ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ എഡ‍ിസൺ ടൗണിലാണ് തോമസ് ആൽവ എഡിസൺ മെമ്മോറിയൽ ടവർ ആന്റ് മ്യൂസിയം ഉള്ളത്.<ref>[http://www.menloparkmuseum.org/tower-restoration Menlo Park Museum, Tower-Restoration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923114501/http://menloparkmuseum.org/tower-restoration |date=2010-09-23 }}. Retrieved September 28, 2010.</ref>ടെക്സാസിലെ, ബ്യൂമൊണ്ടിൽ എഡിസൺ മ്യൂസിയവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു,പക്ഷെ അവിടേക്ക് എഡിസൺ വന്നതേയില്ല.<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |url=https://archive.org/details/isbn_9781599862163 |last=Biographiq |year=2008 |isbn=9781599862163 |page=32 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>മിച്ചിഗനിലെ പോർട്ട് ഹ്യൂറോണിൽ പോർട്ട് ഹ്യൂറോൺ മ്യൂസിയത്തിൽ എഡിസന്റെ ചെറുപ്പകാലത്തെ പ്രതിമ വീണ്ടും പുനസ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി.അതിനാൽ ഈ മ്യൂസിയത്തിന് തോമ്സ എഡിസൺ ഡീപോട്ട് മ്യൂസിയം എന്ന് പേര് നൽകി.<ref>[http://www.phmuseum.org/drupal/about/depot Thomas Edison Depot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121044332/http://www.phmuseum.org/drupal/about/depot |date=2012-01-21 }}. Retrieved September 28, 2010.</ref>ഈ നഗരത്തിൽ ധാരാളം എഡിസൺ സ്മാരകങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു, അതിൽ എഡിസന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ കല്ലറയും ഉൾപ്പെടും, കൂടാതെ എസ്.ടി. ക്ലെയർ റിവറിന്റെ സമീപ്തത് സ്മാരകവുമുണ്ട്. ഈ നഗരത്തിൽ എഡിസന്റെ സ്വാധീനം വലുതാണ്. ഡെറ്റ്രോയിറ്റിലെ ഗ്രാന്റ് സർക്കസ് പാർക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന എഡിസൺ മെമ്മോറിയൽ ഫൗണ്ടെൻ നിർമ്മിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മാരാകാർത്തമായിരുന്നു. 1929 ഒക്ടോബർ 21 -നാണ് അത് സ്ഥാപിച്ചത്.ഇൻകാന്റസിന്റെ അമ്പതാം വാർഷികമായിരുന്നു അത്.<ref>[http://www.buildingsofdetroit.com/places/ef Edison Memorial Fountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927121621/http://buildingsofdetroit.com/places/ef |date=2010-09-27 }} at Buildings of Detroit. Retrieved September 28, 2010.</ref>അതേ രാത്രിയിൽ തന്നെ എഡിസൺ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഡിയർബോണിന് സമീപം വയ്ക്കപ്പെട്ടു. ===എഡിസന്റെ പേര് വഹിക്കുന്ന കമ്പനികൾ=== [[File:Эдисон Томас Альва фото ЖЗЛ.JPG|thumb|200px|1915 -ലെ എഡിസൺ]] *Edison General Electric, merged with [[Thomson-Houston Electric Company]] to form [[General Electric]] * [[Commonwealth Edison]], now part of [[Exelon]] * [[Consolidated Edison]] * [[Edison International]] * [[Detroit Edison]], a unit of [[DTE Energy]] * [[Edison S.p.A.]], a unit of Italenergia * Trade association the [[Edison Electric Institute]], a lobbying and research group for investor-owned utilities in the United States * [[Edison Ore-Milling Company]] * [[Edison Portland Cement Company]] * [[Southern California Edison]] ==എഡിസന്റെ പേര് നൽകപ്പെട്ട ബഹുമതികൾ=== എഡിസന്റെ കൂട്ടുകാരും, സഹപ്രവർത്തകരും കൂടി 1904 ഫെബ്രുവരി 11-നാണ് എഡിസൺ മെഡൽ രൂപീകരിച്ചത്.പിന്നീട് നാല് വർഷത്തിന് ശേഷം അമേരിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇലക്ട്രിക്കൽസ് എഞ്ചിനീയർസ് ആ സംഘത്തോടൊപ്പം ഒരു കരാറിലൊപ്പുവച്ച് എഡിസണ് മെഡൽ വലിയ ബഹുമതികളിലൊന്നായി മാറ്റി.ആദ്യത്തെ എഡിസൺ മെഡൽ ഏറ്റുവാങ്ങിയത് 1900-ന് ഇലിഹു തോംസണായിരുന്നു.ഇതാണ് ഇലക്ട്രിക്കൽ ആന്റ് ഇലക്ട്രോണിക്ക് എഞ്ചിനീയറിങ്ങിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന അവാർഡ്, വർഷാവർഷങ്ങളിൽ ഇലക്ട്രിക് എഞ്ചിനീയറിങ്ങ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ ആർട്ട്സ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സയൻസ് എന്നിവയിൽ മിതവ് പുലർത്തുന്നവർക്ക് ബഹുമതി നൽകിപോന്നു. എഡിസന് ശേഷം നെതർലാന്റിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സംഗീത പുരസ്കാരത്തിനും എഡിസൺ അവാർഡ് എന്നാണ് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത്. ഇത് വർഷത്തിൽ കൊടുക്കുന്ന ഡച്ച് സംഗീതത്തിനുള്ള അവാർഡാണ്,സംഗീത തലങ്ങളിൽ ഉയർന്ന നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നവർക്കാണ് ഇത് നൽകുന്നത്, കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പുരസ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നുകൂടിയാണ്, ആദ്യമായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിയത് 1960-നാണ്. 2000-മുതൽ സ്വകാര്യ പേറ്റന്റുകൾക്ക് തോമസ് എ എഡിസൺ പേറ്റന്റ് അവാർഡ് അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയർസ് നൽകുവാൻ തുടങ്ങി. ===സംസ്കാരത്തിൽ=== വീഡിയോ ഗെയിമുകളിലും, കോമിക്സുകളിലും, നോവലുകളിലും എഡിസൺ കഥാപാത്രമായി.അദ്ദേഹം ലോകത്തിനു നൽകിയ സംഭാവനകൾ ലോകത്തിന്റെ നെറുകൈയ്യിൽ എത്താൻ അദ്ദേഹത്തിനെ സഹായിച്ചു. 2011 ഫെബ്രുവരി 11-ന് എഡിസന്റെ 164-ാം പിറന്നാളായിരുന്നു, ഗൂഗിളിന്റെ മുഖ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണങ്ങളുൾപ്പെട്ട അനിമേഷൻ ഗൂഗിൾ ഡൂഡിൽകൊണ്ടായിരുന്നു.കർസർ അതിൻ മീതെ ചലിപ്പിക്കുമ്പോൾ എഡിസന്റെ നിർമ്മിതികൾ ചലിക്കാൻ തുടങ്ങും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകാശ ബൾബ് പ്രകാശിക്കാൻ തുടങ്ങും.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/doodles/thomas-edisons-birthday |title=Google Doodle: February 11, 2011 – Thomas Edison's Birthday}}</ref> ==എഡിസനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചവർ== പല ഇടങ്ങളിലായി എഡിസനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചവരുടെ പേരുകളാണ് താഴെ കൊടുക്കുന്നത്. * [[Edward Goodrich Acheson]] - chemist, worked at Menlo Park 1880-1884 * [[William Symes Andrews]] - started at the Menlo Park machine shop 1879 * [[Charles Batchelor]] - "chief experimental assistant" * [[John I. Beggs]] - manager of [[Edison Illuminating Company]] in New York, 1886 * [[William Kennedy Dickson]] - joined Menlo Park in 18823, worked on the motion picture camera * [[Justus B. Entz]] - joined [[Edison Machine Works]] in 1887 * [[Reginald Fessenden]] - worked at the [[Edison Machine Works]] in 1886 * [[Henry Ford]] - engineer [[Edison Illuminating Company]] Detroit, Michigan, 1891-1899 * [[William Joseph Hammer]] - started as laboratory assistant Menlo Park in 1879 * [[Miller Reese Hutchison]] - inventor of hearing aid * [[Edward Hibberd Johnson]] - started in 1909, chief engineer at West Orange laboratory 1912-1918 * [[Samuel Insull]] - started in 1881, rose to become VP of General Electric (1892) then President of Chicago Edison * [[Kunihiko Iwadare]] - joined [[Edison Machine Works]] in 1887 * [[Francis Jehl]] - laboratory assistant Menlo Park 1879-1882 * [[Arthur E. Kennelly]] - engineer, experimentalist at West Orange laboratory 1887-1894 * [[John Kruesi]] - started 1872, was head machinist, at Newark, Menlo Park, [[Edison Machine Works]] * [[Lewis Howard Latimer]] - hired 1884 as a draftsman, continued working for General Electric * [[John W. Lieb]] - worked at the [[Edison Machine Works]] in 1881 * [[Thomas Commerford Martin]] - electrical engineer, worked at Menlo Park 1877–1879 * [[George F. Morrison]] - started at Edison Lamp Works 1882 * [[Edwin Stanton Porter]] - joined the [[Edison Manufacturing Company]] 1899 * [[Frank J. Sprague]] - Joined Menlo Park 1883, became known as the "Father of Electric Traction". * [[Nikola Tesla]] - electrical engineer and inventor, worked at the [[Edison Machine Works]] in 1884 * [[Francis Robbins Upton]] - mathematician/physicist, joined Menlo Park 1878 === ജീവിതം-ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ === * 1847 ഫെബ്രുവരി 11: അമേരിക്കയിലെ മിലാൻ എന്ന പട്ടണത്തിൽ ജനനം. * 1854 :മിച്ചിഗണിലുള്ള പോർട്ട് ഹൂറണിലേക്ക് കുടുംബം മാറിത്താമസിക്കുന്നു. കേൾവിക്കുറവിനു കാരണമായി എന്നു കരുതുന്ന കടുത്ത പനി എഡിസണിനു പിടിപ്പെടുന്നതും ഇതേ വർഷം തന്നെ. * 1859 :ഡെട്രോയിറ്റ്-ഹൂറൺ റയിൽവേസ്റ്റേഷനിൽ പത്രം വിൽപ്പനക്കാരൻ പയ്യനാകുന്നു. * 1862 :അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം മുറുകിയതോടെ കൂടുതൽ പത്രം വിൽക്കാനായി എഡിസൺ ടെലിഗ്രാഫിൻറെ സഹായം തേടുന്നു. * 1863 :എഡിസൺ ടെലിഗ്രാഫ് ഓഫീസിൽ ജോലിക്കാരനാകുന്നു. * 1868 :എഡിസൺ ബോസ്റ്റണിലെത്തി വെസ്റ്റേൺ യൂണിയൻ ടെലിഗ്രാഫ് കമ്പനിയിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥാനാകുന്നു. വോട്ടിങ്ങ് യന്ത്രത്തിന് വേണ്ടി ആദ്യമായി പേറ്റൻറിന് അപേക്ഷിക്കുന്നതും ഇവിടെ നിന്നാണ്. പേറ്റന്റിനു വേണ്ടിയുള്ള എഡിസണിന്റെ ആദ്യത്തെ അപേക്ഷ ആയിരുന്നു ഇത്. * 1869 :വിപണിയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന സ്റ്റോക്ക് ടിക്കർ യന്ത്രത്തിനായി പേറ്റൻറിനപേക്ഷിക്കുന്നു. * 1871 :ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ നെവാർക്കിൽ സ്വന്തം ഫാക്ടറി നിർമ്മിക്കുന്നു. ഡിസംബറിൽ മേരി സ്റ്റിൽവെല്ലുമായുള്ള വിവാഹം. * 1874 :ഒരേ സമയം രണ്ടു സന്ദേശങ്ങൾ അയയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന പുതിയൊരു ടെലിഗ്രാഫ് യന്ത്രം കണ്ടു പിടിക്കുന്നു. * 1876 :മെൻലോ പാർക്കിൽ പുതിയ ഗവേഷണശാല സ്ഥാപിക്കുന്നു. * 1877 :ടെലിഫോൺ ട്രാൻസ്മിറ്ററിനുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു. * 1877 :ഡിസംബർ : ഫോണോഗ്രാഫ് നിർമ്മിച്ചു. * 1878 :ഇലക്ട്രിക്ക് ബൾബിനായും വൈദ്യുതിവിതരണയന്ത്രത്തിനുമായുമുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു. അനേകം മണിക്കൂർ അടുപ്പിച്ച് കത്തുന്ന ഫിലമെന്റ് നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ വിജയം. * 1879 : മെൻലോ പാർക്കിൽ ഇലക്ട്രിക് റയിൽവേ നിർമ്മിക്കുന്നു. * 1881 : മെൻലോ പാർക്ക് വിട്ട് ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് മാറുന്നു. * 1882 : വ്യാവസായികാടിസ്ഥാനത്തിൽ വൈദ്യുതിവിതരണം നടത്തുന്ന വൈദ്യുതിനിലയം ആരംഭിച്ചു. * 1884 : ഭാര്യ മേരിയുടെ മരണം. * 1886 : മിന മില്ലറിനെ വിവാഹം ചെയ്ത എഡിസൺ ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ ഓറഞ്ച് വാലിയിലേക്ക് താമസം മാറുന്നു. * 1887 : ഫോണോഗ്രാഫ് പരിഷ്കരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. വേസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ വലിയൊരു ഗവേഷണശാല സ്ഥാപിച്ചു. * 1888 : ഇരുമ്പഴിയിൽ നിന്നും ഇരുമ്പ് വേർതിരിച്ചെടുക്കാനുള്ള ഒരു കമ്പനി ന്യൂ ജേഴ്സിയിൽ ആരംഭിച്ചു. * 1891 : കൈനറ്റോസ്കോപ്പൊനു പേറ്റന്റ് ലഭിച്ചു. * 1899 : ഇലക്ട്രിക്ക് കാറിനു വേണ്ടി ബാറ്ററി നിർമ്മിക്കാനുള്ള ഗവേഷണങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നു. * 1902 : സിമന്റ് ഫാക്ടറി ആരംഭിച്ചു. * 1912 : ഹെൻറി ഫോർഡിന്റെ മോഡൽ-ടി കാറിനു വേണ്ടി ഒരു ഇലക്ട്രിക്ക് സെൽഫ് സ്റ്റാർട്ടർ രൂപകല്പന ചെയ്യുന്നു. * 1914-1918 : ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലം. അമേരിക്കൻ നാവികസേനക്കു വേണ്ടി ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നു. * 1927 : റബറിന്റെ വ്യാവസായികസാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനായി ഫ്ലോറിഡയിൽ ഒരു ലബോറട്ടറി സ്ഥാപിക്കുന്നു. * 1931 : ഒക്ടോബർ 18-നു എൺപത്തിനാലാം വയസ്സിൽ മരണം. ഒക്ടോബർ 21 : അമേരിക്ക സകല ദീപങ്ങളും അണച്ച് എഡിസണോടുള്ള ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ; ; ചരിത്രസംബന്ധിയായ സൈറ്റുകൾ * [http://www.tomedison.org/ Edison Birthplace Museum] * [http://www.edisonhouse.org/ Thomas Edison House] * [http://www.edison-ford-estate.com/ Thomas Edison Winter Estate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426235441/http://www.edison-ford-estate.com/ |date=2007-04-26 }} * [http://www.nps.gov/edis/ Edison National Historic Site] * [http://www.menloparkmuseum.com/ Menlo Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601215151/http://www.menloparkmuseum.com/ |date=2007-06-01 }} * "Menlo Park Reminiscences, Volume 1," by Francis Jehl, originally published by Edison Institute, Dearborn, Michigan, 1937. Reprinted by Dover Publications, Mineola, NY, 1990. ISBN 0-486-26357-6 * [http://www.phmuseum.org/depot/depot.htm Edison Depot Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021007230636/http://phmuseum.org/depot/depot.htm |date=2002-10-07 }} * [http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424080435/http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ |date=2006-04-24 }} * [http://www.edisonmuseum.org Edison Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124144352/http://www.edisonmuseum.org/ |date=2010-11-24 }} ; ആർക്കൈവുകൾ * [http://edison.rutgers.edu Rutgers: Edison Papers] * [http://edison.rutgers.edu/patents.htm Rutgers: Edison Patents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817173804/http://edison.rutgers.edu/patents.htm |date=2012-08-17 }} * [http://www.edisonian.com/ Edisonian Museum Antique Electrics] * [http://www.americaslibrary.gov/aa/edison/aa_edison_subj_e.html Thomas A. Edison in his laboratory in New Jersey, 1901] * "[http://www.pbs.org/wgbh/amex/edison/ Edison's Miracle of Light] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204032415/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/light/ |date=2016-12-04 }}" ''[[American Experience]]'', [[PBS]]. * [http://americanhistory.si.edu/archives/d8069.htm William J. Hammer collection]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — c. 1874–1935, 1955–1957. Archives Center, National Museum of American History, Smithsonian Institution. ==ഇത് കൂടി കാണൂ== {{Wikipedia books|Thomas Edison}} * [[List of Edison patents]] * [[Thomas Alva Edison Birthplace]] * [[Thomas Edison National Historical Park]] * [[Edison Pioneers]] - a group formed in 1918 by employees and other associates of Thomas Edison ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|colwidth=30em}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |title=The Florida Life of Thomas Edison |url=https://archive.org/details/floridalifeoftho0000albi |first=Michele Wehrwein. |last=Albion|year=2008 |isbn=978-0-8130-3259-7 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville}} * {{Cite book |title=The Search for Thomas Edison's Boyhood Home |first=Glen J. |last=Adams |year=2004 |isbn=978-1-4116-1361-4}} * {{Cite book |first=Ernst |last=Angel |title=Edison. Sein Leben und Erfinden |location=Berlin |publisher=Ernst Angel Verlag |year=1926}} * {{Cite book |title=Edison: Inventing the Century |url=https://archive.org/details/edisoninventingc0000bald |first=Neil |last=Baldwin |publisher=University of Chicago Press |year=2001 |isbn=978-0-226-03571-0}} * {{Cite book |title=Edison: The man who made the future |url=https://archive.org/details/edisonmanwhomade0000clar_n1x4 |first=Ronald William |last=Clark |year=1977 |isbn=978-0-354-04093-8 |publisher=Macdonald and Jane's |location=London: Macdonald & Jane's}} * {{Cite book |title=A Streak of Luck |url=https://archive.org/details/streakofluckcono00cono |first=Robert |last=Conot |publisher=Seaview Books |location=New York |year=1979 |isbn=978-0-87223-521-2}} * {{Cite book |title=Fleet Fire: Thomas Edison and the Pioneers of the Electric Revolution |url=https://archive.org/details/billionaireshell00davi |first=L. J.|last=Davis |publisher=Doubleday |location=New York |year=1998 |isbn=978-0-385-47927-1}} * {{Cite book |title=Edison and the Electric Chair |url=https://archive.org/details/boltoffate0000tuck |first=Mark |last=Essig |isbn=978-0-7509-3680-4 |year=2004 |publisher=Sutton |location=Stroud}} * {{Cite book |first=Mark |last=Essig |title=Edison & the Electric Chair: A Story of Light and Death |url=https://archive.org/details/edisonelectricch0000essi |location=New York |publisher=Walker & Company |year=2003 |isbn=978-0-8027-1406-0}} * {{Cite book |first=Paul |last=Israel |title=Edison: A Life of Invention |url=https://archive.org/details/edisonlifeofinve0000isra_l4c0 |publisher=Wiley |location=New York |year=1998 |isbn=978-0-471-52942-2}} * {{Cite book |first=Jill |last=Jonnes |title=Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World |url=https://archive.org/details/empiresoflighted00jonn |location= New York |publisher=Random House |year=2003 |isbn=978-0-375-50739-7}} * {{Cite book |last=Josephson |first=Matthew |title=Edison |url=https://archive.org/details/edisonbiography00jose |year=1959 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-033046-7}} * {{Cite book |last=Koenigsberg |first=Allen |title=Edison Cylinder Records, 1889-1912 |year=1987 |publisher=APM Press |isbn=0-937612-07-3}} * {{Cite book |title=Working at Inventing: Thomas A. Edison and the Menlo Park Experience |url=https://archive.org/details/workingatinventi0000unse |author=Pretzer, William S. (ed). |publisher=Henry Ford Museum & Greenfield Village |location=Dearborn, Michigan |year=1989 |isbn=978-0-933728-33-2}} * {{Cite book |title=The Wizard of Menlo Park: How Thomas Alva Edison Invented the Modern World |url=https://archive.org/details/wizardofmenlopar0000stro |first=Randall E. |last=Stross |publisher=Crown |year=2007 |isbn=1-4000-4762-5}} {{Refend}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{commons}} {{wikiquote}} {{wikisource|Author:Thomas Edison}} '''സ്ഥലങ്ങൾ''' * [http://www.menloparkmuseum.com/ Menlo Park Museum and Edison Memorial Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601215151/http://www.menloparkmuseum.com/ |date=2007-06-01 }} * [http://www.nps.gov/edis/index.htm Thomas Edison National Historical Park] (National Park Service) * [http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424080435/http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ |date=2006-04-24 }} * [http://www.edisonmuseum.org/ Edison Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124144352/http://www.edisonmuseum.org/ |date=2010-11-24 }} * [http://www.phmuseum.org/depot/depot.htm Edison Depot Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021007230636/http://phmuseum.org/depot/depot.htm |date=2002-10-07 }} * [http://www.tomedison.org/ Edison Birthplace Museum] * [http://www.edisonhouse.org/ Thomas Edison House] '''മറ്റു മാധ്യമങ്ങളും വിവരങ്ങളും''' * {{In Our Time|Thomas Edison|b00wdjr8|Thomas_Edison}} * [https://www.youtube.com/watch?v=KgwY2SdRJ_4 Interview with Thomas Edison in 1931] * [http://ariwatch.com/VS/TheDiaryOfThomasEdison.htm The Diary of Thomas Edison] * {{Gutenberg author |id=Edison,+Thomas+A.+(Thomas+Alva)}} * {{Internet Archive author |sname=Thomas Alva Edison}} * [https://web.archive.org/web/20090430061452/http://www.archives.gov/exhibits/american_originals_iv/sections/thomas_edison_patent.html Edison's patent application for the light bulb] at the National Archives. * {{IMDb name|id=0249379|name=Thomas Edison}} * [http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0104? "January 4, 1903: Edison Fries an Elephant to Prove His Point"] – ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' article about Edison's "macabre form of a series of animal electrocutions using AC." * [http://www.nps.gov/nr/twhp/wwwlps/lessons/25edison/25edison.htm "The Invention Factory: Thomas Edison's Laboratories"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160104005621/http://www.nps.gov/nr/twhp/wwwlps/lessons/25edison/25edison.htm |date=2016-01-04 }} National Park Service (NPS) * {{Gutenberg|no=820|name=Edison, His Life and Inventions}} by Frank Lewis Dyer and Thomas Commerford Martin. * {{Internet Archive short film|id=gov.archives.arc.49442|name=''Story of Thomas Alva Edison''}} * [http://edison.rutgers.edu/ Edison Papers] Rutgers. * [http://www.edisonian.com/ Edisonian Museum Antique Electrics] * [http://www.thomasedison.org Edison Innovation Foundation] – [[Non-profit foundation]] supporting the legacy of Thomas Edison. * {{Find a Grave|grid=1630|name=Thomas Alva Edison}} * [http://hfha.org/the-ford-story/the-illustrious-vagabonds The Illustrious Vagabonds] Henry Ford Heritage Association * [https://books.google.com/books?id=vuQDAAAAMBAJ&pg=PA614&dq=Popular+Mechanics+1931+curtiss&hl=en&ei=sZj0TNiVFcPXngeTp8W2CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=Popular%20Mechanics%201931%20curtiss&f=true "The World's Greatest Inventor"] October 1931, ''[[Popular Mechanics]]''. Detailed, illustrated article. * 14 minutes "instructional" film with fictional elements [https://archive.org/details/filmcollectief-01-661 The boyhood of Thomas Edison] from 1964, produced by Coronet, published by archive.org * [http://www.booknotes.org/Watch/63449-1/Neil+Baldwin.aspx "Edison: Inventing the Century"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616004804/http://www.booknotes.org/Watch/63449-1/Neil+Baldwin.aspx |date=2012-06-16 }} Booknotes interview with Neil Baldwin on March 19, 1995. * [http://www.booknotes.org/Watch/178806-1/Jill+Jonnes.aspx "Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse and the Race to Electrify the World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115122520/http://booknotes.org/Watch/178806-1/Jill+Jonnes.aspx |date=2011-11-15 }} Booknotes interview with Jill Jonnes on October 26, 2003. * {{YouTube|id=IfFIeUgt_7Q "A Day with Thomas A. Edison"}} - 1922 - A rare and great documentary silent film * [http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/light "Edison's Miracle of Light"] PBS - ''American Experience''. Premiered January 2015. {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Leon Trotsky]]}} {{S-ttl|title=[[List of People on the Cover of Time Magazine: 1920s|Cover of ''Time'' magazine]] |date=May 25, 1925}} {{S-aft|after=[[Richard Swann Lull]]}} {{S-end}} {{Telecommunications}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Edison, Thomas}} [[വർഗ്ഗം:1847-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1931-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 11-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] 95edbbbf3564lk6n8ivm0toyosuafhc അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി 0 41654 4682643 4673232 2026-11-03T23:59:29Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682643 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Alexander the Great}} {{Infobox Emperor |name =മഹാനായ അലക്സാണ്ടർ മൂന്നാമൻ |title =[[Basileus]] of Macedon, [[Hegemon]] of the [[League of Corinth|Hellenic League]], [[Pharaoh]] of Egypt, [[Shahanshah]] of Persia |image =Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg |caption =Alexander fighting Persian king [[Darius III of Persia|Darius III]]. From [[Alexander Mosaic]], from [[Pompeii]], [[Naples]], [[Museo Archeologico Nazionale]]. |reign =336-323 ബിസി |coronation = |predecessor =[[ഫിലിപ്പ് രണ്ടാമൻ|ഫിലിപ് II]] |successor =[[Alexander IV of Macedon|അലക്സാണ്ടർ IV]] |heir = |consort =[[റോക്സാന|ബാക്ട്രിയയിലെ റോക്സാന]] <br /> [[സ്റ്റാറ്റെരിയ II|പെർസ്യയിലെ സ്റ്റാറ്റെരിയ]] |issue =[[അലക്സാണ്ടർ IV of Macedon|അലക്സാണ്ടർ IV]] |royal house = |royal anthem = |father =[[മാസിഡോണിലെ ഫിലിപ് II]] |mother =[[ഒളിമ്പിയാസ്|എപിറസിലെ ഒളിമ്പിയാസ്]] |date of birth =[[ജൂലൈ 20]], [[356 BC]] |place of birth =[[പെല്ല]], [[മാസിഡോണിയ (പുരാതന സാമ്രാജ്യം)|മാസിഡോണിയ]] |date of death =[[ജൂൺ 10]], [[323 BC]] (33ആം വയസിൽ) |place of death =[[ബാബിലോൺ]] |place of burial= }} പുരാതന [[മാസിഡോണിയ (പുരാതന സാമ്രാജ്യം)|മാസിഡോണിയ]]യിലെ ഒരു [[ഗ്രീസ്|ഗ്രീക്ക്]] രാജാവായിരുന്നു '''അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി'''. '''അലക്സാണ്ടർ മൂന്നാമൻ'''(20/21 ജുലൈ 356-10/11 ജൂൺ 323 ബീ.സി), '''മാസിഡോണിയക്കാരനായ അലക്സാണ്ടർ''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രഗൽഭരായ സൈന്യാധിപരിൽ ഒരാളായി അലക്സാണ്ടർ വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മരണമടയുമ്പോഴേക്കും അലക്സാണ്ടർ പുരാതന ഗ്രീക്കുകാർക്ക് പരിചിതമായ പ്രദേശങ്ങൾ ഒട്ടുമിക്കവയും തന്നെ കീഴടക്കിയിരുന്നു. BC 334-ൽ ആർക്കീമെനിഡ്‌ സാമ്രാജ്യം കീഴടക്കിയ അദ്ദേഹം സൈന്യത്തെ [[ഏഷ്യാമൈനർ|ഏഷ്യാ മൈനാറിലേക്ക്‌]] നയിച്ചു. അവിടെ നിന്ന്‌ പത്തു വർഷത്തിനുള്ളിൽ തുടർച്ചയായ കീഴടക്കലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെയായിരുന്നു. പത്ത്‌ വർഷം കൊണ്ട്‌ തന്നെ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യയുടെ]] ആധിപത്യം അവസാനിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു. ഇസ്സസും ഗ്വാങ്ങമെല യുദ്ധങ്ങൾ എന്നിവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്‌. [[ദാരിയൂസ് III|ദാരിയസ്സ്‌ മൂന്നാമനെ]] കീഴടക്കിക്കൊണ്ട്‌ ആദ്യ പേർഷ്യൻ സമ്രാജ്യം. അതേ സമയം തന്നെ [[അഡ്രിയാറ്റിക് കടൽ|അഡ്രിയാറ്റിക്ക്‌]] കടൽ മുതൽ [[സിന്ധു നദി]] വരെ തന്റെ സാമ്രാജ്യം വികസിപ്പിച്ചു. ബി.സി.326-ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യ]] കീഴടക്കി, എന്നാൽ സൈന്യത്തിന്റെ അഭിപ്രായം കണക്കിലെടുത്ത്‌ അദ്ദേഹം ഗ്രീസിലേക്ക്‌ തിരിച്ചു‌ പോയി.ബി.സി 323-ൽ [[ബാബിലോണിയ|ബാബിലോണിയയിൽ]] വച്ച്‌ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനു ശേഷം തുടർച്ചയായ ആഭ്യന്തര യുദ്ധങ്ങൾതന്നെ അധികാരത്തിനായി നടക്കുകയുണ്ടായി. അതിനു ശേഷം അലക്സാൻഡറിന്റെ ബന്ധുവും ജനറലുമായിരുന്ന ഡിയഡോച്ചി (Diadochi)യാണ്‌ ഭരണം നയിച്ചത്. അലക്സാൻഡറുടെ പടയോട്ടത്തിന്റെ ഫലമായി സാംസ്ക്കാരിക സങ്കലനങ്ങൾ ഉണ്ടായി .[[ഗ്രീക്കോ-ബുദ്ധമതം|ഗ്രീക്കോ-ബുദ്ധിസം]] അവയിൽ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്‌. ഇരുപതോളം നഗരങ്ങൾക്ക്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര്‌ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി<!-- This links to a disambiguation page on purpose. -->.[[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിലെ]] അലക്സാൻഡ്രിയയാണ്‌ അതിൽ പ്രസിദ്ധമായത്. അലക്സാൻഡറിന്റെ വരവ് ഗ്രീക്ക്‌- കോളനിവൽക്കരണത്തിനും, ഗ്രീക്ക്‌ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിനും, [[ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് യുഗം|ഹെല്ലനിസ്റ്റിക്ക്‌ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ]] ഉദയത്തിനും കാരണമായി.15 -ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിലനിന്നിരുന്ന [[ബൈസാന്റൈൻ സാമ്രാജ്യം|ബൈസാന്റേയിൻ(Byzantine) സാമ്രാജ്യവും]] 1920 വരെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധേഷ്യയിലും]] ,അനാറ്റോളിയയുടെ കിഴക്കും ഗ്രീക്ക്‌ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കൂടുതലായിരുന്നതും അലക്സാണ്ടറുടെ കാലത്തെ ഗ്രീക്ക്-‌ സ്വാധീനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മറ്റ്‌ സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണവും സ്വന്തം സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണവും തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന രീതി ഇന്നും മിലിട്ടറി അക്കാഡമികൾ തുടർന്ന്‌ പോകുന്നു. ഇന്നും മിലിട്ടറി അക്കാഡമികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്‌ വരുന്നു.{{Sfn |Yenne|2010|page=viii}}{{cref |ii}}ഗുരുവായ [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്റ്റോട്ടിലിനോടോപ്പം]] ലോകത്തെ എക്കാലവും സ്വാധീനിച്ച വ്യക്ത്തികളിൽ ഒരാളാണ്‌ അലക്സാൻഡർ.<ref>{{Cite web|url = http://www.theguardian.com/books/2014/jan/30/whos-most-significant-historical-figure|title = Guardian on Time Magazine's 100 personalities of all time}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.ranker.com/crowdranked-list/the-most-influential-people-of-all-time|title = Ranker.com - The most influential people of all time}}</ref> ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമനിൽ നിന്ന്‌ ഇരുപതാം വയസ്സിൽ കിരീടം ഏറ്റെടുത്തു. [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയും]] വടക്ക് -കിഴക്ക്‌[[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയും]] വരെ നീണ്ട്‌ കിടക്കുന്ന സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപനായി. ഗ്രീസ്‌ മുതൽ ഈജിപ്റ്റ്‌ വരെയും, പിന്നെ വടക്ക്‌ പടിഞ്ഞാറ്‌ ഇന്ത്യ വരെയും അലക്സാണ്ടർ തന്റെ മുപ്പത്‌ വയസ്സിനിടയിൽ പിടിച്ചടക്കി.<ref>{{cite web | place = UK | title = Alexander the Great (356–323 BC) | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/alexander_the_great.shtml}}</ref> ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിജയം നേടിയ സൈനിക നേതാവായി അദ്ദേഹത്തെ കരുതുന്നു.{{Sfn |Yenne|2010 | page = 159}} തത്വചിന്തകനായ [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്‌റ്റോട്ടിലാണ്‌]] പതിനാറ്‌ വയസ്സു വരെ അദ്ദേഹത്തെ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നത്‌. BC 336-ൽ അച്ഛനായ ഫിലിപ്പിൽ നിന്ന്‌ അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു. അതിനുശേഷം ഫിലിപ്പ്‌ വധിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്‌. അലക്സാണ്ടറിന്‌ ശക്തമായ ഒരു സാമ്രാജ്യവും അനുഭവസമ്പന്നരായ സൈനികരെയും അച്ഛനായ ഫിലിപ്പിൽ നിന്ന്‌ കിട്ടിയിരുന്നു. ഗ്രീസിന്റെ മുഴുവൻ നിയന്ത്രണവും അദ്ദേഹത്തിനായിരുന്നു.<ref>{{cite book|editor1-last=Heckel|editor1-first=Waldemar|editor2-last=Tritle|editor2-first=Lawrence .|title=Alexander the Great: A New History|url=https://archive.org/details/alexandergreatne0000unse|date=2009|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=1405130822|page=[https://archive.org/details/alexandergreatne0000unse/page/99 99]|chapter=The Corinthian League}}</ref><ref>{{cite book|last1=Burger|first1=Michael|title=The Shaping of Western Civilization: From Antiquity to the Enlightenment|url=https://archive.org/details/shapingofwestern0000mich|date=2008|publisher=University of Toronto Press|isbn=1551114321|page=[https://archive.org/details/shapingofwestern0000mich/page/76 76]}}</ref>. അക്കീലിസിന്റെ പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ആളായിരുന്നു മാതാവായ ഒളിമ്പിയസ്‌. [[ഹെർക്കുലീസ്|ഹെർക്കുലീസിന്റെ]] പിൻതലമുറയിൽപ്പെട്ട വ്യക്തിയായിരുന്നു പിതാവായ ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവും. ധീരനും പരാക്രമിയുമായ പുത്രനായിരിക്കും തങ്ങൾക്ക്‌ ജനിക്കുകയെന്ന്‌ ഇരുവർക്കും സ്വപ്ന ദർശനമുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. {{TOC limit|3}} Alpy redio ==ജനനം== [[File:Alexander1256.jpg|thumb|ഇസ്താംബൂളിലെ ആർക്കിേേയേ ളജിക്കൽ മ്യൂസിയത്തിലെ അലക്സാണ്ടറിന്റെ പ്രതിമ.]] അലക്സാൻഡർ ജനിച്ചത്‌ ഗ്രീക്ക്‌ മാസമായ ഹെകറ്റോംബയൊൻ(Hekatombaion)ണിൽ ആറാം തീയതിയാണ്.‌ ഇത്‌ ഏകദേശം ബി.സി 356 ജൂലൈ 20 ആം തീയതിയായി വരും.കൃത്യമായ തീയതി അറിയില്ല.<ref>{{cite web | url = http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7 | title = The birth of Alexander the Great | work = Livius | quote = Alexander was born the sixth of [[Attic calendar|Hekatombaion]]. | accessdate = 16 December 2011 | archive-date = 2016-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005011405/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7 | url-status = dead }}</ref>മാസിഡോണിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ പെല്ലയിലാണ്‌ അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്‌.<ref>{{citation |title = Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |series= Hellenistic culture and society | first = Peter | last = Green |edition= illustrated, revised reprint |publisher= University of California Press |year = 1970 |isbn= 978-0-520-07165-0 |page= xxxiii |url= https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559&dq=alexander+the+great+356+OR+355&sa=X&ei=h78uT-uaFYSzhAe436jsCg&ved=0CF8Q6AEwCDgK#v=onepage&q=356&f=false | quote = 356 – Alexander born in Pella. The exact date is not known, but probably either 20 or 26 July.}}</ref>മാസിഡോണിയയുടെ രാജാവായ ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമനാണ്‌ അച്ഛൻ. ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റെ നാലാമത്തെ ഭാര്യയായ ഒളിമ്പിയസാണ്‌ അമ്മ. എപ്പിരസിലെ രാജാവായ നിയോപ്റ്റോലിമസ്‌(Neoptolemus) ഒന്നാമന്റെ മകളാണ്‌ ഒളിമ്പിയസ്‌.<ref>"Renault, p. 28"</ref><ref>durant538</ref> ഫിലിപ്പിന്‌ ഏഴോ എട്ടോ ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു. ഒളിമ്പിയസായിരുന്നു മുഖ്യപത്നി. ചിലപ്പോൾ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ജനനത്തിലൂടെയാകാം.{{Sfn |Roisman|Worthington | 2010 | p= 171}} പല ഇതിഹാസകാരന്മാരും അലക്സാൻഡറിന്റെ ജനനവും കുട്ടിക്കാലവും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്‌.<ref>"Roisman 2010 188"</ref> പുരാതന ഗ്രീക്ക്‌ ജീവചരിത്രകാരനായ [[പ്ലൂട്ടാർക്ക്|പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ]] രേഖപ്പെടുത്തലിൽ വിവാഹത്തിനു ശേഷം ഫിലിപ്പ് ‌ ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടതായി പറയുന്നു.ഒളിമ്പിയസിന്റെ ഗർഭപാത്രം സിംഹത്തിന്റെ ചിത്രം അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. മറ്റോരു സ്വപ്നത്തിൽ ഫിലിപ്പ്‌ ഒളിമ്പിയസിന്റെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ ഒരു മിന്നൽ ഏൽക്കുകയും അതിൽ നിന്നുണ്ടായ തീ ജ്വാലകൾ ഉയരുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തതായും കണ്ടു.ഈ സ്വപ്നത്തിന് പ്ലൂട്ടാർക്ക്‌ വിവിധ തരത്തിൽ വ്യാഖ്യാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്‌. ഒളിമ്പിയസിന്റെ ഗർഭപാത്രത്തിലെ അടയാളം സീയൂസ്‌ ദേവന്റെ ചിത്രത്തിലേക്കാണ്‌ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നതെന്നാണ്‌ അദ്ദേഹം പറയുന്നത്‌.അലക്സാൻഡർ ജനിച്ച ദിവസം ഫിലിപ്പ്‌ ചാൽസിഡൈസ്‌(Chalcidice)സിന്റെ ഉപദ്വീപായ പോറ്റിടിയ വളയാനുള്ള തയാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുകയായിരുന്നു. കുട്ടി ജനിച്ച ദിവസം ചില ഭാഗ്യലക്ഷണങ്ങൾ കാണുകയുണ്ടായി. ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവിന്റെ മുഖ്യസൈൈന്യാധിപനായ പാർമേനിയൊ, ഇല്യാര്യന്മാരുടെയും പിയൊണിയന്മാരുടെയും സംയുക്ത സൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ കീഴ്പ്പെടുത്തി.രാജാവിന്റെ കുതിര ഒളിമ്പിക്സ്‌ മൽസരത്തിൽ വിജയിച്ചു.അതേ ദിവസം തന്നെ ലോകാദ്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇഫെസസി(Ephesus)ലെ ആർറ്റിമിസിന്റെ ക്ഷേത്രം കത്തിയെരിഞ്ഞു. മഗ്നേഷ്യയിലെ ഹെഗേസിയസ്‌(Hegesias of Magnesia) പറഞ്ഞതെന്തെന്നാൽ അത്‌ കത്തി തകർന്നു എന്തെന്നാൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ജനനം കണ്ട്‌ ആർറ്റിമിസ്‌ അവിടെ നിന്നും പോയി.<ref>Renault, p. 28"</ref>ചില ഐതിഹ്യങ്ങൾ അലക്സാൻഡർ രാജാവായതിനു ശേഷം ഉണ്ടായതായിരിക്കാം. അദ്ദേഹം അതി മാനുഷനാണെന്നും ജന്മനാ മഹാനാണെന്നും വിശ്വസിപ്പിക്കാൻ<ref>"Roisman 2010 188"</ref>കുട്ടിക്കാലത്ത്‌ അലക്സാൻഡറിനെ വളർത്തിയത്‌ പരിചാരികയായ ലനിക(Lanika) ആയിരുന്നു. ഭാവിയിൽ അലക്സാൻഡറിന്റെ ജനറലായി മാറിയ ക്ലീറ്റസ്‌ ദി ബ്ലാക്കിന്റെ സഹോദരിയായിരുന്നു അവർ. അമ്മയുടെ ബന്ധുവായ കർക്കശക്കാരനായ ലയോണിദാസ്‌(Leonidas)-ൽ നിന്നും ഫിലിപ്പിന്റെ ജനറലായ ലൈസിമകസ്‌(Lysimachus)ൽനിന്നുംക്രൂരമായ ദേഹോപദ്രവമാണ്‌ കിട്ടിയത്‌. അലക്സാൻഡർ കുലീനനായ മാസിഡോണിയൻ യുവാവിനെപ്പോലെ [[കുതിര സഞ്ചാരം|കുതിരസവാരിയും]] വേട്ടയും ആയുധാഭ്യാസവും വായനയും വാദ്യോപകരണങ്ങൾ വായിക്കാനും പഠിച്ചു. <ref name="Roisman 2010 186">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p= 186}}</ref> [[File:Alexander taming Bucephalus by F. Schommer, German, late 19th century.jpg|250px|left|By F. Schommer]] അലക്സാൻഡറിന്‌ പത്ത്‌ വയസ്സുള്ളപ്പോൾ തെസ്സ്ലിയിൽ നിന്നൊരു വ്യാപാരിയിൽ നിന്ന്‌ ഫിലിപ്പ്‌ ഒരു കാട്ടുകുതിരയെ വാങ്ങിച്ചു..കുതിരയെ കൊട്ടാരത്തിൽ കൊണ്ടു‌വന്നു. എന്നാൽ കുതിരയെ മെരുക്കാൻ ആർക്കും സാധിക്കുന്നില്ല. വീരന്മാരെയും കുതിരസവാരിക്കാരെയും കുതിര തള്ളിയിട്ടു. ഒടുവിൽ സേനാനായകൻ തന്നെ കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറാൻ എത്തി. എന്നാൽ അദ്ദേഹവും കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. അതോടെ ഫിലിപ്പ് രാജാവ്‌ കുതിരയെ കൊണ്ട്‌ പോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു.അപ്പോൾ അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറാൻ രാജാവിനോട്‌ അനുവാദം ചോദിച്ചു.ആദ്യം അനുവാദം കൊടുക്കാതിരുന്ന രാജാവ്‌ അലക്സാൻഡറിന്റെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി അനുവാദം നൽകി. സന്തോഷത്തോടെ അടുത്തെത്തിയ ബാലൻ കുതിരയെ തിരിച്ചുനിർത്തി കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറുകയും മൈതാനത്തിലൂടെ ഓടിക്കുകയും ചെയ്തു. ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവിന്‌ അത്ഭുതവും സന്തോഷവും തോന്നി. കുതിരപ്പുറത്ത്‌ നിന്നിറങ്ങിയ അലക്സാൻഡർ, രാജാവിനോട്‌ പറഞ്ഞു“ സ്വന്തം നിഴൽ കണ്ട്‌ ഭയപ്പെട്ടതിനാലാണ്‌ കുതിര മെരുങ്ങാത്തത്.‌ തിരിച്ച്‌ നിർത്തിയപ്പോൾ കുതിരക്ക്‌ നിഴൽ കാണാതായി.അപ്പോൾ അത്‌ ശാന്തമായി നിന്നു”. BALA9.<ref name = "Roisman 2010 186">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p= 186}}</ref>പ്ലൂട്ടാർക്ക്‌ രേഖപ്പെടുത്തി.“ഫിലിപ്പ്‌ തന്റെ മകന്റെ കഴിവിലും ധൈര്യത്തിലും സന്തുഷ്ടനായി മകനെ കണ്ണീരോടെ ഉമ്മവെച്ചു എന്നിട്ട്‌ പറഞ്ഞു”നിന്റെ കഴിവിനുസരിച്ച്‌ മാസിഡോണിയ വളരെ ചെറുതാണ്.‌ നീ ഒരു പുതിയ സാമ്രാജ്യം കണ്ടുപിടിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു“. എന്നിട്ട്‌ ആ കുതിരയെ അലക്സാണ്ടറിന്‌ നൽകി. അലക്സാണ്ടർ ആ കുതിരയ്ക്ക് [[ബ്യൂസിഫാലസ്‌|ബ്യൂസിഫലസ്‌]] എന്ന്‌ നാമകരണം ചെയ്തു.ബ്യൂസിഫലസ്‌ എന്നാൽ “കാള തല” എന്നാണ്‌ അർത്ഥം. ബ്യൂസിഫലസ്‌ അലക്സാൻഡറിനെ വഹിച്ചു കൊണ്ട്‌ ഇന്ത്യ വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു, അതിന്റെ അന്ത്യം വരെ.ബ്യൂസിഫലസ്‌ മരിച്ചതിനു ശേഷം (പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ വയസ്സായി മരിച്ചതാണ്‌ 30ആം വയസ്സിൽ) അലക്സാൻഡർ ബ്യുസിഫലസിന്റെ സ്മരണക്കയി ഒരു നഗരത്തിന്‌ “ബ്യൂസിഫല” എന്ന്‌ പേരിട്ടു.<ref name=durant538>{{harvnb|Durant|1966|p=538}}</ref>{{Sfn |Renault|2001|p=39}} ==യൗവനവും വിദ്യാഭ്യാസവും== [[File:Aristotle tutoring Alexander.jpg|thumb|''[[Aristotle]] tutoring Alexander'', by [[Jean Leon Gerome Ferris]]]] 13 വയസ്സായപ്പോൾ ഫിലിപ്പ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്‌ പറ്റിയ ഗുരുവിനെ അന്വേഷിക്കൻ തുടങ്ങി. ഇസൊക്രറ്റെസ്‌(Isocrates)ന്റെയും സ്പ്യൂസിപ്പുസ്‌(Speusippus)ന്റെയും അക്കാഡമികൾ പരിഗണിച്ചതിനു ശേഷം ഫിലിപ്പ്‌ തിരഞ്ഞെടുത്തത്‌ അരിസ്റ്റോട്ടിലിനെയാണ്‌. മീസ(Mieza)യിലെ നിംഫിലെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ക്ലാസ്‌ സൗകര്യവും ഒരുക്കിക്കൊടുത്തു. ഫിലിപ്പ്‌ മറ്റൊരു വാഗ്ദാനവും നൽകി. അലക്സാണ്ടറിനെ പഠിപ്പിച്ചു കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം, അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ സ്വന്തം നഗരമായ സ്റ്റഗൈര(Stageira) പുനർ നിർമ്മിച്ച്‌ നൽകാമെന്ന്‌ പറഞ്ഞു. ഈ സ്ഥലം ഫിലിപ്പ്‌ ഇടിച്ച്‌ നിരത്തുകയും അടിമകളെ വാങ്ങാനും വില്ക്കാനും പുറത്താക്കിയവർക്ക്‌ ഇളവ്‌ നല്കി പാർപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Renault|2001|p=44}}</ref><ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=15}}</ref>അലക്സാണ്ടറിനും മറ്റ്‌ മാസിഡോണിയൻ ഉന്നതകുലജാതരായ കുട്ടികൾക്കും മീസ ഒരു ബോർഡിങ്ങ്‌ സ്കൂൾ പോലെയായിരുന്നു. അവരിൽ ചിലരാണ്‌ ടോളമി, ഹെഫൈസ്റ്റയോൻ, കസ്സാൻഡർ തുടങ്ങിയവർ. പല വിദ്യാർഥികളും കൂട്ടുകാരും ഭാവിയിൽ ജനറൽമാരുമായി. ഇവരെ പൊതുവെ “കംപനിയൻസ്‌”(സഹപാഠികൾ)എന്ന്‌ അറിയപ്പെട്ടു. അരിസ്റ്റോട്ടിൽ അലക്സാണ്ടറിനെയും സഹപാഠികളെയും വൈദ്യം,തത്ത്വചിന്ത,ധർമ്മം,മതം, യുക്തിചിന്ത,കല തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ ഹോമറിന്റെ കടുത്ത ആരാധകനായിത്തീർന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ‌ [[ഇലിയഡ്|ഇലിയഡിന്റെ]]. അരിസ്റ്റോട്ടിൽ അതിന്റെ ഒരു ഭാഷ്യം അലക്സാണ്ടറിന്‌ നൽകി.അദ്ദേഹം തന്റെ യുദ്ധത്തിനോടൊപ്പാം വരെ അത്‌ സൂക്ഷിക്കുമായിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=45–47}}</ref><ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=16}}</ref> ==യുദ്ധ രംഗത്തേക്ക്‌== [[File:AlexandreLouvre.jpg|250px|thumb|left|Roman copy of a [[herma]] by [[Lysippos]], [[Louvre Museum]]. Plutarch reports that sculptures by Lysippos were the most faithful.]] അലക്സാണ്ടറിന്‌ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ കീഴിലെ പഠനം അവസാനിച്ചു. ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവ്‌ ബൈസാന്റിയത്തിനെതിരെ യുദ്ധത്തിന്‌ പോയപ്പോൾ രാജകൊട്ടാരത്തിന്റെയും പരിസര പ്രദേശത്തിന്റെയും ചുമതല അലക്സാണ്ടറിനായി.<ref>"Roisman 2010 188"</ref> ഫിലിപ്പിന്റെ അഭാവം മുതലെടുത്ത്‌ താർസിയൻ വർഗ്ഗത്തിലെ “മേഡി” വിഭാഗക്കാർ മാസിഡോണിയക്കെതിരെ കലാപം ആരംഭിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ ഇതിനോട്‌ പെട്ടെന്ന്‌ പ്രതികരിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ അവരുടെ പ്രദേശത്തേക്ക്‌ കുതിച്ചു. കലാപം അടിച്ചമർത്തി. തദ്ദേശീയരെ പുറത്താക്കി അദ്ദേഹം ഗ്രീക്ക്കാരുടെ കോളനി സ്ഥപിച്ചു. അതാണ്‌ “അലക്സാണ്ടർ പോളിസ്‌” എന്നറിയപ്പെട്ടത്‌.{{Sfn |Renault|2001|p=47}}{{Sfn |Bose|2003|p= 43}} ഫിലിപ്പ്‌ തിരിച്ച്‌ വന്നതിനു ശേഷം അലക്സാണ്ടറിനെയും കുറച്ച്‌ സൈന്യത്തെയും തെക്കൻ ത്രാസി(Thrace)ലെ കലാപം തടയാൻ അയച്ചു. അതിലും അലക്സാണ്ടർ വിജയിച്ചു. ബി.സി.338-ൽ ഫിലിപ്പിനും സൈന്യത്തിനോടുമൊപ്പംപതിനെട്ടു-കാരനായ അലക്സാണ്ടറും തെർമൊപയ്‌ലേ(Thermopylae)യിലൂടെ തീബൻ കാവൽ സൈന്യത്തെ നേരിട്ടു. ഇലാറ്റിയ(Elatea) നഗരത്തെ കൈവശമാക്കൻ പുറപ്പെട്ടു. കുറച്ച്‌ ദിവസം കൊണ്ട്‌ ഏഥൻസും തീബ്സും മാർച്ച്‌ ചെയ്തു. ഡിമോസ്തെനെസ്‌(Demosthenes) ആയിരുന്നു ഏഥീനിയന്മാരെ നയിച്ചിരുന്നത്‌. അവർ മാസിഡോണിയക്കെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തീബ്സിനോട്‌ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഏഥൻസും ഫിലിപ്പും അവരുടെ ദൂതന്മാരെ തീബ്സിലേക്ക്‌ അയച്ചു. ആഥൻസിനൊപ്പം ചേരാനാണ്‌ തീബ്സ്‌ തീരുമാനിച്ചത്‌.{{Sfn |Bose|2003|pp=44–45}}{{Sfn |McCarty|2004|p=23}}ഫിലിപ്പ്‌ ആംപിസ്സ(Amphissa)യിലൂടെ മാർച്ച്‌ ചെയ്തു ഡെമോസ്തെനെസ്‌ അയച്ച കൂലിപ്പടയാളികളെ പിടിച്ച്‌ നഗരത്തെ കീഴടങ്ങൽ അംഗീകരിപ്പിച്ചു. ഫിലിപ്പ്‌ തിരിച്ച്‌ ഇലറ്റിയയിൽ എത്തി ഏഥൻസിനും തീബ്സിനും സമാധാന ശ്രമമെന്ന നിലയിൽ അവസാനമായി കീഴടങ്ങാൻ സന്ദേശം നൽകി. എന്നാൽ രണ്ടു പേരും ആ നിർദ്ദേശം തള്ളുകയാണ്‌ ചെയ്തത്‌.{{Sfn |Bose|2003|p=47}}{{Sfn |McCarty | 2004 |p= 24}} തെക്ക്‌ വശത്തു കൂടെ ഫിലിപ്പ്‌, മാർച്ച്‌ ചെയ്തു. ബൊയൊഷിയ(Boeotia)യിലെ ചേരൊനിയ(Chaeronea)യിൽ വച്ച്‌ എതിരാളികൾ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. പിന്നെ പൊരിഞ്ഞ പോരാട്ടം തന്നെ നടന്നു. ഫിലിപ്പ്‌, സേനയുടെ വലതു വശവും അലക്സാണ്ടർ, സേനയുടെ ഇടതു വശവും കൂടെ ഫിലിപ്പിന്റെ വിശ്വസ്തരായ ജനറൽമാരും നയിച്ചു. പഴയ രേഖകൾ പ്രകാരം പല സമയത്തും ഇരു വശത്തിനും കടുത്ത പ്രയാസങ്ങൾ നേരിട്ടു. ഫിലിപ്പ്‌ തന്ത്രപൂർവം തന്റെ സേനയെ പിൻവലിച്ചു. എണ്ണത്തിൽ കൂടുതലായിരുന്ന യുദ്ധാനുഭവമില്ലാത്ത അഥീനിയൻ സൈനികർ അവരെ പിന്തുടർന്നു. അതോടെ അവരുടെ വരി മുറിഞ്ഞു. അലക്സാണ്ടറാണ്‌ തീബൻ സേനയുടെ വരി മുറിച്ചത്‌,പിന്നാലെ ഫിലിപ്പിന്റെ ജനറൽമാരും. ഛിന്നഭിന്നമായ എതിരാളികൾക്ക്‌ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടായി. ഫിലിപ്പ്,‌ സേനയോട് മുന്നോട്ട്‌ പോകാനും എതിരാളികളെ വളയാനും ഉത്തരവിട്ടു. അതോടെ അഥീനിയക്കാർ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു. തീബ്സ്‌ വളയപ്പെട്ടു. ഇടതു വശത്ത്‌ ഒറ്റക്ക്‌ പൊരുതി അവരും പരാജയപ്പെട്ടു<ref>DiodXVI</ref>.ചറൊനിയയിലെ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഫിലിപ്പും പെലോപൊന്നിസ്‌(Peloponnis)ലേക്ക്‌ മാർച്ച്‌ ചെയ്തു.അവിടത്തെ എല്ലാ നഗരത്തിലും ഇവർക്ക്‌ മികച്ച സ്വീകരണമാണ്‌ ലഭിച്ചത്‌ .എന്നാലും സ്പാർട്ട്‌(Sparta) അവരെ സ്വീകരിച്ചില്ലെങ്കിലും യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായില്ല.<ref>{{cite web| url = http://www.sikyon.com/sparta/history_eg.html |title=History of Ancient Sparta |work= Sikyon |accessdate= 14 November 2009| archiveurl = https://web.archive.org/web/20091210135050/http://www.sikyon.com/sparta/history_eg.html | archivedate= 10 December 2009 |url-status=live}}</ref>കോരിന്ത്‌(Corinth)ൽ വച്ച്‌ ഫിലിപ്പ്‌ “ഹെല്ലനിക്‌ ഉടമ്പടി” (പഴയ കാലത്ത്‌ ഗ്രീക്‌-പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിലെ പേർഷ്യൻ വിരുദ്ധ ഉടമ്പടി)കൊണ്ട്‌ വന്നു. സ്പാർട്ട, ഒഴികെ, മറ്റ്‌ മിക്ക ഗ്രീക്ക്‌ നഗരത്തിലും ഈ ഉടമ്പടി പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ഫിലിപ്പ്‌ “ഹെഗെമോൻ”(Hegemon)(പരമോന്നതനായ സേനാനായകൻ) എന്ന്‌ സ്വയം നാമകരണം ചെയ്യുകയും പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം ആക്രമിക്കുകയാണ്‌ ലക്ഷ്യമെന്ന്‌ പ്രഖ്യപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.{{Sfn |McCarty|2004|p= 26}} ==പുറത്താക്കലും തിരിച്ചുവരവും== [[File:Mid-nineteenth century reconstruction of Alexander's catafalque based on the description by Diodorus.jpg|thumb|19th century depiction of Alexander's funeral procession based on the description of Diodorus]] ഫിലിപ്പ്‌ പെല്ലയിലെത്തിയതിനു ശേഷം ക്ലിയോപാട്ര യൂറിഡൈസു(Cleopatra Eurydice)മായി പ്രണയത്തിലേർപ്പെടുകയും വിവാഹിതരാവുകയും ചെയ്തു. ജനറലായ അറ്റാലസിന്റെ ബന്ധുവായിരുന്നു ക്ലിയോപാട്ര.<ref name="Roisman 2010 179">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=179}}</ref>ഈ വിവാഹത്തോടെ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സ്ഥാനം പരുങ്ങലിലായി. ക്ലിയോപാട്രക്ക്‌ ജനിക്കുന്ന കുഞ്ഞ്‌ പൂർണമായും മാസിഡോണിയക്കാരനാകും. അലക്സാണ്ടറിന്റെ അമ്മ മാസിഡോണിയക്കാരിയല്ല. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ അലക്സാൻഡർ പാതി മാസിഡോണിയക്കാരനാണ്‌.<ref>McCarty27</ref> [[File:Alexander-Empire 323bc.jpg|thumb|Alexander's empire was the largest state of its time, covering approximately 5.2&nbsp;million square km.]] {{Quote|ഫിലിപ്പിനെ സംബന്ധിച്ച്‌ ക്ലിയോപാട്ര തീരെ ചെറുപ്പമായിരുന്നു. ക്ലിയോപാട്രയുടെയും ഫിലിപ്പിന്റെയും വിവാഹത്തിനോടനുബന്ധിച്ച്‌ നടന്ന‌ മദ്യസല്ക്കാരത്തിൽ അലക്സാണ്ടറും അറ്റാലസും പങ്കെടുത്തിരുന്നു.ക്ലിയോപാട്രയുടെ അമ്മാവനായിരുന്ന അറ്റാലസ്‌ മദ്യ സല്ക്കാരത്തിനിടയിൽ മാസിഡോണിയക്കാർക്ക്‌ കിരീടവകാശിയായി ഒരു പുത്രനുണ്ടാകാൻ പ്രാർഥിക്കാമെന്ന്‌ പറയുകയും<ref name="Roisman 2010 179"/> ഇത്‌ കേട്ട അലക്സാൻഡർ കുപിതനാവുകയും കൈയിലിരുന്ന ഒരു കപ്പ്‌ അറ്റാലസിന്‌ നേർക്ക്‌ എറിയുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ ഫിലിപ്പ്‌ അറ്റാലസിന്റെ പക്ഷം ചേർന്ന്‌ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്‌ അലക്സാണ്ടറിനു നേരെ വാളെടുത്ത്‌ കുതിച്ചു. അലക്സാണ്ടറും വാളെടുത്ത്‌ തയ്യാറായി നിന്നു. രണ്ടു പേരുടെയും ഭാഗ്യത്തിന്‌ ഇരുവരും നിന്ന ദൂരം കാരണവും‌ അമിതമായി മദ്യപിച്ചിരുന്നതു കൊണ്ടും ഫിലിപ്പ്‌ അടി തെറ്റി നിലത്ത്‌ വീണു. അതുകണ്ട്‌ അലക്സാണ്ടർ പുച്ഛത്തോടെയും അധിഷേപ രൂപത്തിലും പറഞ്ഞു“ഇതാ ഒരു മനുഷ്യൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്ന്‌ ഏഷ്യ വരെ പോകാൻ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്നു.എന്നിട്ടും ഒരു മേശയിൽ നിന്നും അടുത്ത മേശയിലേക്ക്‌ പോകാൻ കഴിയുന്നില്ല”| ---പ്ലൂട്ടാർക്ക്‌,ഫിലിപ്പിന്റെ വിവാഹം}} ഇതിനു ശേഷം അലക്സാണ്ടറും മാതാവും മാസിഡോൻ വിട്ടു.ഒളിംപിയസ്‌ സഹോദരനായ ഇംപീരസിലെ രാജാവായ അലക്സാണ്ടർ ഒന്നമനോടൊപ്പം മൊളൊസ്സിയൻ(Molossians)സിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ ഡോഡ്ണ(Dodona) യിൽ താമസിച്ചു..<ref name="Roisman 2010 180">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=180}}</ref>അലക്സാണ്ടർ ഇല്ല്യരിയയിൽ രാജാവിന്റെ അതിഥിയായി കഴിഞ്ഞു<ref name="Roisman 2010 180"/>.കുറച്ച്‌ വർഷങ്ങൾക്ക്‌ മുൻപ്‌ മാസിഡോണിയ ഇല്യേരിയയെ യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയമായും സൈനികമായും കഴിവ്‌ തെളിയിച്ച മകനെ ഫിലിപ്പ്‌ തിരികെ വിളിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 180"/> അലക്സാണ്ടർ ആറു മാസത്തിനു ശേഷം കുടുംബ- സുഹ്രുത്തായ ഡിമാരറ്റസി(Demaratus)ന്റെ ശ്രമ ഫലമായി അലക്സാണ്ടർ മാസിഡോണിൽ തിരിച്ചെത്തി.<ref>{{harvnb|Renault|2001|p=56}}</ref> [[File:Pella Lion Hunt Mosaic.jpg|thumb|left|Alexander (left) fighting an [[Asiatic lion]] with his friend [[Craterus]] (detail). 3rd century BC [[mosaic]], [[Pella]] Museum.]] അടുത്ത വർഷങ്ങളിൽ പേർഷ്യയിലെ കാരിയ(caria)യിലെ സറ്റ്രാപ്‌(ഗവർണർ)ആയിരുന്ന പിക്സോഡാരസ്‌(Pixodarus) തന്റെ മൂത്ത പുത്രിയെ അലക്സാൻഡറിന്റെ അർദ്ധസഹോദരനായ ഫിലിപ്പ്‌ അർഹിഡ്യൂസിന്‌ വിവാഹം ആലോചിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 180"/> .ഒളിംപിയസും മറ്റ്‌ അലക്സാൻഡറിന്റെ കൂട്ടുകാരും ഇത്‌ ഫിലിപ്പ്‌ അർഡ്യൂസിനെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള അവസരമായി എടുക്കുമെന്ന്‌ ഭയന്നു.<ref name="Roisman 2010 180"/> അലക്സാണ്ടർ ഒരു നടനെ പിക്സൊഡരസിന്റെ അടുത്തേക്ക്‌ അയച്ച്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകളെ ഫിലിപ്പിന്റെ ശരിക്കുള്ള മകനല്ലാത്ത അർഹിഡിയൗസിന്‌്‌ നൽകരുതെന്നും അലക്സാണ്ടറിന്‌ വിവാഹം ചെയ്ത്‌ നൽകാനും പറഞ്ഞ.ഈ ഈ വാർതത്‌ ഫിലിപ്പിന്തചെവിയിലുമെത്തി. ി പിക്സൊഡരൗസിന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നതിൽ വഴക്ക്‌ പറയുകയും അവളേക്കാൾ മികച്ച മറൊറോരു പെുകുട്ടിയെ അലക്സാണറിരിന്റെ ജീവിതത്തിൽ വരണമെന്നാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹമെന്നും പറഞ്ഞു.<ref name="Roisman 2010 180"/> ഫിലിപ്പ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായ ഹാർപലസ്‌(Harpalus),നിയർചുസ്‌(Nearchus),ടോളമി,എരിഗ്യയോസ്‌(Erigyius) എന്നിവരെ പുറത്താക്കി.<ref>McCarty27</ref><ref>{{harvnb|Renault|2001|p=59}}</ref><ref>{{harvnb|Fox|1980|p=71}}</ref> [[File:Filip II Macedonia.jpg|left|thumb|250px|[[Philip II of Macedon]], Alexander's father.]] ബി.സി 336-ൽ ഏഗേ(Aegae)യിൽ തന്റെ മകളായ ക്ലിയോപാട്രയുടെയും ഇംപീരിസിലെ അലക്സാണ്ടറുമായി വിവാഹ വേളയിൽ ഫിലിപ്പ്‌ തന്റെ അംഗരക്ഷകന്മാരുടെ ക്യാപ്റ്റനായ പൗസനിയസിന്റെ കുത്തേറ്റ്‌ കൊല്ലപ്പെട്ടു.{{cref|vi}}തന്റെ നേർക്ക്‌ അറ്റാലസ്‌ ചെയ്ത തെറ്റ്‌ കണ്ടില്ലന്ന്‌ നടിച്ചു എന്നതായിരുന്നു പൗസനിയസ്‌ കൊലക്ക്‌ പറഞ്ഞ കാരണം. രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച അലക്സാൻഡറിന്റെ സഹചരികളായ പെർഡികസും (Perdiccas)ലിയന്നറ്റുസ്‌(Leonnatus)എന്നിവർ ഉടനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.അങ്ങനെ അലക്സാൻഡർ രാജാവും സൈന്യതലവനുമായി, ഇരുപതാം വയസ്സിൽ.<ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=61–62}}</ref><ref name="Fox 1980 72"> {{harvnb|Fox|1980|p=72}}</ref> 1977ൽ തെസലോനികിയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശവകുടീരം അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ പിതാവ്‌ ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റേതാണെന്നു 2014ൽ സ്‌ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു. രണ്ട്‌ അറകളുള്ള കുടീരം ശാസ്‌ത്രീയ പരിശോധനകളിലൂടെയാണു സ്‌ഥിരീകരിച്ചതെന്നു [[ഡിസ്കവറി ചാനൽ|ഡിസ്‌കവറി ചാനൽ]] റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്തിരുന്നു. രാജാവിന്റെ 350 എല്ലുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌.1977ൽ ഗ്രീക്ക്‌ ഗവേഷകൻ മനോലിസ്‌ ആൻഡ്രോനികോസ്‌ ആണു ശവകുടീരം കണ്ടെത്തിയത്‌. എന്നാൽ ഇവിടെനിന്നു സ്‌ത്രീയുടെ ശരീര അവശിഷ്‌ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയതാണ്‌ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാക്കിയത്‌. ഇത്‌ രാജ്‌ഞിയുടേതാണെന്നാണു വിശ്വാസം.ശവകുടീരത്തിൽനിന്നു ലഭിച്ച സ്വർണാഭരണങ്ങളാണ് രാജകുടുംബത്തിലേക്കുള്ള സൂചന നൽകിയത്‌. മൃതദേഹത്തിൽ കണ്ടെത്തിയ പരുക്ക്‌, കുടീരത്തിൽനിന്നു ലഭിച്ച ആയുധങ്ങൾ എന്നിവയും ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റെ ശവകുടീരം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായകമായി. ബി.സി. 359 മുതൽ 336 വരെയാണു ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമൻ മാസെഡോണിയ ഭരിച്ചത്‌<ref>http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/international/239400{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kathha http://sundayshalom.com/?p=4540{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == അധികാരത്തിലേക്ക് == [[File:Map Macedonia 336 BC-en.svg|thumb|The Kingdom of Macedon in 336&nbsp;BC.]] പിതാവായ [[ഫിലിപ്പ് രണ്ടാമൻ|ഫിലിപ് രണ്ടാമന്റെ]] മരണത്തോടെയാണ് അലക്സാണ്ടറിന് രാജപദവി ലഭിച്ചത്. ഫിലിപ് രാജാവ് ഗ്രീസിലെ വൻ‌കര സംസ്ഥാനങ്ങളെയെല്ലാം തന്നെ മാസിഡോണിയൻ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. അധികാരത്തിലേറിയ അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സിംഹാസനം സുരക്ഷിതമാക്കൻ ഏതിരാളികളെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ നീക്കം നടത്തിയ ബന്ധുവായ അമ്യന്റസ്‌(Amyntas) നാലാമനെ വധിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 190">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=190}}</ref>ലൈൻസെസ്റ്റിസ്‌ നിന്നുള്ള മാസിഡോണിയൻ രാജകുമാരന്മാരായ രണ്ടുപേരെയും വധിച്ചു. എന്നാൽ മൂന്നാമതൊരു രാജകുമരനായ അലക്സാണ്ടർ ല്യൻസെസ്റ്റെർ(Lyncesters)-രോട്‌ ദയ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലിയോപാറ്റ്ര യൂറിഡിസിനെയും യൂറോപ്പയെയും ഫിലിപ്പിന്റെ മക്കളെയും ജീവനോടെ ചുട്ടുകരിക്കുകയാണ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ദുഷ്ടയായ മാതാവ് ഒളിംപിയാസ്‌ ചെയ്തത്‌. എന്നാൽ ഈ വാർത്തയറിഞ്ഞ അലക്സാണ്ടർ ദുഖിതനാവുകയും, ഒളിംപിയാസിനോട്‌ കോപാകുലനാവുകയും ചെയ്തു. ഏഷ്യാമൈനറിന്റെ സേനാനായകനും ക്ലിയോപാട്രയുടെ അമ്മാവനുമായിരുന്ന അറ്റാലസിനെ<ref name="Green 2007 5–6">{{harvnb|Green|2007|pp=5–6}}</ref> വധിക്കാനും അലക്സാണ്ടർ ഉത്തരവിട്ടു.<ref name="Roisman 2010 190"/> അറ്റാലസ്‌ അതേസമയം ഡെമൊസ്തെനെസ്‌(Demosthenes)സുമായി ആഥൻസിനെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ പദ്ധതി ആലോചിക്കുകയായിരുന്നു.. പല അവസരങ്ങളിലും നിന്ദിക്കുമായിരുന്നു. ക്ലിയോപ്പാട്രയുടെ മരണത്തിനു ശേഷവും അലക്സാണ്ടറിനെ അറ്റാലസ്‌ കുറ്റപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ തന്റെ ജീവന്‌ ഭീഷണിയായി അലക്സാണ്ടർ കരുതി.ഇതാണ്‌ അറ്റാലസിന്റെ വധത്തിലേക്ക്‌ നയിച്ചത്‌.<ref name="Green 2007 5–6"/> മനോനില തെറ്റിയ അർഹിഡിയസിനോടും അലക്സാണ്ടർ ദയ കാണിച്ചു. ഒളിംപിയയുടെ വിഷ പ്രയോഗത്തിലൂടെയാണ്‌ അർഹിഡിയസിന്റെ മനോനില തെറ്റിയതെന്നാണ്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്‌.<ref name="Fox 1980 72"/><ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=70–71}} https://marianpathram.com/</ref> [[File:Fresco Alexander and Stateira.jpg|thumb|A mural in Pompeii, depicting the marriage of Alexander to Barsine (Stateira) in 324 BC. The couple are apparently dressed as Ares and Aphrodite.]] അധികാരത്തിലെത്തിയശേഷം അലക്സാണ്ടറിന്റെ ആദ്യ നീക്കം തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കലാപം അടിച്ചമർത്തലായിരുന്നു. ഫിലിപ്പിന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ പല പ്രദേശവും സ്വതന്ത്രമാവാൻ കലാപം ആരംഭിച്ചു. തീബ്സ്‌,ആഥൻസ്‌,തെസ്സലി എന്നിവയും മാസിഡോണിയയുടെ വടക്കുള്ള ത്രസിയൻ(Thracian) ഗോത്രങ്ങളും ഇവയിൽപ്പെടും. കലാപത്തിന്റെ വാർത്തയറിഞ്ഞ അലക്സാണ്ടർ പെട്ടെന്ന്‌ തന്നെ ഇതിനോട്‌ പ്രതികരിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ 3,000 മാസിഡോണിയൻ കുതിര സൈന്യത്തോടെ തെസ്ലിയിലേക്ക്‌ സവാരി ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടർ തെസ്സ്ലിയൻ സ്യൈനത്തെ ഒളിമ്പസ്‌ ‌ പർവതത്തിനും ഒസ്സ പർവതത്തിനുമിടയിൽ കണ്ടു. അദ്ദേഹം സൈന്യത്തോട്‌ ഒസ്സ പർവതത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ പറഞ്ഞു. പിറ്റേന്ന്‌ ‌ ഉറക്കമുണർന്ന തെസ്സ്ലിയൻ സൈന്യം കണ്ടത്‌ അലക്സാണ്ടർ അവരുടെ സൈന്യത്തിന്റെ പിൻവശത്ത് നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതാണ്. സ്വാഭാവികമായും അവർ കീഴടങ്ങി. അവരും അലക്സാണ്ടറിന്റെ കാലാൾപടയോടൊപ്പം ചേരുകയും തെക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച്‌ പെലൊപ്പോണീസിലേക്ക്‌ എത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>"Renault, p. 72"</ref><ref>{{harvnb|Fox|1980|p=104}}</ref><ref>{{harvnb|Bose|2003|p=95}}</ref> അലക്സാണ്ടർ തെർമൊപൈലേ(Thermopylae) നില്ക്കുകയും ആംഫിസ്യ്റ്റോണിക്ക്‌(Amphictyonic) സഖ്യത്തിന്റെ തലവനായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആഥൻസ്‌ സമാധാനത്തിനായി അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ അലക്സാണ്ടർ അവിടത്തെ വിപ്ലവകാരികളോട്‌ ക്ഷമിച്ചു. കോരിന്തിൽ എത്തിയപ്പോഴാണ്‌ ഡിയോജെനെസി(Diogenes)നെ കാണുന്നത്‌. അലക്സാണ്ടർ ഡിയോജെനെസിനോട്‌ ചോദിച്ചത്‌ “താങ്ങൾക്ക്‌ എന്തും ചെയ്ത്‌ തരാൻ കഴിവുള്ള അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയാണ്‌ ഞാൻ. എന്ത്‌ വേണമെങ്കിലും ചോദിച്ചു കൊള്ളൂ”. അതിനു മറുപടിയായി ഡിയോജനിസ്‌ പറഞ്ഞത്‌ ഇങ്ങനെയാണ്. അലക്സാണ്ടർ പണം വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ [[ഡയോജനസ്|ഡയോജനിസ്]] ആവശ്യപ്പെട്ടത് പണം കൊണ്ട് നേടാനാവാത്തത് തരാനാണ്‌. ആർക്കും അതെന്താണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല. അപ്പോൾ ഡിയോജനിസ് പറഞ്ഞു "പണം കൊണ്ട് നേടാനാവത്തത് ദാരിദ്ര്യമാണ്. അതാണ്‌ തനിക്കാവശ്യം".‌ അത് നല്കാനാണ്‌ ഡിയോജനിസ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. എന്തെങ്കിലും തന്നിൽ നിന്ന് വാങ്ങണമെന്ന് അലക്സാണ്ടർ അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ഡയോജനിസ് പറഞ്ഞു "എനിക്ക്‌ ‌ നേരെ വരുന്ന സൂര്യപ്രകാശത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്താതെ ഒന്ന്‌ മാറി നില്ക്കാമോ ?”അത്കേട്ട്‌ ‌ ഡിയോജനിസിന്റെ മഹത്ത്വം അലക്സാണ്ടർക്ക്‌ മനസ്സിലായി.<ref>{{harvnb|Stoneman|2004|p=21}}</ref> അദ്ദേഹത്തിനെ വണങ്ങി തിരിച്ച്‌ വരാൻ നേരത്ത്‌ അലക്സാണ്ടർ സഹചാരികളോട്‌ പറഞ്ഞു. “ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉറപ്പിച്ചു, ഞാൻ അലക്സാണ്ടറായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഡിയോജെനിസായേനെ”.<ref>{{harvnb|Dillon|2004|page=187–188}}</ref> കോരിന്തിൽ വച്ച്‌ ഹെഗെമോൻ എന്ന ഫിലിപ്പിന്റെ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു. പേർഷ്യ ആക്രമിക്കനുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സേനാനായകന്നായി നിയമിതനായി. ഇതേ അവസരത്തിൽ തന്നെ ത്രാസിയൻ കലാപത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വാർത്തകളും കേട്ടിരുന്നു.<ref>Renault, p. 72</ref> == കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള സൈനികാക്രമണം == [[പ്രമാണം:MacedonEmpire.jpg|thumb|300px|അലക്സാണ്ടറുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപടം]] ലോകം മുഴുവൻ കീഴടക്കണം എന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ മാസിഡോണിയയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അലക്സാണ്ടർ, ബി.സി.ഇ. 334-ൽ തന്റെ 22-ആം വയസ്സിൽ 20,000 പേരടങ്ങുന്ന സൈന്യവുമായി യുദ്ധങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഏഷ്യയിലേക്ക്‌ കടക്കും മുൻപ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്‌ വടക്കൻ അതിർത്തികൾക്ക് സുരക്ഷ ഒരുക്കേണ്ടിയിരുന്നു. ബി.സി 335-ൽ അദ്ദേഹം ചില കലാപങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തി.ആഫീപോളിസിൽ നിന്ന്‌, കീഴടങ്ങാത്ത "ത്രാസിയനി”ലേക്കും"ഹേമുസ്"‌ പർവതത്തിലേക്കും തിരിച്ചു. മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം ത്രാസിയൻ സേനയെ മുകളിൽ നിന്ന്‌ നേരിട്ടു തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു.മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം ട്രിബല്ലിയിലേക്ക്‌ മാർച്ച്‌ ചെയ്ത്‌ ലൈഗിനസ്‌ (Lyginus)(ഡാന്യുബെ നദിയുടെ പോഷക നദി) നദീ തീരത്ത്‌ അവരുടെ സൈന്യത്തെ തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 2}}</ref> അലക്സാൻഡർ മൂന്ന്‌ ദിവസം കൊണ്ട്‌ മാർച്ച്‌ ചെയ്ത്‌ [[ഡാന്യൂബ്|ഡാന്യുബെയിലെത്തി]] .അവിടെ ഗെറ്റേ(Getae)ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ മറുകരയിൽ നിന്ന്‌ പ്രത്യാക്രമണം നടത്തി. രാത്രിയിൽ നദി കടന്ന അലക്സാണ്ടർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. കാരണം അവരുടെ സേനയിലെ ചെറു സംഘങ്ങൾ തമ്മിൽ ചെറുപോര്‌ നടന്നതിനാൽ പിൻവലിച്ചിരുന്നു. ഇല്ല്യേരിയയിലെ രാജാവും റ്റൗലന്റി(Taulanti)യിലെ രാജാവും അവരുടെ അതിർത്തി സംബന്ധിച്ച്‌ കലാപം തുടങ്ങി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3–4}}</ref><ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=73–74}}</ref> ക്ലീറ്റസിൽ നിന്ന്‌ വിവരമറിഞ്ഞ അലക്സാണ്ടർ ഇല്ല്യേരിയയിലേക്ക്‌ മാർച്ച്‌ നടത്തി ഒന്നൊന്നായി കീഴടക്കാൻ തുടങ്ങി. മറ്റ്‌ ഇരു സൈന്യവും അവരുടെ സൈന്യവുമായി രക്ഷപ്പെട്ടു. ഈ വിജയത്തോടെ വടക്കൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാക്കി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 5–6}}</ref><ref>{{harvnb|Renault|2001|p=77}}</ref> എന്നാൽ അലക്സാണ്ടർ വടക്കോട്ട്‌ പടയോട്ടം നടത്തിയപ്പോൾ തീബ്സും അഥീനിയന്മാരും വീണ്ടും കലാപം ഉണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അതോടെ അലക്സാണ്ടർ തെക്കോട്ട്‌ യാത്ര തിരിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 192">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=192}}</ref>അതോടെ മറ്റ്‌ നഗരങ്ങൾ വീണ്ടും അറച്ച്‌ നില്ക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ തീബ്സ്‌ പൊരുതാൻ തന്നെ തീരുമാനിച്ചു.നഗരം തുടച്ച്‌ നീക്കാനാണ്‌ അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞത്‌. ക്രൂരമായ നരഹത്യയും 30,000 ആളുകളെ അടിമയായും മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം പിടികൂടി.നഗരം ഇടിച്ച്‌ നിരത്തി.ബോയ്ഷിയൻ നഗരത്തിൽ അതിർത്തിമാറ്റി.നഗരമില്ലാതാക്കിക്കളഞ്ഞു. തീബ്സിന്റെ അന്ത്യത്തോടെ ആഥൻസ്‌ ഭയപ്പെട്ടു. ഗ്രീസിൽ സമാധാനം പുന:സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Roisman 2010 192"/>അലക്സാണ്ടർ ഏഷ്യ പിടിച്ചടക്കാൻ വീണ്ടും ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു<ref>Roisman 2010 199</ref>{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=199}} {{quote|പെല്ലൈയൻസിലെ യുവാക്കളും മാസിഡോണിയന്മാരും ലകെഡൈമോനിയനസും കൊരിന്തന്മാരും.അങ്ങനെ ഗ്രീക്ക്‌ ജനത മുഴുവനും അലക്സാൻഡറിനു പിന്നിൽ ഒന്നായി നിരന്നു.<ref>Pseudo-Kallisthenes, ''Historia Alexandri Magni'', [http://www.attalus.org/translate/alexander1c.html#25 1.25.1-4]</ref>}} [[File:Napoli BW 2013-05-16 16-25-06 1 DxO.jpg|thumb|Detail of Alexander Mosaic, showing [[Battle of Issus]], from the [[House of the Faun]], Pompeii.]] ബീ സി 334-ൽ അലക്സാൻഡറിന്റെ സൈന്യം ഹെല്ലെസ്പോണ്ട്‌(Hellespont) കടന്നു. പെല്ലൈയൻസിലെ യുവാക്കളും മാസിഡോണിയന്മാരും ലകെഡൈമോനിയന്മാരും കൊരിന്തന്മാരും ത്രാസ്‌,പൈ‍ാനിയ,ഇല്ല്യരിയ എന്നിവടങ്ങളിലെ അടിമകളും...അങ്ങനെ ഗ്രീക്ക്‌ ജനത മുഴുവനും അലക്സാൻഡറിനു പിന്നിൽ ഒന്നായി നിരന്നു. 48,100 സൈനികരും 6,100 കുതിരപ്പടയും 120 കപ്പൽപ്പടയിൽ 38,000 ജീവനക്കാരും ഉണ്ടെന്ന്‌ ടോളമിയിൽ മിന്ന്‌ മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 192"/> dഎന്നാൽ ഡയോഡോറസ്‌ ഇതേ കണക്കിൽ 5,100 കുതിരകളും 32,000 കാലാളും ഉണ്ടെന്നാണ്‌ രേഖപ്പെടുത്തിയത്‌. ഡയോഡൊറുസ്‌ ഇതു രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു ഏഷ്യയിൽ ഒരു സേന(ഏകദേശം 10,000സേന) മുൻപ്‌ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന്‌.പോളിയനെനുസ്‌(Polyaenus)ന്റെ തന്ത്രമായിരുന്നു അത്‌.പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം കീഴടക്കാൻ ഏഷ്യൻ മണ്ണിൽ കൗന്തമെറിഞ്ഞ്‌ ഏഷ്യ ദൈവത്തിന്റെ വരദാനമായി അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചെന്ന്‌ പറയുകയും ചെയ്തു.<ref name="Roisman 2010 192"/> ഇത്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ യുദ്ധക്കൊതിയെയാണ്‌ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.‌ ഫിലിപ്പിനെപ്പോലെ നയതന്ത്രത്തിലൂടെ രാജ്യം സ്വന്തമാക്കുന്ന രീതിയല്ലന്നും ഇത്‌ വ്യക്തമാക്കുന്നു.<ref name="Roisman 2010 192"/> പേർഷ്യൻ സൈന്യത്തിനെതിരെയുള്ള ഗ്രാനികുസിലെ(Granicus)യുദ്ധത്തിനു<ref>Ε. Grzybeck, Du calendrier macédonien au calendrier ptolémaïque, Basel, 1990, p. 63.</ref>ശേഷം അലക്സാണ്ടർ പേർഷ്യൻ പ്രദേശവും കലവറയുമായ സർദിസ്‌(sardis)ന്റെ കീഴടങ്ങൽ അംഗീകരിക്കുകയും ലോണിയൻ തീരത്തേക്ക്‌ പടനയിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിലെ മനുഷ്യരുടെ ജീവന്‌ വില കൽപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു അലക്സാൻഡർ. മാഹാത്മ്യമുള്ളവരുടെ‌ ‌ മരണത്തിൽ അദ്ദേഹം ദുഖിതനായിരുന്നു. അവരുടെ ബന്ധുജനങ്ങൾക്ക് നികുതിയിൽ നിന്നും പൊതു പ്രവർത്തനത്തിലും ഇളവുകൾ അനുവദിച്ചിരുന്നു. അത്‌ ‌ സ്വന്തം സൈനികനായാലും പേർഷ്യൻ സൈനികനായാലും മരിച്ച വ്യക്തികളെ അദ്ദേഹം ബഹുമാനിച്ചിരുന്നു.കാരിയയിലെ ഹലികർനസ്സുസ്‌(Helicarnassus)ൽ അലക്സാൻഡർ കുറേ പ്രദേശങ്ങൾ വിജയകരമായി വളയുകയും എതിരാളികളെ ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.കാരിയയിലെ പേർഷ്യൻ സ്വേച്ഛാധിപതിയായ ഒറോന്റൊബറ്റെസും(Orontobates) കൂല്പിപടയുടെ നായകനുമായ മെമ്നോൻ ഓഫ്‌ റോഡ്സ്‌ (Memnon of Rhodes)ഉം കടൽ ഉപേക്ഷിച്ചു പോയി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref>അലക്സാൻഡർ കാരിയയിലെ ഗവണ്മെന്റിനെ അഡയിലെക്ക്‌ അയച്ച്‌ അവിടം ഏറ്റെടുത്തു..<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> ഹെലികാർണസ്സുസിൽ അലക്സാൻഡർ ലൈസിയ(Lycia)പർവതത്തിലേക്കും പാംഫിലിയൻ സമതലത്തിലേക്കും മുന്നേറി.അങ്ങനെ പേർഷ്യൻ തീരങ്ങൾ മുഴുവൻ തന്റെ അധീനതയിലായന്ന്‌ അലക്സാൻഡർ ഉറപ്പിച്ചു.പാംഫ്യ്‌ലിയയിൽ നിന്ന്‌ മുന്നോട്ട്‌ പോകാൻ വേറെ പ്രധാന തുറമുഖമില്ലാത്തതിനാൽ അലക്സാൻഡർ ഉൾപ്രദേശത്തിലൂടെ നീങ്ങി.ടെർമെസ്സോസ്‌(Termessos)ൽ പിസിഡിയൻ നഗരം അലക്സാൻഡർ തകർത്തില്ല.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> ==ലെവന്റും സിറിയയും== [[File:Battle issus decisive.png|left|thumb|The [[Battle of Issus]], 333 BC]] അവസാനത്തെ അക്കമീനിയൻ രാജാവായിരുന്നു ദാരിയൂസ് III. അക്കമീനിയൻ രാജാവായ അന്താസെർക്സസിന്റെ അനന്തരവന്റെ മകനായി ബി.സി. 380-ൽ ദാരിയൂസ് III ജനിച്ചു. അന്താസെർക്സസിനെയും പുത്രനെയും വധിച്ചശേഷം പ്രധാനമന്ത്രി ബാഗോസ്, ദാരിയൂസിനെ രാജാവായി അവരോധിച്ചു. എന്നാൽ താമസിയാതെ ബാഗോസിനെ വധിച്ചുകൊണ്ട് ദാരിയൂസ് അധികാരം ഉറപ്പിച്ചു. ദാരിയൂസ് II-ന്റെ കാലത്ത് പേർഷ്യൻ ഭരണത്തിൽനിന്നു സ്വതന്ത്രമായ ഈജിപ്തിനെ വീണ്ടും അധീനപ്പെടുത്തിയത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല സൈനിക നേട്ടങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. [[File:Battle granicus.png|thumb|The [[Battle of the Granicus]], 334 BC]] അലക്സാൻഡർ തെക്കോട്ട്‌ യാത്ര തുടരവെ,ബി.സി.ഇ.[[ദാരിയസ് മൂന്നാമൻ]] കോഡോമാനസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പേർഷ്യൻ [[ഹഖാമനി സാമ്രാജ്യം|ഹഖാമനി സൈന്യത്തെ]] നിർണായകമായി വലിയ സൈന്യത്തെ എളുപ്പത്തിൽ തോല്പിച്ചു. അതോടെ ഡാരിയസ്‌ പേടിച്ചോടി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref>അലക്സാണ്ടറിന്റെ ചില സംഘങ്ങൾ ഡാരിയസ്സിനെ പിന്തുടർന്നു. അലക്സാണ്ടർ ഡാരിയസ്സിന്റെ കൂടുബത്തെ ബഹുമാനത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു. ഇതിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം കീടക്കിയവരോട്‌ കാണിക്കുന്ന ഔദാര്യവും ദയയും വ്യക്തമാണ്‌.യുദ്ധത്തിൽ ഡാരിയസിന്റെ സൈന്യം ചിതറി പ്പോയിരുന്നു ഭാര്യയെയും രണ്ട്‌ മക്കളെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയേയും(സിസ്യ്ഗംബിസ്‌) അമൂല്യമായ നിധിയും ഉപേക്ഷിച്ചാണ്‌ അദ്ദേഹം ഒളിച്ചോടിയത്‌.ഒളിവിലിരുന്ന്‌ ഡാരിയസ്‌ ഒരു സമാധാന കരാർ മുന്നോട്ട്‌ വച്ചു.തന്റെ പകുതി രാജ്യം തരാമെന്ന ം പറഞ്ഞു.എന്നാൽ അലക്സാണ്ടർ താൻ ഏഷ്യയുടെ രാജാവായി ഒറ്റക്ക്‌ അറിയപ്പെടാനാണ്‌ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്നും ആ സ്ഥാനം പങ്ക്‌ വയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹമില്ലന്നും മറുപടി നൽകി. 332 ബിസിയിൽ ഡാരിയസ്‌ വീണ്ടും വീണ്ടും അലക്സാണ്ടറിനെ തോലിപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.എന്നാൽ ആ ശ്രമം വിഫലമായി.എന്നാൽ ഡാരിയസ്‌ കീഴടങ്ങാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. ഡാരിയസ്‌ വീണ്ടും അലക്സാണ്ടറിനോട്‌ ഏറ്റുമുട്.ടി വീണ്ടും തോറ്റു.അതോടെ ഡാരിയസ്‌ മുൻപത്തേക്കൾ നല്ല ഒരു കരാർ മുന്നോട്ട്‌ വച്ചു.യൂഫ്രറ്റെസ്‌ വരേയുള്ള മുഴുുസ്ഥലവും ം ഭീമമായ തയുംുക അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തെ മോചിപ്പിക്കൻ നൽകാമെന്നും മൂത്ത പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്തു തരാമെന്നും വാഗ്‌ദാനം നൽകി.ഈ പുതിയ ബന്ധം മറ്റ്‌ രാഷ്ട്ര നേതാക്കന്മാർക്ക്‌ തോൽവി ഭയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.ഇതോടെ ചില ബാർബറിയൻ രാജാക്കന്മാർ മരണ ഭയത്തോടെ അലക്സാണ്ടറിനു സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടർ സിറിയ കഴിഞ്ഞ്‌ ലെവന്റ്‌ തീരം ഏകദേശം മുഴുവൻ അധീനതയിലാക്കി.ബിസി 332-ൽ അദ്ദേഹം ടൈർ(Tyre)നെ ആക്രമിച്ചു.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> സീഗെ(Siege) കുറേനാൾ നീണ്ട്‌ നിന്ന ബുദ്ധിമുട്ടി കീഴടക്കി.അലക്സാണ്ടർ കീഴടക്കിയ സൈനികരെയെല്ലാം കൂട്ടകൊല ചെയ്തു.അവരുടെ ഭാര്യമാരെ വിറ്റു,കുട്ടികളെ അടിമകളാക്കി.<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> ==ഈജിപ്റ്റ്‌== [[File:Alexander Sarcophagus.jpg|left|thumb|Detail of Alexander on the [[Alexander Sarcophagus]].]] അലക്സാണ്ടർ ടൈർ നശിപ്പിച്ചതോടെ ഈജിപ്റ്റിലെ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളും അടിയറവ്‌ പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഗാസ(Gaza) മാത്രം കീഴടങ്ങാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. 'ഗാസ'ക്ക്‌ ചുറ്റും വലിയൊരു കോട്ടയുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല ഗാസ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ ഒരു മലയിലുമാണ്‌. അലക്സാണ്ടർ, നഗരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിത പ്രധിരോധവും കോട്ടയും കണ്ട്‌ വിദഗ്ദ്ധരോട്‌ അഭിപ്രായം തേടി. എഞ്ചിനീയർമാർ കോട്ടയുടെ ഉയരം കാരണം ഗാസ കീഴടക്കൽ ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്ന്‌ വ്യക്തമാക്കി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> എന്നാൽ, അലക്സാണ്ടർ ഇതൊരു വെല്ലുവിളിയായി സ്വയം സ്വീകരിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ ആത്മവിശ്വാസത്താൽ അത്ഭുതം സാധ്യമാണെന്ന്‌ വിശ്വസിച്ചു. തുടർച്ചയായ മൂന്ന്‌ ശ്രമങ്ങൾക്ക്‌ ശേഷം കോട്ട തകർക്കാൻ അലക്സാണ്ടറിനായി. പക്ഷെ മുൻപത്തേതിനു വ്യത്യസ്ത‌മായി അലക്സാണ്ടറിനു ഷോൾഡറിൽ ഗുരുതരമായി മുറിവേറ്റു. ടൈർനെ പ്പോലെ എതിർസൈനികരെ കൂട്ടക്കൊല നടത്തുകയും പെണ്ണുങ്ങളെ വില്ക്കുകയും കുട്ടികളെ അടിമകളാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> ജെറുസലേമിന്റെ വാതിൽ കീഴടക്കിക്കൊണ്ട്‌ തുറന്നു. അദ്ദേഹം ജെറുസലേമിൽ താമസിച്ചതിനു ശേഷം ഈജിപ്റ്റിലൂടെ തെക്കോട്ട്‌ പോയി. [[File:Roman - Medallion with Alexander the Great - Walters 591 - Obverse.jpg|thumb|This medallion was produced in [[Imperial Rome]], demonstrating the influence of Alexander's memory. [[Walters Art Museum]], [[Baltimore]].]] അലക്സാണ്ടർ ഈജിപ്റ്റിൽ ബിസി 332-ൽ വളരെ പുരോഗമിച്ചു<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> അദ്ദേഹം താൻ മാസ്റ്റെർ ഓഫ്‌ ദ യൂണിവേഴ്സ്‌ ആണെന്നും അമുൻ(Amun)ന്റെ ദേവന്റെ മകനാണെന്നും ലിബ്യൻ മരുഭൂമിയിൽ വച്ച്‌ പറഞ്ഞു<ref>grimal</ref>.സിയൂസ്‌-അമ്മുൻ(Zwus-Ammon)നാണ്‌. അലക്സാണ്ടറിന്റെ യഥാർത്ഥ പിതാവെന്നും പരാമർശിക്കുന്ന കറൻസിയും ഇറങ്ങിയിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> ഈജിപ്റ്റിൽ തങ്ങുമ്പോഴാണ്‌ 'അലക്സാണ്ട്രിയ' സ്ഥാപിക്കുന്നത്‌. പിന്നീട്‌ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനു ശേഷം ഇത് ടോളമിയുടെ രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാവുകയും ചെയ്തു<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref>. ==അസ്സിറിയയും ബാബിലോണിയയും== ബിസി 331-ൽ ഈജിപ്റ്റ്‌ വിട്ടു. ബി.സി.ഇ. 331 നവംബർ 1-ന് ഉത്തര മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലെ (ഇന്നത്തെ വടക്കൻ ഇറാഖിലേക്ക്‌) [[ഗോഗമാല യുദ്ധം|ഗൗഗാമാലയിൽ വച്ച് നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ]], [[ദാരിയസ് മൂന്നാമൻ]] കോഡോമാനസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പേർഷ്യൻ [[ഹഖാമനി സാമ്രാജ്യം|ഹഖാമനി സൈന്യത്തെ]] എളുപ്പത്തിൽ തോല്പിച്ചു. <ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a contemporary Babylonian account of the battle of Gaugamela, http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t40.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224083355/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t40.html |date=2017-02-24 }}</ref> അലക്സാണ്ടർ അദ്ദേഹത്തെ അർബേല(Arbela) വരെ പിന്തുടർന്നു. ഗൗഗമേലയാണ്‌ ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള അവസാനത്തെ യുദ്ധം. ഡാരിയസ്,‌ എക്ബറ്റാന (Ecbatana)(ഇന്നത്തെ ഹമെഡൻ(Hamedan)) പർവതത്തിൽ ഓടി മറഞ്ഞു. ഈ സമയം അലക്സാണ്ടർ ബാബിലോൺ കീഴടക്കി. ==പേർഷ്യ== [[File:Al-khidr.jpg|left|thumb|Post-Islamic [[Persian miniature]] depicting [[Khidr]] and Alexander watching the Water of Life revive a salted fish]] ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന്‌ അലക്സാണ്ടർ ആക്കെമെനിഡി(Achaemenid)-ന്റെ ഒരു തലസ്ഥാനമായ സൂസ(susa)യിലേക്ക്‌ പോയി. അവിടെ ഇതിഹാസപരമായ നിധി സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹം ഒരു വലിയ സൈന്യത്തെ പേർഷ്യൻ ആഡംബര തലസ്ഥാനമായ പെർസെപോളിസിലേക്ക്‌ രാജധാനി വഴി അയച്ചു. അലക്സാണ്ടർ, തിരഞ്ഞെടുത്ത സൈന്യവുമായി സ്വയമേവ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന വീഥിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു. അരിയോബർസനെസ് ‌(Ariobarzanes) ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പേർഷ്യൻ സേന പേർഷ്യങ്ങേറ്റിൽ(ഇന്നത്തെ സാഗ്രോസ്‌ മലനിരകൾ) വെച്ച്‌ തടഞ്ഞു. എന്നാൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സേന അത്‌ തകർത്ത്‌ മുന്നേറി. പെട്ടെന്നു തന്നെ പെർസെപോളിസിലെ നിധി കൊള്ളയടിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> . പെർസെപോളിസിലെത്തിയതോടെ അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സൈന്യത്തിന്, നഗരത്തെ കൊള്ളയടിക്കാൻ അനുവാദം നൽകി<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> .അലക്സാണ്ടർ അഞ്ച്‌ മാസത്തോളം പെർസെപോളിസിൽ തങ്ങി<ref name="Morkot 1996 121">{{harvnb|Morkot|1996|p=121}}</ref>.ആ നാളുകളിലാണ്‌ സെർക്സെസ്‌(Xerxes)-ന്റെ കിഴക്കൻ പ്രദേശത്ത് തീ പടർന്ന്‌ പിടിക്കുകയും അത്‌ മറ്റ്‌ നഗരങ്ങളിലേക്ക്‌ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തത്‌. ഇത്‌ മദ്യലഹരി പിടിച്ച സമയത്ത്‌ അലക്സാണ്ടർ ചെയ്തതോ ആഥൻസിലെ അക്രോപോളിസിൽ രണ്ടാം പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിൽ പേർഷ്യ നടത്തിയ തീവെപ്പിനു പ്രതികാരം ചെയ്തതോ ആകാം. ==ആർക്കീമിഡിയൻ സാമ്രാജ്യ തകർച്ചയും ഏഷ്യയും== [[Image:Batalla de Gaugamela (M.A.N. Inv.1980-60-1) 03.jpg|250px|At the Battle of Gaugamela 18th cent. ivory relief,Museo Arqueológico Nacional de España|M.A.N.,Madrid]] അലക്സാണ്ടർ ഡാരിയസ്സിനെ പിന്തുടർന്നു,ആദ്യം മീഡിയയി(Media)ലും പിന്നെ പാർത്ഥിയ(Parthia)യിലും{{Sfn |Arrian|1976|loc= III, 19–20}}.കൂടുതൽ നാൾ തന്റെ ജാതകം കൊണ്ട്‌ പോകാൻ പേർഷ്യൻ രാജാവിനു സാധിച്ചില്ല.തന്റെ സൈന്യത്തിലുള്ളവരാൽ തന്നെ അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടു{{Sfn |Arrian|1976| loc= III, 21}} A.ബെസ്സുസ്‌(Bessus),ബക്ട്രിയൻ രാജപ്രതിനിധി,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധു എന്നിവരാണ്‌ കുറ്റാരോപിതരായിരുന്നത്‌.അലക്സാണ്ടർ വരുന്നതറിഞ്ഞ്‌ ബെസ്സുസ്‌ ഡാരിയസ്സിനെ കുത്തികൊല്ലുകയും അടുത്ത ഡാരിയസ്‌ താനാണെന്ന്‌ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും അർടാക്സെർ‌ക്സെസ് എന്ന പേരിൽ സ്വയം പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. സൈന്യത്തോടൊപ്പം മധേഷ്യയിലേക്ക്‌ പിൻവാങ്ങുകയും [[ഗറില്ലായുദ്ധം|ഗറില്ല യുദ്ധത്തീന്‌]] അലക്സാണ്ടറിനെതിരെ ഒരുങ്ങുകയും ചെയ്തു{{Sfn |Arrian|1976|loc=III, 21, 25}} .ഡാരിയസ്സിന്റെ മൃത്ദേഹം അലക്സാണ്ടർ പൂർവാധികം ബഹുമതികളോടെ ആർകീമിഡിയൻ മരണനന്തര ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തി{{Sfn | Arrian| 1976 | loc = III, 22}}.ഡാരിയസ്സിന്റെ മരണത്തോടെ ആർക്കീമെഡിയൻ സാമ്രാജ്യം നശിച്ചു<ref>BriefLife81</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=Livius|accessdate=16 November 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> അലക്സാണ്ടർ ഡാരിയസ്സിനെ പിന്തുടർന്നു, ആദ്യം മീഡിയയി(Media)ലും പിന്നെ പാർത്ഥിയ(Parthia)യിലും{{Sfn |Arrian|1976|loc= III, 19–20}}.കൂടുതൽ നാൾ തന്റെ ജാതകം കൊണ്ട്‌ പോകാൻ പേർഷ്യൻ രാജാവിനു സാധിച്ചില്ല.ത ന്റെ സൈന്യത്തിലുള്ളവരാൽ തന്നെ അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടു{{Sfn |Arrian|1976| loc= III, 21}} A.ബെസ്സുസ്‌(Bessus),ബക്ട്രിയൻ രാജപ്രതിനിധി,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധു എന്നിവരാണ്‌ കുറ്റാരോപിതരായിരുന്നത്‌. അലക്സാണ്ടർ വരുന്നതറിഞ്ഞ്‌ ബെസ്സുസ്‌ ഡാരിയസ്സിനെ കുത്തിക്കൊല്ലുകയും അടുത്ത ഡാരിയസ്‌ താനാണെന്ന്‌ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും അർടാക്സെർ‌ക്സെസ് എന്ന പേരിൽ സ്വയം പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. സൈന്യത്തോടൊപ്പം മദ്ധ്യേഷ്യയിലേക്ക്‌ പിൻവാങ്ങുകയും [[ഗറില്ലായുദ്ധം|ഗറില്ല യുദ്ധത്തിന്‌]] അലക്സാണ്ടറിനെതിരെ ഒരുങ്ങുകയും ചെയ്തു{{Sfn |Arrian|1976|loc=III, 21, 25}} ഡാരിയസ്സിന്റെ മൃതദേഹം അലക്സാണ്ടർ പൂർവ്വാധികം ബഹുമതികളോടെ ആർക്കീമിഡിയൻ മരണാനന്തര ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തി{{Sfn | Arrian| 1976 | loc = III, 22}}.ഡാരിയസ്സിന്റെ മരണത്തോടെ ആർക്കീമിഡിയൻ സാമ്രാജ്യം നശിച്ചു<ref>BriefLife81</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=Livius|accessdate=16 November 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|Site of the [[Persian Gate]]; the road was built in the 1990s.]] ബെസ്സുസാൺ ഡാരിയസ്സിനെ ആക്രമിച്ച്‌ വധിച്ചതായി മനസ്സിലാക്കിയ അലക്സാണ്ടർ, ബേസ്സുസിനെ പിടിക്കാനായി പട നയിച്ചു. അങ്ങനെ മദ്ധ്യേഷ്യയിലേക്ക്‌ തിരിഞ്ഞു. പേർഷ്യക്കാരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിനു ശേഷം അലക്സാണ്ടറിന്റെ കിഴക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ കാര്യമായ പ്രതിബന്ധങ്ങളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ലബി.സി.ഇ. 330 വർഷക്കാലത്ത് അലക്സാണ്ടർ ഇന്നത്തെ [[അഫ്ഘാനിസ്താൻ|അഫ്ഘാനിസ്താനിലെത്തി]]. തന്റെ വലിയൊരു സേനാവ്യൂഹത്തെ അറാകൊസിയയിൽ (ഇന്നത്തെ [[കന്ദഹാർ]]) വിന്യസിച്ച് വടക്കുകിഴക്ക് ദിശയിൽ കാബൂൾ തടം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങി. ബി.സി.ഇ. 330/329 വർഷത്തെ മഞ്ഞുകാലത്ത് ഇദ്ദേഹം [[കാബൂൾ]] താഴ്വരയിലെത്തി. ഇതിനു ശേഷം [[ഹിന്ദുകുഷ്|ഹിന്ദുകുഷിനു]] വടക്കോട്ട് കടന്ന് [[ബാക്‌ട്രിയ]] അധീനതയിലാക്കി. [[File:Alexander and Hephaestion.jpg|thumb|left|Alexander, left, and [[Hephaestion]], right]] തുടർന്നുള്ള രണ്ടുവർഷങ്ങളിൽ [[അമു ദാര്യ]] കടന്ന് ഇന്നത്തെ [[തുർക്ക്മെനിസ്താൻ]], [[ഉസ്ബെക്കിസ്താൻ]], [[താജികിസ്താൻ]] പ്രദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള സൈനികപരിപാടികളുടെ താവളം [[ബാക്ട്ര]] ആയിരുന്നു. [[ഖുരാ ഖും]] സമതലം താവളമാക്കിയിരുന്ന [[സിഥിയൻ]] നേതാവ് [[സ്പിറ്റാമെനെസ്]] ആയിരുന്നു ഇക്കാലത്ത് അലക്സാണ്ടറുടെ പ്രധാന പ്രതിയോഗി. ഇദ്ദേഹവും പിൽക്കാലത്ത് തോല്പിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[സിർ ദാര്യ|സിർ ദാര്യയുടെ]] തീരം വരെ അലക്സാണ്ടർ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇവിടെ [[അലക്സാണ്ട്രിയ എസ്ചാറ്റ]] എന്ന ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു. താജിക്കിസ്താനിലെ ഇന്നത്തെ [[ഖൂജന്റ്|ഖൂജന്റിനടുത്താണ്‌]] ഈ സ്ഥലം. അലക്സാണ്ടറുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേ അതിരാണിത്. ബി.സി.ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[സൈറസ്]] സ്ഥാപിച്ച പെർസെപോളിസ് നഗരവും ഇതിനടുത്താണ്.<ref name=afghans8/>. അവിടെ അലക്സാണ്ടർ കുറെ പുതിയ നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു ‘അലക്സാണ്ട്രിയ’എന്ന പേരിൽ. അതിൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥനിലെ കാണ്ഡഹാർ,ഇന്നത്തെ താജിക്കിസ്ഥാനിലെ അലക്സാണ്ട്രിയ എസ്ചറ്റെ(Eschate) എന്നിവയും ഉൾപ്പെടും. അലക്സാണ്ടറിന്റെ പടയോട്ടം മീഡിയ,പാർഥിയ,അരിയ(Aria)(പടിഞ്ഞാറൻ അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ),ഡ്രങ്ങിയന(Drangiana),അരചോസിയ()Arachosia(തെക്കും മധ്യ്‌ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനും),ബാക്ട്രിയ(Bactria),സ്ക്യ്തിയ(Scythia)എന്നി സ്ഥലങ്ങൾ ഉല്പ്പെടുന്നു<{{Sfn |Arrian|1976|loc=III, 23–25, 27–30; IV, 1–7}}. സോഗ്ഡിയാന(Sogdiana)യിലെ സ്വേചഛധിപതിയായ സ്പിറ്റമെനെസ്‌(Spitamenes)ന്റെ രക്ഷതയിൽ കഹിഞ്ഞ ബേസ്സുസിനെ ബി.സി.329ൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ വിശ്വസ്തനായ ടോളമി വധിച്ചു{{Sfn |Arrian|1976|loc= III, 30}} .പിന്നീട്‌ അലക്സാണ്ടർ ജെക്സർറ്റെസ്‌(Jexartes)ല്കുതിരകളുമായി അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞ്‌ നടക്കുന്ന സൈന്യ്വുമായി ഉടബടി ഉണ്ടാക്കി.ഇതറിഞ്ഞ സ്പിറ്റമെൻസസ്‌ സോഡിയനയിൽ കലാപം അഴിച്ചു വിട്ടു.അലക്സാണ്ടർ സ്ക്യ്തിയന്മാരെ ജെക്സർറ്റെസ്‌ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി പെട്ടെന്നു തന്നെ സ്പിറ്റമെനെസിനെ ഗബൈ()Gabai യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി.സ്പിറ്റമെനെസ്‌ തന്റെ സൈനികരാൽ തന്നെ വധിക്കപ്പെട്ടു{{Sfn |Arrian|1976|loc = IV, 5–6, 16–17}}. ==പ്രശ്നങ്ങളും സംഭവങ്ങളും== [[File:The killing of Cleitus by Andre Castaigne (1898-1899) reduced.jpg|thumb|left|''The killing of [[Cleitus the Black|Cleitus]]'', [[André Castaigne]] 1898–1899]] ഈ സമയത്താണ്‌ അലക്സാണ്ടർ പേർഷ്യൻ രാജാക്കന്മാരുടെ സ്ഥാനപ്പേരായ 'ഷഹൻഷ' (King of King) സ്വീകരിച്ചത്. മറ്റ്‌ ചില കാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. പേർഷ്യൻ വസ്ത്രധാരണ രീതി, ആചാരങ്ങൾ എന്നിവ തന്റെ ദർബാരിൽ ഉപയോഗിച്ചു. കൈയിൽ ചുംബിക്കുന്ന പ്രതീകാത്മക പ്രൊസ്ക്യ്നെസിസ്‌(Proskynesis)ആചാരം, സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം തുടങ്ങിയ പേർഷ്യൻ സാമൂഹിക മഹത്ത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവയും സ്വീകരിച്ചു. ഗ്രീക്കുകാർ തങ്ങളുടെ പ്രദേശത്തെ ദേവനായാണ്‌ കണ്ടിരുന്നത്‌. ഇത്‌ അനേകം ജനങ്ങൾക്ക്‌ അദ്ദേഹത്തോട്‌ സിമ്പതി തോന്നാൻ കാരണമായി<ref>Morkot 1996 111</ref>. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തി ജീവിതത്തിൽ കരിപുരളുന്ന ചില സംഭവങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്‌. തന്റെ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഫിലോറ്റസ്‌(Philotas)നെ ജാഗ്രത കുറഞ്ഞെന്ന കുറ്റത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ വധിച്ചു. പർമേനിയന്റെ മരണം.ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റ്‌ ,തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച ക്ലീറ്റസ്‌ ദ ബ്ലാക്കിനെ മറകൻഡ (Maracanda)(ഇന്നത്തെ ഉസ്ബെകിസ്ഥാൻ സമർകണ്ട)ൽ മദ്യ ലഹരിയിൽ വധിച്ചു. ക്ലീറ്റസ്‌ അലക്സാൻഡറിന്റെ പല ന്യായതെറ്റുകളും ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. മാസിഡോണിയൻ ജീവിത രീതി മറന്നുള്ള കുത്തഴിഞ്ഞ ജീവിതത്തെപ്പറ്റിയും ക്ലീറ്റസ്‌ ആക്ഷേപിച്ചു. അലക്സാണ്ടറിനേക്കാൾ കേമൻ അച്ഛനായ ഫിലിപ്പാണെന്നും ക്ലീറ്റസ്‌ പറഞ്ഞിരുന്നു<ref>BriefLife99</ref>. അതിനു ശേഷം മദ്ധ്യേഷ്യൻ പടയോട്ടത്തിലാണ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടാം അദ്ധ്യായം തുറക്കുന്നത്‌. അതിൽ ഒന്നിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരിത്രകാരനായ കല്ലിസ്തെനെസ്‌(callisthenes of olynthus)ഉം ഉൾപ്പെടുന്നു. ചരിത്രകാരനായ കല്ലിസ്തെനെസിന് പ്രൊസ്ക്യ്നെസ്സിസ്ന്റെ എതിർ നിരയെ നയിച്ചതാരാണെന്ന്‌ അവരുടെ സൈന്യത്തെപ്പറ്റി വിവരിക്കുന്നിടത്ത് പറയാൻ സാധിക്കുന്നില്ല<ref>{{harvnb|Heckel|Tritle|2009|pp=47–48}}</ref> ഇതിലും അലക്സാണ്ടറിന്റെ കൈകളാണെന്നാണ്‌ ചില ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം<!--historian solidarity?-->. ==മാസിഡോണിയ അലക്സാൻഡറിന്റെ അഭാവത്തിൽ== [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|250px|thumb|Name of Alexander the Great in Egyptian hieroglyphs (written from right to left),c.330&nbsp;BC, Egypt.Louvre Museum]] അലക്സാണ്ടർ ഏഷ്യയിലേക്ക്‌ കടന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു ജനറലും ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റെ പഴയ അംഗരക്ഷകനുമായ ആന്റിപറ്റെർ(Antipater)ന് ആയിരുന്നു<ref>"Roisman 2010 199"</ref>രാഷ്ട്രീയ സൈനിക ചുമതല. അലക്സാണ്ടർ തീബ്സ്‌ കൊള്ളയടിച്ചതോടുകൂടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിലും ഗ്രീസ്‌ ശാന്തമായിരുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന്‌ ഒരു വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നത്‌ സ്പാർട്ടൻ രാജാവായ ആഗിസ് ‌(Agis) മൂന്നാമനാണ്‌. അദ്ദേഹം ബി.സി.331ൽ ആയുധമെടുത്തു. തൊട്ടടുത്ത വർഷം തന്നെ ആന്റിപറ്റെർ അദ്ദേഹത്തെ മെഗലോപ്പോളിസിലെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു. ആന്റിപറ്റെറും ഒളിംപിയാസും പരസ്പരം വഴക്കിടുകയും രണ്ടുപേരും അലക്സാണ്ടറിനോട്‌ പരാതിപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മൊത്തത്തിൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ഏഷ്യൻ പടയോട്ട സമയത്ത് ഗ്രീസിൽ സമാധാനവും ഐശ്വര്യവും നിലനിന്നിരുന്നു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ രാജ്യത്തോട്‌ പല രാജ്യങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും സമ്പത്ത്‌ വർദ്ധിപ്പികയും ചെയ്തു. സാമ്രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരവും വർധിപ്പിച്ചു.<ref>{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=205}}</ref> അലക്സാണ്ടറിന്റെ തുടർച്ചയായ സൈനിക നടപടികളിൽ മാസിഡോണിയൻ ജനത ചിതറിപ്പോയി. പ്രതേകിച്ച്‌ അലക്സാണ്ടറിനു ശേഷം..<ref name="Roisman 2010 186"/> === വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ === [[File:Marriage of Alexander and Roxana by Sodoma.jpg|250px]] അമു ദാര്യക്ക് വടക്ക് ഇന്നത്തെ [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ|ഉസ്ബെക്കിസ്താൻ]] [[താജികിസ്താൻ]] അതിർത്തി പ്രദേശത്ത് മൗവാസെസ്, ഓക്സിയാർട്ടസ്, സിസിമിത്രസ് തുടങ്ങിയ സിഥിയൻ നേതാക്കൾ, അലക്സാണ്ടറോട് ധീരമായി പൊരുതിയിരുന്നു. അലക്സാണ്ടറോട് കീഴടങ്ങിയ ഓക്സിയാർട്ടസിനെ പാരോപനിസഡെ പ്രദേശത്തെ (ഇന്നത്തെ കാബൂൾ മേഖല) സത്രപ് ആയി വാഴിച്ചിരുന്നു. ഈ പ്രദേശം സം‌രക്ഷിക്കുന്നതിന്‌ ആവശ്യമുള്ള ബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വിശ്വസ്തനായി അലക്സാണ്ടർ ഇദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കി. റൊക്സാനയെ കല്യാണം കഴിച്ച്‌ ബാക്ട്രിയൻ രാജ്യപ്രതിനിധികളുമായുള്ള ബന്ധം അരക്കിട്ട്‌ ഉറപ്പിച്ചു. ഇതിനു പുറമേ ഇന്ത്യയിലേക്ക് തുടർന്നുള്ള മുന്നേറ്റസമയത്ത് മാസിഡോണിയൻ സേനക്ക് പുറകിൽ നിന്നുള്ള സം‌രക്ഷകനായും ഇദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കിയിരിക്കണം. റോക്സനെ എന്ന ഓക്സിയാർട്ടസിന്റെ പുത്രിയെ അലക്സാണ്ടർ വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം ഈ ബന്ധത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രനും അലക്സാണ്ടർ (നാലാമൻ) എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടു<ref name=afghans8>{{cite book |last=Voglesang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 8 - The Greeks|pages=[https://archive.org/details/afghans0000will/page/113 113]-122|url=https://archive.org/details/afghans0000will}}</ref>‌. അലക്സാണ്ടറിന് തന്റെ സുഹൃത്ത്, ജനറൽ, മാസിഡോണിയൻ പ്രഭുവിന്റെ മകൻ അംഗരക്ഷകനായ [[:en:Hephaestion|ഹെഫെസ്റ്റെൻ]] മായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ഹെഫെഷന്റെ മരണം അലക്സാണ്ടറിനെ തകർത്തു. ഈ സംഭവം അവസാന നാളുകളിൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ആരോഗ്യനില മോശമാകാനും മാനസികാവസ്ഥയെ അകറ്റാനും കാരണമായിരിക്കാം. അലക്സാണ്ടറിന്റെ ലൈംഗികത ആധുനിക കാലത്ത് വിവാദങ്ങൾക്ക് വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. ചില ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ (ഉദാ. റോബിൻ ലെയ്ൻ ഫോക്സ്) വിശ്വസിക്കുന്നത് അലക്സാണ്ടറുടെ ഹെഫെസ്റ്റേഷനുമായുള്ള ബന്ധം ലൈംഗിക ബന്ധം മാത്രമായിരുന്നില്ല, അവരുടെ ലൈംഗിക ബന്ധങ്ങൾ തുടർന്നിരുന്നു, ഇത് ഏഥൻസ് പോലുള്ള ചില ഗ്രീക്ക് നഗരങ്ങളുടെ സാമൂഹിക മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. ചില ആധുനിക ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു മാസിഡോണിയ (അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് മാസിഡോണിയൻ കോടതി) മുതിർന്നവർ തമ്മിലുള്ള സ്വവർഗരതിയോട് കൂടുതൽ സഹിഷ്ണുത പുലർത്തിയിരിക്കാമെന്ന്. അലക്സാണ്ടറിന് സ്ത്രീകളോട് ജഡിക താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് പുരാതന സ്രോതസ്സുകളിൽ തെളിവുകളില്ലെന്ന് ഗ്രീൻ വാദിക്കുന്നു; ജീവിതാവസാനം വരെ അദ്ദേഹം ഒരു അവകാശിയെ സൃഷ്ടിച്ചില്ല. അലക്സാണ്ടർ IV ജനിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണ ശേഷമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, എട്ട് വർഷത്തിനിടെ മൂന്ന് തവണ പങ്കാളികളെ ഗർഭം ധരിപ്പിച്ച അലക്സാണ്ടറിന് അതേ പ്രായത്തിൽ തന്നെ പിതാവിനേക്കാൾ ഉയർന്ന മാട്രിമോണിയൽ റെക്കോർഡ് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഓഗ്ഡൻ കണക്കാക്കുന്നു. ഈ ഗർഭാവസ്ഥകളിൽ രണ്ടെണ്ണം - സ്റ്റാറ്റിറ, ബാർസിൻ - എന്നിവ സംശയാസ്പദമായി അവ്യക്തമാണ്. === ഇന്ത്യയിലേക്ക് === [[File:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|left|300px|thumb|The [[Gautama Buddha|Buddha]], in [[Greco-Buddhist art|Greco-Buddhist style]], 1st–2nd century AD, [[Gandhara]], ancient India. [[Tokyo National Museum]].]] ബി.സി.ഇ 327-ലെ വേനൽക്കാലത്ത് അലക്സാണ്ടർ [[ഹിന്ദുകുഷ്|ഹിന്ദുകുഷിന്‌]] തെക്കോട്ട് തിരിച്ചുകടന്നു. കാബൂൾ നദിക്കരയിലൂടെ സിന്ധൂതടത്തിലേക്കുള്ള തന്റെ സൈനികനീക്കം തുടർന്നു. രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളായാണ്‌ അലക്സാണ്ടറുടെ സൈന്യം ഇന്ത്യയിലേക്ക് (ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ) കടന്നത്. പെർഡിക്കസ്, ഹെഫേസ്റ്റ്യൻ എന്നീ സേനാനായകന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സംഘം കാബൂൾ നദിക്കരയിലൂടെ നീങ്ങി [[ഖൈബർ ചുരം]] വഴിയും, അലക്സാണ്ടറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മറ്റൊരു സംഘം [[കാബൂൾ നദി|കാബൂൾ നദിക്ക്]] വടക്കുള്ള കുനാർ താഴ് വരയിലൂടെ വടക്കോട്ട് കടന്ന് [[ചിത്രാൽ|ചിത്രാലിനു]] തെക്കുഭാഗത്ത് പഞ്ച്കോറ നദികൾക്കിടയിലുള്ള പ്രദേശത്തുകൂടിയുമാണ് ഇന്നത്തെ പാക്കിസ്താനിൽ പ്രവേശിച്ചത്. [[ബിയാസ് നദി]] വരെ അലക്സാണ്ടറുടെ സൈന്യം എത്തിച്ചേർന്നു<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=4|url=}}</ref>‌. (ഹൈഫാസിസ് എന്നാണ്‌ ഗ്രീക്കുകാർ ഈ നദിയെ വിളിക്കുന്നത്). ഈ നദീതീരമാണ്‌ അലക്സാണ്ടറുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിര്‌<ref name=afghans8/>. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്‌ കടന്ന് ഗാന്ധാര രാജ്യത്തിന്റെ മുൻ നേതാവിനെ ക്ഷണിച്ചു.[[ഗാന്ധാരം]] പാക്കിസ്ഥാന്റെ വടക്കാണ്‌ ഇന്ന്‌. ഗാന്ധാര നേതാവ്‌ വരികയും തന്റെ പ്രദേശങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ചില മലഗോത്ര നേതാക്കന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ((അസ്പസയോയി(Aspasioi)യും അസ്സകെ‍ായി(Assakenoi) തുടങ്ങിയവർ)) കാംബോജസീലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല.ഇന്തൻ പുസ്തകങ്ങളിൽ ഇവരുടെ പേര്‌ 'അശ്വയന'യെന്നും 'അശ്വകയൻ' എന്നുമാണ്‌. ഇതേ സമയം,തക്സില(Taxila) ഭരിച്ചിരുന്ന ഓംഫിസ്‌(Omphis)(ഇന്ത്യൻ നാമൻ അംബി കുമാർ) പേടിയോടെ അലക്സാണ്ടറിനെ സമീപിച്ചു. ഇൻഡസ് മുതൽ ഹൈദസ്പെസ്(ഝലം) വരെ നീണ്ട് കിടക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ രാജാവാണ്‌ അദ്ദേഹം. അംബി അദ്ദേഹത്തിന്‌ കാഴ്ച വസ്തുക്കൾ സമർപ്പിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ പേർഷ്യൻ തുണിത്തരങ്ങളും സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും 30 കുതിരകളെയും മറ്റ് വിശിഷ്ട വസ്തുക്കളും നല്കി. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സൈന്യത്തെ ബലപ്പെടുത്തി രണ്ടായി ഭാഗിച്ചു. അംബി ഇൻഡസ് മുതൽ ഹാണ്ഡ്(ഃഉന്ദ്‍ാമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പാലം നിർമ്മിച്ചു ഹെഫേസ്റ്റയോണിനെയും പെർഡിക്കസ്സിനെയും സഹായിച്ചു. സാധനങ്ങൾ സൈന്യത്തിനും അലക്സാണ്ടറിനും വിതരണം ചെയ്യാനും,തലസ്ഥനമായ ടക്സിലയിൽ സൗകര്യമൊരുക്കി. അംബി തന്റെ അതിഥിക്ക് തുറന്ന മനസ്സോടെ സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു. അടുത്ത രാജ്യം കീഴടക്കാൻ അവിഭക്ത ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിൽ, സിന്ധു നദിയുടെ ഒരു ഉപനദിയായ ഹൈഡാസ്പസ് നദിയുടെ (ഇന്ന് ഝലം നദി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു) കിഴക്കേ കരയിൽ ആണ് യുദ്ധം നടന്നത്. പിന്നീട് അലക്സാണ്ടർ ഈ യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ച് അതിനെ നികേ എന്ന് വിളിച്ചു. ഇന്നുവരെ ഈ നഗരത്തെ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല, അതുകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥാനം കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വിജയിച്ചിട്ടില്ല (ഭൂപ്രകൃതി ഇതിനകം ഗണ്യമായി മാറി). ഇന്ന് ഏറ്റവും സാദ്ധ്യതയുള്ള സ്ഥലമായി കരുതുന്നത് ഝലം നഗരത്തിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുഭാഗത്തായി ആണ്, ഇവിടെ ഒരു പുരാതന പ്രധാനപാത നദിയെ മുറിച്ചുകടക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ജലാല്പൂർ/ഹരൻപൂർ എന്നീ നഗരങ്ങൾ ആയിരിക്കാം യുദ്ധസ്ഥലം എന്ന സിദ്ധാന്തം തെറ്റാണ്, കാരണം ഝലം നദി പുരാതന കാലത്ത് ഈ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും വളരെ അകലെയാണ് ഒഴുകിയിരുന്നത്.<ref>P.H.L. Eggermont, Alexander's campaign in Southern Punjab (1993).</ref> [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|Map of Alexander's empire and his route.]] അലക്സാണ്ടറിന് കിഴക്കോട്ട് പട നയിക്കുന്നതിന് പുരു രാജാവിനെ കീഴടക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ ഇത്ര ശക്തനായ ഒരു എതിരാളിയെ വിട്ടുപോവുന്നത് വീണ്ടുമുള്ള ഏതൊരു അധിനിവേശത്തെയും അപായപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു. അതുവരെ കീഴടക്കിയ ഇന്ത്യൻ രാജാക്കന്മാരുടെ വിധേയത്വം ഉറപ്പിച്ചുനിറുത്തുന്നതിനും അലക്സാണ്ടർ എന്തെങ്കിലും ഒരു ശക്തിക്ഷയം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. പോറസിന് (പുരു രാജാവിന്) തന്റെ രാജ്യത്തെ പ്രതിരോധിക്കേണ്ടിയിരുന്നു, അലക്സാണ്ടറിന്റെ മുന്നേറ്റത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥാനം പോറസ് തിരഞ്ഞെടുത്തു.യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും അലക്സാണ്ടറിന്റെ ഏറ്റവും വിജയിയായ എതിരാളിയായി പോറസ് മാറി. ===അലക്സാണ്ടർ ഹൈഡാസ്പസ് നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നു=== [[File:AlexanderConquestsInIndia.jpg|thumb|Alexander's invasion of the Indian subcontinent]] പോറസ് ഝലം നദിയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് നിലയുറപ്പിച്ച് അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നതിനെ ചെറുക്കാൻ തയ്യാറായി നിന്നു. ഝലം നദി ആഴമേറിയതും വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്നതുമായതിനാൽ നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നതിന് എതിരേയുള്ള ഏതൊരാക്രമണവും ആക്രമിക്കുന്ന സൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ പര്യാപ്തമായിരുന്നു. നേരിട്ട് നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നത് വിജയിക്കാൻ വളരെ സാദ്ധ്യത കുറവാണെന്ന് അറിയാമായിരുന്ന അലക്സാണ്ടർ നദിയിൽ മറ്റ് ആഴം കുറഞ്ഞ വഴികൾ നോക്കി. ഓരോ രാത്രിയും തന്റെ കുതിരപ്പടയെ അലക്സാണ്ടർ നദീതടത്തിനു മുകളിലേക്കും താഴേക്കും നടത്തി, പോറസ് എതിർവശത്ത് നിഴൽപോലെ പിന്തുടർന്നു. ഒടുവിൽ, തന്റെ പാളയത്തിൽ നിന്നും 17 മൈൽ അകലെ, അലക്സാണ്ടർ അനുയോജ്യമായ ഒരു കടവ് കണ്ടെത്തി. അലക്സാണ്ടർ ഭൂരിഭാഗം സൈന്യങ്ങളുമായി തന്റെ സൈന്യാധിപൻ ക്രറ്റേറസിനെ പിന്നിൽ വിട്ടു. അര്രിയന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ 6,000 കാലാളും 5,000 കുതിരപ്പടയാളികളും വരുന്ന ഒരു ശക്തമായ സൈന്യവുമായി അലക്സാണ്ടർ നദി മുറിച്ചുകടന്നു. പോറസ് തന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവുമായി അലക്സാണ്ടറിനെ ആക്രമിച്ചാൽ ക്രറ്റേറസ് നദി മുറിച്ചുകടക്കണമായിരുന്നു, എന്നാൽ പോറസ് തന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രമുപയോഗിച്ച് അലക്സാണ്ടറിനെ ആക്രമിച്ചാൽ ക്രറ്റേറസ് മറുകരെ തന്നെ നിലയുറപ്പിക്കണമായിരുന്നു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സൈന്യ വിഭാഗത്തെ പെട്ടെന്ന് നദിയുടെ മുകൾ ഭാഗത്തേക്ക്, ഏറ്റവും രഹസ്യമായി കൊണ്ടുപോയി. തെറ്റായി ഒരു ദ്വീപിലാണ് അലക്സാണ്ടർ എത്തിച്ചേർന്നതെങ്കിലും, പെട്ടെന്നുതന്നെ അദ്ദേഹം മറുവശത്തേക്ക് മുറിച്ചുകടന്നു. പോറസ് തന്റെ എതിരാളിയുടെ കരുനീക്കം വീക്ഷിച്ചു, തന്റെ മകന്റെ കീഴിൽ ഒരു ചെറിയ കുതിരപ്പടയെയും രഥങ്ങളെയും അലക്സാണ്ടറിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അയച്ചു. ഇവർക്ക് അലക്സാണ്ടർ നദിമുറിച്ചുകടക്കുന്നത് തടയാൻ കഴിയും എന്നായിരുന്നു പോറസിന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ അതിനകം മുറിച്ചുകടന്നിരുന്ന അലക്സാണ്ടർ എളുപ്പത്തിൽ തന്റെ എതിരാളിയെ തോല്പ്പിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ചും രഥങ്ങൾ നദീതീരത്തുള്ള ചെളിയിൽ പൂണ്ടുപോയി. മരിച്ചവരിൽ പോറസിന്റെ മകനും ഉൾപ്പെട്ടു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ ഭാഗത്തേക്ക് മുറിച്ചുകടന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പോറസ് പെട്ടെന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഭാഗവുമായി അലക്സാണ്ടറിനെ എതിരിടാൻ പോയി, സൈന്യത്തിന്റെ ചെറിയ ഒരു ഭാഗത്തെ ക്രാറ്റസ് നദി മുറിച്ചുകടക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെങ്കിൽ ക്രാറ്ററസിന്റെ സൈന്യങ്ങളെ നേരിടാനായി പിന്നിൽ വിട്ടു. ===യുദ്ധം=== [[File:Demetrius I of Bactria.jpg|300px|thumb|The [[Greco-Bactrian]] king [[Demetrius I of Bactria|Demetrius]] (reigned c. 200–180&nbsp;BC), wearing an elephant scalp, took over Alexander's legacy in the east by again invading [[India]], and establishing the [[Indo-Greek kingdom]] (180&nbsp;BC–10&nbsp;AD).]] അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം വിന്യസിച്ചിരുന്ന പ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ പോറസ് തന്റെ സേനയെ വിന്യസിച്ച് ആക്രമണം തുടങ്ങി. ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഇരുഭാഗത്തും കുതിരപ്പടയാളികളും, മദ്ധ്യത്തിൽ കാലാളുകളും അവയ്ക്കിടയിൽ സമദൂരത്തിൽ ആനകളും ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. ആനകൾ മാസിഡോണിയൻ ഫാലങ്ക്സിന് (യുദ്ധ വിന്യാസത്തിന്) വലിയ നാശങ്ങൾ ഏല്പ്പിച്ചെങ്കിലും ഒടുവിൽ ഫാലങ്ക്റ്റായിയുടെ (നീണ്ട കുന്തങ്ങൾ നീട്ടിപ്പിടിച്ച്, പരിചകൾ കൊണ്ട് ഇടവില്ലാതെ മറച്ച്, ചതുരാകൃതിയിൽ വിന്യസിച്ച സൈനിക വിന്യാസം) നിബിഢമായ കുന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് അവ തിരിഞ്ഞോടി, സ്വന്തം സൈനിക നിരകൾക്കു തന്നെ വലിയ നാശങ്ങൾ വരുത്തി. കുതിരപ്പടയുടെയും കാലാളിന്റെയും ഒരുമിച്ചുള്ള ആക്രമണം. [[File:The phalanx attacking the centre in the battle of the Hydaspes by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|left|300px|''The [[phalanx]] attacking the centre in the [[Battle of the Hydaspes]]'' by André Castaigne (1898–1899)]] അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്തുള്ള അമ്പെയ്ത്തുകാരെ അയച്ച് ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തുള്ള കുതിരപ്പടയെ ആക്രമിച്ചുകൊണ്ടാണ് യുദ്ധം തുടങ്ങിയത്. പിന്നാലെ, ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തി ക്ഷയിച്ച ഇടതുവശത്തെ അലക്സാണ്ടർ ആക്രമിച്ചു. ഇന്ത്യൻ കുതിരപ്പടയുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിന്റെ ക്ഷീണിതമായ ഭാഗത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി കുതിച്ചു, പക്ഷേ ഇതേ സമയം കോയെനസിന്റെ കുതിരപ്പടയാളികൾ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യക്കാർ ഒരു ഇരട്ട ഫാലങ്ക്സ് രൂപവത്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, എന്നാൽ ഇതിനു വേണ്ടിവന്ന സങ്കീർണ്ണമായ നീക്കങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ നിരകളിൽ കൂടുതൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാക്കി, ഇത് മാസിഡോണിയൻ കുതിരപ്പടയാളികളുടെ ജോലി എളുപ്പമാക്കി. അവശേഷിച്ച ഇന്ത്യൻ കുതിരപ്പടയാളികൾ രക്ഷയ്ക്കായി ആനകൾക്ക് ഇടയ്ക്ക് ഓടി, എന്നാൽ അപ്പൊഴേയ്ക്കും നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെട്ട ആനകൾ പിന്നാലെ യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിന്നും ക്ഷീണിതരായി തിരിഞ്ഞോടി. അവശേഷിച്ച പോറസിന്റെ സൈന്യത്തെ മാസിഡോണിയൻ കുതിരപ്പടയാളികളും ഫാലങ്ക്സും വളഞ്ഞു. ഈ സമയത്ത് ഫാലങ്ക്റ്റായ് തങ്ങളുടെ പരിചകൾ കോർത്ത് പ്രതിരോധ കവചം ചമച്ച് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാഴ്ന്ന ശത്രുവിനു നേരെ നീങ്ങി. ധീരമായി പൊരുതിയതിനു ശേഷം പോറസ് കീഴടങ്ങി. യുദ്ധം അവസാനിച്ചു. ജസ്റ്റിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ <ref>Justin, Epitome of Pompeius Trogus, 12.8</ref>, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ പോറസ് അലക്സാണ്ടറിനെ വെല്ലുവിളിച്ചു, അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്തേറി പോറസിന്റെ നേർക്കു കുതിച്ചു. ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്തുനിന്നും നിലത്തുവീണു, അലക്സാണ്ടറിന്റെ അംഗരക്ഷകർ അലക്സാണ്ടറിനെ രക്ഷിച്ച് എടുത്തുകൊണ്ടുപോവുകയും പോറസിനെ ബന്ധനസ്ഥനാക്കുകയും ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടറിന്റെ മറ്റ് എല്ലാ യുദ്ധങ്ങളെയും അപേക്ഷിച്ച് മാസിഡോണിയൻ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഹൈഡാസ്പസ് യുദ്ധത്തിൽ കനത്തതായിരുന്നു. ആര്രിയന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് 310 മാസിഡോണിയരും ഡിയൊഡോറസിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് 1000 പേരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. വിജയിയായ സൈന്യത്തിന് ഇത് വലിയ ഒരു സംഖ്യയാണേങ്കിലും ഇന്ത്യൻ ആനപ്പടയുടെ ഭാഗിക വിജയം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഇത് സംഭവ്യമാണ്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യൻ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ആര്രിയന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് 23,000 പേരും,അലക്സാണ്ടറുമായി യുദ്ധം ചെയ്ത പുരുവിന്റെ സേനയിൽ 200 ആനകളും 300 രഥങ്ങളും, 30,000 കാലാൾഭടന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു<ref>HILL, JOHN (1963). "1-INTRODUCTION". THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT. LONDON: BARRIE & ROCKLIFF. p. 4.</ref> ഡിയൊഡോറസിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് മരിച്ചവർ: 12,000, ബന്ധനസ്ഥർ 9,000-എന്നും ആണ്. അര്രിയൻ നാശനഷ്ടങ്ങളിൽ തടവുകാരെയും എണ്ണിയിരുന്നു എന്ന് പരിഗണിച്ചാൽ ഈ രണ്ട് സംഖ്യകളും തമ്മിൽ വളരെ ഒത്തുപോകുന്നു എന്നുകാണാം. അവരുടെ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പടച്ചട്ടകളുണ്ടായതിനാൽ പോറസിന്റെ സൈനികരുടെഅസ്ത്രപ്രയോഗം അവർക്ക് ഏശിയില്ല.പോറസിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തമായ ആയുധമായ വലിയ വില്ലുകൾക്ക് ഇതിനെ തകർക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നു.പക്ഷേ അവ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല.ഒടുവിൽ പോറസ് അലക്സാണ്ടറിനുമുമ്പിൽ കീഴടങ്ങി.അലക്സാണ്ടർ പോറസിനോട് ഞാൻ എങ്ങനെയാണ് നിങ്ങളെ കാണേണ്ടത് എന്ന് ചോദിച്ചു. അതിന് ഒരു രാജാവ് മറ്റൊരു രാജാവിനെയെന്ന പോലെ എന്നായിരുന്നു മറുപടി. പോറസിന്റെ ധൈര്യവും യുദ്ധനൈപുണ്യവും രാജകീയ പെരുമാറ്റവും അലക്സാണ്ടറിൽ മതിപ്പുളവാക്കി, അലക്സാണ്ടർ പോറസിനെ അലക്സാണ്ടറിന്റെ പേരിൽ ഹൈഡാസ്പസ് ഭരിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. തന്റെ തോളിൽ മുറിവേറ്റ്, ആറടിയിലേറെ ഉയരത്തിൽ എഴുന്നേറ്റുനിന്ന പോറസിനോട് നിങ്ങളോട് എങ്ങനെ പെരുമാറണം എന്നു ചോദിച്ച അലക്സാണ്ടറോട്, "പെരുമാറൂ അലക്സാണ്ടർ, ഒരു രാജാവിനോടെന്നപോലെ" എന്ന് പോറസ് മറുപടിപറഞ്ഞു.<ref>Rogers, p.200</ref> അലക്സാണ്ടർ തീർച്ചയായും ഒരു രാജാവായി പോറസിനോട് പെരുമാറി, തന്റെ കിരീടം നിലനിർത്താൻ പോറസിനെ അനുവദിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ രണ്ട് നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു, തന്റെ വിജയത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിച്ച നികേ (മഹത്തായ വിജയം) എന്ന നഗരം, ഹൈഡാസ്പസിന്റെ മറുകരയിൽ, യുദ്ധത്തിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ മരിച്ച തന്റെ വിശ്വസ്തനായ കുതിരയുടെ ഓർമ്മക്കായി സ്ഥാപിച്ച അലക്സാണ്ട്രിയ ബ്യൂസിഫാലസ് എന്ന നഗരം. ക്രി.മു. 326-ൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം മഗധയുടെ അതിർത്തിയിൽ എത്തി. തുടർച്ചയായ യുദ്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്ഷീണിതരും വീണ്ടും മറ്റൊരു ഭീമമായ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തെ നേരിടുന്ന സാദ്ധ്യതയിൽ ഭയചകിതരുമായ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം അവർ പടിഞ്ഞാറേയ്ക്ക് തിരിച്ചുപോവണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇത് നടന്നത് ഹൈഫസിസ് (ഇന്നത്തെ ബ്യാസ്) നദിയുടെ തീരത്താണ്. ഈ സ്ഥാനം ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ഇൻഡോറ തെഹ്സിലിലെ 'കഥ്ഗഢ്' എന്ന സ്ഥലത്താണ് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. == മടക്കവും അന്ത്യവും == [[File:Porcelana de Alejandro Magno (M.A.N. Inv.2004-74-1) 01.jpg|300px|left|<small>18th cent. porcelain sculptural group ([[:Category:Museo Arqueológico Nacional de España|M.A.N.]], [[Madrid]])</small>]] ബി.സി.ഇ. 326-ൽ മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം പിന്തിരിഞ്ഞ് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി<ref name=afghans8/>. [[സിന്ധൂനദി|സിന്ധൂനദിയിലൂടെ]] താഴേക്കുള്ള പാതയാണ്‌ അലക്സാണ്ടറും സംഘവും മടക്കയാത്രക്ക് തെരഞ്ഞെടൂത്തത്. (അന്നത്തെ സിന്ധുനദിയുടെ പാത ഇന്നത്തേതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു). [[പട്യാല]] വരെ എത്തിയ സംഘം അവിടെ നിന്നും രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. നേർച്ചൂസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം കടൽമാർഗ്ഗം നാട്ടിലേക്ക് യാത്രയായപ്പോൾ അലക്സാണ്ടറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റുള്ളവർ [[മക്രാൻ തീരം|മക്രാൻ തീരത്തുകൂടെ]] കരമാർഗ്ഗം മടക്കയാത്ര നടത്തി<ref name=rockliff/>. ബി.സി.ഇ. 324-ആമാണ്ടിലെ വസന്തത്തിൽ അലക്സാണ്ടറുടെ സംഘം (ആറുവർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം) പെർസെപോളിസിൽ തിരിച്ചെത്തി. ബി.സി.ഇ. 323 ജൂൺ മാസം [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിൽ]] വെച്ചു ഒരു ജലയാത്ര നടത്തവേ [[മലമ്പനി]]യും [[ടൈഫോയ്ഡ്|ടൈഫോയ്ഡും]] വന്നാണ് ഇദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞത്. <ref>{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/313669/Vidya/01-AUGUST-2014#page/1/1{{!}} |title=മാതൃഭൂമി വിദ്യ 01-ആഗസ്ത്-2014 |access-date=2014-08-06 |archive-date=2018-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507022804/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/313669/Vidya/01-AUGUST-2014#page/1/1{{!}} |url-status=dead }}</ref>വിഷബാധ മൂലമാകാമെന്നും ചില വാദങ്ങളുണ്ട്.<ref>http://www.independent.co.uk/news/science/mystery-of-alexander-the-greats-death-solved-ruler-was-killed-by-toxic-wine-claim-scientists-9054625.html</ref><ref>http://www.eyewitnesstohistory.com/alexanderdeath.htm</ref><ref>http://www.historytoday.com/james-romm/who-killed-alexander-great</ref> [[File:Babylonian astronomical diary recording the death of Alexander the Great (British Museum).jpg|thumb|A [[Babylonian astronomical diary]] (c. 323–322&nbsp;BC) recording the death of Alexander ([[British Museum]], London)]] ന്യൂസിലണ്ടിലെ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് ഒട്ടാഗോവിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞരാണ് അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ മരണത്തിന് കാരണമായ വസ്തുതകൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.അലക്സാണ്ടർ മരിച്ചത് വിഷവീഞ്ഞ് മൂലമാണെന്ന് ന്യൂസിലൻഡിലെ ഒട്ടാഗോ സർവകലാശാല വിഷപഠനകേന്ദ്രത്തിലെ ഡോ. ലിയോ ഷെപ് പറയുന്നു. ഹാനികരമല്ലാത്ത ചെടിയിൽനിന്ന് ഉൽപാദിപ്പിച്ച വീഞ്ഞായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറുടെ ജീവനെടുത്തതെന്ന് ഇതുസംബന്ധിച്ച് 10 വർഷത്തോളമായി ഗവേഷണം നടത്തുന്ന അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മരിക്കുന്നതിന് മുമ്പുള്ള പന്ത്രണ്ട് ദിവസങ്ങൾ അദ്ദേഹം കൊടിയ വേദന അനുഭവിക്കുകയും , പന്ത്രണ്ടാം നാൾ ദുരൂഹതകൾ ബാക്കിവച്ച് യാത്രയാകുകയുമായിരുന്നു. ബിസി 323 യിൽ മുപ്പത്തിരണ്ടാം വയസിലാണ് അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞത്. കൊടിയ വിഷാംശം കലർന്ന വീഞ്ഞ് കഴിച്ചതാണ് മരണ കാരണമെന്നാണ് പുതിയ കണ്ടെത്തൽ. ഒരു പ്രത്യേക ചെടിയിൽ നിന്നും നിർമിച്ച വീഞ്ഞ് മാരകമായ വിഷാംശമായി മാറി. ഈ മാരക വിഷം ഉള്ളിൽ ചെല്ലുകയും അലക്‌സാണ്ടർ വലിയ ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിക്കുകയും മരിക്കുകയുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെത് സാധാരണ മരണമാണെന്ന് ഒരു കൂട്ടർ വാദിക്കുമ്പോൾ മറ്റ് ചരിത്രകാരന്മാർ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉയർത്തുകയുണ്ടായി.ചക്രവർത്തിയുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർ വ്യത്യസ്താഭിപ്രായമാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്. രോഗബാധിതനായായിരുന്നു മരണമെന്ന് വാദിക്കുന്നവരും രഹസ്യമായി കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നുവെന്ന് വാദിക്കുന്നവരുമുണ്ട്. കടുത്ത പനി മൂലമായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറിൻെറ മരണമെന്നാണ് 1998ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനം വ്യക്തമാക്കിയത്. സ്റ്റൈക്സ് നദിയിൽനിന്ന് അലക്സാണ്ടർ കുടിച്ച ജലത്തിലെ ബാക്ടീരിയ മൂലം രോഗം ബാധിച്ചായിരുന്നു മരണമെന്ന് 2010ലെ പഠനം വാദിച്ചിരുന്നു. ഐതിഹാസികമായ ആ പോരാളിയെ ഒരു വിരുന്ന് സൽക്കാര ചടങ്ങിനിടയിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധമായി കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു എന്നാണ് ഇവരുടെ വിലയിരുത്തൽ. പക്ഷേ ,ആധികാരികമല്ലാത്ത ഇത്തരം ഊഹാപോഹങ്ങളെ മുഴുവനും ഖണ്ഡിക്കുന്ന തരത്തിലാണ് [[ന്യൂസിലാന്റ്|ന്യൂസിലണ്ടിലെ]] ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ വാദങ്ങൾ .വിഷമയമല്ലാത്ത ഒരു ചെടിയിൽ നിന്നും ഉണ്ടാക്കിയ വീഞ്ഞ് മനഃപൂർവം വിഷലിപ്തമാകുന്ന തരത്തിലാക്കി അലക്‌സാണ്ടറിന് നൽകി. ആർസെനിക്ക്, ഷ്ട്രൈനൈൻ തുടങ്ങിയ മാരക വിഷാംശമാകാം ഉള്ളിൽ ചെന്നിരിക്കുക എന്നും പഠനം വിലയിരുത്തി. വെളുത്ത പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വെറട്രം ആൽബം എന്ന ചെടിയായിരിക്കാം ഇതെന്ന് ഗവേഷണത്തിൽ പങ്കാളിയായ ഡോ. പാറ്റ് വെട്ലി പറയുന്നു.വെറേട്രം വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന വൈറ്റ് ഹെല്ലിബോർ എന്ന ചെടിയിൽ ഫെർമെന്റേഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോൾ അത് വിഷമയമായി മാറും, ന്യൂസിലണ്ടിലെ നാഷണൽ പോയിസൺ സെന്റർ ടോക്‌സിക്കോളജിസ്റ്റും , അലക്‌സാണ്ടറുടെ മരണവുമായി ബന്ധിപ്പെട്ട പഠനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഡോ. ലിയോ ഷെപ്പ് വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗ്രീക് ആരോഗ്യശാസ്ത്രത്തിൽ വൈറ്റ് ഹെല്ലിബോർ മരുന്നായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് . എന്നാൽ ചില സമയങ്ങളിൽ അത് അപകടകാരിയാകും. നടക്കാനോ സംസാരിക്കാനോ പോലും കഴിയാത്ത വിധത്തിലേക്ക് അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ രോഗാവസ്ഥ കടുത്തിരുന്നു. ലോകം വിറപ്പിച്ച ആ ഭരണാധികാരിയുടെ ദുരന്തമുഖമായിരുന്നു അത്. ഹെംലോക്ക് ,ആക്കൊണൈറ്റ് ,വേംവുഡ്,ഹെൻബേൻ ആന്റ് ഓട്ടം കോക്കസ്സ് എന്നീ പേരുകളിലുള്ള വിഷാംശവും മരണകാരണമായിട്ടുണ്ടാകാമെന്നും സംശയങ്ങളുണ്ട് . ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ബിബിസി ചാനലുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ കൂടി നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് 2003 മുതൽ അലക്‌സാണ്ടറുടെ മരണത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിലേക്ക് കടന്ന് ചെല്ലുന്ന ഗവേഷണത്തിന് തുടക്കമിടാൻ ഷെപ്പ് തീരുമാനിച്ചത്. വൈറ്റ് ഹെല്ലിബോർ പുളിപ്പിച്ചതിനുശേഷം വൈനാക്കി ചക്രവർത്തിക്ക് നൽകിയത് തന്നെയാണ് മരണകാരണമെന്ന് ഷെപ്പ് പറയുന്നു. തുടക്കം കയ്പ് രസമാണെങ്കിലും കുടിക്കുന്തോറും മധുരമേറുന്ന ഈ പാനീയം ചക്രവർത്തി മുഴുവനായും കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാവണം, ഷെപ്പ് പറയുന്നു.<ref>.www.madhyamam.com/news/265575/140112</ref> <ref>http://infomalayalee.com/index.php?page=newsDetail&id=39945 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115175555/http://infomalayalee.com/index.php?page=newsDetail&id=39945 |date=2014-01-15 }} ,/Published on Sun, 01/12/2014</ref> ==അലക്സാണ്ടറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില സംഭവങ്ങൾ == [[Image:Alexander the Great in the Temple of Jerusalem.jpg|300px|Visiting the temple of God in Jerusalem; by Sebastiano Conca, ca. 1750]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ധാരാളം കഥകൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.മിക്കവയും സോഫോക്ലീസിന്റെ നാടകത്തിൽ നിന്നും പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ രചനകളിൽ നിന്നുമാണ്‌ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അനേകം രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കി വിജയശ്രീലാളിതനായ അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി ഭാരതത്തെ ആക്രമിക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിൽ, യുദ്ധത്തിനു പോകുന്നതിനു മുമ്പ് തന്റെ ഗുരുവായ അരിസ്റ്റോട്ടിലിനെ സന്ദർശിച്ചുകൊണ്ടു "താൻ ഭാരതത്തെ കീഴടക്കുവാൻ നീങ്ങുകയാണെന്നും. ജയിച്ചു വരുമ്പോൾ അങ്ങേയ്ക്ക് എന്താണ് കൊണ്ടുവരേണ്ടണെന്നും" ചോദിച്ചു. കുട്ടികൾ കളിപ്പാട്ടം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ലാഘവത്തോടെ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ പെട്ടെന്നു പറഞ്ഞു. "ഇവിടെ കിട്ടാത്തതെന്താണോ, അത് കൊണ്ടുവരിക."എന്താണ് ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് അലക്‌സാണ്ടർക്ക് മനസ്സിലായില്ല<ref>http://www.quora.com/What-were-the-things-Aristotle-told-Alexander-to-bring-from-India-after-the-war</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=id-9CQAAQBAJ&pg=PT116&lpg=PT116&dq=Aristotle+told+Alexander+to+bring+from+india&source=bl&ots=dTQCsFYvFp&sig=iZ3X0cPnMJZynurRIkbI-lSX-qE&hl=en&sa=X&ved=0CBwQ6AEwADgKahUKEwiigsTxy4DHAhWWB44KHYubAbw#v=onepage&q=Aristotle%20told%20Alexander%20to%20bring%20from%20india&f=false https://books.google.co.in/books?id=id-9CQAAQ]</ref>. നീരസമുണ്ടാകുമെന്നു കരുതി രണ്ടാമത് ചോദിച്ചുമില്ല. മരണസമയത്താണ്‌ അത് എന്താണെന്ന് അലക്സാണ്ടറിന്‌ മനസ്സിലാതായി വെളുപ്പെടുത്തിയത്. (Sudhi)അവസാനമായി അമ്മയെ ഒരു നോക്ക് കാണണമെന്നായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറുടെ ആഗ്രഹം. എന്നാൽ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് മാസിഡോണിയയിൽ എത്താനുള്ള സമയം പോലും തനിക്കില്ല എന്ന സത്യം തന്റെ ഡോക്ടർമാരിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ആദ്യമായി അലക്സാണ്ടർ കരയുന്നത് പടയാളികൾ കണ്ടു. മരണത്തെയോർത്തല്ല നിരർത്ഥകമായ ജീവിതത്തെ കുറിച്ചോർത്താണ് അലക്സാണ്ടർ കരഞ്ഞത്(Sudhi). മരിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ തനിക്ക് വേണ്ടി ചെയ്യാൻ അലക്സാണ്ടർ സൈനികർക്ക് ഉത്തരവ് നല്കിരുന്നു<ref>http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=60aa4791a25b95f86bee13d926677421</ref>. ഒന്ന്, തന്റെ ശവമഞ്ചം ചുമക്കുന്നത് തന്നെ ചികിൽസിച്ച ഡോക്ടർമാരാവണമെന്നും. ഡോക്ടർമാരുടെ സഹായികൾ തനിക്കു നൽകിയ മരുന്നുകളുടെ ഒഴിഞ്ഞതും ബാക്കിയുള്ളതുമായ കുപ്പികളുമായി കൂടെ ഉണ്ടാകണമെന്നും . മറ്റൊന്ന് നാളിതുവരെ ഞാൻ നേടിയ പണവും രത്‌നങ്ങളും സ്വർണങ്ങളുമെല്ലാം ശവമഞ്ചം കടന്നുപോകുന്ന വഴിയരികിൽ നിരത്തിവയ്ക്കണമെന്നും . മൂന്നാമത്തെ കാര്യം തന്റെ ഒഴിഞ്ഞ കൈകൾ രണ്ടും ശവപ്പെട്ടിക്കു പുറത്തേക്ക് എല്ലാവരും കാണുംവിധം തൂക്കിയിടണമെന്നും<ref>http://binscorner.com/pages/t/the-greats-last-words.html</ref>. .' അലക്‌സാണ്ടറുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സേവകർ ഒന്നും മനസ്സിലാകാതെ പരസ്പരം നോക്കി. അവരിൽ പ്രധാനിയും ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനുമായ മന്ത്രി നിറകണ്ണുകളോടെ അലക്‌സാണ്ടറുടെ അടുത്തെത്തി ആശ്വസിച്ചപ്പോൾ.ഇവിടെ കിട്ടാത്തത് എന്തെങ്കിലും ഭാരതത്തിൽ കണ്ടെത്തിയാൽ അത് കൊണ്ടുവരാൻ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നെന്നും. അങ്ങനെയൊന്ന് താൻ കണ്ടത് ഭാരതത്തിന്റെ ആത്മീയതയാണെന്നും അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞു. ഡയോജനിസിനെ കണ്ടതു മുതൽ അലക്സാണ്ടർ ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. ജീവിതത്തിന്റെ നിരർത്ഥകത ജനത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്താനാണ് അലക്സാണ്ടർ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ലോകത്തുള്ള ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ഡോക്ടർമാരാണ് അലക്സാണ്ടറിനെ ചികിത്സിച്ചിട്ടുള്ളത്. അവർക്കോ അവർ നൽകിയ ഔഷധങ്ങൾക്കോ ഈശ്വരവിധിയെ മറികടന്ന് അലക്സാണ്ടറിനെ രക്ഷിക്കാനായില്ല എന്ന് ജനത്തിന് ബോധ്യപ്പെടാനാണ് തന്റെ ശവമഞ്ചം അവർ ചുമക്കണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ഞാൻ നേടിയ ധനവും രത്‌നങ്ങളും പണവുമൊന്നും എനിക്ക് ഒന്നും നേടിത്തന്നില്ല എന്നു കാണിക്കാനാണ് അവയെല്ലാം വഴിയരികിൽ നിരത്തിയിടാൻ പറഞ്ഞതെന്നും എത്ര വിജയങ്ങൾ നേടിയിട്ടും എന്തെല്ലാം സമ്പാദിച്ചിട്ടും ശൂന്യമായ കൈകളോടെയാണ് ഇവിടം വിടേണ്ടിവരുന്നത് എന്നു ശവമഞ്ചത്തിനു വെളിയിലേക്ക്‌ നീട്ടിയിട്ട തന്റെ കൈകൾ പറയുമെന്നും അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞു<ref>https://bestofthestories.wordpress.com/2011/10/16/%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%9A%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D</ref>. നമുക്കുവേണ്ടി നാം സമ്പാദിക്കുന്നതല്ല മറിച്ച് മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടി നാം ചെയ്യുന്നതു മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. അലക്‌സാണ്ടർ എന്ന ചക്രവർത്തിയുടെ ജന്മത്തേക്കാൾ ഞാനിഷ്ടപ്പെടുന്നത് ലോകം ഭ്രാന്തനെന്നു വിളിക്കുന്ന ഡയോജനിസ് എന്ന ജ്ഞാനിയുടേതാണ്'അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞു<ref>https://farectification.wordpress.com/2007/08/27/the-final-three-wishes-of-greek-king-alexander-the-great/</ref><ref>http://www.sunniforum.com/forum/showthread.php?70211-Alexander-the-great-s-last-words{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. അന്നേ ദിവസം ഏതാനും മണിക്കൂറുകളുടെ വ്യത്യാസത്തിലാണ് മഹാനായ ഡയോജനിസിന്റേയും അന്ത്യം എന്നത് മറ്റൊരു വസ്തുത<<ref name=Plutarch717>[[Plutarch]], ''Moralia'', 717c; [[Diogenes Laërtius]] vi. 79, citing [[Demetrius of Magnesia]] as his source. It is also reported by the [[Suda]], [http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?db=REAL&search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&user_list=LIST&page_num=1&searchstr=delta%2C1143+&field=adlerhw_gr ''Diogenes'' δ1143] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924121324/http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?db=REAL&search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&user_list=LIST&page_num=1&searchstr=delta%2C1143+&field=adlerhw_gr |date=2015-09-24 }}</ref><ref>NadodiOfficial/posts/197360170431559</ref> [[File:Diadochen1.png|200px|left]] ഒരിക്കൽ തന്റെ സൈന്യവുമായി കൊടും ചൂടിൽ മരുഭൂമിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്നു അലക്‌സാണ്ടർ. യാത്ര ആഴ്ചകൾ പിന്നിട്ടു. അപ്പോഴേക്കും കയ്യിൽ കരുതിയിരുന്ന വെള്ളം തീർന്നു. ചക്രവർത്തിയും സംഘവും ദാഹിച്ചു മരിക്കുമെന്ന സ്ഥിതിയിലെത്തി. എന്നിട്ടും യാത്ര തുടരാൻ തന്നെയായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറിന്റെ തീരുമാനം. ഒരു ദിവസം ഉച്ചയായപ്പോൾ തന്റെ സൈനികരിൽ രണ്ടുപേർ എവിടെ നിന്നോ കുറച്ചു വെള്ളവുമായി ചക്രവർത്തിയുടെ അരികിലെത്തി. ഒരു കപ്പ് പോലും തികച്ചില്ല. അലക്സാണ്ടർ വെള്ളം വാങ്ങി. ഏവരും നോക്കി നില്ക്കെ അദ്ദേഹം അത് ചുട്ട് പൊള്ളുന്ന മണലിലേക്ക് ഒഴിച്ചു. ദാഹിച്ചു തൊണ്ട വരണ്ട് നിന്നിരുന്ന സേനാംഗങ്ങൾ ഈ കാഴ്ച കണ്ട് അമ്പരന്നു. അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി പറഞ്ഞു.’കൂടെയുള്ളവർ ദാഹിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഒരാൾ മാത്രം ഈ വെള്ളം കുടിച്ച് ദാഹമകറ്റുന്നതിൽ അർത്ഥമില്ല എന്ന്. യഥാർത്ഥ നേതാവ് കൂടെയുള്ളവരെ, വിശ്വസിക്കുന്നവരെ, ചതിക്കില്ല എന്ന് ഈ പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം കാണിച്ചു കൊടുത്തു<ref>{{Cite web |url=http://www.vayanamuri.com/archives/13911 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-07-22 |archive-date=2015-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711171357/http://www.vayanamuri.com/archives/13911 |url-status=dead }}</ref>. മഹാനായ അലെക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി സ്വന്തം സൈനികരുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത പരിശോധിക്കാൻ വേഷപ്രച്ഛന്നനായി പടയാളികളെ സന്ദർശിക്കുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പരിശോധനയ്‌ക്കിടയിൽ, ഉറങ്ങുന്ന ഒരു പടയാളിയെ അലക്സാണ്ടർ കണ്ടു. തട്ടിയുണർത്തിയിട്ട്‌ ചക്രവർത്തി പേരെന്താണെന്ന് ചോദിച്ചു. ഉത്തരം അലക്സാണ്ടർ എന്നായിരുന്നു. ഇത് കേട്ട് “ഒന്നുകിൽ നീ നിന്റെ പേര്‌ മാറ്റണം ഇല്ലെങ്കിൽ സ്വഭാവം മാറ്റണം”എന്നാണ്‌ ചക്രവർത്തി പറഞ്ഞത്.<ref>http://gmnewsonline.com/newscontent.php?id=762#sthash.uDPf5ImM.dpuf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151013061551/http://gmnewsonline.com/newscontent.php?id=762#sthash.uDPf5ImM.dpuf |date=2015-10-13 }}.</ref> ===ഗോർഡിയൻ കെട്ട്=== അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗോർഡിയൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു .അവിടെ വെച്ച്‌ ഗോർഡിയൻ നഗരത്തിലെ ക്ഷേത്രത്തിനെ പറ്റി കേൾക്കുകയും അവിടെയുള്ള കയറു കൊണ്ടുള്ള ഒരു കെട്ടിനെപ്പറ്റി അറിയാൻ ഇടയായി .ആ കെട്ട് അഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന വ്യക്തി ഏഷ്യയുടെ ചക്രവർത്തിയായി തീരുമെന്നാണ് അനാട്ടിലെ വിശ്വാസം <ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref>.ഗോർഡിയൻ കെട്ട് ഒന്ന് കാണാനും അഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കാനും അലക്സാണ്ടർ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി. വളരെ കിണഞ്ഞു പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ആ കെട്ട് അഴിക്കാർ അലക്സാണ്ടറിന് സാധിച്ചില്ല. ദേഷ്യം വന്ന അലക്സാണ്ടർ തന്റെ വാളെടുത്ത് ആ കെട്ട് മുറിച്ചു കളഞ്ഞു. ഏത് വിധേനയും തന്റെ ലക്ഷ്യം കാണുന്ന അലക്സാണ്ടറിന്റെ മനസ്സിനെയാണ് ഈ സംഭവത്തിലൂടെ ചരിത്രകാരന്മാർ നോക്കിക്കാണുന്നത്<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref>. ഏതായാലും അലക്സാണ്ടർ ഏഷ്യയുടെ ചക്രവർത്തിയായി തീർന്നു. == അലക്സാണ്ടറുടെ പിൻഗാമികൾ == [[പ്രമാണം:AlexanderTheGreat Bust.jpg|thumb|[[ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയം|ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിൽ]] സൂക്ഷിച്ചിട്ടുള്ള അലക്സാണ്ടറുടെ പ്രതിമ - ബി.സി.ഇ. രണ്ട്/ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടു കാലത്തേതാണെന്നു കരുതുന്നു. ഈ പ്രതിമ ഈജിപ്തിലെ അലക്സാണ്ട്രിയയിൽ നിന്നും എത്തിച്ചതാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.]] അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം, പിന്തുടർച്ചവകാശത്തിനുള്ള തർക്കങ്ങൾ ഏതാണ്ട് 20 വർഷത്തോളം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു (ബി.സി.ഇ. 321-301) [[ഡയഡോക്കി]] അഥവാ [[പിൻ‌ഗാമികളുടെ യുദ്ധം]] (Wars of the successors) എന്ന് ഈ യുദ്ധങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name=afghanI2>{{cite book |last=William Kerr Fraser-Tytler|authorlink= |coauthors= |title=AFGHANISTAN - A study of political development in Central and Southern Asia - Second Edition|year=1953 |publisher=Oxford University Press|location=LONDON|isbn=|chapter= Part - I The Country of Hindu Kush , Chapter 2 - THe Early Empires 500 BC-AD650|pages=[https://archive.org/details/afghanistan00020unse_v8y6/page/18 18]|url=https://archive.org/details/afghanistan00020unse_v8y6}}</ref> അലക്സാണ്ടറുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേനാനായകന്മാർക്കിടയിൽ അധികാരവടം‌വലി ശക്തമയി. യുദ്ധങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അരങ്ങേറി. അലക്സാണ്ടറുടെ ഭാര്യ റോക്സന്നെയും മകൻ [[അലക്സാണ്ടർ നാലാമൻ|അലക്സാണ്ടർ നാലാമനും]] ഈ സേനാനായകന്മാരുടെ കൈകളിലെ കളിപ്പാവകളായി മാറി (പിന്നീട് ബി.സി.ഇ. 311/310-ൽ [[കസ്സാണ്ടർ]], അലക്സാണ്ടറുടെ ഇവരെ കൊലപ്പെടുത്തി‌). മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലെ സേനാനായകന്മാർക്കു പുറമേ അലക്സാണ്ടർ, കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിൽ ഭരണമേൽപ്പിച്ചു പോന്ന സത്രപരും ഒന്നു സചേർന്ന് അലക്സാണ്ടറൂടെ പിന്തുടർച്ചാവകാശത്തിനായി പൊരുതിയിരുന്നു.ബാക്ട്രിയയിലും സമീപപ്രദേശത്തും ഇങ്ങനെ തമ്പടിച്ചിരുന്ന ഏതാണ്ട് 23000-ത്തോളം വരുന്ന ഗ്രീക്ക്/മാസിഡോണിയൻ സൈനികരുണ്ടായിരുന്നു. ഇവരുടെ ഭീഷണിയെ ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി, അക്കാലത്തെ അലക്സാണ്ടറൂടെ പിന്തുടർച്ചാവകാശികളുടെ പ്രതിനിധിയായി ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന [[പെർഡിക്കാസ്]], പിത്തോൺ എന്ന സേനാനായകന്റെ നേഠൃത്വത്തിൽ 20,000 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു സൈന്യത്തെ കിഴക്കോട്ടയച്ചു. കിഴക്കൻ ദേശത്തെ വിമതരെ തോല്പിച്ച് പിത്തൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയെങ്കിലും മീഡിയയുടെ സത്രപ് ആയിരുന്ന പിത്തോണെ, ബി.സി.ഇ. 317-ൽ കിഴക്കൻ സത്രപരുടെ 6,500 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു സേന പരാജയപ്പെടുത്തി. പിൽക്കാലത്ത് ആന്റിഗോണസ്, കിഴക്കൻ സത്രപരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും പാരോപനിസഡേയിലെ റോക്സന്നെയുടെ പിതാവായ ഓക്സിയാർട്ടസിന്‌ സ്ഥാനനഷ്ടം സംഭവിച്ചില്ല<ref name=afghans8/>. ഈജിപ്തിലെ സത്രപ് ആയിരുന്ന ടോളമിയെ നേരിടാനെത്തിയ പെർഡിക്കാസിനെ, ടോളമിയുമായി ഗൂഢാലോചന നടത്തി ബി.സി.ഇ. 321/320-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യത്തിലെ ചിലർ തന്നെ വധിച്ചു. മീഡിയയുടെ സത്രപ് ആയിരുന്ന പിത്തോണും പെർഡിക്കാസിന്റെ ഒരു സേനാനായകനായിരുന്ന സെല്യൂക്കസും ഇതിൽ പങ്കാളികളാണെന്ന് കരുതുന്നു. പെർഡിക്കാസിന്റെ പിൻഗാമിയായി മാസിഡോണിയയിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ [[ആന്റിപാറ്റർ]], ബാബിലോണിലെ സത്രപ് ആയി ബി.സി.ഇ. 321-ൽ സെല്യൂക്കസിനെ നിയമിച്ചു. എന്നാൽ 315-ബി.സി.ഇയിൽ ഏഷ്യാ മൈനറിലെ സത്രപ് ആയ ആന്റിഗോണസിനെ ഭയന്ന് സെല്യൂക്കസ് ഈജിപ്തിൽ അഭയം തേടുകയും, ബി.സി.ഇ. 312/311 കാലത്ത് തിരിച്ചെത്തി ബാബിലോൺ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കുകയും [[സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം|സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യത്തിന്‌]] ആരംഭം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു. == ചരിത്രപ്രാധാന്യം == [[File:Mappa di Eratostene.jpg|thumb|The Hellenistic world view after Alexander: [[ancient world map]] of [[Eratosthenes]] (276–194&nbsp;BC), incorporating information from the campaigns of Alexander and his successors.<ref>{{cite web | title = World map according to Eratosthenes (194 B.C.) | publisher = Henry Davis Consulting | work = henry-davis.com | url = http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/112.html | accessdate = 16 December 2011 | archive-date = 2018-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180929075759/http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient | url-status = dead }}</ref>]] അലക്സാണ്ടറുടെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞരും, സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞരും, ചരിത്രകാരന്മാരും, ജീവചരിത്രകാരന്മാരും മറ്റുമടങ്ങുന്ന ഒരു സംഘവും കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു. അലക്സാണ്ടറുടെ സൈനികനടപടികളുടേയും അവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്ന ജനസമൂഹങ്ങളുടെയും ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭൂഘടനയെക്കുറിച്ചും മറ്റും വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ഇവർ ശേഖരിച്ചു. ഏഷ്യയുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ വിലപ്പെട്ട രേഖകളാണിവ. അലക്സാണ്ടറുടെ പടനീക്കങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംഘത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[ആരിയൻ]] രചിച്ച ഗ്രന്ഥമാണ്‌ [[അനബാസിസ് അലക്സാണ്ട്രി]]<ref name=afghans8/>. അലക്സാണ്ടറുടെ കാലശേഷം ചില എഴുത്തുകാർ ഹിന്ദുകുഷ് മലനിരയെ കോക്കാസസ് എന്നും ഇന്ത്യൻ കോക്കാസസ് എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ ഭൂമിയുടെ അറ്റമായി കണക്കാക്കുന്ന മലയാണ് കോക്കാസസ്. അലക്സാണ്ടർ ഇതും മറികടന്നു എന്നു കാണിക്കത്തക്ക രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രസന്നനാക്കുന്നതിനായിരിക്കണം ഗ്രീക്ക് സൈനികർ ഈ മലനിരയെ കോക്കാസസ് എന്ന് വിളിച്ചതെന്നു കരുതുന്നു. ഏതാണ്ട് മൂന്നു വർഷം നീണ്ടുനിന്ന അലക്സാണ്ടറുടെ ഇന്ത്യൻ അധിനിവേശം വഴി യുറോപ്യന്മാർക്ക് ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിയാനും ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യ ങ്ങളിൽ പ്രചരിച്ചിരുന്ന പല അബദ്ധധാരണകളും നീങ്ങാനും ഇടയായി<ref name=rockliff/>. ==അലക്സാണ്ട്രിയ== [[File:Plan of Alexandria c 30 BC Otto Puchstein 1890s EN.svg|thumb|left|Plan of Alexandria c. 30 BC]] കാബൂളിന് വടക്ക് കോക്കാസസ് മലനിരകൾക്കിടയിൽ അലക്സാണ്ടർ സ്ഥാപിച്ച നഗരം കോക്കാസസിലെ [[അലക്സാണ്ട്രിയ]] എന്നുമാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഉത്തര-മദ്ധ്യ ഈജിപ്തിൽ മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽത്തീരത്തിന്റെ 32 കിലോമീറ്ററിലായി ഈ നഗരം വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്നു. പ്രകൃതി വാതക നിക്ഷേപവും സൂയസിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണ പൈപ്പുകളും അലക്സാണ്ട്രിയയെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായ കേന്ദ്രമാക്കുന്നു. മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിനും ചെങ്കടലിനും ഇടയിലായുള്ള സ്ഥാനം മൂലം മുൻ കാലങ്ങളിൽ യൂറോപ്പും ഏഷ്യയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരങ്ങളുടെ ഒരു കേന്ദ്രമായും അലക്സാണ്ട്രിയ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പുരാതന കാലത്ത് അലക്സാണ്ട്രിയ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. 334 ബി.സി.യിൽ ഒരു ഫറവോ പട്ടണത്തിനു ചുറ്റുമായി മഹാനായ അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയാണ് ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്. 641-ലെ മുസ്ലീം ആക്രമണം വരെ ഈ നഗരം ഈജിപ്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ദീപസ്തംഭം, അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ഗ്രന്ഥശാല തുടങ്ങിയവ പുരാതന കാലത്ത് ഈ നഗരത്തിന് വളരെയധികം പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്തിരുന്നു. ==അലക്സാണ്ടറുടെ ജീവചരിത്രം== [[File:Alexander the Great - Wall painting in Acre, Israel.jpg|300px|left|thumb|Wall painting of Alexander the Great, at the wall of Acre's Auditorium, Israel]] അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ പടയോട്ടങ്ങളും റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വികാസവും വഴി രൂപപ്പെട്ട സംയോജിത ധാർമ്മികതയാണ് (syncretism) [[പ്ലോട്ടിനസ്|പ്ലോട്ടിനസിന്റെ]] നവപ്ലേറ്റോണിസത്തിൽ പ്രകടമായതെന്ന് സർവ്വേപ്പള്ളി രാധാകൃഷ്ണൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. യവന മതവിഭാഗങ്ങളുടെ യോഗാത്മകതയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച അതിന് അലക്സാണ്ട്രിയൻ യഹൂദമതവുമായും വേദാന്തദർശനവുമായും സമാനതകളുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി.<ref>സർവ്വേപ്പള്ളി രാധാകൃഷ്ണൻ,പൗരസ്ത്യമതങ്ങളും പാശ്ചാത്യചിന്തയും (പുറങ്ങൾ 107-115)</ref> ഈ ജീവിതകഥകളിൽ താൻ അന്വേഷിച്ചത് ചരിത്രമല്ലെന്നും സ്വഭാവത്തിലെ നന്മതിന്മകൾ നായകന്മാരുടെ ജീവിതത്തേയും വിധിയേയും എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തി എന്നതാണെന്നും അലക്സാണ്ടറുടെ കഥയുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്ലൂട്ടാർക്ക് ഏറ്റുപറയുന്നു. പലപ്പോഴും ചരിത്രത്തിലെ മഹാസംഭവങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന അദ്ദേഹം ഹൃദ്യമായ ഉപാഖ്യാനങ്ങൾക്കും ആനുഷംഗികമായ തുച്ഛസംഭവങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നു. ഏറെ പ്രഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന നേട്ടങ്ങളേക്കാൾ ചരിത്രനായകന്മാരുടെ സ്വഭാവത്തിലേക്കു വെളിച്ചം വീശുന്നത് ഇത്തരം നിസ്സാരതകളാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. തന്റെ നായകന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങളെ സമഗ്രമാക്കാൻ പരമാവധി ശ്രമിച്ച പ്ലൂട്ടാർക്ക് ജീവചരിത്രരചനയെ ചിത്രകാരന്റെ തൊഴിലിനോടുപമിച്ചു. ബാഹ്യരൂപത്തിൽ സ്വഭാവത്തികവിനെ സംബന്ധിച്ച ഉൾക്കാഴ്ചകൾ തേടിയ അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും ഉറപ്പില്ലാത്ത നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ കഥയിൽ നായകന്റെ കർമ്മകുശലതയുടെയും മഹത്ത്വാകാംക്ഷയുടെയും വിവരണത്തിന് ഏറെ പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്ന പ്ലൂട്ടാർക്ക് സ്വഭാവത്തിലെ ഈ സവിശേഷതകൾ തുടക്കം മുതൽ പ്രകടമായിരുന്നുവെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അലക്സാണ്ടറുടെ ഇഷ്ടശില്പി ലിസ്സിപ്പസിന്റെ വിവരണം പിന്തുടർന്ന് നായകന്റെ ആകാരത്തിന്റെ സമഗ്രചിത്രവും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും അലക്സാണ്ടറുടെ സ്വഭാവചിത്രീകരണത്തിൽ, പ്ലൂട്ടാർക്കിന് പലപ്പോഴും പിഴവു പറ്റുന്നുണ്ട്. ഒട്ടേറെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ആത്മസംയമനമില്ലാതെ പെരുമാറിയിട്ടുള്ള അലക്സാണ്ടറെ വലിയ സംയമിയായി അദ്ദേഹം ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ഇതിനുദാഹരണമാണ്. ഏതായാലും കഥയുടെ അവസാനഭാഗമാകുമ്പോൾ നായകനോടുള്ള പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ ആരാധനകുറയുന്നതു കാണാം."ഭാഗ്യം അല്ലെങ്കിൽ മഹാനായ അലക്സാണ്ടറുടെ നന്മ" എന്ന പ്ലൂട്ടാർക്ക് ലേഖനം, അലക്സാണ്ടറുടെ ജീവചരിത്രത്തോടു ചേർന്ന് നില്ക്കുന്നവയാണ്‌ ({{lang-el|Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας}} ref>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander the Great: "Youths of the Pellaians and of the Macedonians and of the Hellenic Amphictiony and of the Lakedaimonians and of the Corinthians… and of all the Hellenic peoples, join your fellow-soldiers and entrust yourselves to me, so that we can move against the barbarians and liberate ourselves from the Persian bondage, for as Greeks we should not be slaves to barbarians."] Pseudo-Kallisthenes, ''Historia Alexandri Magni'', 1.15.1-4 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander the Great: "Now you fear punishment and beg for your lives, so I will let you free, if not for any other reason so that you can see the difference between a Greek king and a barbarian tyrant, so do not expect to suffer any harm from me. A king does not kill messengers."] ''Historia Alexandri Magni of Pseudo-Kallisthenes'', 1.37.9-13 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander the Great addressing his troops prior to the Battle of Issus: "There are Greek troops, to be sure, in Persian service — but how different is their cause from ours! They will be fighting for pay – and not much of at that; we, on the contrary, shall fight for Greece, and our hearts will be in it."] ''Anabasis Alexandri'' by Roman historian [[Arrian]], Book II, 7 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander's letter to Persian king Darius in response to a truce plea: "Your ancestors came to Macedonia and the rest of Hellas (Greece) and did us great harm, though we had done them no prior injury. I have been appointed leader of the Greeks, and wanting to punish the Persians I have come to Asia, which I took from you."] ''Anabasis Alexandri'' by [[Arrian]]; translated as ''Anabasis of Alexander'' by P. A. Brunt, for the "Loeb Edition" Book II 14, 4 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great– – Alexander the Great: "If it were not my purpose to combine barbarian things with things Hellenic (Greek), to traverse and civilize every continent, to search out the uttermost parts of land and sea, to push the bounds of Macedonia to the farthest Ocean, and to disseminate and shower the blessings of the Hellenic justice and peace over every nation, I should not be content to sit quietly in the luxury of idle power, but I should emulate the frugality of Diogenes. But as things are, forgive me Diogenes, that I imitate Herakles, and emulate Perseus, and follow in the footsteps of Dionysos, the divine author and progenitor of my family, and desire that victorious Hellenes should dance again in India and revive the memory of the Bacchic revels among the savage mountain tribes beyond the Kaukasos."]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''On the Fortune of Alexander'' by Plutarch, 332 a-b <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander addressing the dead Hellenes (the Athenian and Thebean Greeks) of the Battle of Chaeronea: "Holy shadows of the dead, I'm not to blame for your cruel and bitter fate, but the accursed rivalry which brought sister nations and brother people, to fight one another. I do not feel happy for this victory of mine. On the contrary, I would be glad, brothers, if I had all of you standing here next to me, since we are united by the same language, the same blood and the same visions."] ''Historiae Alexandri Magni'' by [[Quintus Curtius Rufus]] <br>[[q:Alexander I of Macedon|– Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty: "Tell your king (Xerxes), who sent you, how his Greek viceroy of Macedonia has received you hospitably."]] [[Herodotus]], ''Histories'', 5.20.4, Loeb <br>[[q:Alexander I of Macedon|– Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty, when he was admitted to the Olympic games: "Men of Athens... In truth I would not tell it to you if I did not care so much for all Hellas; I myself am by ancient descent a Greek, and I would not willingly see Hellas change her freedom for slavery. I tell you, then, that Mardonius and his army cannot get omens to his liking from the sacrifices. Otherwise you would have fought long before this. Now, however, it is his purpose to pay no heed to the sacrifices, and to attack at the first glimmer of dawn, for he fears, as I surmise, that your numbers will become still greater. Therefore, I urge you to prepare, and if (as may be) Mardonius should delay and not attack, wait patiently where you are; for he has but a few days' provisions left. If, however, this war ends as you wish, then must you take thought how to save me too from slavery, who have done so desperate a deed as this for the sake of Hellas in my desire to declare to you Mardonius' intent so that the barbarians may not attack you suddenly before you yet expect them. I who speak am Alexander the Macedonian."]] [[Herodotus]], ''Histories'', 9.45 (ed. A. D. Godley) <br>[https://books.google.com/books?id=CZsTAQAAIAAJ&redir_esc=y – Ian Worthington, English historian and archaeologist: "Not much need to be said about the Greekness of ancient Macedonia: it is undeniable."] Ian Worthington, ''Philip II of Macedonia'', Yale University Press, 2008 <br>[[q:Ulrich Wilcken|– Ulrich Wilcken: "When we take into account the political conditions, religion and morals of the Macedonians, our conviction is strengthened that they were a Greek race and akin to the Dorians. Having stayed behind in the extreme north, they were unable to participate in the progressive civilization of the tribes which went further south."]] [[Ulrich Wilcken]], ''Alexander the Great'', p. 22 <br>[[q:Strabo|– Strabo: "And Macedonia, of course, is a part of Greece."]] [[Strabo]]. VII, Frg. 9 (Loeb, H.L. Jones) <br>[[q:Herodotus|– Herodotus: "Now that these descendants of Perdiccas (Perdiccas I of Macedon, King of Macedonia from about 700 BCE to about 678 BCE) are Greeks, as they themselves say, I myself chance to know and will prove it in the later part of my history."]] [[Herodotus]], Book 5, Ch. 22, 1 (Loeb) <br>[https://web.archive.org/web/20150419070118/http://www.ucg.org/news-and-prophecy/alexander-reads-about-himself-book-daniel/ – Josephus: "And when the book of Daniel was showed to Alexander the Great, where Daniel declared that one of the Greeks should destroy the empire of the Persians, he supposed that himself was the person intended; and as he was then glad, he dismissed the multitude for the present."] [[Josephus]] 11.8.5 <br>[http://www.fordham.edu/halsall/ancient/arrian-bookVIII-India.asp – Arrian: "There a man appeared to them wearing a Greek cloak and dressed otherwise in the Greek fashion, and speaking Greek also. Those Macedonians who first sighted him said that they burst into teers, so strange did it seem after all these miseries to see a Greek, and to hear Greek spoken."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141001221227/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/arrian-bookVIII-India.asp |date=2014-10-01 }} [[Arrian]]: ''Anabasis Alexandri: Book VIII'' (Indica) <br>[[q:Livy|– Titus Livius: "The Aitolians, the Akarnanians, the Macedonians, men of the same speech, are united or disunited by trivial causes that arise from time to time; with aliens, with barbarians, all Greeks wage and will wage eternal war; for they are enemies by the will of nature, which is eternal, and not from reasons that change from day to day."]] [[Livy|Titus Livius]], ''Liber XXXI'', 29, 15 <br>[http://history-of-macedonia.com/2007/09/19/modern-historians-about-macedonia-david-h-levinson/ – David H. Levinson: "It should be noted that there is no connection between the Macedonians of the time of Alexander the Great who were related to other Hellenic tribes and the Macedonians of today, who are of Slavic Origin and related to the Bulgarians."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111212023/http://history-of-macedonia.com/2007/09/19/modern-historians-about-macedonia-david-h-levinson/ |date=2018-01-11 }} ''Encyclopedia of World Cultures'' (1991), by David H. Levinson, page 239. <br>[[q:N. G. L. Hammond|– Nicholas Hammond: "Philip was born a Greek of the most aristocratic, indeed of divine, descent... Philip was both a Greek and a Macedonian, even as Demosthenes was a Greek and an Athenian... The Macedonians over whom Philip was to rule were an outlying family member of the Greek-speaking peoples."]] [[N. G. L. Hammond|Nicholas Hummond]], ''Philip of Macedon'', Duckworth Publishing, 1998 <br>[[q:N. G. L. Hammond|– Nicholas Hammond: "All in all, the language of the Macedones was a distinct and particular form of Greek, resistant to outside influnces and conservative in pronunciation. It remained so until the fourth century when it was almost totally submerged by the flood tide of standardized Greek."]] [[N. G. L. Hammond|Nicholas Hummond]], ''A History of Macedonia'' Vol ii, 550-336 BC <br>[[q:N. G. L. Hammond|– Nicholas Hammond: "As members of the Greek race and speakers of the Greek language, the Macedonians shared in the ability to initiate ideas and create political forms."]] [[N. G. L. Hammond|Nicholas Hummond]], ''The Miracle that was Macedonia'', 1992, p. 206 <br> – M. Opperman, ''The Oxford Classical Dictionary'' 3rd ed. (1996) - Macedonia, Cults, page 905: "Nowadays historians generally agree that the Macedonian ethnos form part of the Greek ethnos; hence they also shared in the common religious and cultural features of the Hellenic world" <br>[[q:Robin Lane Fox|– Robin Lane Fox: 1) "Alexander was still the Greek avenger of Persian sacrilege who told his troops, it was said 'that Persepolis was the most hateful city in the world'. On the road there, he met with the families of Greeks who had deported to Persia by previous kings, and true to his slogan, he honoured them conspicuously, giving them money, five changes of clothing, farm animals, corn, a free passage home, and exemption from taxes and bureaucratic harassments." p. 256,<br>2) "To his ancestors (to a Persian's ancestors) Macedonians were only known as 'yona takabara', the 'Greeks who wear shields on their heads', an allusion to their broad-brimmed hats." p. 104,<br>3) "Alexander was not the first Greek to be honoured as a god for political favour." p. 131,<br>4) "In spirit, Alexander made a gesture to the Lydians' sensitivities, though his Greek crusade owed them nothing as they were not Greeks." p. 128.]] [[Robin Lane Fox]], ''Alexander the Great'', Penguin Books, UK, 1997 <br>[https://books.google.com/books/about/Encyclopedia_of_the_Archaeology_of_Ancie.html?id=XNdgScxtirYC&redir_esc=y – Katheryn A. Bard: "The Macedonians were originally one of several Greek tribes living on the northern frontier of the Hellenic world."] Katheryn A. Bard, ''Encyclopaedia of the Archaeology of Ancient Egypt'', Taylor & Francis, 1999, p. 460. <br>[http://www.amazon.com/Alexander-Merging-Universal-History-Benjamin/dp/B004IIBH8O – Benjamin Ide Wheeler: "That the Macedonians were Greek by race there can be no longer any doubt. They were the northernmost fragments of the race left stranded behind the barriers."] [[Benjamin Ide Wheeler]], ''Alexander the Great: The Merging of East and West in Universal History'', Elibron Classics, 2011</ref><ref name="Macedonians">{{harvnb|Zacharia|2008|loc=Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods", pp. 55–58}}; {{harvnb|Joint Association of Classical Teachers|1984|pp=50–51}}; {{harvnb|Errington|1990|pap=3–4}}; {{harvnb|Fine|1983|pp=607–608}}; {{harvnb|Hall|2000|p=64}}; {{harvnb|Hammond|2001|p=11}}; {{harvnb|Jones|2001|p=21}}; {{harvnb|Osborne|2004|p=127}}; {{harvnb|Hammond|1989|pp=12–13}}; {{harvnb|Hammond|1993|p=97}}; {{harvnb|Starr|1991|pp=260, 367}}; {{harvnb|Toynbee|1981|p=67}}; {{harvnb|Worthington|2008|pp=8, 219}}; {{harvnb|Chamoux|2002|p=8}}; {{harvnb|Cawkwell|1978|p=22}}; {{harvnb|Perlman|1973|p=78}}; {{harvnb|Hamilton|1974|loc=Chapter 2: The Macedonian Homeland, p. 23}}; {{harvnb|Bryant|1996|p=306}}; {{harvnb|O'Brien|1994|p=25}}.</ref><ref>Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods" in Katerina Zacharia, ''Hellenisms'', Ashgate Publishing, 2008, pp. 55–58.</ref> <ref>Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods" in Katerina Zacharia, ''Hellenisms'', Ashgate Publishing, 2008, pp. 55–58.</ref> == അവലംബം == {{reflist}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} ===പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ=== * {{Cite book|isbn=0-14-044253-7|authorlink=Arrian |last=Arrian |title=[[Anabasis Alexandri]] (The Campaigns of Alexander) |editor1-first=Aubrey |editor1-last=de Sélincourt|editor1-link=Aubrey de Sélincourt |year=1976 |publisher=[[Penguin Books]]|ref=harv}} * {{cite web |last=[[Diodorus Siculus]] |url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Diod.+toc |title=Library of History |publisher=[[Perseus Project]] |accessdate=14 November 2009 |year=1989 |ref=harv }} C.H. Oldfather, translator {{In lang|en}} * {{cite book |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0243 |title=Plutarch, Alexander |editor-first=Bernadotte |editor-last=Perrin |last=[[Plutarch]] |year=1919 |publisher=Perseus Project |accessdate=6 December 2011 |ref=harv }} {{In lang|en}} * {{cite book |url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Fortuna_Alexandri*/home.html |title=Plutarch, On the Fortune of Alexander |last=Plutarch |publisher=[[Loeb Classical Library]] |editor-first=Frank Cole |editor-last=Babbitt |accessdate=26 November 2011 |volume=IV |year=1936 |ref=harv |pages=379‑487 }} {{In lang|en}} ===ദ്വിതീയ സ്രോതസ്സുകൾ=== * {{cite book|last=Barnett |first=C. |title=Bonaparte |url=https://archive.org/details/bonaparte0000barn |publisher=Wordsworth Editions |year=1997 |isbn=1-85326-678-7 |ref=harv}} * {{cite book|last=Baynes|first=Norman G.|title=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|publisher=Baynes Press|year=2007|page=170|chapter=Byzantine art|isbn=978-1-4067-5659-3|url=http://books.google.com/?id=HdHiVlZ3ErIC&pg=PA170&dq=hellenistic+culture+in+byzantine+traditions&cd=39#v=onepage&q=hellenistic%20culture%20in%20byzantine%20traditions|ref=harv}} * {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=N7mj2NhCGNYC&pg=PA101&dq=hephaestion+and+alexander+the+great+lover#v=onepage&q=hephaestion%20and%20alexander%20the%20great%20lover&f=false |title=Moses in the Hieroglyphs |first=Grant |last=Berkley |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-5600-4 |accessdate=13 January 2011 |ref=harv }} * {{cite book |first1=Pierre |last1=Cambon |first2=Jean-François |last2=Jarrige |chapter=Afghanistan, les trésors retrouvés: Collections du Musée national de Kaboul |title=Éditions de la Réunion des musées nationaux |year=2006 |url=http://books.google.com/?id=xJFtQgAACAAJ&dq=afghanistan,+les+tresors+retrouves |ref=harv |pages=297 |isbn=978-2-7118-5218-5 }} * {{cite book|last=Bose |first=Partha|title=Alexander the Great's Art of Strategy|publisher=Allen & Unwin| location= Crows Nest, N.S.W|isbn=1-74114-113-3|year=2003|ref=harv}} * {{cite book|last=Bosworth |first=A.B. |title=Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great |url=https://archive.org/details/conquestempirere0000bosw |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year= 1988 |ref=harv}} * {{cite book|last=Cawthorne |first=Nigel |title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/alexandergreat0000cawt |publisher=Haus Publishing |year=2004 |isbn=1-904341-56-X |ref=harv}} * {{cite book|last1=Chamoux |first1=François |last2=Roussel |first2=Michel|title=Hellenistic Civilization |url=https://archive.org/details/hellenisticcivil0000cham |publisher=Blackwell Publishing |year=2003 |isbn=0-631-22242-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Connerney |first=R.D. |title=The upside-down tree: India's changing culture |url=http://books.google.com/?id=4WadcncjsRUC&pg=PA68&dq=sikandar+%2B+alexander#v=onepage&q=sikandar%20%2B%20alexander&f=false |publisher=Algora Publishing |year=2009 |isbn=0-87586-649-2 |ref=harv |pages=214 }} * {{cite book |last1=Curtis |first1=J. |last2=Tallis |first2=N. |last3=Andre-Salvini |first3=B. |title=Forgotten empire: the world of ancient Persia |page=154 |url=http://books.google.com/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA154&dq=Alexander+%2B+gojastak&hl=en&ei=Rd25TrynCsXJiQKasey8BA&sa=X&oi=book_result&ct=result& |publisher=University of California Press |year=2005 |isbn=0-520-24731-0 |ref=harv |pages=272 }} * {{cite book|last=Dahmen|first=Karsten|title=The Legend of Alexander the Great on Greek and Roman Coins |publisher=Taylor & Francis|isbn=0-415-39451-1|year=2007|ref=harv}} * {{cite book|last=Danforth|first=Loring M.|title=The Macedonian Conflict: Ethnic Nationalism in a Transnational World |publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-04356-6|year=1997|ref=harv}} * {{cite book|last=Dillon|first=John M.|title=Morality and custom in ancient Greece|url=https://archive.org/details/moralitycustomin0000dill|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34526-4|year=2004|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=Will Durant |last=Durant|first=Will |title=The Story of Civilization: The Life of Greece |publisher=Simon & Schuster|isbn=0-671-41800-9|year=1966|ref=harv}} * {{cite journal |first=Patrick Leigh |last=Fermor |title=Mani: Travels in the Southern Peloponnese |url=http://books.google.com/?id=8V5QBkD7IIYC&printsec=frontcover&dq=patrick+leigh+fermor+mani#v=onepage&q=alexander%20&f=false |publisher=[[New York Book Review]] |year=2006 |isbn=1-59017-188-8 |ref=harv |pages=358 }} * {{cite book |last=Fischer |first=M.M.J. |title=Mute dreams, blind owls, and dispersed knowledges: Persian poesis in the transnational circuitry |page=66 |url=http://books.google.com/?id=KibBH6cI8BgC&pg=PA66&dq=Alexander+%2B+shahnameh#v=onepage&q=Alexander%20%2B%20shahnameh&f=false |publisher=[[Duke University Press]] |year=2004 |isbn=0-8223-3298-1 |ref=harv |pages=474 }} * {{cite book|title=Alexander the conqueror: the epic story of the warrior king|first=Laura|last=Foreman|publisher=Da Capo Press|year=2004|pages=217|url=http://books.google.com/books?id=rVEa4nzLkT4C&pg=PA152&dq=vandalism+in+Persepolis#v=onepage&q=vandalism%20in%20Persepolis&f=false|isbn=978-0-306-81293-4|ref=harv|access-date=2013-02-16|archive-date=2012-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112160927/http://books.google.com/books?id=rVEa4nzLkT4C&pg=PA152&dq=vandalism+in+Persepolis#v=onepage&q=vandalism%20in%20Persepolis&f=false|url-status=dead}} * {{cite book|authorlink=Robin Lane Fox|last=Fox|first=Robin Lane|title=Alexander the Great|format=Kindle Edition|publisher=ePenguin|year=2006|asin=B002RI9DYW|ref=harv}} * {{cite book|last=Fox|first=Robin Lane|title=The Search for Alexander|url=https://archive.org/details/searchforalexand00lane|publisher=Little Brown & Co. Boston|year=1980|isbn=0-316-29108-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Gabriel|first=Richard A.|title=The Great Armies of Antiquity|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|page=277|chapter=The army of Byzantium|isbn=0-275-97809-5|url=http://books.google.com/?id=y1ngxn_xTOIC&printsec=frontcover&q=romano-Hellenistic|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Gergel |editor-first=Tania|title=The Brief Life and Towering Exploits of History's Greatest Conqueror as Told By His Original Biographers|url=https://archive.org/details/alexandergreatse00gerg |publisher=Penguin Books|year=2004|isbn=0-14-200140-6|ref=harv}} * {{cite book|editor1-last=Glick|editor1-first=Thomas F. |editor2-last=Livesey|editor2-first= Steven John |editor3-last=Wallis |editor3-first=Faith |title=Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalsciencet0000unse|publisher=Routledge |location=New York |year=2005 |isbn=0-415-96930-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Goldsworthy |first=A. |title=The Fall of Carthage |url=https://archive.org/details/fallofcarthagepu0000gold |publisher=Cassel |year=2003 |isbn=0-304-36642-0|ref=harv}} * {{cite book| first1=Anthony |last1=Grafton |coauthors=Most, Glenn W.; Settis, Salvatore (eds.) |title=The Classical Tradition | url=https://archive.org/details/classicaltraditi0000unse_l4k4 |year=2010 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03572-0 |ref=harv}} * {{cite book|authorlink=Peter Green (historian)|last=Green|first=Peter|title=Alexander the Great and the Hellenistic Age|url=https://archive.org/details/alexandergreathe0000gree|publisher=Phoenix|location=London|year=2007|isbn=978-0-7538-2413-9|ref=harv}} * {{cite book |first=Nicolas|last=Grimal|title=A History of Ancient Egypt |url=https://archive.org/details/historyofancient0000grim_o8d3|edition=reprint |publisher=Blackwell Publishing |year=1992 |isbn=978-0-631-17472-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Gunther|first=John|title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/alexandergreat0000gunt|publisher=Sterling |isbn=1-4027-4519-2 |year=2007|ref=harv}} * {{cite book|last=Hammond |first=N.G.L. |title=A History of Greece to 323 BC |url=https://archive.org/details/historyofgreecet0000hamm |location=Cambridge University |year=1986 |ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond|first=N.G.L.|title=Sources for Alexander the Great|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=978-0-521-71471-6|url=http://books.google.com/?id=gay_i14p9oEC&pg=PA72&lpg=PA72&dq=%22statue+of+Xerxes%22+alexander&q=|ref=harv}} * {{cite book |first=E.F. |last=Harrison |title=The language of the New Testament |url=http://books.google.com/?id=qh7b4o6JQpIC&pg=PA51&dq=armies+of+alexander+the+great+koine#v=onepage&q&f=false |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1971 |page=508 |isbn=0-8028-4786-2 |ref=harv }} * {{cite book|last=Holland|first= Tom|title=Rubicon: Triumph and Tragedy in the Roman Republic |url=https://archive.org/details/rubicon0000holl|year=2003 |publisher=Abacus|isbn=978-0-349-11563-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Holt| first= Frank Lee|title=Alexander the Great and The Mystery of the Elephant Medallions|year=2003 |publisher=University of California Press|isbn=0-520-23881-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Keay |first=John |title=India: A History |url=https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse |publisher=Grove Press |year=2001 |isbn=0-8021-3797-0|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Liddell |first1=Henry George |first2=Robert |last2=Scott |title=A Greek-English Lexicon on Perseus Digital Library |editor1-first=Sir Henry Stuart |editor1-last=Jones|editor2-first=Roderick |editor2-last=McKenzie |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |year=1940 |ref=harv}} * {{cite book|last=Luniya |first=Bhanwarlal Nathuram|title=Life and Culture in Ancient India: From the Earliest Times to 1000 A.D. |year=1978 |publisher=Lakshmi Narain Agarwal|lccn=78907043|ref=harv}} * {{cite book|last=McCarty |first=Nick |title=Alexander the Great |publisher=Penguin|location=Camberwell, Victoria |year=2004 |isbn=0-670-04268-4|ref=harv}} * {{cite book|first=J. W. |last=McCrindle |chapter=Curtius |title=History of Punjab |volume=I |year=1997 |publisher=[[Punjabi University]] |location=Patiala |editor1-first=Fauja |editor1-last=Singh |editor2-first=L. M. |editor2-last=Joshi|ref=harv}} * {{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=lMoOAAAAQAAJ&pg=PA54&dq=transplant+of+populations+from+Asia+to+Europe+and+in+the+opposite+direction+from+Europe+to+Asia#v=onepage&q&f=false|title=Outsiders in the Greek cities in the fourth century B.C.|last=McKechnie|first=Paul|page=54|publisher=Taylor & Francis|year=1989|isbn=0-415-00340-7|accessdate=28 December 2010|ref=harv}} * {{cite book|last=Morkot|first=Robert|title=The Penguin Historical Atlas of Ancient Greece|url=https://archive.org/details/penguinhistorica0000mork|publisher=Penguin|year=1996|ref=harv}} * {{cite book|last=Narain |first=AK|title=Alexander the Great: Greece and Rome–12 |year=1965|ref=harv}} * {{cite book|last=Ogden|first=Daniel |chapter=Alexander's Sex Life|title=Alexander the Great: A New History|url=https://archive.org/details/alexandergreatne0000unse|editor=Alice Heckel, Waldemar Heckel, Lawrence A. Tritle |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=1-4051-3082-2|ref=harv}} * {{cite book|first=D. |last=Pingree |volume=15 |year=1978 |pages=533–633 |ref=harv |chapter=History of Mathematical Astronomy in India | title=Dictionary of Scientific Biography}} * {{cite book|last=Pratt|first=James Bissett|title=The Pilgrimage of Buddhism and a Buddhist Pilgrimage |year=1996 |publisher=Laurier Books |isbn=81-206-1196-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Renault |first=Mary |title=The Nature of Alexander the Great |url=https://archive.org/details/natureofalexande0000rena_z9j4 |publisher=Penguin |year=2001 |isbn=0-14-139076-X |ref=harv}} * {{cite book |editor1-last= Ring |editor1-first=Trudy |editor2-last=Salkin |editor2-first=Robert M. |editor3-last=Berney|editor3-first=K. A. |editor4-last=Schellinger|editor4-first=Paul E. |title=International dictionary of historic places |year=1994 |isbn=978-1-884964-04-6 |location=Chicago |publisher=Fitzroy Dearborn, 1994–1996|ref=harv}} * {{cite book|last1=Roisman|first1=Joseph|last2=Worthington|first2=Ian|title=A Companion to Ancient Macedonia|publisher=John Wiley and Sons|year=2010|isbn=1-4051-7936-8|url=http://books.google.com/books?id=lkYFVJ3U-BIC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Sabin |first1=P |last2=van Wees |first2=H |last3=Whitby |first3=M |title=The Cambridge History of Greek and Roman Warfare: Greece, the Hellenistic World and the Rise of Rome |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_b8l8 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-78273-2|year=2007|ref=harv}} * {{cite book|last=Sacks|first=David|title=Encyclopedia of the Ancient Greek World |url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000sack|publisher=Constable and Co. |isbn=0-09-475270-2|year=1995|ref=harv}} * {{cite book|last=Stoneman|first=Richard|title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/isbn_2900415319323|publisher=Routledge |isbn=0-415-31932-3 |year=2004|ref=harv}} * {{cite book|last=Stoneman|first=Richard|title=The Novel in the Ancient World|url=https://archive.org/details/novelancientworl00schm|editor=Schmeling; Gareth L.|chapter=The Metamorphoses of Alexander Romance|pages=[https://archive.org/details/novelancientworl00schm/page/n602 601]–612|publisher=BRILL|year=1996|isbn=90-04-09630-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Studniczka |first=Franz |title=Achäologische Jahrbook 9 |year=1894|ref=harv}} * {{cite book|last=Tripathi|first=Rama Shankar|title=History of Ancient India|year=1999|url=http://books.google.com/?id=WbrcVcT-GbUC|isbn=978-81-208-0018-2|ref=harv}} * {{cite book|title=Alexander the Great: A New History|editor1-last=Heckel|editor1-first=Waldemar|editor2-first=Lawrence A.|editor2-last=Tritle|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|pages=47–48|isbn=978-1-4051-3082-0|url=http://books.google.com/?id=jbaPwpvt8ZQC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=callisthenes+of+olynthus+conspiracy&q=callisthenes%20of%20olynthus%20conspiracy|ref=harv}} * {{cite book |last=Wood |first=Michael |title=In the Footsteps of Alexander the Great: A Journey from Greece to Asia |publisher=University of California Press |year=2001 |url=http://books.google.com/?id=5wDWn1dL6HMC&pg=PA226&dq=alexander+the+great+%2B+fever#v=onepage&q=alexander%20the%20great%20%2B%20fever&f=false |ref=harv |isbn=978-0-520-23192-4 }} * {{cite book|last=Worthington|first=Ian|title=Alexander the Great: A Reader|url=http://books.google.com/?id=OiM51I7_A1gC&pg=PA175&dq=Alexander+Nicaea+Punjab#v=onepage&q=Alexander%20Nicaea%20Punjab&f=false|publisher=Routledge|isbn=0-415-29187-9|year=2003|ref=harv|pages=332}} * {{cite book|last=Yenne|first=Bill|title=Alexander the Great: Lessons From History's Undefeated General|url=https://archive.org/details/alexandergreatle0000yenn|publisher=Palmgrave McMillan|isbn=978-0-230-61915-9|year=2010|ref=harv}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{refbegin|colwidth=30em}} * {{cite journal|last=Badian |first=Ernst |title=Alexander the Great and the Unity of Mankind |journal=Historia |volume=7 |year=1958 |pages=425–444 |ref=harv}} * {{cite book|last1=Beazley |first1=JD |last2=Ashmole |first2=B. |title=Greek Sculpture and Painting |url=https://archive.org/details/greeksculpturepa0000beaz |publisher=Cambridge University Press |year=1932 |ref=harv}} * {{cite book|last=Bowra|first=Maurice|title=The Greek Experience|url=https://archive.org/details/greekexperience0000cmbo_i8z5|publisher=Phoenix Books|isbn=1-85799-122-2|year=1994 |ref=harv}} * {{cite book|last=Burn |first=A.R. |title=Alexander the Great and the Hellenistic Empire |url=https://archive.org/details/alexandergreathe0000arbu |edition=2 |location=London |publisher=English Universities Press |year=1951 |ref=harv}} * {{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Curtius/home.html |last=Curtius |title=Curtius Rufus, History of Alexander the Great |publisher=penelope.uchicago.edu |accessdate=16 November 2009 |ref=harv}} {{In lang|la}} * {{cite book|last=Encyclopædia Britannica|url=http://books.google.ca/books?id=6_ctAAAAIAAJ&q=Nicaea+Mong&dq=Nicaea+Mong |title=Encyclopædia Britannica |publisher=Books.google.ca|volume=14 |accessdate=29 January 2011|year=1910}} * {{cite book|last=Engels |first=Donald W. |title=Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army |url=https://archive.org/details/alexandergreatlo0000enge |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1978|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Fawcett|editor-first=Bill|title=How To Lose A Battle: Foolish Plans and Great Military Blunders |url=https://archive.org/details/howtolosebattlef0000unse|publisher=Harper|isbn=0-06-076024-9|year=2006|ref=harv}} * {{cite book|last=Fuller |first=J.F.C. |title=The Generalship of Alexander the Great |location=London |publisher=Eyre and Spottiswoode |year=1958|ref=harv | url = http://books.google.com/books?id=q3M0NE2RJgYC&printsec=frontcover}} * {{cite book|authorlink=Peter Green (historian)|last=Green|first=Peter|title=Alexander of Macedon: 356–323 B.C. A Historical Biography|url=https://archive.org/details/alexanderofmaced0000gree|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07166-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Greene|first=Robert|title=The 48 Laws of Power|url=https://archive.org/details/48lawsofpower00gree|publisher=Penguin Books|year=2000|page=[https://archive.org/details/48lawsofpower00gree/page/350 351]|isbn=0-14-028019-7|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond |first=N.G.L.|title=Alexander the Great: King, Commander, and Statesman |edition=3 |location=London |publisher=Bristol Classical Press|year=1994|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond |first=N.G.L.|title=The Genius of Alexander the Great |url=https://archive.org/details/geniusofalexande00nglh|location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1997|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond |first=N.G.L.|title=The Macedonian State: Origins, Institutions, and History|url=https://archive.org/details/macedonianstateo0000hamm|year=1989 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-814883-6|ref=harv}} * {{cite web|url=http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/index.html |last=Justin |title=Justin: Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus |publisher=forumromanum.org |year=1853 |accessdate=14 November 2009|ref = harv}} Rev. John Selby Watson, translator{{In lang|en}} * {{cite book|last=McCrindle |first=J.W. |title=The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q Curtius, Diodorus, Plutarch, and Justin |url=http://books.google.com/books?id=A9YNAAAAIAAJ |location=Westminster |publisher=Archibald Constable and Co |year=1893|ref=harv}} * {{cite book |title=A Synoptic History of Classical Rhetoric |first=James Jerome|last=Murphy |coauthors=Richard A. Katula, Forbes I. Hill, Donovan J. Ochs |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |year=2003 |page=17 |isbn=1-880393-35-2|ref=harv}} * {{cite book |last1=Nandan |first1=Y. |last2=Bhavan |first2=BV|title=British Death March Under Asiatic Impulse: Epic of Anglo-Indian Tragedy in Afghanistan |isbn=81-7276-301-8 |year=2003|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|location=Mumbai|ref=harv}} * {{cite book|last=O'Brien |first=John Maxwell |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy |location=London |publisher=Routledge |year=1992|ref=harv}} * {{cite book|author=Pomeroy, S.|coauthors=Burstein, S.; Dolan, W.; Roberts, J.|year=1998|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History|url=https://archive.org/details/ancientgreecepol00sara|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-509742-4|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Roisman |editor-first=Joseph |title=Alexander the Great Ancient and Modern Perspectives |url=https://archive.org/details/alexandergreatan0000unse |series=Problems in European Civilization |location=Lexington, MA. |publisher=D.C. Heath |year=1995|ref=harv}} * {{cite book|last=Savill |first=Agnes |title=Alexander the Great and His Time|url=https://archive.org/details/alexandergreathi0000savi_n3m7 |edition=3 |location=London|publisher=Barrie and Rockliff |year=1959|ref=harv}} * {{cite book |title=Kambojas Through the Ages |year=2005 |page=134 |first=Kirpal |last=Singh |ref=harv}} * {{cite book|last=Stewart |first=Andrew |series=Hellenistic Culture and Society |title=Faces of Power: Alexander's Image and Hellenistic Politics |volume=11|location=Berkeley|publisher=University of California Press |year=1993|ref=harv}} * {{cite book|last=Stoneman|first=Richard|title=Alexander the Great: A Life in Legend|url=https://archive.org/details/alexandergreatli00ston|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-11203-0 |ref=harv}} * {{cite book|last=Tarn |first=W.W. |title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.499219 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year= 1948|ref=harv}} * {{cite book|last=Wilcken|first=Ulrich|authorlink=Ulrich Wilcken|origyear=1932|title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/bwb_O6-AXU-081|location=New York|publisher=W. W. Norton & Company|year=1997|isbn=0-393-00381-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Worthington|first=Ian|title=Alexander the Great: Man And God |url=https://archive.org/details/alexandergreatma0000wort| publisher=Pearson| isbn=978-1-4058-0162-1 | year=2004 | ref=harv}} {{refend}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{Sister project links|n=no}} {{Wikisource author|Alexander III of Macedon}} * {{dmoz|Society/History/By_Time_Period/Ancient/Greece/People/Alexander_the_Great/}} * [http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_z1b.html Alexander the Great: An annotated list of primary sources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514002230/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_z1b.html |date=2011-05-14 }} from Livius.org * [http://www.archaeology.org/online/features/alexander/tomb.html The Elusive Tomb of Alexander the Great:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041115053241/http://www.archaeology.org/online/features/alexander/tomb.html |date=2004-11-15 }} * Two Great Historians On Alexander the Great (conversations between historians James Romm and [[Paul Cartledge]]), on Forbes: [http://blogs.forbes.com/booked/2010/12/12/two-great-historians-on-alexander-the-great-part-one/ Part 1], [http://blogs.forbes.com/booked/2010/12/17/two-great-historians-on-alexander-the-great-part-two/ Part 2], [http://blogs.forbes.com/booked/2010/12/20/two-historians-talk-alexander-the-great-part-3/ Part 3], [http://blogs.forbes.com/booked/2011/01/03/two-great-historians-talk-alexander-the-great-part-4/ Part 4], [http://blogs.forbes.com/booked/2011/01/10/how-great-a-general-was-alexander/?boxes=financechannelforbes Part 5], [http://blogs.forbes.com/booked/2011/01/28/two-great-historians-talk-alexander-the-great-part-6/ Part 6] * Alexander the Great- National Geographic Documentary [http://www.youtube.com/watch?v=ZkZk4JCVXOw] {{start}} {{s-hou|[[Argead dynasty|ആർഗീഡ് രാജവംശം]]||356 BC||323 BC}} {{s-bef|before=[[Philip II of Macedon|ഫിലിപ്പ് രണ്ടാമൻ]]}} {{s-ttl|title=[[Kings of Macedon|മാസിഡോണിലെ രാജാവ്]]|years=336–323 BC}} {{s-aft|rows=4|after=[[Philip III of Macedon|ഫിലിപ്പ് മൂന്നാമൻ]] & [[Alexander IV of Macedon|അലക്സാണ്ടർ നാലാമൻ]]}} {{s-bef|rows=2|before=[[Darius III of Persia|ദാരിയസ് മൂന്നാമൻ]]}} {{s-ttl|title=[[ഷാ രാജാവ് (പേർഷ്യ)]]|years=330–323 BC}} |- {{s-ttl|title=[[ഈജിപ്റ്റിലെ ഫറവോ]]|years=332–323 BC}} {{s-bef|before=New Title}} {{s-ttl|title=[[King of Asia|ഏഷ്യയുടെ രാജാവ്]]|years=331–323 BC}} {{end}} {{Empires}} [[വർഗ്ഗം:ബി.സി. 356-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: ബി.സി. 323-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 10-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് രാജാക്കന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി]] [[വർഗ്ഗം:ദേവത്വം കല്പിക്കപ്പെട്ടവർ]] lj1rf2eeeueid4gk8bo5wrt19fx0n10 ലിസ്പ് 0 46269 4682613 4023128 2026-11-03T23:19:29Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682613 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Lisp (programming language)}} {{Infobox programming language | name = ലിസ്പ് | logo = [[File:Lisp logo.svg|240px]] | paradigm = [[multi-paradigm programming language|multi-paradigm]]: [[functional programming|functional]], [[procedural programming|procedural]], [[Reflection (computer science)|reflective]] | generation = [[3GL]] | year = 1958 | designer = [[John McCarthy (computer scientist)|John McCarthy]] | developer = [[Steve Russell]], [[Timothy P. Hart]], and [[Mike Levin]] | latest release version = | latest release date = | turing-complete = Yes | typing = [[Type system|dynamic]], [[Strongly-typed programming language|strong]] | implementations = | dialects = [[Common Lisp]], [[Emacs Lisp]], [[ISLISP]], [[Scheme (programming language)|Scheme]] | influenced_by = | influenced = [[Logo programming language|Logo]], [[പേൾ]], [[പൈത്തൺ (പ്രോഗ്രാമിങ്ങ് ഭാഷ)|പൈത്തൺ]], [[Smalltalk]], [[റൂബി (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|റൂബി]], [[Dylan programming language|Dylan]], [[മാത്തമാറ്റിക്ക]], [[Rebol]] }} നീണ്ട ചരിത്രമുള്ളതും മറ്റു [[പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകളിൽ]] നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ലേഖനവ്യവസ്ഥയോടുകൂടിയതുമായ പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷാവിഭാഗമാണ്‌ '''ലിസ്പ്''' (LISP).പൂർണ്ണമായും പരാൻതൈസ് ചെയ്ത പ്രിഫിക്‌സ് നൊട്ടേഷനാനുള്ളത്.<ref> {{cite book | title = Milestones in computer science and information technology | author = Edwin D. Reilly | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2003 | isbn = 978-1-57356-521-9 | pages = 156–157 | url = https://books.google.com/books?id=JTYPKxug49IC&pg=PA157 }}</ref> [[1958]]-ലാണ്‌ ഇത് പുറത്തിറങ്ങിയത്. 'ലിസ്റ്റ് പ്രൊസസ്സിങ് ലാംഗ്വേജ്' (LISt Processing language) എന്നതിൽ നിന്നാണ്‌ പേരിന്റെ ഉൽഭവം. ഇന്ന് വ്യാപകമായ ഉപയോഗത്തിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും പഴയ ഹൈ-ലെവൽ പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയാണ് ലിസ്പ്. ഫോർട്രാൻ മാത്രമേ ഇതിലും പഴക്കമുള്ളത്, ഒരു വർഷം മാത്രം.<ref>{{cite web|url=http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-5.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20010727170154/http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-5.html|url-status=dead|archive-date=2001-07-27|quote=Lisp is a survivor, having been in use for about a quarter of a century. Among the active programming languages only Fortran has had a longer life.|title=SICP: Foreword}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/lisp/node6.html#SECTION00060000000000000000|title=Conclusions|access-date=2014-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403021353/http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/lisp/node6.html#SECTION00060000000000000000|archive-date=2014-04-03|url-status=dead}}</ref> ഫോർട്രാനെ പോലെ തന്നെ ലിസ്പിനും തുടക്കത്തിൽ നിന്ന് ഒരുപാട് മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന് നിലവിലുള്ള ലിസ്പിന്റെ പ്രചാരത്തിലുള്ള വകഭേദങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ റാക്കറ്റ്(Racket), [[കോമൺ ലിസ്പ്|കോമൺ ലിസ്പും]] (Common Lisp) [[സ്കീം (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|സ്കീം]] (Scheme) ക്ലോജുറും(Clojure) ആണ്‌. [[അലോൺസോ ചർച്ച്|അലോൺസോ ചർച്ചിന്റെ]] ലാംഡ കാൽകുലസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി [[കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാം|കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമുകളിൽ]] ഗണിതസമവാക്യങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗമായിട്ടായിരുന്നു ആദ്യം ലിസ്പ് രൂപംകൊണ്ടത്. പിന്നീട് പെട്ടെന്ന് തന്നെ കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ [[കൃത്രിമബുദ്ധി]] പ്രായോഗികമാക്കാനുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾക്കുള്ള പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ എന്ന നിലയിൽ പ്രചാരത്തിലാവുകയും ചെയ്തു. [[കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രം|കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രത്തിൽ]] പല തത്ത്വങ്ങളും ലിസ്പ് സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ട്രീ ഡാറ്റാ സ്ട്രക്ച്ചർ, ഓട്ടോമാറ്റിക്ക് സ്റ്റോറേജ് മാനേജ്മെന്റ്, ഡൈനാമിക്ക് ടൈപ്പിങ്,കണ്ടീഷണൽസ്,ഹൈ ഓർഡർ ഫംഗ്ഷനുകൾ,റിക്കർഷൻസ്, സെൽഫ് ഹോസ്റ്റിങ് കം‌പൈലർ,റീഡ്-ഇവാൾ-പ്രിന്റ് ലൂപ്പ് എന്നിവ അവയിൽ ചിലതാണ്‌.<ref>{{Cite book|url=http://www.informit.com/articles/article.aspx?p=1671639&seqNum=3|title=Influential Programming Languages, Part 4: Lisp|last=Chisnall|first=David|date=2011-01-12}}</ref> "ലിസ്പ് പ്രോസസ്സർ" എന്നതിൽ നിന്നാണ് ലിസ്പ് എന്ന പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. <ref name=ArtOfLisp>{{cite book|last1=Jones|first1=Robin|last2=Maynard|first2=Clive|last3=Stewart|first3=Ian|title=The Art of Lisp Programming|url=https://archive.org/details/artoflispprogram0000jone_m1a9|date=December 6, 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781447117193|page=[https://archive.org/details/artoflispprogram0000jone_m1a9/page/2 2]}}</ref> ലിസ്പിന്റെ പ്രധാന ഡാറ്റാ ഘടനകളിലൊന്നാണ് ലിങ്ക്ഡ് ലിസ്റ്റുകൾ, കൂടാതെ ലിസ്പ് [[source code|സോഴ്സ് കോഡ്]] ലിസ്റ്റുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതാണ്. അതിനാൽ, ലിസ്പ് പ്രോഗ്രാമുകൾക്ക് സോഴ്സ് കോഡിനെ ഒരു ഡാറ്റാ സ്ട്രക്ചറായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും, ഇത് പുതിയ സിന്റാക്സ് അല്ലെങ്കിൽ ലിസ്പിൽ ഉൾച്ചേർത്ത(embedded)പുതിയ ഡൊമെയ്ൻ നിർദ്ദിഷ്ട ഭാഷകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രോഗ്രാമർമാരെ അനുവദിക്കുന്ന മാക്രോ സിസ്റ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. കോഡിന്റെയും ഡാറ്റയുടെയും പരസ്പര കൈമാറ്റം ലിസ്പിന് തൽക്ഷണം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന വാക്യഘടന നൽകുന്നു. എല്ലാ പ്രോഗ്രാം കോഡുകളും എസ്-എക്സ്പ്രഷനുകൾ അല്ലെങ്കിൽ പരാൻതൈസ്ഡ് ലിസ്റ്റുകളായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു. ഒരു ഫംഗ്ഷൻ കോൾ അല്ലെങ്കിൽ വാക്യഘടന ഫോം ആദ്യം ഫംഗ്ഷന്റെയോ ഓപ്പറേറ്ററുടെയോ പേരോടുകൂടിയ ഒരു ലിസ്റ്റായി എഴുതുന്നു, കൂടാതെ ഇനിപ്പറയുന്ന ആർഗ്യുമെന്റുകൾ; ഉദാഹരണത്തിന്, മൂന്ന് ആർഗ്യുമെന്റുകൾ എടുക്കുന്ന ഒരു ഫംഗ്ഷനെ <code>(f arg1 arg2 arg3)</code>എന്ന് വിളിക്കും. ==ചരിത്രം== {{Multiple image|image1 = John McCarthy Stanford.jpg|footer = ജോൺ മക്കാർത്തിയും (മുകളിൽ), സ്റ്റീവ് റസ്സലും|image2 = Steve Russell.jpg|direction = vertical}} ജോൺ മക്കാർത്തി 1958 ൽ മസാച്ചുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജിയിൽ (എംഐടി) പഠിക്കുമ്പോൾ ലിസ്പ് വികസിപ്പിച്ചു. 1960 ൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് ഓഫ് എസി‌എമ്മിൽ ഒരു പ്രബന്ധത്തിൽ മക്കാർത്തി അതിന്റെ പേപ്പർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, "സിംബോളിക് എക്സ്പ്രഷനുകളുടെ ആവർത്തന പ്രവർത്തനങ്ങൾ, മെഷീൻ, ഭാഗം I ഉം അവയുടെ കണക്കുകൂട്ടലും"<ref name="MCCARTHY">{{cite web| title=Recursive Functions of Symbolic Expressions and Their Computation by Machine, Part I| author=John McCarthy| url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/recursive.html| accessdate=2006-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215327/http://www-formal.stanford.edu/jmc/recursive.html| archive-date=2013-10-04| url-status=dead}}</ref>കുറച്ച് ലളിതമായ ഓപ്പറേറ്റഴസും ചർച്ചിൽ(Church) നിന്ന് കടമെടുത്ത അനോണിമസ് ഫങ്ഷനായിട്ടുള്ള ഒരു നൊട്ടേഷനും ഉപയോഗിച്ച് ഒരാൾക്ക് അൽഗോരിതംസിനായി ട്യൂറിംഗ്-കംപ്ലീറ്റ് ഭാഷ നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം കാണിച്ചു. ഇൻഫർമേഷൻ പ്രോസസ്സിംഗ് ലാംഗ്വേജ് 1955 മുതൽ 1956 വരെയുള്ള ആദ്യത്തെ [[AI|എഐ]] ഭാഷയായിരുന്നു, കൂടാതെ ലിസ്റ്റ്-പ്രോസസ്സിംഗ്, റിക്കർഷൻ എന്നിവ പോലുള്ള നിരവധി ആശയങ്ങൾ ഇതിനകം ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, അവ ലിസ്പിൽ ഉപയോഗിച്ചു. മക്കാർത്തിയുടെ യഥാർത്ഥ നൊട്ടേഷൻ ബ്രാക്കറ്റുചെയ്‌ത "എം-എക്‌സ്‌പ്രഷനുകൾ" ഉപയോഗിച്ചു, അത് എസ്-എക്‌സ്‌പ്രഷനുകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യും. ഒരു ഉദാഹരണമായി, എം-എക്സ്പ്രഷൻ <code>car[cons[A,B]]</code>എസ്-എക്സ്പ്രഷന് തുല്യമാണ്<code>(car (cons A B))</code>ലിസ്പ് നടപ്പിലാക്കാൻ വേണ്ടി പ്രോഗ്രാമർമാർ അതിവേഗം എസ്-എക്സ്പ്രഷനുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയും, എം-എക്സ്പ്രഷനുകൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. എം-എക്സ്പ്രഷനുകൾ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഹോറസ് എനിയ സി‌ജി‌ഒ‌എല്ലിനു(CGOL)വേണ്ടിയും വോൺ‌ പ്രാറ്റ് എം‌ലിസ്പിന്(MLisp)വേണ്ടിയും ഹ്രസ്വകാല ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി <ref name="SMITH">{{cite web| title=MLISP Users Manual| author=David Canfield Smith | url=http://www.softwarepreservation.org/projects/LISP/stanford/Smith-MLISP-AIM-84.pdf | accessdate=2006-10-13}}</ref> പഞ്ച് കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് [[IBM|ഐബിഎം]] 704 കമ്പ്യൂട്ടറിൽ സ്റ്റീവ് റസ്സൽ ആണ് ലിസ്പ് ആദ്യമായി നടപ്പിലാക്കിയത്. <ref name="4VwQq">{{Cite web|url=http://jmc.stanford.edu/articles/lisp/lisp.pdf|title=History of Lisp: Artificial Intelligence Laboratory|author=John McCarthy|date=12 February 1979}}</ref> റസ്സൽ മക്കാർത്തിയുടെ പ്രബന്ധം വായിക്കുകയും (മക്കാർത്തിയുടെ സർപ്രൈസ്) ലിസ്പ് ഇവാൾ ഫംഗ്ഷൻ [[machine code|മെഷീൻ കോഡിൽ]] നടപ്പിലാക്കാമെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. <ref name="k4CmX">According to what reported by [[Paul Graham (computer programmer)|Paul Graham]] in ''[[Hackers & Painters]]'', p. 185, McCarthy said: "Steve Russell said, look, why don't I program this ''eval''&nbsp;... and I said to him, ho, ho, you're confusing theory with practice, this ''eval'' is intended for reading, not for computing. But he went ahead and did it. That is, he compiled the ''eval'' in my paper into [[IBM 704]] machine code, fixing [[Software bug|bug]], and then advertised this as a Lisp interpreter, which it certainly was. So at that point Lisp had essentially the form that it has today&nbsp;..."</ref> ലിസ്പ് പ്രോഗ്രാമുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനോ അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ശരിയായി "ലിസ്പ് എക്സ്പ്രഷനുകൾ വിലയിരുത്തുന്നതിനോ" ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു വർക്കിംഗ് ലിസ്പ് ഇന്റർപ്രെറ്ററായിരുന്നു അതിന്റെ റിസൾട്ട്. ==അവലംബം== {{Compu-lang-stub|LISP}} [[വർഗ്ഗം:പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകൾ]] muztvb0zdvbgtc8n4bmql5ifcw853xt മാലപ്പാട്ട് 0 48148 4682577 4657907 2026-11-03T20:15:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682577 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Maalapaatu}} പുണ്യാത്മാക്കളുടെ ജീവാപദാനങ്ങൾ വാഴുത്തുന്ന കീർത്തന കാവ്യ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന പാട്ടുകളാണു '''മാലപ്പാട്ടുകൾ'''. <ref>{{Cite web|url=https://urava.net/articles/keralathile-malappattukal-noufal-adany/|title=കേരളത്തിലെ മാലപ്പാട്ടുകൾ|access-date=2023-07-28|date=2017-01-01|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>കേരളത്തിൽ [[ഇസ്ലാം|ഇസ്‌ലാമിലെ]] വ്യത്യസ്ത സൂഫീ മാർഗ്ഗങ്ങൾ (ത്വരീഖത്ത്) ശക്തമായിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിലാണ് മാലപ്പാട്ടുകൾ ധാരാളമായി ഉണ്ടായത്. 13 മുതൽ 16 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ കേരളീയ മുസ്‌ലിംകൾക്കിടയിൽ ശക്തമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ സൂഫീ ദർശനങ്ങൾ മാലപ്പാട്ടിന് പ്രചോദനമായി ഭവിച്ചു.<ref>{{Cite journal|url=https://www.ripublication.com/ijhss19/ijhssv9n1_05.pdf|title=|date=}}</ref> തമിഴകത്തെ ശൈവന്മാർക്കിടയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തികാവ്യങ്ങളുടെ ശൈലി (കോർവ്വ)പിന്തുടർന്നു കൊണ്ടായിരുന്നു അറബി മലയാളത്തിലെ മാലപ്പാട്ടുകൾ രചിക്കപ്പെട്ടത് എന്നഭിപ്രായമുണ്ട്. മാലപ്പാട്ടിന് രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ശൈഖിന്റെ (പുണ്യപുരുഷൻ) അപദാനങ്ങളെ വാഴ്ത്തുന്നതാണ് ഒന്നാം ഭാഗം. ശൈഖിനെ മുൻ നിർത്തി ദൈവത്തോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതാണ് (ഇടതേട്ടം) രണ്ടാം ഭാഗം (ഇരവ്). അറബി മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ മാലപ്പാട്ടാണു [[മുഹിയിദ്ദീൻ മാല]]<ref>{{Cite web|url=https://mappilakalaacademy.org/?p=1409|title=മാലപ്പാട്ട് – Mahakavi Moyinkutty Vaidyar Mappila Kala Academy|access-date=2023-07-28|language=ml-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728161228/https://mappilakalaacademy.org/?p=1409|archive-date=2023-07-28|url-status=dead}}</ref>. [[ഖാസി മുഹമ്മദ്]] ആണ് മുഹിയിദ്ദീൻ മാലയുടെ കർത്താവ്. മുഹിയിദ്ദീൻ മാലയുടെ ചുവടു പിടിച്ച് നൂറുകണക്കിന് മാലപ്പാ‍ട്ടുകൾ അറബി മലയാളത്തിലും മലയാളത്തിലും ഉണ്ടായി. ഇച്ച മസ്താന്റെ ബുഖാരി മാല, കൊടഞ്ചേരി മരക്കാർ മുസ്‌ലിയാരുടെ ബദർ മാല, കെ.ടി. ആസിയയുടെ "ഖദീജാ ബീവിയുടെ വഫാത്ത് മാല"<ref>{{Cite web|url=http://catalogue.mappilaheritagelibrary.com:8001/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=2329|title=|access-date=2023-07-28|archive-date=2023-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728162915/http://catalogue.mappilaheritagelibrary.com:8001/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=2329|url-status=dead}}</ref>, മുഹമ്മദ് മറ്റത്തിന്റെ ഖുദ്‌റത്ത് മാല, എം.ബാവക്കുട്ടി മൌലവിയുടെ ലോകനീതി മാല, പി.കെ.ഹലീമയുടെ ചന്ദിര സുന്ദര മാല തുടങ്ങിയ മാലപ്പാട്ടുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്. എം.എൻ.കാരശ്ശേരി വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിനെ കുറിച്ച് ഒരു ബഷീർ മാലയും പണിതിട്ടുണ്ട്. == അവലംബം == <references/> [[വിഭാഗം:ഇസ്ലാമികം]] [[വർഗ്ഗം:അറബിമലയാളസാഹിത്യം]] egwnooy9wyh21ar9507tnxo81cb243l മുലപ്പാൽ 0 55270 4682620 4665203 2026-11-03T23:34:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682620 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Breast milk}} [[Image:Human Breastmilk - Foremilk and Hindmilk.png|thumb|250px|മുലപ്പാലിന്റെ രണ്ട് സാമ്പിളുകൾ. ഇടത്തേ സാമ്പിൾ നിറഞ്ഞ മാറിൽ നിന്ന് വരുന്ന പാലാണ് (foremilk). വലത്തേ സാമ്പിൾ ഒഴിയാറായ മുലയിൽ നിന്ന് വരുന്ന പാലാണ് (hindmilk).<ref>{{cite web |url=http://www.drpaul.com/breastfeeding/colostrum.html |title=Breastmilk: Colostrum, Foremilk and Hindmilk |publisher=Drpaul.com |date= |accessdate=2011-10-26 |archive-date=2008-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629085211/http://www.drpaul.com/breastfeeding/colostrum.html |url-status=dead }}</ref>]] ഒരു മനുഷ്യ [[പെണ്ണ്|സ്ത്രീയുടെ]] [[സ്തനം|സ്തനത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[സസ്തനഗ്രന്ഥി|സസ്തനഗ്രന്ഥികൾ]] ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന [[പാൽ|പാലാണ്]] '''മുലപ്പാൽ''' ഇംഗ്ലീഷ്''':Breast milk (breastmilk) അഥവാ mother's milk.''' മനുഷ്യന്റെ പാൽ '''മുലപ്പാൽ''' എന്നും സസ്തനികളിൽ പാൽ എന്നും പൊതുവെ വിളിക്കുന്നു. കൊഴുപ്പ്, പ്രോട്ടീൻ, കാർബോഹൈഡ്രേറ്റ് ([[β- ലാക്ടോസ്|ലാക്ടോസ്]], [[മനുഷ്യ പാൽ ഒലിഗോസാക്രറൈഡ്|ഹ്യൂമൻ മിൽക്ക് ഒലിഗോസാക്രറൈഡുകൾ]]), മറ്റു ധാതുക്കളും വിറ്റാമിനുകളും അടങ്ങിയ [[ശിശു|നവജാതശിശുക്കളുടെ]] പോഷകാഹാരത്തിന്റെ പ്രാഥമിക ഉറവിടമാണ് മുലപ്പാൽ. <ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/breast-milk|title=Breast Milk - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|access-date=2022-04-28|website=www.sciencedirect.com}}</ref> അണുബാധയിൽ നിന്നും വീക്കത്തിൽ നിന്നും കുഞ്ഞിനെ സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന പദാർത്ഥങ്ങളും മുലപ്പാലിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അതേസമയം രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനത്തിന്റെയും വയറ്റിലെ മൈക്രോബയോമിന്റെയും ആരോഗ്യകരമായ വികസനത്തിന് സംഭാവന നൽകുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/breastmilk-composition|title=Breastmilk composition|access-date=2021-01-29|last=Association|first=Australian Breastfeeding|date=2017-07-03|website=Australian Breastfeeding Association}}</ref> കുട്ടി ജനിച്ചയുടനെ [[മുല|മുലയിൽ]] നിന്നും ഊറി വരുന്ന പാലിനെ കൊളസ്ട്രം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണഭാഷയിൽ അമ്മിഞ്ഞപ്പാൽ എന്നു വിവക്ഷിക്കുന്നതും മുലപ്പാലിനെയാണ്. കുട്ടികൾ വളരുന്നതനുസരിച്ച് മാതാവിലെ മുലപ്പാൽ ഉത്പാദനം കുറയുകയും കുട്ടികൾ മറ്റുഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിച്ചു തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. കുട്ടി മുലയിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് കുടിക്കുന്നതാണ് സാധാരണ രീതിയെങ്കിലും പമ്പ് ചെയ്തെടുത്ത പാൽ കുപ്പിയിലൂടെയോ മറ്റ് മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയോ നൽകാറുമുണ്ട്. അമ്മയുടേതല്ലാതെ മറ്റു സ്ത്രീകളുടെ മുലപ്പാലും കുട്ടികൾക്ക് നൽകാറുണ്ട്. [[ലോകാരോഗ്യ സംഘടന|ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ]] ഉപദേശം ആദ്യത്തെ 6 മാസക്കാലം സ്ഥിരമായി മുലപ്പാൽ കൊടുക്കുകയും ഈ പ്രായത്തോടെ ഖരഭക്ഷണങ്ങൾ കൊടുത്തു തുടങ്ങുകയും ചെയ്യാമെന്നാണ്. മറ്റു ഭക്ഷണത്തോടൊപ്പം 2 വർഷം വരെ മുലപ്പാൽ കൊടുക്കണം. അതിനുശേഷം അമ്മയ്ക്കും കുട്ടിയ്ക്കും ആവുന്നിടത്തോളം മുലപ്പാൽ കുടിക്കുന്നത് തുടരാം. <ref name="who1">{{cite web|url=http://www.who.int/nutrition/topics/exclusive_breastfeeding/en/ |title=WHO &#124; Exclusive breastfeeding |publisher=Who.int |date=2011-01-15 |accessdate=2011-10-26}}</ref> ശൈശവത്തിലും അതു കഴിഞ്ഞും മുലയൂട്ടുന്നത് കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യത്തിന് നല്ലതാണ്. <ref>World Health Organization breast feeding recommendations.</ref> ആരോഗ്യമുണ്ടെന്നു തോന്നിക്കുന്ന കുട്ടികൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി മരിച്ചു പോകുന്നതിന്റെ (Sudden Infant Death Syndrome) സാദ്ധ്യത മുലയൂട്ടൽ കുറയ്ക്കും. <ref>WHO and UNICEF call for renewed commitment to breast-feeding</ref> മുലയൂട്ടുന്ന കുട്ടികൾക്ക് ബുദ്ധിശക്തി കൂടുതലായിരിക്കും. <ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2008/05/080505162902.htm Breastfeeding Associated With Increased Intelligence, Study Suggests<!-- Bot generated title -->]</ref> മദ്ധ്യകർണ്ണത്തിലെ അണുബാധയും, ജലദോഷവും, കുട്ടിക്കാലത്ത് തുടങ്ങുന്ന പ്രമേഹവും, ആസ്തമയും, എക്സീമ എന്ന ത്വക്ക് രോഗവും മറ്റും മുലയൂട്ടപ്പെടുന്ന കുട്ടികളിൽ കുറവായി കണ്ടിട്ടുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലത്ത് രക്താർബുദം (childhood leukemia) വരാനുള്ള സാദ്ധ്യതയും മുലയൂട്ടൽ മൂലം ചെറുതായി കുറയും. പിൽക്കാലത്ത് പൊണ്ണത്തടി (obesity) ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത മുലയൂട്ടപ്പെടാത്ത കുട്ടികളിൽ കൂടുതലാണ്. <ref>breastfeeding prevents obesity later in life - study</ref> മാനസികരോഗങ്ങളുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യതയും മുലയൂട്ടപ്പെടാത്ത (പ്രത്യേകിച്ച് ദത്തെടുക്കുന്ന) കുട്ടികളിൽ കൂടുതലാണ്. <ref>usbreastfeeding.org benefits of breastfeeding</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.internationalbreastfeedingjournal.com/content/1/1/5 |title=International Breastfeeding Journal {{!}} Full text {{!}} Mental health, attachment and breastfeeding: implications for adopted children and their mothers<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-06-02 |archive-date=2015-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022024709/http://www.internationalbreastfeedingjournal.com/content/1/1/5 |url-status=dead }}</ref> മുലയൂട്ടൽ മൂലം അമ്മയ്ക്കും ഗുണങ്ങളുണ്ട്. പ്രസവശേഷം ഗർഭപാത്രം പൂർവസ്ഥിതിയിലെത്തുന്നതിനെയും ഗർഭത്തിനു മുൻപുള്ള ഭാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നതിനെയും മുലയൂട്ടൽ സഹായിക്കും. പ്രസവശേഷമുണ്ടാകുന്ന രക്തസ്രാവത്തിനും മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാരിൽ സാദ്ധ്യത കുറവാണ്. മുലയൂട്ടൽ മാറിലെ അർബുദം വരാനുള്ള സാദ്ധ്യതയും കുറയ്ക്കും.<ref>womenshealth - breastfeeding benefits mom and baby</ref> ==ഉത്പാദനം== [[പ്രൊലാക്ടിൻ]], [[ഓക്സിടോസിൻ]] എന്നീ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രവർത്തനത്താലാണ് പാലുത്പാദനം നടക്കുന്നത്. ആദ്യം ഉണ്ടാകുന്ന [[കൊളസ്ട്രം]] എന്ന പാലിൽ [[ഇമ്യൂണോഗ്ലോബുലിൽ]] [[IgA]] കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് ശിശുവിന്റെ രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം പ്രവർത്തനസജ്ജമാകുന്നതു വരെ അസുഖങ്ങളെ തടയുന്നതിന് സഹായിക്കുന്ന ജൈവരാസവസ്തുവാണ്. ആവശ്യത്തിന് പാലുണ്ടാകാത്ത അവസ്ഥ വിരളമാണ്. അവികസിത രാജ്യങ്ങളിലെ ആവശ്യത്തിന് ഭക്ഷണം കിട്ടാത്ത അമ്മമാരും വികസിത രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ അത്രയും തന്നെ അളവിൽ മുലപ്പാലുത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ടത്രേ. <ref>Prentice, A.M., Paul, A., Prentice, A., Black, A., Cole, T., & Whitehead, R. (1986). Cross - cultural differences in lactational performance. In Maternal Environmental Factors in Human Lactation. Human Lactation 2, pp. 13 = 44 [Hamosh, M., & Goldman, A.S. (eds). New York: Plenum Press.</ref> മുലപ്പാൽ ആവശ്യത്തിൽ കുറവാകാൻ പല കാരണങ്ങളുണ്ട്. കുട്ടിക്ക് ശരിയായി കുടിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ആവശ്യത്തിന് പാൽ ചുരത്താത്തതാണ് ഒരു കാരണം. ഈസ്ട്രജൻ ഹോർമോണുള്ള ഗർഭനിരോധന ഗുളികകളൂം, അസുഖങ്ങളും, ജലാംശക്കുറവും മറ്റും കാരണം പാലിന്റെ അളവ് കുറഞ്ഞേയ്ക്കാം. ഷീഹാൻ സിൻഡ്രോം എന്ന പ്രസവശേഷം പിറ്റ്യൂട്ടറി ഗ്രന്ധിയെ ബാധിക്കുന്ന അസുഖവും അപൂർവമായി പാൽ കുറയുന്നതിന് കാരണമാവാം. അമ്മ എത്ര പ്രാവശ്യം മുലയൂട്ടുന്നുവോ, അത്രയും കൂടുതൽ പാലുത്പാദനം നടക്കും. <ref name="mayo1">{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/breast-feeding/FL00120 |title=Breast-feeding: Pumping and maintaining your milk supply |publisher=MayoClinic.com |date=2010-03-13 |accessdate=2011-10-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.llli.org/FAQ/increase.html |title=How Can I Increase My Milk Supply? |publisher=LLLI |date=2011-06-21 |accessdate=2011-10-26 |archive-date=2013-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329221347/http://www.llli.org/faq/increase.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.askdrsears.com/html/2/T022800.asp |title=Increasing Your Milk Supply &#124; Ask Dr. Sears® |publisher=Askdrsears.com |date=2011-05-20 |accessdate=2011-10-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://parenting.ivillage.com/newborn/nbreastfeed/0,,456z,00.html |title=Breast milk: Increasing supply - iVillage |publisher=Parenting.ivillage.com |date=2010-01-01 |accessdate=2011-10-26 |archive-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514140816/http://parenting.ivillage.com/newborn/nbreastfeed/0,,456z,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.babies.sutterhealth.org/breastfeeding/bf_production.html |title=How Breast Milk is Produced |publisher=Babies.sutterhealth.org |date= |accessdate=2011-10-26 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916161254/http://www.babies.sutterhealth.org/breastfeeding/bf_production.html |url-status=dead }}</ref> കുട്ടിക്ക് വിശക്കുമ്പോൾ പാല് കൊടുക്കുന്നത് കൃത്യമായ സമയക്രമം പാലിക്കുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലതാണ്. == ഘടകങ്ങൾ == {| class = "wikitable" style = "margin: 0 0 1em 1em; float:right" |+ മുലപ്പാലിലെ ഘടകങ്ങൾ<ref>[http://archive.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm Constituents of human milk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910132409/http://archive.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm |date=2017-09-10 }} United Nations University Centre</ref> |colspan=2| '''Fat''' |- | ആകെ (g/100 ml) | 4.2 |- | 8C നീളമുള്ള ഫാറ്റി അമ്ലം (% ) | സുക്ഷ്മമായ അളവ് |- | പോളി അൺസാച്യുറേറ്റഡ് ഫാറ്റി അമ്ലം (%) | 14 |- |colspan=2| '''മാംസ്യം''' (g/100 ml) |- | ആകെ | 1.1 |- | കെസീൻ 0.4 | 0.3 |- | എ-ലാക്ടാൽബുമിൻ | 0.3 |- | ലാക്ടോഫെറിൻ | 0.2 |- | IgA | 0.1 |- | IgG | 0.001 |- | ലൈസോസൈം | 0.05 |- | സീറം ആൽബുമിൻ | 0.05 |- | ß-ലാക്ടോഗ്ലോബുലിൻ | - |- |colspan=2| '''കാർബോഹൈഡ്രേറ്റ്''' (g/100 ml) |- | ലാക്ടോസ് | 7 |- | ഒളിഗോസാക്കറൈഡുകൾ | 0.5 |- |colspan=2| '''മിനറലുകൾ''' (g/100 ml) |- | കാൽസ്യം | 0.03 |- | ഫോസ്ഫറസ് | 0.014 |- | സോഡിയം | 0.015 |- | പൊട്ടാസ്യം | 0.055 |- | ക്ലോറിൻ | 0.043 |} ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന കൊളസ്ട്രം ആന്റീബോഡികളും മാംസ്യവും നിറഞ്ഞതാണ്. മൂന്നോ നാലോ ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ നേർമയുള്ളതും മധുരമുള്ളതുമായ പാല് ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങും. <ref>Your Pregnancy & Birth fourth edition (2005) The American College of Obstetricians and Gynecologists</ref> ഇത് കുട്ടിയുടെ വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റാനും അവശ്യ പോഷകങ്ങൾ നൽകാനും പര്യാപ്തമാണ്. IgA യുടെ അളവെ 10 ദിവസം മുതൽ പ്രസവശേഷം 7.5 മാസം വരെ കൂടുതലായിരിക്കും. <ref>Rechtman, DJ and Ferry, B. and Lee, ML and Chapel, H. 2002. International Journal of Infectious Diseases 6, pS58.</ref> പ്രമേഹമുള്ള അമ്മമാരുടെ മുലപ്പാലിന്റെ ഘടന കുറച്ച് വ്യത്യാസമുള്ളതാണ്. കൂടുതൽ അളവിൽ ഗ്ലൂക്കോസും ഇൻസുലിനും കുറഞ്ഞ അളവിൽ പോളി അൺസാച്യൂറേറ്റഡ് ഫാറ്റി അമ്ലങ്ങളുമാണ് പ്രമേഹമുള്ളവരിലെ മുലപ്പാലിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇത് കുടിക്കുന്ന കുട്ടികളിൽ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള കഴിവ് കുറവായിരിക്കുമെന്ന് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും പ്രമേഹമുള്ള അമ്മമാർ മുലപ്പാൽ കൊടുക്കുന്നതു തന്നെയാണ് നല്ലത്. <ref>{{cite journal |author=Rodekamp E, Harder T, Kohlhoff R, Dudenhausen JW, Plagemann A |title=Impact of breast-feeding on psychomotor and neuropsychological development in children of diabetic mothers: role of the late neonatal period |journal=Journal of Perinatal Medicine |volume=34 |issue=6 |pages=490–6 |year=2006 |pmid=17140300 |doi=10.1515/JPM.2006.095 |url=}}</ref> മുലപ്പാലിനൊപ്പം ഗുണമുള്ള ഒരു വസ്തുവും വിപണിയിൽ ലഭ്യമല്ല എന്നത് ഇപ്പോൾ പർക്കെ സ്വീകാര്യമായ വസ്തുതയാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർ ചികിത്സ്യ്ക്കായുള്ള മരുന്നുകൾ കഴിക്കുന്നത് ഡോക്ടറുടെ ഉപദേശപ്രകാരമായിരിക്കണം. മരുന്നുകൾ, മദ്യം, മയക്കുമരുന്നുകൾ എന്നിവയൊക്കെ മുലപ്പാലിലൂടെ കുട്ടികളിലും എത്താൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ രോഗങ്ങളും കുട്ടികളെ ബാധിക്കാം. ചിലരാജ്യങ്ങളിൽ മുലപ്പാൽ ആവശ്യത്തിന് ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്ത അമ്മമാരുടെ കുട്ടികൾക്ക് മുലപ്പാൽ ഡോക്ടറുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാങ്ങാൻ കിട്ടും. <ref>{{cite web |url=http://www.womenshealth.gov/breastfeeding/index.cfm?page=359 |title=Breastfeeding &#124; Health benefits for mother and baby |publisher=womenshealth.gov |date=2010-08-01 |accessdate=2011-10-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002201/http://www.womenshealth.gov/breastfeeding/index.cfm?page=359 |url-status=dead }}</ref> ==മറ്റു ജീവികളുടെ പാലുമായുള്ള താരതമ്യം== [[സസ്തനി|സസ്തനികളെല്ലാം]] പാലുത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജീവികളാണ്. പാലിന്റെ ഘടന ഓരോ ജീവികളിലും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. ഒരു പൊതു നിയമം ഇടയ്ക്കിടെ മുലയൂട്ടുന്ന മനുഷ്യനെപ്പോലുള്ള ജീവികളുടെ പാല് കൂടുതൽ നേർമയുള്ളതായിരിക്കുമെന്നാണ്. പശുവിൻ പാലിനേക്കാൾ വളരെ കട്ടി കുറവാണ് മുലപ്പാലിന്. പശുവിൻ പാലിൽ ആവശ്യത്തിന് വിറ്റാമിൻ ഇ യും അവശ്യ ഫാറ്റി അമ്ലങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടില്ല. മനുഷ്യനാവശ്യത്തിൽ കൂടുതൽ മാംസ്യവും, സോഡിയവും, പൊട്ടാസ്യവും പശുവിൻ പാലിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പശുവിൻ പാൽ കൊടുക്കുന്ന ശിശുവിന്റെ വൃക്കയ്ക്ക് ഇതു മൂലം തകരാറുണ്ടായേക്കാം. കൂടാതെ പശുവിൻ പാലിലെ മാംസ്യവും കൊഴുപ്പും ദഹിപ്പിക്കാനും ആഗിരണം ചെയ്യാനും മനുഷ്യശിശുക്കൾക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. <ref>MedlinePlus Medical Encyclopedia: [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002448.htm Cow's milk for infants and children]</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} == '''പുറത്തേക്കുള്ള ലിങ്കുകൾ''' == * [http://emedicine.medscape.com/article/1835675-overview ''Human milk and lactation''] കരോൾ എൽ. വാഗ്നറുടേത് (2010 ഡിസംബർ 14-ന് ഇമെഡിസിനിൽ വന്ന ഓവർവ്യൂ ആർട്ടിക്കിൾ) * [http://www.askdrsears.com/html/2/T021600.asp ''Comparison of Human Milk and Formula''] * [http://www.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm United Nations University Centre - Constituents of human milk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023071139/http://www.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm |date=2010-10-23 }} - പശുവിന്റെ പാലും മുലപ്പാലും തമ്മിലുള്ള താരതമ്യ പഠനത്തോടൊപ്പം. * [http://www.lalecheleague.org/FAQ/milkstorage.html La Leche League] മനുഷ്യന്റെ പാൽ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ * [http://www.aap.org/healthtopics/breastfeeding.cfm Children's Health Topics: Breastfeeding] * [http://www.seattlechildrens.org/child_health_safety/resources/health/nutrition_fitness/nutrition.asp Infant nutrition information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060708071504/http://www.seattlechildrens.org/child_health_safety/resources/health/nutrition_fitness/nutrition.asp |date=2006-07-08 }} സിയറ്റിലിലെ കുട്ടികളുടെ ആശുപത്രിയിൽ നിന്ന് * ''[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/04/09/MNGLKI6FTA1.DTL&hw=breast+milk&sn=001&sc=1000 Moms pay big for other mothers' milk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512062446/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/04/09/MNGLKI6FTA1.DTL&hw=breast+milk&sn=001&sc=1000 |date=2012-05-12 }}'', 2006 ഏപ്രിലിൽ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ ക്രോണിക്കിളിൽ ജനീൻ ഡീഫാവോ മുലപ്പാലിന്റെ വിപണിയെക്കുറിച്ചെഴുതിയ ലേഘനത്തിൽ നിന്ന്. * http://www.breastfeeding.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715164105/http://www.breastfeeding.com/ |date=2013-07-15 }} * http://www.birthbabyandmom.com/breast-feeding-videos.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914191010/http://www.birthbabyandmom.com/breast-feeding-videos.html |date=2008-09-14 }} * http://uk.youtube.com/watch?v=NN4pZGXAj1U * http://uk.youtube.com/watch?v=AsPIuSit9do [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മുലപ്പാൽ]] d6frdt63umvviwrwmqbt2aqb6odlwpp ടൂമൻ നദി 0 59383 4682720 1714102 2026-11-04T08:22:55Z Martinkottayam 84843 4682720 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tumen River}} {{Infobox river | name = Tumen River<br>{{nobold|图们江}} | native_name = {{native name|zh-hans|图们江}} | other_name = Duman River ({{nobold|{{Korean|labels=no|두만강|豆滿江}}}}) ''or'' Tuman River | etymology = Old Turkic and Mongolian, tümen "ten thousand" <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = 302国道60公里，图们棚洞附近 - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = Tumem River near [[Tumen City]], [[China]] | map = Location Tumen-River.png | map_size = | map_caption = Location of the Tumen River | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[North Korea]] (DPRK), [[China]] (PRC), [[Russia]] | subdivision_type2 = [[Provinces of North Korea|Province]] (DPRK) | subdivision_name2 = [[North Hamgyong]], [[Ryanggang]] | subdivision_type3 = [[Provinces of China|Province]] (PRC) | subdivision_name3 = [[Jilin]] | subdivision_type4 = [[Federal subjects of Russia|Federal subject]] (Russia) | subdivision_name4 = [[Primorsky Krai]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|521|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Paektu Mountain]] | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Sea of Japan]], Russia, North Korea | mouth_coordinates = {{coord|42|17|34|N|130|41|56|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|33,800|km2|abbr=on}} | tributaries_left = {{hlist|[[Gaya River]]|[[Hunchun River]]}} | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} {{Infobox Chinese | pic = | piccap = | t = {{linktext|圖們江}} | s = {{linktext|图们江}} | p = Túmén Jiāng | w = Tʻu²-mên² Chiang¹ | northkorea = yes | hangul = 두만강 | hanja = {{linktext|豆|滿|江}} | rr = Dumangang | mr = Tuman'gang | cnhangul = 도문강 | cnhanja = 圖們江 | cnrr = Domungang | cnmr = Tomun'gang | mon = {{lang|mn|Түмэн гол}} | monr = Tümen gol | mnc = {{ManchuSibeUnicode|ᡨᡠᠮᡝᠨ ᡠᠯᠠ}} | mnc_rom = Tumen ula | rus = Туманная река | rusr = Tumannaya reka }} [[പ്രമാണം:Location Tumen-River.png|thumb|250px|ടൂമൻ നദിയുടെ സ്ഥാനം]] പൂർവേഷ്യയിലെ ഒരു നദിയാണ് '''ടൂമൻ''' . [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയ്ക്കും]] [[ചൈന|ചൈനയ്ക്കുമിടയ്ക്കുള്ള]] അതിർത്തിയായി ഈ നദി വർത്തിക്കുന്നു. [[ചാങ്പായ് മലനിരകൾ|ചാങ്പായ് മലനിരകളുടെ]] കിഴക്കൻ ചരിവുകളിൽ നിന്നാണ് ടൂമൻ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നുത്. തുടക്കത്തിൽ ഏതാണ്ട് 521 കി.മീ. ദൂരം വ.കിഴക്കൻ ദിശയിലൊഴുകുന്ന നദി പിന്നീട് തെ.കിഴക്കോട്ടൊഴുകി ജപ്പാൻ കടലിൽ പതിക്കുന്നു. പതനസ്ഥാനത്തിനു സമീപം ഉത്തരകൊറിയയുടെയും മുൻ സോവിയറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെയും അതിർത്തിയിലൂടെയാണ് നദി ഒഴുകുന്നത്. തടിയുത്പാദനവും [[കൽക്കരി|കൽക്കരിഖനനവും]] കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന സമീപപ്രദേശങ്ങളെ ടൂമൻ നദി ജലസിക്തമാക്കുന്നു. നദിയുടെ അഴിമുഖത്തോടടുത്ത ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമേ ഗതാഗതയോഗ്യമായിട്ടുള്ളു. വേനൽക്കാലത്ത് തടികൾ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടു പോകുന്നതിന് ടൂമൻ നദി ഉപയോഗപ്പെടുന്നുണ്ട്. മഞ്ഞുമാസങ്ങളിൽ നദീജലം ഉറഞ്ഞു കട്ടിയാവുക പതിവാണ്. ഉത്തര കൊറിയയിൽ ടൂമൻ നദീതീരത്ത് [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പയിരിന്റെയും]] [[ലിഗ്നൈറ്റി|ലിഗ്നൈറ്റിന്റെയും]] വൻനിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉത്തര കൊറിയയിൽ മൂസനുംഹോയർയോങിനും മധ്യേ രൂപമെടുത്തിട്ടുള്ള ജലപാതം വൻതോതിൽ [[ജലവൈദ്യുതി|ജലവൈദ്യുതോർജം]] ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഉപയുക്തമാവുന്നു. {{Asia-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ നദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഉത്തര കൊറിയയിലെ നദികൾ]] g92vip7ov5jf85nhczjqe3ue3evlzdi 4682721 4682720 2026-11-04T08:27:33Z Martinkottayam 84843 4682721 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tumen River}} {{Infobox river | name = Tumen River<br>{{nobold|图们江}} | native_name = {{native name|zh-hans|图们江}} | other_name = Duman River ({{nobold|{{Korean|labels=no|두만강|豆滿江}}}}) ''or'' Tuman River | etymology = Old Turkic and Mongolian, tümen "ten thousand" <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = 302国道60公里，图们棚洞附近 - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = Tumem River near [[Tumen City]], [[China]] | map = Location Tumen-River.png | map_size = | map_caption = Location of the Tumen River | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[North Korea]] (DPRK), [[China]] (PRC), [[Russia]] | subdivision_type2 = [[Provinces of North Korea|Province]] (DPRK) | subdivision_name2 = [[North Hamgyong]], [[Ryanggang]] | subdivision_type3 = [[Provinces of China|Province]] (PRC) | subdivision_name3 = [[Jilin]] | subdivision_type4 = [[Federal subjects of Russia|Federal subject]] (Russia) | subdivision_name4 = [[Primorsky Krai]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|521|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Paektu Mountain]] | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Sea of Japan]], Russia, North Korea | mouth_coordinates = {{coord|42|17|34|N|130|41|56|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|33,800|km2|abbr=on}} | tributaries_left = {{hlist|[[Gaya River]]|[[Hunchun River]]}} | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} {{Infobox Chinese | pic = | piccap = | t = {{linktext|圖們江}} | s = {{linktext|图们江}} | p = Túmén Jiāng | w = Tʻu²-mên² Chiang¹ | northkorea = yes | hangul = 두만강 | hanja = {{linktext|豆|滿|江}} | rr = Dumangang | mr = Tuman'gang | cnhangul = 도문강 | cnhanja = 圖們江 | cnrr = Domungang | cnmr = Tomun'gang | mon = {{lang|mn|Түмэн гол}} | monr = Tümen gol | mnc = {{ManchuSibeUnicode|ᡨᡠᠮᡝᠨ ᡠᠯᠠ}} | mnc_rom = Tumen ula | rus = Туманная река | rusr = Tumannaya reka }} [[പ്രമാണം:Location Tumen-River.png|thumb|250px|ടൂമൻ നദിയുടെ സ്ഥാനം]] പൂർവേഷ്യയിലെ ഒരു നദിയാണ് '''ടൂമൻ''' . [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയ്ക്കും]] [[ചൈന|ചൈനയ്ക്കുമിടയ്ക്കുള്ള]] അതിർത്തിയായി ഈ നദി വർത്തിക്കുന്നു. [[ചാങ്പായ് മലനിരകൾ|ചാങ്പായ് മലനിരകളുടെ]] കിഴക്കൻ ചരിവുകളിൽ നിന്നാണ് ടൂമൻ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നുത്. തുടക്കത്തിൽ ഏതാണ്ട് 521 കി.മീ. ദൂരം വ.കിഴക്കൻ ദിശയിലൊഴുകുന്ന നദി പിന്നീട് തെ.കിഴക്കോട്ടൊഴുകി ജപ്പാൻ കടലിൽ പതിക്കുന്നു. പതനസ്ഥാനത്തിനു സമീപം ഉത്തരകൊറിയയുടെയും മുൻ സോവിയറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെയും അതിർത്തിയിലൂടെയാണ് നദി ഒഴുകുന്നത്. തടിയുത്പാദനവും [[കൽക്കരി|കൽക്കരിഖനനവും]] കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന സമീപപ്രദേശങ്ങളെ ടൂമൻ നദി ജലസിക്തമാക്കുന്നു. നദിയുടെ അഴിമുഖത്തോടടുത്ത ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമേ ഗതാഗതയോഗ്യമായിട്ടുള്ളു. വേനൽക്കാലത്ത് തടികൾ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടു പോകുന്നതിന് ടൂമൻ നദി ഉപയോഗപ്പെടുന്നുണ്ട്. മഞ്ഞുമാസങ്ങളിൽ നദീജലം ഉറഞ്ഞു കട്ടിയാവുക പതിവാണ്. ഉത്തര കൊറിയയിൽ ടൂമൻ നദീതീരത്ത് [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പയിരിന്റെയും]] [[ലിഗ്നൈറ്റി|ലിഗ്നൈറ്റിന്റെയും]] വൻനിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉത്തര കൊറിയയിൽ മൂസനുംഹോയർയോങിനും മധ്യേ രൂപമെടുത്തിട്ടുള്ള ജലപാതം വൻതോതിൽ [[ജലവൈദ്യുതി|ജലവൈദ്യുതോർജം]] ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഉപയുക്തമാവുന്നു. == അവലംബം == {{Asia-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ നദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഉത്തര കൊറിയയിലെ നദികൾ]] eyv5jc06pzuakyapkppxs2bdd0i4761 4682724 4682721 2026-11-04T08:41:19Z Martinkottayam 84843 4682724 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tumen River}} {{Infobox river | name = Tumen River<br>{{nobold|图们江}} | native_name = {{native name|zh-hans|图们江}} | other_name = Duman River ({{nobold|{{Korean|labels=no|두만강|豆滿江}}}}) ''or'' Tuman River | etymology = Old Turkic and Mongolian, tümen "ten thousand" <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = 302国道60公里，图们棚洞附近 - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = Tumem River near [[Tumen City]], [[China]] | map = Location Tumen-River.png | map_size = | map_caption = Location of the Tumen River | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[North Korea]] (DPRK), [[China]] (PRC), [[Russia]] | subdivision_type2 = [[Provinces of North Korea|Province]] (DPRK) | subdivision_name2 = [[North Hamgyong]], [[Ryanggang]] | subdivision_type3 = [[Provinces of China|Province]] (PRC) | subdivision_name3 = [[Jilin]] | subdivision_type4 = [[Federal subjects of Russia|Federal subject]] (Russia) | subdivision_name4 = [[Primorsky Krai]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|521|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Paektu Mountain]] | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Sea of Japan]], Russia, North Korea | mouth_coordinates = {{coord|42|17|34|N|130|41|56|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|33,800|km2|abbr=on}} | tributaries_left = {{hlist|[[Gaya River]]|[[Hunchun River]]}} | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} {{Infobox Chinese | pic = | piccap = | t = {{linktext|圖們江}} | s = {{linktext|图们江}} | p = Túmén Jiāng | w = Tʻu²-mên² Chiang¹ | northkorea = yes | hangul = 두만강 | hanja = {{linktext|豆|滿|江}} | rr = Dumangang | mr = Tuman'gang | cnhangul = 도문강 | cnhanja = 圖們江 | cnrr = Domungang | cnmr = Tomun'gang | mon = {{lang|mn|Түмэн гол}} | monr = Tümen gol | mnc = {{ManchuSibeUnicode|ᡨᡠᠮᡝᠨ ᡠᠯᠠ}} | mnc_rom = Tumen ula | rus = Туманная река | rusr = Tumannaya reka }} [[പ്രമാണം:Location Tumen-River.png|thumb|250px|ടൂമൻ നദിയുടെ സ്ഥാനം]] പൂർവേഷ്യയിലെ ഒരു നദിയാണ് '''ടൂമൻ''' . [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയ്ക്കും]] [[ചൈന|ചൈനയ്ക്കുമിടയ്ക്കുള്ള]] അതിർത്തിയായി ഈ നദി വർത്തിക്കുന്നു. പെയ്ക്തു പർവ്വതത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ചരിവുകളിൽ നിന്നാണ് ടൂമൻ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നുത്. തുടക്കത്തിൽ ഏതാണ്ട് 521 കി.മീ. ദൂരം (324 മൈൽ) വ.കിഴക്കൻ ദിശയിലൊഴുകുന്ന നദി പിന്നീട് തെ.കിഴക്കോട്ടൊഴുകി ജപ്പാൻ കടലിൽ പതിക്കുന്നു. പതനസ്ഥാനത്തിനു സമീപം ചൈനയുടേയും ഉത്തരകൊറിയയുടെയും മുൻ സോവിയറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെയും അതിർത്തിയിലൂടെയാണ് നദി ഒഴുകുന്നത് (ഇടത് കരയിൽ ചൈനയും റഷ്യയും, വലത് കരയിൽ ഉത്തര കൊറിയയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു). 33,800 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (13,100 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ളതാണ് ഈ നദിയുടെ നീർത്തട പ്രദേശം.<ref>{{cite web|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/okhotsk_japan.pdf|title=Drainage Basins of the Sea of Okhotsk and Sea of Japan|website=www.unece.org}}</ref> ഈ നദി വടക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. ഇതിന്റെ മുകൾഭാഗം ചൈനയ്ക്കും ഉത്തര കൊറിയയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള അതിർത്തിയിലൂടെയും, ജപ്പാൻ കടലിൽ പതിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള അവസാന 17 കിലോമീറ്റർ (11 മൈൽ) ദൂരം ഉത്തര കൊറിയയ്ക്കും റഷ്യയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള അതിർത്തിയിലൂടെയുമാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഈ നദി വടക്കുകിഴക്കൻ ചൈനയിലെ ജിലിൻ പ്രവിശ്യയുടെ തെക്കൻ അതിർത്തിയുടെ ഭൂരിഭാഗവും, ഉത്തര കൊറിയയിലെ നോർത്ത് ഹാംഗ്യാങ്, റ്യാങ്ഗാങ് പ്രവിശ്യകളുടെ വടക്കൻ അതിർത്തികളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ചൈന-ഉത്തര കൊറിയ അതിർത്തിയിലുള്ള പെയ്ക്തു പർവ്വതമാണ് ഈ നദിയുടെയും യാലു നദിയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനം. ഈ രണ്ട് നദികളും, അവയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള പെയ്ക്തു പർവ്വത മേഖലയും ചേർന്ന് ഉത്തര കൊറിയയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തിയായും വർത്തിക്കുന്നു. 'പതിനായിരം' അല്ലെങ്കിൽ അസംഖ്യം എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'തുമെൻ' (tümen) എന്ന മംഗോളിയൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഈ നദിയുടെ പേര് വന്നത്. ജിലിനിലെ തുമെനിൽ, നദിക്കരയിലുള്ള നടപ്പാതയിൽ റെസ്റ്റോറന്റുകളുള്ളതിനാൽ അവിടെയിരുന്ന് സന്ദർശകർക്ക് നദിക്കപ്പുറമുള്ള ഉത്തര കൊറിയ കാണാവുന്നതാണ്.<ref name="times1006">{{Cite news|author=Onishi, Norimitsu|title=Tension, Desperation: The China-North Korean Border|date=22 October 2006|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2006/10/22/weekinreview/22marsh.html}} Much of the information comes from the captions to the large illustrated map published with the newspaper article and available online with it.</ref> 'മൂടൽമഞ്ഞുള്ളത്' എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന 'തുമാനായ' (Tumannaya) എന്നാണ് റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ ഈ നദി അറിയപ്പെടുന്നത്. തടിയുത്പാദനവും [[കൽക്കരി|കൽക്കരിഖനനവും]] കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന സമീപപ്രദേശങ്ങളെ ടൂമൻ നദി ജലസിക്തമാക്കുന്നു. നദിയുടെ അഴിമുഖത്തോടടുത്ത ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമേ ഗതാഗതയോഗ്യമായിട്ടുള്ളു. വേനൽക്കാലത്ത് തടികൾ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടു പോകുന്നതിന് ടൂമൻ നദി ഉപയോഗപ്പെടുന്നുണ്ട്. മഞ്ഞുമാസങ്ങളിൽ നദീജലം ഉറഞ്ഞു കട്ടിയാവുക പതിവാണ്. ഉത്തര കൊറിയയിൽ ടൂമൻ നദീതീരത്ത് [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പയിരിന്റെയും]] [[ലിഗ്നൈറ്റി|ലിഗ്നൈറ്റിന്റെയും]] വൻനിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉത്തര കൊറിയയിൽ മൂസനുംഹോയർയോങിനും മധ്യേ രൂപമെടുത്തിട്ടുള്ള ജലപാതം വൻതോതിൽ [[ജലവൈദ്യുതി|ജലവൈദ്യുതോർജം]] ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഉപയുക്തമാവുന്നു. 1938-ൽ, വോൺജോങ് (ഹുൻചുൻ), ക്വാൻഹെ എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾക്കിടയിലെ ക്വാൻ നദി ടുമെൻ നദിയിൽ ചേരുന്നിടത്ത് ജപ്പാൻകാർ 'ടുമെൻ നദീ പാലം' നിർമ്മിച്ചു. ഈ നദിക്കരയിലുള്ള പ്രധാന നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും ഉത്തര കൊറിയയിലെ ഹോയ്‌ര്യോങ്, ഓൺസോങ് എന്നിവയും, ചൈനയിലെ ജിലിൻ പ്രവിശ്യയിലുള്ള ടുമെൻ, നാൻപിംഗ് (ഹെലോങ് കൗണ്ടി-തല നഗരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്) എന്നിവയുമാണ്. 1995-ൽ, പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ചൈന, മംഗോളിയ, റഷ്യ, ഉത്തര കൊറിയ, ദക്ഷിണ കൊറിയ എന്നിവ ചേർന്ന് 'തുമെൻ റിവർ എക്കണോമിക് ഏരിയ' രൂപീകരിക്കുന്നതിനായി മൂന്ന് കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെച്ചു.<ref>{{Cite journal |title=Accord on Tumen River Area Development to Be Signed |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-17902415.html |url-status=usurped |journal= |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215032307/http://www.highbeam.com/doc/1P2-17902415.html |archive-date=15 December 2019 |access-date=23 January 2010 |via=[[HighBeam Research]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.neat.org.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=247:tumen-river-area-development-program&catid=76:subregional-cooperation&Itemid=130|title=Tumen River Area Development Program|year=2009|publisher=Network of East Asian Think-tanks (NEAT)|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209011912/http://www.neat.org.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=247:tumen-river-area-development-program&catid=76:subregional-cooperation&Itemid=130|archive-date=9 February 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|author=Kim, Myung-sung|script-title=ko:최고 싱크탱크(think tank)도 "두만강 지역 개발하자"|trans-title=From top think tank: "Let's develop the Tumen River area"|date=14 January 2015|language=ko|newspaper=Chosun News|url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2015/01/14/2015011400213.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150115173444/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2015/01/14/2015011400213.html|archive-date=15 January 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp53.html|title=JPRI Working Paper No. 53|access-date=1 May 2017|website=www.jpri.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116091710/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp53.html|archive-date=16 January 2021|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{Asia-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ നദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഉത്തര കൊറിയയിലെ നദികൾ]] sc3szg2f8ulcpslmutovk0gmcbyjc9n മന്ന ഡേ 0 60478 4682540 4522981 2026-11-03T16:40:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682540 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manna Dey}} {{Infobox Musical artist | Name = മന്ന ഡേ | Img = Manna Dey.jpg | Img_capt = രബീന്ദ്രഭാരതി സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഡി.ലിറ്റ് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം (മേയ് 2004) | Img_size = | Landscape = | background = solo_singer | Birth_name = പ്രബോദ് ചന്ദ്ര ഡേ | Alias = | birth_date = {{Birth date|1919|5|1}}<ref name=academy>{{cite web|url=http://www.mannadey.in/ |title=Padmabhusan Manna Dey|publisher=Mannadey.in |date= |accessdate=2012 October 22}}</ref> | birth_place = [[Kolkata|കൊൽക്കത്ത]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] | death_date = {{Death date and age|2013|10|24|1919|5|1}} | death_place = [[ബാംഗ്ലൂർ]], [[ഇന്ത്യ]] | Instrument = വോക്കലിസ്റ്റ് | Genre = പിന്നണിഗായകൻ | Occupation = ഗായകൻ | Years_active = 1942–2013 | URL = }} [[ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രം|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര]] മേഖലയിലെ പ്രത്യേകിച്ച് [[ബോളിവുഡ്|ഹിന്ദിയിലെ]] ഒരു പ്രധാന പിന്നണി ഗായകനായിരുന്നു '''മന്ന ഡേ''' ({{lang-bn|মান্না দে}}) എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''പ്രബോദ് ചന്ദ്ര ഡേ'''. (ജനനം: [[മേയ് 1]], [[1920]] - മരണം: [[ഒക്ടോബർ 24]], [[2013]])<ref>http://www.imdb.com/name/nm0223350/</ref>. 2007-ലെ ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>{{cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=57947|title=മന്നാഡേയ്ക്ക് ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കേ അവാർഡ്‌|publisher=Mathrubhumi|language=മലയാളം|accessdate=2009-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == ജീവചരിത്രം == മന്ന ഡെയുടെ പിതാവ് പൂർണ്ണ ചന്ദ്രയും, മാതാവ് മഹാമയ ഡേയുമാണ്. തന്റെ സംഗീത അഭിരുചികളെ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിൽ മന്ന ഡേയുടെ അമ്മാവനായിരുന്ന കെ.സി.ഡെയുടെ വളരെയധികം പ്രഭാവം മന്നയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. വിദ്യഭ്യാസ കാലത്ത് മന്ന ക്ക് റെസിലിംഗ്, ബോക്സിംഗ് എന്നിവയിൽ താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1943-ൽ സംഗീതസം‌വിധാനസഹായിയായാണ്‌ മന്നാ ഡേ ചലച്ചിത്രരംഗത്തെത്തുന്നത്. പുരാണചിത്രങ്ങൾക്ക് ശാസ്ത്രീയസംഗീത ഈണങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ മിടുക്ക് കാട്ടി. 1950-ൽ രാമരാജു എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനു വേണ്ടിയാണ്‌ മന്നാ ഡേ ആദ്യമായി ഗാനമാലപിച്ചത്. പിന്നീട് [[എസ്.ഡി. ബർമ്മൻ|എസ്.ഡി. ബർമ്മന്റെ]] സം‌ഗീതസം‌വിധാനത്തിൽ മഷാൽ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനു വേണ്ടി അദ്ദേഹം ആലപിച്ച ഗാനങ്ങൾ വളരെ ശ്രദ്ധേയമാകുകയും ചെയ്തു. ഈ ചിത്രത്തിനു വേണ്ടി എസ്.ഡി. ബർമ്മന്റെ സം‌ഗീതസം‌വിധാനസഹായി കൂടിയായിരുന്നു മന്നാ ഡേ<ref name=manorama/>. പിന്നീട് 1950-52 കാലഘട്ടത്തിൽ വളരെയധികം മികച്ച ഗാനങ്ങൾ പാടി. ആദ്യ കാലത്ത് ബംഗാളിയിൽ അധികം പാടിയിരുന്നു. മന്ന ഡെ 3500 ലധികം പാട്ടുകൾ റേകോർഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ [[ചെമ്മീൻ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ചെമ്മീനിലെ]] [[മാനസമൈനേ വരൂ]] എന്ന വിഖ്യാതഗാനം ആലപിച്ചത് മന്ന ഡേ ആയിരുന്നു<ref name=manorama>[http://vanitha.manoramaonline.com/cgi-bin/MMonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?articleType=music&contentType=EDITORIAL&contentId=682843&programId=1073848995&catOid=-1073751448&BV_ID=@@@ മനോരമ ഓൺലൈൻ (ശേഖരിച്ചത് 2009 ജനുവരി 30)]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == 1953, ഡിസംബർ 18 ന് മന്ന ഡെ [[സുലോചന കുമാരൻ|സുലോചന കുമാരനെ]] വിവാഹം ചെയ്തു. സുലോചന അക്കാലത്തെ മികച്ച മലയാളി നാടക പിന്നണിഗായികയായിരുന്നു. 2012 ജനുവരി 18ന് സുലോചന അന്തരിച്ചു. നെഞ്ചിൽ അണുബാധയുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് 2013 ജൂൺ 8ആം തീയതി ബാംഗ്ലൂർ നാരായണ ഹൃദയാലയ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു. ആദ്യം വീട്ടിൽ തന്നെ ചികിൽസിച്ചെങ്കിലും സ്ഥിതി ഗുരുതരമായതിനെത്തുടർന്ന് ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിയ്ക്കുകയും, നില അതീവ ഗുരുതരമായതിനാൽ ചെസ്റ്റ് സ്‌പെഷാലിറ്റി തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗത്തിലേക്കു മാറ്റുകയുമായിരുന്നു.<ref>[http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?programId=1073753763&contentId=14259441&tabId=11 നെഞ്ചിൽ അണുബാധയുണ്ടായതിനാൽ തീവ്ര ചികിത്സ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനിലയിൽ പുരോഗതിയുണ്ടായതിനാൽ അദ്ദേഹത്തെ വിട്ടയച്ചു. പിന്നീട് ഒക്ടോബർ ആദ്യവാരത്തിൽ വീണ്ടും ആശുപത്രിയിലായ അദ്ദേഹം ഒക്ടോബർ 24ന് പുലർച്ചെ 3:50 ന് അന്തരിച്ചു.<ref>[http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=369837 മന്നാഡെ അന്തരിച്ചു ദേശാഭിമാനി വാർത്ത]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.mannadey.in Manna Dey Official Website] * [https://web.archive.org/web/20071027125158/http://www.dailypioneer.com/columnist1.asp?main_variable=Columnist&file_name=mitra55%2Etxt&writer=MITRA&validit=yes Manna Dey's Interview by Chandan Mitra] * [http://www.suraurtaal.com/forums/aye-mere-pyare-watan-manna-dey-the-living-legend-vt367.html Manna Dey's Interview taken by [[Shekhar Gupta]]] *http://www.littleindia.com/news/123/ARTICLE/1515/2004-09-05.html * [http://www.ibnlive.com/news/being-manna-dey-the-modest-musical-maestro/66376-19.html Being *Manna Dey: The modest musical maestro - IBNLive interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203063516/http://www.suraurtaal.com/forums/aye-mere-pyare-watan-manna-dey-the-living-legend-vt367.html |date=2013-12-03 }} {{ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം}} {{National Film Award Best Male Playback Singer}} [[വർഗ്ഗം:1920-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 1-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 24-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2013-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായകനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] 7wwfmd79u4vseg43nfz0igxdesfheyb എക്സ് (സോഷ്യൽ നെറ്റ്‌വർക്ക്) 0 66678 4682601 4135732 2026-11-03T23:05:02Z DogandPerson85910 210821 4682601 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Twitter}} {{Infobox dot-com company | name = എക്സ് (ട്വിറ്റർ) | logo = X logo 2023.svg | logo_size = 150px | logo_caption = Logo used since July 2023 | collapsible = yes | collapsetext = Screenshot | screenshot = Twitter_(login,signup_page).jpg | screenshot size = 260px | caption = The login/sign up page of Twitter in November 2016 | founder = [[Jack Dorsey]]<br />[[Noah Glass (Twitter)|Noah Glass]]<br />[[Biz Stone]]<br />[[Evan Williams (Internet entrepreneur)|Evan Williams]] | key_people = {{ubl|[[Omid Kordestani]] {{small|(Executive Chairman)}}|[[Jack Dorsey]] {{small|(CEO)}}}} | industry = [[Internet]] | revenue = {{gain}} US$2.52 billion (2016)<ref name=fy>{{Cite news| author= Jeremy Quittner | title=Twitter Balance Sheet | date=October 3, 2013 | url=https://www.google.com/finance?q=NYSE%3ATWTR&fstype=ii&ei=qzRgU8CuL4mSqwHgRg | publisher =Google | accessdate = November 14, 2013}}</ref> | net_income = {{loss}} US$-456 million (2016)<ref name=fy/> | num_employees = 3,898 (2016)<ref>{{cite web |accessdate=May 2, 2014 |url=https://about.twitter.com/company |title=Twitter Company Info |publisher=Twitter |date=February 6, 2015 |archive-date=2015-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |url-status=dead }}</ref> | url = {{Official URL}} | registration = Required to post, follow, or be followed | language = [[Multilingualism|Multilingual]] | company_type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{NYSE|TWTR}} | foundation = {{Start date and age|2006|03|21}} | location_city = San Francisco, California | location_country = U.S.<ref>{{cite web|url=https://about.twitter.com/company|title=About Twitter, Inc.|access-date=2016-02-04|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company|url-status=dead}}</ref> |coordinates={{coord|37.7768|-122.4166|display=inline,title}} | area_served = Worldwide | subsid = [[Vine (software)|Vine]]<br />[[Periscope (app)|Periscope]] | programming_language = [[Java (programming language)|Java]],<ref name="infoq-jvm"/><ref name="Twitter coding"/> [[Ruby (programming language)|Ruby]],<ref name="infoq-jvm"/> [[Scala (programming language)|Scala]],<ref name="infoq-jvm"/> [[JavaScript]]<ref name="infoq-jvm">{{cite web |first=Charles |last=Humble |title=Twitter Shifting More Code to JVM, Citing Performance and Encapsulation As Primary Drivers |date=July 4, 2011 |work=InfoQ |accessdate=January 15, 2013 |url=http://www.infoq.com/articles/twitter-java-use}}</ref> | website_type = [[News]] and [[social network service]] | num_users = 319 million active users (2016)<ref name="Twitter">{{cite web|url=https://about.twitter.com/company|title=About Twitter, Inc.|publisher=Twitter|access-date=2016-02-04|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company|url-status=dead}}</ref> | launch_date = {{Start date|2006|07|15}}<ref name=launch /> | current_status = Active }} '''എക്സ്''' (മുമ്പ് '''ട്വിറ്റർ''') എന്നത് അതിന്റെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സൗജന്യമായി ''ട്വീറ്റ്‌സ്'' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മൊബൈൽ ഹ്രസ്വസന്ദേശങ്ങളുടെയത്ര ചെറിയ വാക്കുകളിലൂടെയുള്ള വിവരം പങ്കുവെയ്ക്കാനുള്ളതും മറ്റു ഉപയോക്താക്കൾ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്ത സന്ദേശങ്ങൾ വായിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സോഷ്യൽ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗ് മൈക്രോ ബ്ലോഗിംഗ് വെബ്‌സൈറ്റ് ആണ്‌. 2006-ൽ [[ജാക്ക് ഡോസേ]] ആണ്‌ അമേരിക്കയിലെ [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]] ആസ്ഥാനമായി ട്വിറ്റർ എന്ന സംരംഭത്തിന്‌ തുടക്കം കുറിച്ചത്. ''നിങ്ങളിപ്പോൾ ചെയ്യുന്നതെന്താണെന്ന് സുഹൃത്തുക്കളെ അറിയിക്കുക'' എന്ന ശൈലിയാണ്‌ ട്വിറ്റർ. ഇതിൽ നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന 280 അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ള ആശയത്തെ ''ട്വീറ്റ്‌സ്'' (''tweets'') എന്ന് വിളിക്കുന്നു.280 അക്ഷരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കാൻ പറ്റില്ല എന്നതാണ് ട്വിറ്ററിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത. [[എസ്.എം.എസ്.]] ഉപയോഗിച്ചും ട്വിറ്റർ വെബ്‌സൈറ്റിലേക്ക് സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കുന്നതിനു സാധിക്കും. നമ്മൾ വായിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവരെ followers എന്നും നമ്മുടെ അപ്ഡേറ്റ് വായിക്കുന്നവരെ following എന്നും പറയുന്നു. നമ്മൾ എന്തെങ്കിലും അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്താൽ അത് നമ്മെ follow ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരുടെ പ്രൊഫൈലിലും ഒരേ സമയം വരുന്നു.ഇന്ന് ട്വിറ്റർ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വേഗം വളരുന്ന വെബ് സൈറ്റുകളിൽ ഒന്നാണ്. 2015 മെയിലെ കണക്കു പ്രകാരം 50 കോടി ഉപയോഗക്താക്കൾ ഉള്ള ട്വിറ്ററിനു 33.2 കോടി സ്ഥിരം ഉപയോക്താക്കളാണുള്ളത്. അമേരിക്കൻ ഗായികയായ [[കാറ്റി പെറി]]യ്ക്കാണ് ട്വിറ്ററിൽ ഏറ്റവും അധികം ഫോളോവേഴ്സ് ഉള്ളത്. 10 കോടിയിലധികം ഫോളോവേഴ്സാണ് കാറ്റി പെറിയ്ക്കുള്ളത്. [[ജസ്റ്റിൻ ബീബർ|ജസ്റ്റിൻ ബീബറും]] ബാരാക് ഒബാമയും രണ്ടും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങളിൽ. പല സ്ഥാപനങ്ങളും ഇപ്പോൾ ട്വിറ്റെർ സേവനങ്ങൾ ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. == സവിശേഷതകൾ == (http://twitter.com) രൂപകല്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്,മറ്റുള്ള സമാന സോഷ്യൽനെറ്റ്വർക്കിങ്ങ് സൈറ്റുകൾ പോലെ ട്വിറ്റർ പേജും മറ്റുള്ളവരുടെ പേജുമായി കൂട്ടിയിണക്കാം.ഓരോ ചങ്ങാതിമാർക്കുമായി പ്രത്യേകമായി സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്‌ മെച്ചം.സുഹ്രുത്തുക്കളുടെ സന്ദേശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പുതിയത് നമ്മുടെ പേജിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.ഒബാമ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ട്വിറ്റർ സമർഥമായി ഉപയോഗിച്ച് വോട്ടർമാരുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തിയിരുന്നു.ട്വിറ്റർ അറിയപ്പെടുന്നത് SMS of Internet എന്നാണ്‌. വ്യകതികൾ മാത്രമല്ല പത്രമാസികകളും സന്നദ്ധസംഘടനകളും വ്യവസായ വാണിജ്യസ്ഥാപങ്ങളും ട്വിറ്റർ സേവനം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.ട്വിറ്ററിൽ ഒരു വ്യക്തിയെയോ സ്ഥാപനത്തെയോ പരാമർശിക്കണമെങ്കിൽ @#തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉചിതമായി ഉപയോഗിക്കാം. == ഇന്ത്യയിൽ == 2008 നവംബർ 26 ലെ മുംബൈ തീവ്രവാദി ആക്രമണ സമയത്ത് ട്വിറ്റെർ പല പ്രധാന വാർത്തകളും ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ പിന്തുടരുന്ന വ്യക്തി പ്രധാന മന്ത്രി[[നരേന്ദ്ര മോഡി]] ആണ്. [[ബോളിവുഡ്]] നടൻ [[അമിതാബ് ബച്ചൻ]] രണ്ടാമതും ബോളിവുഡ് നടൻ [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]] മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്.<ref>http://www.thehindu.com/news/national/modi-beats-srk-to-become-second-most-followed-indian-on-twitter/article8114256.ece</ref> == ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ പിന്തുടരുന്ന ഇന്ത്യക്കാർ == * 1 [[നരേന്ദ്ര മോഡി]]:3,141,526 * 2 [[അമിതാബ് ബച്ചൻ]]:26,949,105 * 3 [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]]:25,101,641 * 4 [[സൽമാൻ ഖാൻ]]:23,008,528 * 5 [[ആമിർ ഖാൻ]]:20,880,968 * 6 [[ദീപിക പദുകോൺ|ദീപിക പദുകോൺ]]:18,498,513 * 7 പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസ്:18,113,458 * 8 [[അക്ഷയ് കുമാർ]]:17,754,010 * 9 [[പ്രിയങ്ക ചോപ്ര]]:17,410,521 * 10 [[ഋത്വിക് റോഷൻ]]:17,360,218 == എക്സ് == സമൂഹമാധ്യമമായ ട്വിറ്ററിൻ്റെ പേരും ലോഗോയും മാറ്റി ഉടമ ഇലോൺ മസ്ക്. എക്സ് എന്നാണ് കമ്പനിയുടെ പുതിയ പേര്. എക്സ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരമാണ് ലോഗോ. ഇതോടെ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ജനപ്രിയമായ അടയാളമുദ്രയായിരുന്ന നീലക്കിളി ഔദ്യോഗികമായി വിടവാങ്ങി. എല്ലാ കിളികളോടും വിട പറയുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2023 ജൂലൈ 23നാണ് പുതിയ ലോഗോ പുറത്തിറക്കുമെന്ന് മസ്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. എക്സ് എന്ന അക്ഷരം ഉപയോഗിച്ച് ലോഗോ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ മസ്ക് ഫോളോവർമാരോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. തുടർന്ന് അമേരിക്കയിലെ വസ്ത്രനിർമ്മാണ കമ്പനിയായ ട്വിൻ ബിർച്ച് സഹസ്ഥാപകൻ സേയർ മെറിറ്റ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ലോഗോ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോ ആയി സ്വീകരിച്ചു. ഇലോൺ മസ്ക് തൻ്റെ ട്വിറ്റർ പ്രൊഫൈൽ ചിത്രം എക്സാക്കി മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് എക്സ് ലോഗോ കമ്പനിയുടെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് ട്വിറ്റർ സി.ഇ.ഒ ലിൻഡ യാകരിനോ. പിന്നീട് പുതിയ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക അക്കൗണ്ടുകളിലെല്ലാം നീലക്കിളിയെ മാറ്റി പകരം പുതിയ ലോഗോ അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തു. ഗൂഗിൾ പ്ലേ സ്റ്റോറിലും ആപ്പിളിൻ്റെ ആപ്പ് സ്റ്റോറിലും ഇതിനകം ലോഗോ മാറിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കമ്പനിയുടെ പേര് എക്സ്.കോർപ്പ് എന്നാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. മസ്കിൻ്റെ കമ്പനിയായ എക്സ്.കോം ഇപ്പോൾ ട്വിറ്ററാണ് പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത്. ട്വീറ്റ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ട്വിറ്റർ അനുബന്ധ പദങ്ങളും എക്സ്വത്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് മസ്ക് വെളിപ്പെടുത്തി. 1999-ൽ മസ്കിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ഓൺലൈൻ ബാങ്കാണ് എക്സ്.കോം പിന്നീട് കൈവിട്ട് പോയ വെബ്സൈറ്റ് അടുത്ത കാലത്താണ് അദ്ദേഹം തിരിച്ചെടുത്തത്. സ്പേയിസ് എക്സ്, എക്സ്.എ.ഐ തുടങ്ങിയ മസ്കിൻ്റെ മറ്റ് സംരഭങ്ങളിലും എക്സിന് മുഖ്യസ്ഥാനമാണ് ഉള്ളത്. സ്പേയിസ് എക്സ്, സ്റ്റാർലിങ്ക്, എക്സ്.എ.ഐ എന്നീ കമ്പനികളുടെ ലോഗോയും എക്സിൻ്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/07/24/technology/twitter-x-elon-musk.html From twitter to x]</ref> ''' ട്വിറ്ററിൻ്റെ അഞ്ചാമത്തെ ലോഗോ ''' 2006-ൽ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ ട്വിറ്ററിൻ്റെ അഞ്ചാമത്തെ ലോഗോയാണ് എക്സ്. തുടക്കത്തിൽ പച്ച ലോഗോയായിരുന്നത് 2006-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ ട്വിറ്റർ എന്ന നീല അക്ഷരങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നു. ലാറി എന്ന നീലപക്ഷി ലോഗോയിൽ വന്നത് 2010ൽ. 2012-ൽ ട്വിറ്റർ എന്ന എഴുത്ത് മാറ്റി ലാറി എന്ന നീലക്കിളിയെ പരിഷ്കരിച്ച് പുതിയ ലോഗോ സൃഷ്ടിച്ചു. 2012 മുതൽ 2023 വരെയുള്ള ട്വിറ്ററിൻ്റെ സുവർണകാലത്തെ അടയാളപ്പെടുന്ന പക്ഷിയാണ് ലാറി എന്ന നീലക്കിളി.<ref>[https://www.businesstoday.in/technology/news/story/twitter-x-pires-new-logo-takes-over-twitter-page-and-brand-391003-2023-07-24 New logo appears on twitter page]</ref> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wiktionary|twitter}} {{commonscat|Twitter}} * [http://twitter.com/ Twitter] * [http://obvious.com/ Obvious], Creators of Twitter * [http://www.quantcast.com/twitter.com#demographics 2009 Twitter Demographics and Statistics Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011235536/http://www.quantcast.com/twitter.com#demographics |date=2010-10-11 }} * [http://www.sarafannoeradio.org/novosti/222-twitter-client.html Twitter clients] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306015356/http://www.sarafannoeradio.org/novosti/222-twitter-client.html |date=2010-03-06 }} [[വർഗ്ഗം:വെബ്സൈറ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ബ്രാൻഡുകൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ന്യൂ യോർക്ക് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ ലിസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കമ്പനികൾ]] 9vpmxiby4ygdyfzlvu2vd4gx6bfyghi 4682605 4682601 2026-11-03T23:10:37Z DogandPerson85910 210821 4682605 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Twitter}} {{Infobox dot-com company | name = എക്സ് (ട്വിറ്റർ) | logo = X logo 2023.svg | logo_size = 150px | logo_caption = Logo used since July 2023 | collapsible = yes | collapsetext = Screenshot | screenshot = Twitter_(login,signup_page).jpg | screenshot size = 260px | caption = The login/sign up page of Twitter in November 2016 | founder = [[Jack Dorsey]]<br />[[Noah Glass (Twitter)|Noah Glass]]<br />[[Biz Stone]]<br />[[Evan Williams (Internet entrepreneur)|Evan Williams]] | key_people = {{ubl|[[Omid Kordestani]] {{small|(Executive Chairman)}}|[[Jack Dorsey]] {{small|(CEO)}}}} | industry = [[Internet]] | revenue = {{gain}} US$2.52 billion (2016)<ref name=fy>{{Cite news| author= Jeremy Quittner | title=Twitter Balance Sheet | date=October 3, 2013 | url=https://www.google.com/finance?q=NYSE%3ATWTR&fstype=ii&ei=qzRgU8CuL4mSqwHgRg | publisher =Google | accessdate = November 14, 2013}}</ref> | net_income = {{loss}} US$-456 million (2016)<ref name=fy/> | num_employees = 3,898 (2016)<ref>{{cite web |accessdate=May 2, 2014 |url=https://about.twitter.com/company |title=Twitter Company Info |publisher=Twitter |date=February 6, 2015 |archive-date=2015-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |url-status=dead }}</ref> | url = {{Official URL}} | registration = Required to post, follow, or be followed | language = [[Multilingualism|Multilingual]] | company_type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{NYSE|TWTR}} | foundation = {{Start date and age|2006|03|21}} | location_city = San Francisco, California | location_country = U.S.<ref>{{cite web|url=https://about.twitter.com/company|title=About Twitter, Inc.|access-date=2016-02-04|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company|url-status=dead}}</ref> |coordinates={{coord|30.1565|97.4085|display=inline,title}} | area_served = Worldwide | subsid = [[Vine (software)|Vine]]<br />[[Periscope (app)|Periscope]] | programming_language = [[Java (programming language)|Java]],<ref name="infoq-jvm"/><ref name="Twitter coding"/> [[Ruby (programming language)|Ruby]],<ref name="infoq-jvm"/> [[Scala (programming language)|Scala]],<ref name="infoq-jvm"/> [[JavaScript]]<ref name="infoq-jvm">{{cite web |first=Charles |last=Humble |title=Twitter Shifting More Code to JVM, Citing Performance and Encapsulation As Primary Drivers |date=July 4, 2011 |work=InfoQ |accessdate=January 15, 2013 |url=http://www.infoq.com/articles/twitter-java-use}}</ref> | website_type = [[News]] and [[social network service]] | num_users = 319 million active users (2016)<ref name="Twitter">{{cite web|url=https://about.twitter.com/company|title=About Twitter, Inc.|publisher=Twitter|access-date=2016-02-04|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company|url-status=dead}}</ref> | launch_date = {{Start date|2006|07|15}}<ref name=launch /> | current_status = Active }} '''എക്സ്''' (മുമ്പ് '''ട്വിറ്റർ''') എന്നത് അതിന്റെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സൗജന്യമായി ''ട്വീറ്റ്‌സ്'' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മൊബൈൽ ഹ്രസ്വസന്ദേശങ്ങളുടെയത്ര ചെറിയ വാക്കുകളിലൂടെയുള്ള വിവരം പങ്കുവെയ്ക്കാനുള്ളതും മറ്റു ഉപയോക്താക്കൾ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്ത സന്ദേശങ്ങൾ വായിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സോഷ്യൽ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗ് മൈക്രോ ബ്ലോഗിംഗ് വെബ്‌സൈറ്റ് ആണ്‌. 2006-ൽ [[ജാക്ക് ഡോസേ]] ആണ്‌ അമേരിക്കയിലെ [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]] ആസ്ഥാനമായി ട്വിറ്റർ എന്ന സംരംഭത്തിന്‌ തുടക്കം കുറിച്ചത്. ''നിങ്ങളിപ്പോൾ ചെയ്യുന്നതെന്താണെന്ന് സുഹൃത്തുക്കളെ അറിയിക്കുക'' എന്ന ശൈലിയാണ്‌ ട്വിറ്റർ. ഇതിൽ നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന 280 അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ള ആശയത്തെ ''ട്വീറ്റ്‌സ്'' (''tweets'') എന്ന് വിളിക്കുന്നു.280 അക്ഷരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കാൻ പറ്റില്ല എന്നതാണ് ട്വിറ്ററിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത. [[എസ്.എം.എസ്.]] ഉപയോഗിച്ചും ട്വിറ്റർ വെബ്‌സൈറ്റിലേക്ക് സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കുന്നതിനു സാധിക്കും. നമ്മൾ വായിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവരെ followers എന്നും നമ്മുടെ അപ്ഡേറ്റ് വായിക്കുന്നവരെ following എന്നും പറയുന്നു. നമ്മൾ എന്തെങ്കിലും അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്താൽ അത് നമ്മെ follow ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരുടെ പ്രൊഫൈലിലും ഒരേ സമയം വരുന്നു.ഇന്ന് ട്വിറ്റർ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വേഗം വളരുന്ന വെബ് സൈറ്റുകളിൽ ഒന്നാണ്. 2015 മെയിലെ കണക്കു പ്രകാരം 50 കോടി ഉപയോഗക്താക്കൾ ഉള്ള ട്വിറ്ററിനു 33.2 കോടി സ്ഥിരം ഉപയോക്താക്കളാണുള്ളത്. അമേരിക്കൻ ഗായികയായ [[കാറ്റി പെറി]]യ്ക്കാണ് ട്വിറ്ററിൽ ഏറ്റവും അധികം ഫോളോവേഴ്സ് ഉള്ളത്. 10 കോടിയിലധികം ഫോളോവേഴ്സാണ് കാറ്റി പെറിയ്ക്കുള്ളത്. [[ജസ്റ്റിൻ ബീബർ|ജസ്റ്റിൻ ബീബറും]] ബാരാക് ഒബാമയും രണ്ടും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങളിൽ. പല സ്ഥാപനങ്ങളും ഇപ്പോൾ ട്വിറ്റെർ സേവനങ്ങൾ ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. == സവിശേഷതകൾ == (http://twitter.com) രൂപകല്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്,മറ്റുള്ള സമാന സോഷ്യൽനെറ്റ്വർക്കിങ്ങ് സൈറ്റുകൾ പോലെ ട്വിറ്റർ പേജും മറ്റുള്ളവരുടെ പേജുമായി കൂട്ടിയിണക്കാം.ഓരോ ചങ്ങാതിമാർക്കുമായി പ്രത്യേകമായി സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്‌ മെച്ചം.സുഹ്രുത്തുക്കളുടെ സന്ദേശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പുതിയത് നമ്മുടെ പേജിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.ഒബാമ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ട്വിറ്റർ സമർഥമായി ഉപയോഗിച്ച് വോട്ടർമാരുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തിയിരുന്നു.ട്വിറ്റർ അറിയപ്പെടുന്നത് SMS of Internet എന്നാണ്‌. വ്യകതികൾ മാത്രമല്ല പത്രമാസികകളും സന്നദ്ധസംഘടനകളും വ്യവസായ വാണിജ്യസ്ഥാപങ്ങളും ട്വിറ്റർ സേവനം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.ട്വിറ്ററിൽ ഒരു വ്യക്തിയെയോ സ്ഥാപനത്തെയോ പരാമർശിക്കണമെങ്കിൽ @#തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉചിതമായി ഉപയോഗിക്കാം. == ഇന്ത്യയിൽ == 2008 നവംബർ 26 ലെ മുംബൈ തീവ്രവാദി ആക്രമണ സമയത്ത് ട്വിറ്റെർ പല പ്രധാന വാർത്തകളും ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ പിന്തുടരുന്ന വ്യക്തി പ്രധാന മന്ത്രി[[നരേന്ദ്ര മോഡി]] ആണ്. [[ബോളിവുഡ്]] നടൻ [[അമിതാബ് ബച്ചൻ]] രണ്ടാമതും ബോളിവുഡ് നടൻ [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]] മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്.<ref>http://www.thehindu.com/news/national/modi-beats-srk-to-become-second-most-followed-indian-on-twitter/article8114256.ece</ref> == ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ പിന്തുടരുന്ന ഇന്ത്യക്കാർ == * 1 [[നരേന്ദ്ര മോഡി]]:3,141,526 * 2 [[അമിതാബ് ബച്ചൻ]]:26,949,105 * 3 [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]]:25,101,641 * 4 [[സൽമാൻ ഖാൻ]]:23,008,528 * 5 [[ആമിർ ഖാൻ]]:20,880,968 * 6 [[ദീപിക പദുകോൺ|ദീപിക പദുകോൺ]]:18,498,513 * 7 പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസ്:18,113,458 * 8 [[അക്ഷയ് കുമാർ]]:17,754,010 * 9 [[പ്രിയങ്ക ചോപ്ര]]:17,410,521 * 10 [[ഋത്വിക് റോഷൻ]]:17,360,218 == എക്സ് == സമൂഹമാധ്യമമായ ട്വിറ്ററിൻ്റെ പേരും ലോഗോയും മാറ്റി ഉടമ ഇലോൺ മസ്ക്. എക്സ് എന്നാണ് കമ്പനിയുടെ പുതിയ പേര്. എക്സ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരമാണ് ലോഗോ. ഇതോടെ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ജനപ്രിയമായ അടയാളമുദ്രയായിരുന്ന നീലക്കിളി ഔദ്യോഗികമായി വിടവാങ്ങി. എല്ലാ കിളികളോടും വിട പറയുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2023 ജൂലൈ 23നാണ് പുതിയ ലോഗോ പുറത്തിറക്കുമെന്ന് മസ്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. എക്സ് എന്ന അക്ഷരം ഉപയോഗിച്ച് ലോഗോ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ മസ്ക് ഫോളോവർമാരോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. തുടർന്ന് അമേരിക്കയിലെ വസ്ത്രനിർമ്മാണ കമ്പനിയായ ട്വിൻ ബിർച്ച് സഹസ്ഥാപകൻ സേയർ മെറിറ്റ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ലോഗോ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോ ആയി സ്വീകരിച്ചു. ഇലോൺ മസ്ക് തൻ്റെ ട്വിറ്റർ പ്രൊഫൈൽ ചിത്രം എക്സാക്കി മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് എക്സ് ലോഗോ കമ്പനിയുടെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് ട്വിറ്റർ സി.ഇ.ഒ ലിൻഡ യാകരിനോ. പിന്നീട് പുതിയ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക അക്കൗണ്ടുകളിലെല്ലാം നീലക്കിളിയെ മാറ്റി പകരം പുതിയ ലോഗോ അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തു. ഗൂഗിൾ പ്ലേ സ്റ്റോറിലും ആപ്പിളിൻ്റെ ആപ്പ് സ്റ്റോറിലും ഇതിനകം ലോഗോ മാറിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കമ്പനിയുടെ പേര് എക്സ്.കോർപ്പ് എന്നാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. മസ്കിൻ്റെ കമ്പനിയായ എക്സ്.കോം ഇപ്പോൾ ട്വിറ്ററാണ് പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത്. ട്വീറ്റ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ട്വിറ്റർ അനുബന്ധ പദങ്ങളും എക്സ്വത്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് മസ്ക് വെളിപ്പെടുത്തി. 1999-ൽ മസ്കിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ഓൺലൈൻ ബാങ്കാണ് എക്സ്.കോം പിന്നീട് കൈവിട്ട് പോയ വെബ്സൈറ്റ് അടുത്ത കാലത്താണ് അദ്ദേഹം തിരിച്ചെടുത്തത്. സ്പേയിസ് എക്സ്, എക്സ്.എ.ഐ തുടങ്ങിയ മസ്കിൻ്റെ മറ്റ് സംരഭങ്ങളിലും എക്സിന് മുഖ്യസ്ഥാനമാണ് ഉള്ളത്. സ്പേയിസ് എക്സ്, സ്റ്റാർലിങ്ക്, എക്സ്.എ.ഐ എന്നീ കമ്പനികളുടെ ലോഗോയും എക്സിൻ്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/07/24/technology/twitter-x-elon-musk.html From twitter to x]</ref> ''' ട്വിറ്ററിൻ്റെ അഞ്ചാമത്തെ ലോഗോ ''' 2006-ൽ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ ട്വിറ്ററിൻ്റെ അഞ്ചാമത്തെ ലോഗോയാണ് എക്സ്. തുടക്കത്തിൽ പച്ച ലോഗോയായിരുന്നത് 2006-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ ട്വിറ്റർ എന്ന നീല അക്ഷരങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നു. ലാറി എന്ന നീലപക്ഷി ലോഗോയിൽ വന്നത് 2010ൽ. 2012-ൽ ട്വിറ്റർ എന്ന എഴുത്ത് മാറ്റി ലാറി എന്ന നീലക്കിളിയെ പരിഷ്കരിച്ച് പുതിയ ലോഗോ സൃഷ്ടിച്ചു. 2012 മുതൽ 2023 വരെയുള്ള ട്വിറ്ററിൻ്റെ സുവർണകാലത്തെ അടയാളപ്പെടുന്ന പക്ഷിയാണ് ലാറി എന്ന നീലക്കിളി.<ref>[https://www.businesstoday.in/technology/news/story/twitter-x-pires-new-logo-takes-over-twitter-page-and-brand-391003-2023-07-24 New logo appears on twitter page]</ref> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wiktionary|twitter}} {{commonscat|Twitter}} * [http://twitter.com/ Twitter] * [http://obvious.com/ Obvious], Creators of Twitter * [http://www.quantcast.com/twitter.com#demographics 2009 Twitter Demographics and Statistics Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011235536/http://www.quantcast.com/twitter.com#demographics |date=2010-10-11 }} * [http://www.sarafannoeradio.org/novosti/222-twitter-client.html Twitter clients] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306015356/http://www.sarafannoeradio.org/novosti/222-twitter-client.html |date=2010-03-06 }} [[വർഗ്ഗം:വെബ്സൈറ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ബ്രാൻഡുകൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ന്യൂ യോർക്ക് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ ലിസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കമ്പനികൾ]] 6wwku4uqoey9060r3vrfya0swkz1ifa 4682608 4682605 2026-11-03T23:13:03Z DogandPerson85910 210821 [[Special:Contributions/DogandPerson85910|DogandPerson85910]] ([[User talk:DogandPerson85910|സംവാദം]]) ചെയ്ത നാൾപ്പതിപ്പ് [[Special:Diff/4682605|4682605]] നീക്കം ചെയ്യുന്നു 4682608 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Twitter}} {{Infobox dot-com company | name = എക്സ് (ട്വിറ്റർ) | logo = X logo 2023.svg | logo_size = 150px | logo_caption = Logo used since July 2023 | collapsible = yes | collapsetext = Screenshot | screenshot = Twitter_(login,signup_page).jpg | screenshot size = 260px | caption = The login/sign up page of Twitter in November 2016 | founder = [[Jack Dorsey]]<br />[[Noah Glass (Twitter)|Noah Glass]]<br />[[Biz Stone]]<br />[[Evan Williams (Internet entrepreneur)|Evan Williams]] | key_people = {{ubl|[[Omid Kordestani]] {{small|(Executive Chairman)}}|[[Jack Dorsey]] {{small|(CEO)}}}} | industry = [[Internet]] | revenue = {{gain}} US$2.52 billion (2016)<ref name=fy>{{Cite news| author= Jeremy Quittner | title=Twitter Balance Sheet | date=October 3, 2013 | url=https://www.google.com/finance?q=NYSE%3ATWTR&fstype=ii&ei=qzRgU8CuL4mSqwHgRg | publisher =Google | accessdate = November 14, 2013}}</ref> | net_income = {{loss}} US$-456 million (2016)<ref name=fy/> | num_employees = 3,898 (2016)<ref>{{cite web |accessdate=May 2, 2014 |url=https://about.twitter.com/company |title=Twitter Company Info |publisher=Twitter |date=February 6, 2015 |archive-date=2015-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |url-status=dead }}</ref> | url = {{Official URL}} | registration = Required to post, follow, or be followed | language = [[Multilingualism|Multilingual]] | company_type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{NYSE|TWTR}} | foundation = {{Start date and age|2006|03|21}} | location_city = San Francisco, California | location_country = U.S.<ref>{{cite web|url=https://about.twitter.com/company|title=About Twitter, Inc.|access-date=2016-02-04|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company|url-status=dead}}</ref> |coordinates={{coord|37.7768|-122.4166|display=inline,title}} | area_served = Worldwide | subsid = [[Vine (software)|Vine]]<br />[[Periscope (app)|Periscope]] | programming_language = [[Java (programming language)|Java]],<ref name="infoq-jvm"/><ref name="Twitter coding"/> [[Ruby (programming language)|Ruby]],<ref name="infoq-jvm"/> [[Scala (programming language)|Scala]],<ref name="infoq-jvm"/> [[JavaScript]]<ref name="infoq-jvm">{{cite web |first=Charles |last=Humble |title=Twitter Shifting More Code to JVM, Citing Performance and Encapsulation As Primary Drivers |date=July 4, 2011 |work=InfoQ |accessdate=January 15, 2013 |url=http://www.infoq.com/articles/twitter-java-use}}</ref> | website_type = [[News]] and [[social network service]] | num_users = 319 million active users (2016)<ref name="Twitter">{{cite web|url=https://about.twitter.com/company|title=About Twitter, Inc.|publisher=Twitter|access-date=2016-02-04|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company|url-status=dead}}</ref> | launch_date = {{Start date|2006|07|15}}<ref name=launch /> | current_status = Active }} '''എക്സ്''' (മുമ്പ് '''ട്വിറ്റർ''') എന്നത് അതിന്റെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സൗജന്യമായി ''ട്വീറ്റ്‌സ്'' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മൊബൈൽ ഹ്രസ്വസന്ദേശങ്ങളുടെയത്ര ചെറിയ വാക്കുകളിലൂടെയുള്ള വിവരം പങ്കുവെയ്ക്കാനുള്ളതും മറ്റു ഉപയോക്താക്കൾ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്ത സന്ദേശങ്ങൾ വായിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സോഷ്യൽ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗ് മൈക്രോ ബ്ലോഗിംഗ് വെബ്‌സൈറ്റ് ആണ്‌. 2006-ൽ [[ജാക്ക് ഡോസേ]] ആണ്‌ അമേരിക്കയിലെ [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]] ആസ്ഥാനമായി ട്വിറ്റർ എന്ന സംരംഭത്തിന്‌ തുടക്കം കുറിച്ചത്. ''നിങ്ങളിപ്പോൾ ചെയ്യുന്നതെന്താണെന്ന് സുഹൃത്തുക്കളെ അറിയിക്കുക'' എന്ന ശൈലിയാണ്‌ ട്വിറ്റർ. ഇതിൽ നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന 280 അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ള ആശയത്തെ ''ട്വീറ്റ്‌സ്'' (''tweets'') എന്ന് വിളിക്കുന്നു.280 അക്ഷരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കാൻ പറ്റില്ല എന്നതാണ് ട്വിറ്ററിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത. [[എസ്.എം.എസ്.]] ഉപയോഗിച്ചും ട്വിറ്റർ വെബ്‌സൈറ്റിലേക്ക് സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കുന്നതിനു സാധിക്കും. നമ്മൾ വായിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവരെ followers എന്നും നമ്മുടെ അപ്ഡേറ്റ് വായിക്കുന്നവരെ following എന്നും പറയുന്നു. നമ്മൾ എന്തെങ്കിലും അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്താൽ അത് നമ്മെ follow ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരുടെ പ്രൊഫൈലിലും ഒരേ സമയം വരുന്നു.ഇന്ന് ട്വിറ്റർ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വേഗം വളരുന്ന വെബ് സൈറ്റുകളിൽ ഒന്നാണ്. 2015 മെയിലെ കണക്കു പ്രകാരം 50 കോടി ഉപയോഗക്താക്കൾ ഉള്ള ട്വിറ്ററിനു 33.2 കോടി സ്ഥിരം ഉപയോക്താക്കളാണുള്ളത്. അമേരിക്കൻ ഗായികയായ [[കാറ്റി പെറി]]യ്ക്കാണ് ട്വിറ്ററിൽ ഏറ്റവും അധികം ഫോളോവേഴ്സ് ഉള്ളത്. 10 കോടിയിലധികം ഫോളോവേഴ്സാണ് കാറ്റി പെറിയ്ക്കുള്ളത്. [[ജസ്റ്റിൻ ബീബർ|ജസ്റ്റിൻ ബീബറും]] ബാരാക് ഒബാമയും രണ്ടും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങളിൽ. പല സ്ഥാപനങ്ങളും ഇപ്പോൾ ട്വിറ്റെർ സേവനങ്ങൾ ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. == സവിശേഷതകൾ == (http://twitter.com) രൂപകല്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്,മറ്റുള്ള സമാന സോഷ്യൽനെറ്റ്വർക്കിങ്ങ് സൈറ്റുകൾ പോലെ ട്വിറ്റർ പേജും മറ്റുള്ളവരുടെ പേജുമായി കൂട്ടിയിണക്കാം.ഓരോ ചങ്ങാതിമാർക്കുമായി പ്രത്യേകമായി സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്‌ മെച്ചം.സുഹ്രുത്തുക്കളുടെ സന്ദേശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പുതിയത് നമ്മുടെ പേജിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.ഒബാമ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ട്വിറ്റർ സമർഥമായി ഉപയോഗിച്ച് വോട്ടർമാരുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തിയിരുന്നു.ട്വിറ്റർ അറിയപ്പെടുന്നത് SMS of Internet എന്നാണ്‌. വ്യകതികൾ മാത്രമല്ല പത്രമാസികകളും സന്നദ്ധസംഘടനകളും വ്യവസായ വാണിജ്യസ്ഥാപങ്ങളും ട്വിറ്റർ സേവനം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.ട്വിറ്ററിൽ ഒരു വ്യക്തിയെയോ സ്ഥാപനത്തെയോ പരാമർശിക്കണമെങ്കിൽ @#തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉചിതമായി ഉപയോഗിക്കാം. == ഇന്ത്യയിൽ == 2008 നവംബർ 26 ലെ മുംബൈ തീവ്രവാദി ആക്രമണ സമയത്ത് ട്വിറ്റെർ പല പ്രധാന വാർത്തകളും ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ പിന്തുടരുന്ന വ്യക്തി പ്രധാന മന്ത്രി[[നരേന്ദ്ര മോഡി]] ആണ്. [[ബോളിവുഡ്]] നടൻ [[അമിതാബ് ബച്ചൻ]] രണ്ടാമതും ബോളിവുഡ് നടൻ [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]] മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്.<ref>http://www.thehindu.com/news/national/modi-beats-srk-to-become-second-most-followed-indian-on-twitter/article8114256.ece</ref> == ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ പിന്തുടരുന്ന ഇന്ത്യക്കാർ == * 1 [[നരേന്ദ്ര മോഡി]]:3,141,526 * 2 [[അമിതാബ് ബച്ചൻ]]:26,949,105 * 3 [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]]:25,101,641 * 4 [[സൽമാൻ ഖാൻ]]:23,008,528 * 5 [[ആമിർ ഖാൻ]]:20,880,968 * 6 [[ദീപിക പദുകോൺ|ദീപിക പദുകോൺ]]:18,498,513 * 7 പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസ്:18,113,458 * 8 [[അക്ഷയ് കുമാർ]]:17,754,010 * 9 [[പ്രിയങ്ക ചോപ്ര]]:17,410,521 * 10 [[ഋത്വിക് റോഷൻ]]:17,360,218 == എക്സ് == സമൂഹമാധ്യമമായ ട്വിറ്ററിൻ്റെ പേരും ലോഗോയും മാറ്റി ഉടമ ഇലോൺ മസ്ക്. എക്സ് എന്നാണ് കമ്പനിയുടെ പുതിയ പേര്. എക്സ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരമാണ് ലോഗോ. ഇതോടെ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ജനപ്രിയമായ അടയാളമുദ്രയായിരുന്ന നീലക്കിളി ഔദ്യോഗികമായി വിടവാങ്ങി. എല്ലാ കിളികളോടും വിട പറയുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2023 ജൂലൈ 23നാണ് പുതിയ ലോഗോ പുറത്തിറക്കുമെന്ന് മസ്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. എക്സ് എന്ന അക്ഷരം ഉപയോഗിച്ച് ലോഗോ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ മസ്ക് ഫോളോവർമാരോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. തുടർന്ന് അമേരിക്കയിലെ വസ്ത്രനിർമ്മാണ കമ്പനിയായ ട്വിൻ ബിർച്ച് സഹസ്ഥാപകൻ സേയർ മെറിറ്റ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ലോഗോ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോ ആയി സ്വീകരിച്ചു. ഇലോൺ മസ്ക് തൻ്റെ ട്വിറ്റർ പ്രൊഫൈൽ ചിത്രം എക്സാക്കി മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് എക്സ് ലോഗോ കമ്പനിയുടെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് ട്വിറ്റർ സി.ഇ.ഒ ലിൻഡ യാകരിനോ. പിന്നീട് പുതിയ ട്വിറ്ററിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക അക്കൗണ്ടുകളിലെല്ലാം നീലക്കിളിയെ മാറ്റി പകരം പുതിയ ലോഗോ അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തു. ഗൂഗിൾ പ്ലേ സ്റ്റോറിലും ആപ്പിളിൻ്റെ ആപ്പ് സ്റ്റോറിലും ഇതിനകം ലോഗോ മാറിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കമ്പനിയുടെ പേര് എക്സ്.കോർപ്പ് എന്നാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. മസ്കിൻ്റെ കമ്പനിയായ എക്സ്.കോം ഇപ്പോൾ ട്വിറ്ററാണ് പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത്. ട്വീറ്റ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ട്വിറ്റർ അനുബന്ധ പദങ്ങളും എക്സ്വത്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് മസ്ക് വെളിപ്പെടുത്തി. 1999-ൽ മസ്കിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ഓൺലൈൻ ബാങ്കാണ് എക്സ്.കോം പിന്നീട് കൈവിട്ട് പോയ വെബ്സൈറ്റ് അടുത്ത കാലത്താണ് അദ്ദേഹം തിരിച്ചെടുത്തത്. സ്പേയിസ് എക്സ്, എക്സ്.എ.ഐ തുടങ്ങിയ മസ്കിൻ്റെ മറ്റ് സംരഭങ്ങളിലും എക്സിന് മുഖ്യസ്ഥാനമാണ് ഉള്ളത്. സ്പേയിസ് എക്സ്, സ്റ്റാർലിങ്ക്, എക്സ്.എ.ഐ എന്നീ കമ്പനികളുടെ ലോഗോയും എക്സിൻ്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/07/24/technology/twitter-x-elon-musk.html From twitter to x]</ref> ''' ട്വിറ്ററിൻ്റെ അഞ്ചാമത്തെ ലോഗോ ''' 2006-ൽ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ ട്വിറ്ററിൻ്റെ അഞ്ചാമത്തെ ലോഗോയാണ് എക്സ്. തുടക്കത്തിൽ പച്ച ലോഗോയായിരുന്നത് 2006-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ ട്വിറ്റർ എന്ന നീല അക്ഷരങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നു. ലാറി എന്ന നീലപക്ഷി ലോഗോയിൽ വന്നത് 2010ൽ. 2012-ൽ ട്വിറ്റർ എന്ന എഴുത്ത് മാറ്റി ലാറി എന്ന നീലക്കിളിയെ പരിഷ്കരിച്ച് പുതിയ ലോഗോ സൃഷ്ടിച്ചു. 2012 മുതൽ 2023 വരെയുള്ള ട്വിറ്ററിൻ്റെ സുവർണകാലത്തെ അടയാളപ്പെടുന്ന പക്ഷിയാണ് ലാറി എന്ന നീലക്കിളി.<ref>[https://www.businesstoday.in/technology/news/story/twitter-x-pires-new-logo-takes-over-twitter-page-and-brand-391003-2023-07-24 New logo appears on twitter page]</ref> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wiktionary|twitter}} {{commonscat|Twitter}} * [http://twitter.com/ Twitter] * [http://obvious.com/ Obvious], Creators of Twitter * [http://www.quantcast.com/twitter.com#demographics 2009 Twitter Demographics and Statistics Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011235536/http://www.quantcast.com/twitter.com#demographics |date=2010-10-11 }} * [http://www.sarafannoeradio.org/novosti/222-twitter-client.html Twitter clients] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306015356/http://www.sarafannoeradio.org/novosti/222-twitter-client.html |date=2010-03-06 }} [[വർഗ്ഗം:വെബ്സൈറ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ബ്രാൻഡുകൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ന്യൂ യോർക്ക് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ ലിസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കമ്പനികൾ]] 9vpmxiby4ygdyfzlvu2vd4gx6bfyghi കംബോഡിയൻ റീൽ 0 67453 4682743 3627348 2026-11-04T10:02:57Z CommonsDelinker 756 "Cambodian_Reil.jpg" നീക്കം ചെയ്യുന്നു, [[c:User:Krd|Krd]] എന്ന കാര്യനിർവ്വാഹകൻ അത് കോമൺസിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാരണം: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Banknotes of Cambodia|]]. 4682743 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cambodian riel}} {{Infobox Currency | currency_name_in_local = {{Unicode|រៀល}} <small>{{In lang|km}}</small> | image_1 = | image_title_1 = Various riel notes from 2000 | iso_code = KHR | using_countries = {{KHM}} (alongside the [[United States dollar|U.S. dollar]]) | inflation_rate = 4.7% | inflation_source_date = ''[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html The World Factbook]'', 2006 est. | subunit_ratio_1 = 1/10 | subunit_name_1 = kak | subunit_ratio_2 = 1/100 | subunit_name_2 = sen | symbol = [[പ്രമാണം:Cambriel.svg|10px]] | rarely_used_coins = 50, 100, 200, 500 riel | frequently_used_banknotes = 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10&nbsp;000 riel | rarely_used_banknotes = 50, 20&nbsp;000, 50&nbsp;000, 100&nbsp;000 riel | issuing_authority = [[National Bank of Cambodia]] | issuing_authority_website = nbc.org.kh }} [[കംബോഡിയ|കംബോഡിയയിൽ]] [[1980]] [[ഏപ്രിൽ 1]] മുതൽ നിലവിലുള്ള നാണയമാണ്‌ '''റീൽ''' ([[ഖെമെർ ‍ഭാഷ|ഖെമെർ]]: រៀល, ചിഹ്നം ៛ ഐ.എസ്.ഒ കോഡ്:KHR<ref>http://unicode.org/cldr/data/common/main/ml.xml{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>). ഇവിടെ [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡോളർ|അമേരിക്കൻ ഡോളറും]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=13 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-01 |archive-date=2006-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208100605/http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=13 |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ തായ്‌ലാന്റ് അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിൽ [[തായ് ബാത്ത്|തായ് ബാത്തും]] ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഒരു റീൽ പത്ത് ''കാക്'' അല്ലെങ്കിൽ 100 ''സെൻ'' ആയാണ്‌ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നത്. നേരത്തേ 1953 മുതൽ [[1975]] [[മെയ്]] വരെ റീൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. [[ഖെമർ റൂഷ്]] ഭരണകാലത്ത് (1975-1980) നാണയങ്ങൾ നിരോധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. == വിനിമയ നിരക്ക് == 2009 മെയ് മാസത്തെ വിനിമയ നിരക്കനുസരിച്ച് ഒരു [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡോളർ|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]] 4,153.85 റീലിനും ഒരു [[ഇന്ത്യൻ രൂപ]] 83.63 റീലിനും തുല്യമാണ്<ref>[http://finance.yahoo.com/currency/convert?amt=1&from=USD&to=KHR&submit=Convert യാഹൂ കറൻസി കൺവെർട്ടർ അമേരിക്കൻ ഡോളർ-റീൽ]</ref> <ref>[http://finance.yahoo.com/currency/convert?amt=1&from=USD&to=INR&from=USD&to=KHR&submit=Convert യാഹൂ കറൻസി കൺവെർട്ടർ ഇന്ത്യൻ രൂപ -റീൽ]</ref> == അവലംബം == <references/> {{Econ-stub}} {{ഏഷ്യയിലെ നാണയങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ നാണയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കംബോഡിയയുടെ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം]] k7bx7vf11xdu0zaaosyenl842lmidyn കാൽക്ക-ഷിംല മലയോര തീവണ്ടിപ്പാത 0 68027 4682562 4670890 2026-11-03T17:59:08Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോക പൈതൃക സ്മാരകങ്ങൾ]] നീക്കം ചെയ്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682562 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kalka-Shimla Railway}} {{Infobox World Heritage Site | WHS = കാൽക്ക-ഷിംല മലയോര തീവണ്ടിപ്പാത <br /> [[Mountain Railways of India]] | Image =KSR Steam special at Taradevi 05-02-13 56.jpeg | State Party = {{IND}} | Type = Cultural | Criteria = ii, iv | ID = 944 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|Asia-Pacific]] | Year = 1999 | Session = 23rd | Extension = 2005; 2008 | Link = http://whc.unesco.org/en/list/944 }} [[വടക്കേ ഇന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിലെ]] മലയോരപ്പട്ടണങ്ങളായ [[കാൽക്ക]], [[Shimla|ഷിംല]] എന്നീ നഗരങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മലയോരതീവണ്ടിപ്പാതയാണ് '''കാൽക്ക-ഷിംല പാത''' ('''Kalka-Shimla Railway'''). ഇത് {{RailGauge|2'6"}} വീതിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[narrow gauge railway|നാരോ ഗേജ്]] പാതയാണ്. ഇതിന്റെ 96 കി.മി നീളത്തിലുള്ള പാതയിൽ മനോഹരമായ മലകളുടെയും, കുന്നുകളുടേയും കാഴ്ചകൾ കാണാവുന്നതാണ്. == പ്രത്യേകതകൾ == [[ചിത്രം:Kalka-Shimla Train, Solan Station 100.jpg|thumb|300px|Ordinary local train halts at the [[Solan]] Station]] ഓഗസ്റ്റ് 2007 ൽ ഭാരതസർക്കാർ ഇതിനെ പൈതൃക സ്മാരകമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200708130322.htm| title=HP declares Kalka-Shimla railway as 'heritage' property| date=[[2007-08-13]]| publisher=The Hindu| accessdate=2007-08-13| 6=| archive-date=2008-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20080927210127/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200708130322.htm| url-status=dead}}</ref> പിന്നീട് സെപ്റ്റംബർ 11 , 2007 ൽ [[UNESCO|യുനേസ്കോ]] അംഗങ്ങൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കുകയും ഇതിൻ [[World Heritage Site|ലോകപൈതൃകസ്മാരകം]] ആക്കുന്നതിനുള്ള പരിശോധനകൾ നടത്തി. ജൂലൈ 7, 2008 ന് ഇതിനെ ലോകപൈതൃക സ്മാരകമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു . <ref>{{cite news | work=The Hindu Business Line | url=http://www.thehindubusinessline.com/2008/07/09/stories/2008070951530700.htm | title=Kalka-Shimla Railway makes it to Unesco’s World Heritage list | date=2008-07-09 | accessdate=2008-07-10}} </ref> ഇത് [[Darjeeling Himalayan Railway|ഡാർജിലിംഗ് മലയോരപാത]], [[Nilgiri Mountain Railway|നീലഗീരി മലയോരപ്പാത]], [[Chhatrapati Shivaji Terminus|ഛത്രപതി ശിവാജി ടെർമിനസ്]] എന്നിവക്ക് ശേഷം നാലാമത്തെ [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ]] ലോകപൈതൃകസ്മാരകമാണ് <ref>http://www.outlookindia.com/pti_print.asp?id=494079 {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ട്രെയിനുകൾ == ഈ പാതയിൽ ഓടുന്ന ട്രെയിനുകൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്. * ശിവാലിക് ഡിലക്സ് എക്സ്പ്രസ്സ് - Shivalik Deluxe Express * ഹിമാലയ ക്യൂൻ - Himalayan Queen * റെയിൽ കാർ -Rail Car * മറ്റ് ചെറിയ ലോകൽ ട്രെയിനുകൾ - Other Local trains == ഇത്കൂടി കാണുക == * [[Mountain railways of India|ഇന്ത്യയിലെ മലയോരതീവണ്ടിപ്പാതകൾ]] == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons|Category:Kalka-Shimla Railway|Kalka-Shimla Railway}} * http://hill-stations-india.com/hill-trains-india/kalka-shimla-railway.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125030813/http://www.hill-stations-india.com/hill-trains-india/kalka-shimla-railway.html |date=2009-01-25 }} * http://www.luxury-train-travel-tours-india.com/hill-trains-in-india/kalka-shimla-railway.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217165302/http://www.luxury-train-travel-tours-india.com/hill-trains-in-india/kalka-shimla-railway.html |date=2009-02-17 }} * http://www.tribuneindia.com/2003/20031104/himachal.htm#1 * http://www.shimla-travel.com/shimla_railway.shtml * http://www.indianadventureportal.com/trains/kalka-shimla-toy-train.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123225650/http://www.indianadventureportal.com/trains/kalka-shimla-toy-train.html |date=2009-01-23 }} * http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=214&page=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110020624/http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=214&page=1 |date=2006-11-10 }} * http://www.pearcedale.com/c&b/DL.html#indi * http://mikes.railhistory.railfan.net/r019.html * [http://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm Article in The Tribune] * [http://www.toshaliroyalview.com/shimla/travel-guide/kalka-shimla-railway-track/ Article on Kalka Shimla Rail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103055717/http://www.toshaliroyalview.com/shimla/travel-guide/kalka-shimla-railway-track/ |date=2008-11-03 }} * International Working Steam [http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609212632/http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm |date=2007-06-09 }} {{coord missing|India}} {{Template:Indian Railways}} {{World Heritage Sites in India}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മലയോര തീവണ്ടിപ്പാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഷിംല]] [[zh:科纳尔克]] exnqnkp97flxztxojsv56rshxgtu5t6 നിക്കോള ടെസ്‌ല 0 77244 4682616 4680409 2026-11-03T23:26:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682616 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nikola Tesla}}{{Featured article}} {{Infobox Scientist | box_width = 300px | name = നിക്കോള ടെസ്‌ല <br> Nikola Tesla | image = Tesla Sarony.jpg | image_size = 200px | caption = ടെസ്‌ല 1893-ൽ | birth_date = {{Birth date|1856|7|10|df=yes}} | birth_place = സ്മിലിയൻ, [[ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യം]]</br>(ഇന്നത്തെ [[ക്രൊയേഷ്യ|ക്രൊയേഷ്യയിൽ]]) | death_date = {{Death date and age|1943|1|7|1856|7|10|df=yes}} | death_place = [[ന്യൂ യോർക്ക്]], [[യു.എസ്.]] | residence = [[ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യം]] </br>[[ഹംഗറി സാമ്രാജ്യം]] </br>[[ഫ്രാൻസ്]] <br /> [[യു.എസ്.]] | citizenship = [[ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യം]] (1891 വരെ)</br>[[യു.എസ്.]] (1891 മുതൽ) | nationality = | ethnicity = സെർബിയൻ | fields = മെക്കാനിക്കൽ, ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനിയറിംഗ് | workplaces = [[തോമസ് ആൽവാ എഡിസൺ|എഡിസൺ മെഷീൻ വർക്സ്]]</br>[[ടെസ്‌ല ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് & മാനുഫാക്‌ചറിംഗ്]]</br>{{nowrap|[[വെസ്റ്റിംഗ്‌ഹൗസ് ഇലക്ട്രിക് & മാനുഫാക്‌ചറിംഗ്]]}} | alma_mater = | doctoral_advisor = | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[Tesla coil|ടെസ്‌ല കോയിൽ]]</br>[[Tesla turbine|ടെസ്‌ല ടർബൈൻ]]</br>[[Teleforce|ടെലിഫോഴ്സ്]]</br>[[Tesla's oscillator|ടെസ്‌ലയുടെ ഓസിലേറ്റർ]]</br>[[Tesla principle|ടെസ്‌ല തത്വം]]</br>[[Tesla's Egg of Columbus|ടെസ്‌ലയുടെ കൊളമ്പസിന്റെ മുട്ട]]</br>[[പ്രത്യാവർത്തിധാരാ വൈദ്യുതി|പ്രത്യാവർത്തിധാരാ വൈദ്യുതി]]</br>[[Induction motor|ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോർ]]</br>[[Rotating magnetic field|കറങ്ങുന്ന കാന്തികമണ്ഡലം]]</br>[[Wireless technology|വയർലെസ് സാങ്കേതികത]]</br>[[Particle beam weapon|പാർട്ടിക്കിൾ ബീം ആയുധം]]</br>[[Death ray|മരണരശ്മി]]</br>[[Terrestrial stationary waves|ടെറസ്ട്രിയൽ സ്റ്റേഷനറി തരംഗങ്ങൾ]]</br>[[Bifilar coil|ബൈഫിലാർ കോയിൽ]]</br>[[Telegeodynamics|ടെലിജിയോഡൈനാമിക്സ്]]</br>[[Electrogravitics|ഇലക്ട്രോഗ്രാവിറ്റിക്സ്]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = [[ഏൺസ്റ്റ് മാക്ക്]] | influenced = [[ഗാനോ ഡൺ]] | awards = [[എഡിസൺ മെഡൽ]] (1916)<br />[[എലിയട്ട് ക്രെസ്സൺ മെഡൽ]] (1893)<br />[[ജോൺ സ്കോട്ട് മെഡൽ]] (1934) | religion = [[സെർബിയൻ ഓർത്തഡോക്സ്]]<ref>[http://www.teslasociety.com/ntcom.htm Tesla Society. ''Commemoration'']</ref> | signature = | footnotes = }} [[സെർബിയൻ അമേരിക്കക്കാർ|സെർബിയൻ-അമേരിക്കക്കാരനായ]]{{sfn|Burgan|2009|p=9}}<ref>{{cite news|title=Electrical pioneer Tesla honoured|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5167054.stm|publisher=BBC News|accessdate=20 May 2013|date=10 July 2006}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|title=No, Nikola Tesla's Remains Aren't Sparking Devil Worship In Belgrade|date=9 June 2015|url=http://www.rferl.org/content/tesla-remains-sparking-devil-worship-in-belgrade/27062700.html}}</ref> ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു '''നിക്കോള ടെസ്ല (Nikola Tesla) ({{IPAc-en|ˈ|t|ɛ|s|l|ə}};<ref>[http://www.dictionary.com/browse/tesla "Tesla"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> {{IPA-sr|nǐkola têsla|lang}}; {{lang-sr-cyr|Никола Тесла}};''' 10 ജൂലൈ 1856&nbsp;– 7 ജനുവരി 1943).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=soSsLATmZnkC|title=Comprehensive Dictionary of Electrical Engineering 1999|last=Laplante|first=Phillip A.|publisher=Springer|year=1999|isbn=978-3-540-64835-2|page=635}}</ref>[[mechanical engineering|മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന]] അദ്ദേഹമാണ് ഇന്നത്തെ പ്രധാന വൈദ്യുതസമ്പ്രദായമായ [[പ്രത്യാവർത്തിധാരാ വൈദ്യുതി|പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതി]] (AC) വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. ഇതോടെ [[വൈദ്യുതി|വൈദ്യുതിയുടെ]] വ്യാവസായികോപയോഗത്തിന്‌ വഴിയൊരുങ്ങി. ടെസ്‌ലയുടെ പേറ്റന്റുകളും സൈദ്ധാന്തികഗവേഷണങ്ങളുമാണ്‌ ഇന്നത്തെ [[പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതി|പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതോപകരണങ്ങൾക്ക്]] അടിസ്ഥാനം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ <u>എ. സി. മോട്ടോർ</u> കണ്ടുപിടിത്തം രണ്ടാം [[വ്യവസായവിപ്ലവം|വ്യാവസായികവിപ്ലവത്തിന്‌]] വഴിതെളിച്ചു. [[ആസ്ട്രോ-ഹങ്കേറിയൻ സാമ്രാജ്യം|ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ]] ജനിച്ചുവളർന്ന ടെസ്‌ല 1870 -കളിൽ [[എൻജിനീയറിങ്ങ്|എഞ്ചിനീയറിംഗിലും]] [[ഭൗതികശാസ്ത്രം|ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും]] ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം നേടിയതിനുശേഷം 1880-കളുടെ ആദ്യം കോണ്ടിനെന്റൽ എഡിസണിൽ [[ടെലിഫോണി|ടെലിഫോണിയിൽ]] ജോലിചെയ്തുകൊണ്ട് അക്കാലത്തെ നവീനമേഖലയായ [[വൈദ്യുതിവ്യവസായം|വൈദ്യുതോർജ്ജവ്യവസായത്തിൽ]] പ്രായോഗികപരിശീലനം നേടി. 1884-ൽ ടെസ്‌ല [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലേക്ക്]] കുടിയേറുകയും അവിടുത്തെ പൗരനായി മാറുകയും ചെയ്തു. സ്വന്തമായ സംരംഭം തുടങ്ങുന്നതിനുമുൻപ് അദ്ദേഹം കുറച്ചുകാലം [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിലെ]] [[Edison Machine Works|എഡിസൺ മെഷീൻ വർക്‌സിൽ]] ജോലിചെയ്തിരുന്നു. തന്റെ ആശയങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ ആളും അർത്ഥവും ലഭ്യമായതോടെ ടെസ്‌ല പലതരം വൈദ്യുത-യാന്ത്രിക യന്ത്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനായി [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] പരീക്ഷണശാലകളും കമ്പനികളും സ്ഥാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 1888-ൽ [[Westinghouse Electric Corporation|വെസ്റ്റിംഗ്‌ഹൗസ് ഇലക്ട്രിൿ]] ലൈസൻസ് നൽകിയ [[alternating current|പ്രത്യാവർത്തിധാരാ]] (AC) [[induction motor|ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറും]] അനുബന്ധ [[Polyphase system|പോളിഫേസ്]] AC പേറ്റന്റുകളും ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ധാരാളം പണം നേടിക്കൊടുക്കുകയും ആ പേറ്റന്റുകൾ പോളിഫേസ് രീതിയുടെ മൂലക്കല്ലായിമാറുകയും തുടർന്ന് ആ കമ്പനി ആ രീതി പലതരത്തിൽ മാർക്കറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. തനിക്ക് പേറ്റന്റെടുത്ത് വിപണിയിലിറക്കാൻ പറ്റുന്ന കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾക്കായി ടെസ്‌ല യാന്ത്രിക ഓസിലേറ്ററുകൾ/ജനറേറ്ററുകൾ, വൈദ്യുത ഡിസ്ചാർജ് റ്റ്യൂബുകൾ, എക്സ്-റേ ഇമേജിങ്ങ് തുടങ്ങി നിരവധി പരീക്ഷണങ്ങളും പരിശ്രമങ്ങളും നടത്തി. ലോകത്താദ്യമായി അദ്ദേഹം ഒരു വയർലെസ് നിയന്ത്രിത ബോട്ട് ഉണ്ടാക്കി. ഒരു കണ്ടുപിടിത്തക്കാരൻ എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധനായ ടെസ്‌ല പ്രമുഖരെയും കാശുള്ളവരെയും തന്റെ പ്രദർശനങ്ങൾ കാണിക്കുവാൻ തന്റെ പരീക്ഷണശാലയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. പൊതുവേദികളിലെ പ്രസംഗങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സമർത്ഥനായിരുന്നു. 1890-കളിൽ മുഴുവൻ ടെസ്‌ല തന്റെ വയർലസ് ആയി ലൈറ്റിങ്ങിനും ലോകമെങ്ങും വയർലെസ് ആയി വൈദ്യുതിവിതരണത്തിനുമായുള്ള മാർഗങ്ങൾക്കായി ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിലും ഉയർന്ന വോൾട്ടതയിലുമുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ന്യൂയോർക്കിലും [[കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സ്|കൊളറാഡൊ സ്പ്രിങ്‌സിലും]] നടത്തി. 1893-ൽ തന്റെ ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് [[wireless communication|വയർലെസ് വാർത്താവിനിമയത്തിനുള്ള]] സാധ്യതകളെപ്പറ്റി പ്രവചിച്ചു. തന്റെ ഭൂഖണ്ഡാന്തര വയർലെസ് വാർത്താവിനിമയ – വയർലെസ് വൈദ്യുതി സംപ്രേഷണ പദ്ധതിയായ, പണിതീരാത്ത [[Wardenclyffe Tower|വാർഡൻ‌ക്ലിഫ് ടവർ]] പ്രൊജക്ട് ഉപയോഗിച്ച് ഈ ആശയങ്ങൾ പ്രാവർത്തികമാക്കാൻ ടെസ്‌ല ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പണമില്ലാത്തതിനാൽ അതു പൂർത്തിയാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name="tsteslatower">{{cite web|title=Tesla Tower in Shoreham, Suffolk County (Long Island), 1901–17) meant to be the "World Wireless" Broadcasting system|url=http://www.teslasociety.com/teslatower.htm|publisher=Tesla Memorial Society of New York|accessdate=3 June 2012}}</ref> വാർഡൻക്ലിഫിനുശേഷം 1910 -1920 കളിൽ ടെസ്‌ല ധാരാളം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും പലതിലും വിജയിക്കയും ചെയ്തു. പണത്തിന്റെ വലിയഭാഗവും ചെലവഴിച്ചുകഴിഞ്ഞ അദ്ദേഹം [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്കിലെ]] പല ഹോട്ടലുകളിലും താമസിച്ചു, പലതിന്റെയും ബില്ലുകൾ കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല. 1943 ജനുവരിയിൽ [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു.<ref>{{cite book|last=O'Shei|first=Tim|title=Marconi and Tesla: Pioneers of Radio Communication|url=https://archive.org/details/marconiteslapion0000oshe|year=2008|publisher=MyReportLinks.com Books|isbn=978-1-59845-076-7|page=[https://archive.org/details/marconiteslapion0000oshe/page/106 106]}}</ref> മരണത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ പലതും വിസ്മൃതിയിലായി. 1960 -ൽ [[magnetic flux density|മാഗ്നറ്റിൿ ഫ്ലക്സ് ഡെൻസിറ്റിയുടെ]] [[SI unit|എസ് ഐ യൂണിറ്റ്]] ആയി [[General Conference on Weights and Measures|അളവുതൂക്കങ്ങൾക്കായുള്ള അന്താരാഷ്ട്രയോഗം]] [[tesla (unit)|ടെസ്‌ല]] എന്ന പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം തെരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>{{cite web|title=Welcome to the Tesla Memorial Society of New York Website|url=http://www.teslasociety.com/mri_digest.htm |publisher=Tesla Memorial Society of New York|accessdate=3 June 2012}}</ref> 1990 -നു ശേഷം ടെസ്‌ലയുടെ പേരിനും സംഭാവനകൾക്കും പുത്തൻ ഉണർവ് ഉണ്ടായി .<ref>{{harvnb|Van Riper|2011|p=150}}</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == [[File:Nikola Tesla Memorial Center.JPG|thumb|[[Smiljan|സ്മിൽജാനിലുള്ള]], (ഇപ്പോൾ [[Croatia|ക്രൊയേഷ്യയിൽ]]) ടെസ്‌ല ജനിച്ചവീട് (പാരീഷ് ഹാൾ) പുതുക്കിനിർമ്മിച്ചത്, ഒപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് വികാരിയായിരുന്ന പള്ളിയും. [[Yugoslav Wars|യൂഗോസ്ലാവിയ യുദ്ധങ്ങളുടെ]] കാലത്ത് നിരവധി കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് തീപിടിച്ച് വലിയതോതിൽ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവ പുതുക്കിപ്പണിത് 2006-ൽ തുറന്നുകൊടുത്തു.<ref name="tsbirthplace"/>]] [[File:Nikola Tesla birth certificate.png|thumb|upright|ടെസ്‌ലയുടെ ജ്ഞാനസ്നാനക്കുറിപ്പ്, 1856 ജൂൺ 28]] [[Austrian Empire|ആസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] (ഇന്നത്തെ [[Croatia|ക്രൊയേഷ്യ]]) [[Lika|ലിക്ക]] കൗണ്ടിയിലെ [[സ്മിൽജാൻ]] ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു [[Serbs|സെർബ്]] വംശജനായി 1856 ജൂലൈ 10 -ന് നിക്കോള ടെസ്‌ല ജനിച്ചു.{{sfn|Cheney|Uth|Glenn|1999|p=143}}{{sfn|O'Neill|2007|pp=9, 12}} അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് മിലൂട്ടിൻ ടെസ്‌ല (1819–1879){{sfn|Carlson|2013|p=14}} [[Eastern Orthodox Church|പൗരസ്ത്യ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിലെ]] ഒരു പുരോഹിതനായിരുന്നു.{{sfn|Dommermuth-Costa|1994|p=12|loc="Milutin, Nikola's father, was a well-educated priest of the Serbian Orthodox Church."}}{{sfn|Cheney|2011|p=25|loc="The tiny house in which he was born stood next to the Serbian Orthodox Church presided over by his father, the Reverend Milutin Tesla, who sometimes wrote articles under the nom-de-plume 'Man of Justice'"}}{{sfn|Carlson|2013|p=14|loc="Following a reprimand at school for not keeping his brass buttons polished, he quit and instead chose to become a priest in the Serbian Orthodox Church"}}{{sfn|Burgan|2009|p=17|loc="Nikola's father, Milutin was a Serbian Orthodox priest and had been sent to Smiljan by his church."}} അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയായ ഡ്യൂക ടെസ്‌ലയും (1822–1892) ഒരു ഓർത്തോഡോക്സ് പുരോഹിതന്റെ തന്നെ മകളായിരുന്നു.{{sfn|O'Neill|1944|p=10}} കരകൗശലരീതിയിലുള്ള വസ്തുക്കളും യാന്ത്രിക ഉപകരണങ്ങളും ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന അവർക്ക് [[Serbian epic poetry|പുരാണ സെർബിയൻ കവിതകൾ]] മനഃപാഠമായിരുന്നു. അവർക്ക് ഒരിക്കലും ഔപചാരികവിദ്യാഭ്യാസം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. തന്റെ [[eidetic memory|അപാരമായ ഓർമ്മശക്തിയുടെയും]] സൃഷ്ടിപരമായ കഴിവുകളുടെയും കാരണം അമ്മയുടെ ജീനും സ്വാധീനവും ആണെന്ന് ടെസ്‌ല പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Cheney|2001}}{{sfn|Seifer|2001|p=7}} ടെസ്‌ലയുടെ പൂർവ്വികർ [[മൊണ്ടിനെഗ്രോ|മോണ്ടിനിഗ്രോയ്ക്ക്]] സമീപത്തുള്ള പശ്ചിമ സെർബിയയിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു.{{sfn|O'Neill|1944|p=12}} അഞ്ചുമക്കളിൽ നാലാമത്തവൻ ആയിരുന്നു ടെസ്‌ല. ടെസ്‌ലയ്ക്ക് അഞ്ചുവയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഒരു [[കുതിര]]സവാരി അപകടത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട മുതിർന്ന സഹോദരനായ ഡൈനെ(Dane)ക്കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിനു മൂന്നുസഹോദരിമാർ (മിൽക്ക - Milka, ആഞ്ജലീന - Angelina - മേരിക്ക - Marica) കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Carlson|2013|p=21}} 1861-ൽ [[സ്മിൽജാൻ|സ്മിൽജാനിൽ]] പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ പഠിച്ച ടെസ്‌ല അവിടെ ജർമ്മനും ഗണിതവും മതവും പഠിച്ചു.<ref name="teslatimeline">{{cite web|title=Nikola Tesla Timeline from Tesla Universe|url=https://teslauniverse.com/nikola-tesla/timeline|website=Tesla Universe|accessdate=16 January 2017}}</ref> 1862-ൽ പിതാവ് പുരോഹിതനായി ജോലിനോക്കിയ [[Lika|ലൈകയിലെ]] [[Gospić|ഗോസ്പിക്കിലേക്ക്]] ടെസ്‌ല കുടുംബം താമസം മാറ്റി. പ്രൈമറി സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ടെസ്‌ല അവിടെ മിഡിൽ സ്കൂളിലും പഠിച്ചു.<ref name="teslatimeline"/> [[Gymnasium Karlovac|ഹയർ റിയൽ ജിമ്നേഷ്യത്തിൽ]] പഠിത്തം തുടരാനായി ടെസ്‌ല 1870 -ൽ വളരെ വടക്കുള്ള [[Karlovac|കാർലോവാക്കിലേക്ക്]] താമസം മാറ്റി.<ref name="tesla1">{{cite book|last1=Tesla|first1=Nikola|title=My inventions: the autobiography of Nikola Tesla|url=https://archive.org/details/inventionsresear0000tesl_w6l4|date=2011|publisher=Martino Fine Books|location=Eastford|isbn=978-1-61427-084-3}}</ref> ആസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ [[Military Frontier|സൈനിക അതിർത്തിയിലുള്ള]] ഒരു സ്കൂൾ ആയതിനാൽ അവിടെ പഠനം ജർമനിൽ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite book|last1=Tesla|first1=Nikola|last2=Marinčić|first2=Aleksandar|title=From Colorado Springs to Long Island: research notes |date=2008|publisher=Nikola Tesla Museum|location=Belgrade|isbn=978-86-81243-44-2}}</ref> [[File:Milutin Tesla.jpg|thumb|left|upright|ടെസ്‌ലയുടെ പിതാവായ മിലൂടിൻ [[Smiljan|സ്മിൽജൻ]] ഗ്രാമത്തിലെ [[Eastern Orthodox Church|ഓർതോഡോക്സ്]] വികാരിയായിരുന്നു]] തന്റെ ഊർജ്ജതന്ത്രപ്രൊഫസറാണ് വൈദ്യുതപരീക്ഷണങ്ങളിൽ തൽപ്പരനാവാൻ കാരണമെന്ന് പിൽക്കാലത്ത് ടെസ്‌ല പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref>Tesla does not mention which professor this was by name, but some sources point conclude this was Prof [[Martin Sekulić]].</ref> ഈ ''ഗൂഢപ്രതിഭാസത്തിൽ'' നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ''ഈ അത്ഭുതകരമായ ശക്തിയേപ്പറ്റി കൂടുതൽ അറിയാൻ'' തന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു എന്ന് അദ്ദേഹം സ്മരിക്കുന്നുണ്ട്.{{sfn|Carlson|2013|p=32}} [[integral|ഇന്റഗ്രൽ കാൽക്കുലസ്]] ഓർമ്മയിൽത്തന്നെ ചെയ്യാൻ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നത് അവൻ തങ്ങളെ പറ്റിക്കുകയായിരുന്നെന്നാണ് ടെസ്‌ലയുടെ അധ്യാപകർ കരുതിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web|title=Tesla Life and Legacy&nbsp;– Tesla's Early Years|url=https://www.pbs.org/tesla/ll/ll_early.html|publisher=PBS|accessdate=8 July 2012}}</ref> നാലുവർഷത്തെ പഠനം മൂന്നുവർഷം കൊണ്ട് തീർത്ത് ടെസ്‌ല 1873 -ൽ ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി.{{sfn|O'Neill|1944|p=33}} [[സ്മിൽജാൻ|സ്മിൽജാനിൽ]] 1873-ൽ തിരികെയെത്തിയ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് [[കോളറ]] പിടിക്കുകയും രോഗാതുരനായിക്കിടന്ന ഒൻപതുമാസം പലതവണ അദ്ദേഹം മരണത്തെ മുഖാമുഖം കാണുകയും ചെയ്തു. ടെസ്‌ല ഒരു പുരോഹിതനാവണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന പിതാവ് നിരാശയുടെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ടെസ്‌ല രോഗത്തിൽ നിന്നും മുക്തനായാൽ അവനെ ഏറ്റവും നല്ല എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽ അയച്ചേക്കാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തു.<ref>{{cite book|last=Glenn|first=edited by Jim|title=The complete patents of Nikola Tesla|url=https://archive.org/details/completepatentso00tesl|year=1994|publisher=Barnes & Noble Books|location=New York|isbn=1-56619-266-8}}</ref> <ref name="tesla1" /><ref name="teslatimeline" /> 1874-ൽ ടെസ്‌ല സ്മിൽജാനിൽ [[Austro-Hungarian Army|ആസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സേനയിലേയ്ക്കുള്ള]] [[conscription|നിർബന്ധിത സൈനികസേവനത്തിൽ]] നിന്നും രക്ഷപ്പെടാനായി{{sfn|Seifer|2001}} ലൈകയ്ക്ക് തെക്കുകിഴക്കുള്ള [[Gračac|ഗ്രസാക്കിന്]] സമീപത്തെ [[Tomingaj|ടോമിൻഗജിലേക്ക്]] നാടുവിട്ടു. അവിടെ അവൻ വേട്ടക്കാരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് മലനിരകളിൽക്കൂടി പര്യവേഷണം നടത്തി. പ്രകൃതിയുമായുള്ള ഈ സമ്പർക്കം തന്നെ ശാരീരികമായും മാനസികമായും ശക്തനാക്കി എന്ന് ടെസ്‌ല പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref name="teslatimeline"/> അവിടെയായിരുന്ന കാലത്ത് ടെസ്‌ല ധാരാളമായി വായിക്കുകയും [[Mark Twain|മാർക് റ്റ്വെയിന്റെ]] പുസ്തകങ്ങൾ പഴയരോഗങ്ങളിൽനിന്നും മുക്തനാവാൻ തന്നെ സഹായിച്ചതായും ടെസ്‌ല സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="tesla1" /> ഒരു മിലിട്ടറി ഫ്രൻടിയർ സ്കോളർഷിപ്പോടെ അദ്ദേഹം 1875-ൽ [[ഓസ്ട്രിയ|ആസ്ട്രിയയിലെ]] [[Graz|ഗ്രാസിലുള്ള]] [[Graz University of Technology|ആസ്ട്രിയൻ പോളിടെക്നിക്കിൽ]] ചേർന്നു. ഒരു ക്ലാസുപോലും വിടാതെ ആദ്യവർഷം സാധ്യമായ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രേഡ് നേടിയ അദ്ദേഹം ആവശ്യമുള്ളതിന്റെ ഇരട്ടി, ഒൻപതു പരീക്ഷകൾ പാസായി<ref name="tesla1" /><ref name="teslatimeline" />{{sfn|O'Neill|1944|p=?}}, അവിടെയൊരു സെർബ് സാംസ്കാരിക ക്ലബ് തുടങ്ങി,<ref name="teslatimeline"/> ഇത് കൂടാതെ സാങ്കേതികവിഭാഗം ഡീനിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന് ഒരു അഭിനന്ദനക്കത്തും ലഭിച്ചു, "നിങ്ങളുടെ മകൻ ഒരു അതുല്യപ്രതിഭയാണ്."{{sfn|O'Neill|1944|p=?}} [[Gramme machine|ഗ്രാമി ഡൈനാമോയ്ക്ക്]] അധ്യാപകൻ പറഞ്ഞതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി രണ്ടിനുപകരം ഒരു കമ്മ്യൂട്ടേറ്റർ മതി എന്നും പറഞ്ഞ് രണ്ടാം വർഷത്തിൽ പ്രഫസർ പോഷലുമായി ടെസ്‌ല വഴക്കുണ്ടാക്കുകയുണ്ടായി. ഞായറാഴ്ചയോ അവധിദിവസങ്ങളോ വിശ്രമിക്കാതെ താൻ രാവിലെ മൂന്നുമണിമുതൽ രാത്രി 11 മണിവരെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നെന്ന് ടെസ്‌ല അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="tesla1"/> താൻ ഉറക്കമിളച്ചുണ്ടാക്കിയ നേട്ടങ്ങളെ തന്റെ പിതാവ് കുറച്ചുകണ്ടപ്പോൾ ടെസ്‌ല വല്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്നു. 1879 -ൽ പിതാവിന്റെ മരണശേഷം,{{sfn|Seifer|2001}} ടെസ്‌ലയെ ഉടൻ കോളേജിൽ നിന്നും നീക്കിയില്ലെങ്കിൽ അയാൾ അമിതജോലിയാൽ മരിച്ചുപോവുമെന്നുപറഞ്ഞ് തന്റെ അധ്യാപകർ പിതാവിനയച്ച കത്തുകളുടെ ഒരു കെട്ട് അദ്ദേഹത്തിനുകിട്ടിയിരുന്നു. രണ്ടാം വർഷത്തിന്റെ അവസാനം സ്കോളർഷിപ്പ് നഷ്ടപ്പെട്ട ടെസ്‌ല ചൂതാട്ടത്തിന് അടിമയുമായി.<ref name="tesla1"/><ref name="teslatimeline"/> മൂന്നാം വർഷം കിട്ടിയ അവലൻസുകളും ട്യൂഷൻ കാശും ചൂതാട്ടത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട ടെസ്‌ല ചൂതാട്ടത്തിൽക്കൂടിത്തന്നെ അവ തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ബാക്കിവന്ന തുക വീട്ടിലേക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ആസക്തി അവിടെവച്ചുതന്നെ തീർത്തെന്ന് ടെസ്‌ല അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് അമേരിക്കയിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം [[billiards|ബില്ല്യാർഡ്സ്]] കളിച്ചിരുന്നു. പരീക്ഷക്കാലമായപ്പോഴേക്കും വേണ്ടത്ര തയ്യാറെടുപ്പ് നടത്താത്തതിനാൽ പഠിക്കാനായി കൂടുതൽ സമയം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും അതു നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. മൂന്നാം വർഷത്തിന്റെ അവസാന സെമസ്റ്ററിൽ ഒരു ഗ്രേഡും കിട്ടാത്ത ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ഒരിക്കലും സർവ്വകലാശാല ബിരുദം ലഭിച്ചതുമില്ല.{{sfn|Seifer|2001}} 1878 ഡിസംബറിൽ [[Graz|ഗ്രാസ്]] വിട്ട ടെസ്‌ല താൻ കോളേജ് വിട്ടകാര്യം ആരും അറിയാതിരിക്കാൻ കുടുംബത്തോടുള്ള സകലബന്ധവും വിച്ഛേദിച്ചു.{{sfn|Seifer|2001}} അടുത്തുള്ള [[Mur River|മുർ നദിയിൽ]] അയാൾ മുങ്ങിമരിച്ചെന്നാണ് ടെസ്‌ലയുടെ സുഹൃത്തുക്കൾ കരുതിയത്.{{sfn|Seifer|2001|p=18}} [[Maribor|മാരിബോറിലേക്ക്]] നാടുവിട്ട ടെസ്‌ല അവിടെ മാസം 60 ഫ്ലോറിൻ കൂലിയിൽ ഒരു ഡ്രാഫ്റ്റ്സ്മാൻ ആയി ജോലിനോക്കി. തെരുവിൽ നാട്ടുകാരോടൊത്ത് ചീട്ട് കളിച്ച് ഒഴിവുസമയം ടെസ്‌ല ചെലവാക്കി.{{sfn|Seifer|2001}} 1879 മാർച്ചിൽ മാരിബോറിൽ എത്തിയ പിതാവ് തിരികെ വീട്ടിലേക്കുവരാൻ അപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും അയാൾ അതു ചെവികൊണ്ടില്ല.<ref name="teslatimeline" /> ഏതാണ്ട് ഈ സമയത്ത് ടെസ്‌ലയ്ക്ക് [[nervous breakdown|മാനസിക ആഘാതം]] ഉണ്ടായി.{{sfn|Seifer|2001|p=18}} താമസിക്കാനുള്ള പെർമിറ്റ് ഇല്ലാത്തതിനാൽ 1879 മാർച്ച് 24 -ന് ടെസ്‌ലയെ പോലീസ് സഹായത്തോടെ ഗോസ്പിസിൽ എത്തിച്ചു. 1879 ഏപ്രിൽ 17-ന് എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാത്ത ഒരു രോഗത്താൽ മിലൂറ്റിൻ ടെസ്‌ല അന്തരിച്ചു.<ref name="teslatimeline" /> ചിലരേഖകളിൽ കാരണം ഹൃദയാഘാതം ആണെന്ന് കാണുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=Timeline of Nikola Tesla|url=http://www.teslasociety.org/timeline.html|publisher=Tesla Memorial Society of NY|accessdate=1 December 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120508181221/http://www.teslasociety.org/timeline.html|archivedate=8 May 2012}} {{better source|date=March 2016}}</ref> ഗോസ്പിസിലെ തന്റെ പഴയ സ്കൂളിൽ വലിയൊരു ക്ലാസിൽ അക്കൊല്ലം ടെസ്‌ല പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="teslatimeline" /> ഗോസ്പിസിൽ നിന്നും [[Prague|പ്രേഗിലേക്ക്]] പോയി പഠനം തുടരാൻ വേണ്ട സാമ്പത്തികസഹായം 1880 ജനുവരിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് അമ്മാവന്മാർ സ്വരൂപിച്ചു. [[Charles University in Prague|ചാൾസ്-ഫെർഡിനാന്റ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] ചേരാൽ വൈകി എത്തിയ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് അവിടെ നിൽക്കാൻ നിർബന്ധിതമായി പഠിക്കേണ്ട ഗ്രീക്കുഭാഷയോ [[Czech (language)|ചെക്ക് ഭാഷയോ]] അറിയുകയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ഓഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ സർവ്വകലാശാലയിൽ തുടർന്ന ടെസ്‌ല ഫിലോസഫി ക്ലാസുകളിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നെങ്കിലും ആ കോഴ്സിനും ഒരു ഗ്രേഡുകളും ലഭിച്ചില്ല.<ref name="teslatimeline" /><ref>{{cite book|last=Mrkich|first=D.|title=Nikola Tesla: The European Years|year=2003|publisher=Commoner's Publishing|location=Ottawa|isbn=0-88970-113-X|edition=1st}}</ref><ref>{{cite web|title=NYHOTEL|url=http://www.teslasociety.com/nyhotel.htm|publisher=Tesla Society of NY|accessdate=17 August 2012}}</ref> === ബുഡാപെസ്റ്റ് ടെലഫോൺ എക്സ്‌ചേഞ്ചിലെ ജോലി === [[ടിവാഡർ പുസ്‌കാസ്|റ്റിവാഡർ പുസ്കാസിന്റെ]] കീഴിൽ ഒരു [[Telegraphy|ടെലിഗ്രാഫ്]] കമ്പനിയായ ബുഡാപെസ്റ്റ് ടെലിഫോൺ എക്സ്‌ചേഞ്ചിൽ ജോലി ചെയ്യാനായി 1881 -ൽ [[ഹംഗറി|ഹംഗറിയിലെ]] [[Budapest|ബുഡാപെസ്റ്റിലേക്ക്]] ടെസ്‌ല താമസം മാറി. അന്ന് പണി നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആ എക്സ്‌ചേഞ്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങിയില്ലെന്ന് അവിടെയെത്തിയപ്പോൾ മനസ്സിലായ ടെസ്‌ല സെൻട്രൽ ടെലിഗ്രാഫ് ഓഫീസിൽ ഒരു ഡ്രാഫ്റ്റ്‌സ്മാൻ ആയി ജോലിനോക്കി. മാസങ്ങൾക്കകം ബുഡാപെസ്റ്റ് റ്റെലിഫോൺ എക്സ്ചേഞ്ച് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയപ്പോൾ ടെസ്‌ല അവിടെ മുഖ്യ ഇലക്ട്രീഷ്യനായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.<ref name="teslatimeline" /> ഇക്കാലത്ത് സെൻട്രൽ സ്റ്റേഷൻ ഉപകരണങ്ങളിൽ പല പരിഷ്കാരങ്ങളും വരുത്തിയ ടെസ്‌ല ടെലഫോൺ [[repeater|റിപ്പീറ്ററും]] അല്ലെങ്കിൽ [[amplifier|ആമ്പ്ലിഫയറും]] ഒന്നാംതരമാക്കിയെങ്കിലും അക്കാര്യങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും പേറ്റന്റ് നേടുകയോ രേഖകളിൽ ആക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല.<ref name="tesla1" /> == എഡിസണിലെ ജോലി== 1882 -ൽ [[ടിവാഡർ പുസ്‌കാസ്|റ്റിവാഡർ പുസ്കാസ്]] ടെസ്‌ലയ്ക്ക് [[പാരിസ്|പാരീസിൽ]] കോണ്ടിനന്റൽ എഡിസൺ കമ്പനിയിൽ ഒരു ജോലി ശരിയാക്കിക്കൊടുത്തു.<ref>{{cite web |url=http://topdocumentaryfilms.com/nikola-tesla-the-genius/ |title=Nikola Tesla: The Genius Who Lit the World |publisher=Top Documentary Films}}</ref> അക്കാലത്തൊരു പുത്തൻ വ്യവസായമായിരുന്ന ഗാർഹികവൈദ്യുതിമേഖലയിൽ ടെസ്‌ല നഗരമൊട്ടാകെ ബൽബുകൾ ബൾബുകൾ സ്ഥാപിച്ചുകൊടുക്കുന്ന പണിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു. നിരവധി ഉപഡിവിഷനുകൾ ഉണ്ടായിരുന്ന ആ കമ്പനിയുടെ പാരീസിലെ ഒരു ഡിവിഷനായ [[Ivry-sur-Seine|ഇവ്റി-സുർ-സീനിൽ]] വെളിച്ചം സ്ഥാപിക്കുന്ന പദ്ധതിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമായിരുന്നു ടെസ്‌ലയ്ക്ക്. വൈദ്യുത എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ ധാരാളം പ്രായോഗികപരിശീലനം ലഭിക്കാൻ അക്കാലത്തെ ജോലികൾ അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഞ്ചിനീയറിംഗിലെയും ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെയും മികവ് ശ്രദ്ധിച്ച കമ്പനി ടെസ്‌ലയെ [[dynamo|ഡൈനാമോകളുടെയും]] മോട്ടോറുകളുടെയും മികവ് വർദ്ധിപ്പിക്കാനുതകുന്ന പ്രവൃത്തികളിലേക്ക് ഉടൻതന്നെ നിയമിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|pp=63–64}} ഫ്രാൻസിലും ജർമനിയിലും ഉണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കമ്പനിയുടെ യൂണിറ്റുകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന എഞ്ചിനീയറിംഗ് പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ അവർ അദ്ദേഹത്തെ അങ്ങോട്ടെല്ലാം അയച്ചു. ===അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേക്ക്=== [[File:Edison machine works goerck street new york 1881.png|thumb|ന്യൂയോർക്കിലെ ഗോർക്ക് സ്ട്രീറ്റിലുള്ള എഡിസൺ മെഷീൻ വർക്സ്. കോസ്മോപൊളിറ്റൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി മാൻഹട്ടന്റെ താഴെ-കിഴക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ഈ സ്ഥലത്ത് ജോലി ചെയ്യുന്നത് "വേദനാജനകമായ ആശ്ചര്യം" ആണെന്ന് ടെസ്‌ല പറഞ്ഞു.{{sfn|Carlson|2013|p=70}}]] 1884 -ൽ എഡിസന്റെ [[പാരിസ്|പാരീസിലെ]] നിർമ്മാണങ്ങളുടെ നോക്കിനടത്തിപ്പ് ചുമതലയുള്ള [[Charles Batchelor|ചാൾസ് ബാച്ചിലറിനെ]] [[New York City|ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലുള്ള]] [[Edison Machine Works|എഡിസൺ മെഷീൻ വർക്സിന്റെ]] ചുമതലയിലേക്ക് നിയമിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം ടെസ്‌ലയെക്കൂടി അമേരിക്കയിലേക്ക് അയയ്ക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Carlson|2013|p=69}} 1884 ജൂണിൽ ടെസ്‌ല [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലേക്ക്]] കുടിയേറി.{{sfn|O'Neill|1944|pp=57–60}} എത്തിയ ഉടൻതന്നെ [[Manhattan|മാൻഹാട്ടന്റെ]] [[Lower East Side|ലോവർ ഈസ്റ്റ് സൈഡിൽ]] നഗരത്തിൽ വലിയൊരു വൈദ്യുതകേന്ദ്രം ഉണ്ടാക്കാനായി യന്ത്രം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന നൂറുകണക്കിനു ജോലിക്കാരും തൊഴിലാളികളും മറ്റു ജീവനക്കാരും ഇരുപത് ഫീൽഡ് എഞ്ചിനീയർമാരും ഉള്ള ഫാക്ടറിയിൽ അദ്ദേഹം ജോലിചെയ്യാൻ ആരംഭിച്ചു.<ref name="edison.rutgers.edu tesla">{{cite web|url=http://edison.rutgers.edu/tesla.htm|title=Edison & Tesla – The Edison Papers|website=edison.rutgers.edu|access-date=2019-04-26|archive-date=2019-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311214910/http://edison.rutgers.edu/tesla.htm|url-status=dead}}</ref> പാരീസിലെപ്പോലെതന്നെ ജനറേറ്ററുകൾ മികവുറ്റതാക്കാനും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട യന്ത്രസംവിധാനങ്ങളുടെ കുറവുകൾ പരിഹരിക്കാനും ആയിരുന്നു ടെസ്‌ല ശ്രമിച്ചത്.<ref>{{cite book |title=American inventors, entrepreneurs & business visionaries |last=Carey |first=Charles W. |year=1989 |publisher=Infobase Publishing |isbn=0-8160-4559-3 |page=337 |url=https://books.google.com/?id=XKiGgl36bkgC |accessdate=27 November 2010}}</ref> ടെസ്‌ല, കമ്പനി സ്ഥാപകനായ [[Thomas Edison|എഡിസണെ]] ഏതാനും തവണമാത്രമേ കണ്ടിട്ടുണ്ടാവുകയുള്ളൂ എന്നാണ് ചരിത്രകാരനായ ഡബ്ലിയൂ. ബെർണാഡ് കാൾസൺ പറയുന്നത്.<ref name="edison.rutgers.edu tesla"/> അത്തരം ഒരവസരത്തിൽ [[SS Oregon (1883)|എസ് എസ്സ് ഒറിഗൺ]] എന്ന കപ്പലിലെ കേടുവന്ന ജനറേറ്റർ നന്നാക്കാനായി രാത്രിമുഴുവൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ ബാച്ചിലറെയും എഡിസണേയും കണ്ടതിനേപ്പറ്റിയും ''പാരീസുകാരന്'' ഉറക്കമേയില്ലല്ലോ എന്ന് അവർ സംസാരിച്ചതേപ്പറ്റിയും തന്റെ ആത്മകഥയിൽ ടെസ്‌ല ഓർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്. രാത്രിമുഴുവൻ ഉറക്കമിളച്ച് ഒറിഗൺ നന്നാക്കുകയായിരുന്നു എന്നു ടെസ്‌ല പറഞ്ഞപ്പോൾ എഡിസൺ ബാച്ചിലറോട് പറഞ്ഞു, ''ഇവൻ ആള് മിടുക്കനാണ്''.{{sfn|Carlson|2013|p=70}} [[arc lamp|ആർക് ലാമ്പിനെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കി തെരുവുവിളക്ക് വികസിപ്പിക്കാനുള്ളതായിരുന്നു ടെസ്‌ലയ്ക്ക് നൽകിയ ജോലികളിലൊന്ന്.{{sfn|Carlson|2013|pp=71–73}}<ref name="Notebook">[https://teslauniverse.com/nikola-tesla/books/nikola-tesla-notebook-edison-machine-works-1884-1885 Radmilo Ivanković' Dragan Petrović, review of the reprinted "Nikola Tesla: Notebook from the Edison Machine Works 1884–1885"] {{ISBN|868124311X}}, teslauniverse.com</ref> തെരുവുവിളക്കുകൾക്ക് ആർക് ലാമ്പ് അന്ന് വളരെ ജനകീയമായ ഒരു പരിഹാരമായിരുന്നെങ്കിലും ഉയർന്ന വോൾട്ടത വേണ്ട ആ രീതിയ്ക്ക് എഡിസന്റെ കുറഞ്ഞ വോൾട്ടത ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടുള്ള രീതി ഫലപ്രദമായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ തെരുവ് വിളക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള കരാറുകൾ ഒന്നും കമ്പനിയ്ക്ക് കിട്ടിയില്ല. ഒന്നുകിൽ ഇൻകൻഡസെന്റ് വിളക്കുകൾക്ക് വന്ന സാങ്കേതിക മികവ് കൊണ്ടാവാം അല്ലെങ്കിൽ എഡിസൺ ഏതെങ്കിലും ആർക് ലൈറ്റിംഗ് കമ്പനിയുമായി ഉണ്ടാക്കിയ ഇൻസ്റ്റലേഷൻ കരാർ മൂലമാവാം ടെസ്‌ലയുടെ മാതൃകകൾ ഒന്നും നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് എത്തിയില്ല.{{sfn|Carlson|2013|pp=72–73}} ആറുമാസം അവിടെ പണിയെടുത്തശേഷം ടെസ്‌ല ജോലി രാജിവച്ചു.<ref name="edison.rutgers.edu tesla"/> എന്താണ് ഇതിനുള്ള കാരണമെന്ന് വ്യക്തമല്ല. താൻ പുതുക്കിയ ജനറേറ്ററിന്റെയോ അതോ ഉപേക്ഷിച്ച ആർക് ലാമ്പ് പ്രൊജക്ടിന്റെയോ കാര്യത്തിൽ ലഭിക്കാതിരുന്ന ബോണസാവാം കാരണമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{sfn|Carlson|2013|pp=71–73}} തനിക്ക് അർഹതയുള്ള ബോണസ് ലഭിക്കാത്തതിന് മുൻപും ടെസ്‌ല എഡിസൺ കമ്പനിയോട് ഉരസിയിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Seifer|1996|pp=25, 34}}{{sfn|Carlson|2013|pp=69–73}} 24 വ്യത്യസ്തതരത്തിലുള്ള പ്രായോഗികയന്ത്രങ്ങൾ രൂപകല്പന ചെയ്താൽ $50,000 ബോണസ് നൽകാമെന്ന് എഡിസൺ കമ്പനിയിലെ മാനേജർ ടെസ്‌ലയോട് പറഞ്ഞുവെന്നും, എന്നാൽ അതു വെറും തമാശയായിരുന്നെന്ന് പിന്നീട് ബോധ്യപ്പെട്ടെന്നും ടെസ്‌ലയുടെ ജീവചരിത്രത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>[http://www.tfcbooks.com/e-books/my_inventions.pdf Nikola Tesla, ''My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla'', originally published: 1919, p. 19]</ref> മറ്റുചിലകഥകളിൽ എഡിസൺ തന്നെ ടെസ്‌ലയോട് അങ്ങനെ പറഞ്ഞെന്നും, ''ഇതൊക്കെ ഞങ്ങളുടെ അമേരിക്കൻ തമാശകളല്ലേ,'' നിങ്ങൾക്കത് പിടികിട്ടില്ല എന്നുപറഞ്ഞെന്നും കാണുന്നുണ്ട്.{{sfn|O'Neill|1944|p=64}}<ref>{{harvnb|Pickover|1999|p=14}}</ref> ഈ കഥ കളിയാവാൻ തന്നെയേ കാര്യമുള്ളൂ, കാരണം മെഷീൻ വർക്സിലെ മാനേജരായ ബാച്ചിലർ പിശുക്കിന്റെ ആശാൻ ആയിരുന്നെന്നുമാത്രമല്ല<ref>Tesla's contemporaries remembered that on a previous occasion Machine Works manager Batchelor had been unwilling to give Tesla a $7 a week pay raise (Seifer – ''Wizard: The Life and Times of Nikola Tesla'', p. 38)</ref> അത്രയും കാശുകൊടുക്കാനുള്ള ശേഷി അന്ന് കമ്പനിയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല താനും (ഇന്നത്തെ കണക്കിൽ ഏതാണ്ട് 12 ദശലക്ഷം ഡോളർ).{{sfn|Jonnes|2004|pp=109–110}}{{sfn|Seifer|1996|p=38}} എഡിസണിലെ ജോലിയെപ്പറ്റി ടെസ്‌ലയുടെ ഡയറിയിൽ ജോലി വിടുന്ന അവസരത്തിൽ എഴുതിയ ഒരെയൊരു കമന്റേ കാണാനുള്ളൂ. 1884 ഡിസംബർ 7 മുതൽ 1885 ജനുവരി നാലുവരെയുള്ള കാലയളവിൽ എഴുതിയ ''ഗുഡ് ബൈ എഡിസൺ മെഷീൻ വർക്‌സ്''.{{sfn|Carlson|2013|p=73}}<ref name="Notebook"/> ==ടെസ്‌ല വൈദ്യുതലൈറ്റും നിർമ്മാണവും== എഡിസൺ കമ്പനിയിൽ നിന്നും വിട്ട ഉടൻതന്നെ ആർക് ലൈറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിനെ പെറ്റന്റ് ചെയ്യാനുള്ള പദ്ധതികൾ ടെസ്‌ല തുടങ്ങി,{{sfn|Jonnes|2004|pp=110–111}} ഒരുപക്ഷെ എഡിസനുവേണ്ടി ഉണ്ടാക്കിയ അതേ സിസ്റ്റം തന്നെ.<ref name="edison.rutgers.edu tesla"/> 1885 മാർച്ചിൽ ടെസ്‌ല പേറ്റന്റുകൾ സമർപ്പിക്കാനായി വേണ്ട സഹായങ്ങൾക്കായി എഡിസന്റെ അതേ പേറ്റന്റ് അഭിഭാഷനായ ലെമുവൽ ഡബ്ലിയു. സെറെലിനെ കാണുകയുണ്ടായി.{{sfn|Jonnes|2004|pp=110–111}} സെറൽ അദ്ദേഹത്തെ രണ്ട് വ്യവസായികൾക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു; റോബർട്ട് ലെയിനും ബെഞ്ചമിൻ വെയിലും. അവർ ആർക് ലൈറ്റിംഗ് നിർമ്മാണക്കമ്പനിക്കാവശ്യമായ സാമ്പത്തികസഹായം നൽകാമെന്ന് ഏൽക്കുകയും ടെസ്‌ലയുടെ പേരിൽ [[Tesla Electric Light & Manufacturing|ടെസ്‌ല ഇലക്ട്രിൿ ലൈറ്റ് ആന്റ് മാനുഫാക്ചറിംഗ്]] എന്ന കമ്പനി തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Seifer|1998|p=41}} ആ വർഷത്തിന്റെ ശേഷം ഭാഗം ഒരു മികവുറ്റ ഡി സി ജനറേറ്ററിന്റെയടക്കമുള്ള പേറ്റന്റുകൾ നേടിയെടുക്കാനും [[ന്യൂ ജെഴ്സി|ന്യൂ ജേഴ്‌സിയിലെ]] [[Rahway, New Jersey|റാഹ്‌വേയിൽ]] ഒരു സിസ്റ്റം ഉണ്ടാക്കി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനുമുള്ള കരാർ നേടാനും ടെസ്‌ല ശ്രമം നടത്തി. അമേരിക്കയിൽ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ലഭിച്ച ആദ്യപേറ്റന്റ് ആയിരുന്നു ഇത്{{sfn|Jonnes|2004|p=111}} സാങ്കേതികമാധ്യമങ്ങളിൽ ഈ പുതിയ സിസ്റ്റത്തിന് ശ്രദ്ധേയത ലഭിച്ചു, അവർ അതിന്റെ മികവിനെപ്പറ്റി നന്നായി എഴുതുകയും ചെയ്തു. ടെസ്‌ലയുടെ പുതിയ [[alternating current|പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതി]] മോട്ടോറുകളോടോ വൈദ്യുതിപ്രസാരണരീതികളോടോ നിക്ഷേപകരൊന്നും യാതൊരു താല്പര്യവും കാണിച്ചില്ല. 1886 മുതൽ ഈ രീതി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇതിന്റെ നിർമ്മാണമേഖല വളരെ മൽസരം നിറഞ്ഞതാണെന്ന കാരണത്താൽ നിക്ഷേപകർ വിട്ടുനിന്നു.{{sfn|Carlson|2013|p=75}} ടെസ്‌ലയുടെ കമ്പനി ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ പുതിയ ഒരു കമ്പനി രൂപീകരിക്കുകയും ടെസ്‌ലയുടെ കമ്പനിക്ക് കാശുമുഴുവൻ നഷ്ടമാവുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Carlson|2013|p=75}} സ്റ്റോക്ക് സ്വീകരിച്ചതിനു പകരം പേറ്റന്റുകൾ കമ്പനിയുടെ പേരിൽ ആയതിനാൽ കമ്പനി പൂട്ടിയതോടെ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് പേറ്റന്റുകൾ പോലും നഷ്ടമാവുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Carlson|2013|p=75}} പലവിധം ഇലക്ട്രിക്കൽ റിപ്പയർ പരിപാടികൾ ചെയ്തുകൊണ്ട് പിന്നീട് ജീവിതം കഴിച്ച ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ദിവസം രണ്ടു ഡോളർ പോലും വരുമാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. 1886-ലെ ആ കാലമായിരുന്നു തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ദുരിതപൂർണമായ കാലഘട്ടം എന്ന് ടെസ്‌ല പിന്നീട് ഓർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്: "വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളിലും മെക്കാനിക്സിലും സാഹിത്യത്തിലുമൊക്കെ ഞാൻ നേടിയ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം പരിഹാസ്യമായിത്തോന്നി".<ref>Account comes from a letter Tesla sent in 1938 on the occasion of receiving an award from the National Institute of Immigrant Welfare – John Ratzlaff, Tesla Said, Tesla Book Co., p. 280</ref>{{sfn|Carlson|2013|p=75}} ==എ. സി. യും ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറും== [[File:RMFpatent.PNG|thumb|right|upright|{{US patent|381,968}}, -ൽ നിന്നുമുള്ള ഒരു ചിത്രം, ടെസ്‌ലയുടെ ഏസീ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിന്റെ തത്വം വിശദമാക്കുന്നു]] 1886 അവസാനം കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളെയും പേറ്റന്റുകളെയും പ്രോൽസാഹിപ്പിച്ച് കമ്പനികൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധരും അവ സാമ്പത്തികലാഭത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നവരുമായ [[Western Union|വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനിൽ]] ഒരു സൂപ്രണ്ടായ ആൽഫ്രഡ് എസ് ബ്രൗണിനെയും ന്യൂയോർക്കിലെ ഒരു അഭിഭാഷകനായ ചാൾസ് എഫ് പെക്കിനെയും ടെസ്‌ല കണ്ടുമുട്ടി.{{sfn|Carlson|2013|p=80}} [[thermo-magnetic motor|തെർമോ-മാഗ്നറ്റിൿ മോട്ടോർ]] അടക്കമുള്ള ടെസ്‌ലയുടെ പുത്തൻ ആശയങ്ങളായ വൈദ്യുത ഉപകരണങ്ങളിൽ തൽപ്പരരായ അവർ,{{sfn|Carlson|2013|pp=76–78}} ടെസ്‌ലയെ സാമ്പത്തികമായി പിന്തുണയ്ക്കാമെന്നു ടെസ്‌ലയുടെ പേറ്റന്റുകളെ നോക്കിനടത്താമെന്നും സമ്മതിച്ചു. 1887 ഏപ്രിലിൽ അവർ ഒരമിച്ച് ടെസ്‌ല ഇലക്ട്രിൿ കമ്പനി രൂപീകരിച്ചു. ലാഭത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് ടെസ്‌ലയ്ക്കും മൂന്നിലൊന്ന് പെക്കിനും ബ്രൗണിനും മൂന്നിലൊന്ന് വികസനങ്ങൾക്കുമായി വകയിരുത്താനും ആയിരുന്നു കരാർ.{{sfn|Carlson|2013|p=80}} മാൻഹാട്ടനിലെ 89 ലൈബ്രറി തെരുവിൽ അവർ ഒരു ലാബറട്ടറി സ്ഥാപിക്കുകയും അവിടെ ടെസ്‌ല പുതിയ മോട്ടോറുകളും ജനറേറ്ററുകളും മറ്റു വൈദ്യുത ഉപകരണങ്ങളും ഉണ്ടാക്കാനും നിലവിലുള്ളത് പരിഷ്കരിക്കാനും വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി. കൂടുതൽ ദൂരത്തേക്കും ഉയർന്ന വോൾട്ടതയിലും കൊണ്ടുപോകാവുന്നതിനാൽ യൂറോപ്പിലും അമേരിക്കയിലും വളരെവേഗം ജനകീയമായിക്കൊണ്ടിരുന്ന [[alternating current|പ്രത്യാവർത്തിധാരാ]]<nowiki/>വൈദ്യുതിയിൽ (AC) പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു [[induction motor|ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോർ]] 1887 -ൽ ടെസ്‌ല വികസിപ്പിച്ചു. [[Polyphase system|പോളിഫേസ്]] വൈദ്യുതി ഉണ്ടാക്കുന്ന [[rotating magnetic field|കറങ്ങുന്ന കാന്തികമേഖലയാണ്]] മോട്ടോറിനെ കറങ്ങാൻ സഹായിച്ചിരുന്നത്. (1882-ൽ ഈ തത്ത്വം താൻ തന്നെയാണ് വികസിപ്പിച്ചതെന്ന് ടെസ്‌ല അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു).<ref name="ReferenceB">{{cite book |title=Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880–1930 |publisher=JHU Press |page=117 |url=https://books.google.com/books?id=g07Q9M4agp4C&pg=PA117}}</ref><ref>Thomas Parke Hughes, ''Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880–1930'', pp. 115–118</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1AsFdUxOwu8C&pg=PA204 |title=Robert Bud, Instruments of Science: An Historical Encyclopedia |page=204 |publisher=Books.google.com |accessdate=18 March 2013}}</ref> 1888 മെയ് മാസത്തിൽ പേറ്റന്റെടുത്ത ഈ പുതിയ വൈദ്യുതമോട്ടോർ ഒരു [[Commutator (electric)|കമ്യൂട്ടേറ്ററിന്റെ]] സഹായം ആവശ്യമില്ലാതെതന്നെ സ്വയം പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങുന്നതായിരുന്നു. സ്പാർക്കിങ്ങ് ഉണ്ടാവാത്ത ഈ പ്രവർത്തനരീതികാരണം നിരന്തരമായ സർവീസുകളോ യാന്ത്രിക ബുഷുകളുടെ നിരന്തരമായ മാറ്റിവയ്ക്കലുകളോ അതുവഴിയുണ്ടാവുന്ന ഉയർന്ന പരിപാലനച്ചെലവുകളോ വേണ്ടിവന്നില്ല.{{sfn|Jonnes|2004|p=161}}<ref>Henry G. Prout, ''A Life of George Westinghouse'', p. 129</ref> മോട്ടോർ പേറ്റന്റ് ചെയ്യുന്നതോടൊപ്പം അതിനെ വ്യാപകമായി പരസ്യപ്പെടുത്താനും അതിനായി സ്വതന്ത്രമായ രീതിയിൽ അതൊരു ഗുണപരമായ മികവുതന്നെയാണോ എന്നുപരിശോധിപ്പിക്കാനും പെക്കും ബ്രൗണും കാര്യങ്ങൾ നീക്കി. പ്രസ് റിലീസുകൾ പേറ്റന്റ് വാർത്തയോപ്പം തന്നെ സാങ്കേതിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലേക്ക് അയച്ചുകൊടുത്തു.{{sfn|Carlson|2013|p=105-106}} മോട്ടോറിന്റെ പ്രവർത്തനം പരിശോധിച്ച ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[William Arnold Anthony|വില്യം ആർനോൾഡ് അന്തോണിയും]] ''ഇലക്ട്രിക്കൽ വേൾഡ്'' മാസികയുടെ എഡിറ്റർ [[Thomas Commerford Martin|തോമസ് കൊമ്മർഫോർഡ് മാർട്ടിനും]] 1888 മെയ് 16 -ന് മോട്ടോറിന്റെ പ്രവർത്തനം വിശദീകരിക്കാൻ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് അമേരിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയേഴ്സിൽ അവസരമൊരുക്കി.{{sfn|Carlson|2013|p=105-106}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=8j5bJ5OkGpgC&pg=PA36 |author=Fritz E. Froehlich, [[Allen Kent]] |title=The Froehlich/Kent Encyclopedia of Telecommunications: Volume 17, |page=36 |publisher=Books.google.com |accessdate=10 September 2012}}</ref> അക്കാലത്തുതന്നെ വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രത്യാവർത്തിധാരാ ഉപകരണങ്ങൾ മാർക്കറ്റിൽ ഇറക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും കാര്യക്ഷമമായ ഒരു ഏസീ മോട്ടോർ ഇറക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത [[Westinghouse Electric Corporation|വെസ്റ്റിൻഹൗസ് ഇലക്ട്രിൿ & മാനുഫാക്ച്ചറിംഗ് കമ്പനിയിലെ]] എഞ്ചിനീയർമാർ ടെസ്‌ലയുടെ മോട്ടോറിനെപ്പറ്റിയും അതിന്റെ അനുബന്ധ വൈദ്യുതരീതികളെപ്പറ്റിയും [[George Westinghouse|ജോർജ് വെസ്റ്റിൻഹൗസിന്]] റിപ്പോർട്ട് നൽകി. ഇറ്റാലിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗലീലിയോ ഫെറാറിസ് 1885-ൽ വികസിപ്പിച്ച് 1888 മാർച്ചിൽ ഒരു പേപ്പറായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്ത ഇതുപോലെതന്നെ കറങ്ങുന്ന കാന്തികഫീൽഡ് അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ള ഒരു ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിന് പേറ്റന്റ് എടുക്കുന്നതേപ്പറ്റി വെസ്റ്റിൻഹൗസ് ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ ടെസ്‌ലയുടെ മാതൃകയാവും മിക്കവാറും മാർക്കറ്റ് നിയന്ത്രിക്കുകയെന്ന് വെറ്റിൻഹൗസ് ഉറപ്പിച്ചു.{{sfn|Jonnes|2004|p=160–162}}{{sfn|Carlson|2013|pp=108–111}} [[File:US390721.png|thumb|left|upright|ടെസ്‌ലയുടെ ഏസി ഡൈനാമോഇലക്ട്രിക് മെഷീൻ (ഏസി [[electric generator|ഇലക്ട്രിക് ജനറേറ്റർ]]) 1888 -ൽ {{US patent|390721}}]] 1888 ജൂലൈയിൽ ബ്രൗണും പെക്കും ജോർജ് വെസ്റ്റിൻഹൗസുമായി ടെസ്‌ലയുടെ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിനും അതിന്റെ മാതൃകയ്ക്കും ഒരു ലൈസൻസ് കരാർ ഉണ്ടാക്കി. അതുപ്രകാരം പണവും സ്റ്റോക്കുമായി 60000 ഡോളറും ഓരോ മോട്ടോറും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഓരോ ഏസി കുതിരശക്തിയ്ക്കും 2.50 ഡോളർ പ്രതിഫലവുമായിരുന്നു കരാർ. ഇതുകൂടാതെ വെസ്റ്റിൻഹൗസ് തന്റെ കമ്പനിയുടെ [[Pittsburgh|പിറ്റ്‌സ്ബർഗിലെ]] ലാബിലേക്ക് ടെസ്‌ലയെ ഒരു വർഷത്തേക്ക് അന്നത്തെ വലിയൊരു തുകയായ 2000 ഡോളറിന് (ഇന്നത്തെ 52500 ഡോളർ മൂല്യം) കൺസൾട്ടന്റ് ആയി ജോലിക്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Klooster|2009|p=305}} പിറ്റ്സ്ബർഗിൽ ജോലിചെയ്ത ആ വർഷം നഗരത്തിലെ സ്ട്രീറ്റ്കാറുകളെ ഏസി വൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ച് ഓടിക്കാനുള്ള പദ്ധതിയിൽ ടെസ്‌ല സഹായിച്ചു. എങ്ങനെ മികച്ചരീതിയിൽ ഏസി വൈദ്യുതമാതൃക നടപ്പിലാക്കുമെന്നതെപ്പറ്റി വെസ്റ്റിൻഹൗസിലെ മറ്റു എഞ്ചിനീയർമാരുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടുപോവാനാവാതെ നിരാശാജനകമായ കാലമായി ടെസ്‌ല ഇക്കാലത്തെ വിലയിരുത്തുന്നുണ്ട്. ഒടുവിൽ ടെ‌സ്‌ലയുടെ മറ്റു മോട്ടോറുകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന 60 ഹെർട്സ് ആവൃത്തിയിൽത്തന്നെ സ്ട്രീറ്റ്കാറുകളിലും ഏസി വൈദ്യുതസിസ്റ്റം നടപ്പിലാക്കാമെന്നു തീരുമാനമായി, എന്നാൽ വളരെവേഗം തന്നെ ഒരേ വേഗതയിൽത്തന്നെ കറങ്ങുന്ന ടെസ്‌ലയുടെ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറുകൾ സ്ട്രീറ്റ്കാറുകൾക്ക് അനുയോജ്യമല്ലെന്ന് അവർ കണ്ടെത്തുകയും അതിനുപകരമായി നേർധാരാ DC [[traction motor|ട്രാക്ഷൻ മോട്ടോറുകൾ]] ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|last=Harris|first=William|url=http://science.howstuffworks.com/nikola-tesla2.htm|title=William Harris, How did Nikola Tesla change the way we use energy?|page=3|publisher=Science.howstuffworks.com|date=14 July 2008|accessdate=10 September 2012}}</ref><ref name=Munson>{{cite book|title=From Edison to Enron: The Business of Power and What It Means for the Future of Electricity|url=https://archive.org/details/fromedisontoenro00muns_0|publisher=Praeger|author=Munson, Richard|year=2005|pages=[https://archive.org/details/fromedisontoenro00muns_0/page/24 24]–42|location=Westport, CT|isbn=978-0-275-98740-4}}</ref> ===മാർക്കറ്റ് തകർച്ച=== ടെസ്‌ലയുടെ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിന്റെ പ്രദർശനവും തുടർന്ന് വെസ്റ്റിൻഹൗസ് അത് പേറ്റന്റെടുത്ത് ലൈസൻസുചെയ്യുകയും ചെയ്ത 1888 വൈദ്യുതകമ്പനികളുടെ കടുത്ത മൽസരം നടക്കുന്ന കാലമായിരുന്നു.<ref>Quentin R. Skrabec (2007). ''George Westinghouse: Gentle Genius'', Algora Publishing, pp. 119–121</ref><ref>Robert L. Bradley, Jr. (2011). ''Edison to Enron: Energy Markets and Political Strategies'', John Wiley & Sons, pp. 55–58</ref> വളരെയധികം മൂലധനം വേണ്ട വൈദ്യുതപദ്ധതികളിൽ മൂന്നു വലിയ കമ്പനികളായ വെസ്റ്റിൻഹൗസും എഡിസണും വളർച്ചനേടാനായി മൽസരിച്ച് വിലകുറച്ചാണ് കച്ചവടം നടത്തിവന്നത്. ഇക്കാലത്ത് ഒരു "[[War of Currents|കറണ്ട് യുദ്ധം]]" പോലും നടന്നിരുന്നു. വെസ്റ്റിൻഹൗസിന്റെ ഏസീ രീതിയേക്കാൾ മികച്ചതും സുരക്ഷിതവുമാണ് [[direct current|നേർധാരാ വൈദ്യുതിയെന്ന]] രീതിയിൽ എഡിസൺ ഇലക്ട്രിക് വലിയതോതിൽ പ്രചരണം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു.<ref>Quentin R. Skrabec (2007). ''George Westinghouse: Gentle Genius'', Algora Publishing, pp. 118–120</ref>{{sfn|Seifer|1998|p=47}} ഈ മാർക്കറ്റ് മൽസരത്തിൽ ടെസ്‌ലയുടെ മോട്ടോറും പോളിഫേസ് വൈദ്യുതരീതിയും കൊണ്ട് മൽസരിക്കാനുള്ള സാമ്പത്തികശേഷിയോ എഞ്ചിനീയറിംഗ് ചാതുര്യമോ പെട്ടെന്ന് വെസ്റ്റിൻഹൗസിന് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref name="gentlegenius">{{cite book|last1=Skrabec|first1=Quentin R.|title=George Westinghouse : gentle genius|date=2007|publisher=Algora Pub.|location=New York|isbn=0-87586-506-2}}</ref> ഈ കരാറിന് രണ്ടുവർഷമായപ്പോഴേക്കും വെസ്റ്റിൻഹൗസ് കുഴപ്പത്തിലായി. [[Panic of 1890|1890 -ലെ സാമ്പത്തികത്തകർച്ചയെത്തുടർന്ന്]] തകർച്ചയുടെ വക്കത്തെത്തിയ ലണ്ടനിലെ [[Barings Bank|ബാരിങ്ങ്സ് ബാങ്കിൽ]] നിന്നും നിക്ഷേപകർ വെസ്റ്റിൻഹൗസ് ഇലക്ട്രിക്കിനു (W.E) നൽകിയ വായ്പ്പകൾ തിരിച്ചുവിളിക്കാൻ തുടങ്ങി.{{sfn|Carlson|2013|p=130}} പെട്ടെന്നുണ്ടായ ധനദൗർലഭ്യം കമ്പനിയെ മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്നും കടമെടുക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കി. പുതിയതായി കടം നൽകിയവരാവട്ടെ കമ്പനി പുതിയ കമ്പനികളെ വാങ്ങുന്നതിനും ഗവേഷണത്തിനും ഓരോ മോട്ടോറിനും ടെസ്‌ലയ്ക്കു പണം നൽകുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള പേറ്റന്റുകൾക്കും നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് നിർബന്ധിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=131}}{{sfn|Jonnes|2004|p=29}} ഈ സമയത്ത് ടെസ്‌ല ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോർ വിജയമായിരുന്നില്ലെന്നുമാത്രമല്ല അതിലെ പുതുഗവേഷണങ്ങളും ശരിയായിട്ടായിരുന്നില്ല നടന്നിരുന്നത്.{{sfn|Carlson|2013|p=130}}<ref name="gentlegenius"/> ഉറപ്പുള്ള റോയൽറ്റിയായി വെസ്റ്റിൻഹൗസ് അക്കാലത്ത് വാർഷികഫീസ് ആയി 15000 ഡോളർ ആയിരുന്നു നൽകിയിരുന്നത്,<ref>Thomas Parke Hughes, ''Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880–1930'' (1983), p. 119</ref> എന്നിട്ടുപോലും നല്ലരീതിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു മാതൃകകാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ പറ്റുന്ന മോട്ടോറുകൾ വളരെ അപൂർവ്വമായിരുന്നെന്നുമാത്രമല്ല ഈ മോട്ടോറുകൾ പ്രവർത്തിക്കാൻ വേണ്ടിയിരുന്ന പോളിഫേസ് വൈദ്യുതരീതിയാവട്ടെ അതിലും അപൂർവ്വമായിരുന്നുതാനും.{{sfn|Carlson|2013|p=130}}{{sfn|Jonnes|2004|p=161}} 1891 ആദ്യം കമ്പനി നേരിടുന്ന സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളെപ്പറ്റി ജോർജ് വെസ്റ്റിൻഹൗസ് ടെസ്‌ലയ്ക്ക് കാര്യങ്ങൾ അർത്ഥശങ്കയ്ക്കിടയില്ലാത്തവിധം വ്യക്തമായി വിവരിച്ചുകൊടുക്കുകയും തനിക്കു കടം തന്നവരുടെ നിബന്ധനകൾ പാലിച്ചില്ലെങ്കിൽ കമ്പനിയുടെ നിയന്ത്രണം തന്റെ കയ്യിൽ നിന്നുപോകുമെന്നും ഭാവിയിൽ റോയൽറ്റി കിട്ടുന്നതിനു ടെസ്‌ലയ്ക്ക് കാശുകടം തന്നവരോട് നേരിട്ട് ഇടപെടേണ്ടിവരുമെന്നും പറഞ്ഞു.{{sfn|Jonnes|2004|p=228}} വെസ്റ്റിൻഹൗസ് തന്നെ മോട്ടോറിന്റെ കാര്യങ്ങളുമായി മുന്നോട്ടുപോവുന്നതാണ് ഉചിതമെന്നു ബോധ്യമായ ടെസ്‌ല കരാറിൽ നിന്നും റോയൽറ്റി ലഭിക്കേണ്ടുന്ന വാചകങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിക്കൊടുത്തു.{{sfn|Jonnes|2004|p=228}}{{sfn|Carlson|2013|pp=130–131}} ആറുവർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ടെസ്‌ലയുടെ പേറ്റന്റ് 216000 ഡോളർ [[lump sum|ഒറ്റത്തവണയായി]] കൊടുത്തുതീർത്ത് വെസ്റ്റിൻഹൗസ് സ്വന്തമാക്കി. 1892-ൽ എഡിസണും തോമസ് ഹൗസ്റ്റണും കൂടിച്ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ [[General Electric|ജനറൽ ഇലക്ട്രിൿ]] എന്ന കമ്പനിയുമായി ഉണ്ടാക്കിയ പേറ്റന്റ്-പങ്കുവയ്ക്കൽ കരാർ പ്രകാരമായിരുന്നു ഇത്.{{sfn|Cheney|2001|pp=48–49}}<ref>Christopher Cooper, ''The Truth About Tesla: The Myth of the Lone Genius in the History of Innovation'', Race Point Publishing. 2015, p. 109</ref><ref>''Electricity, a Popular Electrical Journal'', Volume 13, No. 4, 4 August 1897, Electricity Newspaper Company, pp. 50 [https://books.google.com/books?id=nNA9AQAAMAAJ&lpg=PA50&ots=qUFv9wjuIk&dq=tesla%20patent%201897%20%22patent%20pool%22&pg=PA50#v=onepage&q=tesla%20patent%201897%20%22patent%20pool%22&f=false Google Books]</ref> == ന്യൂയോർക്കിലെ പരീക്ഷണശാലകൾ == [[File:Twain in Tesla's Lab.jpg|thumb|alt=Mark Twain in Tesla's lab, 1894|[[Mark Twain|മാർക് ട്വൈയിൻ]] 1894 -ൽ ടെസ്‌ലയുടെ സൗത്ത് ഫിഫ്ത് അവന്യൂ ലാബറട്ടറിയിൽ]] തന്റെ ഏസി പേറ്റന്റുകളുടെ ലൈസൻസിങ്ങുകളിൽ നിന്നും ലഭിച്ച പണം ടെസ്‌ലയെ ഒരു ധനികൻ ആക്കിത്തീർക്കുകയും തന്റെ സ്വന്തം താല്പര്യങ്ങൾക്കായി സമയവും ധനവും ചെലവഴിക്കാനുള്ള അവസരം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=https://teslauniverse.com/nikola-tesla/articles/nikola-tesla-scientific-savant|title=Nikola Tesla: Scientific Savant from the Tesla Universe Article Collection|date=23 December 2011|publisher=}}</ref> 1889-ൽ പെക്കും ബ്രൗണും കൂടി വാടകയ്ക്ക് എടുത്തുകൊടുത്ത ലിബർട്ടി തെരുവിലെ കടയിൽ നിന്നും ടെസ്‌ല മാറുകയും പിന്നീട് രണ്ട് വ്യാഴവട്ടത്തോളം [[Manhattan|മാൻഹാട്ടനിലെ]] വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലെ പരീക്ഷണശാലകളിലും വർക്‌ഷോപ്പുകളിലും ജോലിചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇവയിൽ 175 ഗ്രാന്റ് സ്ട്രീറ്റ് (1889–1892), 33-35 തെക്കേ [[Fifth Avenue (Manhattan)|ഫിഫ്ത് അവന്യൂവിലെ]] നാലാം നില (1892–1895), 46 & 48 കിഴക്കേ [[Houston Street (Manhattan)|ഹൗസ്റ്റൺ സ്ട്രീറ്റിലെ]] ആറും ഏഴും നിലകൾ (1895–1902) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>Carlson, W. Bernard (2013). ''Tesla: Inventor of the Electrical Age'', Princeton University Press, p. 218</ref><ref>{{cite web|url=https://teslaresearch.jimdo.com/labs-in-new-york-1889-1902/|title=Laboratories in New York (1889-1902)|website=Open Tesla Research|access-date=2019-05-04|archive-date=2018-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820234947/https://teslaresearch.jimdo.com/labs-in-new-york-1889-1902/|url-status=dead}}</ref> ടെസ്‌ലയും അദ്ദേഹം ജോലിക്കുനിർത്തിയ മറ്റുപലതൊഴിലാളികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല പ്രമുഖമായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും നടത്തിയ സ്ഥലങ്ങളാണ് ഈ വർക്‌ഷോപ്പുകൾ ===ടെസ്‌ല കോയിൽ=== {{Main|Tesla coil}} [[radio wave|റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[electromagnetic radiation|വിദ്യുത്കാന്തിക പ്രസരണങ്ങളുടെ]] അസ്തിത്വത്തെപ്പറ്റി [[Heinrich Hertz|ഹെയ്ൻഡ്രിക് ഹെർട്‌സ്]] 1886-88 കാലത്ത് നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളെപ്പറ്റിയറിഞ്ഞ ടെസ്‌ല [[Exposition Universelle (1889)|1889 -ലെ എക്സ്‌പൊസിഷൻ യൂണിവേഴ്‌സൽ]] കാണാൻ 1889 ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പാരീസിൽ എത്തി.{{sfn|Carlson|2013|p=120}} പുതിയ ഉണർവുതരുന്നതായ ആ കണ്ടുപിടിത്തത്തെപ്പറ്റി മനസ്സിലാക്കിയ ടെസ്‌ല അതിൽ കൂടുതൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താൻ തയ്യാറെടുത്തു. പലതരത്തിൽ ഈ പരീക്ഷങ്ങൾ നടത്തിയ ടെസ്‌ല തന്റെ മികവാർന്ന [[Arc lamp|ആർക്ക് ലൈറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ]] ആവശ്യത്തിനുണ്ടാക്കിയ വേഗതകൂടിയ ഒരു [[alternator|ആൾട്ടർനേറ്റർ]] ഉപയോഗിച്ച് ഒരു [[Ruhmkorff coil|റുഹ്മ്കോർഫ് കോയിലിനെ]] പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിലുള്ള വൈദ്യുതി ഇരുമ്പുകോറിനെ അമിതമായി ചൂടാക്കുകയും കോയിലിലെ പ്രൈമറിയുടെയും സെക്കണ്ടറിയുടെയും ഇടയിലുള്ള ഇൻസുലേഷനെ ഉരുക്കിക്കളയുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനായി പ്രൈമറിയുടെയും സെക്കണ്ടറിയുടെയും ഇടയ്ക്ക് ഒരു ഇൻസുലേറ്റിംഗ് വസ്തുവിനു പകരം വായുമാത്രമാക്കിക്കൊണ്ട് തന്റെ [[Tesla coil|ടെസ്‌ല കോയിൽ]] അദ്ദേഹം കൊണ്ടുവന്നു. അതോടെ ഇരുമ്പുകോർ അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും ഉൾപ്പെടെ പലയിടത്തേക്കും ചലിപ്പിക്കാവുന്ന അവസ്ഥയിലും ആയി.{{sfn|Carlson|2013|p=122}} ===പൗരത്വം=== 1891 ജൂലൈ 30 -ന് തന്റെ 35 ആം വയസ്സിൽ ടെസ്‌ല [[United States of America|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[Naturalization|പൗരത്വം]] നേടി.<ref name="NYcourts">[http://www.footnote.com/spotlight/1093 "Naturalization Record of Nikola Tesla, 30 July 1891"], Naturalization Index, NYC Courts, referenced in Carlson (2013), ''Tesla: Inventor of the Electrical Age'', p. H-41</ref>{{sfn|Carlson|2013|p=138}} അതേ വർഷം അദ്ദേഹം [[Tesla coil|ടെസ്‌ല കോയിലിനു]] പേറ്റന്റും നേടി.<ref name=Uth>{{cite web|last=Uth|first=Robert|title=Tesla coil|date=12 December 2000|work=Tesla: Master of Lightning|publisher=PBS.org|url=https://www.pbs.org/tesla/ins/lab_tescoil.html|accessdate=20 May 2008}}</ref> === വയർലെസ് ലൈറ്റിംഗ് === [[File:TeslaWirelessPower1891.png|thumb|left|1891-ൽ ഒരു പ്രസംഗമധ്യേ [[Columbia College, Columbia University|കൊളമ്പിയ കോളേജിൽ]] രണ്ട് [[Geissler tube|ഗെയ്സ്ലെർ ട്യൂബുകൾ]] ([[Neon light|നിയോൺ ട്യൂബുകൾക്കുസമാനമായ]]) ഉപയോഗിച്ച് ഇലക്ട്രോസ്റ്റാറ്റിൿ ഇൻഡക്ഷൻ വഴി വയർലെസ് ലൈറ്റിംഗ് തന്റെ കൈയ്യിൽപിടിച്ച് പ്രദർശിപ്പിച്ചുകാണിക്കുന്നു.]] ടെസ്‌ല കോയിൽ ഉപയോഗിച്ചുണ്ടാക്കിയ ഉയർന്ന ഏസീ വോൾട്ടതയിൽ ഇൻഡക്റ്റീവും കപാസിറ്റീവും ആയ കപ്ലിംഗ് ഉപയോഗിച്ച് 1890 നുശേഷം ടെസ്‌ല വൈദ്യുതി സംപ്രേഷണത്തിനുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി.<ref name="Tesla1891" >Tesla, Nikola (20 May 1891) [http://www.tfcbooks.com/tesla/1891-05-20.htm ''Experiments with Alternate Currents of Very High Frequency and Their Application to Methods of Artificial Illumination''], lecture before the American Inst. of Electrical Engineers, Columbia College, New York. Reprinted as a {{cite book | title = book of the same name by | publisher = Wildside Press | date = 2006 | location = | pages = | language = | url = https://books.google.com/books?id=94eH3rULPy4C | doi = | id = | isbn = 0-8095-0162-7 }}</ref> [[Near and far field|നിയർ ഫീൽഡ്]] ഇൻഡക്ടീവും കപാസിറ്റീവും ആയ കപ്ലിംഗ് ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം നിരവധി വയർലസ് ആയ വൈദ്യുതസംപ്രേഷണമാർഗങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കുകയും അവ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അവയിൽ [[Geissler tube|ഗെയ്സ്‌ലർ ട്യൂബുകളും]] ഇങ്കാൻഡസെന്റ് ബൾബുകൾ പോലും സ്റ്റേജിന്റെ മറുവശത്തുനിന്നും അദ്ദേഹം കത്തിച്ചുകാണിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=132}} ആ ദശകം മുഴുവൻ തന്റെ പുതിയ ലൈറ്റിംഗ് പരീക്ഷണങ്ങൾ പല നിക്ഷേപകരുമായി ചർച്ചചെയ്യുകയൊക്കെയുണ്ടായെങ്കിലും അവയൊന്നും ഒരു വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നമാക്കുന്നതിൽ വിജയമായില്ല.<ref>Christopher Cooper (2015). ''The Truth About Tesla: The Myth of the Lone Genius in the History of Innovation'', Race Point Publishing, pp. 143–144</ref> ബുദ്ധിപരമായ സിഗ്നലുകളോ ചിലപ്പോൾ വൈദ്യുതിപോലുമോ വയറുകളുടെ സഹായമില്ലാതെ ഭൂമിയിൽക്കൂടി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യാൻ സാധിച്ചേക്കുമെന്ന് 1893 -ൽ [[Missouri|മിസ്സൗറി]]യിലെ [[St. Louis|സെന്റ് ലൂയിസിലും]] [[Philadelphia|ഫിലാഡെൽഫിയാ]]യിലെ [[Franklin Institute|ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലും]] പെനിസിൽവാനിയയിലെ [[National Electric Light Association|നാഷണൽ ഇലക്ട്രിൿ ലൈറ്റ് അസോസിയേഷനിലും]] നടത്തിയ പ്രസംഗങ്ങളിൽ ടെസ്‌ല പ്രേഷകരോട് അവകാശപ്പെടുകയുണ്ടായി.{{sfn|Carlson|2013|pp=178–179}}<ref name=Orton>{{cite book |last=Orton |first=John |title=The Story of Semiconductors |url=https://archive.org/details/storysemiconduct00orto_339 |year=2004 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, England |page=[https://archive.org/details/storysemiconduct00orto_339/page/n66 53]}}{{Subscription required|via=[[Questia]]}}</ref> 1892 മുതൽ 1894 വരെ ആധുനിക [[IEEE|ഐ‌ഇ‌ഇഇയുടെ]] മുൻഗാമിയായി ([[Institute of Radio Engineers|ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് റേഡിയോ എഞ്ചിനീയർമാർക്കൊപ്പം]]) [[American Institute of Electrical Engineers|അമേരിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയേഴ്സിന്റെ]] വൈസ് പ്രസിഡന്റായി ടെസ്‌ല സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. <ref>{{cite web|title=Tesla's Connection to Columbia University|url=http://www.teslasociety.com/columbia.pdf|publisher=Tesla Memorial Society of NY|accessdate=5 July 2012|author1=Kenneth L. Corum|author2=James F. Corum|lastauthoramp=yes}}</ref> === {{anchor|The "Tesla Polyphase System"}}പോളിഫേസ് സിസ്റ്റവും കൊളംബിയൻ എക്‌സ്‌പോസിഷനും === <!-- This Anchor tag serves to provide a permanent target for incoming section links. Please do not move it out of the section heading, even though it disrupts edit summary generation (you can manually fix the edit summary before you save your changes). Please do not modify it, even if you modify the section title. It is always best to anchor an old section header that has been changed so that links to it won't be broken. See [[Template:Anchor]] for details. This template is {{subst:Anchor comment}} --> [[File:TeslaPOLYPHASEColumbianEXPO1893rwLIPACKownerA.pdf|thumbnail|ചിക്കാഗോയിലെ 1893 കൊളംബിയൻ എക്‌സ്‌പോസിഷനിൽ "ടെസ്‌ല പോളിഫേസ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ" വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസ് പ്രദർശനം]] 1893 ന്റെ തുടക്കത്തോടെ, വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസ് എഞ്ചിനീയർ ചാൾസ് എഫ്. സ്കോട്ടും പിന്നീട് ബെഞ്ചമിൻ ജി. ലാമും ടെസ്‌ലയുടെ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിന്റെ കാര്യക്ഷമമായ പതിപ്പിൽ പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. റോട്ടറി കൺവെർട്ടർ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പഴയ സിംഗിൾ ഫേസ് എസി, ഡിസി സിസ്റ്റങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടേണ്ട പോളിഫേസ് സിസ്റ്റം നിർമ്മിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം ലാം കണ്ടെത്തി.{{sfn|Carlson|2013|p=166}} വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസ് ഇലക്ട്രിക്കിന് അപ്പോൾ സാധ്യതയുള്ള എല്ലാ ഉപഭോക്താക്കൾക്കും വൈദ്യുതി നൽകാനുള്ള ഒരു മാർഗമുണ്ടായിരുന്നു, മാത്രമല്ല അവരുടെ പോളിഫേസ് ഏസി സിസ്റ്റത്തെ "ടെസ്‌ല പോളിഫേസ് സിസ്റ്റം" എന്ന് അവർ വിളിക്കാനും തുടങ്ങി. മറ്റ് പോളിഫേസ് എസി സംവിധാനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് ടെസ്‌ലയുടെ പേറ്റന്റുകൾ ഉള്ളതിനാൽ അവർക്ക് അതിൽ മുൻഗണനയുണ്ടെന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=167}} 1893-ൽ ചിക്കാഗോയിൽ നടന്ന ലോക കൊളംബിയൻ എക്‌സ്‌പോസിഷനിൽ പങ്കെടുക്കാൻ വെസ്റ്റിംഗ്‌ഹൗസ് ഇലക്ട്രിക് ടെസ്‌ലയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു, അവിടെ ഇലക്ട്രിക്കൽ എക്സിബിറ്റുകൾക്കായി നീക്കിവച്ചിരിക്കുന്ന "ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബിൽഡിംഗിൽ" കമ്പനിക്ക് വലിയ സ്ഥലമുണ്ടായിരുന്നു. എക്‌സ്‌പോസിഷനെ പ്രത്യാവർത്തിധാരവൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ച് പ്രകാശിപ്പിക്കാനുള്ള വെസ്റ്റിംഗ്‌ഹൗസ് ഇലക്ട്രിക്കിന്റെ ശ്രമം വിജയിച്ചു, ഇത് ഏസി പവറിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന സംഭവമായിരുന്നു, കാരണം കമ്പനിക്ക് അമേരിക്കൻ ജനതയ്ക്ക് പോളിഫേസ് ഉള്ളതും സാധ്യമായതുമായ ഒരു പ്രത്യാവർത്തിധാരസിസ്റ്റത്തിന്റെ സുരക്ഷ, വിശ്വാസ്യത, കാര്യക്ഷമത എന്നിവ പ്രകടമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. മേളയിൽ മറ്റ് ഏസി, ഡിസി എക്സിബിറ്റുകളും വിതരണം ചെയ്തിരുന്നു.<ref>Richard Moran, ''Executioner's Current: Thomas Edison, George Westinghouse, and the Invention of the Electric Chair'', Knopf Doubleday Publishing Group – 2007, p. 222</ref><ref>''America at the Fair: Chicago's 1893 World's Columbian Exposition'' (Google eBook) Chaim M. Rosenberg Arcadia Publishing, 20 February 2008</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F6cWRxU9go4C&pg=PR21|title=The World's Columbian Exposition: A Centennial Bibliographic Guide|first1=David J.|last1=Bertuca|first2=Donald K.|last2=Hartman|first3=Susan M.|last3=Neumeister|year=1996|name-list-style=amp|pages=xxi|isbn=9780313266447|access-date=10 September 2012}}</ref> ടെസ്‌ലയുടെ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളും മോഡലുകളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിന് ഒരു പ്രത്യേക എക്സിബിറ്റ് സ്പേസ് സജ്ജമാക്കിയിരുന്നു. ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന കാന്തികക്ഷേത്രം കാണികൾക്ക് ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ എഗ് ഓഫ് കൊളംബസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രകടനങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിലൂടെ കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചിരുന്നു. ഒരു ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോറിൽ ഉള്ള രണ്ട്-ഫേസ് കോയിൽ ഉപയോഗിച്ച് ഒരു ചെമ്പ് മുട്ട അതിന്റെ അറ്റത്ത് നിർത്തി കറക്കിക്കാണിക്കാൻ അവിടെ കഴിഞ്ഞിരുന്നു.<ref>Hugo Gernsback, "Tesla's Egg of Columbus, How Tesla Performed the Feat of Columbus Without Cracking the Egg" Electrical Experimenter, 19 March 1919, p. 774 [http://www.teslacollection.com/tesla_articles/1919/electrical_experimenter/h_gernsback/the_tesla_egg_of_columbus]</ref> ആറുമാസം നീണ്ടുനിന്ന പ്രദർശനത്തിനിടെ ഇന്റർനാഷണൽ ഇലക്ട്രിക്കൽ കോൺഗ്രസിൽ പങ്കെടുക്കാനായി ടെസ്‌ല ഒരാഴ്ച മേള സന്ദർശിക്കുകയും വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസ് എക്സിബിറ്റിൽ നിരവധി ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Seifer|2001|p=120}}<ref>Thomas Commerford Martin, The Inventions, Researches and Writings of Nikola Tesla: With Special Reference to His Work in Polyphase Currents and High Potential Lighting, Electrical Engineer - 1894, Chapter XLII, page 485 [https://archive.org/details/inventionsresear00martiala]</ref> അമേരിക്കയിലും യൂറോപ്പിലുടനീളവും നടത്തിയ ഒരു ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ ഉപയോഗിച്ച് ടെസ്‌ല തന്റെ വയർലെസ് ലൈറ്റിംഗ് സംവിധാനം കാണിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് പ്രത്യേകമായി ഇരുണ്ട മുറി സ്ഥാപിച്ചു;{{sfn|Cheney|2001|p=76}} ഹൈ-വോൾട്ടേജ്, ഹൈ-ഫ്രീക്വൻസി പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതി മുതൽ ലൈറ്റ് വയർലെസ് ഗ്യാസ്-ഡിസ്ചാർജ് വിളക്കുകൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=79}} ഒരു നിരീക്ഷകൻ കുറിച്ചു: {{quote|മുറിക്കുള്ളിൽ ടിൻ ഫോയിൽ കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ രണ്ട് ഹാർഡ്-റബ്ബർ പ്ലേറ്റുകൾ സസ്പെൻഡ് ചെയ്തിരുന്നു. ഏകദേശം പതിനഞ്ച് അടി അകലത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഇവ ട്രാൻസ്ഫോമറുകളിൽ നിന്ന് നയിക്കുന്ന വയറുകളുടെ ടെർമിനലുകളായി വർത്തിച്ചു. കറന്റ് ഓണാക്കിയപ്പോൾ, വയറുകളൊന്നും ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടില്ലാത്ത, എന്നാൽ സസ്പെൻഡ് ചെയ്ത പ്ലേറ്റുകൾക്കിടയിൽ ഒരു മേശപ്പുറത്ത് കിടക്കുന്ന അല്ലെങ്കിൽ മുറിയുടെ ഏതാണ്ട് ഏത് ഭാഗത്തും കൈയിൽ പിടിച്ചിരിക്കാവുന്ന വിളക്കുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ട്യൂബുകൾ പ്രകാശിച്ചു. ഏതാണ്ട് രണ്ട് വർഷം മുമ്പ് ലണ്ടനിൽ ടെസ്‌ല കാണിച്ച അതേ പരീക്ഷണങ്ങളും അതേ ഉപകരണങ്ങളുമാണ്, "അവിടെ അദ്ദേഹം വളരെയധികം അത്ഭുതവും ആശ്ചര്യവും സൃഷ്ടിച്ചു".<ref>{{cite book |title=Electricity at the Columbian Exposition; Including an Account of the Exhibits in the Electricity Building, the Power Plant in Machinery Hall |publisher=R. R. Donnelley |last=Barrett |first=John Patrick |year=1894 |pages=[https://archive.org/details/electricityatco00barrgoog/page/n288 268]–269 |url=https://archive.org/details/electricityatco00barrgoog |access-date=29 November 2010}}</ref>}} ===നീരാവിശക്തി ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഓസിലേറ്റിങ്ങ് ജനറേറ്റർ=== {{Main|Tesla's oscillator}} പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതി ഉണ്ടാക്കാനുള്ള മികച്ച മാർഗ്ഗമായി ടെസ്‌ല [[Tesla's oscillator|നീരാവി ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഒരു ഓസിലേറ്റിങ്ങ് ജനറേറ്റർ]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1893-ൽ പേറ്റന്റ് എടുത്ത ഈ കണ്ടുപിടിത്തം അദ്ദേഹം ആ വർഷം ചിക്കഗോയിൽ നടന്ന ലോക കൊളമ്പിയൻ എക്സ്പോസിഷനിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ഒരു ഓസിലേറ്ററിലേക്ക് ശക്തിയായി കടത്തിവിടുന്ന നീരാവി പല മാർഗങ്ങളിൽക്കൂടി പുറത്തേക്കു വമിക്കുമ്പോൾ ആർമേച്ചറിനോട് ചേർത്തുവച്ച പിസ്റ്റൺ മുകളിലേക്കും താഴേക്കും നീങ്ങുന്നരീതിയായിരുന്നു ഇതിന്റേത്. നല്ലവേഗതയിൽ കമ്പനം ചെയ്യുന്ന കാന്തിക ആർമേച്ചർ ഒരു പ്രത്യാവർത്തി [[magnetic field|കാന്തികമണ്ഡലം]] ഉണ്ടാക്കാൻ ഇടയാവും. തൊട്ടടുത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വയർ കോയിലുകളിലെ ഇത് പ്രത്യാവർത്തിധാരാവൈദ്യുതപ്രവാഹം ഉണ്ടാക്കി. ഇത് ഒരു സ്റ്റീം എഞ്ചിൻ‌/ജനറേറ്ററിന്റെ സങ്കീർ‌ണ്ണഭാഗങ്ങൾ‌ ഇല്ലാതാക്കിയെങ്കിലും ഒരിക്കലും വൈദ്യുതി ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സാമ്പത്തികമായി മികച്ചുനിന്ന ഒരു എഞ്ചിനീയറിംഗ് പരിഹാരമായി മാറിയില്ല.{{sfn|Carlson|2013|pp=181–185}}<ref>Reciprocating Engine, {{US patent|514169}}, 6 February 1894.</ref> ===നയാഗ്രയെക്കുറിച്ച് ആലോചന=== 1893-ൽ [[നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടം|നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ]] [[കാറ്ററാക്ട് നിർമ്മാണ കമ്പനി]]<nowiki/>യുടെ തലവനായ [[എഡ്വേർഡ് ഡീൻ ആഡംസ്]] വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി മാറ്റിയെടുക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സംവിധാനം എന്താണെന്നതിനെക്കുറിച്ച് ടെസ്‌ലയുടെ അഭിപ്രായം തേടി. നിരവധി വർഷങ്ങളായി, വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി എങ്ങനെ മികച്ച രീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കാമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിരവധി നിർദേശങ്ങളും തുറന്ന മത്സരങ്ങളും നടന്നിരുന്നു. നിരവധി യു എസ്, യൂറോപ്യൻ കമ്പനികൾ നിർദ്ദേശിച്ച സിസ്റ്റങ്ങളിൽ രണ്ട്-ഘട്ട, മൂന്ന്-ഘട്ട എസി, ഹൈ-വോൾട്ടേജ് ഡിസി, കംപ്രസ്ഡ് എയർ എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. മത്സരിക്കുന്ന എല്ലാ സിസ്റ്റങ്ങളുടെയും നിലവിലെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ആഡംസ് ടെസ്‌ലയോട് ചോദിച്ചു. രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായുള്ള സംവിധാനം ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമാണെന്നും രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായുള്ള ആൾട്ടർനേറ്റീവ് കറന്റ് ഉപയോഗിച്ച് ബൾബുകൾ കത്തിക്കാൻ വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസ് സംവിധാനമുണ്ടെന്നും ടെസ്‌ല ആഡംസിനെ ഉപദേശിച്ചു. നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായുള്ള ഏസി ജനറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കമ്പനി വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസ് ഇലക്ട്രിക്ക് കരാർ നൽകി, ടെസ്‌ലയുടെ ഉപദേശവും കൊളംബിയൻ എക്‌സ്‌പോസിഷനിൽ വെസ്റ്റിംഗ്ഹൗസിന്റെ പ്രകടനവും അടിസ്ഥാനമാക്കി അവർക്ക് സമ്പൂർണ്ണ ഏസി സംവിധാനം നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അവർക്ക് ബോധ്യമായി. അതേസമയം, ഏസി വിതരണസംവിധാനം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് ജനറൽ ഇലക്ട്രിക്ക് കൂടുതൽ കരാർ നൽകി.{{sfn|Carlson|2013|pp=167–173}} ===നിക്കോള ടെസ്‌ല കമ്പനി=== 1895 -ൽ, എഡ്വേർഡ് ഡീൻ ആഡംസ്, ടെസ്‌ലയുടെ ലാബ് സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ കണ്ടതിൽ മതിപ്പുണ്ടായി, നിക്കോള ടെസ്‌ല കമ്പനി രൂപീകരിക്കുന്നതിന് സഹായിക്കാമെന്നു സമ്മതിച്ചു, മുമ്പത്തെ വിവിധ ടെസ്‌ല പേറ്റന്റുകളും കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾക്കും പുതിയവയ്ക്കും ധനസഹായം ചെയ്യാനും വികസിപ്പിക്കാനും വിപണനം ചെയ്യാനും സജ്ജമാക്കി.{{sfn|Carlson|2013|pp=205–206}} ഇത് കുറച്ച് നിക്ഷേപകരെ കണ്ടെത്തി; 1890-കളുടെ പകുതി സാമ്പത്തികമായി വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ സമയമായിരുന്നു, അതിനാൽത്തന്നെ കമ്പോളത്തിലേക്ക് സജ്ജമാക്കിയ വയർലെസ് ലൈറ്റിംഗ്, ഓസിലേറ്റർ പേറ്റന്റുകൾ ഒരിക്കലും പുറത്തിറങ്ങിയില്ല. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ ടെസ്‌ലയുടെ പേറ്റന്റുകൾ കമ്പനി കൈകാര്യം ചെയ്തു. ===പരീക്ഷണശാലയിലെ തീപ്പിടുത്തം=== 1895 മാർച്ച് 13 ന് [https://manbhavna.in അതിരാവിലെ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ടെസ്‌ലയുടെ ലാബ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന സൗത്ത് ഫിഫ്ത്ത് അവന്യൂ കെട്ടിടത്തിന് തീപിടിച്ചു. കെട്ടിടത്തിന്റെ ബേസ്മെന്റിൽ ആരംഭിച്ച ടെസ്‌ലയുടെ നാലാം നിലയിലെ ലാബ് തീപിടിച്ച് രണ്ടാം നിലയിലേക്ക് തകർന്നു വീണു. തീപിടുത്തം ടെസ്‌ലയുടെ നിലവിലുള്ള പ്രോജക്റ്റുകളെ പിന്നോട്ടടിക്കുക മാത്രമല്ല, 1893 -ലെ വേൾഡ്സ് കൊളംബിയൻ എക്‌സ്‌പോസിഷനിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആദ്യകാല കുറിപ്പുകളുടെയും ഗവേഷണസാമഗ്രികളുടെയും മോഡലുകളുടെയും പ്രകടന ശകലങ്ങളുടെയും ശേഖരം നശിപ്പിച്ചു. ടെസ്‌ല പറഞ്ഞു" ''[[The New York Times|ന്യൂ യോർക്ക് ടൈംസ്]]'' "എനിക്ക് സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര സങ്കടമുണ്ട്. ഞാൻ എന്ത് പറയാനാണ്?"<ref name="teslatimeline"/> തീപിടുത്തത്തിനുശേഷം ടെസ്‌ല 46, 48 ഈസ്റ്റ് ഹ്യൂസ്റ്റൺ സ്ട്രീറ്റിലേക്ക് മാറി അവിടെ 6, 7 നിലകളിൽ ലാബ് പുനർനിർമിച്ചു ===എക്സ് റേ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== [[File:Рэнтгенаўскі здымак рукі Тэслы.jpeg|thumb|left|upright|ടെസ്‌ലയുടെ കയ്യിന്റെ എക്സ് റേ]] 1894 മുതൽ ടെസ്‌ല തന്റെ പരീക്ഷണശാലയിൽ കേടായ ഫിലിം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് "അദൃശ്യ" തരത്തിലുള്ള വികിരണ ഊർജ്ജം ഏതാണെന്ന് അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{cite book|last1=Tesla|first1=Nikola|title=X-ray vision: Nikola Tesla on Roentgen rays|url=https://archive.org/details/xrayvisionnikola0000tesl|date=2007|publisher=Wiilder Publications|location=Radford, VA|isbn=978-1-934451-92-2|edition=1st}}</ref> (ഇതാണ് പിന്നീട് "[[എക്സ് കിരണം|റോന്റ്‌ജെൻ കിരണങ്ങൾ]]" അല്ലെങ്കിൽ "എക്സ്-റേ" എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്). തണുത്ത കാഥോഡ് ഇലക്ട്രിക്കൽ ഡിസ്ചാർജ് ട്യൂബായ ക്രൂക്ക്സ് ട്യൂബുകൾ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാലപരീക്ഷണങ്ങൾ. [[വിൽഹെം റോൺട്ജൻ]] 1895 ഡിസംബറിൽ എക്സ്-കിരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനും ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കു മുൻപ് മാർക്ക് ട്വെയിനെ ആദ്യകാലത്തുള്ള ഗ്യാസ് ഡിസ്ചാർജ് ട്യൂബ് ആയ ഒരു ഗെയ്‌സ്‌ലർ ട്യൂബ് പ്രകാശിപ്പിച്ച് ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ ടെസ്‌ല ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിക്കാതെതന്നെ ഒരു എക്സ്-റേ ചിത്രം പകർത്തിയിരിക്കാം എന്നു കരുതുന്നു. ക്യാമറ ലെൻസിലെ മെറ്റൽ ലോക്കിംഗ് സ്ക്രൂ മാത്രമാണ് ചിത്രത്തിൽ പക്ഷേ ലഭ്യമായത്.{{sfn|Cheney|2001|p=134}} [[File:Tesla boat1.jpg|thumb|upright|1898 - ൽ, റേഡിയോ നിയന്ത്രിത ബോട്ട് ടെസ്‌ല പ്രദർശിപ്പിച്ചു, ഇത് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നാവികസേനയ്ക്ക് ഒരു ഗൈഡഡ് ടോർപ്പിഡോയായി വിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.<ref>W. Bernard Carlson, Tesla: Inventor of the Electrical Age, Princeton University Press – 2013, p. 231</ref>]] 1896 മാർച്ചിൽ എക്സ്-റേയും, എക്സ്-റേ ഇമേജിംങ്ങും (റേഡിയോഗ്രാഫി) റോൺട്ജൻ കണ്ടെത്തിയത് കേട്ടശേഷം,<ref>{{cite web|last=South|first=Nanette|url=http://anengineersaspect.blogspot.com/2011/07/nikola-tesla-radiography-experiments.html|title=Nikola Tesla&nbsp;– Radiography Experiments&nbsp;– Clips from "The Constitution, Atlanta, Georgia, p. 9. Friday, 13 March 1896"|publisher=Anengineersaspect.blogspot.com|date=23 July 2011|access-date=10 September 2012}}</ref> ടാർഗെറ്റ് ഇലക്ട്രോഡ് ഇല്ലാത്തതും ടെസ്‌ല കോയിലിന്റെ ഔട്ട്‌പുട്ടിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമായ സ്വന്തം ഡിസൈനിന്റെ ഉയർന്ന ഊർജ്ജ സിംഗിൾ ടെർമിനൽ വാക്വം ട്യൂബ് വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ടെസ്‌ല എക്സ്-റേ ഇമേജിംഗിൽ സ്വന്തമായി പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. (ഈ ഉപകരണം നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ആധുനിക പദം ബ്രെംസ്ട്രാഹ്ലംഗ് അല്ലെങ്കിൽ ബ്രേക്കിംഗ് റേഡിയേഷൻ എന്നാണ്). തന്റെ ഗവേഷണത്തിൽ, എക്സ്-റേ നിർമ്മിക്കാൻ ടെസ്‌ല നിരവധി പരീക്ഷണാത്മക സജ്ജീകരണങ്ങൾ ആവിഷ്കരിച്ചു. തന്റെ സർക്യൂട്ടുകൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ സാധാരണ ട്യൂബുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഉണ്ടാക്കാവുന്നതിലും എത്രയോ അധികം ഊർജ്ജമുള്ള തരംഗങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനാവുമെന്ന് ടെസ്‌ല പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>N. Tesla, [http://www.tfcbooks.com/tesla/1898-11-17.htm "High Frequency Oscillators for Electro-Therapeutic and Other Purposes"], in ''Proceedings of the American Electro-Therapeutic Association'', American Electro-Therapeutic Association. p.&nbsp;25.</ref> തന്റെ സർക്യൂട്ട് സിംഗിൾ-നോഡ് എക്സ്-റേ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ‌ക്കൊപ്പം പ്രവർ‌ത്തിക്കുന്നതിലെ അപകടങ്ങൾ‌ ടെസ്‌ല ശ്രദ്ധിച്ചു. ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ആദ്യകാല അന്വേഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിരവധി കുറിപ്പുകളിൽ, ചർമ്മത്തിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുന്നതിന് വിവിധ കാരണങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു. ചർമ്മത്തിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുന്നത് റോൺട്ജെൻ രശ്മികളല്ല, മറിച്ച് ചർമ്മവുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുന്ന ഓസോൺ വഴിയാണെന്നും ഒരു പരിധിവരെ നൈട്രസ് ആസിഡ് മൂലമാണെന്നും അദ്ദേഹം നേരത്തെ വിശ്വസിച്ചു. എക്സ്-കിരണങ്ങൾ പ്ലാസ്മയിലെ തരംഗങ്ങളിൽ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്നതുപോലുള്ള അനുദൈർഘ്യതരംഗങ്ങളാണെന്ന് ടെസ്‌ല തെറ്റായി വിശ്വസിച്ചു. ഈ പ്ലാസ്മ തരംഗങ്ങൾ ബലങ്ങളില്ലാത്ത കാന്തികക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സംഭവിക്കാം.<ref>Griffiths, David J. ''Introduction to Electrodynamics'', {{ISBN|0-13-805326-X}} and Jackson, John D. ''Classical Electrodynamics'', {{ISBN|0-471-30932-X}}.</ref><ref>{{cite book |title=Transactions of the American Electro-therapeutic Association |last=Anonymous |year=1899 |page=16 |url=https://books.google.com/books?id=bUo7vYNkbKQC |access-date=25 November 2010}}</ref> 1934 ജൂലൈ 11 ന് ന്യൂയോർക്ക് ഹെറാൾഡ് ട്രിബ്യൂൺ ടെസ്‌ലയെക്കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, അതിൽ തന്റെ സിംഗിൾ-ഇലക്ട്രോഡ് വാക്വം ട്യൂബുകളിൽ പരീക്ഷണം നടത്തുമ്പോൾ ഇടയ്ക്കിടെ നടന്ന ഒരു സംഭവം അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഒരു ചെറിയവസ്തു കാഥോഡ് തകർത്ത് ട്യൂബിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകുകയും തന്റെ ശരീരത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തതായിരുന്നു അത്: <blockquote>ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നിടത്തും പുറത്തുപോകുന്നിടത്തും മൂർച്ചയേറിയ വേദന അനുഭവപ്പെട്ടെന്നും ടെസ്‌ല പറഞ്ഞു. ഈ കണങ്ങളെ തന്റെ "ഇലക്ട്രിക് തോക്ക്" ഉപയോഗിച്ച് പ്രൊജക്റ്റ് ചെയ്ത ലോഹത്തിന്റെ ബിറ്റുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ഈ ബീമിലെ കണികകളുടെ ശക്തി കൂടുതലും മറ്റേതിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിവുള്ള്തുമാണ്, എന്നല്ല അവ വലിയ സാന്ദ്രതയിലും സഞ്ചരിക്കും..<ref name=Anderson>{{cite book |last=Anderson |first=Leland |title=Nikola Tesla's teleforce & telegeodynamics proposals |year=1998 |publisher=21st Century Books |location=Breckenridge, Colo. |isbn=0-9636012-8-8}}</ref></blockquote> ===റേഡിയോ റിമോട്ട് കണ്ട്രോൾ=== 1898-ൽ മാഡിസൺ സ്ക്വയർ ഗാർഡനിൽ നടന്ന ഒരു ഇലക്ട്രിക്കൽ എക്സിബിഷനിൽ പൊതുജനങ്ങൾക്കായി ടെസ്‌ല കോഹറർ അധിഷ്ഠിത റേഡിയോ നിയന്ത്രണം ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ബോട്ട് പ്രദർശിപ്പിച്ചു, – "ടെലൗട്ടോമാറ്റൺ" എന്ന് അദ്ദേഹം അതിനെ വിളിച്ചു.{{sfn|Jonnes|2004}} ടെസ്‌ല തന്റെ ആശയം ഒരുതരം റേഡിയോ നിയന്ത്രിത ടോർപ്പിഡോ ആയി യുഎസ് മിലിട്ടറിക്ക് വിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അവർ അതിൽ താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചില്ല.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=6aStP3Du5cgC&pg=PT50 |first=P. W. |last=Singer |title=Wired for War: The Robotics Revolution and Conflict in the Twenty-first Century |date=2009 |publisher=Penguin |isbn=978-1-440-68597-2|via=Google Books |access-date=10 September 2012}}</ref> ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം വരെയും അതിനുശേഷംവും നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ സൈനിക പരിപാടികളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതുവരെ വിദൂര റേഡിയോ നിയന്ത്രണം ഒരു പുതുമയായിത്തന്നെ തുടർന്നു.<ref>Fitzsimons, Bernard, ed. "Fritz-X", in ''The Illustrated Encyclopedia of 20th Century Weapons and Warfare'' (London: Phoebus, 1978), Volume 10, p.1037.</ref> 1899 മെയ് 13 ന് കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ചിക്കാഗോയിലെ കൊമേഴ്‌സ്യൽ ക്ലബിന്റെ ഒരു മീറ്റിംഗിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് "ടെലിടോമാറ്റിക്സ്" കൂടുതൽ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് അവസരം ലഭിച്ചു.<ref name="teslatimeline" /> ==വയർലെസ്സ് വൈദ്യുതി== {{See|Wireless power transfer#Tesla}} [[File:Teslathinker.jpg|thumb|upright|ഈസ്റ്റ് ഹ്യൂസ്റ്റൺ സെന്റ് ലബോറട്ടറിയിൽ വയർലെസ് വൈദ്യുതപരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ച സർപ്പിള കോയിലിന് മുന്നിൽ ടെസ്‌ല ഇരിക്കുന്നു]] 1890 മുതൽ 1906 വരെ,[[വയർലെസ് പവർ ട്രാൻസ്ഫർ | വയറുകളില്ലാതെ വൈദ്യുതോർജ്ജം പകരുന്നത്]] വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നിരവധി പദ്ധതികൾക്കായി ടെസ്‌ല തന്റെ സമയവും സമ്പത്തും ചെലവഴിച്ചു. വയർലെസ് ലൈറ്റിംഗിൽ അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ശക്തി പകരാൻ കോയിലുകൾ ഉപയോഗിക്കുക എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയത്തിന്റെ വിപുലീകരണമായിരുന്നു അത്. ലോകമെമ്പാടും വലിയ അളവിൽ വൈദ്യുതി പകരാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗം മാത്രമല്ല, തന്റെ മുൻ പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചതുപോലെ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ആശയവിനിമയങ്ങൾ കൈമാറുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായും അദ്ദേഹം ഇതിനെ കണ്ടു. ടെസ്‌ല തന്റെ ആശയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സമയത്ത്, വലിയ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് വിദൂരമായി ആശയവിനിമയ സിഗ്നലുകൾ കൈമാറാൻ സാധ്യമായ ഒരു മാർഗ്ഗവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല, എന്നിട്ടല്ലേ വൈദ്യുതി. ടെസ്‌ല നേരത്തെ റേഡിയോ തരംഗങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും ഈ വിഭാഗത്തിൽ നിലവിൽ ഹെർട്സ് നടത്തിയ പഠനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തെറ്റാണെന്ന നിഗമനത്തിലെത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Carlson|2013|p=127}}<ref name="earlyradiohistory.us">{{cite web|url=https://earlyradiohistory.us/tesla.htm|title=Nikola Tesla: The Guy Who DIDN'T "Invent Radio"|website=earlyradiohistory.us}}</ref><ref>Tesla's own experiments led him to erroneously believe Hertz had misidentified a form of conduction instead of a new form of electromagnetic radiation, an incorrect assumption that Tesla held for a couple of decades.(Carlson, pp-127-128)(White, Nikola Tesla: The Guy Who DIDN'T "Invent Radio")</ref> കൂടാതെ, ഈ പുതിയ വികിരണം ഒരു ഹ്രസ്വദൂര പ്രതിഭാസമായി അക്കാലത്ത് പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, അത് ഒരു മൈലിൽ താഴെവരെ മാത്രമേ എത്തുകയുള്ളൂവെന്നാണ് കരുതിയിരുന്നത്.<ref>Brian Regal, Radio: The Life Story of a Technology, p. 22</ref> റേഡിയോ തരംഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ശരിയാണെങ്കിൽപ്പോലും, താൻ വിചാരിച്ച കാര്യങ്ങൾക്കായി അവ ഒട്ടും മതിയാവില്ലെന്നും ടെസ്‌ല അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, കാരണം ഈ "അദൃശ്യ പ്രകാശം" മറ്റേതൊരു വികിരണത്തെയും പോലെ ദൂരം കൂടുന്തോറും ശക്തികുറയുകയും നേർരേഖയിൽ ബഹിരാകാശത്തേക്ക് സഞ്ചരിച്ച് "പ്രതീക്ഷകളില്ലാതെ നഷ്ടപ്പെട്ടു" പോവുകയും ചെയ്യും എന്നദ്ദേഹം കരുതി.{{sfn|Carlson|2013|p=209}} 1890 കളുടെ പകുതിയോടെ, ഭൂമിയിലൂടെയോ അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെയോ വളരെ ദൂരം വൈദ്യുതി കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയുമെന്ന ആശയത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു ടെസ്‌ല, ഈ ആശയം പരീക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഹ്യൂസ്റ്റൺ സ്ട്രീറ്റ് ലാബിൽ ഒരു വലിയ റെസണൺസ് ട്രാൻസ്ഫോർമർ നിർമ്മിക്കന്നതേപ്പറ്റി അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു.<ref name="My Inventions"><u>My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla</u>, Hart Brothers, 1982, Ch. 5, {{ISBN|0-910077-00-2}}</ref><ref>"Tesla on Electricity Without Wires," <u>Electrical Engineer</u> – N.Y., 8 January 1896, p. 52. (Refers to letter by Tesla in the ''New York Herald'', 31 December 1895.)</ref><ref>''Mining & Scientific Press'', "Electrical Progress" Nikola Tesla Is Credited With Statement", 11 April 1896</ref> ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷം ചാലകമാണെന്ന ഒരു പൊതു ആശയത്തിൽ നിന്ന് കടമെടുത്തുകൊണ്ട്,{{sfn|Seifer|1996|p=107}}{{sfn|Carlson|2013|p=45}} 30,000 അടി (9,100) ഉയരത്തിൽ വായുവിൽ ഇലക്ട്രോഡുകൾ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുന്നതും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നതും സ്വീകരിക്കുന്നതുമായ ബലൂണുകൾ അടങ്ങിയ ഒരു സംവിധാനം അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു, അവിടെ താഴ്ന്ന മർദ്ദം ഉയർന്ന വോൾട്ടേജുകൾ (ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വോൾട്ട്) അയയ്ക്കാൻ അനുവദിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. ===കൊളറാഡോ സ്പ്രിങ്ങ്സ്=== {{See also|Tesla Experimental Station|Magnifying transmitter|Colorado Springs Notes, 1899–1900}} [[File:Tesla Colorado.jpg|thumb|upright|ടെസ്‌ലയുടെ കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സ് ലബോറട്ടറി]] താഴ്ന്നമർദ്ദമുള്ള വായുവിന്റെ ചാലകസ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയാൻ, ടെസ്‌ല 1899 ൽ [[കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സ്|കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സിലെ]] ഉയരം കൂടിയ പ്രദേശത്ത് ഒരു പരീക്ഷണാത്മക സ്റ്റേഷൻ സ്ഥാപിച്ചു.{{sfn|Uth|1999|p=92}}<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/tesla/ll/ll_colspr.html|title=PBS: Tesla – Master of Lightning: Colorado Springs|website=[[pbs.org]]}}</ref>{{sfn|Carlson|2013|p=264}}<ref name="Wireless Telegraphy 2002, p. 109">''Nikola Tesla On His Work With Alternating Currents and Their Application to Wireless Telegraphy, Telephony, and Transmission of Power'', Leland I. Anderson, 21st Century Books, 2002, p. 109, {{ISBN|1-893817-01-6}}.</ref> തന്റെ [[ന്യൂയോർക്ക്]] ലാബിന്റേതുപോലെ സ്ഥലപരിമിതികൾ കൊണ്ടുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകളൊന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ അവിടെ വളരെ വലിയ കോയിലുകൾ സുരക്ഷിതമായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു, കൂടാതെ ഒരു അസോസിയേറ്റ് എൽ പാസോ പവർ കമ്പനിക്ക് പ്രത്യാവർത്തി ധാരവൈദ്യുതി സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഒരു സംവിധാനവും അവിടെ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.<ref name="Wireless Telegraphy 2002, p. 109"/> തന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം നൽകുന്നതിന്, ജോൺ ജേക്കബ് ആസ്റ്റർ നാലാമനെ 100,000 ഡോളർ (ഇന്നത്തെ ഡോളറിൽ 28,34,800 ഡോളർ){{Inflation-fn|US}} നിക്ഷേപിക്കുവാനും നിക്കോള ടെസ്‌ല കമ്പനിയിൽ ഭൂരിപക്ഷ ഓഹരി ഉടമയാകാമെന്നും അദ്ദേഹം ബോധ്യപ്പെടുത്തി. താൻ പ്രധാനമായും പുതിയ വയർലെസ് ലൈറ്റിംഗ് സംവിധാനത്തിലാണ് നിക്ഷേപിക്കുന്നതെന്ന് ആസ്റ്റർ കരുതി, പക്ഷേ തന്റെ [[കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സ്]] പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് പണം കണ്ടെത്താനായി ടെസ്‌ല ഈ പണം ഉപയോഗിച്ചു.<ref name="teslatimeline"/>{{sfn|Carlson|2013|pp=255–259}} പൈക്ക്സ് പീക്കിൽ നിന്ന് [[പാരിസ്|പാരീസിലേക്ക്]] സിഗ്നലുകൾ കൈമാറാനുള്ള [[കമ്പിയില്ലാക്കമ്പി|വയർലെസ് ടെലിഗ്രാഫി]] പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താൻ പദ്ധതിയിട്ടുട്ടുണ്ടെന്ന് അവിടെയെത്തിയ അദ്ദേഹം മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞു.{{sfn|Cheney|2001|p=173}} [[File:Nikola Tesla, with his equipment Wellcome M0014782.jpg|thumb|left|ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വോൾട്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ടെസ്‌ലയുടെ [[[മാഗ്നിഫൈയിംഗ് ട്രാൻസ്മിറ്റർ]] ”ന് സമീപം ഇരിക്കുന്നതിന്റെ [[ഒന്നിലധികം എക്‌സ്‌പോഷർ]] ചിത്രം. }} പരിവർത്തനം | 7 | m | adj = on}} നീളമുള്ള കമാനങ്ങൾ സാധാരണ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല, മറിച്ച് പവർ സ്വിച്ച് വേഗത്തിൽ ചുറ്റിച്ചുകൊണ്ട് ഇഫക്ടിനുവേണ്ടി ഉണ്ടാക്കിയതാണ്.{{sfn|Carlson|2013|pp=290–301}} അവിടെ, മെഗാവോൾട്ട് ശ്രേണിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു വലിയ കോയിൽ ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വോൾട്ടുകളും 135 അടി (41) വരെ നീളമുള്ള ഡിസ്ചാർജുകളും അടങ്ങിയ കൃത്രിമ മിന്നലും (ഇടിമുഴക്കവും) അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ചു,<ref>Gillispie, Charles Coulston, "''Dictionary of Scientific Biography'';" ''Tesla, Nikola''. Charles Scribner's Sons, New York.</ref> ഒരു ഘട്ടത്തിൽ എൽ പാസോയിലെ ജനറേറ്റർ അശ്രദ്ധമായി കത്തിപ്പോയി വൈദ്യുതി മുടക്കം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite journal|last=SECOR |first=H. WINFIELD |title=TESLA'S VIEWS ON ELECTRICITY AND THE WAR |journal=The Electrical Experimenter |date=August 1917 |url=http://www.tfcbooks.com/tesla/1917-08-00.htm |access-date=9 September 2012}}</ref> മിന്നലാക്രമണത്തിന്റെ ഇലക്ട്രോണിക് ശബ്ദത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം നടത്തിയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ (തെറ്റായി) ഭൂമി മുഴുവൻ വൈദ്യുതോർജ്ജം പ്രവഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. {{sfn|Carlson|2013|p=301}}{{sfn|Cooper|2015|p=165}} ലബോറട്ടറിയിൽ ആയിരുന്ന സമയത്ത്, ടെസ്‌ല തന്റെ റിസീവറിൽ അസാധാരണമായ സിഗ്നലുകൾ നിരീക്ഷിച്ചു, അത് മറ്റൊരു ഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ആശയവിനിമയമാണെന്ന് അദ്ദേഹം അനുമാനിച്ചു. 1899 ഡിസംബറിൽ ഒരു റിപ്പോർട്ടറിനും 1900 ഡിസംബറിൽ റെഡ്ക്രോസ് സൊസൈറ്റിക്കും അയച്ച കത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇക്കാര്യം പരാമർശിച്ചിരുന്നു<ref>Daniel Blair Stewart (1999). ''Tesla: The Modern Sorcerer'', Frog Book. p. 372</ref>{{sfn|Carlson|2013|p=315}}{{sfn|Seifer|1998|pp=220–223}} ടെസ്‌ല ചൊവ്വയിൽ നിന്ന് സിഗ്നലുകൾ കേൾക്കുന്നുണ്ടെന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് റിപ്പോർട്ടർമാർ ഇതിനെ സംവേദനാത്മക കഥയാക്കി മാറ്റി.{{sfn|Carlson|2013|p=315}} 1901 ഫെബ്രുവരി 9 ന്‌ "ടോക്കിംഗ് വിത്ത് പ്ലാനറ്റ്സ്" എന്ന തലക്കെട്ടിൽ കൊളിയറുടെ പ്രതിവാര ലേഖനത്തിൽ കേട്ട സിഗ്നലുകളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു, അവിടെ "ബുദ്ധിപരമായി നിയന്ത്രിത സിഗ്നലുകൾ" കേൾക്കുന്നുവെന്ന് തനിക്ക് പെട്ടെന്ന് വ്യക്തമായിട്ടില്ലെന്നും സിഗ്നലുകൾ ചൊവ്വ, ശുക്രൻ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് വരുന്നതാകാമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. 1899 ജൂലൈയിൽ [[ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി|ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണിയുടെ]] യൂറോപ്യൻ പരീക്ഷണങ്ങളെ അദ്ദേഹം പിടിച്ചെടുത്തതായിരിക്കാമെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു – മാർക്കോണി ഒരു നാവിക പ്രകടനത്തിൽ എസ് (ഡോട്ട് / ഡോട്ട് / ഡോട്ട്) അക്ഷരം കൈമാറിയിരിക്കാം, ടെസ്‌ല കൊളറാഡോയിൽ കേട്ടത് ഈ ശബ്ദമാകാമെന്നു കരുതുന്നു{{sfn|Seifer|1998|pp=220–223}} – അല്ലെങ്കിൽ വേറാരെങ്കിലും നടത്തിയ വയർലെസ് ട്രാൻസ്മിഷനുകളിൽ നിന്നുമുള്ള സിഗ്നലുകൾ.<ref name="seifer2006">{{unreliable source?|date=July 2014}}{{cite web |last=Seifer |first=Marc |title=Nikola Tesla: The Lost Wizard |url=http://teslatech.info/ttmagazine/v4n1/seifer.htm |publisher=ExtraOrdinary Technology (Volume 4, Issue 1; Jan/Feb/March 2006) |access-date=14 July 2012}}</ref> തന്റെ കണ്ടെത്തലുകളെക്കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം നിർമ്മിക്കാൻ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ദി സെഞ്ച്വറി മാഗസിൻ എഡിറ്ററുമായി ധാരണയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ നടക്കുന്ന ജോലികളുടെ ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ മാഗസിൻ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറെയും കൊളറാഡോയിലേക്ക് അയച്ചു. "ഹ്യൂമൻ എനർജി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ പ്രശ്നം" എന്ന ലേഖനം 1900 ജൂൺ മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. താൻ വിഭാവനം ചെയ്ത വയർലെസ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠത അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു, പക്ഷേ ലേഖനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ വിവരണത്തേക്കാൾ ദൈർഘ്യമേറിയ ഒരു ദാർശനികലേഖനമായിരുന്നു,<ref>{{cite web|url=http://www.teslamemorialsociety.org/info/Research%20of%20Nikola%20Tesla%20in%20Long%20Island%20Laboratory.htm|title=Aleksandar Marinčić, Ph.D, Research of Nikola Tesla in Long Island Laboratory, teslamemorialsociety.org|access-date=2021-03-24|archive-date=2016-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506115345/http://www.teslamemorialsociety.org/info/Research%20of%20Nikola%20Tesla%20in%20Long%20Island%20Laboratory.htm|url-status=dead}}</ref> അതുവഴി അവ ടെസ്‌ലയുടെയും കൊളറാഡോ സ്പ്രിംഗ്സ് പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും കാലം ഓർത്തിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളായി മാറുകയും ചെയ്തു. ===വാർഡൻക്ലിഫ്=== [[File:Tesla Broadcast Tower 1904.jpeg|thumb|upright|1904-ൽ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ടെസ്‌ലയുടെ വാർഡൻക്ലിഫ് പ്ലാന്റ്. ഈ സൗകര്യത്തിൽ നിന്ന് അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലുടനീളം വൈദ്യുതോർജ്ജത്തിന്റെ വയർലെസ് പ്രക്ഷേപണം സാധ്യമാകുമെന്ന് ടെസ്‌ല പ്രതീക്ഷിച്ചു.]] ന്യൂയോർക്കിലെങ്ങും ചുറ്റിനടന്ന് തന്റെ വയർലെസ് ട്രാൻസ്മിഷൻ സാമ്പത്തികമായും സാങ്കേതികമായും സാധ്യമാണ് എന്നു നിക്ഷേപകരെ പലവിധേനയും വിശ്വസിപ്പിക്കാനായി വൈൻ‌ഡോർഫ്-അസ്റ്റോറിയയുടെ പാം ഗാർഡനിലും (അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം താമസിച്ചിരുന്ന ഹോട്ടൽ) ദ പ്ലെയേഴ്സ് ക്ലബിലും ഡെൽമോണിക്കയിലും അവരെ അദ്ദേഹം സൽക്കരിച്ചു.<ref name="teslascience.org">{{cite web|url=http://www.teslascience.org/pages/dream.htm|title=Tesla Wardenclyffe Project Update – An Introduction to the Issues|website=www.teslascience.org|access-date=2021-03-24|archive-date=2017-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121115706/http://www.teslascience.org/pages/dream.htm|url-status=dead}}</ref> 1901 മാർച്ചിൽ, ജെപി മോർഗനിൽ നിന്ന് ടെസ്‌ല നേടിയ ഏതെങ്കിലും വയർലെസ് പേറ്റന്റുകളുടെ 51% വിഹിതത്തിന് പകരമായി 150,000 ഡോളർ (ഇന്നത്തെ ഡോളറിൽ, 42,52,200) അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചു. ലോംഗ് ഐലൻഡിന്റെ വടക്കൻ തീരത്ത് ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിന് കിഴക്ക് 100 മൈൽ അകലെ ഷോർഹാമിൽ വാർഡൻക്ലിഫ് ടവർ നിർമ്മാണം ആസൂത്രണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.{{Inflation-fn|US}}<ref name="broad1">{{cite news|last=Broad |first=William J |title=A Battle to Preserve a Visionary's Bold Failure |url=https://www.nytimes.com/2009/05/05/science/05tesla.html |access-date=20 May 2013 |newspaper=The New York Times |date=4 May 2009}}</ref> 1901 ജൂലൈ ആയപ്പോഴേക്കും സ്വന്തം കണ്ടുപിടുത്തത്തിന്റെ പകർപ്പാണെന്ന് ടെസ്‌ല കരുതിയ [[ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി|മാർക്കോണിയുടെ]] റേഡിയോ അധിഷ്ഠിത സംവിധാനത്തെ മറികടന്ന് കൂടുതൽ ശക്തമായ [[ട്രാൻസ്‌മിറ്റർ|ട്രാൻസ്മിറ്റർ]] നിർമ്മിക്കാനുള്ള പദ്ധതി അദ്ദേഹം വിപുലീകരിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=315}} വലിയ സംവിധാനം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് കൂടുതൽ പണം ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മോർഗനെ സമീപിച്ചെങ്കിലും കൂടുതൽ ഫണ്ടുകൾ നൽകാൻ മോർഗൻ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="teslatech.info">{{cite web|url=https://teslatech.info/ttmagazine/v4n1/seifer.htm|title=ExtraOrdinary Technology – Vol 4 No 1 – Nikola Tesla: The Lost Wizard|website=teslatech.info}}</ref> 1901 ഡിസംബറിൽ [[ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി|മാർക്കോണി]] [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിൽ]] നിന്ന് [[ന്യൂഫൗണ്ടൻലാൻഡ് ആന്റ് ലാബ്രഡോർ|ന്യൂഫൗണ്ട് ലാൻഡിലേക്ക്]] എസ് എന്ന അക്ഷരം വിജയകരമായി അയച്ചുകൊണ്ട് അത്തരമൊരു പ്രക്ഷേപണം പൂർത്തിയാക്കുന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ ടെസ്‌ലയെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മാർക്കോണിയുടെ വിജയത്തിന് ഒരു മാസത്തിനുശേഷം, "ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വൈബ്രേഷനുകൾ" നിയന്ത്രിച്ച് സന്ദേശങ്ങളും [[വൈദ്യുതി|വൈദ്യുതിയും]] കൈമാറുന്നതിനുള്ള അതിലും വലിയ പദ്ധതിയെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ ടെസ്‌ല നിരവധി തവണ മോർഗനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു.{{sfn|Carlson|2013|p=315}} അടുത്ത അഞ്ചുവർഷത്തിൽ വാർഡൻക്ലിഫിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കാൻ അധിക ഫണ്ട് ആവശ്യപ്പെടുകയും അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് ടെസ്‌ല മോർഗന് 50 ലധികം കത്തുകൾ എഴുതി. ടെസ്‌ല ഒമ്പത് മാസം കൂടി, 1902 വരെ ആ പദ്ധതി തുടർന്നു. 187 അടി (57 അടി) ഉയരത്തിലാണ് ടവർ സ്ഥാപിച്ചത്.<ref name="seifer2006" /> 1902 ജൂണിൽ ടെസ്‌ല തന്റെ ലാബ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഹ്യൂസ്റ്റൺ സ്ട്രീറ്റിൽ നിന്ന് വാർഡൻക്ലിഫിലേക്ക് മാറ്റി.<ref name="broad1" /> വാൾസ്ട്രീറ്റിലെ നിക്ഷേപകർ തങ്ങളുടെ പണം മാർക്കോണിയുടെ സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ചില പത്രങ്ങൾ ടെസ്‌ലയുടെ പദ്ധതി തട്ടിപ്പാണെന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ തിരിയാൻ തുടങ്ങി.<ref>Malanowski, Gregory, <u>The Race for Wireless</u>, AuthorHouse, p. 35</ref> 1905-ൽ പദ്ധതി നിലച്ചു, 1906-ൽ സാമ്പത്തിക പ്രശ്‌നങ്ങളും മറ്റ് സംഭവങ്ങളും കാരണം, ടെസ്‌ലയുടെ ജീവചരിത്രകാരൻ മാർക്ക് ജെ. സീഫർ സംശയിക്കുന്നതുപ്രകാരം, അദ്ദേഹം മാനസികമായി തകർന്നുപോയിട്ടുണ്ടാകാം.<ref>{{cite book|first=David Hatcher|last= Childress|date=1993|isbn=9780932813190|title= The Fantastic Inventions of Nikola Tesla|url=https://archive.org/details/fantasticinventi0000tesl|page= [https://archive.org/details/fantasticinventi0000tesl/page/n256 255]}}</ref> വാൾഡോർഫ്-അസ്റ്റോറിയയിലെ കടങ്ങൾ നികത്താൻ ടെസ്‌ല വാർഡൻക്ലിഫ് സ്വത്ത് പണയംവച്ചിരുന്നു, ഇത് ഒടുവിൽ 20,000 ഡോളറായി (ഇന്നത്തെ ഡോളറിൽ 4,70,900 ഡോളർ){{Inflation-fn|US}}).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KRg9HWakBmQC&q=tesla+1908+Wardenclyffe+foreclosed&pg=PA185|title=Nikola Tesla on His Work with Alternating Currents and Their Application to Wireless Telegraphy, Telephony, and Transmission of Power: An Extended Interview|first=Nikola|last=Tesla|date=8 December 2017|publisher=21st Century Books|via=Google Books|isbn=9781893817012}}</ref> 1915 ൽ പണമടയ്ക്കാനാവാത്തതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് സ്വത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടു, 1917 ൽ ഭൂമിയെ കൂടുതൽ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് മൂല്യമുള്ളതാക്കാൻ പുതിയ ഉടമസ്ഥൻ ടവർ പൊളിച്ചുമാറ്റി. ==പിൽക്കാലം== വാർഡൻ‌ക്ലിഫ് അടച്ചതിനുശേഷം ടെസ്‌ല മോർഗന് കത്തെഴുതി; "ആ മഹാനായ മനുഷ്യൻ" മരിച്ചതിനുശേഷം, ടെസ്‌ല മോർഗന്റെ മകൻ ജാക്കിന് കത്തെഴുതി, പദ്ധതിക്കായി കൂടുതൽ ധനസഹായം നേടാൻ ശ്രമിച്ചു. 1906-ൽ ടെസ്‌ല മാൻഹട്ടനിലെ 165 ബ്രോഡ്‌വേയിൽ ഓഫീസുകൾ തുറന്നു. 1910 മുതൽ 1914 വരെ മെട്രോപൊളിറ്റൻ ലൈഫ് ടവറിൽ ഓഫീസുകൾ തുടർന്നു. വൂൾവർത്ത് കെട്ടിടത്തിൽ കുറച്ച് മാസത്തേക്ക് വാടകയ്ക്ക് തുടരുകയും വാടക താങ്ങാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ അവിടുന്ന് മാറുകയും ചെയ്തു: 1915 മുതൽ 1925 വരെ 8 വെസ്റ്റ് 40 സ്ട്രീറ്റിലെ ഓഫീസ് സ്ഥലത്തേക്ക്. 8 വെസ്റ്റ് 40 സ്ട്രീറ്റിലേക്ക് മാറിയശേഷം അദ്ദേഹം ഫലപ്രദമായി പാപ്പരായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മിക്ക പേറ്റന്റുകളും തീർന്നു, കൂടാതെ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന പുതിയ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങളിൽ പ്രശ്നങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Carlson|2013|pp=373–375}} ===ടെസ്‌ല ടർബൈൻ=== {{Main|Tesla turbine}} [[File:TeslaTurbineOriginal.png|thumb|ടെസ്‌ലയുടെ ബ്ലേഡ്‌ലെസ്സ് ടർബൈന്റെ ഡിസൈൻ]] 1906 ൽ തന്റെ അമ്പതാം ജന്മദിനത്തിൽ ടെസ്‌ല 200 കുതിരശക്തി (150 വാട്ട് വാട്ട്) 16,000 ആർ‌പി‌എം ബ്ലേഡ്‌ലെസ് ടർബൈൻ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. 1910-1911 കാലഘട്ടത്തിൽ, ന്യൂയോർക്കിലെ വാട്ടർസൈഡ് പവർ സ്റ്റേഷനിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബ്ലേഡ്‌ലെസ്സ് ടർബൈൻ എഞ്ചിനുകൾ 100–5,000 എച്ച്പിയിൽ പരീക്ഷിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=371}} 1919 മുതൽ 1922 വരെ മിൽ‌വാക്കിയിൽ അല്ലിസ്-ചൽ‌മേഴ്‌സിനടക്കം ടെസ്‌ല നിരവധി കമ്പനികളുമായി പ്രവർത്തിച്ചു.{{sfn|Seifer|2001|p=398}}{{sfn|Carlson|2013|p=373}} കമ്പനിയുടെ മുഖ്യഎഞ്ചിനീയറായ ഹാൻസ് ഡാൽ‌സ്ട്രാൻഡിനൊപ്പം ടെസ്‌ല ടർബൈൻ ശരിയാക്കാൻ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിച്ചു, പക്ഷേ എഞ്ചിനീയറിംഗ് ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കാരണം ഇത് ഒരിക്കലും ഒരു പ്രായോഗിക ഉപകരണമാക്കി മാറ്റാനായില്ല.<ref>{{cite web|url=http://www.rastko.rs/istorija/tesla/oniell-tesla.html|title=[Projekat Rastko] John J. O'Neill: Prodigal Genius – The Life of Nikola Tesla (1944)|website=www.rastko.rs}}</ref> ടെസ്‌ല ഈ ആശയം ഒരു സൂക്ഷ്മഉപകരണ കമ്പനിക്ക് ലൈസൻസ് നൽകി, അത് ആഡംബര കാർ സ്പീഡോമീറ്ററുകളിലും മറ്റ് ഉപകരണങ്ങളിലും ഉപയോഗിച്ചു.{{sfn|Cheney|Uth|Glenn|1999|p=115}} ===വയർലെസ് നിയമനടപടികൾ=== ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വിവരങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ യുഎസിനെ ജർമ്മനിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അറ്റ്‌ലാന്റിക് ടെലിഗ്രാഫ് കേബിൾ മുറിച്ചു. പേറ്റന്റ് ലംഘനത്തിന് ജർമ്മൻ റേഡിയോ കമ്പനിയായ ടെലിഫങ്കനെതിരെ യുഎസ് മാർക്കോണി കമ്പനി കേസെടുക്കുന്നതിലൂടെ യുഎസിലേക്കും പുറത്തേക്കും ജർമ്മൻ വയർലെസ് ആശയവിനിമയം നിർത്തലാക്കാനും അവർ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=377}} ടെലിഫങ്കൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞരായ ജോനാഥൻ സെന്നക്കിനെയും കാൾ ഫെർഡിനാന്റ് ബ്രൗണിനെയും അവരുടെ പ്രതിരോധത്തിനായി കൊണ്ടുവന്നു, ടെസ്‌ലയെ ഒരു സാക്ഷിയായി രണ്ടുവർഷത്തേക്ക് പ്രതിമാസം 1,000 ഡോളറിന് നിയമിച്ചു. 1917 ൽ ജർമ്മനിക്കെതിരായ യുദ്ധത്തിൽ യുഎസ് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ കേസ് സ്തംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Carlson|2013|p=377}}{{sfn|Seifer|2001|p=373}} തന്റെ വയർലെസ് ട്യൂണിംഗ് പേറ്റന്റുകൾ ലംഘിച്ചതിന് 1915 ൽ ടെസ്‌ല മാർക്കോണി കമ്പനിക്കെതിരെ കേസെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. മാർക്കോണിയുടെ പ്രാരംഭ റേഡിയോ പേറ്റന്റ് 1897 ൽ യുഎസിൽ നൽകിയിരുന്നു, എന്നാൽ റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണത്തിന്റെ മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന 1900-ലെ പേറ്റന്റ് സമർപ്പിക്കൽ പലതവണ നിരസിക്കപ്പെട്ടു, 1904 ൽ ഇത് അംഗീകരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, 1897-ലെ രണ്ട് ടെസ്‌ല വയർലെസ് പവർ ട്യൂണിംഗ് പേറ്റന്റുകൾ ഉൾപ്പെടെ നിലവിലുള്ള മറ്റ് പേറ്റന്റുകൾ ലംഘിച്ചുവെന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് കേസു കൊടുത്തത്.<ref name="earlyradiohistory.us"/><ref>Howard B. Rockman, Intellectual Property Law for Engineers and Scientists, John Wiley & Sons – 2004, p. 198.</ref><ref>{{cite web|url=https://supreme.justia.com/cases/federal/us/320/1/case.html|title=Marconi Wireless Tel. Co. v. United States, 320 U.S. 1 (1943)}}</ref> ടെസ്‌ലയുടെ 1915 ലെ കേസ് എങ്ങുമെത്തിയില്ല,{{sfn|Carlson|2013|p=377-378}} എന്നാൽ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു കേസിൽ, അതിൽ മാർക്കോണി കമ്പനി രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്തെ പേറ്റന്റ് ലംഘനവിഷയത്തിൽ അമേരിക്കൻ സർക്കാരിനെതിരെ 1943 ൽ സുപ്രീം കോടതിയിൽ പോയി. 1943 കോടതി ഒലിവർ ലോഡ്ജ്, ജോൺ സ്റ്റോൺ, ടെസ്‌ല എന്നിവരുടെ പേറ്റന്റുകൾ തിരികെ നൽകി.<ref name="LQsxMxEUC page 3">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=c92LQsxMxEUC&q=British+Court+tesla+radio&pg=PA3 |title=Jean-Michel Redouté, Michiel Steyaert, EMC of Analog Integrated Circuits |page=3 |access-date=18 March 2013|isbn=9789048132300 |last1=Redouté |first1=Jean-Michel |last2=Steyaert |first2=Michiel |date=10 October 2009 }}</ref> റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം നേടിയ ആദ്യത്തെ മാർക്കോണിയുടെ അവകാശവാദത്തെ അവരുടെ തീരുമാനത്തിന് യാതൊരു സ്വാധീനവുമില്ലെന്ന് കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചു, പേറ്റന്റ് നേടിയ ചില മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾക്കായുള്ള മാർക്കോണിയുടെ അവകാശവാദം സംശയാസ്പദമായതിനാൽ, കമ്പനിക്ക് അതേ പേറ്റന്റിൽ ലംഘനം അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.<ref name="earlyradiohistory.us"/><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=SdGaiV6iup0C&q=supreme+court+1943+radio+marconi&pg=PA3 |title=Robert Sobot, Wireless Communication Electronics:Introduction to RF Circuits and Design Techniques |page=4 |date=18 February 2012 |access-date=18 March 2013|isbn=9781461411161 |last1=Sobot |first1=Robert }}</ref> ===നൊബേൽ പുരസ്കാര കേട്ടുകേൾവികൾ=== 1915 നവംബർ 6 ന് ലണ്ടനിൽ നിന്നുള്ള റോയിട്ടേഴ്സ് വാർത്താ ഏജൻസിയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ 1915 ലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം തോമസ് എഡിസണിനും നിക്കോള ടെസ്‌ലയ്ക്കും ലഭിച്ചു എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, നവംബർ 15 ന്, സ്റ്റോക്ക്ഹോമിൽ നിന്നുള്ള ഒരു റോയിട്ടേഴ്സ് സ്റ്റോറി, [[വില്യം ഹെൻറി ബ്രാഗ്|സർ വില്യം ഹെൻറി ബ്രാഗിനും]] [[വില്യം ലോറൻസ് ബ്രാഗ്|വില്യം ലോറൻസ് ബ്രാഗിനും]] "എക്സ്-കിരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ക്രിസ്റ്റൽ ഘടനയെ വിശകലനം ചെയ്തതിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്ക്" ആ വർഷം സമ്മാനം നൽകിയെന്നായിരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=245}}<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/ |publisher=nobelprize.org |access-date=29 July 2012}}</ref><ref>{{harvnb|Cheney|Uth|Glenn|1999|p=120}}</ref> ടെസ്‌ലയോ എഡിസനോ സമ്മാനം നിരസിച്ചതായി അക്കാലത്ത് തെളിവുകളില്ലായിരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=245}} "ഒരു വ്യക്തി നോബൽ സമ്മാനം നിരസിച്ചതിനാൽ അയാൾക്ക് അത് നൽകിയിട്ടില്ലെന്ന അഭ്യൂഹം തെറ്റാണ്, കാരണം ഒരു വിജയിയെ പ്രഖ്യാപിച്ചതിനുശേഷം മാത്രമേ സ്വീകർത്താവിന് നോബൽ സമ്മാനം നിരസിക്കാൻ കഴിയൂ" എന്നാണ് ഇതേപ്പറ്റി നോബൽ ഫൗണ്ടേഷൻ പറഞ്ഞത്.{{sfn|Cheney|2001|p=245}} എഡിസണും ടെസ്‌ലയും യഥാർത്ഥ സ്വീകർത്താക്കളാണെന്നും ടെസ്‌ല ജീവചരിത്രകാരന്മാർ പിന്നീട് അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു, പരസ്പരം ശത്രുതകാരണം ഇരുവർക്കും അവാർഡ് ലഭിച്ചില്ല; രണ്ടുപേരും മറ്റേയാളുടെ നേട്ടങ്ങളും അവാർഡ് നേടാനുള്ള അവകാശവും കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; മറ്റേയാൾക്ക് ആദ്യം അവാർഡ് ലഭിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഇരുവരും അവാർഡ് സ്വീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു; ഇത് പങ്കിടാനുള്ള സാധ്യത രണ്ടുപേരും നിരസിച്ചു; ഒരു സമ്പന്നനായ എഡിസൺ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് 20,000 ഡോളർ സമ്മാനത്തുക ലഭിക്കുന്നത് തടയാൻ നൊബേൽ പുരസ്കാരം പങ്കുവയ്ക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു എന്നെല്ലാമാണ് കഥകൾ.{{sfn|Seifer|2001|p=7}}{{sfn|Cheney|2001|p=245}} ഈ അഭ്യൂഹങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, ടെസ്‌ലയോ എഡിസനോ സമ്മാനം നേടിയില്ല (1915 ൽ സാധ്യമായ 38 പേരുകളിൽ ഒന്ന് എഡിസണും 1937 ൽ സാധ്യമായ 38 പേരുകളിൽ ഒന്ന് ടെസ്‌ലയുമായിരുന്നെങ്കിലും).{{sfn|Seifer|2001|pp=378–380}} ===മറ്റ് ആശയങ്ങൾ, പുരസ്കാരങ്ങൾ, പേറ്റന്റുകൾ=== നിരവധി മെഡലുകളും അവാർഡുകളും ടെസ്‌ല നേടിയിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നവ: * ഗ്രാൻഡ് ഓഫീസർ ഓഫ് ദി ഓർഡർ ഓഫ് സെന്റ് സാവ ([[സെർബിയ]], 1892) * [[എലിയട്ട് ക്രെസ്സൺ മെഡൽ]] ([[ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]], യുഎസ്എ, 1894) * ഗ്രാൻഡ് ക്രോസ് ഓഫ് ദി [[ഓർഡർ ഓഫ് പ്രിൻസ് ഡാനിലോ ഒന്നാമൻ]] ([[മോണ്ടിനെഗ്രോ]], 1895) * [[AIEE എഡിസൺ മെഡൽ]] ([[ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇലക്ട്രിക്കൽ ആൻഡ് ഇലക്ട്രോണിക്സ് എഞ്ചിനീയേഴ്സ്]], യുഎസ്എ, 1917) * ഗ്രാൻഡ് ക്രോസ് ഓഫ് ദി [[ഓർഡർ ഓഫ് സെന്റ് സാവ]] (യുഗോസ്ലാവിയ, 1926) * ക്രോസ് ക്രോസ് ഓഫ് ദി [[ഓർഡർ ഓഫ് യുഗോസ്ലാവ് കിരീടം]] (യുഗോസ്ലാവിയ, 1931) * [[ജോൺ സ്കോട്ട് മെഡൽ]] (ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് & ഫിലാഡൽഫിയ സിറ്റി കൗൺസിൽ, യുഎസ്എ, 1934) * ഗ്രാൻഡ് ക്രോസ് ഓഫ് ദി [[ഓർഡർ ഓഫ് വൈറ്റ് ലയൺ]] ([[ചെക്കോസ്ലോവാക്യ]], 1937) * [[പാരീസ് സർവകലാശാല]]യുടെ മെഡൽ (പാരീസ്, ഫ്രാൻസ്, 1937) * യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മെഡൽ സെന്റ് ക്ലെമന്റ് ഓഫ് ഒക്രിഡ ([[സോഫിയ]], [[ബൾഗേറിയ]], 1939) [[File:Second banquet meeting of the Institute of Radio Engineers.jpg|thumb|left|1915 ഏപ്രിൽ 23-ന് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് റേഡിയോ എഞ്ചിനീയേഴ്സിന്റെ രണ്ടാമത്തെ വിരുന്നു യോഗം. ടെസ്‌ല മധ്യഭാഗത്ത് നിൽക്കുന്നു.]] ഓസോണിന്റെ ഉൽപാദനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ടെസ്‌ല നിരവധി ഉപകരണങ്ങൾ വിപണനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചു. 1900 -ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ടെസ്‌ല ഓസോൺ കമ്പനി ടെസ്‌ല കോയിലിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 1896-ൽ പേറ്റന്റ് നേടിയ ഒരു ഉപകരണം വിവിധതരം എണ്ണകളിലൂടെ ഓസോൺ ബബിൾ ചെയ്യുന്നതുവഴി ഒരു ചികിത്സാ ജെൽ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചു.<ref>Anand Kumar Sethi (2016). ''The European Edisons: Volta, Tesla, and Tigerstedt'', Springer. pp. 53–54</ref> ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ആശുപത്രികൾക്കുള്ള റൂം സാനിറ്റൈസർ എന്ന നിലയിൽ ഇതിന്റെ മാറ്റം വരുത്തിയ ഒരു യന്ത്രം വികസിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|p=353}} തലച്ചോറിലേക്ക് വൈദ്യുതി പ്രവഹിക്കുന്നത് ബുദ്ധിശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്ന് ടെസ്‌ല വിചാരിച്ചു. 1912-ൽ, "ബുദ്ധികുറഞ്ഞ വിദ്യാർത്ഥികളെ അബോധാവസ്ഥയിൽ വൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ച് പൂരിതമാക്കുകയും" ഒരു സ്കൂൾ മുറിയുടെ ചുമരുകൾ വയർ ചെയ്യുകയും സ്കൂൾ മുറി അപൂർണ്ണമായ വൈദ്യുത തരംഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിൽ വൈബ്രേറ്റുചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പദ്ധതി അദ്ദേഹം തയ്യാറാക്കി. മുറി മുഴുവൻ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതുവഴി ആരോഗ്യം നൽകുന്നതും ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതുമായ വൈദ്യുതകാന്തികക്ഷേത്രമായി അല്ലെങ്കിൽ 'ബാത്ത്' ആയി പരിവർത്തനം ചെയ്യുമെന്ന് ടെസ്‌ല അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Gilliams">{{cite web |last1=Gilliams |first1=E. Leslie |title=Tesla's Plan of Electrically Treating Schoolchildren |url=http://www.teslacollection.com/tesla_articles/1912/popular_electricity_magazine/e_leslie_gilliams/tesla_s_plan_of_electrically_treating_school_children |via=teslacollection.com |work=Popular Electricity Magazine |date=1912 |access-date=19 August 2014}}</ref> ഈ പദ്ധതിക്ക് താൽക്കാലികമായി, അന്നത്തെ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി സ്കൂളുകളുടെ സൂപ്രണ്ട് വില്യം എച്ച്. മാക്സ്വെൽ അംഗീകാരവും നൽകിയിരുന്നു.<ref name="Gilliams" /> [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്]] മുമ്പ് ടെസ്‌ല വിദേശനിക്ഷേപകരെ തേടി. യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം, യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലെ പേറ്റന്റുകളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച തുക ടെസ്‌ലയ്ക്ക് നഷ്ടമായി. ഇലക്ട്രിക്കൽ എക്സ്പിരിമെൻറർ മാസികയുടെ 1917 ഓഗസ്റ്റ് പതിപ്പിൽ, "അതിശയകരമായ ആവൃത്തി" യുള്ള "ഇലക്ട്രിക് കിരണത്തിന്റെ" പ്രതിഫലനം ഉപയോഗിച്ച് അന്തർവാഹിനികൾ കണ്ടെത്തുന്നതിന് വൈദ്യുതി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് ടെസ്‌ല അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, സിഗ്നൽ ഒരു ഫ്ലൂറസെന്റ് സ്ക്രീനിൽ കാണാമെന്നും (ഈ സിസ്റ്റത്തിന് ആധുനിക [[റഡാർ|റഡാറുമായി]] ഉപരിപ്ലവമായ സാമ്യമുണ്ടെന്ന് കാണാവുന്നതാണ്).<ref>Margaret Cheney, Robert Uth, Jim Glenn, ''Tesla, Master of Lightning,'' pp. 128–129</ref> ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിലുള്ള റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ വെള്ളത്തിൽ തുളച്ചുകയറുമെന്ന ടെസ്‌ലയുടെ ധാരണ പക്ഷേ തെറ്റായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=W1JAeg1PiWIC&pg=PA154|title=Lewis Coe (2006). ''Wireless Radio: A History''. McFarland. p. 154|isbn=9780786426621|last1=Coe|first1=Lewis|date=8 February 2006}}</ref> 1930 -കളിൽ ഫ്രാൻസിന്റെ ആദ്യത്തെ റഡാർ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ച എമിലെ ഗിരാർദിയോ 1953 ൽ അഭിപ്രായപ്പെട്ടത് വളരെ ശക്തമായ ഹൈ-ഫ്രീക്വൻസി സിഗ്നൽ ആവശ്യമാണെന്ന ടെസ്‌ലയുടെ നിഗമനം ശരിയായിരുന്നു. ഗിരാർദിയോ പറഞ്ഞു, "(ടെസ്‌ല) പ്രവചിക്കുകയോ സ്വപ്നം കാണുകയോ ചെയ്തു, കാരണം അവ നടപ്പിലാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് മാർഗമില്ലായിരുന്നു, പക്ഷേ അദ്ദേഹം സ്വപ്നം കണ്ടിരുന്നത്, ശരിയായ സ്വപ്നം തന്നെയായിരുന്നു എന്നത് ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്".{{sfn|Cheney|2001|p=266}} 1928-ൽ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് (1,655,114 ആം നമ്പർ യു എസ് പേറ്റന്റ്) ലംബമായി (വിടിഒഎൽ വിമാനം) പറന്നുയരാൻ കഴിവുള്ള ഒരു ബൈപ്ലെയ്ന് പേറ്റന്റ് ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് എലിവേറ്റർ ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ആ വിമാനം പരമ്പരാഗതരീതിയിൽ പറക്കുന്നതായിരുന്നു ആശയം.<ref>{{cite web |last=Tesla |first=Nikola |title=TESLA PATENT 1,655,114 APPARATUS FOR AERIAL TRANSPORTATION. |url=https://teslauniverse.com/nikola-tesla-patents-1,655,114-aerial-transportation |publisher=U.S. Patent Office |access-date=20 July 2012 |archive-date=2012-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720092018/http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-patents-1,655,114-aerial-transportation |url-status=dead }}</ref> യുഎസ് സൈന്യം ഉപയോഗിക്കുന്ന വി -22 ഓസ്പ്രേയുമായി നേർത്ത സാമ്യമുണ്ടെങ്കിലും വിമാനം പ്രായോഗികമല്ലെന്ന് കരുതുന്നുണ്ട്. ഈ വിമാനം 1,000 ഡോളറിൽ താഴെ വിലയ്ക്ക് വിൽക്കാനാവുമെന്ന് ടെസ്‌ല കരുതി.{{sfn|Cheney|2001|p=251}}<ref>{{cite web |url=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/OldandOdd-AS06.html |title=A.J.S. RAYL Air & Space magazine, September 2006, reprint at History of Flight |publisher=airspacemag.com |access-date=10 September 2012}}</ref> ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന പേറ്റന്റായിരുന്നു, രണ്ട് വർഷം മുമ്പ് തുറന്ന 350 മാഡിസൺ അവന്യൂവിലെ തന്റെ അവസാന ഓഫീസ് ഈ സമയത്ത് ടെസ്‌ല അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ===ജീവിത ചുറ്റുപാടുകൾ=== 1900 മുതൽ ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ വാൾഡോർഫ് അസ്റ്റോറിയയിൽ ആയിരുന്നു ടെസ്‌ല താമസിച്ചിരുന്നത്, ഇത് വലിയ ചെലവേറിയ ഇടമായിരുന്നു.{{sfn|Cheney|Uth|Glenn|1999|p=125}} 1922-ൽ സെന്റ് റെജിസ് ഹോട്ടലിലേക്ക് താമസം മാറിയ അദ്ദേഹം അതിനുശേഷം ഏതാനും വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ മറ്റൊരു ഹോട്ടലിലേക്ക് മാറുകയും ബില്ലുകൾ അടയ്ക്കാതെ കിടക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.{{sfn|Carlson|2013|p=467-468}}<ref name=ONeill359>O'Neill (1944), p. 359</ref> പ്രാവുകൾക്ക് തീറ്റകൊടുക്കാൻ ടെസ്‌ല എല്ലാ ദിവസവും പാർക്കിലേക്ക് നടന്നുപോകുമായിരുന്നു. തന്റെ ഹോട്ടൽ മുറിയുടെ ജനാലയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കൊടുക്കാൻ തുടങ്ങിയ അദ്ദേഹം പരിക്കേറ്റ പക്ഷികളെ ആരോഗ്യത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.<ref name=ONeill359/><ref>{{cite web|title=About Nikola Tesla |url=http://www.teslasociety.org/about.html |publisher=Tesla Memorial Society of NY |access-date=5 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525133151/http://www.teslasociety.org/about.html |archive-date=25 May 2012 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tesla Life and Legacy&nbsp;– Poet and Visionary |url=https://www.pbs.org/tesla/ll/ll_poevis.html |publisher=PBS |access-date=5 July 2012}}</ref> പരിക്കേറ്റ ഒരു വെളുത്ത പ്രാവ് ദിവസവും അദ്ദേഹത്തെ സന്ദർശിച്ചിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ആ പക്ഷിയെ പരിപാലിക്കാനും അതിന്റെ തകർന്ന ചിറകും കാലും സുഖപ്പെടുമ്പോൾ അവളെ സഹായിക്കാനും അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ഉപകരണം ഉൾപ്പെടെ അദ്ദേഹം 2,000 ഡോളറിലധികം ചിലവഴിച്ചു.{{sfn|Seifer|2001}} ടെസ്‌ല പറഞ്ഞു: {{quote|വർഷങ്ങളായി ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് പ്രാവുകളെ പോറ്റുന്നു. പക്ഷേ, അതിലൊരെണ്ണം വളരെ മനോഹരിയായിരുന്നു, ചിറകുകളിൽ ഇളം ചാരനിറത്തിലുള്ള നുറുങ്ങുകളുള്ള ശുദ്ധമായ വെള്ള; അത് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. അതൊരു പെണ്ണായിരുന്നു. വിളിച്ചാൽ അവൾ എന്റെ അടുത്തേക്ക് പറന്നുവന്നിരുന്നു. ഒരു പുരുഷൻ ഒരു സ്ത്രീയെ സ്നേഹിക്കുന്നത് പോലെ ഞാൻ ആ പ്രാവിനെ സ്നേഹിച്ചു, അവൾ എന്നെയും സ്നേഹിച്ചു. എനിക്ക് അവൾ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തോളം കാലം എന്റെ ജീവിതത്തിന് ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web|title=About Nikola Tesla |url=http://www.teslasociety.org/about.html |publisher=Tesla Society of USA and Canada |access-date=5 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525133151/http://www.teslasociety.org/about.html |archive-date=25 May 2012 }}</ref>}} ടെസ്‌ലയുടെ അടയ്ക്കാത്ത ബില്ലുകളും പ്രാവുകൾ ഉണ്ടാക്കിയ കുഴപ്പങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതികളും 1923 ൽ സെന്റ് റെജിസിൽ നിന്ന് കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടാൻ കാരണമായി. 1930 ൽ ഹോട്ടൽ പെൻസിൽവാനിയയും 1934 ൽ ഹോട്ടൽ ഗവർണർ ക്ലിന്റനും വിടേണ്ടിവന്നു.<ref name=ONeill359/> ഒരു ഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഹോട്ടൽ മാർഗൂറിയിലും മുറികൾ എടുത്തു.<ref>{{cite web|url=https://teslauniverse.com/nikola-tesla/timeline/1917-teslas-wardenclyffe-tower-destroyed#goto-310|title=1917}}</ref> 1934 ൽ ടെസ്‌ല ന്യൂയോർക്കറിലെ ഹോട്ടലിലേക്ക് മാറി. ഈ സമയത്ത് വെസ്റ്റിംങ്‌ഹൗസ് ഇലക്ട്രിക് & മാനുഫാക്ചറിംഗ് കമ്പനി വാടക നൽകുന്നതിന് പുറമേ പ്രതിമാസം 125 ഡോളർ അദ്ദേഹത്തിനുനൽകാനും തുടങ്ങി. ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്നതിന്റെ അക്കൗണ്ടുകളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാനുണ്ട്. തങ്ങളുടെ മുൻ സൂപ്പർ കണ്ടുപിടുത്തക്കാരൻ താമസിച്ചിരുന്ന ദാരിദ്ര്യാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന മോശം പ്രചാരണത്തെക്കുറിച്ച് വെസ്റ്റിംങ്‌ഹൗസ് ആശങ്കാകുലരായിരുന്നുവെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്ന് നിരവധി ഉറവിടങ്ങൾ അവകാശപ്പെടുന്നു.{{sfn|Jonnes|2004|p=365}}<ref>{{harvnb|Cheney|Uth|Glenn|1999|p=149}}</ref><ref name="Seifer435">{{harvnb|Seifer|2001|p=435}}</ref>{{sfn|Carlson|2013|p=379}} ചാരിറ്റി സ്വീകരിക്കുന്നതിനോടുള്ള ടെസ്‌ലയുടെ അകൽച്ച ഒഴിവാക്കാൻ "കൺസൾട്ടിംഗ് ഫീസ്" എന്നാണ് പേയ്‌മെന്റിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. വെസ്റ്റിംങ്‌ഹൗസ് പേയ്‌മെന്റുകൾ "വ്യക്തമാക്കാത്ത സെറ്റിൽമെന്റ്" എന്നാണ് ടെസ്‌ല ജീവചരിത്രകാരൻ മാർക്ക് സീഫർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name="Seifer435"/> എന്തായാലും, വെസ്റ്റിംങ്ഹൗസ് ടെസ്‌ലയ്ക്ക് തന്റെ ശേഷിച്ചജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഫണ്ട് നൽകി. ===ജന്മദിനങ്ങളും പത്രസമ്മേളനങ്ങളും=== [[File:Nikola Tesla on Time Magazine 1931.jpg|thumb|upright|തന്റെ 75 അം പിറന്നാൽ പതിപ്പിൽ ടെസ്‌ല [[Time (magazine)|'ടൈം മാഗസിന്റെ]] കവറിൽ]] 1931 ൽ ടെസ്‌ലയുമായി ചങ്ങാത്തത്തിലായ ഒരു യുവ പത്രപ്രവർത്തകൻ കെന്നത്ത് എം. സ്വീസി ടെസ്‌ലയുടെ 75 ആം ജന്മദിനത്തിനായി ഒരു ആഘോഷം സംഘടിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.davidjkent-writer.com/2012/07/10/happy-birthday-nikola-tesla-a-scientific-rock-star-is-born/|title=Happy Birthday, Nikola Tesla – A Scientific Rock Star is Born|last=Kent|first=David J.|date=10 July 2012|website=Science Traveler|language=en-US|access-date=26 January 2019}}</ref> [[ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റൈൻ|ആൽബർട്ട് ഐൻ‌സ്റ്റൈൻ]] ഉൾപ്പെടെ സയൻസ്, എഞ്ചിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ 70 ലധികം മുൻനിരക്കാരിൽ നിന്നും ടെസ്‌ലയ്ക്ക് അഭിനന്ദനക്കത്തുകൾ ലഭിച്ചു,<ref>{{cite web|url=http://www.teslasociety.com/time.jpg|title=Time front cover, Vol XVIII, No. 3|date=20 July 1931|access-date=10 September 2012}}</ref> കൂടാതെ ടൈം മാസികയുടെ പുറംചട്ടയിലും അദ്ദേഹത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite news|title=Nikola Tesla {{!}} 20 July 1931|url=http://www.time.com/time/covers/0,16641,19310720,00.html|work=Time|access-date=2 July 2012|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208232255/http://content.time.com/time/covers/0,16641,19310720,00.html|url-status=dead}}</ref> വൈദ്യുതോർജ്ജ ഉൽ‌പാദനത്തിനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനയെ മാനിച്ച് കവർ അടിക്കുറിപ്പ് "ലോകം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പവർഹൗസ്" എന്നായിരുന്നു. പാർട്ടി വളരെ നന്നായി നടന്നു, ടെസ്‌ല ഇത് ഒരു വാർഷിക പരിപാടിയാക്കി, വലിയ ഭക്ഷണവും പാനീയവും അടങ്ങുന്ന അത്തരം അവസരങ്ങളിൽ സ്വയം ഉണ്ടാക്കിയ ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹം വിളമ്പി. തന്റെ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ കാണാനും തന്റെ മുൻകാല വീരസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിലവിലെ സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുളെക്കുറിച്ചും ചിലപ്പോൾ പൊള്ളയായ അവകാശവാദങ്ങളെക്കുറിച്ചും കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം മാധ്യമങ്ങളെയും ക്ഷണിച്ചു.{{sfn|Cheney|2001|p=151}}{{sfn|Carlson|2013|pp=380–382}} [[File:Teslathoughtcamera.jpeg|thumb|1993 -ൽ പിറന്നാൾ ആഗോഷത്തിൽ ടെസ്‌ല വിവരിച്ച ചിന്താ ക്യാമറയുടെ വിഭാവനം]] 1932 ലെ പാർട്ടിയിൽ, കോസ്മിക് കിരണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു മോട്ടോർ താൻ കണ്ടുപിടിച്ചതായി ടെസ്‌ല അവകാശപ്പെട്ടു.{{sfn|Carlson|2013|pp=380–382}}1933 ൽ 77 ആം വയസ്സിൽ ടെസ്‌ല മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞു, 35 വർഷത്തെ പ്രവർത്തനത്തിന് ശേഷം, ഒരു പുതിയ ഊർജ്ജരൂപത്തിന്റെ തെളിവ് ഹാജരാക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ് താനെന്ന്. ഐൻസ്റ്റീനിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നും വലിയരീതിയിൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഊർജ്ജസിദ്ധാന്തമാണിതെന്നും ഇത് പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ വിലകുറഞ്ഞതും 500 വർഷം വരെനിൽക്കുന്നതുമായ ഒരു ഉപകരണം ഉപയോഗിച്ച് ടാപ്പുചെയ്യാമെന്നും അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു. വ്യക്തിഗതമാക്കിയ സ്വകാര്യ റേഡിയോ തരംഗദൈർഘ്യങ്ങൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗത്തിലാണ് താൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്നും മെറ്റലർജിയിലെ മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്നും റെറ്റിന ഉപയോഗിച്ച് ചിന്തയെ റെക്കോർഡ് ചെയ്ത് ഫോട്ടോയെടുക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗം വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞു.<ref>Tesla Predicts New Source of Power in Year, New York Herald Tribune, 9 July 1933</ref> എല്ലാ യുദ്ധങ്ങളും അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന് താൻ അവകാശപ്പെടുന്ന ഒരു സൂപ്പർ വെപ്പൺ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതായി 1934 ൽ ടെസ്‌ല മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞു.<ref>{{cite news |title=Tesla's Ray |work=Time |date=23 July 1934}}</ref><ref name="seifer1">{{cite web |last=Seifer |first=Marc |title=Tesla's "Death Ray" Machine |url=http://www.bibliotecapleyades.net/tesla/esp_tesla_2.htm |publisher=bibliotecapleyades.net |access-date=4 July 2012}}</ref> അദ്ദേഹം അതിനെ "ടെലിഫോഴ്സ്" എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു, പക്ഷേ സാധാരണയായി ഇതിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണകിരണം എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.<ref>Cheney, Margaret & Uth, Robert (2001). Tesla: Master of Lightning. Barnes & Noble Books. p. 158</ref> ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതും പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള ആയുധമാണെന്നും ടെസ്‌ല ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ആയുധം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ പദ്ധതികൾ ടെസ്‌ല ഒരിക്കലും വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല, എന്നാൽ 1984 ൽ ബെൽഗ്രേഡിലെ നിക്കോള ടെസ്‌ല മ്യൂസിയം ആർക്കൈവിൽ അവ കാണപ്പെട്ടു.{{sfn|Carlson|2013|p=382}} ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media'', എന്ന പ്രബന്ധത്തിൽ കണങ്ങളെ പുറത്തുകടക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന ഗ്യാസ് ജെറ്റ് മുദ്രയുള്ള ഒരു ഓപ്പൺ-എൻഡ് വാക്വം ട്യൂബ്, ടങ്സ്റ്റൺ അല്ലെങ്കിൽ മെർക്കുറി സ്ലഗ്ഗുകൾ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വോൾട്ടുകളിലേക്ക് ചാർജ് ചെയ്ത് അവ ഇലക്ട്രോസ്റ്റാറ്റിക് റിപൾഷൻ വഴി ഒരുമിപ്പിച്ച് ഒഴുക്കുന്ന രീതിവിവരിക്കുന്നുണ്ട്.{{sfn|Carlson|2013|pp=380–382}}{{sfn|Seifer|1998|p=454}} യുഎസ് യുദ്ധവകുപ്പ്, യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ, യുഗോസ്ലാവിയ എന്നിവയെ ഈ ഉപകരണത്തിൽ താൽപ്പര്യപ്പെടുത്താൻ ടെസ്‌ല ശ്രമിച്ചു.<ref>"Aerial Defense 'Death-Beam' Offered to U.S. By Tesla" 12 July 1940</ref><ref>{{cite web |last=Seifer |first=Marc J. |title=Tesla's "death ray" machine |url=http://www.bibliotecapleyades.net/tesla/esp_tesla_2.htm |access-date=5 September 2012}}</ref> 1935 ൽ തന്റെ 79- ആം ജന്മദിന പാർട്ടിയിൽ ടെസ്‌ല നിരവധി വിഷയങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. 1896 ൽ കോസ്മിക് കിരണം കണ്ടെത്തിയതായും ഇൻഡക്ഷൻ വഴി നേർധാരാവൈദ്യുതപ്രവാഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗം കണ്ടുപിടിച്ചതായും അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു, കൂടാതെ തന്റെ മെക്കാനിക്കൽ ഓസിലേറ്ററിനെക്കുറിച്ചും നിരവധി അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു.<ref name="ReferenceA">Earl Sparling, NIKOLA TESLA, AT 79, USES EARTH TO TRANSMIT SIGNALS: EXPECTS TO HAVE $100,000,000 WITHIN TWO YEARS, New York World-Telegram, 11 July 1935</ref> 1898 ൽ തന്റെ 46 ഈസ്റ്റ് ഹ്യൂസ്റ്റൺ സ്ട്രീറ്റ് ലാബിലും ലോവർ മാൻഹട്ടനിലെ അയൽ തെരുവുകളിലും തന്റെ ഓസിലേറ്ററിന്റെ ഒരു പതിപ്പ് ഭൂകമ്പത്തിന് കാരണമായതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു (രണ്ട് വർഷത്തിനുള്ളിൽ 100 ​​മില്യൺ ഡോളർ ഈ രീതിയിൽ സമ്പാദിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രതീക്ഷിച്ചു).<ref name="ReferenceA" /> തന്റെ ഓസിലേറ്ററിന് 5 പൗണ്ട് വായു മർദ്ദം ഉപയോഗിച്ച് എംപയർ സ്റ്റേറ്റ് കെട്ടിടം നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞു.{{sfn|Carlson|2013|p=380}} "ടെലിജിയോഡൈനാമിക്സ്" എന്ന് വിളിക്കുന്ന തന്റെ ഓസിലേറ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് താൻ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഒരു പുതിയ സാങ്കേതികതയെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു, ഇതുപയോഗിച്ച് തറയിൽക്കൂടി വൈബ്രേഷനുകൾ അയച്ച് ആശയവിനിമയം ചെയ്യുന്നതിനോ ഭൂഗർഭ ധാതു നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനോ അവ എത്ര ദൂരത്തിലായാലും പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref name="Anderson" /> 1937 ലെ ഹോട്ടൽ ന്യൂയോർക്കർ പരിപാടിയിൽ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ചെക്കോസ്ലോവാക് അംബാസഡറിൽ നിന്ന് ഓർഡർ ഓഫ് വൈറ്റ് ലയണും യുഗോസ്ലാവ് അംബാസഡറിൽ നിന്ന് ഒരു മെഡലും ലഭിച്ചു.{{sfn|Carlson|2013|pp=380–382}} മരണകിരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളിൽ ടെസ്‌ല ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു, "പക്ഷേ ഇത് ഒരു പരീക്ഷണമല്ല ... ഞാൻ അത് നിർമ്മിക്കുകയും പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. വലിയ താമസമില്ലാതെ ഞാനിത് ലോകത്തിന് നൽകുന്നതാണ്". ==മരണം== 1937 അവസാനത്തോടെ, 81 ആം വയസ്സിൽ, ഒരു രാത്രി അർദ്ധരാത്രിക്ക് ശേഷം, ടെസ്‌ല പതിവുപോലെ കത്തീഡ്രലിലേക്കും ലൈബ്രറിയിലേക്കും പ്രാവുകൾക്ക് തീറ്റകൊടുക്കാനായി ന്യൂയോർക്കർ ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് രണ്ട് ബ്ലോക്കുകൾ തെരുവ് മുറിച്ചുകടക്കുന്നതിനിടയിൽ, നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു ടാക്‌സിക്യാബിൽ കയറാൻ കഴിയാതെ ടെസ്‌ല നിലത്തുവീണു. അപകടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുതുകിന് സാരമായ മുറിവുകൾ പറ്റുകയും മൂന്ന് വാരിയെല്ലുകൾ ഒടിയുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിക്കുകളുടെ വ്യാപ്തി എത്രത്തോളമുണ്ടെന്ന് അറിയില്ല; ആജീവനാന്തമായ പതിവുപോലെ ഡോക്ടറെ സമീപിക്കാൻ ടെസ്‌ല വിസമ്മതിച്ചു, ഈ വീഴ്ചയിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പൂർണമായി സുഖം പ്രാപിച്ചുമില്ല.{{sfn|O'Neill|1944|p=?}}{{sfn|Carlson|2013|p=389}} 1943 ജനുവരി 7 ന്, 86 ആം വയസ്സിൽ, ന്യൂയോർക്കർ ഹോട്ടലിലെ റൂം 3327 ൽ ആരും സമീപത്തില്ലാതെ ടെസ്‌ല മരണമടഞ്ഞു. "ശല്യപ്പെടുത്തരുത്" എന്ന ബോർഡ് മാനിക്കാതെ ടെസ്‌ലയുടെ മുറിയിൽ പ്രവേശിച്ച വീട്ടുജോലിക്കാരി ആലീസ് മോനാഘൻ ആണ് മൃതദേഹം കണ്ടെത്തിയത്. അസിസ്റ്റന്റ് മെഡിക്കൽ എക്‌സാമിനർ എച്ച്.ഡബ്ല്യു. വെംബ്ലി മൃതദേഹം പരിശോധിക്കുകയും മരണകാരണം [[കൊറോണറി ത്രോംബോസിസ്]] ആണെന്ന് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="teslatimeline" /> രണ്ട് ദിവസത്തിന് ശേഷം ഫെഡറൽ ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ ടെസ്‌ലയുടെ വസ്തുവകകൾ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ഏലിയൻ പ്രോപ്പർട്ടി കസ്റ്റോഡിയനോട് ഉത്തരവിട്ടു.<ref name="teslatimeline" /> എം.ഐ.ടി. കസ്റ്റഡിയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ടെസ്‌ലയുടെ വസ്തുവഹകൾ വിശകലനം ചെയ്യാൻ ദേശീയ പ്രതിരോധ ഗവേഷണസമിതിയുടെ സാങ്കേതികസഹായിയായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന ഒരു പ്രശസ്ത ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയറായ ജോൺ ജി. ട്രമ്പിനെ വിളിച്ചു.<ref name="teslatimeline" /> മൂന്ന് ദിവസത്തെ അന്വേഷണത്തിന് ശേഷം അപരിചിതരുടെ കൈവശം എത്തപ്പെട്ടാൽ അപകടകരമാകുന്ന ഒന്നും തന്നെ അവിടെയില്ലെന്നാണ് ട്രംപിന്റെ റിപ്പോർട്ട് നിഗമനത്തിലെത്തിയത്, അതുപ്രകാരം: {{quote|[ടെസ്‌ലയുടെ] ചിന്തകളും പരിശ്രമങ്ങളും കുറഞ്ഞത് കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തിനിടയിൽ പ്രാഥമികമായി ഒരു ഊഹക്കച്ചവടവും ദാർശനികവും ഒരു പരിധിവരെ പ്രമോഷണൽ സ്വഭാവമുള്ളതുമായിരുന്നു; മാത്രമല്ല അവയിൽ പുതിയ, മികച്ച, പ്രവർത്തനക്ഷമമായ തത്വങ്ങളോ അത്തരം ഫലങ്ങൾ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതിനുള്ള രീതികളോ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലതാനും<ref name="autogeneratedll">{{cite web |title=The Missing Papers |url=https://www.pbs.org/tesla/ll/ll_mispapers.html |publisher=PBS |access-date=5 July 2012}}</ref>}} ടെസ്‌ലയുടെ "മരണകിരണത്തിന്റെ" ഒരു ഭാഗം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ബോക്‌സിൽ ട്രംപ് കണ്ടെത്തിയത് ഒരു 45 വർഷം പഴക്കമുള്ള മൾട്ടിഡെകേഡ് റെസിസ്റ്റൻസ് ബോക്‌സ് മാത്രമാണ്.<ref>{{harvnb|Childress|1993|p=249}}</ref>[[File:Urn with Teslas ashes.jpg|thumb|ടെസ്‌ലയുടെ ചിതാഭസ്മം സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ള, ടെസ്‌യുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ജ്യാമിതീയ വസ്‌തുവായ ഒരു ഗോളത്തിൽ (നിക്കോള ടെസ്‌ല മ്യൂസിയം, ബെൽഗ്രേഡ്)]] 1943 ജനുവരി 10 ന് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയർ ഫിയോറെല്ലോ ലാ ഗാർഡിയ സ്ലൊവേൻ-അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരൻ ലൂയിസ് ആഡാമിക് എഴുതിയ ഒരു മരണക്കുറിപ്പ് ഡബ്ല്യുഎൻ‌വൈ‌സി റേഡിയോയിലൂടെ തത്സമയം വായിച്ചപ്പോൾ വയലിനിൽ ഗാനങ്ങളായ "എവ് മരിയ", "തമോ ഡാലെക്കോ" എന്നിവ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ആലപിച്ചു.<ref name="teslatimeline" /> ജനുവരി 12 ന് മാൻഹട്ടനിലെ സെന്റ് ജോൺ ദി ഡിവിഷൻ കത്തീഡ്രലിൽ ടെസ്‌ലയുടെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ രണ്ടായിരം പേർ പങ്കെടുത്തു. ശവസംസ്കാരത്തിന് ശേഷം ടെസ്‌ലയുടെ മൃതദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ആർഡ്‌സ്ലിയിലെ ഫേൺക്ലിഫ് സെമിത്തേരിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. പിന്നീട് സംസ്കരിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലെ ട്രിനിറ്റി ചാപ്പലിലെ (ഇന്നത്തെ സെർബിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് കത്തീഡ്രൽ ഓഫ് സെന്റ് സാവ) പ്രമുഖ പുരോഹിതന്മാർ രണ്ടാമത്തെ ശുശ്രൂഷനടത്തി.<ref name="teslatimeline" /> ===സമ്പത്ത്=== 1952 ൽ ടെസ്‌ലയുടെ അനന്തരവൻ സാവ കൊസനോവിച്ചിന്റെ സമ്മർദത്തെത്തുടർന്ന് ടെസ്‌ലയുടെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ബെൽഗ്രേഡിലേക്ക് എൻ.ടി. എന്ന് കുറിച്ച 80 ട്രങ്കുകളിൽ കൊണ്ടുപോയി.<ref name="teslatimeline" /> 1957-ൽ കൊസനോവിക്കിന്റെ സെക്രട്ടറി ഷാർലറ്റ് മുസാർ ടെസ്‌ലയുടെ ചിതാഭസ്മം അമേരിക്കയിൽ നിന്ന് ബെൽഗ്രേഡിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.<ref name="teslatimeline" /> നിക്കോള ടെസ്‌ല മ്യൂസിയത്തിലെ മാർബിൾ പീഠത്തിൽ സ്വർണ്ണം പൂശിയ ഗോളത്തിൽ ആ ചിതാഭസ്മം പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=Urn with Tesla's ashes |url=http://www.tesla-museum.org/meni_en/muzej/3.htm |publisher=Tesla Museum |access-date=16 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825230422/http://www.tesla-museum.org/meni_en/muzej/3.htm |archive-date=25 August 2012 }}</ref> ==പേറ്റന്റുകൾ== {{Main|List of Nikola Tesla patents}} തന്റെ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾക്ക് ടെസ്‌ല ലോകമെമ്പാടുമായി 300 ഓളം പേറ്റന്റുകൾ നേടി.<ref name="sarboh">{{cite web |url=http://www.tesla-symp06.org/papers/Tesla-Symp06_Sarboh.pdf |title=Nikola Tesla's Patents |first=Snežana |last=Šarboh |date=18–20 October 2006 |work=Sixth International Symposium Nikola Tesla |location=Belgrade, Serbia |page=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030134331/http://www.tesla-symp06.org/papers/Tesla-Symp06_Sarboh.pdf |archive-date=30 October 2007 |access-date=8 October 2010 |ref=sarbo}}</ref> ടെസ്‌ലയുടെ ചില പേറ്റന്റുകൾ കണക്കിലെടുത്തിട്ടില്ല, പേറ്റന്റ് ആർക്കൈവുകളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിവിധ സ്രോതസ്സുകൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 26 രാജ്യങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് 278 പേറ്റന്റുകൾ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് നൽകിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="sarboh" /> ടെസ്‌ലയുടെ പേറ്റന്റുകളിൽ പലതും [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]], [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|ബ്രിട്ടൻ]], [[കാനഡ]] എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു, എന്നാൽ മറ്റ് പല പേറ്റന്റുകളും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ അംഗീകാരം നേടിയവയാണ്.{{sfn|Cheney|2001|p=62}} ടെസ്‌ല വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത പല കണ്ടുപിടുത്തങ്ങളും പേറ്റന്റ് പരിരക്ഷയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുമില്ല. ==വ്യക്തിപരമായ കാര്യങ്ങൾ== ===കാഴ്ചയ്ക്ക്=== [[File:Tesla circa 1890.jpeg|upright|alt=head-and-shoulder shot of slender man with dark hair and moustache, dark suit and white-collar shirt|thumb|right|1890 -ൽ, 34 ആം വയസ്സിൽ ടെസ്‌ല]] 1888 മുതൽ 1926 വരെ ഏതാണ്ട് ഒരേ ഭാരം തന്നെയുണ്ടായിരുന്ന ടെസ്‌ലയ്ക്ക് 6 അടി 2 ഇഞ്ച് (1.88)) ഉയരവും 142 പൗണ്ട് (64 കിലോഗ്രാം) തൂക്കവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപത്തെ പത്രം എഡിറ്റർ ആർതർ ബ്രിസ്‌ബേൻ വിശേഷിപ്പിച്ചത് "ഏതാണ്ട് ഏറ്റവും ഉയരമുള്ളതും പതിവായി ഡെൽമോണിക്കോയിലേക്ക് പോകുന്ന ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ള മനുഷ്യനും" എന്നാണ്.<ref name="brisbane1"/>{{sfn|O'Neill|1944|p=292}} ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ സുന്ദരനും സ്റ്റൈലിഷ് വ്യക്തിത്വവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം, വസ്ത്രധാരണം, ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കൃത്യതപുലർത്തുക എന്നിവയിലൊക്കെ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു. തന്റെ ബിസിനസ് ബന്ധങ്ങൾക്ക് നേട്ടമുണ്ടാക്കാൻ ഉതകുന്നവിധത്തിൽ തന്നെത്തന്നെ നല്ലനിലയിൽ അദ്ദേഹം കൊണ്ടുനടന്നിരുന്നു.{{sfn|O'Neill|1944|p=289}} ഇളം കണ്ണുകൾ, "വളരെ വലിയ കൈകൾ", "വളരെ വലിയ പെരുവിരൽ" എന്നിവയെല്ലാം ഉള്ളയാളെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref name="brisbane1"/> ===അന്ത്യന്തം കൃത്യമായ ഓർമ്മ=== <!-- "Early years (1856–1885)" section of THIS article links here. Please fix link if changing section title --> ടെസ്‌ല നിരവധി കൃതികൾ വായിക്കുകയും പുസ്തകങ്ങൾ സമ്പൂർണ്ണമായിത്തന്നെ മനപ്പാഠമാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് മെമ്മറി തന്നെയായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നതെന്ന് കരുതിപ്പോരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=33}} സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ, ചെക്ക്, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച്, ജർമ്മൻ, ഹംഗേറിയൻ, ഇറ്റാലിയൻ, ലാറ്റിൻ എന്നീ എട്ട് ഭാഷകൾ അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുമായിരുന്നു.{{sfn|O'Neill|1944|p=282}} പ്രചോദനത്തിന്റെ വിശദമായ നിമിഷങ്ങൾ അനുഭവിച്ചതായി ടെസ്‌ല തന്റെ ആത്മകഥയിൽ പറഞ്ഞു. ആദ്യകാല ജീവിതത്തിൽ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ആവർത്തിച്ച് അസുഖം പിടിപെട്ടു. കണ്ണുകൾക്ക് മുന്നിൽ കാഴ്ച മറയ്ക്കത്തക്കരീതിയിലുള്ള വെളിച്ചത്തിന്റെ മിന്നലുകൾ ദൃശ്യമാകുന്ന തോന്നലുണ്ടാക്കുന്ന സവിശേഷമായൊരുരോഗം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു, അതോടൊപ്പം എന്തൊക്കെയോ ദർശങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചിരുന്നത്രേ.{{sfn|Cheney|2001|p=33}} മിക്കപ്പോഴും, ഇത്തരം ദർശനങ്ങൾ അദ്ദേഹം കണ്ടുമുട്ടിയേക്കാവുന്ന ഒരു വാക്കുമായോ ആശയവുമായോ ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നു; മറ്റ് സമയങ്ങളിൽ അവ അദ്ദേഹം നേരിട്ട ഒരു പ്രത്യേകപ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം നൽകി. ഒരു ഇനത്തിന്റെ പേര് കേട്ടാൽപ്പോലും, അദ്ദേഹത്തിന് അത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ കണ്ടതുപോലെ വിശദീകരിക്കാനാവുമായിരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=33}} നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ, എല്ലാ അളവുകളും ഉൾപ്പെടെ, വളരെ കൃത്യതയോടെ ടെസ്‌ല തന്റെ മനസ്സിൽ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചിരുന്നു. ഇത് ചിലപ്പോൾ ചിത്രചിന്ത എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം സാധാരണയായി കൈകൊണ്ട് ഡ്രോയിംഗുകൾ നിർമ്മിച്ചില്ല, മറിച്ച് ഓർമ്മയിൽ നിന്നും അവ നേരേ പുറത്തുവന്നിരുന്നു. കുട്ടിക്കാലം മുതൽ, ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ജീവിതത്തിൽ മുമ്പ് സംഭവിച്ച സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച് പതിവായി ഫ്ലാഷ്ബാക്കുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=33}} ===ബന്ധങ്ങൾ=== ടെസ്‌ല ആജീവനാന്തം അവിവാഹിതനായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ തന്റെ ബ്രഹ്മചര്യം തന്റെ ശാസ്ത്രീയകഴിവുകൾക്ക് വളരെയധികം സഹായകമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരുന്നു.{{sfn|Cheney|2001|p=33}} സ്ത്രീകൾ എല്ലാവിധത്തിലും പുരുഷന്മാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരാണെന്നു കരുതുന്ന തനിക്ക് ഒരിക്കലും ഒരു സ്ത്രീക്ക് വേണ്ടത്ര യോഗ്യനാകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നതായി അദ്ദേഹം മുൻ വർഷങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരെ മറികടന്ന് കൂടുതൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് തോന്നി. അധികാരത്തിലിരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീകൾക്ക് സ്ത്രീത്വം നഷ്ടപ്പെടുന്നുവെന്ന് തോന്നിയ ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ഈ "പുതിയ സ്ത്രീയെ" തീരെ ഇഷ്ടമായില്ല. 1924 ഓഗസ്റ്റ് 10 ന് ഗാൽവെസ്റ്റൺ ഡെയ്‌ലി ന്യൂസിന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു, “മൃദുവായ ശബ്ദത്തിനുപകരം, എന്റെ ഭക്തിനിർഭരമായ ആരാധനയുടെ സൗമ്യയായ സ്ത്രീ, ജീവിതത്തിലെ തന്റെ പ്രധാന വിജയം പുരുഷനെപ്പോലെ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ശബ്ദമുണ്ടാക്കി, പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്ത്, കായികത്തിലും, മറ്റു മേഖലകളിലും പഴയ സഹകരണരീതി മാറ്റിവച്ച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പുരുഷനെ മാറ്റിനിർത്തുന്ന സ്ത്രീകളുടെ പ്രവണത, ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അവനുമായുള്ള സഹകരണത്തിന്റെ പഴയ മനോഭാവത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നത് എന്നെ നിരാശപ്പെടുത്തുന്നു"<ref>{{cite web|title=Nikola Tesla-"Mr Tesla Explains Why He Will Never Marry"|url=http://anengineersaspect.blogspot.com/2011/07/nikola-tesla-mr-tesla-explains-why-he.html|website=An Engineer's Aspect|access-date=22 May 2016}}</ref> പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ വിവാഹം കഴിക്കാത്തതിലൂടെ, തന്റെ ജോലിക്കായി താൻ വളരെയധികം ത്യാഗം ചെയ്തുവെന്ന് ഒരു റിപ്പോർട്ടറോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അറിയപ്പെടുന്ന ഒരുതരം ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാനോ അഭിരമിക്കാനോ ടെസ്‌ല മുതിർന്നില്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹം സകല ഉത്തേജനങ്ങളും തന്റെ ജോലിയിൽ നിന്നാണ് കണ്ടെത്തിയത്.{{sfn|Seifer|2001}} തന്റെ ജോലിയുമായും തന്നോടുതന്നെയും ഒതുങ്ങിക്കൂടിയ ടെസ്‌ല സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ പരാജയമായിരുന്നു.{{sfn|Jonnes|2004}}<ref>{{cite book|title=The Race for Wireless: How Radio was Invented (or Discovered?)|year=2011|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4634-3750-3|page=36|first=Gregory|last=Malanowski|quote=Tesla was definitely asocial, a loner. Although in his younger years he was immensely popular and admired by many rich, socialite women, there were no women in his life.}}</ref>{{Sfn|Cheney|Uth|Glenn|1999|loc=Preface}}<ref>{{cite book|title=AC/DC: The Savage Tale of the First Standards War|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-04702-6|pages=163–64|first=Tom|last=McNichol|quote=Tesla's peculiar nature made him a solitary man, a loner in a field that was becoming so complex that it demanded collaboration.}}</ref> എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹം സാമൂഹ്യജീവിതത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ പലരും ടെസ്‌ലയെക്കുറിച്ച് വളരെ ക്രിയാത്മകമായും അഭിനന്ദനാർഹമായും സംസാരിച്ചു. റോബർട്ട് അണ്ടർവുഡ് ജോൺസൺ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് "വൈശിഷ്ട്യം, മാധുര്യം, ആത്മാർത്ഥത, എളിമ, പരിഷ്ക്കരണം, ഔദാര്യം, കരുത്ത്" എന്നിവയെല്ലാമുള്ളയാളെന്ന രീതിയിലാണ്.{{sfn|Seifer|2001}} അദ്ദേഹത്തിന്റെ സെക്രട്ടറി ഡൊറോത്തി സ്കെറിറ്റ് എഴുതി: "അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുഞ്ചിരിയും കുലീനതയും എല്ലായ്പ്പോഴും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മാവിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന സൗമ്യതയുടെ സവിശേഷതകളാണ്".{{sfn|O'Neill|1944|p=289}} ടെസ്‌ലയുടെ സുഹൃത്ത് ജൂലിയൻ ഹത്തോൺ എഴുതി, “ഒരു കവി, തത്ത്വചിന്തകൻ, മികച്ച സംഗീതത്തെ വിലമതിക്കുന്നയാൾ, ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ, ഭക്ഷണപാനീയങ്ങളെ ആസ്വദിക്കുന്നവൻ എന്നീ ഗുണങ്ങളുള്ള ശാസ്ത്രജ്ഞനെയോ എഞ്ചിനീയറിനെയോ ഒരാൾക്ക് അപൂർവമായി മാത്രമേ കാണാനാവുകയുള്ളൂ”.{{sfn|Cheney|2001|p=80}} ഫ്രാൻസിസ് മരിയൻ ക്രോഫോർഡ്, റോബർട്ട് അണ്ടർവുഡ് ജോൺസൺ, സ്റ്റാൻഫോർഡ് വൈറ്റ്, ഫ്രിറ്റ്സ് ലോവൻ‌സ്റ്റൈൻ, ജോർജ്ജ് ഷെർഫ്, കെന്നത്ത് സ്വീസി എന്നിവരുടെ നല്ല സുഹൃത്തായിരുന്നു ടെസ്‌ല<ref name="teslasociety1"/><ref>{{cite web|title=Stanford White|url=http://www.teslasociety.com/stanford.htm|publisher=Tesla Memorial Society of NY|access-date=4 July 2012}}</ref>.<ref>{{citation|first=Kenneth M.|last=Swezey|title=Papers 1891–1982|volume=47|url=http://americanhistory.si.edu/archives/d8047.htm|publisher=National Museum of American History|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505004025/http://americanhistory.si.edu/archives/d8047.htm|archive-date=5 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Tribute to Nikola Tesla|url=http://www.teslasociety.com/posterbook.htm|publisher=Tesla Memorial Society of NY|access-date=4 July 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Nikola Tesla at Wardenclyffe|url=http://www.teslasociety.com/warden.htm|publisher=Tesla Memorial Society of NY |access-date=4 July 2012}}</ref> മധ്യവയസ്സിൽ ടെസ്‌ല [[മാർക് ട്വയിൻ|മാർക്ക് ട്വെയിന്റെ]] ഉറ്റ ചങ്ങാതിയായി; ടെസ്‌ലയുടെ ലാബിലും മറ്റിടങ്ങളിലും അവർ ഒരുമിച്ച് ധാരാളം സമയം ചെലവഴിച്ചു.<ref name="teslasociety1">{{cite web|title=Famous Friends|url=http://www.teslasociety.com/famousfriends.htm |publisher=Tesla Memorial Society of NY|access-date=4 July 2012}}</ref> ടെസ്‌ലയുടെ ഇൻഡക്ഷൻ മോട്ടോർ കണ്ടുപിടുത്തത്തെ "ടെലിഫോണിന് ശേഷമുള്ള ഏറ്റവും മൂല്യവത്തായ പേറ്റന്റ്" എന്നാണ് ട്വെയ്ൻ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite news|title=Nikola Tesla: The patron saint of geeks?|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19503846|work=News Magazine|publisher=BBC|access-date=10 September 2012|date=10 September 2012}}</ref> 1896 ൽ നടി സാറാ ബെൻ‌ഹാർട്ട് നടത്തിയ ഒരു പാർട്ടിയിൽ ടെസ്‌ല [[വിവേകാനന്ദൻ|സ്വാമി വിവേകാനന്ദനെ]] കണ്ടു. ദ്രവ്യവും ഊർജ്ജവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഗണിതശാസ്ത്രപരമായി പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ടെസ്‌ല പറഞ്ഞതായി വിവേകാനന്ദൻ പിന്നീട് എഴുതി, വേദാന്ത-പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രത്തിന് ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറ നൽകാൻ ഇത് ഉപകാരപ്പെടുമെന്ന് വിവേകാനന്ദൻ കരുതി.<ref>Kak, S. (2017) Tesla, wireless energy transmission and Vivekananda. Current Science, vol. 113, 2207-2210.</ref><ref>{{cite web| url=https://books.google.co.in/books?id=30PeCQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT24&dq=tesla+Vivekananda&q=tesla+Vivekananda&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q=tesla%20Vivekananda&f=true |title=Swami Vivekananda: A Contemporary Reader edited by Makarand R. Paranjape}}</ref> 1920 -കളുടെ അവസാനത്തിൽ, കവി, എഴുത്തുകാരൻ, നിഗൂഡചിന്തകൻ എന്നിവ കൂടാതെ പിന്നീട് നാസി പ്രചാരകനുമായ ജോർജ്ജ് സിൽ‌വെസ്റ്റർ വീറെക്കുമായി ടെസ്‌ല ചങ്ങാത്തം കൂടി. വീരക്കും ഭാര്യയും നടത്തിയ അത്താഴവിരുന്നുകളിൽ ടെസ്‌ല ഇടയ്ക്കിടെ പങ്കെടുക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book|author1=Cheney, Margaret|author2=Uth, Robert|name-list-style=amp|date=2001|title=Tesla: Master of Lightning|publisher=Barnes & Noble Books|page=137}}</ref><ref>{{cite book|last=Johnson|first=Neil M.|title=George Sylvester Viereck: Poet and Propagandist|publisher=Neil M. Johnson}}</ref> ചില സമയങ്ങളിൽ അമിതഭാരമുള്ളവരോട് ടെസ്‌ല കോപാകുലനാകുകയും പരസ്യമായി വെറുപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു, ഭാരം കാരണം അദ്ദേഹം ഒരു സെക്രട്ടറിയെ പുറത്താക്കിയിട്ടുമുണ്ട്.{{sfn|Cheney|2001|p=110}} ആൾക്കാരുടെ വസ്ത്രധാരണത്തെ അദ്ദേഹം കർശനമായി വിമർശിച്ചിരുന്നു. പല അവസരങ്ങളിലും, വീട്ടിൽ പോയി വസ്ത്രധാരണം മാറ്റാൻ ടെസ്‌ല ഒരു കീഴുദ്യോഗസ്ഥനോട് നിർദ്ദേശിച്ചു.{{sfn|Cheney|2001|p=33}} [[തോമസ് ആൽ‌വ എഡിസൺ|തോമസ് എഡിസൺ]] മരിച്ചപ്പോൾ, 1931-ൽ ടെസ്‌ല [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്]] കൊടുത്ത കുറിപ്പ് അതിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഏക നിഷേധാത്മക അഭിപ്രായമായിരുന്നു. അതിൽ എഡിസന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: {{quote|അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു ഹോബിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഒരു തരത്തിലുള്ള വിനോദവും ഇല്ലാതെ ശുചിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രാഥമിക നിയമങ്ങളെപ്പോലും അവഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത്. ഒട്ടും കാര്യക്ഷമമായ രീതിയായിരുന്നില്ല അയാളുടെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതി ഒട്ടും കാര്യക്ഷമമല്ലാത്തതും എന്തെങ്കിലും ഫലം ഉണ്ടാവണമെങ്കിൽ വലിയ ഭാഗ്യത്തിന്റെ അംശം വേണ്ടിയിരുന്നതും ആയിരുന്നു. ഒരു ചെറിയ സിദ്ധാന്തവും കണക്കുകൂട്ടലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ 90 ശതമാനം അധ്വാനവും രക്ഷിക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ആദ്യം ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു ഖേദകരമായ സാക്ഷിയായിരുന്നു. പുസ്തക പഠനത്തോടും ഗണിതശാസ്ത്ര പരിജ്ഞാനത്തോടും അദ്ദേഹത്തിന് തികഞ്ഞ അവഹേളനമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഒരു കണ്ടുപിടുത്തക്കാരന്റെ സഹജാവബോധതിലും പ്രായോഗിക അമേരിക്കൻ ബോധത്തിലും മാത്രമായിരുന്നു പുള്ളിക്ക് വിശ്വാസം.<ref name="lifeEdison">{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |url=https://archive.org/details/isbn_9781599862163 |last=Biographiq |year=2008 |isbn=978-1-59986-216-3 |page=23 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>}} ===ഉറക്കത്തിന്റെ രീതികൾ=== രാത്രിയിൽ രണ്ട് മണിക്കൂറിൽ കൂടുതൽ ഉറങ്ങാറില്ലെന്ന് ടെസ്‌ല അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു.{{sfn|O'Neill|1944|p=46}} എന്നിരുന്നാലും, മിക്കവാറും "തന്റെ ബാറ്ററികൾ റീചാർജ് ചെയ്യുന്നതിന്" "മയങ്ങാറുണ്ടെന്ന്" അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചു.{{sfn|Seifer|2001|p=413}} ഗ്രാസിലെ തന്റെ രണ്ടാം വർഷ പഠനത്തിനിടയിൽ ബില്യാർഡ്സ്, ചെസ്സ്, കാർഡ്-കളി എന്നിവയിൽ ടെസ്‌ല താല്പര്യം വളർത്തിയെടുത്തു, പലപ്പോഴും ഗെയിമിംഗ് ടേബിളുകളിൽ ഒറ്റയടിക്ക് 48 മണിക്കൂറിലധികം അദ്ദേഹം ചെലവഴിച്ചു.{{sfn|O'Neill|1944|pp=43, 301}} തന്റെ ലബോറട്ടറിയിൽ ഒരു അവസരത്തിൽ ടെസ്‌ല 84 മണിക്കൂർ വിശ്രമമില്ലാതെ ജോലി ചെയ്തു.{{sfn|O'Neill|1944|p=208}} ടെസ്‌ലയുമായി ചങ്ങാത്തത്തിലായിരുന്ന കെന്നത്ത് സ്വീസി എന്ന പത്രപ്രവർത്തകൻ ടെസ്‌ല അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉറങ്ങുകയുള്ളൂവെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. ഒരു ദിവസം പുലർച്ചെ 3 മണിക്ക് ടെസ്‌ല വിളിച്ചകാര്യം സ്വീസി അനുസ്മരിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്: "ഞാൻ മരിച്ച ഒരാളെപ്പോലെ എന്റെ മുറിയിൽ ഉറങ്ങുകയായിരുന്നു ... പെട്ടെന്ന് ടെലിഫോൺ റിംഗ് എന്നെ ഉണർത്തി ... [ടെസ്‌ല] യാന്ത്രികമായി സംസാരിച്ചു, താൽക്കാലികമായി, [അദ്ദേഹം] ... ഒരു പ്രശ്‌നം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, ഒരു സിദ്ധാന്തത്തെ മറ്റൊന്നുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുന്നു, അഭിപ്രായം പറയുന്നു; പരിഹാരത്തിൽ താൻ എത്തിച്ചേർന്നതായി തോന്നിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം പെട്ടെന്ന് ടെലിഫോൺ കട്ടുചെയ്തു".{{sfn|Seifer|2001|p=413}} ===ജോലിയുടെ രീതികൾ=== എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ 9:00 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:00 വരെ ടെസ്‌ല ജോലിചെയ്തിരുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ പിന്നീട്, രാത്രി 8:10 ന് ഡെൽമോണിക്കോ റെസ്റ്റോറന്റിലും പിന്നീട് വാൾഡോർഫ്-അസ്റ്റോറിയ ഹോട്ടലിലും. തുടർന്ന് ടെസ്‌ല തന്റെ അത്താഴ ഓർഡർ അദ്ദേഹത്തെ സേവിക്കാൻ മാത്രമുള്ള ഹെഡ്‌വെയ്റ്ററുമായി ടെലിഫോൺ ചെയ്യുന്നു, എട്ട് മണിക്ക് ഭക്ഷണം തയ്യാറാകേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ സാമൂഹിക ബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി ഏതെങ്കിലും ഗ്രൂപ്പിന് അത്താഴം നൽകുന്ന അപൂർവ സന്ദർഭങ്ങളിലൊഴികെ, അദ്ദേഹം ഒറ്റയ്ക്ക് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. ടെസ്‌ല പിന്നീട് തന്റെ ജോലി പുനരാരംഭിക്കുന്നു, പലപ്പോഴും രാവിലെ മൂന്നുമണിവരെ".{{sfn|O'Neill|1944|pp=283, 286}} വ്യായാമത്തിനായി, ടെസ്‌ല പ്രതിദിനം 8-മുതൽ 10 മൈൽ (13-16 കിലോമീറ്റർ) വരെ) നടന്നു. ഓരോ രാത്രിയും ഓരോ കാലിനും നൂറ് തവണ കാൽവിരൽ ചുരുട്ടി, ഇത് തന്റെ മസ്തിഷ്ക കോശങ്ങളെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞു.{{sfn|Seifer|2001|p=413}} ടെലിപ്പതിയിൽ താൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ലെന്ന് ടെസ്‌ല പത്രാധിപർ ആർതർ ബ്രിസ്‌ബെയ്‌നു നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞു, "നിങ്ങളെ കൊല്ലാൻ ഞാൻ മനസ്സ് വച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് കരുതുക," ​​അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ നിങ്ങൾക്കത് അറിയാം. അത് അദ്ഭുതകരമല്ലേ? അപ്പോൾ, ഏത് പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് മനസ്സിന് ഇതെല്ലാം ലഭിക്കുന്നത്?" അതേ അഭിമുഖത്തിൽ ടെസ്‌ല പറഞ്ഞു, എല്ലാ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങളും ഒറ്റ നിയമമായി ചുരുക്കാമെന്ന്.<ref name="brisbane1">{{cite news |last=Brisbane |first=Arthur |title=OUR FOREMOST ELECTRICIAN. |newspaper=The World |date=22 July 1894}}</ref> പാൽ, റൊട്ടി, തേൻ, പച്ചക്കറി ജ്യൂസുകൾ എന്നിവ മാത്രം ഭക്ഷിച്ച ടെസ്‌ല പിൽക്കാലത്ത് സസ്യഭുക്കായിമാറിയിരുന്നു.<ref name="seifer1" /><ref>{{cite web |last=GITELMAN |first=LISA |title=Reconciling the Visionary with the Inventor Wizard: The Life and Times of Nikola Tesla |url=http://www.technologyreview.com/business/11619/ |publisher=technology review (MIT) |access-date=3 June 2012}}</ref> ==കാഴ്ചപ്പാടുകളും വിശ്വാസങ്ങളും== ===എക്സ്പെരിമെന്റൽ ഫിസിക്സിനെപ്പറ്റിയും തിയററ്റിക്കൽ ഫിസിക്സിനെപ്പറ്റിയും=== ആറ്റങ്ങൾ ചെറിയ ഉപകണികകളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന സിദ്ധാന്തത്തോട് ടെസ്‌ല വിയോജിച്ചു, ഒരു ഇലക്ട്രോൺ വൈദ്യുതചാർജ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു പരിപാടിയേ ഇല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഇലക്ട്രോണുകൾ നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ അവ നാലാമത്തെ പദാർത്ഥമോ "ഉപ-ആറ്റമോ" ആണെന്നും അത് ഒരു പരീക്ഷണാത്മക ശൂന്യതയിൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ എന്നും അവയ്ക്ക് വൈദ്യുതിയുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.{{sfn|O'Neill|1944|p=249}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tCcDAAAAMBAJ&pg=PA171 |title="The Prophet of Science Looks Into The Future," Popular Science November 1928, p. 171 |access-date=18 March 2013|date=November 1928 }}</ref> ആറ്റങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാത്തവയാണെന്നും ടെസ്‌ല വിശ്വസിച്ചു. അവയ്ക്ക് അവസ്ഥ മാറ്റാനോ ഒരു തരത്തിലും വിഭജിക്കാനോ കഴിയില്ല. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വൈദ്യുതോർജ്ജം പകരുന്ന സർവ്വവ്യാപിയായ ഈഥർ എന്ന ആശയത്തിൽ അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Seifer|2001|p=1745}}</ref> ദ്രവ്യത്തെ ഊർജ്ജമാക്കി മാറ്റുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളോട് ടെസ്‌ലയ്ക്ക് പൊതുവെ എതിർപ്പായിരുന്നു.{{sfn|O'Neill|1944|p=247}} [[ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റൈൻ|ഐൻസ്റ്റീന്റെ]] [[ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം|ആപേക്ഷികതാ സിദ്ധാന്തത്തെയും]] അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു: {{quote|ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലെന്ന ലളിതമായ കാരണത്താൽ സ്ഥലത്തെ വളയാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ദൈവത്തിന് ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നുപറയുന്നതുപോലെയാണത്. സ്ഥലം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വസ്തുക്കളെപ്പറ്റിമാത്രമേ നമുക്ക് സംസാരിക്കാൻ കഴിയൂ. വലിയ വസ്തുക്കളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സ്ഥലം വളഞ്ഞതായി മാറുന്നുവെന്ന് പറയുന്നത് എന്തിനെങ്കിലും ഒന്നിന്റെ മുകളിലും പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. അത്തരമൊരു കാഴ്ചപ്പാട് വിശ്വസിക്കാൻ ഞാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു.<ref>''[[New York Herald Tribune]]'', 11 September 1932</ref>}} 1892 ൽ താൻ പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യത്തെയും ഊർജ്ജത്തെയും സംബന്ധിച്ച് ടെസ്‌ല സ്വന്തം ഭൗതികതത്ത്വം വികസിപ്പിച്ചതായി അവകാശപ്പെട്ടു, 1937 ൽ 81 ആം വയസ്സിൽ ഒരു കത്തിൽ "ഗുരുത്വാകർഷണ സിദ്ധാന്തം" പൂർത്തിയാക്കിയതായും അവകാശം ഉന്നയിക്കുന്നുണ്ട്. വളഞ്ഞ സ്ഥലത്തെപ്പോലെ നിഷ്‌ക്രിയ ഊഹക്കച്ചവടങ്ങളിലേക്കും തെറ്റായ ആശയങ്ങളിലേക്കും പോകുന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കുന്ന പരിപൂർണ്ണസിദ്ധാന്തം താൻ രൂപീകരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന്" അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഈ സിദ്ധാന്തം എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളിലും സമ്പൂർണ്ണമാണെന്നും അത് ഉടൻ തന്നെ ലോകത്തിന് നൽകുമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു{{sfn|O'Neill|1944|p=247}}<ref>[http://www.tesla.hu/tesla/articles/19370710.doc Prepared Statement by Nikola Tesla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724105436/http://www.tesla.hu/tesla/articles/19370710.doc |date=24 July 2011 }} downloadable from http://www.tesla.hu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225022943/http://www.tesla.hu/ |date=2018-12-25 }}</ref> എന്നാൽ ഈ സിദ്ധാന്തത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്ന ഒന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഒരിക്കലും കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.{{sfn|Cheney|2001|p=309}} ===സമൂഹത്തെപ്പറ്റി=== [[File:Nikola Tesla by Sarony c1885-crop.png|thumb|upright|ടെസ്‌ല, ഏതാണ്ട് 1885 -ൽ]] ഒരു സാങ്കേതികശാസ്ത്രജ്ഞനെന്ന നിലയ്ക്കുള്ള സ്ഥാനത്തുള്ളപ്പോഴും മാനവികവാദിയായ ഒരു തത്ത്വചിന്തകൻ ആയിട്ടാണ് ടെസ്‌ലയെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ പരക്കെ കണക്കാക്കുന്നത്.{{sfn|Jonnes|2004|p=154}}<ref>{{cite book |title=Innovation: The Lessons of Nikola Tesla |year=2008 |publisher=Blue Eagle |isbn=978-987-651-009-7 |page=43 |first1=Peter |last1=Belohlavek |first2=John W |last2=Wagner |quote=This was Tesla: a scientist, philosopher, humanist, and ethical man of the world in the truest sense.}}</ref><ref>{{cite book |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |url=https://archive.org/details/wizardlifetimeso0000seif_a0h7 |year=1996 |publisher=Citadel Press |isbn=978-0-8065-1960-9 |page=[https://archive.org/details/wizardlifetimeso0000seif_a0h7/page/506 506] |first=Marc J |last=Seifer |quote=Frank Jenkins, "Nikola Tesla: The Man, Engineer, Inventor, Humanist and Innovator," in Nikola Tesla: Life and Work of a Genius (Belgrade: Yugoslav Society for the Promotion of Scientific Knowledge, 1976), pp. 10–21.}}</ref> ഇങ്ങനെയൊക്കെയാണെങ്കിലും ടെസ്‌ലയെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ പല പ്രമുഖരെയുംപോലെ തന്നെ, യൂജെനിക്‌സിന്റെ നിർബന്ധിത സെലക്ടീവ് ബ്രീഡിംഗ് പതിപ്പിന്റെ വക്താവായി മാറുന്നതിൽ നിന്ന് ഇത് തടഞ്ഞില്ല. പ്രകൃതിയുടെ "ക്രൂരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ" ഇടപെടാൻ മനുഷ്യന്റെ സഹതാപം വന്നുവെന്ന വിശ്വാസം ടെസ്‌ല പ്രകടിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം ഒരു "മാസ്റ്റർ റേസ്" എന്ന സങ്കൽപ്പത്തെയോ ഒരു വ്യക്തിയുടെ അന്തർലീനമായ മേന്മയെയോ ആശ്രയിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹം യൂജെനിക്‌സിനായി വാദിച്ചു. 1937 ലെ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|മനുഷ്യന്റെ പുതിയ സഹതാപം പ്രകൃതിയുടെ നിഷ്‌കരുണമായ രീതികളിൽ ഇടപെടാൻ തുടങ്ങി. നാഗരികതയെയും വംശത്തെയും കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ സങ്കൽപ്പങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഒരേയൊരു മാർഗ്ഗം വന്ധ്യംകരണത്തിലൂടെ അയോഗ്യരുടെ പ്രജനനം തടയുക, ഇണചേരലിന്റെ കൃത്യമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുക. തീർച്ചയായും അഭിലഷണീയമായ രക്ഷകർത്താവ് അല്ലാത്ത ആരെയും സന്തതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ അനുവദിക്കരുത്. ഒരു നൂറ്റാണ്ട് കഴിയുമ്പോൾ വർഗ്ഗമേന്മയില്ലാത്ത ഒരാളെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് ഒരു സാധാരണ കുറ്റവാളിയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നതുപോലെയായിരിക്കും.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/tesla/res/res_art11.html |title=A Machine to End War |date=February 1937 |publisher=Public Broadcasting Service |access-date=23 November 2010}}</ref>}} 1926-ൽ ടെസ്‌ല സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക വിധേയത്വത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തിനായുള്ള സ്ത്രീകളുടെ പോരാട്ടത്തെക്കുറിച്ചും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, മാനവികതയുടെ ഭാവി "റാണിത്തേനീച്ചകൾ" നടത്തുമെന്ന് അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിച്ചു. ഭാവിയിൽ സ്ത്രീകൾ പ്രമുഖലിംഗമായി മാറുമെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.<ref>Kennedy, John B., "[http://www.tfcbooks.com/tesla/1926-01-30.htm When woman is boss], An interview with Nikola Tesla." [[Collier's Weekly|Colliers]], 30 January 1926.</ref> ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധാനന്തര പരിസ്ഥിതിയുടെ പ്രസക്തമായ പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ടെസ്‌ല ഒരു അച്ചടിച്ച ലേഖനത്തിൽ "ശാസ്ത്രവും കണ്ടെത്തലും യുദ്ധത്തിന്റെ ഉപഭോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന മഹത്തായ ശക്തികളാണ്" (20 ഡിസംബർ 1914).<ref>{{cite web |last=Tesla |first=Nikola |title=Science and Discovery are the great Forces which will lead to the Consummation of the War |url=http://www.rastko.rs/rastko/delo/10832 |publisher=Rastko |access-date=17 July 2012}}</ref> സമയത്തിനും പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കുമുള്ള പരിഹാരമല്ല [[സർവ്വരാജ്യസഖ്യം|ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസ്]] എന്ന് ടെസ്‌ല വിശ്വസിച്ചു.<ref name=tesla1 /> === മതത്തെപ്പറ്റി === ടെസ്‌ല ഒരു ഓർത്തഡോക്സ് ക്രിസ്ത്യാനിയായിട്ടാണ് വളർത്തപ്പെട്ടത്. പിന്നീടുള്ള ജീവിതത്തിൽ അദ്ദേഹം സ്വയം ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക അർത്ഥത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്നില്ലെന്നും മതഭ്രാന്തിനെ എതിർത്തുവെന്നും "ബുദ്ധമതവും ക്രിസ്തുമതവും ശിഷ്യന്മാരുടെ എണ്ണത്തിലും പ്രാധാന്യത്തിലും ഉള്ള ഏറ്റവും വലിയ മതങ്ങളാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു".<ref name="Viereck1937">{{cite web |title=A Machine to End War |url=https://www.pbs.org/tesla/res/res_art11.html |publisher=PBS.org |access-date=27 July 2012 |last=Tesla |first=Nikola |editor=George Sylvester Viereck |date=February 1937}}</ref> "എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, പ്രപഞ്ചം ഒരിക്കലും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്തതും ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാത്തതുമായ ഒരു മഹത്തായ യന്ത്രമാണ്" എന്നും "ആത്മാവിനെ" അല്ലെങ്കിൽ "ആത്മാവിനെ" നാം വിളിക്കുന്നത് ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഈ പ്രവർത്തനം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, 'ആത്മാവ്' അതുപോലെ അവസാനിക്കുന്നു".<ref name="Viereck1937" /> == സാഹിത്യകൃതികൾ == ടെസ്‌ല മാസികകൾക്കും ജേണലുകൾക്കുമായി ധാരാളം പുസ്തകങ്ങളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതി.<ref>{{cite web |title=Nikola Tesla Bibliography |url=http://www.tfcbooks.com/tesla/bibliography.htm |publisher=21st Century Books |accessdate=21 April 2011}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങളിൽ [[My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla|മൈ ഇൻവെൻഷൻസ്: ദ ആട്ടോബയോഗ്രഫി ഓഫ് നിക്കോള ടെസ്‌ല]], ബെൻ ജോൺസ്റ്റൺ സമാഹരിച്ച് എഡിറ്റ് ചെയ്ത [[The Fantastic Inventions of Nikola Tesla|ദ ഫന്റാസ്റ്റിക് ഇൻവെൻഷൻ ഓഫ് നിക്കോള ടെസ്‌ല]], ഡേവിഡ് ഹാച്ചർ ചിൽഡ്രെസ് സമാഹരിച്ച് എഡിറ്റ് ചെയ്ത [[David Hatcher Childress|ഡേവിഡ് ഹാച്ചർ ചിൽഡ്രസ്]], ടെസ്‌ല പേപ്പറുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു. ടെസ്‌ലയുടെ പല രചനകളും ഓൺ‌ലൈനിൽ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്.<ref>{{cite web |title=Selected Tesla writings|work=Nikola Tesla Information Resource |url=http://www.tfcbooks.com/tesla/contents.htm}}</ref> 1900-ൽ ദി സെഞ്ച്വറി മാഗസിൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലേഖനം "ദ പ്രോബ്ളം ഓഫ് ഇൻക്രീസിങ് ഹ്യൂമൻ എനർജി",<ref>{{cite web |title=THE PROBLEM OF INCREASING HUMAN ENERGY |url=http://www.tfcbooks.com/tesla/1900-06-00.htm |publisher=Twenty-First Century Books |accessdate=21 April 2011}}</ref> കൂടാതെ "എക്സിപിരിമെന്റ് വിത് ആൾട്ടർനേറ്റ് കറന്റ്സ് ഓഫ് ഹൈ പൊട്ടൻഷ്യൽ ആന്റ് ഹൈ ഫ്രീക്വൻസി "എന്ന ലേഖനവും "ഇൻവെൻഷൻസ് റിസേർച്ചെസ് ആന്റ് റൈറ്റിങ് ഓഫ് നിക്കോള ടെസ്‌ല" എന്ന പുസ്തകത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>{{cite web |last=Tesla |first=Nikola |title=The Project Gutenberg eBook, Experiments with Alternate Currents of High Potential and High Frequency, by Nikola Tesla |url=http://www.gutenberg.org/files/13476/13476-h/13476-h.htm |publisher=[[Project Gutenberg]] |accessdate=21 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |last=Tesla |first=Nikola |title=EXPERIMENTS WITH ALTERNATE CURRENTS OF HIGH POTENTIAL AND HIGH FREQUENCY |url=http://www.tfcbooks.com/tesla/1892-02-03.htm |publisher=Twenty-First Century Books |accessdate=21 April 2011}}</ref> == പിൽക്കാലവും ബഹുമതികളും == {{see also|Nikola Tesla in popular culture}} [[File:Muzej Nikole Tesle.jpg|thumb|[[സെർബിയ]]യിലെ [[ബെൽഗ്രേഡ്|ബെൽഗ്രേഡിലുള്ള]] [[Nikola Tesla Museum|നികോള ടെസ്‌ല മ്യൂസിയം]]]] പുസ്തകങ്ങൾ, സിനിമകൾ, റേഡിയോ, ടിവി, സംഗീതം, തത്സമയ നാടകം, കോമിക്സ്, വീഡിയോ ഗെയിമുകൾ എന്നിവയിൽക്കൂടിപ്പോലും ടെസ്‌ലയുടെ പാരമ്പര്യം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ടെസ്‌ല കണ്ടുപിടിച്ചതോ വിഭാവനം ചെയ്തതോ ആയ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ സ്വാധീനം നിരവധി തരം സയൻസ് ഫിക്ഷനുകളിൽ ആവർത്തിച്ചുള്ള വിഷയമാണ്. ===ടെസ്‌ലയുടെ പേരുകൊടുത്തിട്ടുള്ള വസ്തുക്കൾ=== {{main|List of things named after Nikola Tesla}} ====പുരസ്കാരങ്ങൾ==== * നിക്കോള ടെസ്‌ല അവാർഡ്<ref>{{cite web |last=Vujovic |first=Dr. Ljubo |title=Tesla Biography NIKOLA TESLA THE GENIUS WHO LIT THE WORLD |url=http://www.teslasociety.com/biography.htm |publisher=Tesla Memorial Society of New York |accessdate=30 April 2012}}</ref> ====സംഘടനകൾ==== * ടെസ്‌ല, എന്നൊരു അമേരിക്കൻ റോക്ക് ബാൻഡ് 1982 ലെ കാലിഫോർണിയയിലെ സാക്രമെന്റോയിൽ രൂപീകരിച്ചു * ടെസ്‌ല, മുൻ ചെക്കോസ്ലോവാക്യയിലെ ഒരു ഇലക്ട്രോ ടെക്നിക്കൽ കമ്പനി * അമേരിക്കൻ ഇലക്ട്രിക് കാർ നിർമാതാക്കളായ [[ടെസ്‌ലാ മോട്ടോഴ്‌സ്|ടെസ്‌ല]]<ref>{{cite web|url=http://www.teslamotors.com/learn_more/why_tesla.php|title=Why the Name "Tesla?"|publisher=Tesla Motors|accessdate=10 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016044752/http://www.teslamotors.com/learn_more/why_tesla.php|archivedate=16 October 2007}}</ref> * എറിക്സൺ നിക്കോള ടെസ്‌ല, സ്വീഡിഷ് ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ഉപകരണ നിർമ്മാതാക്കളായ ക്രൊയേഷ്യൻ അഫിലിയേറ്റ് എറിക്സൺ<ref>{{cite book|title=Amazing Scientists: Inspirational Stories|url=https://books.google.com/books?id=EUQW1p4tYgkC&pg=PT163&lpg=PT163&dq=ericsson+nikola+tesla+croatia&source=bl&ots=NHuuj4865O&sig=7LL-wTdzp6bi8LD8FJVVA2AoM68&hl=en&sa=X&ei=Kec-VdvKLKPksATK6IHgDw&ved=0CD4Q6AEwBzgK#v=onepage&q=ericsson%20nikola%20tesla%20croatia&f=false|author=Margerison, Charles|publisher=Amazing People Club|date=2011|isbn=978-1-921752-40-7|accessdate=28 April 2015}}</ref> * 1956 ൽ സ്ഥാപിതമായ ടെസ്‌ല സൊസൈറ്റി<ref>{{harvnb|Seifer|2001|p=464}}</ref> * Udruženje za razvoj nauke Nikola Tesla, [[Novi Sad]], Serbia<ref>{{cite web|title=nikolatesla.io.ua|url=http://nikolatesla.io.ua/|website=nikolatesla.io.ua|accessdate=15 January 2017}}</ref> * Zavičajno udruženje Krajišnika Nikola Tesla, [[Plandište]], Serbia<ref>{{cite web|title=Zavičajno udruženje Krajišnika Nikola Tesla – Plandište :: Naslovna strana|url=http://www.zuknikolatesla.org/|website=www.zuknikolatesla.org|accessdate=15 January 2017}}</ref> ====അവധികളും പരിപാടികളും==== * ശാസ്ത്രദിനം, സെർബിയ, ജൂലൈ 10<ref>{{cite web|title=Nacionalni Dan nauke: Program obeležavanja rođendana NIKOLE TESLE!|publisher=Srbija danas|url=http://www.srbijadanas.com/clanak/nacionalni-dan-nauke-program-obelezavanja-rodendana-nikole-tesle-09-07-2015|date=7 September 2015}}</ref> * നിക്കോള ടെസ്‌ലയുടെ ദിവസം, വോജ്‌വോഡിനയിലെ അധ്യാപകരുടെ അസോസിയേഷൻ, ജൂലൈ 4-10<ref>{{cite web|title=Dan Nikole Tesle|publisher=Vojvodina Online|url=http://vojvodinaonline.com/manifestacije/dan-nikole-tesle-dan-nauke-u-srbiji-novi-sad/?lang=SR|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315185617/http://vojvodinaonline.com/manifestacije/dan-nikole-tesle-dan-nauke-u-srbiji-novi-sad/?lang=SR|archivedate=15 March 2015|language=sr}}</ref> * നിക്കോള ടെസ്‌ലയുടെ ദിവസം, നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടം, ജൂലൈ 10<ref>{{cite web|last1=Radulovic|first1=Bojan|title=Srpska škola|url=http://www.srpskaskola.ca/|website=www.srpskaskola.ca|accessdate=15 January 2017|archive-date=2019-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416152532/http://www.srpskaskola.ca/|url-status=dead}}</ref> * ക്രൊയേഷ്യയിൽ നിക്കോള ടെസ്‌ല ദിനം, ജൂലൈ 10<ref>{{cite web|title=National Day of Nikola Tesla – Day of Science, Technology and Innovation, July 10 |url=http://www.dziv.hr/en/news/national-day-of-nikola-tesla---day-of-science-technology-and-innovation-july-10,263.html |publisher=State Intellectual Property Office of the Republic of Croatia |work=DZIV |accessdate=13 July 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714033955/http://www.dziv.hr/en/news/national-day-of-nikola-tesla---day-of-science-technology-and-innovation-july-10%2C263.html |archivedate=14 July 2015 |df= }}</ref> * നിക്കോള ടെസ്‌ല വാർഷിക ഇലക്ട്രിക് വാഹനറാലി, ക്രൊയേഷ്യ<ref>{{cite web|title=Nikola Tesla EV Rally – Croatia 2015 – Electric Rally – Mixture of Excellence and Technology|url=http://www.nikolateslaevrally.com.hr|publisher=Kilovat Media|website=www.nikolateslaevrally.com.hr|accessdate=28 April 2015}}</ref> ====അളവുകൾ==== * ടെസ്‌ല, [[കാന്തികക്ഷേത്രം|മാഗ്നറ്റിക് ഫ്ലക്സ് ഡെൻസിറ്റി]] (അല്ലെങ്കിൽ മാഗ്നറ്റിക് ഇൻഡക്റ്റിവിറ്റി) യുടെ എസ്‌ഐ യൂണിറ്റ് ====സ്ഥലങ്ങൾ==== * [[ക്രൊയേഷ്യ|ക്രൊയേഷ്യയിലെ]] [[സ്മിൽജാൻ|സ്മിൽജാനിലുള്ള]] നിക്കോള ടെസ്‌ല മെമ്മോറിയൽ സെന്റർ * [[Belgrade Nikola Tesla Airport|ബെൽഗ്രേഡ് നിക്കോള ടെസ്‌ല വിമാനത്താവളം]]<ref>{{cite web|url=http://www.airport-desk.com/airports/europe/serbia/belgrade-nikola-tesla-airport.html |title=Belgrade Nikola Tesla Airport|publisher=airport-desk.com|accessdate=29 November 2010}}</ref> * ബെൽഗ്രേഡിലെ നിക്കോള ടെസ്‌ല മ്യൂസിയം ആർക്കൈവ്<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/homepage|title=Memory of the World &#124; United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|publisher=UNESCO|accessdate=10 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.teslasociety.com/archive.htm |title=Tesla Memorial Society of New York Homepage |website=Teslasociety.com |accessdate=2 November 2016}}</ref> * ടിപിപി നിക്കോള ടെസ്‌ല, സെർബിയയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈദ്യുതനിലയം * നവംബറിലെ വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം ക്രൊയേഷ്യയിലെ 128 തെരുവുകൾക്ക് നിക്കോള ടെസ്‌ലയുടെ പേരാണ് നൽകിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://www.croatia.org/crown/articles/9663/1/Dr-Slaven-Letica-If-Streets-Could-Talk-Kad-bi-ulice-imale-dar-govora.html|title=If Streets Could Talk. Kad bi ulice imale dar govora.|first=Slaven|last=Letica|authorlink=Slaven Letica|publisher=Croatian World Network|issn=1847-3911|editor-first=Nenad|editor-last=Bach|editorlink=Nenad Bach|date=29 November 2008|accessdate=31 December 2014}}{{better source|date=November 2016}}</ref> * ടെസ്‌ല, ചന്ദ്രന്റെ മറുഭാഗത്തുള്ള 26 കിലോമീറ്റർ വീതിയുള്ള ഗർത്തം<ref name="Minorplanet">{{cite book|title=Dictionary of minor planet names|last=Schmadel|first=Lutz D.|year=2003|publisher=Springer|isbn=3-540-00238-3|page=183|url=https://books.google.com/?id=KWrB1jPCa8AC|accessdate=28 November 2010}}</ref> * 2244 ടെസ്‌ല, ഒരു ചെറിയ ഗ്രഹം<ref name="Minorplanet"/> ====വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==== * ടെസ്‌ല STEM ഹൈസ്‌കൂൾ 2012 ൽ വാഷിംഗ്ടണിലെ റെഡ്മണ്ടിൽ STEM വിഷയങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഒരു ചോയ്‌സ് സ്‌കൂളായി സൃഷ്‌ടിച്ചു. വിദ്യാർത്ഥികൾ വോട്ട് ചെയ്താണ് ഈ പേര് തിരഞ്ഞെടുത്തത്.<ref>{{cite web|title=STEM High School formally named after Nikola Tesla {{!}} Redmond Reporter|url=http://www.redmond-reporter.com/news/stem-high-school-formally-named-after-nikola-tesla/|website=Redmond Reporter|accessdate=6 January 2017|date=21 March 2014}}</ref> ====പാട്ടുകൾ==== * 1984 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് പോപ്പ് ബാൻഡ് ഓർക്കസ്ട്ര പുറത്തിറങ്ങിയ "ടെസ്‌ല ഗേൾസ്" എന്ന ഗാനം ====കപ്പലുകൾ==== * 1943 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് പുറത്തിറക്കിയ എസ്എസ് നിക്കോള ടെസ്‌ല, 1943 സെപ്റ്റംബർ 25 യാത്രതുടങ്ങി, 1947 ൽ സർക്കാർ സേവനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവായി, 1970 ൽ പൊളിച്ചു. ===സ്മരണികകളും ഓർമ്മയിടങ്ങളും=== [[File:Nikola tesla corner ny.JPG|thumb|right|ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലെ നിക്കോള ടെസ്‌ല കോർണർ]] [[File:Niagara-Falls ON Monument Nikola-Tesla 2015-08-13 (7).jpg|thumb|right| [[Niagara Falls, Ontario|നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലുള്ള]] ടെസ്‌ലയുടെ പ്രതിമ]] [[File:Nikola Tesla Park Statue.jpg|thumb|upright|ക്രൊയേഷ്യയിലെ സാഗ്രേബിലുള്ള ടെസ്‌ല സ്മാരകം]] * [[ക്രൊയേഷ്യ|ക്രൊയേഷ്യയിലെ]] സ്മിൽജാനിലെ നിക്കോള ടെസ്‌ല മെമ്മോറിയൽ സെന്റർ 2006 ൽ ആരംഭിച്ചു. ശില്പിയായ മൈൽ ബ്ലാസെവിക് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ടെസ്‌ലയുടെ പ്രതിമ ഇവിടെ കാണാം.<ref name="tsbirthplace">{{cite web|title=Pictures of Tesla's home in Smiljan, Croatia and his father's church after rebuilding.|url=http://www.teslasociety.com/birthplace.htm|publisher=Tesla Memorial Society of NY|accessdate=22 May 2013}}</ref><ref name="MemorialCentreSmiljan">{{cite web|url=http://www.mcnikolatesla.hr/english.html|title=Nikola Tesla Memorial Centre|publisher=MCNikolaTesla.hr|accessdate=27 May 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310123254/http://www.mcnikolatesla.hr/english.html|archivedate=10 March 2010}}</ref> * [[ക്രൊയേഷ്യ|ക്രൊയേഷ്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായ [[സാഗ്രെബ്|സാഗ്രെബിലെ]] ഓൾഡ് സിറ്റി ഹാളിൽ (സാഗ്രെബ്) നിക്കോള ടെസ്‌ലയുടെ വശം ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഒരു ഫലകം ഉണ്ട്. ഒരു [[വൈദ്യുതിനിലയം|വൈദ്യുതനിലയം]] പണിയാനുള്ള നിർദ്ദേശം അദ്ദേഹം സിറ്റി കൗൺസിലിന് സമർപ്പിച്ചതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായിട്ടാണ് ഇതു നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite journal|last=Szabo|first=Stjepan|title=Nikola Tesla u Zagrebu|journal=ABC tehnike|date=April 2006|publisher=Hrvatska zajednica tehničke kulture|location=Zagreb|issn=|language=Croatian}}</ref> 1892 മെയ് 24 ന് കെട്ടിടത്തിൽ നൽകിയ ടെസ്‌ലയുടെ പ്രസ്താവന ഈ ഫലകത്തിൽ കാണാം: "ഈ രാജ്യത്തിന്റെ പുത്രനെന്ന നിലയിൽ ഉപദേശത്തിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയോ സാഗ്രെബ് നഗരത്തെ എല്ലാവിധത്തിലും സഹായിക്കുകയെന്നത് എന്റെ കടമയായി ഞാൻ കരുതുന്നു, "({{lang-hr|"Smatram svojom dužnošću da kao rođeni sin svoje zemlje pomognem gradu Zagrebu u svakom pogledu savjetom i činom"}}).<ref>{{cite book|last=Milčec|first=Zvonimir|title=Nečastivi na kotačima: Civilizacijske novosti iz starog Zagreba|publisher=Bookovac|location=Zagreb|year=1991|page=25|oclc=439099360|language=Croatian}}</ref> *2006 ജൂലൈ 7 ന് സാഗ്രെബിലെ മസാരികോവ, പ്രേരഡോവിസേവ തെരുവുകളുടെ കോണിൽ ടെസ്‌ലയുടെ ഒരു സ്മാരകം അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു. ഈ സ്മാരകം 1952 ൽ ഇവാൻ മെട്രോവിക് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതാണ്. സാഗ്രെബ് ആസ്ഥാനമായുള്ള റുസർ ബോക്കോവിക് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ നിന്ന് ഇത് ഇങ്ങോട്ടുമാറ്റുകയായിരുന്നു.<ref name="teslatimeline"/><ref>{{cite web|title=Weekly Bulletin |url=http://us.mfa.hr/Portals/US/Embassy%20of%20the%20Republic%20of%20Croatia%20(Weekly%20Bulletin%20-%20Vol.%203,%20Issue%2015).pdf |publisher=Embassy of the Republic of Croatia |accessdate=3 July 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070802213458/http://us.mfa.hr/Portals/US/Embassy%20of%20the%20Republic%20of%20Croatia%20%28Weekly%20Bulletin%20-%20Vol.%203%2C%20Issue%2015%29.pdf |archivedate=2 August 2007 |df= }}</ref> * ന്യൂയോർക്കിലെ [[നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടം|നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ]] ടെസ്‌ലയുടെ ഒരു സ്മാരകം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടെസ്‌ല ഒരു കൂട്ടം കുറിപ്പുകൾ വായിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഈ സ്മാരകം ഫ്രാങ്കോ ക്രൈനിക് ഉണ്ടാക്കിയതാണ്. 1976 ൽ [[യുഗോസ്ലാവിയ]] ഇത് അമേരിക്കയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചതാണ്. ബെൽഗ്രേഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിന് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന സ്മാരകത്തിന്റെ സമാനമായ പകർപ്പാണ് ഇത്.<ref>{{cite web|title=Niagara Falls and Nikola Tesla|url=http://www.teslasociety.com/niagarafalls.htm|website=www.teslasociety.com|accessdate=16 January 2017}}</ref> * കാനഡയിലെ [[ഒണ്ടാറിയോ|ഒന്റാറിയോയിലെ]] [[നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടം|നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ]] ക്വീൻ വിക്ടോറിയ പാർക്കിൽ ആൾട്ടർനേറ്ററിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് ടെസ്‌ലയുടെ സ്മാരകം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടെസ്‌ലയുടെ 150-ാം ജന്മവാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് 2006 ജൂലൈ 9 ന് സ്മാരകം ഔദ്യോഗികമായി അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു. [[ഒണ്ടാറിയോ|ഒന്റാറിയോയിലെ]] ഹാമിൽട്ടണിലെ ലെസ് ഡ്രൈസ്ഡേൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ സ്മാരകം സ്പോൺസർ ചെയ്തത് [[നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടം|നയാഗ്ര വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ]] സെന്റ് ജോർജ്ജ് സെർബിയൻ ചർച്ചാണ്.<ref>{{cite web |title=Tmsusa |url=http://www.teslasociety.com/tmsusa.htm |publisher=Tesla Memorial Society of NY |accessdate=3 July 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Niagara Falls |url=http://www.teslasociety.org/niagarafalls.html |publisher=Tesla Memorial Society of NY |accessdate=3 July 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512171438/http://www.teslasociety.org/niagarafalls.html |archivedate=12 May 2013 }}</ref> ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരത്തിൽ നിന്ന് വിജയിച്ച രൂപകൽപ്പനയായിരുന്നു ഡ്രൈസ്‌ഡെയ്‌ലിന്റെ രൂപകൽപ്പന.<ref>{{cite web |first1=Andrew|last1= Roberts|first2= Marc|last2= Kennedy|first3=Alex|last3= Nequest |title=Tesla Honored With Niagara Falls Monument |url=http://www.ieee.ca/canrev/cr53/CR53_Tesla_Monument.pdf |publisher=IEEE Canada |accessdate=4 July 2012}}</ref> * ടെസ്‌ലയുടെ ഒരു സ്മാരകം 2013 ൽ [[ബാകു|ബാക്കുവിൽ]] അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു. പ്രസിഡന്റുമാരായ ഇൽഹാം അലിയേവ്, ടോമിസ്ലാവ് നിക്കോളിക് എന്നിവർ അനാച്ഛാദന ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>{{cite web|url=http://en.president.az/articles/7268|title=Ilham Aliyev and President of the Republic of Serbia Tomislav Nikolic attended a ceremony to unveil a monument to outstanding Serbian scientist Nikola Tesla|website=Official web-site of President of Azerbaijan Republicen – president.az}}</ref> * 2012 ൽ വാർഡൻ‌ക്ലിഫിലെ ലാഭരഹിത ഗ്രൂപ്പായ ടെസ്‌ല സയൻസ് സെന്ററിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ജെയ്ൻ അൽകോർണും വെബ് കാർട്ടൂൺ ദി ഓട്‌മീൽ സ്രഷ്ടാവായ മാത്യു ഇൻമാനും മൊത്തം 2,220,511 ഡോളർ - 1,370,511 ഡോളർ ഒരു കാമ്പൈനിൽനിന്നും 850,000 ഡോളർ ന്യൂയോർക്ക് സ്റ്റേറ്റ് ഗ്രാന്റിൽ നിന്നും- സമാഹരിച്ചു. അതുപയോഗിച്ച് വാർഡൻക്ലിഫ് ടവർ ഒരിക്കൽ നിന്നിരുന്നസ്ഥലം വാങ്ങുകയും അത് ഒരു മ്യൂസിയമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |last=Frum |first=Larry |title=Backers raise cash for Tesla museum honoring 'cult hero' |url=http://www.cnn.com/2012/08/21/tech/innovation/tesla-museum-campaign/index.html?hpt=hp_bn5 |publisher=CNN |accessdate=27 August 2012 |date=21 August 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Let's Build a Goddamn Tesla Museum |url=http://www.indiegogo.com/teslamuseum |publisher=indiegogo |accessdate=5 October 2012 |archive-date=2015-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130042724/https://www.indiegogo.com/projects/let-s-build-a-goddamn-tesla-museum--5 |url-status=dead }}</ref> 2012 ഒക്ടോബറിൽ അഗ്ഫ കോർപ്പറേഷനിൽ നിന്ന് ലോംഗ് ഐലന്റ് പ്രോപ്പർട്ടി വാങ്ങുന്നതിനായി സംഘം ചർച്ചകൾ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/10/06/nyregion/group-buying-long-island-estate-for-tesla-memorial.html |accessdate=12 May 2013 |title=Group Buying Long Island Estate for Tesla Memorial |work=The New York Times |date=5 October 2012 |last=Broad |first=William}}</ref> 2013 മെയ് മാസത്തിലാണ് വാങ്ങൽ പൂർത്തിയായത്.<ref>{{cite news |url=http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-tesla-museum-campaign-purchase-lab-20130509,0,4996501.story |accessdate=12 May 2013 |title=Web campaign to build a Tesla museum succeeds in purchasing lab |date=9 May 2013 |work=Los Angeles Times |last=Rodriguez |first=Salvador}}</ref> ടെസ്‌ല ആക്ടിവിസ്റ്റും ചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാവുമായ ജോസഫ് സിക്കോർസ്‌കി ''ടവർ ടു ദി പീപ്പിൾ - ടെസ്‌ലയുടെ ഡ്രീം അറ്റ് വാർഡൻക്ലിഫ് കണ്ടിന്യൂസ്'' എന്ന പേരിൽ നിർമ്മിച്ച ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ വിഷയമാണ് വാർഡൻക്ലിഫിന്റെ സംരക്ഷണ ശ്രമവും ചരിത്രവും.<ref>{{cite web|author=Amy Langfield |url=https://www.cnbc.com/2014/10/17/tesla-an-underdog-inventor-finally-gets-his-due-with-museum.html |title=Tesla: An underdog inventor finally gets his due with museum |website=Cnbc.com |date=18 October 2014 |accessdate=2 November 2016}}</ref> * [[ഐ ട്രിപ്പിൾ ഇ|IEEE]] ന്യൂയോർക്കർ ഹോട്ടലിന്റെ മുൻവശത്ത് നിക്കോള ടെസ്‌ലയെ ബഹുമാനിക്കുന്ന ഒരു സ്മാരകഫലകം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=A hotel's unique direct current (dc) system |url=http://www.ieee.org/organizations/pes/public/2006/jan/peshistory.html |publisher=IEEE |accessdate=16 July 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210193744/http://www.ieee.org/organizations/pes/public/2006/jan/peshistory.html |archivedate=10 February 2012 }}</ref> * [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ]] [[മാൻഹാട്ടൻ|മാൻഹട്ടനിലെ]] ആറാമത്തെ അവന്യൂ, 40 സ്ട്രീറ്റ് എന്നിവയുടെ കവലയുടെ പേര് നിക്കോള ടെസ്‌ല കോർണർ എന്നാണ്. ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സഹായത്തോടെ ക്രൊയേഷ്യൻ ക്ലബ് ഓഫ് ന്യൂയോർക്കിന്റെ ശ്രമവും ചേർന്നാണ് ന്യൂയോർക്കിലെ ടെസ്‌ല മെമ്മോറിയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ന്യൂയോർക്കും ഡോ. ലുബോ വുജോവിച്ചും ചേർന്നാണ് ഈ അടയാളം സ്ഥാപിച്ചത്.<ref>[http://www.teslasociety.com/tesla_birthday_marina.htm Proposal for proclamation of "Nikola Tesla Day" on 10 July by United Nations.] Tesla Memorial Society of New York. Retrieved 21 September 2014.</ref> * ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ 20 വെസ്റ്റ് 26 സ്ട്രീറ്റിലെ സെർബിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് കത്തീഡ്രൽ ഓഫ് സെന്റ് സാവയ്ക്ക് (മുമ്പ് ട്രിനിറ്റി ചാപ്പൽ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) ടെസ്‌ലയെ ബഹുമാനിക്കുന്ന ഫലകവും ശിരോഫലകവും കാണാം.<ref>{{cite web |title=Edith Wharton was unhappy here |url=http://lostnewyorkcity.blogspot.com/2012/11/edith-wharton-was-unhappy-here.html |publisher=Lost City |accessdate=10 July 2014}}</ref> * ടെസ്‌ലയെ സൗജന്യ വൈ-ഫൈയും ടൈം ക്യാപ്‌സ്യൂളും ഉപയോഗിച്ച് ബഹുമാനിക്കുന്ന ഒരു പൂർണ്ണ വലുപ്പത്തിലുള്ള പ്രതിമയും (ടെസ്‌ലയുടെ മരണത്തിന്റെ നൂറാം വാർഷികത്തിൽ, 20 ജനുവരി 2043 ന് തുറക്കും) 2013 ഡിസംബർ 7 ന് കാലിഫോർണിയയിലെ പാലോ ആൾട്ടോയിൽ (260 ഷെറിഡൻ അവന്യൂ) അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു..<ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2013/12/07/heres-a-first-look-at-the-tesla-statue-in-palo-alto/|title=Here's a first look at the Tesla statue in Palo Alto|work=VentureBeat|access-date=2019-04-26|archive-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116215839/http://venturebeat.com/2013/12/07/heres-a-first-look-at-the-tesla-statue-in-palo-alto/|url-status=dead}}</ref> * നിക്കോള ടെസ്‌ല ബൊളിവാർഡ്, ഹാമിൽട്ടൺ, ഒന്റാറിയോ.<ref>{{cite news |url=http://www.cbc.ca/news/canada/hamilton/news/tesla-boulevard-1.3672737 |title=Part of Burlington Street is now Tesla Boulevard – but why Hamilton? |first=Samantha |last=Craggs |date=10 July 2016 |website=www.cbc.ca |accessdate=13 July 2016}}</ref> ===കമ്പ്യൂട്ടർ മേഖല=== * എൻ‌വിഡിയ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ജിപിയു മൈക്രോആർക്കിടെക്ചറിന്റെ പേര് ടെസ്‌ല എന്നാണ്. ==ഇവയും കാണുക== {{Portal|Nikola Tesla}} * [[Nikola Tesla in popular culture|ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ നിക്കോള ടെസ്‌ല]] * [[Charles Proteus Steinmetz]] – പ്രത്യാവർത്തിധാര വൈദ്യുതിരംഗത്തെ കറന്റ്, ഹൈ വോൾട്ടേജ് ഗവേഷണങ്ങളിലെ തുടക്കക്കാരൻ * [[Atmospheric electricity|അന്തരീക്ഷ വൈദ്യുതി]] * [[Tesla principle|ടെസ്‌ല തത്വം]] {{Portal bar|Electromagnetism|Electronics|Energy|Engineering|Physics|Technology}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist}} == അവലംബം == * Tesla's Wardenclyffe Science Center Plaque [http://www2.timesreview.com/SUN/stories/S121109_Tesla_psh] * [http://www.nikolatesla.fr/documents.htm NikolaTesla.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001024322/http://www.nikolatesla.fr/documents.htm |date=2011-10-01 }} - More than 1,000 documents on Tesla {{external media| float = right | video1 = [https://www.c-span.org/video/?178806-1/empires-light-edison-tesla-westinghouse ''Booknotes'' interview with Jill Jonnes on ''Empires of Light'', 26 October 2003], [[C-SPAN]]}} {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Burgan |first=Michael |title=Nikola Tesla: Inventor, Electrical Engineer |year=2009 |publisher=[[Capstone Publishers|Capstone]] |location=Mankato, Minnesota |isbn=978-0-7565-4086-9 |url=https://books.google.com/books?id=PW06qF-dj2IC |ref=harv}} * {{cite book|last=Carlson|first=W. Bernard |title=Tesla: Inventor of the Electrical Age|url=https://books.google.com/books?id=5I5c9j8BEn4C|year=2013|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=1-4008-4655-2|ref=harv}} * {{cite book| last=Cheney|first=Margaret |title=Tesla: Man Out of Time|url=https://books.google.com/books?id=HIuK7iLO9zgC|year=2011|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-4516-7486-6|ref=harv}} * {{cite book |last=Cheney |first=Margaret |title=Tesla: Man Out of Time |origyear=1981 |url=https://books.google.com/?id=ti2Jt7XarzMC |year=2001 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=978-0-7432-1536-7|ref=harv}} * {{cite book |last1=Cheney |first1=Margaret |last2=Uth |first2=Robert |last3=Glenn |first3=Jim |title=Tesla, Master of Lightning |year=1999 |publisher=[[Barnes & Noble Books]] |isbn=978-0-7607-1005-0 |url=https://books.google.com/books?id=3W6_h6XG6VAC |ref=harv}} * {{cite book|last=Dommermuth-Costa|first=Carol |title=Nikola Tesla: A Spark of Genius|url=https://books.google.com/books?id=kFFWipanqsoC|year=1994|publisher=[[Twenty-First Century Books]]|isbn=978-0-8225-4920-8|ref=harv}} * {{cite book |last=Jonnes |first=Jill |title=Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World |year=2004 |publisher=[[Random House]] Trade Paperbacks |isbn=978-0-375-75884-3 |url=https://books.google.com/books?id=BKX5UYWzVyQC |ref=harv}} * {{cite book| last=Klooster|first=John W. |title=Icons of Invention: The Makers of the Modern World from Gutenberg to Gates|url=https://books.google.com/books?id=WKuG-VIwID8C|year=2009|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-0-313-34743-6|ref=harv}} * {{cite book |last=O'Neill |first=John J. |title=Prodigal Genius: The Life of Nikola Tesla |year=1944 |publisher=Ives Washburn |isbn=0-914732-33-1 |url=https://books.google.com/books/about/Prodigal_Genius.html?id=40NzjS5FunkC |ref=harv}} (reprinted 2007 by Book Tree, {{ISBN|978-1-60206-743-1}}) * {{cite book |last=Pickover |first=Clifford A. |url=https://books.google.com/books?id=P0CSxB2aHMcC |title=Strange Brains and Genius: The Secret Lives Of Eccentric Scientists And Madmen |publisher=[[HarperCollins]] |year=1999 |ref=harv}} * {{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |ref=harv}} * {{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: The Life And Times Of Nikola Tesla|url=https://books.google.com/books?id=DzMR8x_rbPgC|year=1998|publisher=Citadel|isbn=978-0-8065-3556-2|ref=harv}} * {{cite book |last=Van Riper |first=A. Bowdoin |url=https://books.google.com/books?id=ABtJPIcVtBoC |title=A Biographical Encyclopedia of Scientists and Inventors in American Film and TV since 1930 |year=2011 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-8128-0 |ref=harv}} {{Refend}} ==അധികവായനയ്ക്ക്== {{Library resources box|by=yes}} ===പുസ്തകങ്ങൾ=== {{Refbegin}} <!--Keep in alphabetical order by author's surname --> * Tesla, Nikola, ''[[My Inventions]],'' Parts I through V published in the ''Electrical Experimenter'' monthly magazine from February through June 1919. Part VI published October 1919. Reprint edition with introductory notes by Ben Johnson, New York: Barnes and Noble, 1982; also online at ''[http://www.lucidcafe.com/library/96jul/teslaauto01.html Lucid Cafe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202014045/http://www.lucidcafe.com/library/96jul/teslaauto01.html |date=2016-02-02 }}, [http://www.tfcbooks.com/special/mi_link.htm et cetera] as [[My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla]]'', 1919. {{ISBN|978-0-910077-00-2}} * Glenn, Jim (1994). ''The Complete Patents of Nikola Tesla''. {{ISBN|978-1-56619-266-8}} * [[Robert Lomas|Lomas, Robert]] (1999). ''[[The Man Who Invented the Twentieth Century]]: Nikola Tesla, forgotten genius of electricity''. London: Headline. {{ISBN|978-0-7472-7588-6}} * [[Thomas Commerford Martin|Martin, Thomas C.]] (1894 (1996 reprint)), ''[[The Inventions, Researches, and Writings of Nikola Tesla]]'', Montana: Kessinger. {{ISBN|978-1-56459-711-3}} * McNichol, Tom (2006). ''AC/DC The Savage Tale of the First Standards War'', Jossey-Bass. {{ISBN|978-0-7879-8267-6}} * {{cite book |last1=Peat |first1=F. David|editor1-link=F. David Peat |title=In Search of Nikola Tesla |url=https://archive.org/details/insearchofnikola0000fdav |date=2003 |publisher=Ashgrove |location=Bath |isbn=978-1-85398-117-3 |edition=Revised}} * Trinkaus, George (2002). ''Tesla: The Lost Inventions'', High Voltage Press. {{ISBN|978-0-9709618-2-2}} * Valone, Thomas (2002). ''Harnessing the Wheelwork of Nature: Tesla's Science of Energy''. {{ISBN|978-1-931882-04-0}} {{Refend}} ===പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ=== {{Refbegin|40em}} * ''[[s:A New System of Alternating Current Motors and Transformers|A New System of Alternating Current Motors and Transformers]]'', American Institute of Electrical Engineers, May 1888. * ''[http://www.tfcbooks.com/tesla/contents.htm Selected Tesla Writings]'', Scientific papers and articles written by Tesla and others, spanning the years 1888–1940. * ''[http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fmanu%2Fmanu0024%2F&tif=00119.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABS1821-0024-287 Light Without Heat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316114143/http://collections.library.cornell.edu/moa_new/browse.html?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fmanu%2Fmanu0024%2F&tif=00119.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABS1821-0024-287 |date=2022-03-16 }}'', The Manufacturer and Builder, January 1892, Vol. 24 * Biography: ''[http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fcent%2Fcent0047%2F&tif=00592.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABP2287-0047-151 Nikola Tesla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509050052/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fcent%2Fcent0047%2F&tif=00592.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABP2287-0047-151 |date=2006-05-09 }}'', The Century Magazine, November 1893, Vol. 47 * ''[http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fcent%2Fcent0049%2F&tif=00924.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABP2287-0049-178 Tesla's Oscillator and Other Inventions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509050030/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fcent%2Fcent0049%2F&tif=00924.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABP2287-0049-178 |date=2006-05-09 }}'', The Century Magazine, November 1894, Vol. 49 * ''[http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fcent%2Fcent0055%2F&tif=00879.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABP2287-0055-194 The New Telegraphy. Recent Experiments in Telegraphy with Sparks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316114143/http://collections.library.cornell.edu/moa_new/browse.html?frames=1&coll=moa&view=50&root=%2Fmoa%2Fcent%2Fcent0055%2F&tif=00879.TIF&cite=http%3A%2F%2Fcdl.library.cornell.edu%2Fcgi-bin%2Fmoa%2Fmoa-cgi%3Fnotisid%3DABP2287-0055-194 |date=2022-03-16 }}'', The Century Magazine, November 1897, Vol. 55 {{Refend}} ===ജേണലുകൾ=== {{Refbegin|40em}} * {{cite journal|author=Pavićević, Aleksandra|title=From lighting to dust death, funeral and post mortem destiny of Nikola Tesla|journal=Glasnik Etnografskog instituta SANU|year=2014|volume=62|issue=2|pages=125–139|url=http://www.doiserbia.nb.rs/ft.aspx?id=0350-08611402125P|doi=10.2298/GEI1402125P}} * Carlson, W. Bernard, "Inventor of dreams". ''[[Scientific American]]'', March 2005 Vol. 292 Issue 3 p.&nbsp;78(7). * Jatras, Stella L., "[http://www.thefreelibrary.com/The+genius+of+Nikola+Tesla-a0107043721 The genius of Nikola Tesla]". ''[[The New American]]'', 28 July 2003 Vol. 19 Issue 15 p.&nbsp;9(1) * Lawren, B., "Rediscovering Tesla". ''[[Omni (magazine)|Omni]]'', March 1988, Vol. 10 Issue 6. * Rybak, James P., "Nikola Tesla: Scientific Savant". ''[[Popular Electronics]]'', 1042170X, November 1999, Vol. 16, Issue 11. * Thibault, Ghislain, "The Automatization of Nikola Tesla: Thinking Invention in the Late Nineteenth Century". ''[https://muse.jhu.edu/article/519919 Configurations]'', Volume 21, Number 1, Winter 2013, pp.&nbsp;27–52. * [[Thomas Commerford Martin|Martin, Thomas Commerford]], "The Inventions, Researches, and Writings of Nikola Tesla", New York: The Electrical Engineer, 1894 (3rd Ed.); reprinted by Barnes & Noble, 1995 * [[Anil K. Rajvanshi]], [https://web.archive.org/web/20150109004451/http://www.ias.ac.in/resonance/Volumes/12/03/0004-0012.pdf "Nikola Tesla&nbsp;– The Creator of Electric Age"], ''Resonance'', March 2007. * Roguin, Ariel, "Historical Note: Nikola Tesla: The man behind the magnetic field unit". J. Magn. Reson. Imaging 2004;19:369–374. 2004 Wiley-Liss, Inc. * Sellon, J. L., "The impact of Nikola Tesla on the cement industry". Behrent Eng. Co., Wheat Ridge, Colorado. Cement Industry Technical Conference. 1997. XXXIX Conference Record., 1997 IEEE/PC. Page(s) 125–133. * Valentinuzzi, M.E., "Nikola Tesla: why was he so much resisted and forgotten?" Inst. de Bioingenieria, Univ. Nacional de Tucuman; Engineering in Medicine and Biology Magazine, IEEE. July/August 1998, 17:4, pp.&nbsp;74–75. * Secor, H. Winfield, "Tesla's views on Electricity and the War", Electrical Experimenter, Volume 5, Number 4 August 1917. * Florey, Glen, "Tesla and the Military". ''Engineering'' 24, 5 December 2000. * Corum, K. L., J. F. Corum, ''Nikola Tesla, Lightning Observations, and Stationary Waves''. 1994. * Corum, K. L., J. F. Corum, and A. H. Aidinejad, ''Atmospheric Fields, Tesla's Receivers and Regenerative Detectors''. 1994. * Meyl, Konstantin, H. Weidner, E. Zentgraf, T. Senkel, T. Junker, and P. Winkels, ''Experiments to proof the evidence of scalar waves Tests with a Tesla reproduction''. Institut für Gravitationsforschung (IGF), Am Heerbach 5, D-63857 Waldaschaff. * Anderson, L. I., "John Stone Stone on Nikola Tesla's Priority in Radio and Continuous Wave Radiofrequency Apparatus". [[The AWA Review]], Vol. 1, 1986, pp.&nbsp;18–41. * Anderson, L. I., "Priority in Invention of Radio, Tesla v. Marconi". Antique Wireless Association monograph, March 1980. * Marincic, A., and D. Budimir, "Tesla's contribution to radiowave propagation". Dept. of Electron. Eng., Belgrade Univ. (5th International Conference on Telecommunications in Modern Satellite, Cable and Broadcasting Service, 2001. TELSIKS 2001. pp.&nbsp;327–331 vol.1) {{Refend}} ===വിഡിയോ=== {{Refbegin|40em}} <!-- This list is for videos used as factual references for the article, or for further study. The list is not for speculation about possible future documentaries. Properly sourced pop culture references should be added to the article 'Nikola Tesla in popular culture' --> {{See also|Nikola Tesla in popular culture}} * [https://www.imdb.com/title/tt0273375/ ''Nikola Tesla'']&nbsp;– 1977 ten-episode TV series featuring [[Rade Serbedzija|Rade Šerbedžija]] as Tesla. * [https://www.imdb.com/title/tt0079985/ ''Tajna Nikole Tesle (The Secret of Nikola Tesla)'']'&nbsp;– 1980 Documentary directed by [[Krsto Papić]], featuring [[Petar Božović]] as Tesla and [[Orson Welles]] as [[J.P. Morgan]] * [https://www.pbs.org/tesla/ ''Tesla: Master of Lightning'']&nbsp;– 2003 Documentary by Robert Uth, featuring [[Stacy Keach]] as the voice of Tesla. * ''[[Tesla (film)|Tesla]]''&nbsp;– a 2016 documentary film by [[David Grubin]] presented on the ''[[American Experience]]'' series. {{Refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Sister project links|commons=Category:Nikola Tesla|wikt=no|n=no|v=no|s=Author:Nikola Tesla}} * [https://web.archive.org/web/20110720205507/http://www.tesla-museum.org/meni_en.htm Nikola Tesla Museum] * [http://www.teslamemorialsociety.org/ Tesla memorial society by his grand-nephew William H. Terbo] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=nikola%20tesla Tesla – References in European newspapers] * [http://www.teslaresearch.com/ Online archive of many of Tesla's writings, articles and published papers] * {{cite journal|author=FBI|title=Nikola Tesla|work=Main Investigative File|publisher=FBI|url=http://www.lostartsmedia.com/images/teslafbifile.pdf|archive-date=2011-07-25|access-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725181818/http://www.lostartsmedia.com/images/teslafbifile.pdf|url-status=dead}} * [http://teslasciencecenter.org/ Tesla Science Center at Wardenclyffe] * {{Gutenberg author |id=Tesla,+Nikola | name=Nikola Tesla}} * {{Internet Archive author |sname=Nikola Tesla}} * {{Librivox author |id=11695}} {{Nikola Tesla}} {{Telecommunications}} {{IEEE Edison Medal Laureates 1909–1925}} {{Institute of Electrical and Electronics Engineers}} {{Scientists whose names are used as SI units}} {{National symbols of Serbia}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1856-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1943-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 10-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 7-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാനവികതാവാദികൾ]] ny7vtast3o5wzz7m6jijsiseq4gy3or ചിൻ ഷി ഹ്വാങ്ങ് ഡി 0 78129 4682587 3779233 2026-11-03T22:40:34Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682587 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Qin Shi Huang}} {{Infobox royalty |name=ഏകീകൃത ചൈനയുടെ ആദ്യചക്രവർത്തി, ചിൻ ഷി ഹ്വാങ്ങ് ഡി<br />{{linktext|秦|始|皇}} |image=Qinshihuang.jpg |full name=[[Ancestral name|പൈതൃകനാമം]]: [[Yíng (Chinese surname)|യിങ്]] (嬴)<br>[[Clan name|ഗോത്രനാമം]]: [[Zhao (surname)|ഷാവോ]] (趙)<br>[[Given name|നൽകപ്പെട്ട പേര്]]: ഷെങ് (政) |succession=[[Qin (state)|ചിൻ രാജ്യത്തിന്റെ]] രാജാവ് |reign= ബി.സി. 247 മേയ് 7 – ബി.സി. 221 |succession1= [[List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|ആദ്യ ചൈനീസ് ചക്രവർത്തി]] |reign1= ബി.സി. 221 – ബി.സി. 210 സെപ്റ്റംബർ 10 |burial=[[Mausoleum of the First Qin Emperor|ആദ്യ ചിൻ ചക്രവർത്തിയുടെ ശവകുടീരം]] |house=[[Qin Dynasty|ചിൻ രാജവംശം]] |birth_date= ബി.സി. 259 |death_date= ബി.സി. 210 ഓഗസ്റ്റ് 11 (49 വയസ്സ്) |father=[[King Zhuangxiang of Qin|ചിൻ രാജ്യത്തെ രാജാവായിരുന്ന ഷുവാങ്സിയാങ്]] |mother=[[Queen Dowager Zhao|ഡൗഗർ ഷാവോ രാജ്ഞി]] |issue=കിരീടാവകാശി [[Fusu|ഫൂസു]]<br>[[:zh:公子高 (秦國)|ഗാവോ രാജകുമാരൻ]]<br>[[Qin Er Shi|ഹുഹായ് ചക്രവർത്തി]] }} {{infobox Chinese |c=秦始皇 |p=#39871 |w=ചിൻ ഷിഹ്-ഹുവാങ് |mi={{IPA-cmn|tɕʰǐn ʂɨ̀xwɑ̌ŋ|}} |j=Ceon<sup>4</sup> Ci<sup>2</sup>wong<sup>4</sup> |mc=Dzin Si Hwang |oc=ha |altname=Zhào Zhèng |c2=趙正 |p2=Zhào Zhèng |j2=Jing<sup>4</sup> Zing<sup>3</sup> }} '''ചിൻ ഷി ഹ്വാങ്ങ് ഡി''' (ജനനം: ക്രി.മു. 259 - മരണം ക്രി.മു. 210, <ref>{{cite news |url=http://www.travelchinaguide.com/attraction/shaanxi/xian/terra_cotta_army/qin_shihuang_1.htm |title=ചിൻ ഷി ഹ്വാങ്ങ് ചക്രവർത്തി -- ചൈനയിലെ ആദ്യചക്രവർത്തി |publisher=TravelChinaGuide.com |accessdate=2007-09-10 }}</ref><ref name="Wood1">Wood, Frances. (2008). ചൈനയിലെ ആദ്യ ചക്രവർത്തിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കളിമൺ യോദ്ധാക്കളും. മാക്മില്ലൻ പ്രസാധനം. ISBN 0-312-38112-3, 9780312381127. p 2.</ref> വ്യക്തിനാമം യിങ്ങ് ത്സെങ്ങ് - 嬴政), ക്രി.മു. 246 മുതൽ 221 വരെയുള്ള "പോരടിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളുടെ യുഗത്തിൽ " ‍, ചൈനയിലെ ചിൻ രാജ്യത്തെ രാജാവും<ref name="duik">Duiker, William J. Spielvogel, Jackson J. Edition: 5, illustrated. (2006). World History: Volume I: To 1800. Thomson Higher Education publishing. ISBN 0-495-05053-9, 9780495050537. pg 78.</ref> ക്രി.മു. 221 മുതൽ ഏകീകൃതചൈനയുടെ ആദ്യചക്രവർത്തിയുമായിരുന്നു. <ref name="duik" /> 210-ൽ അൻപതാമത്തെ വയസ്സിൽ മരിക്കുന്നതുവരെ അദ്ദേഹം ഭരിച്ചു. <ref name="Ren">Ren, Changhong. Wu, Jingyu. (2000). Rise and Fall of Qin Dynasty. Asiapac Books Pte Ltd. ISBN 981-229-172-5, 9789812291721.</ref> ചിൻ ഷെ ഹ്വാങ്ങ് ഡി ചൈനയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു വിവാദപുരുഷനാണ്. ചൈനയെ ഏകീകരിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹവും പ്രധാന ഉപദേഷ്ടാവ് ലീ സീയും ചേർന്ന് ഒരുകൂട്ടം സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പാക്കി.<ref name="duik" /> ചൈനയിലെ പ്രഖ്യാതമായ വൻമതിലിന്റെ ആദ്യരൂപം, ആദ്യത്തെ ചിൻ ചക്രവർത്തിയുടെ ഏറെ കേൾവി കേട്ട സംസ്കാരസ്ഥാനം, അതിന് കാവലായുള്ള കളിമൺ സൈന്യം, ബൃഹത്തായ ഒരു ദേശീയവഴി സമുച്ചയം തുടങ്ങിയ വൻപദ്ധതികൾ അദ്ദേഹം നടപ്പാക്കി. ഇവയ്ക്കൊക്കെ ഏറെ ജീവൻ വിലയായി കൊടുക്കേണ്ടി വന്നു. ദേശീയസ്ഥിരത ലക്ഷ്യമാക്കി ഹ്വാങ്ങ് ഡി അനേകം പുസ്തകങ്ങൾ നിരോധിക്കുകയും അഗ്നിക്കിരയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Ren" /> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏകാധിപത്യത്തിന്റെ പരുഷത നിഷേധിക്കാനാവില്ലെങ്കിലും ചൈനയുടെ ചരിത്രത്തിലെ കേന്ദ്രവ്യക്തിത്വങ്ങളിലൊന്നായി ചിൻ ഷെ ഹ്വാങ്ങ് ഡി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == <references/> ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite book|last=Bodde|first=Derk|editor1-last=Twitchett|editor1-first=Denis|editor2-last=Loewe|editor2-first=Michael|title=The Cambridge history of China|year=1978|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge|isbn=0-521-21447-5|chapter=The State and Empire of Ch'in|volume=1}} *{{cite book | last =Clements | first =Jonathan | title =The First Emperor of China | url =https://archive.org/details/firstemperorofch00clem | publisher =Sutton Publishing | year =2006 | isbn =978-0-7509-3960-7 }} *{{cite book|last=Cotterell|first=Arthur|title=The first emperor of China: the greatest archeological find of our time|url=https://archive.org/details/firstemperorofch00cott|year=1981|publisher=Holt, Rinehart, and Winston|location=New York|isbn=0-03-059889-3}} *{{cite book|last1=Guisso|first1=R.W.L.|last2=Pagani|first2=Catherine |last3=Miller|first3=David|title=The first emperor of China|url=https://archive.org/details/firstemperorofch0000guis|year=1989|publisher=Birch Lane Press|location=New York|isbn=1-55972-016-6}} *{{cite book|editor-last=Yu-ning|editor-first=Li|title=The First Emperor of China|url=https://archive.org/details/firstemperorofch0000unse_v9x1|year=1975|publisher=International Arts and Sciences Press|location=White Plains, N.Y.|isbn=0-87332-067-0}} *{{cite book | last =Portal | first =Jane | title =The First Emperor, China's Terracotta Army | publisher =British Museum Press | year =2007 | isbn =978-1-932543-26-1 }} *{{cite book|last=Qian|first=Sima|title=Records of the Grand Historian: Qin dynasty|year=1961|publisher=Columbia Univ. Press|location=New York|others=Burton Watson, trans}} * {{cite book | last =Wood | first =Frances | authorlink=Frances Wood | title =The First Emperor of China | url =https://archive.org/details/firstemperorofch0000wood | publisher =Profile | year =2007 | isbn =1-84668-032-8 }} * {{cite book | last =Yap | first =Joseph P| title = Wars With the Xiongnu, A Translation From Zizhi tongjian | publisher =AuthorHouse | year =2009 | isbn =978-1-4490-0604-4 }} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയുടെ ചക്രവർത്തികൾ]] trku1drqn6hk2k0oql289jfk5wouc83 റൂബി (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ) 0 112022 4682729 4573841 2026-11-04T09:07:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682729 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Ruby (programming language)}} {{ infobox programming language | name = റൂബി | logo = [[പ്രമാണം:Ruby logo.svg|100px]] | paradigm = [[Multi-paradigm programming language|multi-paradigm]] | year = 1995 | designer = [[Yukihiro Matsumoto]] | developer = Yukihiro Matsumoto, et al. | latest_release_version = 1.9.1-p376 | latest_release_date = {{release date|2009|12|07}} | latest_preview_version = 1.9.2 | latest_preview_date = {{release_date|2009|07|20}} | typing = [[Duck typing|duck]], [[Dynamic typing|dynamic]], [[Strong typing|strong]] | implementations = [[Ruby MRI]], [[JRuby]], [[YARV]] | influenced_by = [[Smalltalk]], [[Perl]], [[Lisp programming language|Lisp]], [[Scheme (programming language)|Scheme]], [[Python (programming language)|Python]], [[CLU programming language|CLU]], [[Eiffel programming language|Eiffel]], [[Ada (programming language)|Ada]], [[Dylan programming language|Dylan]], [[T-RAY programming language|T-RAY]] | influenced = [[Groovy programming language|Groovy]], [[Nu (programming language)|Nu]], [[Falcon (programming language)|Falcon]], [[Ioke (programming language)|Ioke]] | operating_system = [[Cross-platform]] | license = [[Ruby License]]<br />[[GNU General Public License]] | website = [http://www.ruby-lang.org/ www.ruby-lang.org] | file_ext = .rb, .rbw }} സചേതനവും, [[ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡുമായിട്ടുള്ള]] ഒരു [[പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ|പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയാണ്‌]] '''റൂബി'''. [[പേൾ|പേളിന്റേയും]] [[സ്മോൾടോക്ക്|സ്മാൾടോക്കിന്റെയും]] സവിശേഷതകളാണ്‌ പ്രധാനമായി ഈ ഭാഷയുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചിരിക്കുന്നത്. 1990 കളുടെ മധ്യത്തിൽ [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലാണ്‌]] ഇതിന്റെ ഉത്ഭവം, ഇതിനെ ആദ്യം രൂപകല്പനം ചെയ്തതും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതും യുകിഹിറോ മാത്സുമോട്ടോ ആണ്‌. [[പേൾ]] [[smalltalk|സ്മാൾടോക്ക്]], [[ഈഫൽ (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|ഈഫെൽ]], [[അഡ (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|അഡ]], [[ലിസ്പ്]], [[BASIC|ബേസിക്ക്]] തുടങ്ങിയവയാണ്‌ ഇതിനെ സ്വാധീനിച്ച പ്രധാന പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകൾ. [[ഫങ്ഷണൽ പ്രോഗ്രാമിംഗ്|ഫങ്ഷനൽ]], ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ്, [[ഇംപെറേറ്റീവ് പ്രോഗ്രാമിംഗ്|ഇമ്പെറേറ്റീവ്]], [[പ്രതിഫലനം (കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമിങ്)|റിഫ്ലെക്റ്റീവ്]] തുടങ്ങിയ പ്രോഗ്രാമിങ്ങ് രീതികളെയെല്ലാം റൂബി പിന്തുണക്കുന്നുണ്ട്. പ്രോഗ്രാമിലെ വാരിയബിളുകൾക്ക് സചേതനമായി അതിന്റെ തരം മാറാനുള്ള ഡൈനാമിക് ടൈപ്പ് സിസ്റ്റം സങ്കേതവും മെമ്മറി തനിയേ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നതും ഇതിന്റെ വിശേഷണങ്ങളിൽ പെടുന്നു, അതിനാൽ തന്നെ ഇത് [[Python (programming language)|പൈത്തൺ]], പേൾ, [[Lisp (programming language)|ലിസ്പ്]], [[dylan (programming language)|ഡൈലൻ]], പൈക്ക്, [[സിഎൽയു (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|സി.എൽ.യു.]] തുടങ്ങിയ ഭാഷകളുമായി സാമ്യത പങ്കുവയ്ക്കുന്നു. 1.8.7 വരെയുള്ള പതിപ്പുകൾ സി യിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഒരു സിംഗിൾ-പാസ്സ് ഇന്റർപ്രെറ്റഡ് ഭാഷയായാണ്‌ പ്രത്യക്ഷവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. നിലവിൽ റൂബി ഭാഷയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ള നിർദ്ദേശകമൊന്നുമില്ല (specification), അതിനാൽ തന്നെ മൂലരൂപം തന്നെ ഇതിന്റെ പൊതുവായ റെഫെറെൻസ് ആയി എടുക്കുന്നു. 2010 പ്രകാരം മറ്റ് വ്യത്യസ്തങ്ങളായ പ്രത്യക്ഷവൽക്കരണങ്ങളും പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്, യാർവ്, ജെറൂബി, റൂബിനിയസ്, അയൺ‌റൂബി, മാൿ‌റൂബി, ഹോട്ട്‌റൂബി എന്നിവ അവയില്പെടുന്നു. ഇതിൽ അയൺ‌റൂബി, ജെറൂബി, മാൿ‌റൂബി എന്നിവ ജസ്റ്റ്-ഇൻ-ടൈം കമ്പൈലേഷൻ സങ്കേതം ഉപയോഗിക്കുന്നു, മാൿ‌റൂബി എഹെഡ്-ഓഫ്-ടൈം കമ്പൈലേഷനും പിന്തുണക്കുന്നുണ്ട്. വേഗത കുറഞ്ഞ എം.ആർ.ഐ.ക്ക് പകരം 1.9 മുതലുള്ള റൂബിയുടെ പതിപ്പ് യാർവാണ് ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നത്. == ചരിത്രം == ===ആദ്യകാല ആശയം=== റൂബി എന്ന പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ 1993 ൽ ഈ ആശയം രൂപംകൊണ്ടതാണെന്ന് മാറ്റ്സുമോട്ടോ പറഞ്ഞു. റൂബി-ടോക്ക് മെയിലിംഗ് പട്ടികയിലെ 1999 ലെ ഒരു പോസ്റ്റിൽ, ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല ആശയങ്ങൾ അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്നു:<ref>{{cite web|url=https://www.ruby-doc.org/docs/ruby-doc-bundle/FAQ/FAQ.html|title=The Ruby Language FAQ|author=Shugo Maeda|date=17 December 2002|access-date=2 March 2014|archive-date=2014-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227064945/http://www.ruby-doc.org/docs/ruby-doc-bundle/FAQ/FAQ.html|url-status=dead}}</ref> ഫങ്ഷനൽ പ്രോഗ്രാമിങ്ങും ഇമ്പെറേറ്റീവ് പ്രോഗ്രാമിങ്ങും തുല്യമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പുതിയ പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച യുകിഹിറോ മാത്സുമോട്ടോയാണ്‌ 1993 ഫെബ്രുവരി 24 ന്‌ റൂബി സൃഷ്ടിച്ചത്.<ref>http://www.ruby-lang.org/en/about/ Ruby-Lang About Ruby</ref> ഇതിനെകുറിച്ച് മസ്തുമോട്ടൊയുടെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെയാണ്‌, "പേളിനേക്കാൾ ശക്തമായതും പൈത്തണിനേക്കാൾ മികച്ചതും, ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡുമായ ഒരു സ്ക്രിപ്റ്റിങ് ഭാഷ വേണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അതിനാൽ തന്നെ സ്വന്തമായി ഒന്ന് രൂപകല്പന ചെയ്യാൻ ഞാൻ തീരുമാനിക്കുകയായിരുന്നു".<ref name="linuxdevcenter">http://www.linuxdevcenter.com/pub/a/linux/2001/11/29/ruby.html An Interview with the Creator of Ruby</ref> മാബിസുമോട്ടോ റൂബിയുടെ രൂപകൽപ്പനയെ അതിന്റെ കോർഭാഗം ലളിതമായ ലിസ്പ് ഭാഷ പോലെയാണ്, സ്മാൾ‌ടോക്ക് പോലുള്ള ഒബ്ജക്റ്റ് സിസ്റ്റം, ഹയർ ഓർഡർ ഫംഗ്ഷനുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ബ്ലോക്കുകൾ, പേൾ പോലുള്ള പ്രാക്ടിക്കൽ യൂട്ടിലിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/179642|title=Re: Ruby's lisp features.|last=Matsumoto|first=Yukihiro|author-link=Yukihiro Matsumoto|date=13 February 2006|access-date=15 February 2020|archive-date=2013-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120071156/http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/179642|url-status=dead}}</ref> ===="റൂബി" എന്ന പേര്==== ഈ ഭാഷയ്‌ക്കായി ഏതെങ്കിലും കോഡ് എഴുതുന്നതിനുമുമ്പ് 1993 ഫെബ്രുവരി 24 ന് മാറ്റ്സുമോട്ടോയും കെയ്‌ജു ഇഷിത്സുകയും തമ്മിലുള്ള ഒരു ഓൺലൈൻ ചാറ്റ് സെഷനിലാണ് "റൂബി" എന്ന പേര് ഉത്ഭവിച്ചത്.<ref name="rubyconf-history-of-ruby">{{cite web|url=http://blog.nicksieger.com/articles/2006/10/20/rubyconf-history-of-ruby|title=History of Ruby}}</ref> തുടക്കത്തിൽ രണ്ട് പേരുകൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടു: "കോറൽ", "റൂബി". മാറ്റ്സുമോട്ടോ പിന്നീടുള്ള ഇ-മെയിലിൽ ഇഷിത്സുകയ്ക്ക് അയച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/88819|title=[FYI: historic] The decisive moment of the language name Ruby. (Re: [ANN] ruby 1.8.1)|type=E-mail from Hiroshi Sugihara to ruby-talk|access-date=2021-02-01|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717205734/http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/88819|url-status=dead}}</ref>"റൂബി" എന്ന പേര് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഘടകം എന്താണെന്ന് പിന്നീട് മാറ്റ്സുമോട്ടോ വിശദീകരിച്ചു -- ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹപ്രവർത്തകന്റെ ജന്മനക്ഷത്രകല്ലായിരുന്നു (birthstone).<ref>{{cite web | url = https://www.ruby-doc.org/docs/ruby-doc-bundle/FAQ/FAQ.html | title = The Ruby Language FAQ – 1.3 Why the name 'Ruby'? | publisher = Ruby-Doc.org | access-date = April 10, 2012 | archive-date = 2014-02-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140227064945/http://www.ruby-doc.org/docs/ruby-doc-bundle/FAQ/FAQ.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite mailing list |url = http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/394 |title = Re: the name of Ruby? |mailing-list = Ruby-Talk |date = June 11, 1999 |author = [[Yukihiro Matsumoto]] |access-date = April 10, 2012 |accessdate = 2021-02-01 |archivedate = 2018-12-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225131629/http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/394%0A%20 }}</ref> ===ആദ്യ പ്രസിദ്ധീകരണം=== റൂബി 0.95 ന്റെ ആദ്യ പൊതു പ്രകാശനം 1995 ഡിസംബർ 21 ന് ജാപ്പനീസ് ആഭ്യന്തര വാർത്താ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://eigenclass.org/hiki/ruby+0.95|title=More archeolinguistics: unearthing proto-Ruby|access-date=2 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106023204/http://eigenclass.org/hiki/ruby+0.95|archive-date=6 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/382|title=[ruby-talk:00382] Re: history of ruby|access-date=2 May 2015|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716133016/http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-talk/382|url-status=dead}}</ref> തുടർന്ന്, റൂബിയുടെ മൂന്ന് പതിപ്പുകൾ കൂടി രണ്ട് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഇതിന്റെ റിലീസ് യാദ്യശ്ചികമായിരുന്നു, ജാപ്പനീസ് ഭാഷായിലുള്ള റൂബി-ലിസ്റ്റ് മെയിലിംഗ് ലിസ്റ്റ് സമാരംഭിച്ചതോടെ, പുതിയ ഭാഷയ്‌ക്കായുള്ള ആദ്യത്തെ മെയിലിംഗ് ലിസ്റ്റായി ഇത് മാറി. [[ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|ഒബ്ജക്റ്റ്-ഓറിയെന്റഡ്]] ഡിസൈൻ, ഇൻഹെറിറ്റൻസ് ക്ലാസുകൾ, മിക്സിനുകൾ, ഇറ്ററേറ്ററുകൾ, ക്ലോസ്സേഴ്സ്, എക്സെപ്ക്ഷൻ ഹാൻഡലിംഗ്, ഗാർബ്ബേജ് കളക്ടർ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ റൂബിയുടെ പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പരിചിതമായ നിരവധി സവിശേഷതകൾ ഇതിനകം തന്നെ വികസനത്തിന്റെ ഈ ഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-list/124|title=[ruby-list:124] TUTORIAL - ruby's features|access-date=2 May 2015|archive-date=2003-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20030524071004/http://blade.nagaokaut.ac.jp/cgi-bin/scat.rb/ruby/ruby-list/124|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{reflist|}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.ruby-lang.org/en/ Ruby language home page] * [http://www.ruby-doc.org Ruby documentation site] * [http://antoniocangiano.com/2008/12/09/the-great-ruby-shootout-december-2008/ The Great Ruby Shootout (December 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211005532/http://antoniocangiano.com/2008/12/09/the-great-ruby-shootout-december-2008/ |date=2008-12-11 }}: Ruby implementations comparison. * [http://www.sapphiresteel.com/The-Little-Book-Of-Ruby Collingbourne, Huw (June 17 2006), The Little Book Of Ruby, free PDF eBook 1.1MB, pp. 87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131009081316/http://www.sapphiresteel.com/The-Little-Book-Of-Ruby |date=2013-10-09 }} * [http://www.sapphiresteel.com/the-book-of-ruby Collingbourne, Huw (April 18 2009), The Book Of Ruby, free PDF eBook 2.9MB, pp. 425] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722112440/http://www.sapphiresteel.com/the-book-of-ruby |date=2010-07-22 }} * [http://ruby.on-page.net Ruby.on-page.net] — simple Ruby manual with many samples * {{dmoz|Computers/Programming/Languages/Ruby|Ruby}} * [http://www.rubyist.net/~slagell/ruby/index.html Ruby User Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721235653/http://www.rubyist.net/~slagell/ruby/index.html |date=2010-07-21 }} By Matz, the creator of Ruby. Translated into English. * [http://www.ruby-lang.org/en/documentation/ruby-from-other-languages/ Ruby From Other Languages] *[https://github.com/ruby/spec Ruby language spec] * [https://web.archive.org/web/20131020065957/http://www.eqqon.com/index.php/Ruby_C_Extension_API_Documentation_(Ruby_1.8) Writing C Extensions to Ruby (MRI 1.8)] * [http://www.rubyflow.com/ RubyFlow: Community Filtered Ruby News] * [https://www.toptal.com/ruby/how-to-set-up-a-microservices-architecture Ruby ലെ Microservices വാസ്തുവിദ്യ] {{Ruby programming language}} kwupep6fd29zfvdygd2xn9w6mh3yyfw പപ്പൂരൻ 0 119420 4682529 4682455 2026-11-03T16:00:38Z Manojk 9257 Manojk എന്ന ഉപയോക്താവ് [[അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും]] എന്ന താൾ [[പപ്പൂരൻ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 4682455 wikitext text/x-wiki {{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2010 ജൂലൈ}} {{Split-apart |അങ്കക്കാരൻ|പപ്പൂരൻ}} [[File:Angakkaaran Theyyam.jpg|thumb|അങ്കക്കാരൻ തെയ്യം]] [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] കെട്ടിയാടപ്പെടുന്ന [[തെയ്യം|തെയ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്]] '''അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും'''. [[അണ്ടല്ലൂർക്കാവ്|അണ്ടല്ലൂർ കാവിലെ]] [[തിറ|തിറയോടനുബന്ധിച്ചു]] ഇവ കെട്ടിയാടുന്നു. അങ്കക്കാരൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] പപ്പൂരൻ [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനുമാണെന്നാണു]] വിശ്വാസം.<ref>{{Cite web |url=http://andalurkavu.com/festivals.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-02-01 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811114335/http://andalurkavu.com/festivals.html |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== <references/> {{തെയ്യം}} [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] dfqufihvaem447zp1bp3tdlt6ji4tqi സംവാദം:പപ്പൂരൻ 1 119426 4682531 1544455 2026-11-03T16:00:38Z Manojk 9257 Manojk എന്ന ഉപയോക്താവ് [[സംവാദം:അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും]] എന്ന താൾ [[സംവാദം:പപ്പൂരൻ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 1544455 wikitext text/x-wiki പപ്പൂരനോ പപ്പൂരാനോ? [[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|കിരൺ]] [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|ഗോപി]] 10:51, 1 ജൂലൈ 2010 (UTC) ബപ്പൂരനല്ലേ? [[ഉപയോക്താവ്:Jishal prasannan|Jishal prasannan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jishal prasannan|സംവാദം]]) 18:35, 23 ഡിസംബർ 2012 (UTC) bdl5tg62sdsd3khn0fcdbjo9885a4yj കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക 0 124106 4682752 4613977 2026-11-04T11:28:41Z ~2026-58630-46 224995 Sree Mangalathu Mahalekshmi Kshethram, Punthalathazham, Kollam.4 4682752 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Temples of Travancore,Cochin,Malabar}}കന്യാകുമാരി മുതൽ കാസർഗോഡ് വരെ പുരാതന കേരളത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒട്ടനവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ, കാവുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ്. കന്യാകുമാരി ഇന്ന് തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാനത്തിൽ ആണെങ്കിലും കേരളീയ ക്ഷേത്ര സംസ്കാരവും പൈതൃകങ്ങളും ഇന്നും മുറുകെ പിടിക്കുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂറിൻ്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായ കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ഉൾപെടുത്തിയ പട്ടിക ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. '''ജില്ലയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക.''' [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിൽ 1248 ക്ഷേത്രങ്ങളാണുള്ളത്. ഇതുകൂടാതെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ആയിരക്കണക്കിനു ക്ഷേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. അവയുടെ പട്ടികയും താഴെയുണ്ട്. ==കന്യാകുമാരി== [[കന്യാകുമാരി ജില്ല|'''<u>കന്യാകുമാരി</u>''']] * കന്യാകുമാരി ശ്രീ ബാലാംബിക ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കന്യാകുമാരി ദേവി ക്ഷേത്രം) *[[ശുചീന്ദ്രം ശ്രീസ്ഥാനുമാലയസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[നാഗർകോവിൽ ശ്രീ നാഗരാജസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[മണ്ടയ്ക്കാട് ശ്രീഭഗവതി ക്ഷേത്രം|മണ്ടയ്ക്കാട് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[തക്കല വേളിമല ശ്രീകുമാരസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[കുലശേഖരം ചെമ്പകപ്പറ ശ്രീ ബാല ഭദ്രാദേവി ക്ഷേത്രം (ചെമ്പകപ്പറ കാവ്)]] *[[മണലിവിള ശ്രീഭൂതത്താൻ-ശ്രീഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം, കുലശേഖരം]] *[[മംഗലം ശ്രീഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുമല ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തിക്കുറിശ്ശി ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തൃപ്പരപ്പ് ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുനന്ദിക്കര ശ്രീ നന്ദീശ്വരർ ക്ഷേത്രം]] *[[പൊന്മന ശ്രീ തീമ്പിലാൻകുടി മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[പന്നിപ്പാകം ശ്രീ കിരാതമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *[[കൽകുളം ശ്രീ നീലകണ്ഠസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[മേലാങ്കോട് ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവിടയ്ക്കോട് ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവിതാംകോട് ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തൃപ്പന്നിക്കോട് ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുനട്ടാലം ശ്രീ ശങ്കരനാരായണസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവട്ടാർ ശ്രീ ആദികേശവസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[ഇട്ടകവേലി മുടിപ്പുര ശ്രീ നീലകേശി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[അളപ്പൻകോട് ശ്രീ ഈശ്വരകാല ഭൂതത്താൻ ക്ഷേത്രം]] *[[മൂവോട്ടുകോണം ശ്രീഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[പാർത്ഥിവപുരം ശ്രീഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലങ്കോട് ശ്രീഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം]] == തിരുവനന്തപുരം == [[പ്രമാണം:Padmanabhaswamy Temple10.jpg|thumb|പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] * [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാൽ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[പാളയം ഒ.ടി.സി. ഹനുമാൻ സ്വാമിക്ഷേത്രം|പാളയം ഒ.ടി.സി. ഹനുമാൻ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[കരിക്കകം ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം|കരിക്കകം ശ്രീ ചാമുണ്ഡി ക്ഷേത്രം]] *[[പഴവങ്ങാടി ഗണപതിക്ഷേത്രം|പഴവങ്ങാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവല്ലം ശ്രീ പരശുരാമ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|തിരുവല്ലം ശ്രീ പരശുരാമ ക്ഷേത്രം]] *[[ആഴിമല ശിവ ക്ഷേത്രം]] *[[പാട്ടറ വളവിൽ കോട്ടയിൽ ശ്രീ ആഞ്ജനേയസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[തലയാപ്പൂര് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[വെള്ളായണി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[പൂജപ്പുര സരസ്വതി ദേവീക്ഷേത്രം|പൂജപ്പുര സരസ്വതി ദേവീ ക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീവരാഹം ലക്ഷ്മീവരാഹമൂർത്തിക്ഷേത്രം|ശ്രീവരാഹം ലക്ഷ്മീ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *കാര്യവട്ടം ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം *[[ഉദീയന്നൂർ ദേവി ക്ഷേത്രം|ഉദിയന്നൂർ ദേവീ ക്ഷേത്രം]] *പേട്ട ശ്രീ പഞ്ചമി ദേവി ക്ഷേത്രം *[[ശാർക്കരദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[മണ്ണാംകോണം ക്ഷേത്രം|മണ്ണാംകോണം ശ്രീ ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *ശാസ്‌തമംഗലം ബ്രഹ്മപുരം മഹാലക്ഷ്മി പ്രത്യംഗിരിദേവി ക്ഷേത്രം *ശംഖുമുഖം ദേവീ ക്ഷേത്രം *[[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *ചെമ്മരുതി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം, ഞെക്കാട്, കല്ലമ്പലം, തിരുവനന്തപുരം *[[വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *ചാങ്ങശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം *പുതുകുളങ്ങര ശ്രീ ഭദ്രകാളീ ക്ഷേത്രം *തിരുപുരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *[[ഇരുംകുളങ്ങര ദുർ‌ഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[പള്ളിമൺകുഴി ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീ ശിവശക്തി മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]] * പാങ്ങപ്പാറ ശ്രീമേലാങ്കോട്ടമ്മൻ ക്ഷേത്രം * [[നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] * വരമ്പതി കാളിമല ക്ഷേത്രം *മരുതത്തൂർ മഹാലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, നെയ്യാറ്റിൻകര *പൗർണ്ണമികാവ് ദേവീക്ഷേത്രം, വെങ്ങാനൂർ *[[പാറശ്ശാല ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *കഴക്കൂട്ടം ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *ശ്രീ പാൽക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം മേനംകുളം, [[ശ്രീ പാൽക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മേനംകുളം|കഴക്കൂട്ടം]] *ശ്രീനീലകേശി ക്ഷേത്രം മാരായമുട്ടം *[[ചെങ്കൽ മഹേശ്വരം ശിവപാർവ്വതി ക്ഷേത്രം]] *അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം == കൊല്ലം Sree Mangalathu Mahalekshmi Kshethram., Punthalathazham, Kollam.4 == [[പ്രമാണം:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|കൊട്ടാരക്കര മഹാഗണപതിക്ഷേത്രം]] *[[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]] *കൊല്ലം ആശ്രാമം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം *കൊല്ലം പുതിയകാവ് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *കൊല്ലം കൊട്ടാരക്കുളം മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം *കൊല്ലം അമ്മച്ചിവീട് മൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ബഗ്ളാമുഖി ദേവിക്ഷേത്രം) *[[ആനന്ദവല്ലീശ്വരം ക്ഷേത്രം|കൊല്ലം ആനന്ദവല്ലീശ്വരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[കൂനമ്പായിക്കുളം ക്ഷേത്രം|കൊല്ലം വലിയ കൂനമ്പായിക്കുളം ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം]] *കൊല്ലം മുളങ്കാടകം ദേവി ക്ഷേത്രം *[[തിരുമുല്ലവാരം ക്ഷേത്രം|തിരുമുല്ലവാരം ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] *[[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[പെരിനാട് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] * [[ചെറിയഴീക്കൽ ശ്രീ കാശിവിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം]] * [[ചെറിയഴീക്കൽ ശ്രീ വടക്കേനട ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *ചടയമംഗലം ജടായു രാമ ക്ഷേത്രം *[[മാരാരിത്തോട്ടം ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[ഓച്ചിറ പരബ്രഹ്മക്ഷേത്രം]] *മുഖത്തല മുരാരി ക്ഷേത്രം *തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ ശ്രീ കൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തേവലക്കര *ആനയടി പഴയിടം നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, ശൂരനാട് *ഏരൂർ തൃക്കൊയിക്കൽ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, അഞ്ചൽ *[[തലവൂർ തൃക്കൊന്നമർക്കോട് ശ്രീ ദുർഗാദേവീക്ഷേത്രം|തലവൂർ തൃക്കൊന്നമർക്കോട് ശ്രീ ദുർഗാദേവീ ക്ഷേത്രം]] *കൊല്ലം രാമേശ്വരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *ഭൂതക്കുളം ശ്രീ മുരാരി ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, പരവൂർ *[[കാട്ടിൽ മേക്കതിൽ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ദേവിക്ഷേത്രം|പൊന്മന കാട്ടിൽ മേക്കതിൽ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[പാവുമ്പാ കാളിക്ഷേത്രം|പാവുമ്പാ കാളി ക്ഷേത്രം]] *[[ചിറ്റുമല ശ്രീ ദുർഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം|ചിറ്റുമല ശ്രീ ദുർഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം, കിഴക്കേ കല്ലട]] *[[പാലത്തറ ദുർഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം]] *കൊല്ലം കടപ്പാക്കട ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം *[[കൊടിമൂട്ടിൽ ശ്രീഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം|കൊടിമൂട്ടിൽ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം, പാരിപ്പള്ളി]] *[[പട്ടാഴി ദേവിക്ഷേത്രം|പട്ടാഴി ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[കുളത്തൂപ്പുഴ ശ്രീധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *വെട്ടിക്കവല മഹാക്ഷേത്രം *അഷ്ടമുടി വീരഭദ്രസ്വാമി ക്ഷേത്രം *[[ശാസ്താംകോട്ട ശ്രീധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *[[മേജർ മൂന്ന് മൂർത്തി ക്ഷേത്രം തേവലപ്പുറം|മേജർ മൂന്ന് മൂർത്തി ക്ഷേത്രം, തേവലപ്പുറം]] *ഉപരികുന്ന് മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, കടപുഴ *ഉഗ്രൻകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര *[[കൊട്ടാരക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[അച്ചൻകോവിൽ ശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[പവിത്രേശ്വരം മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[ഉമയനല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[കടയ്ക്കൽ ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[പരവൂർ പുറ്റിംഗൽ ദേവീക്ഷേത്രം|പരവൂർ പുറ്റിംഗൽ ദേവീ ക്ഷേത്രം]] *[[വയലിൽ തൃക്കോവിൽ ക്ഷേത്രം]] *[[കുളത്തൂപ്പുഴ ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[ആര്യങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[പനവേലി ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കടവൂർ ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *ഭൂതക്കുളം ശ്രീ മുരാരി ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, പരവൂർ *[[മണലിൽ ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[ഇലങ്കത്തുകാവ് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം , മേടയിൽമുക്ക്]] *[[ശക്തികുളങ്ങര ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *മാലുമേൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കരുനാഗപ്പള്ളി *പടനായർകുളങ്ങര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കരുനാഗപ്പള്ളി *[[ചോഴത്തിൽ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം]] *[[വലിയകാവ്‌ ശ്രീ പാർവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊച്ചുനട ശ്രീ ഗംഗദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[ഇടയ്ക്കാട്ടുകാവ്  ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *[[ആലാട്ടുകാവ് ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *[[വള്ളിക്കീഴ് ശ്രീ ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[ലക്ഷ്മിനട ശ്രീമഹാലക്ഷ്മിക്ഷേത്രം|ലക്ഷ്മിനട ശ്രീ മഹാലക്ഷ്മിക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] *[[ശ്രീ ഉമാമഹേശ്വര ക്ഷേത്രം , ചാമക്കട]] *[[ചിറ്റടീശ്വരം ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[ഉമയനെല്ലൂർ ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *വെണ്ടാർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം *വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര *[[ഉളിയക്കോവിൽ ശ്രീ ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[പൊയ്കയിൽ ശ്രീ ശിവ മാടൻ കാവ്‌ ക്ഷേത്രം ,പെരുമ്പുഴ|പൊയ്കയിൽ ശ്രീ ശിവ മാടൻകാവ്‌, പെരുമ്പുഴ]] *[[ഇളമ്പള്ളൂർ ശ്രീ മഹാദേവി ക്ഷേത്രം, കുണ്ടറ]] *[[പെരിഞ്ഞെലിൽ ശ്രീ മാടൻ കാവ്‌ ക്ഷേത്രം ,പുന്നമുക്ക്|പെരിഞ്ഞെലിൽ ശ്രീ മാടൻ കാവ്‌ ക്ഷേത്രം, പുന്നമുക്ക്]] *[[കുമരഞ്ചിറ ദേവീക്ഷേത്രം,പതാരം|കുമരഞ്ചിറ ദേവീക്ഷേത്രം, പതാരം]] *[[പറയക്കടവ് കണ്ണാടിക്കൽ ക്ഷേത്രം]] *[[പോരുവഴി പെരുവിരുത്തി മലനട ദുര്യോധനസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[എഴുകോൺ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം|എഴുകോൺ മൂകാംബിക ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[കൈതക്കോട് ശ്രീ വനദുർഗ്ഗാ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം|കൈതക്കോട് ശ്രീ വനദുർഗ്ഗാ ക്ഷേത്രം]] * [[മംഗലത്ത് മഹാലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം|കൊല്ലം മംഗലത്ത് മഹാലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, പുന്തലത്താഴം]] *[[അലിമുക്ക് ആനകുളം ശ്രീദുർഗാദേവി ക്ഷേത്രം]], [[പിറവന്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിറവന്തൂർ]] *[[അലിമുക്ക് ആയിരവില്ലി ശ്രീമഹാദേവക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ|അലിമുക്ക് ആയിരവില്ലി ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[പുന്നല ശ്രീനീലകണ്ഠപുരം ശിവക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ|പുന്നല ശ്രീ നീലകണ്ഠപുരം ശിവക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[പുന്നല അമ്മൂമ്മ കൊട്ടാരം, പിറവന്തൂർ]] *[[പുന്നല പനങ്ങാട് മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[കറവൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[കറവൂർ വാലുതുണ്ട് ആൽത്തറ ശ്രീ ദുർഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[മഹാദേവർമൺ ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[പെരുന്തോയിൽ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[എലിക്കാട്ടൂർ ശ്രീ മഹാദേവി ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[ശാസ്താംപടിക്കൽ ശ്രീ ശിവപാർവതി ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[പിറവന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പിറവന്തൂർ]] *[[വന്മള ആഞ്ജനേയപുരം ശ്രീ സങ്കടമോചക മഹവീര ഹനുമദ് സ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെട്ടിത്തിട്ട പി. ഒ, പിറവന്തൂർ|വന്മള ആഞ്ജനേയപുരം ശ്രീ സങ്കടമോചക വീര ഹനുമദ് സ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെട്ടിത്തിട്ട പി. ഒ, പിറവന്തൂർ]] *[[കാര്യറ പീഠിക ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[ഭരണിക്കാവ് ശ്രീ ഭദ്രാദേവി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[തൃക്കോതേശ്വരം ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[പുതിയിടം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[ശാസ്താംകോണം ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[കിഴക്കിടത്ത് മൂർത്തിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[ചെമ്മന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[പകിടിയിൽ ശ്രീ മൂർത്തിക്കാവ്, പുനലൂർ]] *[[വിളക്കുവെട്ടം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[കല്ലാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[പ്ലാത്തറ ആയിരവില്ലി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[ഐക്കരകോണം പൂങ്ങോട് ശ്രീ ശിവക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[വാഴമൺ ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[നെല്ലിപ്പള്ളി കൈപ്പുഴ ശ്രീ മഹാദേവ -- നവഗ്രഹ ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[മുളന്തടം മുത്താരമ്മൻ കോവിൽ, തൊളിക്കോട്]] *[[അഷ്ടമംഗലം ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു -- ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മണിയാർ|അഷ്ടമംഗലം ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു--ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മണിയാർ]] *[[കരവാളൂർ പീഠിക ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കവലയിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പത്തനാപുരം]] *[[കണ്ണങ്കര ശ്രീ ശിവക്ഷേത്രം, പത്തനാപുരം]] *[[വിളക്കുടി ശ്രീകണ്ഠൻ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *[[വിളക്കുടി ശ്രീ നാഗരാജസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[പാൽകുളങ്ങര ശ്രീഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[ചേകം ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[കരവാളൂർ പാണയം ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[താമരപ്പള്ളി ശ്രീ ദുർഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[കോമളംകുന്ന് ശ്രീ ഭദ്രാദേവി ക്ഷേത്രം, പുനലൂർ]] *[[ഒറ്റക്കൽ ശ്രീ ശങ്കരനാരായണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തെന്മല]] * കോയിക്കൽ ശ്രീധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം കിളികൊല്ലൂർ കൊല്ലം. * ഉളിയകോവിൽ ശ്രീ ദുർഗ്ഗാ ദേവി ക്ഷേത്രം ഉളിയകൊവിൽ കൊല്ലം. *. ചേരിയിൽ കാവ് ഭഗവതീ ക്ഷ ==പത്തനംതിട്ട== *[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] *പമ്പാ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം *[[ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|ആറന്മുള പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം]] *[[മലയാലപ്പുഴ ദേവീ ക്ഷേത്രം|മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭമഹാക്ഷേത്രം|തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ മഹാക്ഷേത്രം]] *കോട്ടാങ്ങൽ മഹാഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം *[[തിരു ആലംതുരുത്തി മഹാമായ ക്ഷേത്രം|തിരുഃ ആലംതുരുത്തി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[ഊരാളി അപ്പൂപ്പൻകാവ്|ശ്രീ കല്ലേലി ഊരാളി അപ്പൂപ്പൻകാവ്]] * * വായ്പ്പൂര് ശ്രീമഹാദേവ ക്ഷേത്രം * വലിയ പനയന്നാർക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം *[[ശ്രീ പോരിട്ടിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം -വെണ്ണിക്കുളം]] *[[വലംചുഴി ശ്രീഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം]] *[[കടമ്മനിട്ട ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * *[[ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാട്ടുപുരക്കാവ് സരസ്വതി ക്ഷേത്രം, പന്തളം]] *[[പന്തളം വലിയകോയിക്കൽ ക്ഷേത്രം|പന്തളം വലിയകോയിക്കൽ ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കലഞ്ഞൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[രക്തകണ്ഠ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|ഓമല്ലൂർ രക്തകണ്ഠസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *കഷായത്ത് ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, മുത്തൂർ, തിരുവല്ല *ചുട്ടീത്ര ദേവിക്ഷേത്രം *[[മുരിങ്ങമംഗലം ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[ആനിക്കാട്ടിലമ്മക്ഷേത്രം]] *[[തൃചേന്നമംഗലം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം പെരിങ്ങനാട്-അടൂർ]] *[[കുരമ്പാല പുത്തൻകാവിൽ ദേവീ ക്ഷേത്രം- പന്തളം]] *[[കൊടുംതറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[പുതിയകാവ് ക്ഷേത്രം, ഐരൂർ പുതിയകാവ്]] *[[രാമപുരം, മഹാദേവക്ഷേത്രം, റാന്നി]] *ഇലന്തൂർ പരിയാരം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം *[[നിലയ്ക്കൽ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[പമ്പാ ഗണപതി ക്ഷേത്രം]] * [[അടൂർ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം]] *[[അറുകാലിക്കൽ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, പറക്കോട് -അടൂർ]] *[[ഏഴംകുളംദേവീക്ഷേത്രം, അടൂർ|ഏഴംകുളം ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ]] *[[കുന്നിട മലനട താന്നിക്കൽ ദേവീക്ഷേത്രം ]] * [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[മണ്ണടി പുതിയകാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ]] *[[മണ്ണടി പഴകാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ ]] *[[കുന്നിട, ശ്രീ മഹാദേവൻ ക്ഷേത്രം]] *[[എളമണ്ണൂർ ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, അടൂർ]] *മല്ലപ്പള്ളി തിരുമാലിട മഹാദേവ ക്ഷേത്രം * കുളത്തൂർ ശ്രീ മഹാദേവീ ക്ഷേത്രം * മൈനാപള്ളി ദേവിക്ഷേത്രം, പറന്തൽ *കൂട്ടുങ്ങൽ ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ * മൈലപ്ര ദേവി ക്ഷേത്രം * കടമണ്ണിൽ ദേവീ ക്ഷേത്രം * പന്തളം കടയ്ക്കാട് ശ്രീ ഭദ്രകാളീ ദേവീ ക്ഷേത്രം * കൊടുമൺ വൈകുണ്ഠപുരം [[Vishnu|മഹാവിഷ്‌ണു]] ക്ഷേത്രം * തുമ്പമൺ ശ്രീ വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രം . *പെരുംപുളിക്കൽ ശ്രീ ദേവരു ക്ഷേത്രം, പന്തളം *പെരുംപുളിക്കൽ മലനട ക്ഷേത്രം, പന്തളം *പെരുംപുളിക്കൽ താഴത്തുവീട്ടിൽ ദേവീ ക്ഷേത്രം, പന്തളം *കീരുകുഴി ഗുരുനാഥൻ കാവ് ക്ഷേത്രം *അടൂർ ശ്രീ മാർത്താണ്ഡപുരം അയ്യപ്പൻ പാറ ക്ഷേത്രം *പന്നിവിഴ പഴയകാവ്‌ ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ *ഇണ്ടിളയപ്പൻ ക്ഷേത്രം-പറക്കോട്, അടൂർ *ഇല്ലത്തു കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ *മാങ്ങാട് ഗണപതി ക്ഷേത്രം, അടൂർ *തിരുമംഗലത്തു മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, തട്ടയിൽ അടൂർ *പന്നിവിഴ ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, അടൂർ *[[ചേന്നംപള്ളിൽ ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം, അടൂർ]] *തേവര് കുന്നേൽ ദേവീ ക്ഷേത്രം എളമണ്ണൂർ, അടൂർ * [[ചാങ്കുർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, അടൂർ]] *വടക്കടത്തുകാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, അടൂർ * ഇടത്തിട്ട ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം,അടൂർ *മലമേക്കര മുള്ളുതറ ദേവി ക്ഷേത്രം, അടൂർ .<br /> വെട്ടൂർ ശ്രീ ആയിരവില്ലൻ ക്ഷേത്രം ==ചെറിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ== *വള്ളംകുളം നന്നൂർ ദേവീക്ഷേത്രം *പുത്തൻകാവുമല മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *വെന്പാല കദളിമംഗലം ദേവി ക്ഷേത്രം *തോട്ടഭാഗം നന്നൂർ ദേവീക്ഷേത്രം *തിരുനല്ലൂർസ്ഥാനം ദേവീക്ഷേത്രം *ഞാലിയിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *കല്ലൂപ്പാറ *വള്ളംകുളം ആലപ്പാട് ജഗദംബിക ക്ഷേത്രം *ആഞ്ഞിലിത്താനം ശ്രീമഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം *തിരുവല്ല നെന്മേലിക്കാവ് ദേവീക്ഷേത്രം *തിരുവല്ല എറങ്കാവ് ക്ഷേത്രം *തിരുവല്ല മണിപ്പുഴ ക്ഷേത്രം *പറമ്പുവയൽക്കാവ് ദേവീക്ഷേത്രം നെടുമൺ *ഇടപ്പാവൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *പെരൂർ ക്ഷേത്രം *പുല്ലൂപ്രം ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം *കോഴഞ്ചേരി ക്ഷേത്രം *കടമ്മനിട്ട ഋഷികേശ ക്ഷേത്രം *ചെറുകോൽപ്പുഴ ക്ഷേത്രം *കോഴഞ്ചേരി അയ്യപ്പ ക്ഷേത്രം *ഇടമുറി ക്ഷേത്രം *ആങ്ങാമൂഴി ക്ഷേത്രം *പെരുനാട് ക്ഷേത്രം *കോമളം ക്ഷേത്രം *വെണ്ണിക്കുളം ക്ഷേത്രം *മഞ്ഞാടി ശാസ്താക്ഷേത്രം *കാട്ടൂർ ക്ഷേത്രം *ചെറുകുളഞ്ഞി ക്ഷേത്രം *പുതുശ്ശേരിമല ക്ഷേത്രം *വടശ്ശേരിക്കര ക്ഷേത്രം *നാരങ്ങാനം ക്ഷേത്രം *ഓതറ ക്ഷേത്രം *മുത്തൂർ ക്ഷേത്രം *പെരുമ്പെട്ടി ശ്രീമഹാദേവ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം *കൊറ്റനാട് പ്രണാമലക്കാവ് ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം *കുന്നം ശ്രീ അന്നപൂർണ്ണേശ്വരി ക്ഷേത്രം *ഹൃഷികേശ ക്ഷേത്രം മാടമൺ *പാറക്കൽ മണപ്പുള്ളി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം,പുഞ്ചപ്പാടം. പാലക്കാട് ==ആലപ്പുഴ== [[പ്രമാണം:Ambalappuzha_Sri_Krishna_Temple.JPG|thumb|അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം]] [[പ്രമാണം:Manakkaattutemple.jpg|thumb|മണക്കാട്ട്‌ ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]] *ചെട്ടികുളങ്ങര ദേവീ ക്ഷേത്രം *[[മണക്കാട്ട്‌ ദേവി ക്ഷേത്രം]] *വേതാളം കുന്ന് പരബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രം *[[മുല്ലയ്ക്കൽ രാജരാജേശ്വരി ക്ഷേത്രം]] *[[ചെങ്ങന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *'''<u>ചെങ്ങന്നൂർ ശ്രീ അമരാവതി മഹാലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം</u>''' *[[ചെട്ടികുളങ്ങര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ചെട്ടികുളങ്ങര ദേവിക്ഷേത്രം]] *പൊതുവൂർ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം, മാന്നാർ *[[ചേർത്തല കാർത്യായനി ക്ഷേത്രം]] *[[മരുത്തോർവട്ടം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം]] *[[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[ഏവൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[വലിയകുളങ്ങര ദേവിക്ഷേത്രം]] *മുട്ടക്കുളം ദേവീ ക്ഷേത്രം *മുതുകുളം മായിക്കൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. *[[ചക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ചക്കുളത്ത്കാവ് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കണ്ടിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[മങ്കൊമ്പ് ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[ഇലഞ്ഞിമേൽ വള്ളിക്കാവ് ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[ചെറിയനാട്ടു ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[കുടശ്ശനാട് മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[കൊയ്പ്പള്ളികാരാണ്മ ദേവീ ക്ഷേത്രം]] *[[തകഴി ശ്രീ ധർമശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[വേലോർവട്ടം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[നാലുകുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[നീലംപേരൂർ ക്ഷേത്രം]] *[[വെട്ടിയാർ രാമനല്ലൂർ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം ]] *[[വെട്ടിയാർ പളളിയറക്കവ് ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[പടനിലം പരബ്രഹ്മക്ഷേത്രം]] *[[പായിപ്പാട് ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[തട്ടാരമ്പലം സരസ്വതി ക്ഷേത്രം]] *[[പുതുശ്ശേരിയമ്പലം (ചെട്ടികുളങ്ങര ദേവിയുടെ മൂല കുടുംബം]] *[[കുമരംകരി മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[വള്ളിക്കുന്നം വട്ടയ്ക്കാട് ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[വരേണിക്കൽ|'''<big>വരേണിക്കൽ</big>''']] ശ്രീ പരബ്രമോദയ ക്ഷേത്രം * മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം ==കോട്ടയം== [[പ്രമാണം:Ettumanoor_Temple_North_Gate_Entrance.JPG|thumb|[[ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]]]] * കോട്ടയം [[തിരുനക്കര മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം * ആലപ്ര തച്ചരിക്കൽ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം *[[ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[എഴുമാന്തുരുത്ത് പൂങ്കാവിൽ ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[ചിറക്കടവ്‌ ശ്രീമഹാദേവക്ഷേത്രം]] * *[[തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]] *[[പനച്ചിക്കാട് ക്ഷേത്രം|പനച്ചിക്കാട് ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[പൊൻകുന്നം പുതിയകാവ്‌ ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[മണക്കാട്ട്‌ ശ്രീഭദ്രാക്ഷേത്രം]] *വൈകുണ്ഠപുരം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, തിരുവഞ്ചൂർ *[[വാഴപ്പള്ളി മഹാദേവക്ഷേത്രം]] * *[[ഞരളപ്പുഴ ശ്രീധർമശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] , [[വയലാ]] *[[മള്ളിയൂർ മഹാഗണപതിക്ഷേത്രം]] *[[എരുമേലി ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|എരുമേലി ശ്രീധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *[[ളാലാം ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, പാലാ]] *[[തൃക്കയിൽ ശ്രീമഹാദേവക്ഷേത്രം, ചെത്തിമറ്റം, പാലാ]] *[[തൃക്കോതമംഗലം ശിവക്ഷേത്രം]] *വല്ല്യ വീട്ടിൽ ദേവി ക്ഷേത്രം കിളിരൂർ * *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പാലാ *വടക്കുംകൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, വൈക്കം ==ഇടുക്കി== [[പ്രമാണം:KanjiramattomTemple, Thodupuzha.JPG|thumb|[[കാഞ്ഞിരമറ്റം മഹാദേവക്ഷേത്രം]]]] *[[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|തേക്കടി മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[മണക്കാട് നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[കാഞ്ഞിരമറ്റം മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[തൊടുപുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[കാരിക്കോട് ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം|കാരിക്കോട് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *ഇടവെട്ടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം *വള്ളിയാംകാവ് ദേവിക്ഷേത്രം, പെരുവന്താനം *അഞ്ചക്കുളം ശ്രീ മഹാദേവി ക്ഷേത്രം *[[നടയിൽക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[അണ്ണാമലനാഥർ ക്ഷേത്രം]] *[[കോലാനി ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[അമരംകാവ് വന ദുർഗ്ഗ ക്ഷേത്രം]] *ചെറുതോണി ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം *[[പുതുക്കുളം നാഗരാജ ക്ഷേത്രം]] *[[വള്ളിയാനിക്കാട്ട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *കട്ടപ്പന ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം *മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം *നെടുംകണ്ടം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം *വാഗമൺ മുരുകമല *അടിമാലി ശ്രീ ഭഗവതി വൈഷ്ണവ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *അടിമാലി ചാറ്റുപാറ ശ്രീ സരസ്വതി ക്ഷേത്രം * ==എറണാകുളം== [[പ്രമാണം:Chottanikkara Temple.jpg|thumb|[[ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] ]] *[[ആലുവ ശിവക്ഷേത്രം|ആലുവാ ശിവക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം|ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം|എറണാകുളം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[പൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം|തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]] *ചേരാനെല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *ആലുവദേശം ശ്രീ ദത്ത ആഞ്ജനേയ ക്ഷേത്രം *ഇടപ്പള്ളി കൊട്ടാരം മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം *[[വടക്കൻ പറവൂർ പെരുവാരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|പെരുവാരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, വടക്കൻ പറവൂർ]] *[[വടക്കൻ പറവൂർ ശ്രീ ദക്ഷിണ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രം]] *[[കണ്ണൻ കുളങ്ങര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണൻകുളങ്ങര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] - വടക്കൻ പറവൂർ *[[കാളികുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] - വടക്കൻ പറവൂർ *വെളുത്താട്ടു ശ്രീ വടക്കൻ ചൊവ്വ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, വടക്കൻ പറവൂർ *പാലാരിവട്ടം ശ്രീ രാജരാജേശ്വരി ക്ഷേത്രം *[[ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം]] *[[കല്ലറക്കൽ വിഷ്ണു-ശിവക്ഷേത്രം.]] *[[കല്ലിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കർപ്പിള്ളിക്കടവ് ശ്രീമഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം, ആലുവ]] *തൊട്ടുവ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, പെരുമ്പാവൂർ *[[തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം|തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *[[പാട്ടുപുരക്കൽ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീ വേണുഗോപാല സ്വാമി ദേവസ്ഥാനം]] *പെരുമ്പാവൂർ ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം *[[ശ്രീ ഭവാനീശ്വര മഹാക്ഷേത്രം|പള്ളുരുത്തി ശ്രീ ഭവാനീശ്വര മഹാക്ഷേത്രം]] * *[[വെങ്കിടാചലപതി ക്ഷേത്രം|പള്ളുരുത്തി വെങ്കിടാചലപതി ക്ഷേത്രം]] *[[ആനിക്കാട് തിരുവുംപ്ലാവിൽ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *വെള്ളൂർക്കുന്നം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, മൂവാറ്റുപുഴ *[[പുഴക്കരക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] *ശ്രീധരീയം നെല്ലിക്കാട്ട് ഔഷധേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കൂത്താട്ടുകുളം *ആമേട ക്ഷേത്രം ==തൃശൂർ== [[പ്രമാണം:വടക്കുംനാഥക്ഷേത്രം-തെക്കേഗോപുരം.jpg|ലഘുചിത്രം|തൃശൂർ വടക്കുനാഥക്ഷേത്രം]] *[[അന്നമനട മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[അവിട്ടത്തൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] *[[ആറാട്ടുപുഴ ക്ഷേത്രം]] *[[ആറേശ്വരം ശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[ഉത്രാളിക്കാവ്]] *[[ഊരകം അമ്മത്തിരുവടി ക്ഷേത്രം]] *[[കണ്ണമ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|ശ്രീകുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] *[[കുറുമാലിക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[കൂടൽമാണിക്യം ക്ഷേത്രം]] *[[കൊട്ടാരം മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]] *[[ചിറ്റിച്ചാത്തക്കുടം ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[ചോച്ചേരിക്കുന്ന് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[തലയാക്കുളം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[താണിക്കുടം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവുള്ളക്കാവ് ധർമ്മശാസ്ത്രാക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കുലശേഖരപുരം ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമക്ഷേത്രം]] *[[തൊട്ടിപ്പാൾ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] *[[പഴയന്നൂർ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] *[[പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമന]] *[[പായമ്മൽ ശത്രുഘ്ന ക്ഷേത്രം]] *[[പാറമേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] *[[പിഷാരിക്കൽ ഭഗവതിക്ഷേത്രം, ചാലക്കുടി]] *[[പുത്തുക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം, കൊടകര]] *[[പുറപ്പിള്ളിക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[പൂങ്കുന്നം ശിവക്ഷേത്രം]] *വെള്ളൂർ ആലുംതാഴം വാരാഹി ദേവി ക്ഷേത്രം, അന്തിക്കാട് *[[പൂനിലാർകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] *[[പൂവണി ശിവക്ഷേത്രം]] *[[പെരുവനം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[മാട്ടിൽ ശ്രീശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം]] *[[വൈലിക്കുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കുടപ്പാറ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *കലംകണ്ടത്തൂർ ശ്രീ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, മായന്നൂർ * ==പാലക്കാട്== [[പ്രമാണം:VayilyamkunnuTemple.JPG|ലഘുചിത്രം|വായില്യാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം]] *[[ആനിക്കോട് അഞ്ചുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *[[കാവശ്ശേരി പരയ്ക്കാട്ട് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കളരി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം വിളയൂർ, പട്ടാമ്പി ]] *[[കരിമ്പുഴ ശ്രീരാമസ്വമിക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവേഗപ്പുറ ശ്രീമഹാക്ഷേത്രം]] *[[കൊടുമുണ്ട ചെറുനീർക്കര ശിവ ക്ഷേത്രം]] *[[നെല്ലിക്കുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *[[പരിയാനമ്പറ്റ ക്ഷേത്രം]] *[[ബ്രഹ്മീശ്വരൻ ക്ഷേത്രം]] *[[മണ്ണൂർ കൈമകുന്നത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[മാങ്ങോട്ടുകാവ് ക്ഷേത്രം]] *[[മാത്തൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[വടക്കെ മുത്തശ്ശ്യാ൪ കാവ്]] *[[മാത്തൂർ കാളികാവിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[മുതുകുറുശ്ശി ശ്രീകിരാതമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *[[വായില്ല്യാംകുന്നു് ക്ഷേത്രം]] *[[മണ്ണമ്പറ്റ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[എളമ്പുലാശ്ശേരി നാലുശ്ശേരി ക്ഷേത്രം]] *[[കല്ലേകുളങ്ങര ഏമൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *കോങ്ങാട് തിരുമാധാം കുന്നു ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം പള്ളിക്കുറുപ് *[[പാറക്കൽ മണപ്പുള്ളി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പുഞ്ചപ്പാടം. പാലക്കാട്]] ==മലപ്പുറം== [[പ്രമാണം:Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം]] *[[ആലത്തിയൂർ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ]] <nowiki/>[[ആലത്തിയൂർ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]] *[[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] *[[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|വൈരങ്കോട് ഭഗവതീക്ഷേത്രം]] *[[കാട്ടുപുത്തൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] *[[കുത്തനഴി ശിവക്ഷേത്രം]] *[[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം]] *[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കാവ് ശ്രീ ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കൈക്കാട്ട് ശിവക്ഷേത്രം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമക്ഷേത്രം]] *[[ചെല്ലൂർ ശ്രീപറക്കുന്നത്ത് ഭഗവതീക്ഷേത്രം]] *കോട്ടക്കൽ വിശ്വേശ്വര ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം * കഴുത്തല്ലുർ ശ്രീ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം *[[കുറ്റിപ്പുറം നൊട്ടനാലുക്കൽ ശ്രീ ഭഗവതീക്ഷേത്രം]] * കൊങ്ങംപറമ്പത്ത് ശ്രീ ത്രിപുരാന്തക ക്ഷേത്രം, എടവണ്ണപ്പാറ *[[പൈങ്കണ്ണൂർ മഹാശിവക്ഷേത്രം]] *[[ചെല്ലൂർ ചരൂര് മഹാശിവക്ഷേത്രം]] *[[ചെല്ലൂർ ശ്രീ അന്തിമഹാകാളൻ കാവും|ചെല്ലൂർ ശ്രീ അന്തിമഹാകാളൻ കാവ്]] *[[എരവിമംഗലം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം]] *പുലാമന്തോൾ ശ്രീരുദ്ര ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം *മേലാക്കം കാളികാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *[[പെരിന്തൽമണ്ണ ശ്രീ വെള്ളാട്ട് പുത്തൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[മണലായ ശ്രീ കുന്നിൻമേൽ ഭഗവതീക്ഷേത്രം]] *[[വാഴേങ്കട ശ്രീ നരസിംഹമൂർത്തീ ക്ഷേത്രം]] *തേവർചോല  മഹാദേവ  ഗുഹാക്ഷേത്രം, വളാഞ്ചേരി ==കോഴിക്കോട്== [[പ്രമാണം:Kozhikodethali.jpg|ലഘുചിത്രം|തളി ശിവക്ഷേത്രം]] * [[തളികുന്ന് ശിവക്ഷേത്രം]] *[[അഴകൊടി ദേവീക്ഷേത്രം]] *[[ചുഴലി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[തളി ശിവക്ഷേത്രം]] [[പ്രമാണം:Thalikunnu Shiva Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|തളികുന്ന് ശിവക്ഷേത്രം]] * [[തളിയമ്പലം]] *[[പിഷാരിക്കാവ്‌ ക്ഷേത്രം]] *[[ബാലുശ്ശേരി കോട്ട വേട്ടക്കൊരുമകൻ ക്ഷേത്രം]] *[[ലോകനാർകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[പൊയിൽക്കാവ് വനദുർഗ്ഗ ക്ഷേത്രം]] *[[പൊയിൽക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം]] *[[പിഷാരികാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[വളയനാട്ട് കാവ്]] *[[പള്ളിത്തറ ശ്രീ കുറുമ്പ കണ്ടേൻ കാളി കാവ്]] *[[പന്തലായനി ശ്രീ അഘോരശിവ ക്ഷേത്രം]] *[[നടേരി ലക്ഷ്മീനരസിംഹ മൂർത്തി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊത്തമംഗലം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]] *[[മേലൂർ ശിവ ക്ഷേത്രം]] *[[നിത്യാനന്ദാശ്രമം]] *[[കുറുവങ്ങാട് ശിവ ക്ഷേത്രം]] *[[മനക്കുളങ്ങര ശ്രീ ദുർഗ്ഗാദേവീ ക്ഷേത്രം]] *[[രാമത്ത് ശ്രീ രക്തചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം കുടക്കല്ല് അത്തോളി]] ==വയനാട്== [[പ്രമാണം:Thirunelli Temple.JPG|ലഘുചിത്രം|തിരുനെല്ലി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുനെല്ലി ക്ഷേത്രം|തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]] *[[മഴുവന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] * *[[വള്ളിയൂർകാവ്|വള്ളിയൂർകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *ബത്തേരി മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം *തൃശ്ശിലേരി മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *കോളേരി ശ്രീ ഷണ്മുഖ ക്ഷേത്രം ==കണ്ണൂർ== [[പ്രമാണം:Parassini.jpg|ലഘുചിത്രം|പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] *[[കോയ്യോട്ട് പുത്തനമ്പലം ശ്രീധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം, പള്ളൂർ, മാഹി]] *[[കണ്ണാടിപ്പറമ്പ് ശ്രീധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം]] *[[കുറൂളി കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കുറൂളികാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കടവത്തൂർ]] *[[കരിവെള്ളൂർ മുച്ചിലോട്ട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[അന്നപൂർണ്ണേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ചെറുകുന്ന്]] *[[ശ്രീ മുടപ്പത്തൂർ ശിവക്ഷേത്രം|ശ്രീ മുടപ്പത്തൂർ ശിവ ക്ഷേത്രം (വൈദ്യനാഥൻ), കൂത്തുപറമ്പ്]] *മുഴക്കുന്ന് മൃദംഗശൈലേശ്വരി ക്ഷേത്രം *പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബിക ദേവി ക്ഷേത്രം *[[ആഴിതീരം തങ്ങി ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം]] *[[ചിറയ്ക്കൽ കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]] *[[കിഴക്കെകാവ് കണ്ണപുരം]] *[[കുന്നത്തൂർ പാടി]] *[[കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] *[[ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, തലശ്ശേരി|തലശ്ശേരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] *[[തലയന്നേരി ശ്രീ പൂമാല ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[തായിനേരി ശ്രീ കുറിഞ്ഞി ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവങ്ങാട് ക്ഷേത്രം|തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം]] *[[തൊടീക്കളം ക്ഷേത്രം]] *[[പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] *[[പൂവത്തൂർ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]] *[[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[മണക്കടവ് ശ്രീ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം]] *[[മാടായി വടുകുന്ദ ശിവക്ഷേത്രം]] *[[മാവിലാക്കാവ്]] *[[മാടായിക്കാവ് ക്ഷേത്രം|മാടായിക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം|തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീ ചേനാങ്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം ചീക്കാട്]] *[[പെരിയാട്ട് മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]] *[[മട്ടന്നൂർ ശ്രീഭദ്രകാളീ കലശസ്ഥാനം|മട്ടന്നൂർ ശ്രീ ഭദ്രകാളീ കലശസ്ഥാനം]] *[[തളാപ്പ് ശ്രീ സുന്ദരേശ്വര ക്ഷേത്രം]] *[[മുണ്ടയാംപറമ്പ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|മുണ്ടയാംപറമ്പ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *ചിറയ്ക്കൽ ശ്രീ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം *പട്ടുവം വടക്കേക്കാവ് വാരാഹി ദേവി ക്ഷേത്രം *[[മട്ടന്നൂർ മഠപ്പള്ളി ഭഗവതിക്കാവ്|മട്ടന്നൂർ മഠപ്പള്ളി ഭഗവതിക്കാവ്]] *ശ്രീ കാക്കാംകോവിൽ ശിവ ക്ഷേത്രം, മാങ്ങാട് *[[കേളാലൂർ വിഷ്‌ണു - ഗണപതി ക്ഷേത്രം|കേളാലൂർ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു-ഗണപതി ക്ഷേത്രം, മമ്പറം]] *നെല്ലൂന്നി വട്ടപ്പൊയിൽ പുതിയകാവ് ശ്രീ മുച്ചിലോട്ട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *കുന്നാവ് ജലദുർഗ്ഗാ ക്ഷേത്രം, പള്ളിക്കുന്ന് ==കാസർകോട്== [[പ്രമാണം:Ananthapura temple Kasaragod2.jpg|ലഘുചിത്രം|[[അനന്തപുര തടാകക്ഷേത്രം]]]]കിനാവൂർ ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം (കിണാവൂർ മോലോം ) *[[അനന്തപുര തടാകക്ഷേത്രം]] *[[അനന്തേശ്വര വിനായക ക്ഷേത്രം]] *[[മല്ലികാർജ്ജുന ക്ഷേത്രം]] ==മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ== ''താലൂക്ക്: ഹോസ്ദുർഗ്'' *[[അച്ചേരി വിഷ്ണുമൂർത്തി അമ്പലം]] *[[അയ്യങ്കാവ് ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] *[[ആലന്തട്ട മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, കയ്യൂർ]] *[[ദുർഗ ക്ഷേത്രം, നീലേശ്വരം]] *[[ഇരവിൽ മാധവ വാഴുന്നവർ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ, ബെലൂർ]] *[[കമ്പല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ചിറ്റാരിക്കാൽ]] *[[കമ്മടത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, വെസ്റ്റ് ഏളേരി]] *[[കർപ്പൂരേശ്വര ക്ഷേത്രം, ഹോസ്ദുർഗ്]] *[[കളളാർ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം]] *[[കിരാതേശ്വര ക്ഷേത്രം, കിണാവൂർ]] *[[കൊച്ചിക്കടവു വിഷ്ണുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, പള്ളിക്കര]] *[[കൊറക്കാട്ട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കൊറക്കാട്ട്]] *[[കൊറ്റാത്തു വേട്ടയ്ക്കൊരുമകൻ ക്ഷേത്രം, നീലേശ്വരം]] *[[ലക്ഷ്മി വെങ്കടേശ ക്ഷേത്രം, ഹോസ്ദുർഗ്]] *[[മടിക്കൈമാടം ക്ഷേത്രം, അമ്പലത്തുകര]] *[[മഡിയൻ കൂലോം ക്ഷേത്രം|മടിയൻകൂലോം ക്ഷേത്രം, അജാനൂർ]] *[[മക്കംവീട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പള്ളിക്കര]] *[[മന്നം‌പുറത്തു കാവ്|മന്നം‌പുറത്തു കാവ്, നീലേശ്വരം]] *[[മാരിയമ്മൻ ക്ഷേത്രം, ഹൊസദുർഗ്]] *[[മേലരിപ്പ് വീരഭദ്ര ക്ഷേത്രം, ക്ലായിക്കോട്]] *[[മുളയന്നൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബേളൂർ]] *[[പാലക്കുന്ന് കഴകം ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|പാലക്കുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[പള്ളിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, നീലേശ്വരം]] *[[ബേളൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] *[[റായിരമംഗലം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പീലിക്കോട്|രയരമംഗലം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പീലിക്കോട്]] *[[സദാശിവ ക്ഷേത്രം, പുദുക്കൈ]] *[[സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അറവത്ത്]] *[[തളിയിൽ നീലകണ്ഠ ക്ഷേത്രം, നീലേശ്വരം]] *[[തായന്നൂർ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, ചിറ്റേരി]] *[[ഉദിനൂർ ക്ഷേത്ര പാലക, ഉദിനൂർ]] *[[ഉപേന്ദ്ര കേശവ ട്രസ്റ്റ് (ഇരവിൽ മഹാവിഷ്ണു), പുല്ലൂർ]] *[[വീരഭദ്ര ക്ഷേത്രം, ചെറുവത്തൂർ]] *[[വേട്ടക്കൊരുമകൻ, കയ്യൂർ]] *[[വിഷ്ണു ചാമുണ്ടേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ചിറ്റാരി]] *[[വിഷ്ണുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, പുല്ലൂർ]] *[[വിഷ്ണുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, തൃക്കരിപ്പൂർ]] *[[വിഷ്ണുമംഗലം ക്ഷേത്രം, പുല്ലൂർ]] താലൂക്ക്: ''കാസറഗോഡ്'' *[[അടുക്കത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബേഡഡുക്ക|അടുക്കത്ത]]<nowiki/>[[അടുക്കത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബേഡഡുക്ക|്]] [[അടുക്കത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബേഡഡുക്ക|ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബേഡഡുക്ക]] *[[അഗൽപ്പാടി, ദുർഗാപരമേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ഉബ്രംഗള]] *[[ആലംഗാട്ട് മഹാലിങ്കേശ്വറ ക്ഷേത്രം, നെക്രാജെ|ആലംഗാട്ട് മഹാലിങ്കേശ്വര ക്ഷേത്രം, നെക്രാജെ]] *[[അലിഭൂത ക്ഷേത്രം, അരിക്കാടി]] *[[അംബാർ സദാശിവ ക്ഷേത്രം, മംഗൽപ്പാടി]] *[[അനന്തപത്മനാഭ ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ]] *[[ആര്യ കാർത്യായനി ക്ഷേത്രം, തളങ്കര]] *[[അവള ദുർഗാഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബായാർ]] *[[അയല ദുർഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഉപ്പള]] *[[ചന്ദ്രഗിരി ശാസ്ത ; തൃക്കണ്ണാട് ത്രൈയ്യംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം, കളനാട്]] *[[ദൈവഗ്‌ലു ക്ഷേത്രം, പൈവളിഗെ]] *[[എടനീർ മഠം, പാടി]] *[[ഗോപാലക്രിഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ബേളൂർ]] *[[ജധധാരി ക്ഷേത്രം, ബാഡൂർ]] *[[കമ്പാർ ദുർഗ്ഗാപരമൃശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുടലമാർക്കള]] *[[കാനത്തൂർ മഹാലിങ്കേശ്വര ക്ഷേത്രം, മുളിയാർ]] *[[കാണിപ്പുര ഗോപാലകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കുമ്പള]] *[[കണിയാല ഭൂതക്ഷേത്രം, ബേയാർ]] * താലൂക്ക്:ആലത്തൂർ *[[പരയ്ക്കാട്ട് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കാവശ്ശേരി]] *[[കവി സുബ്രായക്ഷേത്രം, വോർക്കാടി]] *[[കിന്നിമാണി ഭൂത ക്ഷേത്രം, നെക്രാജെ]] *[[കിന്നിമാണി ദൈവ സുബ്രായ ദേവ ക്ഷേത്രം, പുത്തിഗെ]] *[[കൊലചപ്പ ശാസ്ത ക്ഷേത്രം, മീഞ്ച]] *[[കോമരചാമുണ്ടേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ഉച്ചിലംകോട്]] *[[കൂടത്താജെ അമ്മനവറ ക്ഷേത്ര, വോർക്കാടി]] *[[കൂടളു ഗുഡ്ഡെ മഹാദേവ ക്ഷേത്ര, കൂടളു]] *[[കുണ്ടിക്കാന ശങ്കറനാറായണ ക്ഷേത്രം, പെർഡാല]] *[[കുണ്ടംകുഴി പഞ്ചലിംഗേശ്വര ക്ഷേത്രം, ബേഡഡുക്ക]] *[[കുട്ടിയാല ഗോപാലകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കൂടലു]] *[[മദനന്ദേശ്വര വിനായക ക്ഷേത്രം, മധൂർ]] *[[മഹാദേവ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിഡൂർ]] *[[മഹാലിങ്കേശ്വര ക്ഷേത്രം, അഡൂർ]] *[[മഹാലിങ്കേശ്വര ക്ഷേത്രം, ബഡാജെ]] *[[മഹാലിങ്കേശ്വര ക്ഷേത്രം, നെട്ടണിഗെ]] *[[മല്ല ദുർഗാപരമേശ്വരി ക്ഷേത്രം, മുളിയാർ]] *[[മല്ലികാർജുന ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ്]] *[[മീത്ത മൊഗ്രായ ഭൂത, വോർക്കാടി]] *[[മൊഗ്രു ദുർഗാ പരമേശ്വരി, കാട്ടുകുക്കെ]] *[[മുണ്ടോൾ ദുർഗാ പരമേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കാരഡുക്ക]] *[[പടിഞ്ഞാമ്പുറത്തു ധൂമാവതി ക്ഷേത്രം, പാടി]] *[[പഞ്ചലിംഗേശ്വരക്ഷേത്രം, ബായാർ]] *[[പാണ്ടുരംഗ ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ്]] *[[പൂമാണി കിന്നിമാണി ക്ഷേത്രം, മൊഗ്രാൽ പുത്തൂർ]] *[[സാലത്തൂർ മല്ലറായ ക്ഷേത്രം, പാത്തൂർ]] *[[ശങ്കരനാരായണ ക്ഷേത്രം, കോലിയൂർ]] *[[സന്താനഗോപാല ക്ഷേത്രം, കൊടലമൊഗ്രു]] *[[ശ്രീമദ് അനന്തേശ്വര ക്ഷേത്രം, മഞ്ചേശ്വരം]] *[[സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, മുളിയാർ]] *[[സുബ്ബറായ ദേവ ക്ഷേത്രം, കാട്ടുകുക്കെ]] *[[തലക്കലായി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തലക്കല്ലായി, ചെമ്മനാട്]] *[[ഉദനേശ്വര ക്ഷേത്രം, പെർഡാല]] *[[ഉദ്യാവർ ദൈവംഗളു, ഉദ്യാവർ]] *[[വരദരാജ വെങ്കട്ടരമണ ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ്]] *[[വിളക്കുമാടം വെങ്കട്ട്രമണ ക്ഷേത്രം, കൊളത്തൂർ]] *[[വിഷ്ണുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, ആഡൂർ]] *[[വിഷ്ണുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, കുറ്റിക്കോൽ]] <ref>http://www.malabardevaswom.kerala.gov.in/images/pdf/div_kasaragod.pdf</ref> *[[ആലക്കാട്ട് കളരിക്കൽ ക്ഷേത്രം]], കാംകോൽ *[[അലയൻകോട് മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]], ആലപ്പടംബ *[[അരംഗം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]], [[ആലക്കോട്]] *[[അരിമ്പ്ര സുബഹ്മണ്യസ്വാമി]], കയരാലം *[[ചാമക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], വെള്ളൂർ *[[ചേടിച്ചേരി ക്ഷേത്രം]], ഇരിക്കൂർ *[[ചെക്കിയാട്ടുകടവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം]], കായരാലം *[[ചേളേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോളച്ചേരി *[[ചെമ്പോത്തികോട്ടം Alias പുതിയേടത്തു ക്ഷേത്രം]], തളിപ്പറമ്പ *[[ചെങ്ങളായി വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]], ചെങ്കളായി *[[ചെന്നംകാവ് ക്ഷേത്രം]], കോറോം *[[ചുഴലി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], ചുഴലി *[[ചുഴലി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], നെടിയങ്ങ *[[ദേവിയോട്ട് ക്ഷേത്രം]], ആലപ്പടമ്പ *[[ധർമ്മികുളങ്ങര ക്ഷേത്രം]], മഴൂർ *[[ദുർഗാഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], തൃച്ചമ്പരം *[[ഈശാനമംഗലം ക്ഷേത്രം]], ചേളേരി *[[കടമ്പേരി ചുഴലി ക്ഷേത്രം]], മോറാഴ *[[കലീശ്വരം ശിവ ക്ഷേത്രം]], കാംകോൽ *[[കള്ളിയിൽ ക്ഷേത്രം]], കയരാലം *[[കണ്ടോത്തിടം സോമേശരി ക്ഷേത്രം]], കണ്ടംകാളി *[[കാഞ്ഞിരംകാട്ട് വൈദ്യനാഥ ക്ഷേത്രം]], കുട്ട്യേരി *[[കാംകോൽ ശിവ ക്ഷേത്രം]], കാംകോൽ *[[കണ്ണംകോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], ആലപ്പടമ്പ *[[കരിവെള്ളൂർ ശിവ ക്ഷേത്രം]], കരിവെള്ളൂർ *[[കീഴ്താലി ശിവ ക്ഷേത്രം]], അന്തൂർ *[[കോടേശ്വരം ക്ഷേത്രം]], തളിപ്പറമ്പ *[[കൊളങ്ങരത്ത് വേട്ടക്കൊരുമകൻ ക്ഷേത്രം]], കായലാരം *[[കോട്ടയത്ത് കിഴക്കേടത്ത് ക്ഷേത്രം]], കായലാരം *[[കോട്ടയത്ത് കിഴക്കേടത്ത് വയത്തുർനെയ്യമൃത് സംഘം]], മയ്യിൽ *[[കോട്ടൂർ ധരമ്മശാസ്ത ക്ഷേത്രം]], കരിവെള്ളൂർ *[[കൊയ്യം Vishnu Temple]], Chengalayi D *[[കുഞ്ഞിമതിലകം Temple]], Pattuvam D *[[കുന്നാര് Mookambika Temple,]] Ramanthali D *[[കുന്നത്തൂർപാടി Muthapan Temple]], Paisakkiri B *[[കുന്നത്ത് Baliyeri Vettakorumakan Temple]], Mayyil D *[[കുറുവന്തിട്ട Kazhakam Poomala Bhagavathy Temple]], Ramanthali D *[[കുറുവേലി Bhagavathy Temple]], Alapadambu D *[[കുറ്റ്യാട്ടൂർ siva Temple]], Kuttiattor C *[[കുഴിക്കിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], Pattuvam D *[[ലാവിൽ Siva Temple]], Kurumathoor D *[[മാടത്തുപടി Subrahmaniaswami Temple]], Payyannur D *[[മലപ്പട്ടം Temple]], Malappattam D *[[മാമണിക്കുന്ന് Mahadevi Temple, Irikkur Sp *[[മണിയൂർ Subrahmanyaswami Temple]], Maniy oor D *[[മാവിച്ചേരി Mahavishnu Temple]], Kuttiery D *[[മെച്ചിറ Melekulangra Temple]], Peringom D *[[മോറാഴ Siva Temple]], Morazha C *[[മുച്ചിലോട്ടുകാവ് Temple]], Koram D *[[മുച്ചിലോട്ടുകാവ്]], Karivalloor D *[[മുള്ളൂൽ Thrikkovil temple]], Pattuvam D *[[മൂത്താദി Appan SasthaTemple]], Korom D *[[മുതുകാട്ടുകാവ് Temple]], Eramam C *[[നാടേരി മടം ( Kuttiattor Temple)]], Kuttiattoor D *[[നടുവിൽ ചുഴലി Bhagavathi Temple]], Naduvil D *നമ്പിയ Thrikkovil Temple, Kokkinissery, Payyannur B *നനിയൂർ Bhagavathi Temple, Kolacheri D7 *നാരായൺകണ്ണൂർ Temple, Ramanthali D *നെല്ലിയോട് Bhagavathy Temple, Morazha D *നിടുവള്ളൂർ Someswari Temple, Chuzhali D *നുച്ചിയാട്ടുകാവ് temple, thaliparamba D *പടപ്പങ്ങട്ടു Someswari Temple, Koov ery C *പാടിക്കുട്ടി Bhagavathy Temple, Eruvassy D *പാലക്കുളങ്ങര DharmasasthaTemple, Thaliparamba B *പള്ളിത്തറ Adukunnukavu Temple, Korom D *പള്ളിത്തറ Vayathur Kaliyar Siva Temple, Korom D *പനങ്ങാട്ടൂർ Vettakkorumakan Temple, Kuttiery D *പനങ്ങാട്ടൂർ Vishnu Temple, Kuttiery D *പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം, ആന്തൂർ *പട്ടുവം ക്ഷേത്രം, Kayaralam D *പാവന്നൂർ Bhagavathy Temple, Kuttiattoor D *പയ്യാവൂർ Siva Temple, Payyavoor C *പെരളത്ത് Bhagavathy Temple, Peralam C *പെരിങ്ങോം Vettakkorumakan Temple, Peringom D *പെരിന്തണ്ണിയൂർ Subrahmanyaswami Temple, Korom D *പെരിന്തട്ട Vayathoor Kaliyar Temple, Peringom D *പെറൂൾ Siva Temple, Eramam D *പെറൂൾ Vettakkorumakan Temple, Eramam D *പെരുംബ ക്ഷേത്രം, Kurumathoor C *പെരുമുടിക്കാവ് ക്ഷേത്രം, Karivalloor D *പൂമാല ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, Korom D *പൂമംഗലം Someswari Temple, Panniyoor C *പുലിമ്പിടാവ് Chuzhali Bhagavathy Temple, Chengalayi D *പൂന്തുരുത്തി Muchilottukavu Temple, Payyannur D *പുത്തൂർ Pacheri Temple, Peralam D *പുതൂർ Siva Temple, Peralam D *രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം, Thalliparamba Sp8 *ശങ്കരനാരായണ ക്ഷേത്രം, Ramanthali C *സോമേശ്വരം ക്ഷേത്രം, Thaliparamba D *സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, Pariyaram D *സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, Payyannur A *തളാവിൽ Thrippannikunnu Temple, Thimiri D *തവരിയാട്Temple, Ramanthali D *തെരുവത്ത് Ashtamichal Bhagavathy Temple, Payyannur D *തിമിരി ശിവ ക്ഷേത്രം, Thimiri C *തിരുവണ്ണാപുരം ക്ഷേത്രം, Morazha D *തിരുവട്ടൂർ ശിവ ക്ഷേത്രം, Thiruvattoor D *തിരുവില്ല്യാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം, Ramanthali D *ത്രിച്ചംബരം Durga Bhagavathy Temple, Thruchambaram C *തൃച്ചംബരം Kizhakemadam, Thaliparambu D *തൃച്ചംബരം Srikrishna Temple, Thaliparamba D *Thrichambaram Thekkemadam Temple, Thaliparamba D *Thrikkapaleswaram Mayyil Neyyamruthu sangam, Mayyil D *Thrikkapaleswaram Temple, Mayyil D *Thrikkovil Temple, Kuttiery D *Thrippannikunnu Mahadeva Temple, Eramam *Vadakkedathu Someswari Temple, Kuttiery D *Vadassery Krishnamathilakam Temple, Kankol D *Vaneswaram Bhagavathy Temple, Morazha D *Vayathur Kaliyar Temple, Ulikkal B *Velam Mahaganapathy Temple, Mayyil A *Vellad Siva Temple, Vellad D *Vellattu Temple, Vellattu D *Vellavu Kavu Temple, Kuttiery D *Vellorachuzhali Bhagavathy Temple, Vellora D *Vettakkorumakan Temple, Anthoor D *Vettakkorumakan Temple, Kolachery D *Vettakkorumakan Temple, Kuttoo ==തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോഡിന്റെ കീഴിലുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക== <ref>{{Cite web |url=http://travancoredevaswomboard.org/category/temples/chrygp |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-07 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216023357/http://travancoredevaswomboard.org/category/temples/chrygp |url-status=dead }}</ref> *[[നേമം മേജർ വെള്ളായണി ദേവി ക്ഷേത്രം(മുടിപ്പുര)]] *[[മങ്കൊമ്പ് ദേവീ ക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കൊടിത്താനം ക്ഷേത്രം]] *[[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[പടനായർകുളങ്ങര മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[ചെട്ടികുളങ്ങര ക്ഷേത്രം]] *[[കണ്ടിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[മലയിൻകീഴ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[ആലുവ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] *[[ആലുവ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം]] *[[അഗസ്ത്യ‌കോട് ക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭക്ഷേത്രം]] *[[തിരുവല്ലം പരശുരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[തൃക്കരിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[പാളയം ഹനുമാൻക്ഷേത്രം]] *[[വൈക്കം ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം]] *[[വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *[[തൊടുപുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]] *പാറശ്ശാല ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം <ref>{{Cite web |url=http://travancoredevaswomboard.org/category/temples/vrkla-gp |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-07 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107170453/http://travancoredevaswomboard.org/category/temples/vrkla-gp |url-status=dead }}</ref> == കൊച്ചി ദേവസ്വം ബോർഡിനു കീഴിലുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ;അയ്യന്തോൾ ദേവസ്വം {| class="wikitable" |1 |Ayyanthole Devi Temple |Ayyanthole, Thrissur |- |2 |Thiruvanathu Sree Krishna Temple |Ayyanthole, Thrissur |- |3 |Thrikkumarakudam Subrahmanian Temple |Ayyanthole, Thrissur |- |4 |Manathitta Sri Krishna Temple |Ayyanthole, Thrissur |- |5 |Laloor Devi Temple |Aranattukara, Thrissur |- |6 |Ashtamangalam Mahadeva Temple |Aranattukara, Thrissur |} == കേരളത്തിലെ അതിപ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല *ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട *പമ്പാ ഗണപതി ക്ഷേത്രം *ആറ്റുകാൽ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം *ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം *കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംമ്പ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ *ഹേമാംബിക ദേവിക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് *ശ്രീപദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം *പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ *കൊട്ടിയൂർ ശിവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, കണ്ണൂർ *മുഴക്കുന്ന് മൃദംഗശൈലേശ്വരി ദേവിക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ *വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം *വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ *ചെട്ടികുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മാവേലിക്കര *ഓച്ചിറ പരബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രം *കുമാരനെല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *എരുമേലി ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *കാടാമ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം *[[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] മലപ്പുറം<ref>{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1442653&u=god-has-no-caste-supreme-court|title=God has no caste: Supreme Court|access-date=2026-01-25|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}</ref> *കോട്ടക്കൽ വിശ്വംഭര ക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം *തിരുമാന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം *തൃപ്പയാർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ *നെല്ലുവായ് ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ *മലയാലപ്പുഴ ദേവി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട *തേക്കടി മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി *വള്ളിയാംകാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം, പെരുവന്താനം, ഇടുക്കി *ഇടവെട്ടി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി *ചക്കുളത്തുകാവ് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ല *കാട്ടിൽ മേക്കത്തിൽ ശ്രീദേവി ക്ഷേത്രം, പൊന്മന, കൊല്ലം *ആലത്തിയൂർ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം, തിരൂർ, മലപ്പുറം *പാറമേക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ *തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ *ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ *മണ്ണാറശാല നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ *ആലുവ ശിവക്ഷേത്രം, എറണാകുളം ജില്ല *തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, വയനാട് *പനച്ചിക്കാട് ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *എറണാകുളം ശിവ ക്ഷേത്രം *തളി മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോഴിക്കോട് *നാവാമുകുന്ദ ക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം *അനന്തപുരം തടാക ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് ജില്ല *വടക്കൻ പറവൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം ജില്ല *മരുത്തോർവട്ടം ശ്രീ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ ജില്ല *തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം *ചെങ്ങന്നൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല *കൊട്ടാരക്കര മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം ജില്ല *പഴവങ്ങാടി മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം *ശ്രീവരാഹം ലക്ഷ്മി വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം *പാളയം ഒ.ടി.സി ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം *തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, ആലുവ *നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം *ലോകനാർക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, വടകര, കോഴിക്കോട് *ചേർത്തല കാർത്യായനി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ല *ആര്യങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം ജില്ല *കുളത്തൂപ്പുഴ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം ജില്ല *അച്ചൻകോവിൽ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം ജില്ല *പന്തളം ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട *ആറന്മുള പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട *പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല *ചടയമംഗലം ജടായു രാമ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം *തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ *വാഗമൺ മുരുകമല, ഇടുക്കി *മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി *ചെങ്കൽ മഹേശ്വരം ശിവക്ഷേത്രം, നെയ്യാറ്റിൻകര, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല *തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട്‌ *കൽപ്പാത്തി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട്‌ *ചെറുകുന്ന് അന്നപൂർണേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ *ശ്രീ ദത്ത ആഞ്ജനേയ ക്ഷേത്രം, ആലുവ ദേശം, എറണാകുളം *മധൂർ ശ്രീ അനന്തേശ്വര വിനായക ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് *മള്ളിയൂർ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *മമ്മിയൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ *തൃക്കാക്കര ശ്രീ വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രം,എറണാകുളം ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]] r7jmgzf6r3ug96tnqahprurwrknwhms ലഗ്രാഞ്ജ് 0 146783 4682748 3763200 2026-11-04T11:13:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682748 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Joseph Louis Lagrange}} {{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2011 മാർച്ച്}} {{Infobox_Scientist | name = ജോസഫ് ലൂയി ലഗ്രാഞ്ജ് | image = Langrange portrait.jpg | image_width = 200px | caption = Joseph-Louis (Giuseppe Lodovico),<br /> comte de Lagrange | birth_date = {{birth date|1736|1|25|df=y}} | birth_place = [[Turin]], [[Kingdom of Sardinia|Piedmont]] | death_date = {{death date and age|1813|4|10|1736|1|25|df=y}} | death_place = [[പാരീസ്]], [[ഫ്രാൻസ്]] | residence = [[Piedmont]]<br /> [[ഫ്രാൻസ്]]<br /> [[Prussia]] | nationality = [[Italy|ഇറ്റലി]]<br /> [[France|ഫ്രെഞ്ച്]] | field = [[ഗണിതശാസ്ത്രം]]<br /> [[Mathematical physics]] | work_institution = [[École Polytechnique]] | alma_mater = <!-- please insert --> | doctoral_advisor = [[Leonhard Euler]] | doctoral_students = [[Joseph Fourier]]<br /> [[Giovanni Antonio Amedeo Plana|Giovanni Plana]]<br /> [[Siméon Denis Poisson|Siméon Poisson]] | known_for = [[List of topics named after Joseph Louis Lagrange|See list]]<br /> [[Analytical mechanics]]<br /> [[Celestial mechanics]]<br /> [[Mathematical analysis]]<br /> [[Number theory]] | prizes = | religion = [[Roman Catholic]] | footnotes = Note he did not have a doctoral advisor but [[academic genealogy]] authorities link his intellectual heritage to [[Leonhard Euler]], who played the equivalent role. }} ഗണിത, ജ്യോതിശാസ്ത്ര രംഗങ്ങളിൽ സുപ്രധാനപങ്ക് വഹിച്ച ഒരു [[ഇറ്റലി|ഇറ്റാലിയൻ]] ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു '''ജോസഫ് ലൂയി ലഗ്രാഞ്ജ്''' (ജീവിതകാലം: 25 ജനുവരി 1736 – 10 ഏപ്രിൽ 1813). ജനനം ഇറ്റലിയിലായിരുന്നെങ്കിലും [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലാണു]] അദ്ദേഹം കൂടുതൽ കാലം പ്രവർത്തിച്ചത്. [[സംഖ്യാസിദ്ധാന്തം]], ക്ലാസ്സിക്കൽ സെലസ്റ്റിയൽ മെക്കാനിക്സ് എന്നീ മേഖലകളിലാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനസംഭാവനകൾ. == അവലംബം == * ''Columbia Encyclopedia'', 6th ed., 2005, "[http://www.encyclopedia.com/html/L/Lagrange.asp Lagrange, Joseph Louis.]" * [[W. W. Rouse Ball]], 1908, "[https://web.archive.org/web/20171201222512/https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html Joseph Louis Lagrange (1736 - 1813),]" ''[[Rouse History of Mathematics|A Short Account of the History of Mathematics]]'', 4th ed. * Chanson, Hubert, 2007, "[http://espace.library.uq.edu.au/eserv.php?pid=UQ:119883&dsID=hb07_5.pdf Velocity Potential in Real Fluid Flows: Joseph-Louis Lagrange's Contribution,]" ''La Houille Blanche'' 5: 127-31. * Fraser, Craig G., 2005, "Théorie des fonctions analytiques" in [[Ivor Grattan-Guinness|Grattan-Guinness, I.]], ed., ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 258-76. * Lagrange, Joseph-Louis. (1811). ''Mecanique Analytique''. Courcier (reissued by [[Cambridge University Press]], 2009; ISBN 978-1-108-00174-8) * Lagrange, J.L. (1781) "Mémoire sur la Théorie du Mouvement des Fluides"(Memoir on the Theory of Fluid Motion) in Serret, J.A., ed., 1867. ''Oeuvres de Lagrange, Vol. 4''. Paris" Gauthier-Villars: 695-748. * Pulte, Helmut, 2005, "Méchanique Analytique" in Grattan-Guinness, I., ed., ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 208-24. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commonscat|Joseph-Louis Lagrange}} * {{MacTutor Biography|id=Lagrange}} * {{ScienceWorldBiography | urlname=Lagrange | title=Lagrange, Joseph (1736-1813)}} * [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/L/Lagrange.html Lagrange, Joseph Louis de: The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy and Space Flight] * [http://about-physicists.org/lagrange.html The Founders of Classical Mechanics: Joseph Louis Lagrange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613024154/http://about-physicists.org/lagrange.html |date=2006-06-13 }} * [http://map.gsfc.nasa.gov/m_mm/ob_techorbit1.html The Lagrange Points] * [http://map.gsfc.nasa.gov/media/ContentMedia/lagrange.pdf Derivation of Lagrange's result] * Lagrange's works (in French) [http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN308899466 Oeuvres de Lagrange, edited by Joseph Alfred Serret, Paris 1867, digitized by Göttinger Digitalisierungszentrum] (Mécanique analytique is in volumes 11 and 12.) * [http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&ie=UTF8&msa=0&msid=103015796427039682952.00046ac5940f4335f749d&ll=48.851435,2.34785&spn=0.003615,0.007778&z=17 Rue Lagrange], Paris [[വർഗ്ഗം:1736-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1813-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 10-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ]] tli5kv8n3rk8e1l57lrc8uc7wlgu9e5 സ്ത്രീ ഇസ്ലാമിൽ 0 152865 4682592 4619452 2026-11-03T22:51:31Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682592 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Women_in_Islam}} മുസ്‌ലിം ലോകത്ത് വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ മുസ്‌ലിം സ്ത്രീയുടെ ({{Lang-ar|مسلمات}} മുസ്‌ലിമാത്, ഏകവചനം مسلمة ''മുസ്‌ലിമ'') അനുഭവങ്ങൾ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു<ref name="Siraj 2011">{{cite journal |last=Siraj |first=Asifa |date=October 2011 |title=Meanings of modesty and the hijab amongst Muslim women in Glasgow, Scotland |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/0966369X.2011.617907 |url-status=live |format=PDF |journal=[[Gender, Place & Culture|Gender, Place & Culture: A Journal of Feminist Geography]] |publisher=[[Taylor & Francis]] |volume=18 |issue=6 |pages=716–731 |doi=10.1080/0966369X.2011.617907 |issn=1360-0524 |s2cid=144326780 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115080949/https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/0966369X.2011.617907 |archive-date=January 15, 2022 |access-date=January 15, 2022}}</ref><ref name=bodman>{{cite book|title=Women in Muslim Societies: Diversity Within Unity|editor=Herbert L. Bodman |editor2=Nayereh Esfahlani Tohidi|url=https://books.google.com/books?id=PFzdA2Hini4C&pg=PA2|pages=2–3|publisher=Lynne Rienner Publishers|year=1998|isbn=978-1-55587-578-7 }}</ref>. അതേസമയം ഇസ്‌ലാമിനോട് അവർ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന അനുസരണവും അനുധാവനവും സാംസ്കാരിക പ്രാദേശിക വൈവിധ്യങ്ങളെ അതിജയിക്കുന്ന ഒരു ഏകതാനത രൂപീകരിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു<ref name="Siraj 2011"/><ref name=bodman /><ref>{{Cite book|last1=Ibrahim|first1=I. A.|url=https://books.google.com/books?id=MgbVSWaX8KEC|title=A Brief Illustrated Guide to Understanding Islam|last2=Abu-Harb|first2=Ibrahim Ali Ibrahim|date=1997|publisher=Darussalam|isbn=978-9960-34-011-1|language=en}}</ref>. ഖുർആനിൽ നിരവധി സ്ത്രീകൾ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ക്രൈസ്തവ-ഇസ്‌ലാമിക പ്രമാണങ്ങൾ ഒരുപോലെ ബഹുമാനിക്കുന്ന [[മറിയം ഇസ്ലാമിക വീക്ഷണത്തിൽ|മറിയം]] ആണ് ഖുർആനിൽ പേര് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടതായി കാണുന്നത്. അവരുടെ പേരിൽ ഒരു അധ്യായം ഖുർആനിൽ ഉണ്ട്<ref>{{cite web|title=Surah Maryam|url=https://alqurankarim.net/surah-maryam|access-date=2022-02-10|website=alqurankarim.net}}</ref>. ലോകത്തെ സ്ത്രീകളിൽ ഉന്നതയായി മർയമിനെ വാഴ്ത്തുന്ന ഖുർആൻ, ജിബ്‌രീൽ മാലാഖ വഴി അവർക്ക് ദൈവിക സന്ദേശം നൽകപ്പെട്ടതായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്<ref>Qur'an 3:42; cf. trans. Arberry and Pickthall; Stowasser, Barbara Freyer, "Mary", in: ''Encyclopaedia of the Qurʾān'', General Editor: Jane Dammen McAuliffe, Georgetown University, Washington DC.</ref><ref name="miniature">''[http://www.microsofttranslator.com/bv.aspx?from=&to=en&a=http%3A%2F%2Fwww.eslam.de%2Fbegriffe%2Fm%2Fmaria.htm Enzyklopadie des Islam]'' English translation of German article about "Maria" at eslam.de</ref><ref name="ReferenceB">Stowasser, Barbara Freyer, "Mary", in: ''Encyclopaedia of the Qurʾān'', General Editor: Jane Dammen McAuliffe, Georgetown University, Washington DC.</ref>. ഖുർആൻ, ഹദീഥ്, കർമ്മശാസ്ത്രസരണികൾ എന്നിവയെല്ലാം മുസ്‌ലിം സ്ത്രീയുടെ അധികാരങ്ങളും അവകാശങ്ങളും കടമകളും നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ പങ്കുവഹിക്കുന്നു.<ref name="Bouhdiba 2008">{{Cite book|title=Sexuality in Islam|last=Bouhdiba|first=Abdelwahab|publisher=[[Routledge]]|year=2008|isbn=9780415439152|edition=1st|location=London and New York City|pages=19–30|chapter=The eternal and Islamic feminine|author-link=Abdelwahab Bouhdiba|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sIRsgQ5639oC&pg=PA19}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Concise Encyclopaedia of Islam|url=https://archive.org/details/conciseencyclopd0000glas_w4p7|last=Glassé|first=Cyril|publisher=Stacey International|year=1989|location=London, England|pages=[https://archive.org/details/conciseencyclopd0000glas_w4p7/page/141 141]–143}}</ref><ref name="Glassé 1989 182">{{Cite book|title=The Concise Encyclopaedia of Islam|url=https://archive.org/details/conciseencyclopd0000glas_w4p7|last=Glassé|first=Cyril|publisher=Stacey International|year=1989|location=London, England|page=[https://archive.org/details/conciseencyclopd0000glas_w4p7/page/182 182]}}</ref> ഇജ്തിഹാദ്, ഫത്‌വകൾ എന്നിവയും ഇതിലെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളാണ്<ref>{{Cite book|title=The Concise Encyclopaedia of Islam|url=https://archive.org/details/conciseencyclopd0000glas_w4p7|last=Glassé|first=Cyril|publisher=Stacey International|year=1989|location=London, England|page=[https://archive.org/details/conciseencyclopd0000glas_w4p7/page/325 325]}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity|last=Nasr|first=Seyyed Hossein|publisher=HarperOne|year=2004|isbn=978-0-06-073064-2|location=New York|pages=121–122}}</ref>. പ്രാദേശികവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വാധീനങ്ങളും ഇവയെ കുറേയൊക്കെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഭരണകൂടനിയമങ്ങൾ കൂടി ഇതിൽ പങ്കുവഹിക്കുന്നു<ref>{{Cite web|url=http://www.csmonitor.com/2005/0427/p04s01-woeu.html|title=In Turkey, Muslim women gain expanded religious authority|access-date=June 10, 2015|last=Schleifer|first=Yigal|date=April 27, 2005|website=The Christian Science Monitor}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Tao of Islam: A Sourcebook on Gender Relationships in Islamic Thought|url=https://archive.org/details/taoofislamsource0000mura|last=Murata|first=Sachiko|publisher=State University of New York Press|year=1992|isbn=978-0-7914-0914-5|location=Albany|pages=[https://archive.org/details/taoofislamsource0000mura/page/188 188]–202}}</ref>. മുസ്‌ലിംകൾക്കിടയിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളോടുള്ള നിലപാടുകളിലും വലിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു<ref>{{Cite book|title=The Muslim 500: The World's 500 Most Influential Muslims, 2016|last=Schleifer|first=Prof S Abdallah|publisher=The Royal Islamic Strategic Studies Centre|year=2015|isbn=978-1-4679-9976-2|location=Amman|pages=28–30}}</ref><ref>{{Cite book|title=Terror's Source: The Ideology of Wahhabi-Salafism and its Consequences|last=Oliveti|first=Vicenzo|publisher=Amadeus Books|year=2002|isbn=978-0-9543729-0-3|location=Birmingham, United Kingdom|pages=34–35}}</ref>. ==അടിസ്ഥാനങ്ങൾ== ഖുർആൻ, ഹദീഥ് എന്നീ പ്രാഥമിക ഉറവിടങ്ങളാണ് സ്ത്രീകളോടുള്ള ഇസ്‌ലാമിക നിലപാടുകളുടെ അടിസ്ഥാനം. ഇജ്‌മാഅ്, ഖിയാസ്, ഇജ്‌തിഹാദ് എന്നീ പ്രക്രിയകളുടെ കൂടി അടിസ്ഥാനങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ട കർമ്മശാസ്ത്രസരണികളും പ്രാഥമിക ഉറവിടങ്ങൾക്ക് ശേഷം പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു<ref name="Motahhari, 1983">Motahhari, Morteza (1983). Jurisprudence and Its Principles, translator:Salman Tawhidi, {{ISBN|0-940368-28-5}}.</ref> <ref name="Kamali, Mohammad Hashim 1991">Kamali, Mohammad Hashim. Principles of Islamic Jurisprudence, Cambridge: Islamic Text Society, 1991. {{ISBN|0-946621-24-1}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.usc.edu/dept/MSA/law/shariahintroduction.html|title=Shari'ah and Fiqh|website=USC-MSA Compendium of Muslim Texts|publisher=University of Southern California|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918043205/http://www.usc.edu/dept/MSA/law/shariahintroduction.html|archive-date=September 18, 2008}}</ref>. ===ഖുർആനിൽ=== [[പ്രമാണം:Qur'an_manuscript_Surat_al-Nisa'._(1).tif|കണ്ണി=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Qur%27an_manuscript_Surat_al-Nisa%27._%281%29.tif/lossy-page1-220px-Qur%27an_manuscript_Surat_al-Nisa%27._%281%29.tif.jpg|ലഘുചിത്രം|[[നിസാഅ്|സൂറത്തുന്നിസാഅിന്റെ]] ഒരു ഭാഗം{{Spaced en dash}}'സ്ത്രീകൾ' എന്നാണ് ഈ അധ്യായനാമത്തിന്റെ അർത്ഥം. ഒരൊറ്റ ആത്മാവിൽനിന്ന് നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും അതേ ആത്മാവിൽനിന്നുതന്നെ അതിന്റെ ഇണയെയും സൃഷ്ടിക്കുകയും അവ രണ്ടിൽനിന്നുമായി പെരുത്തു സ്ത്രീപുരുഷന്മാരെ ലോകത്തു പരത്തുകയും ചെയ്തവനത്രെ അവൻ (4:1, <ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/004-qmt.php|title=Translations of the Qur'an, Surah 4: AN-NISA (WOMEN)|date=May 1, 2015|website=e=Center for Muslim-Jewish Engagement|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501064500/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/004-qmt.php|archive-date=May 1, 2015}}</ref> 39:6 <ref>{{Cite web|url=http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/039-qmt.php|title=Translations of the Qur'an, Surah 39: AZ-ZUMAR (THE TROOPS, THRONGS)|access-date=July 4, 2016|website=Center for Muslim-Jewish Engagement|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820051800/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/039-qmt.php|archive-date=August 20, 2016}}</ref> <ref name="Jawad 1998 85–86">{{Cite book|title=The Rights of Women in Islam: An Authentic Approach|url=https://archive.org/details/rightsofwomenini0000jawa|last=Jawad|first=Haifaa|publisher=Palgrave Macmillan|year=1998|isbn=978-0-333-73458-2|location=London, England|pages=[https://archive.org/details/rightsofwomenini0000jawa/page/84 85]–86}}</ref>)]]സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാരും ദൈവത്തിന് മുൻപിൽ തുല്ല്യരാണ് എന്നതാണ് ഖുർആനിന്റെ പ്രഖ്യാപനം. സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും ഖുർആനിൽ നൽകപ്പെട്ട പൊതു നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഒരേപോലെ ബാധകമാണ്<ref>Stowasser, B. F. (1994). Women in the Qur'an, Traditions, and Interpretation. Oxford University Press</ref>. സൽക്കർമ്മങ്ങൾക്ക് ഒരേ പ്രതിഫലവും ഖുർആൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു<ref>{{Cite book|title=The Oxford Handbook of Qur'anic Studies|last=Asma Afsaruddin|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2020|editor-last=Mustafa Shah and Muhammad Abdel Haleem|page=527|chapter=Women and the Qur'an|quote=this Qur'anic verse took an unequivocal position: women and men have equal moral and spiritual agency in their quest for the good and righteous life in this world for which they reap identical rewards in the afterlife.}}</ref>.  <blockquote>"സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിൽ അവർ നിന്നോട് വിധി തേടുന്നു.പറയുന്നു:അവരുടെ കാര്യത്തിൽ അല്ലാഹു നിങ്ങൾക്കു വിധിനൽകുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട അവകാശം നിങ്ങൾ നൽകാതിരിക്കുകയും, എന്നാൽ നിങ്ങൾ വിവാഹം കഴിക്കാൻ മോഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അനാഥ സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിലും,ബലഹീനരായ കുട്ടികളുടെ കാര്യത്തിലും ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് വായിച്ചുകേൾപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്(നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുക). അനാഥകളോട് നിങ്ങൾ നീതിയോടെ വർത്തിക്കണമെന്ന കല്പനയും(ശ്രദ്ധിക്കുക). നിങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഏതൊരു നല്ല കാര്യവും അല്ലാഹു (പൂർണമായി)അറിയുന്നവനാകുന്നു." (സൂറ 4:127) സ്ത്രീയും പുരുഷനും ഒരേ സ്രോതസ്സിൽനിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് ഖുർആൻ ഉണർത്തുന്നു: 'ഒരൊറ്റ ശരീരത്തിൽനിന്ന് നിങ്ങളെ നാം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു; അതേ ശരീരത്തിൽനിന്ന് തന്നെ അതിന്റെ ഇണയെയും പടച്ചു. അവരണ്ടിൽനിന്നുമായി പെരുത്ത് സ്ത്രീ പുരുഷന്മാരെ ലോകത്ത് അവൻ പരത്തുകയും ചെയ്തു' <ref>വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 4:1</ref> 'പുരുഷനാവട്ടെ, സ്ത്രീയാവട്ടെ-സൽക്കർമം അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് ആരാണെങ്കിലും ശരി അവർ സത്യവിശ്വാസികളാണെങ്കിൽ അങ്ങനെയുള്ളവരാകുന്നു സ്വർഗാവകാശികൾ'<ref> വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 4:124</ref> . അല്ലാഹു പറയുന്നു: 'സ്ത്രീയാവട്ടെ, പുരുഷനാവട്ടെ നിങ്ങളിൽ ആരുടെയും കർമത്തെ ഞാൻ നിഷ്ഫലമാക്കുകയില്ല,നിങ്ങളെല്ലാവരും ഒരേ വർഗത്തിൽ പെട്ടവരാണല്ലോ' '<ref> വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 3:195 </ref> . ശാരീരികവും മാനസികവുമായ വിഷയങ്ങളിൽ പുരുഷനും സ്ത്രീയും വ്യത്യസ്തത പുലർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും ദൈവിക സന്നിധിയിൽ സ്ത്രീയും പുരുഷനും സമന്മാരാണെന്ന് ഖുർആൻ പറയുന്നു."നിങ്ങളുടെ ഭാര്യമാർ നിങ്ങളുടെ കൃഷിയിടമാകുന്നു.അതിനാൽ നിങ്ങൾ ഇച്ഛിക്കും വിധം നിങ്ങൾക്ക് നിങ്ങളുടെ കൃഷിയിടത്തിൽ ചെല്ലാവുന്നതാണ്.നിങ്ങളുടെ നന്മക്കു വേണ്ടത് നിങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി ചെയ്തു വെക്കേണ്ടതുമാണ്.നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവെ സൂക്ഷിക്കുകയും അവനുമായി നിങ്ങൾ കണ്ടുമുട്ടേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കുകയും ചെയ്യുക.സത്യവിശ്വാസികൾക്ക് നീ സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുക.(സൂറ 2:223) :" സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ വിവാഹമൂല്യങ്ങൾ മനഃസംതൃപ്തിയോടു കൂടി നിങ്ങൾ നൽകുക.ഇനി അതിൽനിന്ന് വല്ലതും സന്മനസ്സോടെ അവർ വിട്ടുതരുന്നപക്ഷം നിങ്ങളത് സന്തോഷപൂർവം സുഖമായി ഭക്ഷിച്ചുകൊള്ളുക" സൂറ 4:4):"സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിൽ അവർ നിന്നോട് വിധി തേടുന്നു.പറയുക:അവരുടെ കാര്യത്തിൽ അല്ലാഹു നിങ്ങൾക്കു വിധിനൽകുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട അവകാശം നിങ്ങൾ നൽകാതിരിക്കുകയും, എന്നാൽ നിങ്ങൾ വിവാഹം കഴിക്കാൻ മോഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അനാധസ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിലും,ബലഹീനരായ കുട്ടികളുടെ കാര്യത്തിലും ഈ ഗ്രന്ധത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് വായിച്ചുകേൾപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്(നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുക). അനാധകളോട് നിങ്ങൾ നീതിയോട് വർത്തിക്കണമെന്ന കല്പനയും(ശ്രദ്ധിക്കുക). നിങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഏതൊരു നല്ല കാര്യവും അല്ലാഹു (പൂർണമായി)അറിയുന്നവനാകുന്നു." (സൂറ 4:127)</blockquote> :"പുരുഷന്മാർ സ്ത്രീകളുടെമേൽ നിയന്ത്രണാധികാരമുള്ളവരാകുന്നു.മനുഷ്യരിൽ ഒരുവിഭാഗത്തിനു മറുവിഭാഗത്തേക്കാൾ അല്ലാഹു കൂടുതൽ കഴിവ് നൽകിയതു കൊണ്ടും,(പുരുഷന്മാർ) അവരുടെ ധനം ചെലവഴിച്ചത് കൊണ്ടുമാണത്.അതിനാൽ നല്ലവരായ സ്ത്രീകൾ അനുസരണശീലമുള്ളവരും, അല്ലാഹു സംരക്ഷിച്ച പ്രകാരം (പുരുഷന്മാരുടെ) അഭാവത്തിൽ (സംരക്ഷിക്കേണ്ടതെല്ലാം)സംരക്ഷിക്കുന്നവരുമാണു.എന്നാൽ അനുസരണക്കേട് കാണിക്കുമെന്ന് നിങ്ങൾ ആശങ്കിക്കുന്ന സ്ത്രീകളെ നിങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുക.കിടപ്പറകളിൽ അവരുമായി അകന്നു നിൽക്കുക.അവരെ അടിക്കുകയും ചെയ്തുകൊള്ളുക.എന്നിട്ടവർ നിങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്ന പക്ഷം പിന്നെ നിങ്ങൾ അവർക്കെതിരിൽ ഒരു മാർഗ്ഗവും തേടരുത്.തീർചയായും അല്ലാഹു ഉന്നതനും മഹാനുമാകുന്നു." (സൂറ 4:34) :"സത്യവിശ്വാസികളോട് അവരുടെ ദ്റുഷ്ടികൾ താഴ്ത്തുവാനും, അവരുടെ ഗുഹ്യാവയവങ്ങൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുവാനും, അവരുടെ ഭംഗിയിൽനിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായതൊഴിച്ച് മറ്റൊന്നുംവെളിപ്പെടുത്താതിരിക്കുവാനും നീ പറയുക.അവരുടെ മക്കനകൾ കുപ്പായമാറുകൾക്ക് മീതെ അവർ താഴ്ത്തിയിട്ടുകൊള്ളട്ടെ. അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ,പിതാക്കൾ,ഭർത്രുപിതാക്കൾ,പുത്രന്മാർ,ഭർത്രുപുത്രന്മാർ,സഹോദരന്മാർ,സഹോദരപുത്രന്മാർ,സഹോദരീപുത്രന്മാർ,മുസ്ലീംകളിൽ നിന്നുള്ള സ്ത്രീകൾ, അവരുടെ വലം കൈകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയവർ(അടിമകൾ)ലൈംഗികാസക്തി ഉള്ളവരല്ലാത്ത പുരുർഷന്മാരായ പരിചാകർ,സ്ത്രീകളുടെ രഹസ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയിട്ടില്ലാത്ത കുട്ടികൾ എന്നിവരൊഴിച്ച് മറ്റാർക്കും തങ്ങളുടെ ഭംഗി അവർ വെളിപ്പെടുത്തരുത്.തങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കുന്ന തങ്ങളുടെ അലങ്കാരം അറിയപ്പെടുവാൻ വേണ്ടി അവർ കാലിട്ടടിക്കുകയും ചെയ്യരുത്. (സൂറ: 24:31) == പ്രവാചക മൊഴികളിൽ == സ്ത്രീകളെ അങ്ങേയറ്റം ആദരിക്കാനും മാതാവെന്ന നിലയിലും ഇണയെന്ന നിലക്കും സഹോദരിഎന്ന നിലക്കും പുത്രിഎന്ന നിലക്കുമെല്ലാം ആ പരിഗണന വകവെച്ചു കൊടുക്കാനും പ്രവാചകൻ(സ) കല്പ്പിക്കുന്നു. ഉമർ(റ) പറയുന്നു: 'ഞങ്ങൾ ജാഹിലിയ്യാ കാലത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് ഒരു വിലയും കൽപിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇസ്ലാം സമാഗതമാവുകയും അല്ലാഹു അവരെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോഴാണ് അവർക്കും അവകാശമുണ്ടെന്ന് ബോധ്യമായത്'.<ref>ബുഖാരി, മുസ്ലിം</ref> === ഭാര്യ === 'ഭൗതിക ലോകത്തെ ഏറ്റവും നല്ല വിഭവമാണ് സദ്വൃത്തയായ സ്ത്രീ. നീ അവളെ നോക്കിയാൽ നിന്നെ അവൾ സന്തോഷിപ്പിക്കും; നിന്റെ അഭാവത്തിൽ നിന്റെയെല്ലാം അവൾ സംരക്ഷിക്കും' <ref>മുസ്ലിം, ഇബ്നുമാജ</ref> ഇബ്നു അബ്ബാസി(റ)ൽ നിന്ന്: പ്രവാചകൻ(സ) പറഞ്ഞു: 'നാലു കാര്യങ്ങൾ നേടിയവന് ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ഉത്തമമായത് ലഭിച്ചു - അല്ലാഹുവെ വാഴ്ത്തുന്ന നാവ്, നന്ദിയുള്ള മനസ്സ്, പ്രയാസങ്ങൾ സഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശരീരം, തന്റെ ശരീരത്തിലും ഭർത്താവിന്റെ ധനത്തിലും തിന്മ ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഭാര്യ' <ref>ത്വബ്രി</ref>. പ്രവാചകൻ(സ) പറഞ്ഞു: സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരുടെ കൂടപ്പിറപ്പുകളാണ്' <ref>അബൂദാവൂദ്</ref> === മാതാവ് === നബി(സ)യോട് ഒരാൾ ചോദിച്ചു: 'അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, ഞാൻ നല്ലനിലയിൽ സഹവസിക്കാൻ ഏറ്റവും അർഹൻ ആരാണ്? അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മാതാവ്' അയാൾ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'പിന്നെ ആരാണ്?' നബി(സ) പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മാതാവ്.' വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'പിന്നെ ആരാണ്?' 'നിന്റെ മാതാവ്.' അയാൾ പിന്നെയും ചോദിച്ചു: 'ശേഷം ആരാണ്?' അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ പിതാവ്' <ref>ബുഖാരി</ref> 'മാതാവിന്റെ കാൽക്കീഴിലാണ് സ്വർഗം' എന്ന പ്രവാചക വചനം പ്രസിദ്ധമാണ്. === മകൾ === പ്രവാചകൻ(സ) പറഞ്ഞു: 'ഏതൊരുവന് ഒരു പുത്രിയുണ്ടാവുകയും എന്നിട്ട് അവളെ നന്നായി പഠിപ്പിക്കുകയും സംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തുവോ അതുകാരണം പരലോകത്ത് അവന് സ്വർഗം ലഭിക്കുന്നതാണ്.' 'ഒരാൾക്ക് ഒരു പെൺകുട്ടിയുണ്ടായി. അവളെ അയാൾ കുഴിച്ചുമൂടിയില്ല. അപമാനിച്ചില്ല. ആൺകുട്ടികൾക്ക് അവളേക്കാൾ പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകിയില്ല. എങ്കിൽ അയാളെ അല്ലാഹു സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നതാണ്' (സുനനു അബി ദാവൂദ് ) == ജനിക്കാനുള്ള അവകാശം == പെൺഭൂണഹത്യ<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/7123753.stm</ref> വർദ്ദിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇക്കാലത്ത് ഇക്കാര്യം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധേയമാണ്. സ്ത്രീകൾക്ക് ജീവിക്കാൻ പോലും അവസരം നിഷേധിച്ചിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദിന്റെ ആഗമനം. അജ്ഞാന കാലത്തെ അറബികൾ പെൺകുട്ടികളെ അപമാനത്തോടെ കണ്ടിരുന്നതായും ജീവനോടെ കുഴിച്ചു മൂടിയിരുന്നതായും ഖുർആൻ പറയുന്നു. 'അവരിലൊരാൾക്ക് ഒരു പെൺകുട്ടി ജനിച്ചതായി സന്തോഷവാർത്ത ലഭിച്ചാൽ കഠിനദുഃഖം കടിച്ചിറക്കിക്കൊണ്ട് അവന്റെ മുഖം കറുത്തിരുണ്ടുപോവുന്നു. അവൻ ആളുകളിൽനിന്ന് മാറി നടക്കുന്നു; ഈ സന്തോഷവാർത്ത ലഭിച്ചതിന് ശേഷം ആരെയും കാണാതിരിക്കാൻ വേണ്ടി. അപമാനം സഹിച്ചുകൊണ്ട് പുത്രിയെ വളർത്തണോ അതോ ജീവനോടെ കുഴിച്ചു മൂടണോ എന്നവൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു' <ref>വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 16:58,59</ref>. ഇത്തരമൊരു ഘട്ടത്തിൽ പെൺകുട്ടികളെ കുഴിച്ചുമൂടുന്ന ദുരാചാരം ഇല്ലാതാക്കുകയും ഈ കൊടും ക്രൂരതക്ക് പാരത്രിക ലോകത്ത് ഉത്തരം ബോധിപ്പിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് ഉണർത്തുകയും ചെയ്തു: 'ജീവനോടെ കുഴിച്ചു മൂടപ്പെട്ട പെൺകുഞ്ഞിനോട് ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ; അവൾ എന്ത് തെറ്റിന്റെ പേരിലാണ് വധിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന്!'<ref>വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 81:8,9</ref> .പെൺകുട്ടികൾ ജനിക്കുന്നത് ദൈവാനുഗ്രഹമായി പഠിപ്പിക്കുകയും സ്വർഗ പ്രവേശനത്തിന് കാരണമാവുന്ന അനുഗ്രഹമാണെന്ന് പ്രവാചകൻ(സ) ഉണർത്തുകയുെ ചെയ്തു. 'ഒരാൾക്ക് രണ്ടു പെൺമക്കളുണ്ടാവുകയും അവരെ അയാൾ നന്നായി പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്താൽ അവർ മൂലം അയാൾ സ്വർഗ പ്രവേശനത്തിന് അർഹനായിത്തീരും'<ref>സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി</ref> == സാമ്പത്തികാവകാശം == 'പുരുഷന്മാർ സമ്പാദിച്ചതെന്തോ അതിനനുസരിച്ച് അവർക്ക് വിഹിതമുണ്ട്. സ്ത്രീകൾ സമ്പാദിച്ചതെന്തോ അതിനനുസരിച്ച് അവർക്കും വിഹിതമുണ്ട്'<ref>വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 4:32</ref>. ഇബ്നു ഹസം(റ) പറയുന്നു: 'വീടും സ്ഥലവും ഉടമപ്പെടുത്താനും കച്ചവടം ചെയ്യാനും വിവാഹമൂല്യം ദാനം ചെയ്യാനുമൊക്കെ സ്ത്രീക്ക് അധികാരമുണ്ട്. പിതാവിനോ ഭർത്താവിനോ അതിനെ എതിർക്കാൻ അവകാശമില്ല'<ref>മഹല്ലി: 9/507</ref> == വൈവാഹികരംഗത്തെ അവകാശം == ഇണയെ തീരുമാനിക്കാനുള്ള അവകാശം ഇസ്ലാം സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്നു. അവരുടെ സമ്മതമില്ലാതെ നടത്തപ്പെടുന്ന വിവാഹങ്ങൾ റദ്ദാക്കാനുള്ള അവകാശവും അനുവദിച്ചു നൽകുന്നു. പ്രവാചകൻ(സ) പറഞ്ഞു: 'മകളുടെ മാരനെ തീരുമാനിക്കാൻ രക്ഷിതാവിന് അധികാരമില്ല'<ref>അബൂദാവൂദ്, നസാഈ</ref>. അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു ബുറൈദ(റ)യിൽനിന്ന് നിവേദനം: ഒരു യുവതി നബി(സ)യുടെ അടുക്കൽ വന്ന് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ പിതാവ് സ്വന്തം സഹോദര പുത്രനെക്കൊണ്ട്, എന്നിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പോരായ്മ പരിഹരിക്കാനായി, എന്റെ അനുമതി കൂടാതെ, എന്നെ വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തിരിക്കുന്നു' ഇതുകേട്ട പ്രവാചകൻ(സ) കാര്യം തീരുമാനിക്കാനുള്ള അവകാശം അവൾക്കു നൽകി. അപ്പോൾ ആ സ്ത്രീ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ പിതാവിന്റെ പ്രവൃത്തി ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്തത് ഇക്കാര്യത്തിൽ പിതാക്കൾക്ക് യാതൊരു അധികാരവുമില്ലെന്ന് സ്ത്രീകളെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്' <ref>ഇബ്നുമാജ</ref> == അനന്തരാവകാശം == 'മാതാപിതാക്കളും അടുത്ത ബന്ധുക്കളും വിട്ടുപോയ സ്വത്തിൽ പുരുഷന്മാർക്ക് വിഹിതമുണ്ട്. മാതാപിതാക്കളും അടുത്ത ബന്ധുക്കളും വിട്ടുപോയ സ്വത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്കും വിഹിതമുണ്ട്' <ref>വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 4:7</ref> ==മുസ് ലിം സ്ത്രീകളും യാത്രയും== സ്ത്രീകളുടെ യാത്ര സംബന്ധിച്ചും ഇസ്ലാം നിയമങ്ങൾ അനുശാസിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://islamonweb.net/ml/25-October-2019-2349|title=മുസ്‌ലിം സ്ത്രീയുടെ യാത്ര|access-date=2025-02-25|last=Codingest|date=2019-10-25|language=en}}</ref> ഭർത്താവിന്റെ സമ്മതം കൂടാതെ സ്ത്രീക്ക് സ്വന്തമായി യാത്ര പാടില്ലെന്ന് നിയമം വ്യക്തമാക്കുന്നു.ഇബ്നു അബ്ബാസ്(റ)വിൽ നിന്ന് നിവേദനം: നിശ്ചയം നബി(സ)പറയുന്നത് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹ്റമ് (ഭർത്താവോ വിവാഹം നിഷിദ്ധമായിട്ടുള്ള അടുത്ത ബന്ധുവോ) കൂടെയില്ലാതെ സ്ത്രീയുടെ കൂടെ ഒരു പുരുഷനും ഒരുമിക്കാൻ പാടില്ല, മഹ്റമിൻ്റെ കൂടെ അല്ലാതെ അവൾ യാത്രചെയ്യാനും പാടില്ല. അപ്പോൾ ഒരാൾ ചോദിച്ചു: അല്ലാഹു വിൻ്റെ പ്രവാചകരേ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കാമെന്ന് തീരുമാനിക്കുകയും എന്റെ ഭാര്യ ഹജ്ജിന് പുറപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടല്ലോ. അപ്പോൾ അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: "എങ്കിൽ നീ അവളുടെ കൂടെ പോയി ഹജ്ജ് നിർവ്വഹിക്കുക" (മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി). ഈ ഒരൊറ്റ നിവേദനത്തിൽ നിന്നും പ്രവാചകൻ, സ്ത്രീ ഒറ്റക്ക് പോകുന്നതിനെ തടഞ്ഞു എന്നത് മനസ്സിലാകാം. <ref>{{Cite web|url=https://islamonweb.net/ml/25-October-2019-2349|title=മുസ്‌ലിം സ്ത്രീയുടെ യാത്ര|access-date=2025-02-25|last=Codingest|date=2019-10-25|language=en}}</ref> ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ദീർഘദൂര യാത്രകളിൽ ഒരു [[മഹ്റം]] സ്ത്രീയുടെ കൂടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഹ്രസ്വദൂര യാത്രകളിൽ, സുരക്ഷിതമായ സാഹചര്യമാണെങ്കിൽ ചില പണ്ഡിതന്മാർ ഇളവുകൾ അനുവദിക്കാറുണ്ട്.ഹജ്ജ്, ഉംറ തുടങ്ങിയ തീർത്ഥാടനങ്ങൾക്കും മഹ്റം നിർബന്ധമാണ്. അബ്ദുല്ലാഹിബ്‌നു ഉമറിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്ന ഹദീസിൽ ഇങ്ങിനെ കാണാം.''അല്ലാഹുവിലും അന്ത്യദിനത്തിലും വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീക്കും തന്റെ കൂടെ മഹ്‌റമായ ഒരു പുരുഷനില്ലാതെ മൂന്ന് രാത്രി വഴിദൂരമുള്ള യാത്ര ചെയ്യുക എന്നത് അനുവദനീയമല്ല'' (മുസ്‌ലിം: 3324).<ref>{{Cite web|url=https://www.archive.prabodhanam.net/article/7774/661|title=Prabodhanam Weekly|access-date=2025-02-25|archive-date=2025-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424004133/https://www.archive.prabodhanam.net/article/7774/661|url-status=dead}}</ref> "ഹജ്ജിനാവട്ടെ ഉംറക്കാവട്ടെ, മറ്റെന്തു കാര്യത്തിനാവട്ടെ സ്ത്രീകൾ മഹ്റമിന്റെ കൂടെ യാത്രചെയ്യുക എന്നതു തന്നെയാണ് വേണ്ടത്. യാത്രാസൗകര്യങ്ങൾ എത്ര വർധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിലെല്ലാം തന്നെ സുരക്ഷാ പ്രശ്‌നങ്ങളും മറ്റു പല പ്രയാസങ്ങളും വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉത്തരവാദപ്പെട്ട ഒരു പുരുഷൻ കൂടെയുണ്ടാവുന്നത് സ്ത്രീയെ സംബന്ധിച്ചേടത്തോളം എന്തുകൊണ്ടും ഗുണകരമേ ആവുകയുള്ളൂ" എന്നാണ് കേരളത്തിലെ ജമാഅത്തെ ഇസ്ലാമി പ്രസിദ്ധീകരണമായ പ്രബോധനത്തിൽ നൽകിയിട്ടുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.archive.prabodhanam.net/article/7774/661|title=Prabodhanam Weekly|access-date=2025-02-25|archive-date=2025-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424004133/https://www.archive.prabodhanam.net/article/7774/661|url-status=dead}}</ref> മഹറമില്ലാതെ ഹജ്ജിനോ ഉംറക്കോ പോകാവുന്നതാണെന്നാണ് കേരളത്തിലെ സലഫി സംഘടനായ മുജാഹിദ് പ്രസിദ്ധീകരണമായ ശബാബിൽ നൽകിയിട്ടുള്ളത്. ഏതൊരു യാത്രയായാലും ഒരു കുടുംബിനി ഭർത്താവിനോട് അനുവാദം വാങ്ങിയ ശേഷമേ പുറപ്പെടാവൂ. എന്നാൽ നിർബന്ധമായ ഹജ്ജ് യാത്രയ്ക്ക് ഭർത്താവിന്റെ അനുവാദം തേടിയിട്ട് അത് ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ പോലും അവൾക്ക് പുറപ്പെടാവുന്നതാണെന്ന് ഈ കൃതിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://shababweekly.in/hajj-umra/|title=Shabab Weekly|access-date=2025-02-25|date=2024-05-23|language=en}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വിശുദ്ധ ഖുർ-ആൻ 2:223]] [[Category:ഇസ്ലാമികം]] {{Islam topics}} mkiohz4bvyaw8jt6qqaoltxdycwg2qc വാനനിലയം 0 154144 4682658 4093217 2026-11-04T00:31:37Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682658 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Observatory}} ആകാശം, ഗാലക്സികൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, ആകാശവസ്തുക്കൾ, ബഹിരാകാശ പ്രതിഭാസങ്ങൾ മുതലായവ നേരിൽ നിരീക്ഷിക്കാനുളള നിലയങ്ങളാണ് '''വാനനിലയങ്ങൾ അഥവാ ഒബ്സെർവേറ്ററികൾ (Observatory)''' . മാനത്തേക്കു തുറന്ന വാതിലുകളെന്ന് ഇവയെ വിശേഷിപ്പിക്കാം. ഭൂമിയിലും ഭൂമിക്ക് പുറത്തും ബഹിരാകാശത്തും ഇത്തരം നിലയങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ജിജ്ഞാസയുണർത്തുന്ന ദൃശ്യാനുഭവങ്ങളാണ് വാനനിലയങ്ങൾ നൽകുന്നത്. പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണങ്ങൾ കുറഞ്ഞ കുന്നിൻപുറങ്ങളോ ഒഴിഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിലോ ആണ് സാധാരണ ഇത്തരം നിലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാറുള്ളത്. ഒട്ടേറെ പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾക്ക് രംഗഭൂമിയാവുന്നതും ഇത്തരം വാനനിലയങ്ങളാണ്. [[File:20041225-Paranal.jpg|thumb|400px|right|[[ചിലി]]യിലെ [[പാരനൽ വാനനിലയം]], 8.2 meter diameter വലിപ്പമുള്ള 4 വലിയ ദൂരദർശിനികളടങ്ങിയ കൂറ്റൻ വാനനിലയം]] [[File:Chichen Itza Observatory 2 1.jpg|thumb|250px|right|മെക്സിക്കോയിലെ '''എൽ കാരകോൾ -El Caracol''' വാനനിലയം]] [[File:Maragheh observatory 2.JPG|thumb|Remains of the [[Maragheh observatory]] now under a modern protective dome at [[Maragheh]], [[ഇറാൻ]].]] == പുരാതനമായ വാനനിലയങ്ങൾ == പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ പലരീതിയിലുള്ള വാനനിലയങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ശാസ്ത്രീയമായ രീതിയിലുള്ള വാനനിലയങ്ങളാരംഭിച്ചത് മധ്യകാല ഇസ്ലാമികയുഗത്തിലാണ്.എഡി. 825 ൽ ബാഗ്ദാദിലാരംഭിച്ച ശംസിയ്യ ഒബ്സർവേറ്ററി അതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരുന്നു. <ref name=Barrett>Peter Barrett (2004), ''Science and Theology Since Copernicus: The Search for Understanding'', p. 18, [[Continuum International Publishing Group]], ISBN 0-567-08969-X</ref><ref name = "Micheau-992-3">{{Cite journal|last=Micheau|first=Francoise|contribution=The Scientific Institutions in the Medieval Near East|pages=992–3|ref=harv|postscript=<!--None-->}}, in {{Cite book |last1=Rashed |first1=Roshdi |last2=Morelon |first2=Régis |year=1996 |title=[[Encyclopedia of the History of Arabic Science]] |publisher=[[Routledge]] |isbn=0415124107 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0003unse/page/985 985]–1007 |ref=harv |postscript=<!--None-->}}</ref><ref name=Kennedy-1962>{{Cite journal |last=Kennedy |first=Edward S. |year=1962 |title=Review: ''The Observatory in Islam and Its Place in the General History of the Observatory'' by Aydin Sayili |journal=[[Isis (journal)|Isis]] |volume=53 |issue=2 |pages=237–239 |doi=10.1086/349558 |ref=harv |postscript=<!--None--> }}</ref> ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ വ്യവസ്ഥാപിതമായ രീതിയിൽ ധാരാളം വാനനിലയങ്ങൾ ഇവിടെ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Astronomy_in_medieval_Islam#Observatories</ref>പ്രധാനവാന നിലയങ്ങൾ താഴെ ചേർക്കുന്നു. [[File:Hubble Space Telescope (27946391011).jpg|thumb|300px|right|ബഹിരാകാശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹബ്ൾ സ്പേസ് ടെലസ്കോപ്പ്]] *c.150 BC: [[Hipparchus|Observatory at Rhodes]], Greece<ref>"[http://www.britannica.com/facts/5/147663/Hipparchus-as-discussed-in-astronomical-observatory Facts about Hipparchus: astronomical observatory, as discussed in astronomical observatory:]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Encyclopædia Britannica.</ref> *825 AD: [[Astronomy in medieval Islam#Observatories|Al-Shammisiyyah observatory]], [[Baghdad]], [[Iraq]] *869: [[Sankaranarayana|Mahodayapuram Observatory]], [[Kerala]], [[India]] *1259: [[Maragheh observatory]], [[Iran]] *1276: [[Gaocheng Astronomical Observatory]], [[China]] *1420: [[Ulugh Beg Observatory|Samarqand observatory]], [[Uzbekistan]] *1442: [[Beijing Ancient Observatory]], China *1577: [[Istanbul observatory of Taqi al-Din]], [[Turkey]] *1580: [[Uraniborg]], [[Sweden]] *1581: [[Stjerneborg]], Sweden *1633: [[Leiden Observatory]], Netherlands *1667: [[Paris Observatory]], France *1675: [[Royal Greenwich Observatory]], England *1711: [[Berlin Observatory]], Germany *1724: [[Yantra Mandir]], [[India]] *1785: [[Dunsink Observatory]], Ireland *1789: [[Armagh Observatory]], Northern Ireland == അവലംബം == {{reflist}} [[Category:ജ്യോതിശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ശാസ്ത്രാവശ്യങ്ങൾക്കായുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ]] 96y0600b8h75ew9imnbhvadl46c9jhp മോഷണം 0 156014 4682691 1824523 2026-11-04T06:05:24Z ~2026-58481-16 224989 4682691 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Theft}} '''മോഷണം''' അഥവാ''' കളവ്''' ഒരു ക്രിമിനൽ കുറ്റമാണ്. സ്വന്തം ഉടമസ്ഥതതയിലല്ലാത്ത അന്യന്റെ പണമോ വസ്തുവകകളോ അയാളുടെ സമ്മതമോ അനുവാദമോ ഇല്ലാതെ അപഹരിക്കുന്നതാണ് മോഷണം. മോഷണം നടത്തിയ ആളെ മോഷ്ടാവ് എന്നോ കള്ളൻ എന്നോ വിളിക്കുന്നു. കളഞ്ഞു പോയതോ മറന്നു വച്ചതോ എടുക്കുന്നത് മോഷണമല്ല [[File:Germany in XXI century. Criminal police.jpg|thumb|270px|left|]] {{Criminal law}} [[വർഗ്ഗം:കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ]] [[ay:Jawq'a]] [[ca:Robatori]] [[eu:Lapurreta]] [[pt:Roubo]] p71omefoms0inuf19lt1gcl7e8qq9ns 4682698 4682691 2026-11-04T06:31:41Z ~2026-58481-16 224989 /* */ 4682698 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Theft}} '''മോഷണം''' അഥവാ''' കളവ്''' ഒരു ക്രിമിനൽ കുറ്റമാണ്. സ്വന്തം ഉടമസ്ഥതതയിലല്ലാത്ത അന്യന്റെ പണമോ വസ്തുവകകളോ അയാളുടെ സമ്മതമോ അനുവാദമോ ഇല്ലാതെ അപഹരിക്കുന്നതാണ് മോഷണം. മോഷണം നടത്തിയ ആളെ മോഷ്ടാവ് എന്നോ കള്ളൻ എന്നോ വിളിക്കുന്നു. കളഞ്ഞു പോയതോ മറന്നു വച്ചതോ എടുക്കുന്നത് ( ഉടമന്ഥനെ കണ്ടെത്തി ഏൽപിക്കൽ നല്ലതാണെങ്കിലും ) മോഷണമല്ല [[File:Germany in XXI century. Criminal police.jpg|thumb|270px|left|]] {{Criminal law}} [[വർഗ്ഗം:കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ]] [[ay:Jawq'a]] [[ca:Robatori]] [[eu:Lapurreta]] [[pt:Roubo]] lsmtdd4vq3g5ztj1p24zpkwa0gs4pm1 ഡോസ് 0 156880 4682663 4603912 2026-11-04T00:36:27Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682663 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|DOS}} [[File:FreeDOS Beta 9 pre-release5 (command line interface) on Bochs sshot20040912.png|thumb|upright=2|[[FreeDOS|ഫ്രീഡോസിന്റെ]] സ്ക്രീൻഷോട്ട് - കമാൻഡ്‌ലൈൻ സമ്പർക്കമുഖം, ഡയറക്റ്ററി ഘടന, പതിപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ എന്നിവ കാണാം]] [[ഐ.ബി.എം. പി.സി.|ഐ.ബി.എം. പി.സികളിലും]] അനുരൂപികളിലും, 1981 - 1995{{സൂചിക|൧}} കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പരസ്പരബന്ധമുള്ള ഒരു കൂട്ടം [[ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റം|ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റങ്ങളെയാണ്]] '''ഡോസ്''' (DOS) അഥവാ '''ഡിസ്ക് ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റം''' (Disk Operating System)<ref>{{cite book|last=Murdock|first=Everett|title=DOS the Easy Way|url=https://archive.org/details/doseasywaycomple0000murd|publisher=EasyWay Downloadable Books|year=1988|isbn=0-923178-00-7}}</ref> എന്നുവിളിക്കുന്നത്. [[MS-DOS|എം.എസ്.-ഡോസ്]], [[PC-DOS|പി.സി.-ഡോസ്]], [[DR-DOS|ഡി.ആർ.-ഡോസ്]], [[FreeDOS|ഫ്രീഡോസ്]], [[PTS-DOS|പി.റ്റി.എസ്.-ഡോസ്]], [[ROM-DOS|റോം-ഡോസ്]], [[Novell DOS|നോവെൽ ഡോസ്]], [[OpenDOS|ഓപ്പൺഡോസ്]], [[86-DOS|86-ഡോസ്]] തുടങ്ങിയവ ഈ കുടുംബത്തിലെ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളാണ്. പേരിൽ പൊതുവായ വാലായി ഉപയോഗിക്കുന്നുവെങ്കിലും ഇക്കൂട്ടത്തിലെ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളിലൊന്നുപോലും വെറും "ഡോസ്" എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറക്കിയിട്ടില്ല. (1960-കളിലെ ഐ.ബി.എമ്മിന്റെ ഒരു [[DOS/360 and successors|മെയിൻഫ്രെയിം ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിന്]] ഈ പേരുണ്ടായിരുന്നു). ഈ കുടുംബവുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത മറ്റുപല ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളുടെ പേരിലും ഡോസ് എന്ന പേര് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ഇവയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഡോസ് എന്നു മാത്രം പറയാറുമുണ്ട്. [[AmigaDOS|അമിഗാഡോസ്]], [[AMSDOS|ആംസ്ഡോസ്]], [[ANDOS|ആൻഡോസ്]], [[Apple DOS|ആപ്പിൾ ഡോസ്]], [[Atari DOS|അറ്റാരി ഡോസ്]], [[Commodore DOS|കോമഡോർ ഡോസ്]], [[CSI-DOS|സി.എസ്.ഐ. ഡോസ്]], [[ProDOS|പ്രോഡോസ്]], [[TRS-DOS|ടി.ആർ.എസ്.-ഡോസ്]] തുടങ്ങിയവ ഇക്കൂട്ടത്തിൽപ്പെടുന്നു. ഈ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങൾ, അതതിനുദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ള കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ സമാനമായ സൗകര്യങ്ങൾ പ്രദാനം ചെയ്യുമെങ്കിലും ഇതിൽ ഒരു ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിലോടുന്ന പ്രോഗ്രാമുകൾ മറ്റൊന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല. ==ചരിത്രം== <!-- ഗാരി കിൽദാൾ എന്ന അമേരിക്കൻ കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ 1973ൽ സിപി/എം (CP/M) എന്ന ഒരു ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റം എഴുതിയുണ്ടാക്കി. കണ്ട്രോൾ പ്രോഗ്രാം/മോണിറ്റർ (Control Program/Monitor) എന്ന് പൂർണ്ണരൂപമുള്ള സിപി/എം അദ്ദേഹം തന്നെ വികസിപ്പിച്ച പിഎൽ/എം(PL/M) എന്ന [[പ്രോഗ്രാമിങ്ങ് ഭാഷ|പ്രോഗ്രാമിങ്ങ് ഭാഷയുപയോഗിച്ചാണ്]] നിർമ്മിച്ചത്. സിപി/എം [[ഇന്റൽ കോർപ്പറേഷൻ|ഇന്റലിന്റെ]] 8-ബിറ്റ് [[മൈക്രോപ്രൊസസ്സർ|മൈക്രോപ്രൊസസ്സറായ]] [[ഇന്റൽ 8080|8080ക്കു]] വേണ്ടിയുള്ള ഒരു ലളിതമായ നിയന്ത്രണ പ്രോഗ്രാമായിരുന്നു. --> ഈ കുടുംബത്തിലെ ആദ്യകാല അംഗങ്ങളായ ഐ.ബി.എം. [[പി.സി.-ഡോസ്]], (ഇതിന്റെതന്നെ മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ അടയാളമുദ്രയിലുള്ള പതിപ്പായ [[എം.എസ്.-ഡോസ്]]), ഇവയുടെ പൂർവ്വികനായ [[86-ഡോസ്]] എന്നിവയെല്ലാം [[ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ച്|ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ചിന്റെ]] [[സി.പി./എം.]] എന്ന ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്നും ആശയം ഉൾക്കൊണ്ട് വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. [[ഇന്റൽ 8080]], [[സിലോഗ്|സിലോഗിന്റെ]] [[Z-80|സെഡ്-80]] തുടങ്ങിയ 8-ബിറ്റ് പ്രോസസറുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മൈക്രോകമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള പ്രധാന ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റമായിരുന്നു [[സി.പി./എം.]] [[ഇന്റൽ 8088]] പ്രോസസർ അടിസ്ഥാനമാക്കി, [[ഐ.ബി.എം., പി.സി.]] പുറത്തിറക്കുന്ന സമയത്ത് ഈ പ്രോസസറിന് യോജിച്ച സി.പി./എം. പതിപ്പിനുവേണ്ടി [[മൈക്രോസോഫ്റ്റ്|മൈക്രോസോഫ്റ്റിനെ]] സമീപിച്ചു. (മൈക്രോസോഫ്റ്റാണ് സി.പി./എമ്മിന്റെ ഉടമസ്ഥർ എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണയിലാണ് ഇത് സംഭവിച്ചതെന്നു കരുതുന്നു. [[ആപ്പിൾ II]]-ൽ സി.പി./എം. പ്രർത്തിപ്പിക്കാനുള്ള മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ [[Z-80 SoftCard|Z-80 സോഫ്റ്റ്കാർഡ്]] ആണ് ഈ തെറ്റിദ്ധാരണക്ക് വഴിതെളിച്ചതെന്നും കരുതുന്നു<ref name="rolander">{{cite interview|url=http://www.podtech.net/home/3801/the-rest-of-the-story-how-bill-gates-beat-gary-kildall-in-os-war-part-1|title=The rest of the story: How Bill Gates beat Gary Kildall in OS war, Part 1|last=Rolander|first=Tom|interview=Robert Scoble|show=The Scoble Show}}</ref>). മൈക്രോസോഫ്റ്റ് മേധാവി [[ബിൽ ഗേറ്റ്സ്]], ഇതിനായി [[ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ച്|ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ചിനെ]] സമീപിക്കാൻ ഉപദേശിച്ചു. [[റോയൽറ്റി]] അടിസ്ഥാനത്തിൽ സി.പി./എം. വിൽക്കാനായിരുന്നു ഡിജിറ്റൽ റിസേർച്ചിന്റെ താൽപര്യം. എന്നാൽ ഐ.ബി.എം. ഒറ്റത്തവണ ലൈസൻസിനായും ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ പേര് പി.സി. ഡോസ് എന്ന് വേണമെന്ന നിലപാടിലുമായിരുന്നു. അങ്ങനെ ചർച്ച ധാരണയിലെത്താതെ പിരിഞ്ഞു.<ref name="rolander" /><ref>{{cite book|title=Just Say No to Microsoft|url=http://books.google.co.uk/books?id=I0RB1Xxp-KAC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=ibm+cp/m+licensing&source=web&ots=dryptL9LAW&sig=KJqNIT1r_-yVcpe0fa0p9RI1BW4&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=10&ct=result#PPA9,M1|last=Bove|first=Tony|publisher=No Starch Press|year=2005|pages=9–11|isbn=1-59327-064-X}}</ref> ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിനായി ഐ.ബി.എം. വീണ്ടും ബിൽ ഗേറ്റ്സിനെത്തന്നെ സമീപിച്ചു. ഇക്കാലത്ത് [[സിയാറ്റിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഡക്റ്റ്സ്|സിയാറ്റിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഡക്റ്റ്സിലെ]] പ്രോഗ്രാമറായ [[ടിം പാറ്റേഴ്സൺ]] അവരുടെ പുതിയ [[ഇന്റൽ 8086]] [[സി.പി.യു. കാർഡ്|സി.പി.യു. കാർഡിനായുള്ള]] [[S-100 bus|എസ്-100 ബസിന്റെ]] പ്രവർത്തനം പരിശോധിക്കുന്നതിനായി സി.പി./എമ്മിന്റെ ഒരു വകഭേദം വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിന് ''ക്യുഡോസ്'' (ക്വിക്ക് ആൻഡ് ഡേർട്ടി ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം) എന്നായിരുന്നു വിപണിയിലിറക്കുന്നതിനുമുന്പ് പേരിട്ടിരുന്നത്. പിന്നീടിത് [[86-ഡോസ്]] എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറക്കി. 86-ഡോസിനെ മൈക്രോസോഫ്റ്റ് സ്വന്തമാക്കുകയും (വില 50,000 ഡോളറായിരുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു) മൈക്രോസോഫ്റ്റ് ഡിസ്ക് ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം അഥവാ [[എം.എസ്.-ഡോസ്]] എന്ന പേരിൽ 1981-ൽ പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="mshist">{{cite web|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aa033099.htm|title=The Unusual History of MS-DOS The Microsoft Operating System|accessdate=2008-09-02|last=Bellis|first=Mary|archive-date=2012-04-27|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120427184009/http://inventors.about.com/od/computersoftware/a/Putting-Microsoft-On-The-Map.htm|url-status=dead}}</ref> ഐ.ബി.എം. പി.സിക്കുവേണ്ടിയുള്ള പതിപ്പ് [[പി.സി.-ഡോസ്]] എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. ഐ.ബി.എമ്മിനു പുറമേ മറ്റു പല കമ്പ്യൂട്ടർ നിർമ്മാതാക്കൾക്കും മൈക്രോസോഫ്റ്റ് ഈ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം വിതരണം ചെയ്യുകയും അവരുടെ ഹാർഡ്വെയറിനൊപ്പം അവർക്കിഷ്ടമുള്ള പേരിൽ വിൽക്കാൻ അനുവാദം നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് ഐ.ബി.എം. ഒഴികെയുള്ള നിർമ്മാതാക്കൾ എം.എസ്.-ഡോസ് എന്ന പേരുപയോഗിക്കണമെന്ന് മൈക്രോസോഫ്റ്റ് നിഷ്കർഷിച്ചു. പി.സി.-ഡോസിനെ പിൽക്കാലത്ത് [[ഐ.ബി.എം.]] സ്വതന്ത്രമായി വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="mshist" /> [[സി.പി./എം|സി.പി./എമ്മുമായി]] സാമ്യമുള്ള ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം, തങ്ങളോട് വിലപേശിയ അതേപേരിൽത്തന്നെ ഐ.ബി.എം. വിൽപ്പന നടത്തുന്നുവെന്നറിഞ്ഞ ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ച് നിയമനടപടിക്കൊരുങ്ങി. ഇതേത്തുടർന്ന് [[ഐ.ബി.എം. പി.സി.|ഐ.ബി.എം. പി.സിക്കൊപ്പം]] പി.സി. ഡോസിനു പുറമേ [[സി.പി./എം.-86]] ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റവും ഉപയോക്താക്കളുടെ ആവശ്യാനുസരണം ഉൾപ്പെടുത്താമെന്ന് ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ചും ഐ.ബി.എമ്മും തമ്മിൽ ഒരു ധാരണയിലെത്തി. എന്നാൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ ഉയർന്ന വില (ഇതിന്റെ വില പി.സി. ഡോസിനെ അപേക്ഷിച്ച് 200 ഡോളർ കൂടുതലായിരുന്നു) ആവശ്യക്കാരുടെ എണ്ണം കുറച്ചു. അങ്ങനെ സി.പി./എം. പിന്തള്ളപ്പെടുകയും എം.എസ്. ഡോസും പി.സി. ഡോസും പി.സി. അനുരൂപികളിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="rolander" /> മൈക്രോസോഫ്റ്റ്, തുടക്കത്തിൽ എം.എസ്.-ഡോസ് പൊതുവിപണിയിൽ വിറ്റിരുന്നില്ല; അത് കമ്പ്യൂട്ടർ നിർമ്മാതാക്കൾക്കു മാത്രമേ നൽകിയിരുന്നുള്ളൂ. ആദ്യകാല പി.സികൾ ഐ.ബി.എം. പി.സിക്ക് പൂർണ്ണമായും അനുരൂപമല്ലെന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാനകാരണം. എം.എസ്. ഡോസിൽ, അതിന്റെ കെർണലിനു ([[MSDOS.SYS]]) പുറമേ ഓരോ ഹാർഡ്വെയറിനും വേണ്ടി പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ഡിവൈസ് ഡ്രൈവർ കോഡും ([[IO.SYS]]) അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഹാർഡ്വെയർ നിർമ്മാതാക്കൾക്ക് അവരുടെ ഹാർഡ്വെയറിനനുസരിച്ച് ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറിൽ മാറ്റം വരുത്താനുള്ള ഒ.ഇ.എം. അഡാപ്റ്റേഷൻ കിറ്റും മൈക്രോസോഫ്റ്റ് നൽകിയിരുന്നു. 1990-കളോടെ മീക്കവാറും പെഴ്സണൽ കമ്പ്യൂട്ടറുകളും ഐ.ബി.എം. പി.സിയുടെ മാനകങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നതായതോടെ, എം.എസ്. ഡോസ് 5.0 പതിപ്പുമുൽ മൈക്രോസോഫ്റ്റ് അതിനെ പൊതുവിപണിയിൽ വിൽക്കാനാരംഭിച്ചു. 1980-കളുടെ പകുതിയിൽ മൈക്രോസോഫ്റ്റ്, ഡോസിന്റെ ഒരു [[മൾട്ടിടാസ്കിങ്]] പതിപ്പ് വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/b/larryosterman/archive/2004/03/22/94209.aspx|title=Did you know that OS/2 wasn't Microsoft's first non Unix multi-tasking operating system?}}</ref><ref>http://blogs.technet.com/b/exchange/archive/2004/03/05/larry-osterman-s-biography.aspx</ref>. [[ഐ.സി.എൽ.|ഐ.സി.എല്ലിനു]] വേണ്ടിയാണ് ഇത് വികസിപ്പച്ചത് എന്നതും മറ്റു പല യൂറോപ്യൻ കമ്പനികൾക്കും ഇതിന്റെ വിൽപ്പനാനുമതി നൽകിയിരുന്നു എന്നതിനാലും '''യൂറോപ്യൻ എം.എസ്. ഡോസ് 4''' എന്നാണ് ഈ പതിപ്പ് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[പ്രീഎംറ്റീവ് മൾട്ടിടാസ്കിങ്]], [[ഷെയേഡ് മെമ്മറി]], [[ഡിവൈസ് ഹെൽപ്പർ സെർവീസുകൾ]], [[New Executable|NE]] ഫോർമാറ്റിലുള്ള [[എക്സിക്യൂട്ടബിൾ ഫയലുകൾ]] തുടങ്ങിയ സവിശേഷതകൾ ഈ ഡോസ് പതിപ്പിനുണ്ടായിരുന്നു. ഡോസിന്റെ പിൽക്കാലപതിപ്പുകളിലൊന്നും ഈ പ്രത്യേകതകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം പിന്നീടുവന്ന [[OS/2]] 1.0 കെർണലിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളായിരുന്നു. ഡോസ് 3.3-നെ വികസിപ്പിച്ച് ഐ.ബി.എം. പുറത്തിറക്കിയ പി.സി. ഡോസ് നാലാംപതിപ്പിന് എം.എസ്. ഡോസ് 4-ആം പതിപ്പുമായി യാതൊരുബന്ധവുമില്ല. [[സി.പി./എം.-86]] ന്റെ പരാജയത്തിനുശേഷം എം.എസ്. ഡോസിനും സി.പി./എമ്മിനും അനുരൂപമായ വിവിധ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങൾ രംഗത്തിറിക്കി വിപണി പിടിക്കാൻ [[ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ച്]] ശ്രമം നടത്തി. [[കൺകറണ്ട് ഡോസ്]], [[ഫ്ലെക്സ്ഓസ്]], [[ഡോസ് പ്ലസ്]] തുടങ്ങിയവ ഇക്കുട്ടത്തിലെ ആദ്യകാല ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളാണ്. [[മൾട്ടിയൂസർ ഡോസ്]], [[ഡി.ആർ. ഡോസ്]] എന്നിവ പിൽക്കാലത്തിറക്കിയവയും. ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ചിനെ [[നോവെൽ]] സ്വന്തമാക്കിയപ്പോൾ ഡി.ആർ. ഡോസിന്റെ പേര് [[നോവെൽ ഡോസ് 7]] എന്നായി. പിൽക്കാലത്ത് ഇത് [[കാൽഡെറ|കാൽഡെറയുടെയും]] ([[ഓപ്പൺ ഡോസ്]], ഡി.ആർ ഡോസ് 7.02/7.03 എന്നീ പേരുകളിൽ) [[Lineo|ലിനിയോയുടെയും]] [[DeviceLogics|ഡിവൈസ്‌ലോജിക്സിന്റെയും]] കൈയിലായി. ഡോസിന്റെ പിൻഗാമികളായ രണ്ട് ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളുടെ (മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ [[വിൻഡോസ്|വിൻഡോസും]] ഐ.ബി.എമ്മിന്റെ [[ഓ.എസ്./2]]-വും) കാര്യത്തിൽ മൈക്രോസോഫ്റ്റും ഐ.ബി.എമ്മും തമ്മിൽ ഒട്ടേറെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE0D81339F934A15754C0A967958260|title=Microsoft Widens Its Split With I.B.M. Over Software|last=Pollack|first=Andrew|accessdate=2008-09-02|date=1991-07-27|publisher=New York Times}}</ref> ഇതേതുടർന്ന് ഡോസിന്റെ വികസനം ഇരുകൂട്ടരും പ്രത്യേകമായി സ്വന്തം രീതിയിൽ തുടർന്നു.<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990DEEDD1630F93BA15756C0A96F958260|title=I.B.M. Executive Describes Price Pressure by Microsoft|last=Brinkley|first=Joel|date=1999-05-28|publisher=New York Times|accessdate=2008-09-02}}</ref> എം.എസ്.-ഡോസിന്റെ അവസാന റീട്ടെയിൽ പതിപ്പ് 6.22 ആയിരുന്നു. ഇതിനുശേഷം [[വിൻഡോസ് 9x]] പതിപ്പുകൾക്കുള്ള [[ബൂട്ട്‌ലോഡർ|ബൂട്ട്‌ലോഡറായി]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പി.സി.-ഡോസിന്റെ അവസാനത്തെ റീട്ടെയിൽ പതിപ്പ് പി.സി. ഡോസ് 2000 അഥവാ പി.സി. ഡോസ് 7 റിവിഷൻ 1 ആയിരുന്നു. ആഭ്യന്തരോപയോഗത്തിനായും [[ഒ.ഇ.എം.|ഒ.ഇ.എമ്മുകൾക്കായും]] പി.സി.-ഡോസിന്റെ 7.10 പതിപ്പും ഐ.ബി.എം. വികസിപ്പിച്ചിരുന്നു. എം.എസ്.-ഡോസിന്റെ വിൽപനയും പിന്തുണയും മൈക്രോസോഫ്റ്റ് അവസാനിപ്പിച്ചതിനെത്തുടർന്നാണ് 1994 ജൂൺ 26-ന് [[ഫ്രീഡോസ്]] പദ്ധതിയാരംഭിച്ചത്. ഡോസിന്റെ ഒരു സ്വതന്ത്രപതിപ്പ് വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതിയുടെ രൂപരേഖ പ്രോഗ്രാമറായ [[ജിം ഹോൾ]] അവതരിപ്പിച്ചു. ആഴ്ചകൾക്കകം പാറ്റ് വില്ലാനി, ടിം നോർമൻ തുടങ്ങിയ മറ്റു പ്രോഗ്രാമർമാരും ഈ പദ്ധതിയിൽച്ചേർന്നു. സ്വന്തമായി എഴുതിയുണ്ടാക്കിയതും ലഭ്യമായതുമായ പ്രോഗ്രാമുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഫ്രീഡോസിന്റെ കെർണലും ഷെല്ലും (command.com കമാൻഡ് ലൈൻ ഇന്റർപ്രെട്ടർ) യൂട്ടിലിറ്റി പ്രോഗ്രാമുകളും ഇവർ വികസിപ്പിച്ചു. 2006 സെപ്റ്റംബർ 3-നാണ് ഫ്രീഡോസിന്റെ ആദ്യത്തെ പതിപ്പായ ഫ്രീഡോസ് 1.0 പുറത്തിറങ്ങിയത്. ഇതിനും മുമ്പുതന്നെ ഔദ്യോഗികമായ മൂന്നോടിപ്പതിപ്പുകൾ ലഭ്യമായിരുന്നു. [[ഗ്നു ജി.പി.എൽ.]] അനുമതിയിലാണ് ഫ്രീഡോസ് പുറത്തിറക്കിയത്.<ref>{{cite web|url=http://www.linuxdevices.com/articles/AT3952799051.html|title=The past, present, and future of the FreeDOS Project|date=2002-03-25|accessdate=2008-06-14|author=Jim Hall|archiveurl=https://archive.today/20120529010945/http://www.linuxfordevices.com/c/a/News/The-past-present-and-future-of-the-FreeDOS-Project/|archivedate=2012-05-29|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.freedos.org/freedos/about/| date=September 23, 2006| title=History of FreeDOS| first=Jim| last=Hall| publisher=freedos.org| accessdate=2007-05-28| archive-date=2007-05-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070527173146/http://www.freedos.org/freedos/about/| url-status=dead}}</ref> === പ്രസക്തമല്ലാതാകൽ === {{Main|വിൻഡോസിന്റെ ചരിത്രം}} ഡോസിന്റെ ഏറ്റവും പ്രചാരത്തിലെത്തിയ വകഭേദം മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ [[എം.എസ്.-ഡോസ്]] തന്നെയായിരുന്നു. മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ [[വിൻഡോസ്|വിൻഡോസിന്റെ]] വരവാണ് ഡോസിനെ പി.സികളിൽ നിന്നു തുടച്ചുമാറ്റിയത്. വിൻഡോസിന്റെ ആദ്യകാലപതിപ്പുകൾ ഡോസിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രോഗ്രാമായാണ് പുറത്തിറങ്ങിയിരുന്നത്.<ref name="emulate"/> 1990-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഡോസ് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ വിൻഡോസിന്റെ ഉപയോഗം വളരെയേറെ വർദ്ധിക്കുകയും വിൻഡോസിന്റെ [[Windows 3.1x|വിൻഡോസ് ഫോർ വർക്ക്ഗ്രൂപ്സ് 3.11]] പതിപ്പിന്റെ കാലമായപ്പോഴേക്കും ഡോസിന്റെ ധർമ്മം വിൻഡോസ് കെർണൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു [[ബൂട്ട്ലോഡർ]] എന്നതു മാത്രമായി ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്തു. 1995-ൽ [[വിൻഡോസ് 95]] പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ ഡോസ് അതിൽ ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നെങ്കിലും ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം തന്നെ വിൻഡോസെന്ന പേരിലായി. മുൻപതിപ്പുകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഡോസിനും വിൻഡോസിനും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ലൈസൻസുകളും വേണ്ടിയിരുന്നില്ല. വിൻഡോസിന്റെ [[വിൻഡോസ് 95|95]], [[വിൻഡോസ് 98|98]], [[വിൻഡോസ് മില്ലെനിയം എഡിഷൻ|മില്ലെനിയം എഡിഷൻ]] എന്നീ പതിപ്പുകളിലും വിൻഡോസ് [[ഗ്രാഫിക്കൽ ഷെൽ|ഗ്രാഫിക്കൽ ഷെല്ലിനു]] താഴെ എം.എസ്.-ഡോസ് കെർണൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇവയിൽ മില്ലെനിയം എഡിഷൻ ഒഴികെയുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റത്തിലെ എം.എസ്.-ഡോസിനെ വിൻഡോസില്ലാതെത്തന്നെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനുള്ള സൗകര്യവുമുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.smartcomputing.com/Editorial/article.asp?article=articles/archive/95win/95win21/95win21.asp&guid=|title=Finding The DOS In Windows 95|work=Smart Computing|month=March | year=1996|accessdate=2008-07-12}}</ref><ref>http://support.microsoft.com/kb/138996</ref> [[വിൻഡോസ് എൻ.ടി.]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നിലവിലെ വിൻഡോസ് പതിപ്പുകൾ ഡോസ് അടിസ്ഥാനത്തിലല്ലാത്തതിനാൽ, ബഹുഭൂരിപക്ഷം പി.സി. ഉപയോക്താക്കളുടെയും ഡോസ് ഉപയോഗം അവസാനിച്ചു. എങ്കിലും ഡോസ് നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള കമാൻഡ് ഷെൽ ([[കമാൻഡ് പ്രോംപ്റ്റ്]]) എല്ലാ വിൻഡോസ് പതിപ്പുകളിലുമുണ്ട്. === തുടർന്നുള്ള ഉപയോഗം === [[File:DOSBox screenshot.png|thumb|upright=1.5|ഡോസ് ബോക്സ് സ്ക്രീൻഷോട്ട്]] [[FreeDOS|ഫ്രീഡോസ്]], [[DR-DOS|ഡി.ആർ.-ഡോസ്]] (എൻഹാൻസ്ഡ് ഡി.ആർ.-ഡോസും), [[ROM-DOS|റോം-ഡോസ്]], [[PTS-DOS|പി.റ്റി.എസ്.-ഡോസ്]], [[RxDOS|ആർ.എക്സ്.ഡോസ്]], [[Multiuser DOS|മൾട്ടിയൂസർ ഡോസ്]],<ref>{{Cite web |url=http://www.conctrls.com/CCInews.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-08-26 |archive-date=2008-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229091247/http://www.conctrls.com/CCInews.html |url-status=dead }}</ref> [[REAL/32|റിയൽ/32]] തുടങ്ങിയവയാണ് ഇന്ന് ലഭ്യമായ ഡോസ് വകഭേദങ്ങൾ. ഇന്ന് [[ഡെൽ]], [[എച്ച്.പി.]] പോലുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ നിർമ്മാതാക്കൾ തുടക്കത്തിലുള്ള ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റമായി ഫ്രീഡോസ് ഉൾപ്പെടുത്തിയുള്ള കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ വിൽക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.freedos.org/jhall/|title=Jim Hall|date=2007-07-13|accessdate=2008-06-12|last=Hall|first=Jim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dell.com/content/topics/segtopic.aspx/e510_nseries?c=us&cs=19&l=en&s=dhs|title=Dell PCs Featuring FreeDOS|accessdate=2008-06-14}}</ref> നിലവിൽ വികസനഘട്ടത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ഡോസ് പതിപ്പാണ് [[NX-DOS|എൻ.എക്സ്. ഡോസ്]]<ref>{{cite web|url=http://www.linuxdevices.com/news/NS9509696845.html|title=GPL'd DOS workalike adds features|date=2007-04-01|accessdate=2008-06-01|archiveurl=https://archive.today/20120529010948/http://www.linuxfordevices.com/c/a/News/GPLd-DOS-workalike-adds-features/|archivedate=2012-05-29|url-status=live}}</ref> ==== എംബെഡഡ് സിസ്റ്റങ്ങളിലെ ഉപയോഗം ==== ഹാർഡ്വെയറിനെ നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കാനുതകുന്ന രീതിയിലുള്ള ഡോസിന്റെ രൂപകൽപനയിലെ പ്രത്യേകത, അതിനെ [[എംബെഡഡ് സിസ്റ്റം|എംബെഡഡ് ഉപകരണങ്ങളിൽ]] ഉപയോഗിക്കാൻ അനുയോജ്യമാക്കുന്നു. [[ഡി.ആർ.-ഡോസ്|ഡി.ആർ.-ഡോസിന്റെ]] പുതിയ പതിപ്പുകൾ ഈ വിപണിയെ ലക്ഷ്യം വച്ചുകൊണ്ടിറങ്ങുന്നതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.drdos.com/products/drdos703.htm|title=DR DOS Embedded DOS|accessdate=2008-09-26|archive-date=2008-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20081221174616/http://www.drdos.com/products/drdos703.htm|url-status=dead}}</ref> [[ROM-DOS|റോം-ഡോസ്]] ആണ് [[കാനൻ പവർഷോട്ട് പ്രോ]] 70 ക്യാമറയിൽ എംബഡെഡ് സിസ്റ്റമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Feb_23/ai_53930374|title=Datalight DOS Selected for Canon's New Line of Digital Still Cameras|publisher=Business Wire|date=1999-08-24|accessdate=2008-09-26|archiveurl=https://archive.today/20120709115533/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Feb_23/ai_53930374/|archivedate=2012-07-09|url-status=live}}</ref> ==== അനുകരണം (എമുലേഷൻ) ==== [[DOSEMU|ഡോസെമു]] എന്ന ലിനക്സ് പ്രോഗ്രാം ഉപയോഗിച്ച് [[ലിനക്സ്|ലിനക്സിൽ]] ഡോസിന്റെ വിവിധ വകഭേദങ്ങളും ഡോസിനു വേണ്ടിയുള്ള പ്രോഗ്രാമുകളും നൈസർഗികമായ വേഗതക്കു ഏതാണ്ടു തുല്യമായ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാം. വിവിധ [[യുണിക്സ്]] പതിപ്പുകൾക്കായി, [[x86]]-നു പുറമെയുള്ള തട്ടകങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഡോസ് എമുലേറ്ററുകളും ലഭ്യമാണ്. [[DOSBox|ഡോസ്ബോക്സ്]] ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒന്നാണ്.<ref name="DOSBox"/><ref>{{cite web|url=http://www.dosemu.org/|title=DOSEMU Home|date=2007-05-05|accessdate=2008-07-03|author=}}</ref> [[വിൻഡോസ് എക്സ്.പി.]], [[വിൻഡോസ് വിസ്റ്റ|വിസ്റ്റ]] തുടങ്ങിയ പതിപ്പുകൾ ഡോസ് പ്രോഗ്രാമുകളെ പൂർണ്ണമായി പിന്തുണക്കാത്തതിനാൽ ഈ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ [[ഡോസ് എമുലേറ്റർ]] പ്രോഗ്രാമുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം കിട്ടുന്നുണ്ട്. മുൻപ് ഡോസിൽ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്ന കളികളും മറ്റു പ്രോഗ്രാമുകളും പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ഇന്ന് ഇവ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.<ref name="emulate">{{cite web|url=http://apcmag.com/how_to_coax_retro_dos_games_to_play_on_vista.htm|title=HOW TO: Coax retro DOS games to play on Vista|date=2006-10-13|accessdate=2008-07-03|author=James Bannan}}</ref><ref name="DOSBox">{{cite web|url=http://www.dosbox.com/information.php|title=DOSBox Information|accessdate=2008-05-18}}</ref> ഏതെങ്കിലും [[x86 എമുലേറ്റർ|x86 എമുലേറ്ററിൽ]] ഡോസിന്റെ ഏതെങ്കിലും ഒരു പതിപ്പ് ഓടിച്ച് അതിനകത്തും ഡോസ് പ്രോഗ്രാമുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനാകും. x86 എമുലേറ്ററുകളിൽ ഡോസ് എമുലേറ്ററുകളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ ഒത്തൊരുമയോടെ പ്രോഗ്രാമുകൾ പ്രവർത്തിക്കുമെന്നത് ഇതിന്റെ മേന്മയാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.winvistatips.com/dos-games-on-vista-a102.php|title=DOS Games on Vista|date=2008-03-11|accessdate=2008-09-02|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917134721/http://www.winvistatips.com/dos-games-on-vista-a102.php|url-status=dead}}</ref> == രൂപകൽപ്പന == [[എം.എസ്.-ഡോസ്]] പോലെയുള്ള എല്ലാ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളും [[ഇന്റൽ x86]] അനുരൂപ സി.പി.യുകളിൽ, പ്രധാനമായും [[ഐ.ബി.എം. പി.സിയും അനുരൂപികളും|ഐ.ബി.എം. പി.സിക്കും അനുരൂപികൾക്കുമാണ്]] തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്. ഹാർഡ്വെയർ ആശ്രിതമായിട്ടുള്ള എം.എസ്. ഡോസ് പതിപ്പുകളും പി.സി. അനുരൂപികളല്ലാത്ത വിവിധ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്കായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഹാർഡ്വെയറിനെ നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കാതെ [[ഡോസ് എ.പി.ഐ.|ഡോസ് എ.പി.ഐകൾ]] ഉപയോഗിച്ചുണ്ടാക്കുന്ന പ്രോഗ്രാമുകൾ ഇത്തരത്തിലുള്ള എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുമായിരുന്നു. 1985-ൽ ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ചിന് [[Concurrent DOS 68K|കൺകറണ്ട് ഡോസ് 68K]] എന്ന [[മോട്ടോറോള 68000]] പ്രോസസറിൽ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു ഡോസ് ഉണ്ടായിരുന്നു. [[DOS/NT|ഡോസ്/എൻ.ടിയിൽ]] നിന്നും വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത [[ഫ്രീഡോസ്]] കെർണലായ [[DOS-C|ഡോസ്-സിയും]] 1990-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ മോട്ടറോള സി.പി.യുവിന് വേണ്ടിയായിരുന്നു വികസിപ്പിച്ചത്. ഈ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളുടെ രൂപകൽപ്പന, x86 കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്കുള്ള ഡോസിന്റേതിന് സമാനമാണെങ്കിലും ഇരു സി.പി.യുകളിലേയും നിർദ്ദേശസഞ്ചയം വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ [[മെഷീൻ ലാംഗ്വേജ്|ബൈനറിയിലാക്കിയ]] പ്രോഗ്രാമുകൾ തൽസമമായി പ്രവർത്തിക്കില്ല. എങ്കിലും [[ഉന്നതതലഭാഷ|ഉന്നതതലഭാഷകളിൽ]] എഴുതിയ പ്രോഗ്രാമുകൾ എളുപ്പത്തിൽ ഒന്നിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറ്റിയെടുക്കാനാകും. ഒരു സമയം ഒറ്റ ഉപയോക്താവിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്നതും ([[Single-user Operating system|സിംഗിൾ യൂസർ]]), ഒറ്റ പ്രോഗ്രാം മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമായ ([[Single-tasking Operating system|സിംഗിൾ ടാസ്കിങ്]]) ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റമാണ് ഡോസ്. ഇതിന്റെ [[കെർണൽ (കമ്പ്യൂട്ടിങ്)|കെർണലിന്റെ]] പ്രവർത്തനം [[reentrant (subroutine)|നോൺ-റീഎൻട്രന്റ്]] രീതിയിലാണ്; അതായത് പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രോഗ്രാമിനെ തടസ്സപ്പെടുത്താനായി കെർണലിന് സാധിക്കുകയില്ല. ആപ്ലിക്കേഷൻ പ്രോഗ്രാമുകൾക്ക് കമ്പ്യൂട്ടറിന്റെ വിഭവങ്ങളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള വിവിധ കാര്യങ്ങൾക്കായുള്ള (ഉദാഹരണത്തിന്: [[ക്യാരക്റ്റർ മോഡിലുള്ള ഇൻപുട്ട്/ഔട്ട്പുട്ട്]], [[ഫയൽ മാനേജ്മെന്റ്]], [[മെമ്മറി മാനേജ്മെന്റ്]], പ്രോഗ്രാം മെമ്മറിയിൽ കയറ്റുക/ഒഴിവാക്കുക തുടങ്ങിയവ) [[MS-DOS API|എ.പി.ഐകളിലൂടെ]] ഡോസ് കെർണൽ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. [[ബാച്ച് ഫയൽ|ബാച്ച് ഫയലുകൾ]] ('''.BAT''' [[ഫയൽ എക്സ്റ്റെൻഷൻ|എക്റ്റെൻഷനുള്ള]] ഫയലുകൾ) ഉപയോഗിച്ച് [[ഷെൽ സ്ക്രിപ്റ്റ്|ഷെൽ സ്ക്രിപ്റ്റിങ്ങിനുള്ള]] ആദിമരൂപത്തിലുള്ള സൗകര്യവും ഡോസ് സ്വതേ നൽകുന്നുണ്ട്. ബാച്ച് ഫയലുകൾ, ഏതൊരു ടെക്സ്റ്റ് എഡിറ്ററുപയോഗിച്ചും നിർമ്മിക്കാവുന്ന ടെക്സ്റ്റ് ഫയലുകളാണ്. ഇവ കമ്പൈൽ ചെയ്ത പ്രോഗ്രാമുകളെപ്പോലെത്തന്നെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാവുന്നതുമാണ്. ബാച്ച് ഫയലിലെ ഒരോ വരിയിലെ നിർദ്ദേശങ്ങളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഡോസ് സമ്പർക്കമുഖത്തിലുപയോഗിക്കുന്ന എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും ബാച്ച് ഫയലിൽ ഉപയോഗിക്കാം, ഇതിനുപുറമേ, [[GOTO]] പോലെയുള്ള പ്രോഗ്രാം പഥനിയന്ത്രണനിർദ്ദേശങ്ങളും, IF പോലെയുള്ള [[Conditional (programming)|കണ്ടീഷണൽ നിർദ്ദേശങ്ങളും]] ഉപയോഗിക്കാനാകും.<ref>{{cite web|url=http://www.computerhope.com/batch.htm|title=Batch File Help|accessdate=2008-09-10|publisher=computerhope.com}}</ref> [[ഡി.ആർ.-ഡോസ്|ഡി.ആർ. ഡോസിന്റെ]] ഷെല്ലിലും [[4ഡോസ്]] പോലുള്ള ചില മൂന്നാംകഷി ഷെല്ലുകളിലും ലളിതമായ ഗണിതക്രിയകളും പിന്തുണക്കുന്നുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും പൂർണ്ണമായ രീതിയിലുള്ള പ്രോഗ്രാമിങ് സൗകര്യങ്ങൾ ബാച്ച്ഫയലുകൾ നൽകിയിരുന്നില്ല. ഡോസിന്റെ [[എ.പി.ഐ.]] ക്യാരക്റ്റർ മോഡിലുള്ള പ്രോഗ്രാമുകൾ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ മാത്രമേ നൽകുന്നുള്ളൂ. [[ഗ്രാഫിക്സ് കാർഡ്]], [[പ്രിന്റർ]], [[മൗസ്]] തുടങ്ങിയവയെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഡോസ് എ.പി.ഐയിലില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇത്തരം ഉപകരണങ്ങളെ പ്രോഗ്രാമുകൾ തന്നെ നേരിട്ടുതന്നെ നിയന്ത്രിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഓരോ ആപ്ലിക്കേഷനുകൾക്കൊപ്പവും അതുപയോഗിക്കുന്ന പെരിഫെറൽ ഉപകരണങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള [[ഡിവൈസ് ഡ്രൈവർ|ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറുകളും]] ഉണ്ടായിരിക്കണം. അതുകൊണ്ട് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾക്കുള്ള ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറുകൾക്കായുള്ള വിശദവിവരങ്ങൾ ഹാർഡ്വെയർ നിർമ്മാതാക്കൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കേണ്ട്ത് അത്യാവശ്യമായിരുന്നു.<!--Hardware manufacturers would release specifications to ensure device drivers for popular applications were available.--><ref>{{cite web|url=http://www.zingtech.com/features/gamedev/gnewprog.htm|title=ZINGTECH - Guide to the New Game Programmer|accessdate=2008-09-02|last=Matczynski|first=Michael}}</ref> === ബൂട്ടിങ് അനുക്രമം === * പി.സി. അനുരൂപ കമ്പ്യൂട്ടറുകളിലെ [[bootstrap loader|ബൂട്ട് സ്ട്രാപ്പ് ലോഡർ]] ([[മാസ്റ്റർ ബൂട്ട് റെക്കോഡ്]]) ഡിസ്കിലെ ആദ്യ [[ഡിസ്ക് സെക്റ്റർ|സെക്റ്ററിലെ]] [[ഡിസ്ക് ട്രാക്ക്|ട്രാക്ക്]] പൂജ്യത്തിലായിരിക്കും ഇരിക്കുക. [[റോം ബയോസ്]] ഈ സെക്റ്ററിനെ [[റാം|റാമിലെ]] 0000h:7C00h എന്ന അഡ്രസിലേക്ക് പകർത്തുകയും ഈ സെക്റ്ററിലെ 01FEh എന്ന സ്ഥാനത്ത് "55h AAh" എന്ന അടയാളവാക്യം ആണോ എന്ന് പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യും. അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ ഇത് [[ബൂട്ട്]] ചെയ്യാവുന്ന ഡിസ്കാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും അല്ലാത്തപക്ഷം കമ്പ്യൂട്ടറിലെ അടുത്ത ഡിസ്ക് മേൽപറഞ്ഞപ്രകാരം പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യും. * [[റാം|മെമ്മറിയിൽ]] പകർത്തിയിരിക്കുന്ന സെക്റ്ററിലുള്ള മാസ്റ്റർ ബൂട്ട് റെക്കോഡ് ആണെങ്കിൽ 0000h:7c00h എന്ന അഡ്രസിൽ പകർത്തിയിട്ടുള്ള അതിലെ പ്രോഗ്രാം പ്രവർത്തിച്ച്, ഈ സെക്റ്ററിൽത്തന്നെയുള്ള [[പാർട്ടീഷ്യൻ പട്ടിക]] പരിശോധിക്കുകയും അതിലെ [[ആക്റ്റീവ് പാർട്ടീഷ്യൻ]] (bit7=1 at pos 01BEh+10h*n) തിരയുകയും കണ്ടെത്തിയാൽ അതിലെ ആദ്യത്തെ സെക്റ്റർ ([[ബൂട്ട് സെക്റ്റർ]]) മുമ്പുപറഞ്ഞപോലെ മെമ്മറിയിലേക്കെടുക്കുകയും ആ സെക്റ്ററിലെ പ്രോഗ്രാം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചിലപ്പോൾ മെമ്മറിയിൽ നേരത്തേ പകർത്തപ്പെട്ട ബൂട്ട് സെക്റ്റർ 0000h:0600h എന്ന സ്ഥാനത്തേക്ക് മാറ്റിയതിനുശേഷമായിരിക്കും ആക്റ്റിവ് പാർട്ടീഷ്യനിലെ ബൂട്ട് സെക്റ്ററിനെ 0000h:7C00h എന്ന സ്ഥാനത്ത് പകർത്തുകയും അതിനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക.<ref name="dewassoc_com-master_boot_record">{{cite web|title=The Master Boot Record (MBR) and What it Does|url=http://www.dewassoc.com/kbase/hard_drives/master_boot_record.htm|access-date=2012-08-26|archive-date=2013-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527211902/http://www.dewassoc.com/kbase/hard_drives/master_boot_record.htm|url-status=dead}} 090912 dewassoc.com</ref> * ബൂട്ട് സെക്റ്ററിലെ പ്രോഗ്രാം, ഡോസിന്റെ പ്രാരംഭനിർദ്ദേശങ്ങളും ഡോസിനോടൊപ്പമുള്ള [[ഡിവൈസ് ഡ്രൈവർ|ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറുകളും]] (എം.എസ്.-ഡോസിൽ ഇവ [[IO.SYS]] എന്ന ഫയലിലായിരിക്കും കാണുക) 000h:0600h എന്ന അഡ്രസിലേക്ക് പകർത്തുന്നു.<ref name="pagetable-165">{{cite web|title=Reverse-Engineering DOS 1.0 &#8211; Part 1: The Boot Sector &laquo; pagetable.com|url=http://www.pagetable.com/?p=165}} 090912 pagetable.com</ref> * IO.SYS-ൽ നിന്ന് മെമ്മറിയിൽ പകർത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ള പ്രോഗ്രാം പ്രവർത്തിച്ച്, ആ ഫയലിന്റെ തന്നെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങളെ മെമ്മറിയിലേക്കെടുക്കുകയും ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറുകളുടെ പ്രഥമികപ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ഡോസ് [[കെർണൽ (കമ്പ്യൂട്ടിങ്)|കെർണലിനെ]] മെമ്മറിയിലേക്കെടുക്കുകയും ചെയ്യും (എം.എസ്. ഡോസിൽ [[MSDOS.SYS]] എന്ന ഫയലിലാണ് ഡോസ് കെർണൽ ഇരിക്കുക). ([[വിൻഡോസ് 9x]]-ൽ ഡോസ് പ്രാഥമികപ്രവർത്തന പ്രോഗ്രാമുകളും ഡോസിനോടൊപ്പമുള്ള ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറുകളും ഡോസ് കെർണലുമെല്ലാം [[IO.SYS]] എന്ന ഫയലിൽത്തന്നെയായിരിക്കും; ക്രമീകരണങ്ങൾക്കുള്ള ടെക്സ്റ്റ് ഫയലായാണ് ഇവിടെ MSDOS.SYS ഉപയോഗിക്കുന്നത്.) * ക്രമീകരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള [[CONFIG.SYS]] ഫയൽ വായിക്കുകയും അതിലെ ക്രമീകരണങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള ഡിവൈസ് ഡ്രൈവറുകൾ ലോഡ് ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഫയലിലെ <tt>SHELL</tt> എന്ന ചരമാണ്, [[shell (computing)|ഷെൽ]] എവിടെനിന്നും പ്രവർത്തിപ്പിക്കണമെന്നു നിശ്ചയിക്കുന്നത്; സ്വതേ [[COMMAND.COM]] ആയിരിക്കും അതിലെ വില. * ഷെൽ മെമ്മറിയിൽ പകർത്തി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. * ഡോസ് പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുമ്പോൾ സ്വയം പ്രവർത്തിക്കാൻ സജ്ജമാക്കിയിരിക്കുന്ന [[AUTOEXEC.BAT]] എന്ന ബാച്ച്ഫയലിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഷെൽ വായിച്ച് അവ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="evergreen_edu-config-sys">{{cite web|title=CONFIG.SYS Commands|url=http://academic.evergreen.edu/projects/biophysics/technotes/program/config-sys.txt}} 090913 academic.evergreen.edu</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pcguide.com/ref/hdd/file/structBoot-c.html|title=The DOS Boot Process|work=The PC Guide|last=Kozierok|first=Charles|year=2001|accessdate=2008-09-02}}</ref> [[ബൂട് ട്സെക്റ്റർ|ബൂട്ട്സെക്റ്ററിന്റെ]] സഹായത്തോടെ മെമ്മറിയിൽ പകർത്തപ്പെടുന്ന ഡോസ് സിസ്റ്റം ഫയലുകൾ (IO.SYS, MSDOS.SYS എന്നിവ) [[Fragmentation (computer)|ചിതറിക്കിടക്കരുത്]] (ഫ്രാഗ്മെന്റഡ് ആയിരിക്കരുത്). കൂടാത ഇവ [[Directory entry table|ഡയറക്റ്ററി പട്ടികയിൽ]] ആദ്യ രണ്ടു സ്ഥാനങ്ങളിലുമായിരിക്കണം.<ref name="wustl_edu-misc">{{cite web|title=misc.txt|url=http://www.arl.wustl.edu/~lockwood/class/cse306-s04/resources/helppc/misc.txt.html|access-date=2012-08-26|archive-date=2010-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152149/http://arl.wustl.edu/~lockwood/class/cse306-s04/resources/helppc/misc.txt.html|url-status=dead}} 090912 arl.wustl.edu</ref> അതുകൊണ്ട്, ബൂട്ട് ചെയ്യാവുന്ന ഒരു ഡിസ്കിൽ നിന്ന് ഈ ഫയലുകൾ നീക്കം ചെയ്തതിനു ശേഷം അവ വീണ്ടും ചേർത്താൽക്കൂടിയും ആ ഡിസ്കിൽ നിന്ന് ബൂട്ട് ചെയ്യാൻ സാധിക്കണമെന്നില്ല. എങ്കിലും ഷെൽ (COMMAND.COM) ആവശ്യമെങ്കിൽ മാറ്റാവുന്നതാണ്. പ്രത്യേക ആപ്ലിക്കേഷനുവേണ്ടി മാത്രം സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുള്ള കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ അവ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് ഇങ്ങനെ ചെയ്യാറുമുണ്ട്. എന്നാൽ [[ഡി.ആർ.-ഡോസ്|ഡി.ആർ.-ഡോസിന്റെ]] ഒരു പതിപ്പിനും ഈ പരിമിതികളില്ല; അതിൽ സിസ്റ്റം ഫയലുകൾ [[റൂട്ട് ഡയറക്റ്ററി|റൂട്ട് ഡയറക്റ്ററിയിൽ]] ആയിരിക്കണമെന്നേയുള്ളൂ; മാത്രമല്ല അവ ചിതറിക്കിടക്കുന്നതും പ്രശ്നമല്ല. അതുകൊണ്ട് ഡി.ആർ. ഡോസിന്റെ ബൂട്ട്സെക്റ്റർ ഉള്ള ഒരു ഡിസ്കിന്റെ റൂട്ട് ഡയറക്റ്ററിയിൽ അതിന്റെ സിസ്റ്റം ഫയലുകൾ വെറുതേ പകർത്തിയിട്ടാൽത്തന്നെ അതിൽ നിന്ന് ബൂട്ട് ചെയ്യാനാകും. [[പി.സി. ഡോസ്|പി.സി. ഡോസിന്റെയും]] ഡി.ആർ.-ഡോസിന്റെയും അഞ്ചാം പതിപ്പുമുതൽ ഡോസ് സിസ്റ്റം ഫയലുകളുടെ പേര് IO.SYS, MSDOS.SYS എന്നിവയുടെ സ്ഥാനത്ത് യഥാക്രമം IBMIO.COM, IBMDOS.COM എന്നിങ്ങനെയാക്കിയിരുന്നു. ഡി.ആർ.-ഡോസിന്റെ പഴയ പതിപ്പുകളിൽ DRBIOS.SYS, DRBDOS.SYS എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു സിസ്റ്റം ഫയലുകളുടെ പേര്. === ഫയൽ സിസ്റ്റം === 8.3 രീതിയിലുള്ള പേരുകൾ പിന്തുണക്കുന്ന [[ഫയൽ സിസ്റ്റം|ഫയൽ സിസ്റ്റമാണ്]] ഡോസ് പിന്തുണക്കുന്നത്: അതായത് ഫയലിന്റെ പേരിന് പരമാവധി 8 അക്ഷരങ്ങളും, അതിന്റെ വാലായി ([[ഫയൽ എക്റ്റെൻഷൻ|എക്റ്റെൻഷൻ]]) പരമാവധി മൂന്നക്ഷരങ്ങളുമുപയോഗിക്കാം. ഡോസിന്റെ രണ്ടാംപതിപ്പുമുതൽ സ്ഥാനക്രമമനുസരിച്ചുള്ള [[ഫയൽ ഡയറക്റ്ററി|ഡയറക്റ്ററികളും]] (hierarchial directory) പിന്തുണക്കാനാരംഭിച്ചു. ഡയറക്റ്ററിയുടെ പേരുകളും ഫയലിന്റെ പേരുകൾ പോലെ 8.3 ശൈലിയിലായിരിക്കണം. ഡോസ് ആന്തരികമായി സൂക്ഷിക്കുന്ന [[കറണ്ട് ഡയറക്റ്ററി സ്ട്രക്ചർ]] (സി.ഡി.എസ്.) പട്ടികയുടെ പരിമിതിമൂലം ഒരു ഡ്രൈവിലെ പ്രധാന ഡയറക്റ്ററിയും ഉപഡയറക്റ്ററികളും അടങ്ങുന്ന പാത്തിന്റെ പരമാവധി നീളം 64 അക്ഷരങ്ങളേ ആകാവൂ. ഡ്രൈവിന്റെ പേരും ഡയറക്റ്ററി പാത്തും ഫയലിന്റെ പേരും ഉൾപ്പെടുന്ന (drive:\dir1\dir2\...\filename.ext) ഒരു മുഴുവൻ ഫയൽപേര് 80 അക്ഷരങ്ങൾ വരെയാകാം.<!-- followed by a null byte. --> [[ഫയൽ അലോക്കേഷൻ ടേബിൾ]] അഥവാ ഫാറ്റ് എന്ന ഫയൽസിസ്റ്റമാണ് ഡോസ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എം.എസ്.-ഡോസിന്റെ ആദ്യപതിപ്പുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ''ഫാറ്റ്12'' ഒരു ഡ്രൈവിൽ 4078 [[ക്ലസ്റ്റർ (ഡിസ്ക്)|ക്ലസ്റ്ററുകളാണ്]] പിന്തുണച്ചിരുന്നത്. ഡോസ് 3 പതിപ്പുമുതൽ ''ഫാറ്റ്16'' ഫയൽസിസ്റ്റം ഉപയോഗിക്കാനാരംഭിച്ചു. ഇതിൽ ഒരു ഡ്രൈവിൽ പിന്തുണക്കപ്പെടുന്ന ക്ലസ്റ്ററുകളുടെ എണ്ണം 65518 ആയി. ഡോസ് 3.31 പതിപ്പിൽ ''ഫാറ്റ്16ബി'' അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുകയും അതുവരെയുണ്ടായിരുന്ന പരമാവധി ഡിസ്ക് ശേഖരണ പരിധി 32 എം.ബിയിൽ നിന്ന് 2 ജി.ബിയായി ഉയർന്നു. എം.എസ്. ഡോസ് 7.1 ([[വിൻഡോസ് 9.x]]-ന്റെ ഡോസ് ഘടകം) പതിപ്പിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ''ഫാറ്റ്32'' ആണ് ഈ ശ്രേണിയിലെ ഏറ്റവും പുതിയ ഫയൽസിസ്റ്റം. 32 ബിറ്റ് അഡ്രസ് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫാറ്റ്32-ൽ 137 ജി.ബി. വരെ ശേഷിയുള്ള ഡ്രൈവുകൾ ഉപയോഗിക്കാനാകും. 3.1 പതിപ്പുമുതൽ ഡോസിൽ [[ഫയൽ റീഡയറക്റ്റ്]] പിന്തുണ ചേർത്തിരുന്നു. [[നെറ്റ്വർക്കിങ്|നെറ്റ്വർക്കിങ്ങിനുവേണ്ടിയാണ്]] ഇത് തുടക്കത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചതെങ്കിലും പിൽക്കാലത്ത് [[MSCDEX]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള [[സി.ഡി.-റോം]] ഡ്രൈവ് പിന്തുണക്കായി ഉപയോഗിച്ചു. [[ഐ.ബി.എം. പി.സി. ഡോസ്]] 4.0 പതിപ്പിൽ [[ഇൻസ്റ്റോളബിൾ ഫയൽ സിസ്റ്റം]] (ഐ.എഫ്.എസ്.) പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 5.0 പതിപ്പിൽ ഇത് പിൻവലിച്ചു. ==== ഡ്രൈവുകളുടെ പേര് ==== <!--{{Main|ഡ്രൈവുകളുടെ പേരിടൽ}}--> ഒറ്റയക്ഷരമുള്ള പേരുകളാണ് ഡോസിൽ [[ഡിസ്ക് ഡ്രൈവ്|ഡിസ്ക് ഡ്രൈവുകൾക്ക്]] നൽകുന്നത്. സ്വതേ "A", "B" എന്നീ പേരുകൾ [[ഫ്ലോപ്പി ഡ്രൈവ്|ഫ്ലോപ്പി ഡ്രൈവുകൾക്കുവേണ്ടി]] കരുതിവച്ചിരിക്കും. ഒറ്റ ഫ്ലോപ്പി ഡ്രൈവ് മാത്രമുള്ള കമ്പ്യൂട്ടറിൽ ഈ രണ്ടു പേരുകളും ഒറ്റ ഡ്രൈവിനുതന്നെ നൽകുകയും പ്രോഗ്രാം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സമയത്ത് രണ്ടാമത്തെ ഡിസ്കിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ തേടുമ്പോൾ ഡിസ്ക് മാറ്റിയിടാൻ ഡോസ് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ഒരു ഫ്ലോപ്പിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് വിവരങ്ങൾ പകർത്താനും ഒരു ഫ്ലോപ്പിയിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രോഗ്രാമിന് മറ്റൊന്നിൽ നിന്നും വിവരങ്ങൾ വായിക്കാനും മറ്റും ഇത് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നു. [[ഹാർഡ് ഡ്രൈവ്|ഹാർഡ് ഡ്രൈവുകൾക്ക്]] "C", "D" എന്നീ പേരുകളാണ് തുടക്കത്തിൽ ഡോസിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഒരു ഹാർഡ്‌ഡിസ്കിൽ ഒറ്റ [[ആക്റ്റീവ് പാർട്ടീഷ്യൻ]] മാത്രമേ ഡോസ് പിന്തുണക്കുന്നുള്ളൂ. കൂടുതൽ ഡ്രൈവുകൾക്കുള്ള പിന്തുണയാരംഭിച്ചപ്പോൾ, ഓരോ ഡിസ്കിലേയും [[ആക്റ്റീവ് പ്രൈമറി പാർട്ടീഷ്യൻ|ആക്റ്റീവ് പ്രൈമറി പാർട്ടീഷ്യന്]] ആദ്യത്തെ പേരുകൾ അനുവദിക്കും. ഇതിനുശേഷം ഓരോ ഡിസ്കിലേയും [[എക്സ്റ്റെൻഡഡ് പാർട്ടീഷ്യൻ|എക്സ്റ്റെൻഡഡ് പാർട്ടീഷ്യനിലെ]] ലോജിക്കൽ ഡ്രൈവുകൾക്ക് പേരുകൾ അനുവദിക്കുകയും തുടർന്ന് ആക്റ്റീവ് അല്ലാത്ത മറ്റു [[പ്രൈമറി പാർട്ടീഷ്യൻ|പ്രൈമറി പാർട്ടീഷ്യനുകളുണ്ടെങ്കിൽ]] അവക്ക് പേരനുവദിക്കുകയുമാണ് ഡോസ് ചെയ്യുക. ഡോസ് പിന്തുണക്കുന്ന [[ഫയൽസിസ്റ്റം]] അടങ്ങിയിട്ടുള്ള പാർട്ടീഷ്യനുകൾക്കു മാത്രമേ ഇത്തരത്തിൽ പേരനുവദിക്കുകയുള്ളൂ. അവസാനമായി [[ഓപ്റ്റിക്കൽ ഡ്രൈവ്|ഓപ്റ്റിക്കൽ ഡ്രൈവുകൾ]] [[റാംഡ്രൈവ്|റാംഡ്രൈവുകൾ]] തുടങ്ങിയവക്കും പേരനുവദിക്കും. C, D, E, F... എന്നിങ്ങനെ തുടർച്ചയായ പേരുകളാണ് ഡ്രൈവുകൾക്ക് ഡോസ് നൽകുക. എന്നാൽ ചില [[ഡിവൈസ് ഡ്രൈവർ|ഡ്രൈവർ സോഫ്റ്റ്വെയറുകളുടെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ക്രമത്തിലല്ലാത്ത പേരുകളും ഡ്രൈവുകൾക്ക് നൽകാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് [[നെറ്റ്വർക്ക് ഡ്രൈവ്|നെറ്റ്വർക്ക് ഡ്രൈവുകൾക്കായുള്ള]] ഡ്രൈവറുകൾ അക്ഷരമാലയിലെ അവസാനത്തെ അക്ഷരങ്ങളാണ് സാധാരണ ഉപയോഗിക്കാറുള്ളത്.<ref name="driveletter">{{cite web|url=http://pcguide.com/ref/hdd/file/partLetter-c.html|title=Drive Letter Assignment and Choosing Primary vs. Logical Partitions|work=The PC Guide|date=2001-04-17|accessdate=2012-04-04}}</ref> ഓരോ തവണ പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുമ്പോഴും ഡിസ്കുകളും മറ്റും തിരഞ്ഞ് ഡ്രൈവുകളുടെ പേരുകൾ വീണ്ടും അനുവദിക്കുന്നതിനാൽ, ഒരു ഹാർഡ്‌ഡിസ്കോ മറ്റോ പുതിയതായി കമ്പ്യൂട്ടറിൽ ചേർക്കുകയാണെങ്കിൽ നിലവിലുള്ള ഡ്രൈവുകളുടെ പേരുകൾക്ക് മാറ്റംവരാനിടയുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു ആക്റ്റീവ് പ്രൈമറി പാർട്ടീഷ്യനുള്ള ഒരു ഹാർഡ്‌ഡിസ്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്താൽ മുൻപുണ്ടായിരുന്ന ഹാർഡ്‌ഡിസ്കിലെ എക്റ്റെൻഡെഡ് പാർട്ടീഷ്യനുകളിലൊന്നിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പേരായിരിക്കാം പുതിയ ഡ്രൈവിന് ഉപയോഗിക്കുക. ഒരു എക്സ്റ്റെൻഡഡ് പാർട്ടീഷ്യൻ മാത്രമുള്ള ഡിസ്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്താലും നിലവിലുള്ള ഓപ്റ്റിക്കൽ ഡ്രൈവുകളെയും റാം ഡ്രൈവുകളെയും അത് ബാധിക്കാം. ഡ്രൈവിന്റെ പേരുപയോഗിച്ചാണ് (drive letter) [[ഡോസ് ആപ്ലിക്കേഷൻ|ഡോസ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ]] ഡ്രൈവുകളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത് എന്നതിനാൽ, ഡ്രൈവുകളുടെ പേരുമാറുന്നത്, അവ തകരാറിലാകാനും കാരണമായിരുന്നു. ഡോസ് അടിസ്ഥാനമായുള്ള [[വിൻഡോസ് 9x]] പതിപ്പുകളെയും ഈ പ്രശ്നം നിലനിന്നിരുന്നു. [[വിൻഡോസ് എൻ.ടി.|എൻ.ടി.]] അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിൻഡോസുകളിലാണ് ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെട്ടത്.<ref name="driveletter" /> [[SUBST]] എന്ന നിർദ്ദേശം ഉപയോഗിച്ച് ഒരു [[ലോജിക്കൽ ഡ്രൈവ്]] നിർവചിച്ച് ഡോസ് പ്രോഗ്രാമിനെ ഇത്തരം ലോജിക്കൽ ഡ്രൈവിൽ ഇൻസ്റ്റോൾ ചെയ്തുപയോഗിക്കുകയും, പിന്നീട് ഡ്രൈവ് പേരുകൾക്ക് മാറ്റം വന്നാൽ ഒരു ബാച്ച് പ്രോഗ്രാമിലൂടെ SUBST ഉപയോഗിച്ചുതന്നെ നിർവചനം ശരിയാക്കിവക്കുകയും ചെയ്ത് ഈ പ്രശ്നത്തിന് ഒരുപരിധിവരെയുള്ള പരിഹാരം ഡോസിൽ സാധ്യമായിരുന്നു. [[Concurrent DOS|കൺകറണ്ട് ഡോസ്]], [[മൾട്ടിയൂസർ ഡോസ്]], സിസ്റ്റം മാനേജർ, [[REAL/32|റിയൽ/32]] തുടങ്ങിയ ഡോസ് കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ L: എന്നൊരു ഡ്രൈവ് ലെറ്റർ, [[ലോഡ് ഡ്രൈവ്]] എന്ന പേരിൽ നീക്കിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ഓരോ ആപ്ലിക്കേഷനും അത് പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങുന്ന ഡ്രൈവ്, L: എന്ന പേരിൽ താനേ ലഭ്യമാകും. ==== കരുതൽ ഉപകരണനാമങ്ങൾ ==== <!--{{Main|Device file}}--> ഉപകരണനാമങ്ങളായി കരുതിവച്ചിരിക്കുന്ന പേരുകൾ ഡോസിൽ [[ഫയൽനാമം|ഫയൽനാമമായി]] (അതിന് ഏതെങ്കിലും [[എക്റ്റെൻഷൻ]] നൽകിയാൽക്കൂടിയും) ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല. ഹാർഡ്വെയർ ഉപകരണങ്ങളിലേക്ക് ഔട്ട്പുട്ട് അയക്കുന്നതിനാണ് ഈ ഉപകരണനാമങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പല [[വിൻഡോസ്]] പതിപ്പുകളിലും ഈ നിബന്ധനയുണ്ടായിരുന്നു എന്നു മാത്രമല്ല, ചിലപ്പോഴൊക്കെ തകരാറുകൾക്കും സുരക്ഷാപിഴവുകൾക്കും കാരണമാകുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.juniper.net/security/auto/vulnerabilities/vuln1043.html|title=Microsoft Windows MS-DOS Device Name DoS Vulnerability|accessdate=2008-09-02|archive-date=2011-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725163840/http://www.juniper.net/security/auto/vulnerabilities/vuln1043.html|url-status=dead}}</ref> ഡോസിലുപയോഗിക്കുന്ന കരുതൽ ഉപകരണനാമങ്ങളുടെ ഭാഗികമായ പട്ടിക ഇവിടെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു: <code>NUL:</code>, <code>CON:</code>, <code>AUX:</code>, <code>PRN:</code>, <code>COM1:</code>, <code>COM2:</code>, <code>COM3:</code>, <code>COM4:</code>, <code>LPT1:</code>, <code>LPT2:</code>, <code>LPT3:</code>,<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/encyclopedia_term/0,2542,t=DOS+device+names&i=41766,00.asp|title=DOS device names definition|publisher=PC Magazine|accessdate=2008-09-02|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929150356/http://www.pcmag.com/encyclopedia_term/0%2C2542%2Ct%3DDOS+device+names%26i%3D41766%2C00.asp|url-status=dead}}</ref> ചില വകഭേദങ്ങളിൽ <code>LPT4:</code> കൂടി ഉൾപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി <code>AUX:</code>-നെ <code>COM1:</code>-ലേക്കും <code>PRN:</code>-നെ <code>LPT1:</code>-ലേക്കുമാണ് വഴിതിരിച്ചിരിക്കുക, എന്നാൽ ചില ഡോസ് വകഭേദങ്ങളിൽ ഈ രീതിക്ക് മാറ്റം വരുത്താനാകും. കരുതൽനാമങ്ങളോടൊപ്പം ഭിത്തിക (കോളൻ) ഉപോയഗിക്കണമെന്നത് പലപ്പോഴും നിർബന്ധമല്ല. ഉദാഹരണങ്ങൾ: <source lang="dos"> echo This does nothing > nul copy con test.txt </source> [[ഡിസ്ക് സെക്റ്റർ|ഡിസ്ക് സെക്റ്ററുകളിലെ]] ഡയറക്റ്ററി ഡാറ്റാ സ്ട്രക്ചറുകളെ നേരിട്ട് തിരുത്തി ഫയലുകളും ഡയറക്റ്ററികളും നിർമ്മിക്കാനും ഈ കരുതൽ ഉപകരണനാമങ്ങളുപോയഗിച്ച് സാധിക്കും. ഈ സൗകര്യം മുതലെടുത്ത് [[കമ്പ്യൂട്ടർ വൈറസ്|വൈറസ്]] പ്രോഗ്രാമുകൾ, പേരിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇടയുള്ള (സ്പേസ്) ഫയലുകൾ ഇത്തരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച് ഉപയോക്താവിൽ നിന്ന് മറച്ചുവെക്കാറുണ്ട്. === മെമ്മറി മാനേജ്മെന്റ് === <!--{{main|DOS memory management}}--> [[File:Expanded memory description 2.svg|ലഘു|250ബിന്ദു|എക്സ്പാൻഡെഡ് മെമ്മറി ഉപയോഗം - ഇവിടെ ഇടതുവശത്തുള്ള പെട്ടി, ഡോസിന് സ്വതേ ലഭ്യമാകുന്ന 1 എം.ബി. മെമ്മറിയെയും (പരമ്പരാഗത മെമ്മറിയും കരുതൽ മെമ്മറിയും അടക്കം) വലതുവശത്തെ പെട്ടി എക്സ്പാൻഡെഡ് മെമ്മറിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എക്സ്പാൻഡെഡ് മെമ്മറിയിലെ നിശ്ചിതവലിപ്പത്തിലുള്ള ഓരോ പേജും (വയലറ്റ് നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു) കരുതൽ മെമ്മറിയിലെ ഒരു പ്രത്യേകഭാഗമെന്നോണം ഒരുസമയത്ത് ഒന്ന് എന്ന കണക്കിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നു]] [[ഇന്റൽ 8086]]/[[ഇന്റൽ 8088|8088]] പ്രോസസറുകൾക്കുവേണ്ടിയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഡോസ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ പ്രോസസറുകളുടെ പരമാവധിശേഷിയായ 1 എം.ബി. [[റാം]] മാത്രം നേരിട്ടെടുക്കാവുന്ന രീതിയിലായിരുന്നു ഡോസിന്റെ രൂപകൽപ്പന. [[ഐ.ബി.എം. പി.സി.]] രൂപകൽപനയിലെ പ്രത്യേകത മൂലം മൂകളിലെ 384 കെ.ബി. [[കരുതൽ മെമ്മറി|കരുതൽ മെമ്മറിയായിരുന്നതിനാൽ]] പരമാവധി 640 കെ.ബി. റാം (കൺവെൻഷണൽ മെമ്മറി അഥവാ [[പരമ്പരാഗത മെമ്മറി]]) മാത്രമേ ഡോസ് പ്രോഗ്രാമുകൾക്ക് ലഭ്യമായിരുന്നുള്ളൂ. ആദ്യകാല പ്രോഗ്രാമുകൾക്ക് 640 കെ.ബി. മെമ്മറി മതിയാകുവോളമായിരുന്നു. ഡോസിന്റെ മെമ്മറി പരിമിതികൾ മറികടക്കാൻ വിവിധ നിർദ്ദേശങ്ങൾ വികാസം പ്രാപിച്ചു. ഇതിൽ ആദ്യത്തേതാണ് [[എക്സ്പാൻഡെഡ് മെമ്മറി സ്പെസിഫിക്കേഷൻ]] ('''ഇ.എം.എസ്.'''). ഒരു [[ആഡോൺ കാർഡ്|ആഡോൺ കാർഡിലെ]] മെമ്മറി 64 കെ.ബിയുടെ പേജുകളായി തിരിച്ച് ഒരു സമയം ഒരു പേജ് എന്ന കണക്കിൽ [[അപ്പർ മെമ്മറി ഏരിയ|അപ്പർ മെമ്മറി ഏരിയയിലെ]] (കരുതൽ മെമ്മറി) ഒരു നിശ്ചിതഭാഗമായി പരിഗണിച്ച് ലഭ്യമാക്കുന്ന രീതിയായിരുന്നു ഇത്. [[80386]]-ലും ശേഷമുള്ള പ്രോസസറുകളിലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[EMM386|ഇ.എം.എം.386]] പോലുള്ള [[virtual 8086 mode|വെർച്വൽ 8086 മോഡ്]] (വി86) മെമ്മറി മാനേജറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ആഡോൺ കാർഡിന്റെ ആവശ്യമില്ലാതെതന്നെ [[എക്സ്റ്റെന്റെഡ് മെമ്മറി|എക്സ്റ്റെന്റെഡ് മെമ്മറിയിൽ]] നിന്നും എക്സ്പാൻഡെഡ് മെമ്മറി രൂപപ്പെടുത്താമായിരുന്നു. [[File:IBM PC Memory areas-ml.svg|left|ലഘു|ഐ.ബി.എം. പി.സിയിലെ മെമ്മറി മേഖലകൾ]] [[80286]]-നും അതിനു ശേഷമുള്ള പ്രോസസറുകൾക്കുമായുള്ള മെമ്മറി ഉയർത്തൽ രീതിയായിരുന്നു [[എക്സ്റ്റെൻഡെഡ് മെമ്മറി സ്പെസിഫിക്കേഷൻ]] അഥവാ '''എക്സ്.എം.എസ്.''' എക്സ്റ്റെൻഡെഡ് മെമ്മറിയിൽ (1 എം.ബിക്കു മുകളിലുള്ളത്) നിന്നും പരമ്പരാഗത മെമ്മറിയിലേക്കും തിരിച്ചും ഡാറ്റ ആവശ്യാനുസരണം മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുക, 1 എംബിക്കു മുകളിലുള്ള 65520-ബൈറ്റ് മെമ്മറിയും ([[High Memory Area|ഹൈ മെമ്മറി ഏരിയ]]) കരുതൽ മെമ്മറിയായ അപ്പർ മെമ്മറി ബ്ലോക്കും (യു.എം.ബി.) നേരിട്ട് ലഭ്യമാക്കുക തുടങ്ങിയവ ഈ സങ്കേതത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി [[HIMEM.SYS]] എന്ന ഡ്രൈവർ ഉപയോഗിച്ചാണ് എക്സ്.എം.എസ്. പിന്തുണ ലഭ്യമാക്കിയിരുന്നത്. [[QEMM]], [[386MAX]] തുടങ്ങിയ വി86 മോഡ് മെമ്മറി മാനേജറുകളും ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു (ഇവ ഇ.എം.എസും പിന്തുണച്ചിരുന്നു). ഡോസിന്റെ അഞ്ചാം പതിപ്പുമുതൽ, ഡോസ് കെർണലിനെയും ഡിസ്ക് ബഫറുകളെയും [[ഹൈ മെമ്മറി ഏരിയ|ഹൈ മെമ്മറി ഏരിയയിൽ]] ലോഡ് ചെയ്ത് ഹൈമെമ്മറി ഏരിയ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനായി DOS=HIGH എന്ന നിർദ്ദേശം CONFIG.SYS ഫയലിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു വേണ്ടിയിരുന്നത്. DOS=UMB എന്ന നിർദ്ദേശമുൾപ്പെടുത്തി ഡോസിനെ [[അപ്പർ മെമ്മറി ഏരിയ|അപ്പർ മെമ്മറി ഏരിയയിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്താനും ഡോസ് 5+ പതിപ്പുകളിൽ സാധിക്കുമായിരുന്നു. === ഡോസ്, വിൻഡോസിലും ഓ.എസ്./2-ലും === <!--{{See also|Virtual DOS Machine}}--> [[File:Command prompt on windows vista.png|thumb|upright=1.5|[[CMD.EXE]], [[വിൻഡോസ് എൻ.ടി.]] അടിസ്ഥാന ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡോസ് ശൈലിയിലുള്ള [[കമാൻഡ് പ്രോംപ്റ്റ്]].]] [[ഓ.എസ്./2]]-ലും [[വിൻഡോസ്|വിൻഡോസിലെയും]] ഡോസ് അനുകരണങ്ങളിൽ ഡോസ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ ഏതാണ്ട് നൈസർഗികരീതിയിൽത്തന്നെ ഓടിയിരുന്നു. ആതിഥേയ സിസ്റ്റത്തിന്റെ ഡ്രൈവുകളും സേവനങ്ങളും ഡോസ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾക്കും ലഭ്യമായിരുന്നു; മാത്രമല്ല അതിന്റെ [[ക്ലിപ്ബോഡ്]] സേവനവും ഉപയോഗിക്കാനാകുമായിരുന്നു. [[ഫയൽ സിസ്റ്റം|ഫയൽ സിസ്റ്റത്തിന്റെയും]] മറ്റും ഡ്രൈവറുകൾ ആതിഥേയ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം തന്നെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ ഡോസ് എ.പി.ഐ. പരിഭാഷാപാളി ഉപയോഗിച്ചാണ് ഡോസിന്റെ സിസ്റ്റം കോളുകൾ ഒ.എസ്./2-ന്റെയോ വിൻഡോസിന്റെയോ സിസ്റ്റം കോൾ ആക്കി മാറ്റുന്നത്. ഡോസ് പ്രോഗ്രാമുകൾ പൊതുവേ ഉപയോഗിക്കാറുള്ള ബയോസ് കോളുകളും, ഇൻപുട്ട് ഔട്ട്പുട്ട് പോർട്ടുകളിലേക്കുള്ള വിനിമയവും ഈ പരിഭാഷാപാളി തന്നെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. [[വിൻഡോസ് 3.1]], [[വിൻഡോസ് 9x|9x]] പതിപ്പുകളിൽ WINOLDAP എന്ന ഭാഗമാണ് ഡോസ് വെർച്വൽ മെഷിൻ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നത്. ഡോസ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ [[PIF ഫയൽ|PIF ഫയലിലെ]] വിവരങ്ങളും വിൻഡോസ് സിസ്റ്റം നിലയുമനുസരിച്ചാണ് വെർച്വൽ മെഷീൻ തയ്യാറാക്കപ്പെടുന്നത്. വിൻഡോസിൽ ഡോസ് പ്രോഗ്രാമുകൾക്കായി ലഭിക്കുന്ന വിൻഡോയിൽ ഡോസിന്റെ ക്യാരക്റ്റർ മോഡിലുള്ളതും ഗ്രാഫിക്സ് മോഡിലുള്ളതുമായ ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ പ്രവർത്തിക്കും. WINOLDAP-യിലെ സൗകര്യങ്ങളുപയോഗിച്ച് ഡോസ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾക്ക് വിൻഡോസ് ക്ലിപ്ബോഡ് ഉപയോഗിക്കാനും സാധിക്കും. വിൻഡോസ് എൻ.ടിയിലേയും ഓ.എസ്./2-ലും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഡോസ് അനുകരണം ഡോസ് 5 പതിപ്പിനെ ആധാരമാക്കിയുള്ളതാണ്.<!-- The emulated DOS in OS/2 and Windows NT is based upon DOS 5. Although there is a default configuration (config.sys and autoexec.bat), one can use alternate files on a session-by-session basis. It is possible to load drivers in these files to access the host system, although these are typically third-party.--> ഓ.എസ്./2 2.x-ഉം അതിനു ശേഷമുള്ള പതിപ്പുകളിലും DOSKRNL ആണ് ഡോസ് അനുകരണം ലഭ്യമാക്കുന്നത്. പി.സി. ഡോസിലെ IBMBIO.COM, IBMDOS.COM എന്നീ ഫയലുകളുടെ ഒത്തുചേർന്ന രൂപമാണ് DOSKRNL.<!-- Under OS/2 2.x and later, the DOS emulation is provided by DOSKRNL. This is a file that represents the combined IBMBIO.COM and IBMDOS.COM, the system calls are passed through to the OS/2 windowing services. DOS programs run in their own environment, the bulk of the DOS utilities are provided by bound DOS / OS2 applications in the \OS2 directory. OS/2 can run Windows 3.1 applications by using a modified copy of Windows (Win-OS/2). The modifications allow Windows 3.1 programs to run seamlessly on the OS/2 desktop, or one can start a WinOS/2 desktop, similar to starting Windows from DOS.--><!-- [[ബൂട്ട്]] ചെയ്യാവുന്ന ഡോസ് ഫ്ലോപ്പി ഡിസ്കിനൊപ്പം ഓ.എസ്./2 ഡ്രൈവറുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഡിസ്ക് ഇമേജ് നിർമ്മീച്ച് ബൂട്ട് ചെയ്താൽ ഈ ഡോസിൽ നിന്നും ഓ.എസ്./2 സിസ്റ്റം പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കാനാകും. ഓ.എസ്./2-വിനുള്ള ഡ്രൈവറുകൾ ലഭ്യമല്ലാത്ത [[സി.ഡി. റോം]] ഡ്രൈവുകളിൽ നിന്നും വിവരങ്ങളെടുക്കാൻ ഈ രീതി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.<!--OS/2 allows for 'DOS from Drive A:', (VMDISK). This is a real DOS, like MS-DOS 6.22 or PC-DOS 5.00. One makes a bootable floppy disk of the DOS, add a number of drivers from OS/2, and then creates a special image. The DOS booted this way has full access to the system, but provides its own drivers for hardware. One can use such a disk to access cdrom drives for which there is no OS/2 driver.--> [[വിൻഡോസ് എൻ.ടി.|വിൻഡോസ് എൻ.ടിയിലും]] പിൻഗാമികളിലും (2000, എക്സ്.പി., വിസ്റ്റ, 7) NTVDM എന്ന വെർച്വൽ ഡോസ് മെഷീനാണ് ഡോസ് അനുകരണം സാദ്ധ്യമാക്കിയിരുന്നത്. ഡോസ് ഫയലുകളായ NTIO.SYS, NTBIO.SYS എന്നിവ സാധാരണരീതിയിൽത്തന്നെയുണ്ടെങ്കിലും NTVDM പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന വെർച്വൽ മെഷീനിലാണ് ഇവ പ്രവർത്തിക്കുക. <!-- In Windows NT (2000, XP, Vista, 7), the DOS emulation is provided by way of a virtual DOS machine (NTVDM). The DOS files reside in NTIO.SYS and NTBIO.SYS as usual, but run in the virtual machine provided by NTVDM. The character input is passed to the console session that launched the DOS program. This allows one to use CLI features such as pipes and redirection between DOS and Windows NT. The OS/2 emulation in NT and 2000 is similar, but no virtual machine is loaded: it is handled by OS2SS.EXE and OS2.EXE.--> [[64 ബിറ്റ് വിൻഡോസ്]] പതിപ്പുകളിൽ NTVDM പിന്തുണയില്ല അതുകൊണ്ട് ഇവയിൽ 16 ബിറ്റ് ഡോസ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ നേരിട്ട് പ്രവർത്തിക്കുയില്ല. == സമ്പർക്കമുഖം == <!--{{See also|List of DOS commands}}--> ഡോസ് കുടുംബ ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റങ്ങൾ, നിർദ്ദേശങ്ങൾ കീബോഡിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കുന്ന, [[കമാൻഡ് ലെൻ സമ്പർക്കമുഖം|കമാൻഡ് ലെൻ സമ്പർക്കമുഖത്തോടെയാണ്]] പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്ക്രീനിൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിന് തയ്യാറായി നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തെ [[കമാൻഡ് പ്രോംപ്റ്റ്]] എന്നു പറയുന്നു. കമാൻഡ് പ്രോംപ്റ്റിൽ പ്രോഗ്രാമുകളുടെ ഫയൽനാമം എഴുതിനൽകിയാണ് അവ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നത്. ചില നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഡോസ് ഷെൽ സ്വയം പ്രവർത്തിപ്പിക്കും, അതായത് ഇതിനുവേണ്ടി പ്രത്യേകം പ്രോഗ്രാം ഫയലുകൾ ഉണ്ടാകില്ല. ഇത്തരം നിർദ്ദേശങ്ങൾ [[ആന്തരികനിർദ്ദേശങ്ങൾ]] (ഇന്റേണൽ കമാൻഡ്സ്) എന്നു പറയും. ഇതിനുപുറമേ സിസ്റ്റം യൂട്ടിലിറ്റികളായി അനേകം പ്രോഗ്രാമുകൾ ഡോസിനോടൊപ്പം തന്നെ നൽകുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book|title=DOS the Easy Way|last=Murdock|first=Everett|pages=7–12|publisher=EasyWay Downloadable Books|isbn=0-923178-02-3}}</ref> കൂടുതൽ ഉപയോക്തൃസൗഹാർദ്ദമായുള്ള സമ്പർക്കമുഖത്തിനായി നിരവധി സോഫ്റ്റവെയർ നിർമ്മാതാക്കൾ, മെനുവും ഐക്കണുകളും അടങ്ങുന്ന [[ഫയൽ മാനേജർ]] പ്രോഗ്രാമുകൾ തയ്യാറാക്കിയിരുന്നു. ([[മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിൻഡോസ്]] തന്നെ ഫയൽ മാനേജർ, [[പ്രോഗ്രാം ലോഡർ]] എന്ന നിലയിലാണ് രംഗപ്രവേശം ചെയ്തത്. തുടർന്ന് സ്വയംപര്യാപ്ത പ്രോഗ്രാം ലോഡറായി മാറി ഡോസിനെത്തന്നെ ആദേശം ചെയ്യുകയായിരുന്നു.) [[Norton Commander|നോർട്ടൺ കമാൻഡർ]], [[Dos Navigator|ഡോസ് നാവിഗേറ്റർ]], [[Volkov Commander|വോൾക്കോവ് കമാൻഡർ]], ക്വാട്ടർഡെസ്ക് [[DESQview|ഡെസ്ക്‌വ്യൂ]], [[SideKick|സൈഡ്കിക്ക്]] തുടങ്ങിയവ ഈ ഗണത്തിൽപ്പെട്ട ടെക്സ്റ്റ് സമ്പർക്കമുഖത്തിലുള്ള പ്രോഗ്രാമുകളാണ്. വിൻഡോസിനു പുറമേ ഡിജിറ്റൽ റിസർച്ചിന്റെ [[Graphical Environment Manager|ഗ്രാഫിക്കൽ എൻവയോൺമെന്റ് മാനേജർ]] (സി.പി./എമ്മിനു വേണ്ടിയാണ് ഇത് ആദ്യം തയ്യാറാക്കിയത്), [[GEOS (16-bit operating system)|ജിയോസ്]] എന്നിവ സചിത്രസമ്പർക്കമുഖത്തിലുള്ള ഇത്തരം പ്രോഗ്രാമുകളാണ്. കാലക്രമേണ ഡോസ് നിർമ്മാതാക്കൾ തന്നെ അവരുടെ ഡോസ് പതിപ്പിനൊപ്പം ഇത്തരം പണിയിടസംവിധാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിത്തുടങ്ങി. എം.എസ്. ഡോസിന്റെയും ഐ.ബി.എം. ഡോസിന്റെയും നാലാം പതിപ്പിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ [[ഡോസ് ഷെൽ]] ഇതിനുദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite book|title=DOS the Easy Way|last=Murdock|first=Everett|pages=71|publisher=EasyWay Downloadable Books|isbn=0-923178-02-3|url=http://books.google.com/books?id=vrsSflB2o5sC}}</ref> തൊട്ടതുടത്ത വർഷം പുറത്തിറങ്ങിയ ഡി.ആർ. ഡോസ് 5.0 പതിപ്പിൽ [[Graphical Environment Manager|ജി.ഇ.എം.]] ആധാരമാക്കിയുള്ള [[വ്യൂമാക്സ്|വ്യൂമാക്സും]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.<ref>{{cite book|title=Dvorak's Guide to DOS and PC Performance|url=https://archive.org/details/dvoraksguidetodo0000dvor|last=Dvorak|first=John|coauthors=Nick Anis|pages=[https://archive.org/details/dvoraksguidetodo0000dvor/page/442 442]–444|publisher=Osborne McGraw-Hill|year=1991}}</ref> === ടെർമിനേറ്റ് ആൻഡ് സ്റ്റേ റെസിഡെന്റ്=== <!--{{main|Terminate and Stay Resident}}--> ഡോസ് ഒരു [[മൾട്ടിടാസ്കിങ് ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം]] അല്ലായിരുന്നു; അതായത് ഒരു സമയം ഒരു പ്രോഗ്രാം മാത്രമേ ഇതിൽ പ്രവർത്തിക്കൂ. എന്നിരുന്നാലും പ്രോഗ്രാമുകളെ മെമ്മറിയിൽ നിലനിർത്താനും [[സിസ്റ്റം ടൈമർ|സിസ്റ്റം ടൈമറിന്റെയോ]] [[കീബോഡ് ഇന്ററപ്റ്റ്|കീബോഡ് ഇന്ററപ്റ്റുകളുടെയോ]] സഹായത്തോടെ നിലവിലോടുന്ന പ്രോഗ്രാമിനെ തടഞ്ഞ് ഇവയെ ആവശ്യമായ സമയത്ത് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയോ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യം ഡോസിലുണ്ടായിരുന്നു. മൾട്ടിടാസ്കിങ്ങിന്റെ ലളിതമായ രൂപമായ ഈ രീതിയിൽ പ്രോഗ്രാമിന്റെ ആദ്യഘട്ട പ്രവർത്തനത്തിനുശേഷം അത് മെമ്മറിയിൽത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നതിനാൽ '''ടെർമിനേറ്റ് ആൻഡ് സ്റ്റേ റെസിഡന്റ്''' ('''ടി.എസ്.ആർ.''') എന്നാണ് പറയുന്നത്. ഡോസിനോടൊപ്പം ലഭ്യമായിരുന്ന PRINT എന്ന നിർദ്ദേശം പശ്ചാത്തലത്തിൽ [[പ്രിന്റ് സ്പൂളിങ്]] നടത്തുന്നതിന് ടി.എസ്.ആർ. ആയിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. പോപ്പപ്പ് ശൈലിയിലുള്ള [[പെഴ്സണൽ ഇൻഫമേഷൻ മാനേജർ]] സോഫ്റ്റവെയറായ [[Borland Sidekick|ബോർലാൻഡ് സൈഡ്കിക്കും]] ടി.എസ്.ആർ. സങ്കേതമുപയോഗിച്ചാണ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. ഡോസിൽ സ്വതേ ലഭ്യമല്ലാതിരുന്ന അധികസൗകര്യങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതിനും ഡോസിനോടൊപ്പം വരുന്ന ചില ടി.എസ്.ആർ. പ്രോഗ്രാമുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. മുൻപ് നൽകിയ നിർദ്ദേശങ്ങൾ കാണുന്നതിനും തിരുത്തുന്നതിനുമുള്ള സൗകര്യമൊരുക്കുന്ന [[CED]], [[DOSKey]] തുടങ്ങിയ ടി.എസ്.ആർ. ആധാരമായുള്ള പ്രോഗ്രാമുകൾ ഇതിനുദാഹരണമാണ്. ഡോസിന്റെ കമാൻഡ് ഇന്റർപ്രെട്ടറായ [[COMMAND.COM]]-ൽ ഈ സൗകര്യം സ്വതേ ലഭ്യമല്ല. ഡോസിൽ [[സി.ഡി. റോം]] സൗകര്യം ലഭ്യമാക്കുന്ന [[MSCDEX]] എന്ന സി.ഡി. റോം ചേർപ്പ് മറ്റൊരുദാഹരണമാണ്. ==സോഫ്റ്റ്‌വേർ== <!--{{See|:Category:DOS software}}--> [[File:Arachne VESA Mode.png|thumb|right|250px|[[അരാക്നെ]] - ഡോസിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു വെബ് ബ്രൗസർ]] [[പി.സി. അനുരൂപ കമ്പ്യൂട്ടർ|പി.സി. അനുരൂപ കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ]] ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ഡോസിൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനായി പ്രശസ്തമായ നിരവധി പ്രോഗ്രാമുകൾ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ചിലവ താഴെപ്പറയുന്നു: *'''[[Lotus 1-2-3|ലോട്ടസ് 1-2-3]]''', കോർപ്പറേറ്റ് മേഖലയിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ സ്പ്രെഡ്ഷീറ്റ് സോഫ്റ്റവെയർ ഐ.ബി.എം. പി.സി.യുടെ വിജയഘടകങ്ങളിലൊന്നായും കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.crn.com/it-channel/18818026|last=Darrow|first=Barbara|title=Whatever Happened To Lotus 1-2-3?|date=1 February 2002|accessdate=2008-07-12|archive-date=2009-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090109203535/http://www.crn.com/it-channel/18818026|url-status=dead}}</ref> *'''[[WordPerfect|വേഡ്പെർഫെക്റ്റ്]]''', ഒരു [[വേഡ് പ്രോസസർ]]. ഇന്ന് ഇതിന്റെ വിൻഡോസിനായുള്ള പതിപ്പുകൾ പുറത്തിറക്കുന്നുണ്ട്. *'''[[WordStar|വേഡ്സ്റ്റാർ]]''', ഒരു ആദ്യകാല വേഡ് പ്രോസസർ. ഇതിലുപയോഗിച്ചിരുന്ന കീബോഡ് കുറുക്കുവഴികൾ മറ്റു പല എഡിറ്ററുകളിലേക്കും പകർത്തപ്പെട്ടു. *'''[[dBase|ഡിബേസ്]]''', ഒരു ആദ്യകാല ഡാറ്റാബേസ് പ്രോഗ്രാം. *'''[[Harvard Graphics|ഹാവാഡ് ഗ്രാഫിക്സ്]]''', ഒരു ആദ്യകാല [[presentation|പ്രെസന്റേഷൻ]] ഗ്രാഫിക്സ് ഡിസൈൻ പ്രോഗ്രാം. *'''[[Norton Utilities|നോർട്ടൺ യൂട്ടിലിറ്റീസ്]]''', ഡിസ്ക് - സിസ്റ്റം യൂട്ടിലിറ്റി പ്രോഗ്രാമുകളുടെ കൂട്ടം *'''[[PC Tools (Central Point Software)|പി.സി. ടൂൾസ്]]''', ഡിസ്ക് - സിസ്റ്റം യൂട്ടിലിറ്റി പ്രോഗ്രാമുകളുടെ കൂട്ടം. *'''[[Norton Commander|നോർട്ടൺ കമാൻഡർ]]''', '''[[XTree|എക്സ്ട്രീ]]''' - ഫയൽ മാനേജ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാമുകൾ. *'''[[ProComm‌|പ്രോകോം]]''', '''[[Qmodem|ക്യുമോഡെം]]''', '''[[Telix|ടെലിക്സ്]]''' - [[modem|മോഡവുമായി]] വിനിമയം നടത്തുന്നതിനുള്ള പ്രോഗ്രാമുകൾ . *'''[[SideKick|സൈഡ്കിക്ക്]]''', പെഴ്സണൽ ഇൻഫമേഷൻ മാനേജർ *'''[[PKZIP|പി.കെ.സിപ്]]''', ഫയൽ വലിപ്പം ചുരുക്കുന്നതിനുള്ള യൂട്ടിലിറ്റി. ചുരുങ്ങിയകാലംകൊണ്ട് ഇത് ഫയൽ ചുരുക്കൽ രംഗത്തെ മാനകരീതിയായി മാറി. *'''[[QEMM|ക്യു.ഇ.എം.എം.]]''', '''[[386MAX|386മാക്സ്]]''', ഡോസ് മെമ്മറി മാനേജ്മെന്റ് യൂട്ടിലിറ്റികൾ. *'''[[4DOS|4ഡോസ്]]''', മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ഒരു [[shell (computing)|കമാൻഡ്ഷെൽ]] *'''[[Arachne (web browser)|അരാക്നെ]]''', ഒരു ഗ്രാഫിക്കൽ [[വെബ് ബ്രൗസർ]] *'''[[DJGPP|ഡി.ജെ.ജി.പി.പി.]]''' - [[ഗ്നു കമ്പൈലർ ശേഖരം|ഗ്നു കമ്പൈലർ ശേഖരത്തിന്റ]] ഡോസ് പതിപ്പ്. * വെം ബ്യുവർഗിന്റെ പ്രശസ്തമായ ലിസ്റ്റ് (LIST) യൂട്ടിലിറ്റി. ഇത് ഫയലുകളിലെ ഉള്ളടക്കം ആസ്കിയിലും ഹെക്സാഡെസിമൽ രീതിയിലും പ്രദർശിപ്പിക്കും. * സോഫ്റ്റ്‌വേർ വികസനത്തിനായുള്ള മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ സോഫ്റ്റ്വെയറുകളായ '''[[Microsoft Macro Assembler|മൈക്രോസോഫ്റ്റ് മാക്രോ അസെംബ്ലർ]]''', '''[[Microsoft C|മൈക്രോസോഫ്റ്റ് സി]]''', '''[[CodeView|കോഡ്‌വ്യൂ]]'''. * [[Borland|ബോർലാൻഡിന്റെ]] സോഫ്റ്റവെയർ വികസന തട്ടകങ്ങളായ '''[[Turbo Pascal|ടർബോ പാസ്കൽ]]''', '''[[Turbo BASIC|ടർബോ ബേസിക്]]''', '''[[Turbo C|ടർബോ സി]]''', '''[[Turbo Assembler|ടർബോ അസെംബ്ലർ]]'''. *[[BASICA|ബേസിക്ക]], [[GW-BASIC|ജി.ഡബ്ല്യു. ബേസിക്]] - [[BASIC|ബേസിക്]] ഇന്റർപ്രെട്ടറുകൾ. == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|''[[മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിൻഡോസ്|മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിൻഡോസിന്റെ]] [[വിൻഡോസ് 95|95]], [[വിൻഡോസ് 98|98]], [[വിൻഡോസ് മില്ലേനിയം പതിപ്പ്|മില്ലേനിയം പതിപ്പ്]] എന്നിവ ഭാഗികമായി ഡോസ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ളതായതിനാൽ ഡോസിന്റെ പ്രഭാവകാലം 2000 വരെയാണെന്നും കണക്കാക്കാം.''}} == അവലംബം == {{reflist|2}} [[വർഗ്ഗം:ഓപ്പറേറ്റിങ് സിസ്റ്റം കുടുംബങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ]] ltkdgqzt85wvm2x2vxdy1bpmlc1e2py കനോലി പ്ലോട്ട് 0 163436 4682559 3774527 2026-11-03T17:58:34Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോക പൈതൃക സ്മാരകങ്ങൾ]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682559 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Cannoli Plot}} [[File:Kadathu to canoli plot1.jpg|right|thumb|കനോലി പ്ലോട്ടിലേക്കുള്ള കടത്തു ജങ്കാർ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ മനുഷ്യനിർമ്മിത തേക്കുതോട്ടമാണ് കനോലി പ്ലോട്ട് എന്ന പേരിലുള്ള നിലമ്പൂർ തേക്ക്തോട്ടം. ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയ ഈ തോട്ടത്തിനു 5.675 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുണ്ട്.<ref name="madhyamam-ക">{{cite news|url=http://www.madhyamam.com/news/123827/111007|title=കനോലി പ്ളോട്ട് ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലേക്ക്|publisher=മാധ്യമം ദിനപത്രം|date=10 ജൂലൈ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210053150/http://www.madhyamam.com/news/123827/111007|archivedate=2011-12-10|access-date=2011-10-08|url-status=live}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് തേക്ക് തടിയുടെ ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി അന്നത്തെ കലക്ടർ [[എച്ച്.വി. കനോലി|എച്ച്.വി കനോലിയുടെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഫോറസ്റ്റ് കൺസർവേറ്ററായിരുന്ന ചാത്തുമേനോൻ 1846-ലാണ് ഈ തേക്ക് തോട്ടം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചത്.<ref name=canolicanal>{{cite news|title=വിസ്മൃതിയിലാണ്ടൊരു ചരമവാർഷികം|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=483952|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|date=2014-09-13|accessdate=2014-09-15|archive-date=2014-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915134254/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=483952|url-status=bot: unknown}}</ref>ഈ തോട്ടം നിർമ്മിക്കാൻ ഡോക്ടർ റെഗ്‌സ് ബർഗ്ഗിന്റെയും സഹായം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="mathrubhumi-ക">{{cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=483952|title=വിസ്മൃതിയിലാണ്ടൊരു ചരമവാർഷികം|author=അഡ്വ. ടി.ബി. സെലുരാജ്‌|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|date=സെപ്റ്റംബർ 13, 2014|accessdate=സെപ്റ്റംബർ 16, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140916065752/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=483952|archivedate=2014-09-16|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ഇതും കാണുക== * [[നിലമ്പൂർ തേക്ക് മ്യൂസിയം]] [[വർഗ്ഗം:തോട്ടങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 6ix0ctnsf0fkksr490kjt6749y24112 മിറാക്കിൾ ഫ്രൂട്ട് 0 177303 4682579 4566039 2026-11-03T22:09:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682579 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Miracle fruit}} {{taxobox | name = ''Synsepalum dulcificum'' | image = MiracleBerry.jpg | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Ericales]] | familia = [[Sapotaceae]] | genus = ''[[Synsepalum]]'' | species = '''''S. dulcificum''''' | binomial = ''Synsepalum dulcificum'' | binomial_authority = ([[Heinrich Christian Friedrich Schumacher|Schumach.]] & [[Peter Thonning|Thonn.]]) [[William Freeman Daniell|Daniell]] | synonyms = ''[[Bakeriella]] dulcifica'' <small>(Schumach. & Thonn.) Dubard</small><br /> ''[[Bumelia]] dulcifica'' <small>Schumach. & Thonn.</small><br /> ''[[Pouteria]] dulcifica'' <small>(Schumach. & Thonn.) Baehni</small><br /> ''[[Richardella]] dulcifica'' <small>(Schumach. & Thonn.) Baehni</small><br /> ''[[Sideroxylon]] dulcificum'' <small>(Schumach. & Thonn.) A.DC.</small><ref>{{cite web|url=http://www.ville-ge.ch/musinfo/bd/cjb/africa/details.php?langue=an&id=91441 | title=''Synsepalum dulcificum'' (Schumach. & Thonn.) Daniell | work=African Flowering Plants Database | publisher=Conservatoire et Jardin Botaniques de la Ville Genève - South African Biodiversity Institute | accessdate=2008-08-11}}</ref> }} ഒരു ആഫ്രിക്കൻ പഴച്ചെടിയാണ് '''മിറാക്കിൾ ഫ്രൂട്ട്'''. ചെറുശാഖകളോടും ഇലകളോടും കൂടി വളരുന്ന ഈ ചെറു സസ്യത്തിന്റെ ഒരു പഴം കഴിച്ചാൽ രണ്ടു മണിക്കൂർ നേരം കഴിക്കുന്ന പുളി ഉള്ള ഭക്ഷണം മധുരതരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.wired.com/science/discoveries/news/2006/12/72251 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131226164359/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2006/12/72251 |archive-date=2013-12-26 |url-status=dead}}</ref> മിറാക്കിൾ ഫ്രൂട്ടിൽ അടങ്ങിയ 'മിറാക്കുലിൻ' എന്ന പ്രോട്ടീൻ ഘടകം നാവിലെ രസമുകുളങ്ങളെ ഉണർത്തി പുളി, കയ്പ് രുചികൾക്കു പകരം താത്കാലികമായി മധുരം അനുഭവപ്പെടുത്തുന്നതിനാലാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്.<ref name="ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/agriculture/story-244527.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-01-15 |archive-date=2012-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115172814/http://www.mathrubhumi.com/agriculture/story-244527.html |url-status=dead }}</ref> ==ചരിത്രം== പടിഞ്ഞാറൻ ആഫ്രിക്കയിൽ 18-ാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽക്കേ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരി ഷെവലിയർ ദ മാർകിസ് എഴുതിയിട്ടുണ്ട് 1970 ൽ അമേരിക്കയിൽ ഈ പഴത്തിന്റെ വാണിജ്യ സാധ്യതകൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നെങ്കിലും അമേരിക്കൻ ഭക്ഷണ - മരുന്ന് .വകുപ്പ് (FDA) ഭക്ഷ്യ മായമായി ഈ പഴത്തെ വർഗ്ഗീകരിക്കുകയുണ്ടായി<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7367548.stm</ref>. കുത്തക പഞ്ചസാര കമ്പനികളുടെ ഇടപെടിനെത്തുടർന്നാണിത് എന്ന് വിവാദമുണ്ടായെങ്കിലും ഇതു സംബന്ധിക്കുന്ന ഫയലുകൾ വെളിപ്പെടുത്താൻ വകുപ്പ് തയ്യാറായില്ല.<ref>{{Cite web |url=http://www.theweek.co.uk/politics/27131/sweet-and-sour-tale-miracle-berry |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-01-15 |archive-date=2011-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111116204752/http://www.theweek.co.uk/politics/27131/sweet-and-sour-tale-miracle-berry |url-status=dead }}</ref> ==സവിശേഷതകൾ== 'സപ്പോട്ടേസിയ' സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന ഇവ ഒരാൾ ഉയരത്തിൽ വരെ വളരാറുണ്ട്. സാവധാന വളർച്ചയുള്ള മിറാക്കിൾ ഫ്രൂട്ട് പുഷ്പിക്കാൻ മൂന്നാലു വർഷമെടുക്കും. ==കൃഷി== വേനൽക്കാലമാണ് പഴക്കാലമെങ്കിലും 'സപ്പോട്ട'യുടെ കുടുംബത്തിൽ പെടുന്ന ഈ ചെടിയിൽ കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയിൽ പലതവണ കായ് പിടിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്<ref name="ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്"/>. ഭാഗികമായ തണൽ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന മിറക്കിൾ ഫ്രൂട്ട് ചെടിച്ചട്ടികളിൽ ഇൻഡോർ പ്ലാന്റായി പോലും വളർത്താം. മനോഹരമായ ഇലച്ചാർത്തോടുകൂടി ഈ നിത്യഹരിത സുന്ദരി ഉദ്യാനച്ചെടിയാക്കാനും യോജിച്ചതാണ്. ==ഉപയോഗം== അർബുദരോഗചികിത്സയിലെ കീമോതെറാപ്പിക്കു വിധേയരായി നാവിന്റെ രുചിനഷ്ടപ്പെടുന്ന രോഗികൾക്ക് ഭക്ഷണത്തിന്റെ തനതുരുചി ആസ്വദിക്കാൻ മിറാക്കിൾ ഫ്രൂട്ട് സഹായിക്കുമെന്നും<ref>{{Cite web |url=http://articles.cnn.com/2009-03-25/health/miracle.berries.weightloss_1_synsepalum-miracle-fruit-cancer-patients?_s=PM:HEALTH |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-01-15 |archive-date=2012-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116034302/http://articles.cnn.com/2009-03-25/health/miracle.berries.weightloss_1_synsepalum-miracle-fruit-cancer-patients?_s=PM:HEALTH |url-status=dead }}</ref> പ്രമേഹരോഗികൾക്ക് ഇത് കഴിക്കാമെന്നും<ref>http://online.wsj.com/article_email/SB117522147769754148-lMyQjAxMDE3NzM1MDIzMjAxWj.html</ref> ചില ശാസ്ത്രഞ്ജർ അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ജപ്പാനിൽ പ്രമേഹ രോഗികൾക്കിടയിലും ഭക്ഷണം നിയന്ത്രിക്കുന്നവർക്കിടയിലും ജനകീയമാണ്.<ref>http://www.guardian.co.uk/world/2005/nov/25/japan.foodanddrink</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category|Synsepalum dulcificum}} * {{Cite web |url=http://www.crfg.org/pubs/ff/miraclefruit.html |title=Miracle fruit facts |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071203010213/http://www.crfg.org/pubs/ff/miraclefruit.html |archivedate=2007-12-03 |access-date=2012-01-15 |url-status=live }} from the [[California Rare Fruit Growers]] * {{Cite web| url=http://www.democracynow.org/2008/7/9/the_fruit_hunters_a_story_of| title=The Fruit Hunters: Author Adam Leith Gollner on the Politics of Fruit and the Secret History of the "Miracle Berry"| publisher=[[Democracy Now!]]| date=July 9, 2008| accessdate=2009-03-25}} * [http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15411055&tabId=21&BV_ID=@@@ മിറാക്കിൾ ബെറി പൂത്തുലഞ്ഞു - മനോരമ ഓൺലൈൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110193139/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15411055&tabId=21&BV_ID=@@@ |date=2013-11-10 }} [[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] lhv22rb9u1qy1n0waathhz8mhtbxnjg മാരി കോൾവിൻ 0 181274 4682575 4092438 2026-11-03T20:00:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682575 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Marie Colvin}} {{Infobox person | name = മാരി കോൾവിൻ | image =Mary colvin.jpeg | caption = | birth_name = മാരി കാതറിൻ കോൾവിൻ | birth_date = {{Birth date|1956|1|12|df=y}} | birth_place = [[ന്യൂയോർക്ക്]] | death_date = {{Death date and age|2012|2|22|1956|1|12|df=y}}<ref>{{cite news|title=Two Western Journalists Killed in Syria Shelling|url=http://www.nytimes.com/2012/02/23/world/middleeast/marie-colvin-and-remi-ochlik-journalists-killed-in-syria.html|newspaper=[[New York Times]] |date=February 22, 2012 |first=Rod |last=Nordland |first2=Alan |last2=Cowell }}</ref> | death_place = [[ഹോംസ്]], [[സിറിയ]] | education = [[യേൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | occupation = {{Plainlist| * [[യുദ്ധകാര്യലേഖിക]] }} | nationality = [[അമേരിക്ക]] }} പ്രമുഖയായ അമേരിക്കൻ പത്രപ്രവർത്തകയും അറിയപ്പെടുന്ന യുദ്ധകാര്യലേഖികയുമായിരുന്നു '''മാരി കോൾവിൻ'''(12 ജനുവരി 1956– 22 ഫെബ്രുവരി 2012)<ref name="G obit">{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|title=Marie Colvin obituary|url=http://www.guardian.co.uk/media/2012/feb/22/marie-colvin|newspaper=Guardian|date=February 22, 2012}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ്പത്രമായ ദ സൺഡേ ടൈംസിന്റെ ലേഖികയായിരുന്നു അവർ . സിറിയയിലെ സംഘർഷസ്ഥിതി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാനെത്തിയ അവർ താമസിച്ചിരുന്ന വീടിനു മുകളിൽ ഷെൽ പതിക്കുകയായിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ഫോട്ടോഗ്രാഫർ [[റെമി ഒക്ലിക്‎|റെമി ഒക്ലിക്കും]] ഇവർക്കൊപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ടു. പത്ത് വർഷം മുമ്പ് [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] യുദ്ധ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ആഴത്തിൽ മുറിവേറ്റ മേരി കോൾവിന് ഇടതു [[കണ്ണ്|കണ്ണിന്റെ]] കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനു ശേഷം കറുത്ത തുണിയുടെ കൺമൂടി ധരിച്ചാണ് ഇവർ യുദ്ധ റിപ്പോർട്ടിങ്ങിനെത്തിയിരുന്നത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1465907/2012-02-23/world |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-02-24 |archive-date=2012-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223084757/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1465907/2012-02-23/world |url-status=dead }}</ref> ശ്രീലങ്കൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ തമിഴ് പുലികൾക്കും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭ|ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയ്ക്കുമിടയിൽ]] സമാധാന ദൂതയായി പ്രവർത്തിച്ചു. [[കൊളംബോ|കൊളംബോയിലെ]] യു.എൻ പ്രതിനിധി വിജയ് നമ്പ്യാരെ പുലികളുടെ കീഴടങ്ങൽ സന്നദ്ധത താൻ അറിയിച്ചിരുന്നതായി അവർ വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/slain-tamil-chiefs-were-promised-safety/story-e6frg6t6-1225715467354 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140509132256/http://www.theaustralian.com.au/news/slain-tamil-chiefs-were-promised-safety/story-e6frg6t6-1225715467354 |archive-date=2014-05-09 |url-status=dead}}</ref> ==ജീവിതരേഖ== ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *2000: മികച്ച പത്രപ്രവർത്തകയ്ക്കുള്ള ഫോറിൻ പ്രസ്സ് അസ്സോസിയേഷന്റെ പുരസ്കാരം *2000:പത്രപ്രവർത്തനത്തിലെ ധീരതയ്ക്കുള്ള പുരസ്കാരം അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാ മാധ്യ ഫൗണ്ടേഷൻ *2001: ബ്രിട്ടീഷ് അന്താരാഷ്ട്ര പത്രപ്രവർത്തക പുരസ്കാരം, വിദേശ റിപ്പോർട്ടർക്കുള്ള പുരസ്കാരം :ബ്രിട്ടീഷ് പ്രസ്സ് അവാർഡ് (രണ്ടു തവണ 2001, 2010) ==അവലംബം== <references/> ==അധിക വായനക്ക്== *{{cite book |first=Denise |last=Leith |title=Bearing Witness: The Lives of War Correspondents and Photojournalists |publisher=Random House Australia |location= |year=2004 |pages=92f |isbn=174051260X }} *{{cite book |last=Mills |first=Eleanor |year=2005 |chapter=Marie Colvin, 1957– |title=Cupcakes and Kalashnikovs: 100 Years of the Best Journalism by Women |url=https://archive.org/details/cupcakeskalashni0000unse |location=London |publisher=Constable |isbn=1845291654 |pages=152f }} ==പുറംകണ്ണികൾ== *{{Imdb name |id=1864908 }} {{S-start}} {{S-ach|aw}} {{S-bef|before=[[Christina Lamb]]}} {{S-ttl|rows=2|title=[[British International Journalist of the Year award|British Foreign Reporter of the Year]]|years=2001, 2010}} {{S-aft|after=[[Jon Swain]]}} |- |- {{S-bef|before=[[Dan McDougall]]}} {{S-aft|after=[[Charles Clover]]}} {{S-end}} {{Syrian civil war}} {{Arab Spring}} {{Anti-government protests in the 21st century}} [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പത്രപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകൾ]] [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 12-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2012-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 22-ന് മരിച്ചവർ]] 0b5x05gehhgmwgx3tc017il3u07hfl2 മാണ്ഡവി നദി 0 210299 4682569 3640798 2026-11-03T19:19:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682569 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mandovi River}} {{Infobox river | name = മാണ്ഡോവി(മാണ്ഡവി) നദി | image_name = Goa Mandovi Bridge view from Ribandar 10-25-2008 6-14-02 PM.JPG | image_size = | image_alt = | caption = മാണ്ഡോവി നദി | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | origin = | mouth = | progression = | basin_countries = | location = [[ഗോവ]], [[ഇന്ത്യ]] | length = 77കി.മീ | elevation = | mouth_elevation = | discharge = | watershed = | river_system = | left_tribs = | right_tribs = }} [[File:Mandovi river.jpg|thumb|300px|മാണ്ഡോവി നദിയും അതിനുകുറുകെയുള്ള പാലവും.[[പനജി|പനജിയിൽ]] നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ഗോവ|ഗോവയിലൂടെയും]] [[കർണാടക|കർണാടകത്തിലൂടെയും]] ഒഴുകുന്ന ഒരു നദിയാണ് '''മാണ്ഡോവി നദി'''({{lang-knn|मांडवी}} ''Mandovi'', ഉച്ചാരണം :maːɳɖ(ɔ)wĩː). ഗോവയുടെ ജീവനാഡി എന്നാണ് ഈ നദിയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. കർണാടകത്തിലെ [[ബെൽഗാം|ബെൽഗാം ജില്ലയിലെ]] ബീംഗഡിൽ വെച്ച് 30 അരുവികൾ കൂടിച്ചേർന്നാണ് മാണ്ഡോവി ജന്മമെടുക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606125533/http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm |archive-date=2011-06-06 |url-status=dead}}</ref> പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മാണ്ഡോവി പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകി [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിൽ]] പതിക്കുന്നു. 77കി.മീ ആണ് മാണ്ഡോവിയുടെ ആകെ നീളം. ഇതിൽ 29കി.മി കർണാടകത്തിലും 52 കി.മീ ഗോവയിലും ഒഴുകുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=30865&n_tit=Turmoil+over+Mhadei+River+-++Spot+Report+by+Daijiworld+Correspondent |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-10-10 |archive-date=2019-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101061617/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp%3Fn_id%3D30865%26n_tit%3DTurmoil%2Bover%2BMhadei%2BRiver%2B-%2B%2BSpot%2BReport%2Bby%2BDaijiworld%2BCorrespondent |url-status=dead }}</ref> ഗോവയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[പനജി]] ഈ നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതിച്ചെയ്യുന്നത്.മാപുസാ നദി മാണ്ഡോവിയുടെ ഒരു പോഷകനദിയാണ് മാഹ്പസാ നദി. ==അവലംബം== {{commons category|Mandovi River}} {{reflist}} {{coord|15.503373|N|73.841246|E|display=title}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നദികൾ]] 73xw506q376hor7b863nqjfttpvrr46 ഭീമൻ മരച്ചിലന്തി 0 217820 4682504 4105651 2026-11-03T14:08:10Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682504 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nephila}} {{Taxobox | name = ഗോൾഡൻ സിൽക് ഓർബ്-വീവർ | fossil_range = [[Middle Jurassic|മിഡിൽ ജൂറാസിക്]] - അടുത്തകാലം വരെ, {{fossilrange|165|0}} | image = Golden silk orb-weaver kerala.jpg | image_caption = ''നെഫില'' | regnum = [[ജന്തു]] | phylum = [[Arthropod|ആർത്ത്രോപോഡ]] | classis = [[Arachnida|അരാഖ്നിഡ]] | ordo = [[Araneae|അറേനിയേ]] | subordo = [[Araneomorphae|അറേനിയോമോർഫേ]] | familia = [[Nephilidae|നെഫിലിഡേ]] | genus = '''''നെഫില''''' | genus_authority = [[William Elford Leach|വില്യം എൽഫോർഡ് ലീച്ച്]], 1815 | diversity_link = List of Nephilidae species#Nephila | diversity = 150-ൽ കൂടുതൽ സ്പീഷീസുകൾ. (പുതിയവ എല്ലാ വർഷവും കണ്ടെത്തപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.) | subdivision_ranks = [[Species|സ്പീഷീസ്]] | subdivision = ''[[Nephila antipodiana|നെഫില ആന്റിപോഡിയാന]]''<br> ''[[Nephila clavata|നെഫില ക്ലാവേറ്റ]]''<br> ''[[Nephila clavipes|നെഫില ക്ലാവിപെസ്]]''<br> ''[[Nephila edulis|നെഫില എഡൂലിസ്]]''<br> ''[[Nephila inaurata|നെഫില ഇനൗറേറ്റ]]''<br> {{extinct}}''[[Nephila jurassica|നെഫില ജൂറാസിക്ക]]''<br> ''[[Nephila madagascariensis|നെഫില മഡഗാസ്കറിയെൻസിസ്]]''<br> ''[[Nephila pilipes|നെഫില പൈലിപെസ്]]''<br> ''[[Nephila plumipes|നെഫില പ്ലൂമിപെസ്]]''<br> ''[[Nephila senegalensis|നെഫില സെനഗലെൻസിസ്]]''<br> ''[[Nephila komaci|നെഫില കൊമാചി]]''<br> &nbsp;''more'' }} [[File:Giant wood spider image.jpg|thumb|Giant wood spider, ഭീമൻ മരച്ചിലന്തി, പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ കൂറ്റനാട് നിന്നും]] വലുതും ബലമുള്ളതുമായ വലകൾ നെയ്യുന്നയിനം ചിലന്തികളാണ് '''ഭീമൻ മരച്ചിലന്തികൾ''' ('''ഗോൾഡൻ സിൽക്ക് ഓർബ്-വീവർ'''). '''''നെഫില''''' എന്ന ജീനസിലാണ് ഇവയെ പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ലോകമാകമാനം ''നെഫില'' ജനുസ്സിൽ പെട്ട സ്പീഷീസുകളെ കാണാൻ സാധിക്കും. '''ഗോൾഡൻ ഓർബ്-വീവർ''', '''ജയന്റ് വുഡ് സ്പൈഡർ''', '''ബനാന സ്പൈഡർ''' എന്നീ പേരുകളിലും ഇവ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ ഇവ '''റൈറ്റിംഗ് സ്പൈഡർ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. വലകളിലെ ഡിസൈനുകളാണ് ഈ പേരിന് കാരണം. [[Nephila jurassica|''നെഫില ജുറാസിക്ക'']] എന്ന ചിലന്തി 16.5 കോടി വർഷം മുൻപാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. ഇവയുടെ കാലുകളുടെ അഗ്രം തമ്മിലുള്ള അകലം 15 സെന്റീമീറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്നുവത്രേ. ഫോസിൽ അവശിഷ്ടം ലഭ്യമായതിൽ ഏറ്റവും വലിപ്പമുള്ള ചിലന്തിയാണിത്.<ref name="njur">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13134505|title=Fossilised spider 'biggest on record'|last=Amos|first=Jonathan|date=20 April 2011|publisher=BBC News|accessdate=24 April 2011}}</ref> ==പേരിന്റെ ഉദ്ഭവം== ''നെഫില'' എന്ന പദം പുരാതന ഗ്രീക്കിലെ നെയ്യാനിഷ്ടമുള്ളത് എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്രയോഗത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്.<ref>{{cite book|last=Cameron|first=H. D.|chapter=Chapter 73: An etymological dictionary of North American spider genus names|title=Spiders of North America: An identification manual|year=2005|editor1-last=Ubick|editor1-first=Darrell|editor2-last=Paquin|editor2-first=Pierre|editor3-last=Cushing|editor3-first=Paula E.|editor4-last=Roth|editor4-first=Vince|publisher=American Arachnological Society|isbn=9780977143900|oclc=502287303}}</ref> ''നെൻ'' എന്നാൽ നെയ്യുക (''നെമ'' νήμα അഥവാ നൂൽ എന്ന വാക്കിനോട് ബന്ധമുള്ളത്) + φίλος (''ഫിലോസ്'') = "സ്നേഹിക്കുക". ==രൂപസവിശേഷതകളും വിതരണവും== [[File:Giant Wood Spider (Nephila pilipes) W IMG 2806.jpg|thumb|left|പെൺ നെഫില പൈലിപെസ് ചിലന്തിയും ധാരാളം ആൺ ചിലന്തികളും]] ''നെഫില'' ഇനത്തിൽ പെട്ട ചിലന്തികൾ ചുവപ്പു കലർന്ന മഞ്ഞ മുതൽ പച്ച കലർന്ന മഞ്ഞ വരെയുള്ള നിറത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വയറുമുതൽ [[cephalothorax|സെഫാലോതൊറാക്സിന്]] എടുത്തുകാണിക്കുന്ന വെള്ളനിറമാണ്. [[Araneoidea|അരാനിയോയ്ഡ]] കുടുംബത്തിലെ മറ്റു ചിലന്തികളെപ്പോലെ ഇവയ്ക്ക് ഇടവിട്ടുള്ള വരകളുള്ള നെയ്യാനുപകരിക്കുന്ന കാലുകളാണുള്ളത്. കാലുകളുടെ അഗ്രം ഉള്ളിലേയ്ക്ക് വളഞ്ഞാണിരിക്കുന്നത്. നടന്ന് ഇരതേടുന്ന ചിലന്തികൾക്ക് പുറത്തേയ്ക്ക് ചൂണ്ടിനിൽക്കുന്ന അഗ്രമാണുള്ളത്. കടുത്ത ബ്രൗൺ നിറം മുതൽ കറുപ്പുനിറം വരെയുള്ള ശരീരത്തിൽ പച്ചയോ മഞ്ഞയോ പാടുകൾ കാണുന്നത് ചിലന്തികളെ വേട്ടയാടുന്ന ജീവികളെ അകറ്റാനുപകരിക്കും. കാലൊഴികെയുള്ള ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പം 4.8 മുതൽ 5.1 സെന്റീമീറ്റർ വരും. ആണുങ്ങൾക്ക് 2.5 സെന്റീമീറ്ററോളമാണ് നീളം. ഇതുവരെ ലഭിച്ചതിൽ ഏറ്റവും വലിയ ചിലന്തിക്ക് (നെഫില ക്ലാവിപെസ് ഇനത്തിൽ പെട്ടത്) 6.9 സെന്റീമീറ്റർ നീളമുണ്ടായിരുന്നു. [[Queensland|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിൽ]] നിന്നു ലഭിച്ച ഈ ചിലന്തിക്ക് ചെറിയ കുരുവികളെ പിടിച്ചുതിന്നാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു. 2012-ൽ ഒരു വലിയ ചിലന്തി 50സെന്റീമീറ്റർ നീളമുള്ള ഒരു ബ്രൗൺ മരപ്പാമ്പിനെ കൊന്നു തിന്നുന്നത് ഫോട്ടോയിൽ പകർത്തപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=Serenc|first=Michael|title=Cairns man Ant Hadleigh snaps incredible pics of snake-eating spider|url=http://www.cairns.com.au/article/2012/04/19/215081_local-news.html|newspaper=The Cairns Post|date=19 April 2012|accessdate=17 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Moran|first=Lee|title=Arachnophobes look away now! Incredible footage shows the moment a spider ate a snake for breakfast|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2134836/Arachnophobic-Then-dont-watch-incredible-footage-spider-eats-snakes-breakfast.html|accessdate=17 August 2012|newspaper=The Daily Mail|date=25 April 2012|location=London}}</ref> [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിലെ]] ഇനങ്ങൾ കാലിന്റെ നീളമുൾപ്പെടെ 13 സെന്റീമീറ്റർ നീളം വയ്ക്കും.<ref>{{cite news|last=Gallagher|first=Terry|title=Giant 'gentle spiders' collected in Taiwan for study at U-M-Dearborn|url=http://ur.umich.edu/0809/Sep02_08/10.php|newspaper=The University Record Online|6=accessdate|publisher=University of Michigan|=17 August 2012|access-date=2012-12-01|archive-date=2012-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918110919/http://www.ur.umich.edu/0809/Sep02_08/10.php|url-status=dead}}</ref> ചൂടുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ ചിലന്തി വ്യാപകമായി കണ്ടുവരുന്നു. [[Australia|ഓസ്ട്രേലിയ]], [[Asia|ഏഷ്യ]], [[Africa|ആഫ്രിക്ക]] ([[Madagascar|മഡഗാസ്കർ]] ഉൾപ്പെടെ), [[Americas|അമേരിക്കൻ ഭൂഘണ്ഡങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലൊക്കെ ഈ ചിലന്തി കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. ചിലന്തികളിൽ ഇന്നുള്ളതിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ജനുസ്സാണ് നെഫില. 16.5 കോടി വർഷം പഴക്കമുള്ള നെഫില ചിലന്തിയുടെ ഫോസിൽ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13134505|title=Fossilized spider biggest on record|accessdate=2011-04-20 | work=BBC News|date=2011-04-20}}</ref> ==സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ== ===വല നെയ്യൽ=== [[File:Golden silk orb-weaver web.jpg|thumb|right|ഭീമൻ വല. ഇതിന് രണ്ടുമീറ്ററോളം വീതിയുണ്ടായിരുന്നു. ഇല കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് മുന്നിലുള്ള താക്കീത് വലയിലാണ്.]] [[File:Nephila pilipes jalorensis.jpg|thumb|right|വലയിലിരിക്കുന്ന ചിലന്തിയുടെ പാർശ്വദൃശ്യം]] ''ഗോൾഡൻ സിൽക്ക് ഓർബ്-വീവർ'' എന്ന പേര് ചിലന്തിയുടെ നിറത്തെയല്ല, മറിച്ച് ചിലന്തിവലയുടെ നിറത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ചിലന്തിവലയ്ക്ക് മഞ്ഞ നിറമാണുള്ളത്. സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഇത് സ്വർണം പോലെ തിളങ്ങുന്നതായി കാണാം. [[Xanthurenic acid|സാന്ത്യൂറെനിക് ആസിഡ്]], രണ്ടുതരം [[quinones|ക്വിനോണുകൾ]] തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത നാലാമതൊരു സംയുക്തം എന്നിവ മഞ്ഞ നിറത്തിനു കാരണമാണ്. ഈ വലയ്ക്ക് രണ്ടു ഗുണങ്ങളാണുള്ളതെന്ന് പരീക്ഷണങ്ങ‌ൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ തി‌ളങ്ങുന്ന വലയിലേയ്ക്ക് തേനീച്ചകൾ ആകർഷിക്കപ്പെടുമെന്നതാണ് ഒരു ഗുണം. നിഴലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഈ മഞ്ഞ നിറം തെളിഞ്ഞുകാണാത്തതിനാൽ വല മറഞ്ഞിരിക്കുകയും ചെയ്യും. നിറത്തിന്റെ തോത് നിയന്ത്രിക്കാൻ ചിലന്തിക്ക് കഴിവുണ്ട്. [[File:Nephila clavipes - schema of web.svg|thumb|left|വലയുടെ ഘടന]] ഈയിനം ചിലന്തികളുടെ വലകൾ വളരെ സങ്കീർണ്ണമാണ്. അടുത്തിഴപാകിയ ഒരു ഭാഗം പശിമയില്ലാത്ത ഇഴകളിൽ കോർത്തുണ്ടാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. മദ്ധ്യത്തിലെ ഈ വല (ഓർബ്) ദിവസവും പുതുക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കും. പഴക്കം കൂടുമ്പോൾ പശിമ കുറയുന്നതാണ് ഇതിനു കാരണം. കാലാവസ്ഥ നന്നായിരിക്കുമ്പോൾ (മഴ കാരണം ഓർബിന് നാശം സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ), പ്രായപൂർത്തിയായ ചിലന്തികൾ വലയുടെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേ ദിനവും പുതുക്കിപ്പണിയുകയുള്ളൂ. മാറ്റേണ്ട ഭാഗം ഭക്ഷണമാക്കുകയും ഇതിനു പകരം പുതിയ ഇഴ പാകുകയുമാണ് ചിലന്തി ചെയ്യുന്നത്. ഇങ്ങനെ വലയുടെ ഒരു ഭാഗം മാത്രം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നത് വലനെയ്യുന്ന മറ്റിനം ചിലന്തികൾ കാണിക്കാത്ത സ്വഭാവമാണ്. ഭീമൻ മരച്ചിലന്തികളുടെ വലയിൽ ഉറുമ്പുകളെ അകറ്റിനിർത്തുന്ന രാസവസ്തുക്കളുണ്ടെന്ന് 2011-ൽ കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite news|last=Phillips|first=Campbell|title=Golden orb web spider spins ant-repellent silk|url=http://www.australiangeographic.com.au/journal/golden-orb-web-spider-spins-ant-repellent-silk.htm/|newspaper=Australian Geographic|date=23 November 2011|accessdate=16 August 2012|archive-date=2012-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225070337/http://www.australiangeographic.com.au/journal/golden-orb-web-spider-spins-ant-repellent-silk.htm/|url-status=dead}}</ref> പശിമയില്ലാത്ത സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ള ഒരു ഇഴ പാകിയതിനു ശേഷം <ref>{{cite web|url=http://frank.itlab.us/spider_2002/videos.html|title=Natasha, the Golden Silk Spider (Nephila clavipes)|accessdate=2010-06-02|archive-date=2017-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623142004/https://frank.itlab.us/spider_2002/videos.html|url-status=dead}}</ref> ഇടയിലുള്ള ഭാഗങ്ങൾ നികത്തുന്ന രീതിയിലാണ് വല നിർമ്മിക്കുന്നത്. മറ്റു മിക്ക ചിലന്തികളും പശിമയില്ലാത്ത ആദ്യ ഇഴ പിന്നീട് നീക്കം ചെയ്യുമെങ്കിലും നെഫില അത് ചെയ്യാറില്ല. ഇതാണ് കൈയ്യക്ഷരം പോലെ വലയിൽ പാടുകൾ കാണുന്നതിന് കാരണം. പശിമയു‌ള്ള ഇഴകൾ സൂര്യപ്രകാശം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുമ്പോൾ മറ്റിഴകൾ ഇതിനിടയിൽ ഒഴിഞ്ഞ ഭാഗം പോലെ കാണപ്പെടും. വലയിലെ മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഭാഗം ഒരു മീറ്ററിൽ കൂടുതൽ വ്യാസമുള്ളതായിരിക്കും. വലയെ താങ്ങി നിർത്തുന്ന ഇഴകൾക്ക് ഇതിലും വളരെക്കൂടുതൽ നീളമുണ്ടായിരിക്കും. മനുഷ്യരുടെ ഉയരം മുതൽ മരങ്ങളുടെ മേലറ്റം വരെ ഏതുസ്ഥലത്തും വല നെയ്യപ്പെടാറുണ്ട്. പ്രധാന വലയ്ക്ക് ഒരു വശത്തായി (മുന്നിലോ പിന്നിലോ) കൃത്യമായ രീതിയിലല്ലാതെയുള്ള ഇഴകൾ കാണപ്പെടും. ഇതിൽ ഇലകളോ പ്രാണികളുടെ ശവശരീരങ്ങളോ ചിലപ്പോൾ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ഇത് ഇരപിടിക്കുന്ന ജീവികൾക്കുള്ള ഒരു താക്കീത് എന്ന നിലയ്ക്കായിരിക്കാം ഒരുപക്ഷേ നിർമ്മിക്കുന്നത്. കാറ്റിൽ പറന്നുവരുന്ന ഇലകളിൽ നിന്ന് വലയെ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശവും ഒരുപക്ഷേ ഉണ്ടാവാം. ചിലന്തിയുടെ പഴയ വലയുടെ അവശിഷ്ടമാവാം ഒരുപക്ഷേ ഇത്. ===ഇരപിടിക്കുന്ന മാർഗ്ഗങ്ങൾ=== ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ഇനമായ ''നെഫില എഡൂലിസ്'' കാറ്റുള്ളപ്പോൾ വലയുടെ കീഴ് ഭാഗത്ത് വലിയ ദ്വാരമുണ്ടാക്കി അതിലൂടെ കാറ്റു കടന്നുപോകാനനുവദിക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇതുമൂലം വലിയ നാശമൊന്നും വലയ്ക്കുണ്ടാവുകയില്ലത്രേ. ചെറു കുരുവികളെപ്പോലും ഇവ ചിലപ്പോൾ ഭക്ഷിക്കാറുണ്ട്.<ref name="Giant spider eating a bird caught on camera">{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/earth/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/earth/2008/10/22/easpider122.xml | work=Telegraph | title=Giant Spider Eating a Bird Caught on Camera | location=London | first=Bonnie | last=Malkin | date=October 22, 2008 | accessdate=May 3, 2010 | archive-date=2012-04-21 | archive-url=https://www.webcitation.org/6751sWMmk?url=http://www.telegraph.co.uk/earth/?view=DETAILS&grid=&xml=%2Fearth%2F2008%2F10%2F22%2Feaspider122.xml | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|last=Asher|first=Josephine|title=Second giant bird-devouring spider strikes|url=http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=657123|newspaper=ninemsn|date=29 October 2008|accessdate=16 August 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6751tO4Bf?url=http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=657123|archivedate=2012-04-21|url-status=dead}}</ref> ചിലപ്പോൾ പാമ്പുകളെയും ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite news|last=O'Keefe|first=Emily|title=Giant Queensland spider devours snake|url=http://news.ninemsn.com.au/national/8454494/giant-queensland-spider-devours-snake|date=20 April 2012|accessdate=16 August 2012|newspaper=ninemsn|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005085942/http://news.ninemsn.com.au/national/8454494/giant-queensland-spider-devours-snake|url-status=dead}}</ref> ===പരാദജീവികൾ=== [[File:Nephila clavipes - Merritt Island NWR Floida.jpg|left|thumb|ഫ്ലോറിഡയിൽ നെഫില ക്ലാവിപെസ് നിർമിച്ച വല]] നെഫില ജനുസിലെ പല സ്പീഷീസ് ചിലന്തികളെയും ''[[Argyrodes|ആർഗൈറോഡ്സ്]]'' എന്ന ജനുസ്സിൽ പെട്ട ചെറിയ കറുപ്പും വെള്ളിയും നിറമുള്ള ചിലന്തികൾ പരാദജീവികൾ എന്ന നിലയിൽ ഉപദ്രവിക്കാറുണ്ട്. ഇര മോഷ്ടിക്കുകയാണ് ഇവ ചെയ്യുക. പല ഡസൻ ആർഗൈറോഡ്സ് ചിലന്തികൾ ഒരു നെഫില ചിലന്തിവലയിൽ താമസമാക്കുകയും നെഫില പിടികൂടുന്ന ഇരകളെ ഇവ ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും. വലകൾ ഇടയ്ക്കിടെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതും ചിലപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും ആർഗൈറോഡ്സ് ചിലന്തികളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള തന്ത്രമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ''[[Spiny orb-weaver|സ്പൈനി ഓർബ് വീവർ]]'' എന്നയിനം ചിലന്തികളും നെഫില ചിലന്തിയുടെ വലയിൽ ഭക്ഷണത്തിനായി എത്താറുണ്ട്. ==ജീവിതചക്രം== ===ചിലന്തിക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ=== [[File:Néphila inaurata Madagascar 01.jpg|left|thumb|''[[Nephila inaurata|നെഫില ഇനൗറേറ്റ]]'' [[Madagascar|മഡഗാസ്കറിൽ]] നിന്ന്.]] ചെറിയ ചിലന്തികൾ മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള വല നെയ്യാറില്ല. നെഫില ചിലന്തിക്കുഞ്ഞുങ്ങളെ ''[[Leucauge|ല്യൂകൗജ്]]'' ഇനത്തിലെ ചിലന്തികളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളായി തെറ്റിദ്ധരിക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. രണ്ടിനും വെള്ളി വരകളോ പാടുകളോ വയറിൽ കാണാവുന്നതാണ്. വല നെയ്യുന്ന രീതിയാണ് ഇവ തമ്മിൽ തിരിച്ചറിയാനുള്ള എളുപ്പ മാർഗ്ഗം. ''ല്യൂകൗജ്'' തറയ്ക്ക് തിരശ്ചീനമായി വൃത്തിയുള്ള വൃത്താകൃതിയിലാണ് വല നെയ്യുന്നത്. ''നെഫില'' കുത്തനെ നിൽക്കുന്നതും എലിപ്സാകൃതിയുള്ളതുമായ വലകളാണ് നെയ്യുന്നത്. നെഫിലക്കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ വലയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ള ഓർബ് അപൂർണ്ണവുമായിരിക്കും. ഇരപിടിക്കുന്ന ജീവികൾ അടുത്തുവരുന്നത് ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ടാൽ ചിലന്തിക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ അതിവേഗത്തിൽ ശരീരം വിറപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://frank.itlab.us/nephila_2004/videos.html|title=Laura, Lumi and Anda, juvenile Banana Spiders or Golden Silk Spiders (Nephila clavipes)|accessdate=2010-06-02|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717021944/http://frank.itlab.us/nephila_2004/videos.html|url-status=dead}}</ref> വല ചലിപ്പിച്ചാൽ സെക്കന്റിൽ ഏകദേശം 40 പ്രാവശ്യം അവ ശരീരം വിറപ്പിക്കാറുണ്ടത്രേ. വീണ്ടും ഇരപിടിയൻ അടുത്തുവരുകയാണെങ്കിൽ വലയെ താങ്ങിനിർത്തുന്ന ഇഴയിലൂടെ ഇവ ചെടികളിലേയ്ക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെടും. ചിലപ്പോൾ വലയോട് ഒരു നൂലിഴ ബന്ധിപ്പിച്ച ശേഷം അതിൽ തൂങ്ങി രക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്. ശരീരം ചലിപ്പിച്ച് വല അതോടൊപ്പം ചലിക്കുമ്പോഴുള്ള ആയം ചാടി രക്ഷപ്പെടാൻ സഹായകമാം വിധം ഇവ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ==വിഷം== ഈ ചിലന്തികൾ വിഷമുള്ളവയാണെങ്കിലും അത് മനുഷ്യരുടെ മരണമുണ്ടാക്കത്തക്ക വീര്യമുള്ളതല്ല. നാടീവ്യൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്ന തരം വിഷമാണിതിനുള്ളത്. [[black widow spider|ബ്ലാക്ക് വിഡോ ചിലന്തിക്കും]] ഇത്തരം വിഷമാണുള്ളതെങ്കിലും നെഫിലയെ അപേക്ഷിച്ച് പല മടങ്ങ് വീര്യമുള്ളതാണ്. കടിയേറ്റ സ്ഥലത്ത് വേദനയും ചുവന്ന നിറവ്യത്യാസവും കുമിളിച്ച് പൊട്ടലും ഉണ്ടാകും. ഇത് സാധാരണഗതിയിൽ 24 മണിക്കൂറുകൾ കൊണ്ട് സുഖപ്പെടുന്ന രോഗലക്ഷണങ്ങളാണ്. ചില അവസരങ്ങളിൽ [[ആസ്തമ]] പോലെയുള്ള അസുഖങ്ങളുള്ളവരിൽ അലർജി മൂലം ശ്വാസതടസ്സവും മറ്റുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. കടിയേറ്റസ്ഥലത്ത് വടുവുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യതയുമുണ്ട്. ==മനുഷ്യരുമായുള്ള ബന്ധം== സാധാരണഗതിയിൽ ഇവ മനുഷ്യർക്ക് ഗുണമോ ദോഷമോ ഉണ്ടാക്കാറില്ല. ചെടികൾക്കിടയിൽ വലയുണ്ടാക്കുന്നതിനാൽ തോട്ടക്കാർക്ക് ഇവ ഒരു ശല്യമായേക്കാം. ചില ഫലവൃക്ഷങ്ങൾക്കടുത്തു‌ള്ള വലകൾ [[Drosophila melanogaster|പഴയീച്ചയെ]] പോലുള്ള കീടങ്ങളെ അകറ്റുമെന്ന ഗുണമുണ്ട്. ===സ്വർണ്ണ സിൽക്ക്=== [[പ്രമാണം:Spider silk cape.jpg|thumb|മഡഗാസ്കറിലെ നെഫില ചിലന്തികളുടെ വലയിൽ നിന്ന് നെയ്ത കയ്യില്ലാത്ത ഒരു കുപ്പായം: ലണ്ടനിലെ വിക്ടോറിയ ആൻഡ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയത്തിൽ 2012 ജൂണിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|last=Kennedy|first=Maev|title=Spider silk cape goes on show at V&A|url=http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2012/jan/24/spider-silk-cape-show|date=24 January 2012|accessdate=17 August 2012|newspaper=The Guardian|location=London}}</ref>]] നെഫില ചിലന്തിയുടെ സിൽക്കുപയോഗിച്ച് വസ്ത്രങ്ങളുണ്ടാക്കുവാൻ പല ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഒന്നും വിപണിയിൽ വിജയിച്ചിട്ടില്ല.<ref name=Heimer>Heimer, S. (1988). Wunderbare Welt der Spinnen. ''Urania''. p.14</ref> ഇത്തരത്തിൽ അവസാനമുണ്ടാക്കിയ വസ്ത്രം കിടയ്ക്കയ്ക്കുമുകളിൽ അലങ്കാരമായി തൂക്കിയിടുന്ന തരം രണ്ട് വസ്ത്രങ്ങളായിരുന്നു (ബെഡ് ഹാംഗിങ്). 1900-ലെ പാരീസിൽ നടന്ന എക്സിബിഷനിൽ ഇവ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |url= http://www.economist.com/blogs/prospero/2012/01/spider-silk-va |title=Spider silk at the V&A: A tangled (and exquisite) web they wove &#124; The Economist |work=economist.com |year=2012 [last update] |quote=1900 Paris Exhibition |accessdate=18 August 2012}}</ref> 2004-ൽ വസ്ത്രങ്ങൾ രൂപകൽപ്പനചെയ്യുന്ന സൈമൺ പീർസ് എന്നയാളും നിക്കോളാസ് ഗോഡ്ലി എന്ന ഒരു നിക്ഷേപകനും ചേർന്ന് മൂന്നുവർഷം കൊണ്ട് 12 ലക്ഷം ചിലന്തികളിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച നൂലുകൊണ്ട് ഒരു ഷോൾ ഉണ്ടാക്കി. ഇത് 2009-ൽ അമേരിക്കൻ മ്യൂസിയം ഓഫ് നാച്വറൽ ഹിസ്റ്ററിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. ചിലന്തികളെ കാട്ടിൽ നിന്ന് പിടിച്ച് 30 മിനിട്ടുകൊണ്ട് നൂലെടുത്ത ശേഷം വെറുതേ വിടുകയായിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്.<ref>{{cite news|last=Leggett|first=Hadley|url=http://www.wired.com/wiredscience/2009/09/spider-silk/|title=1 Million Spiders Make Golden Silk for Rare Cloth|work=Wired Science|date=23 September 2009|accessdate=17 August 2012|archive-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426143337/http://www.wired.com/wiredscience/2009/09/spider-silk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite video|author=American Museum of Natural History|authorlink=American Museum of Natural History|url=http://www.youtube.com/watch?v=2z07dB3sKTs|title=Rare Spider Silk on Exhibit at AMNH|work=YouTube.com|date=24 September 2009|accessdate=17 August 2012}}</ref> 2012-ൽ ഇവർ കയ്യില്ലാത്ത ഒരു കുപ്പായം ഇങ്ങനെ ഉണ്ടാക്കി. ഇതും ഷോളും ലണ്ടനിലെ വിക്ടോറിയ ആൻഡ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |url= http://www.economist.com/blogs/prospero/2012/01/spider-silk-va |title=Spider silk at the V&A: A tangled (and exquisite) web they wove &#124; The Economist |work=economist.com |year=2012 [last update] |quote=Simon Peers, a textile designer, and Nicholas Godley, an entrepreneur, |accessdate=18 August 2012}}</ref> ടിഷ്യൂ എഞ്ചിനിയറിംഗ് എന്ന മേഖലയിൽ നെഫില സിൽക്കിന് സാദ്ധ്യതകളുണ്ട്. ഒരു പഠനം കാണിക്കുന്നത് കോശങ്ങൾ വളരാനുള്ള ചട്ടക്കൂടായി ഇതുപയോഗിക്കാമെന്നാണ്. ബലമുള്ളതും കോശങ്ങൾ തമ്മിൽ യോജിക്കുന്നതിനും കോശവിഭജനത്തിനും വല സഹായകരമാണത്രേ.<ref>{{cite web|url=http://www.ascenion.de/de/technologieangebote/devices/biocompatible-matrix.html|title=Biocompatible matrix for tissue engineering and wound dressing|date=2010-07-19|accessdate=2011-02-23|archive-date=2011-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718200702/http://www.ascenion.de/de/technologieangebote/devices/biocompatible-matrix.html|url-status=dead}}</ref> നാടികളുടെ വളർച്ചയെ ശരിയായ വഴിക്ക് നയിക്കാൻ വലയിഴകൾ ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{cite web|url=http://www.mhh-phw.de/index.php?spinnenseide|title=Tissue Engineering peripherer Nerven mit Spinnenseide|accessdate=17 August 2012|language=de|trans-title=Peripheral nervous tissue engineering with spider silk|publisher=Klinik für Plastische, Hand- und Wiederherstellungschirurgie der Medizinischen Hochschule Hannover|location=Hannover|archive-date=2012-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121203014445/http://www.mhh-phw.de/index.php?spinnenseide|url-status=dead}}</ref> ഇന്ത്യാ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെയും പസഫിക മഹാസമുദ്രത്തിന്റെയും തീർപ്രദേശങ്ങളിലെ മീൻപിടുത്തക്കാർ ഈ വല മത്സ്യബന്ധനത്തിനുപയോഗിക്കാറുണ്ട്. വല ചുരുട്ടി പന്തുപോലെയാക്കി കടലിലിടുകയും അത് കടൽ വെള്ളത്തിൽ വിടർന്ന മീനുകളെ ആകർഷിക്കുന്ന രീതിയിൽ കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുമത്രേ.<ref name="Heimer" /> ==പൊതുസംസ്കാരത്തിൽ നെഫില ചിലന്തികൾ== ജപ്പാനീസ് നാടൻ കഥകളിലെ ഒരു തരം ''[[yōkai|യോകായി]]'' നെഫില ചിലന്തിയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് രൂപം മാറി സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയാകാൻ കഴിയുമത്രേ. == ചിത്രശാല == <center><gallery> File:Nephila Kerala.jpg|ചിലന്തിയുടെ കീഴ് ഭാഗം. രാമക്കൽ മേടിൽ നിന്നെടുത്ത ചിത്രം File:Nephila pilipes jalorensis hunting termite alates 2.jpg|[[ചിതൽ|ഈയലുകളെ]] പിടിക്കുന്ന ഭീമൻ മരച്ചിലന്തി (Nephila pilipes jalorensis). കോട്ടയത്തുനിന്നെടുത്ത ചിത്രം. File:Nephila-clavipes-1.jpg|നെഫില ക്ലാവിപെസ് File:Nephila maculata Lamma Island.jpg|ഹോങ്ക് കോങിലെ ലാമ്മ ദ്വീപിലെ നെഫില മാകുലേറ്റ File:Nephila-clavipes-2.jpg|പെൺ നെഫില ക്ലാവിപെസ്. പിന്നിലായി ഒരു ആൺ ചിലന്തിയെ കാണാം. File:Banana Spider.jpg|''നെഫില ക്ലാവിപെസ്'' ഫ്ലോറിഡയിൽ File:Spider_golden_orb-weavers.jpg|ഗോൾഡൻ സിൽക്ക് ഓർബ് വീവർ ഫ്ലോറിഡയിൽ </gallery></center> ==അവലംബം== {{reflist|2}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{wikispecies|Nephila|നെഫില}} {{commons|Nephila|നെഫില}} * [http://www.cairns.com.au/article/2012/04/19/215081_local-news.html Cairns man Ant Hadleigh snaps incredible pics of snake-eating spider], The Cairns Post, April 19, 2012 * [http://www.cairns.com.au/article/2008/10/23/11601_local-news.html Spider eats bird], The Cairns Post, October 23, 2008 * [http://www.cairns.com.au/article/2008/10/24/11745_local-news.html Photographer found], The Cairns Post, October 24, 2008 * [http://frank.itlab.us/spider_2002 Studies of the golden silk spider, weaving and catching prey]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://frank.itlab.us/nephila_mating Female and Male ''Nephila clavipes'' mating] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060815142516/http://frank.itlab.us/nephila_mating/ |date=2006-08-15 }} * [http://frank.itlab.us/nephila Studies of female and male ''Nephila clavipes'' (banana spider)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126152110/http://frank.itlab.us/nephila/ |date=2013-01-26 }} * [http://frank.itlab.us/nephila_2004 Juvenile banana spiders and vibrational predatory responses ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://calamvalecreek.awardspace.com/minti.html Australian ''Nephila edulis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413014606/http://calamvalecreek.awardspace.com/minti.html |date=2008-04-13 }} * [http://www.rmit.edu.au/browse?SIMID=47cb24ylrddq&STATUS=A&QRY=spider&STYPE=ENTIRE Australian spiders set to train with astronauts for space shuttle mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225103116/http://www.rmit.edu.au/browse?SIMID=47cb24ylrddq&STATUS=A&QRY=spider&STYPE=ENTIRE |date=2010-12-25 }} * [http://www.deh.gov.au/cgi-bin/species-bank/sbank-treatment.pl?id=75623 Description, distribution and picture of ''N. plumipes'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/misc/golden_silk_spider.htm ''Nephila clavipes'' - golden silk spider] on the [[University of Florida|UF]] Entomology department website ===പൊതുവിവരം=== * [http://www.nephilidae.com/ നെഫിലിഡേ.കോം: നെഫിലിഡ് ചിലന്തികളെപ്പറ്റിയുള്ള വെബ് റിസോഴ്സ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714163716/http://www.nephilidae.com/ |date=2011-07-14 }} ===ചിത്രങ്ങൾ=== * [http://www.xs4all.nl/~ednieuw/australian/nephila/Nephila.html ഗോൾഡൻ സിൽക്ക് ഓർബ് വീവറുകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ] ===വീഡിയോകൾ=== * [http://www.youtube.com/watch?v=ULmKmi9ac0c ബനാന സ്പൈഡൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിന്റെ വീഡിയോ] യൂ ട്യൂബിൽ * [http://www.youtube.com/watch?v=Vb8OU0sHxow തുമ്പിക്കുചുറ്റും ബനാന സപൈഡർ വല ചുറ്റുന്നു] യൂ ട്യൂബിൽ [[വർഗ്ഗം:ചിലന്തികൾ]] grrfll6zy8w5ksrchg6js7x7q94200x ഹിജാസ് റെയിൽവേ 0 228635 4682665 4658579 2026-11-04T00:39:59Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682665 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Hejaz Railway}} {{Infobox rail line |name = ഹിജാസ് റെയിൽവേ |other_name = |native_name = |logo = |logo_width = |map = [[File:Hejaz railway.svg|300px]] |map_name = The railway in 1908 |image = Damascus-Hejaz station.jpg |image_width = 300px |caption = [[Hejaz Railway Station]] in [[Damascus]],<br /> the original starting point of the railway. |locale = Southern [[Syria]], [[Jordan]], northern [[Saudi Arabia]] |open = {{Start date|1908}} |close = {{End date|1920}} |reopen = 2020 <small>(as Hejaz-Istanbul Railway)</small> |operator = {{Flatlist| * [[Hedjaz Jordan Railway|HJR]] * [[Chemin de Fer de Hedjaz Syrie|CFH]] }} |tracklength_km = 1320 |gauge = {{RailGauge|1050mm|lk=on}} |start = [[Damascus]] |end = [[Medina]] |website = |maxincline = 1.8 [[permille|‰]] (0.18 [[Percent sign|%]]) |minradius = {{convert|100|m|ft|0|abbr=on}} }} [[തുർക്കി|തുർക്കിയിലെ]] [[ഇസ്താംബുൾ|ഇസ്താംബുളുമായി]] [[മക്ക]], [[മദീന]] നഗരങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ച്‌ 1908 ൽ നിർമിച്ചതാണ് '''ഹിജാസ് റെയിൽവേ ({{lang-tr|Hicaz Demiryolu}}) '''<ref name= >{{cite web | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/259808/Hejaz-Railway | title = ഹിജാസ് റെയിൽവേ | accessdate = | publisher = ബ്രിട്ടാനിക്ക.കോം}}</ref>. 2241 കി.മീറ്റർ നീളത്തിൽ നിർമിച്ച ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ റെയിൽവേ പാത തുർക്കിയിൽ നിന്നും [[സിറിയ]], [[ജോർദാൻ]], വഴിയാണ് [[സൗദി അറേബ്യ|സൗദി അറേബ്യയിലെത്തുന്നത്]]. == ചരിത്രം == 1900 മുതൽ 1908 വരെ എട്ടുവർഷമെടുത്തു നിർമിച്ചതാണ് ഹിജാസ് റെയിൽവേ. [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഒട്ടോമാൻ ഭരണകാലത്ത്]] നിർമിച്ച പൗരാണിക ഹിജാസ് റെയിൽവേ ഒന്നാം ലോകയുദ്ധകാലത്താണ് തകർക്കപ്പെട്ടത്. തുർക്കി ഖലീഫയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നിർമിച്ച ഈ റെയിൽപാത പടിഞ്ഞാറൻ അറേബ്യയിലെ ഒട്ടോമാൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രശേഷിപ്പ് കൂടിയാണ്. തുർക്കിയിലെ മൂന്ന് നഗരങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന റെയിൽവേ [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] ഹലബ്, ഹമാ, ദർഅ എന്നീ പ്രമുഖ നഗരങ്ങളിലൂടെ കടന്ന് ജോർദാനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. [[ജോർദാൻ|ജോർദാന്റെ]] വടക്കൻ അതിർത്തിയിലൂടെ സൗദി അറേബ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന റെയിൽവേ [[മദായിൻ സ്വാലിഹ്|മദായിൻ സ്വാലിഹിലൂടെയാണ്]] മദീനയിലെത്തുന്നത്. സിറിയയിലെ ദമാസ്കസിൽ നിന്നും മദീനയിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടനത്തിനു വേണ്ടിയാണ് ഈ പാത പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ==അവലംബം== {{reflist}} == വായനക്കായി == * {{Cite book |title = Hedjaz Railway |url = https://archive.org/details/hedjazrailway0000tour |first = R. |last = Tourret |publisher = Tourret Publishing |year = 1989 |isbn = 0-905878-05-1 }} * {{Cite book |title = The Hejaz railway |year = 2005 |url = https://archive.org/details/hejazrailway0000nich |first = James |last = Nicholson |isbn = 1-900988-81-X |publisher = Stacey International Publishers }} * Judd, Brendon ''The Desert Railway: The New Zealand Railway Group in North Africa and the Middle East during the Second World War'' (2003, 2004 Auckland, Penguin) {{ISBN|0-14-301915-5}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/documentary_archive/4606252.stm Four podcasts about the Hejaz railway from BBC World service] * [http://alsahra.org/?page_id=290 pictures and report of travelogue in the Saudi Section of Hejaz railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217140309/http://alsahra.org/?page_id=290 |date=2007-02-17 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/4609450.stm BBC: "A piece of railway history"] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/770243.stm BBC: "Pilgrim railway back on track"] * http://www.hejaz-railroad.info/Galerie.html * [http://www.mobiltom.de/syria lots of pictures from the Hidjaz Railway stations from a 2008 trip across Syria] * [http://www.nabataea.net/hejaz.html Extensive website on the Hejaz railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210504105417/https://www.nabataea.net/hejaz.html |date=2021-05-04 }} * [https://www.flickr.com/photos/apaame/sets/72157627596580916/ Yarmuk River railway bridges], 1933 aerial photographs. Aerial Photographic Archive for Archaeology in the Middle East / National Archives, London. * [https://mapsengine.google.com/map/edit?mid=zkLTZZ4cs8z8.k3WR4fTJrcnY Hejaz railway overlay on Google Maps] {{Rail transport in Saudi Arabia}} {{Navbox track gauge}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:റെയിൽ പാതകൾ]] 16u0bc0hfrkjkphwmdkh7cxkx7j9omx അയോ (ഗ്രീക്ക് പുരാണം) 0 245707 4682644 4629599 2026-11-04T00:04:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682644 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Io_(mythology)}}{{For|വ്യാഴത്തിന്റെ ഉപഗ്രഹത്തിനായി|അയോ}} {{Infobox deity | type = Greek | name = Io | image= Hermes Io Staatliche Antikensammlungen 585.jpg| caption = [[Hermes]] and Io (as cow), [[black-figure]] [[amphora]], 540–530 BC, [[Staatliche Antikensammlung]]en (Inv. 585) | alt = | god_of = | abode = [[Argos, Peloponnese|Argos]]<br>[[Egypt]] | symbol = | consort = [[Zeus]]<br>Telegonus | children = [[Keroessa]]<br>[[Epaphus]] | parents = [[Inachus]]<br>[[Melia (consort of Inachus)|Melia]] | siblings = | mount = | Roman_equivalent = }} ഗ്രീക്കു പുരാണകഥകളനുസരിച്ച് തെസ്സലിയിൽ ജനിച്ച് പിന്നീട് ഈജിപ്തിലെത്തിയ അയോ സ്യൂസിന്റെ പ്രണയിനിയായിരുന്നു.നദികളുടെ ദേവനായിരുന്ന ഇനാക്കസ് ആയിരുന്നു പിതാവ്. അതുകൊണ്ട് അയോ ജലദേവതയായും കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book|title=The Metamorphosis|url=https://archive.org/details/metamorphoses0000ovid_h8v0|author=Ovid|publisher=Signet Classics| year=2001|ISBN=978-0451-53145-2|}}</ref> === രൂപാന്തരത്വം === സഖികളോടൊപ്പം കാട്ടുപൂക്കൾ പറിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അയോയെ കാണാനിടയായ സ്യൂസ് അവളിൽ അനുരക്തനായി. അയോയുമായി രമിക്കാനായി സ്യൂസ് തങ്ങൾക്കു ചുറ്റും കനത്ത മൂടൽ മഞ്ഞു സൃഷ്ടിച്ചു. പട്ടാപ്പകൽ ഇത്ര കനത്ത മൂടൽ മഞ്ഞുണ്ടായതിന്റെ രഹസ്യമറിയാൻ സ്ഥലത്തെത്തിയ [[ഹീര |ഹീരയെ]] കബളിപ്പിക്കാനായി തത്ക്ഷണം അയോയെ ഒരു ഓമനയായ പശുക്കുട്ടിയാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. സംശയം മുഴുവനായും മാറാഞ്ഞതിനാൽ ഹീര പശുക്കുട്ടിയേയും കൊണ്ട് സ്ഥലം വിട്ടു. പശുക്കുട്ടിക്കു കാവലിരിക്കാനായി ഹീര, നൂറു കണ്ണുകളുളള ആർഗസിനെ ഏർപ്പാടാക്കി. ആർഗസിന് ഉറങ്ങാൻ രണ്ടു കണ്ണുകൾ മതിയായിരുന്നു. ബാക്കിയുളള കണ്ണുകൾ അയോയെ നിരന്തരം വീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. നിസ്സഹായനായ സ്യൂസ് [[ഹെർമീസ് |ഹെർമീസിന്റെ]] സഹായം തേടി.ഹെർമീസ് ഓടക്കുഴലൂതി ആർഗസിന്റെ നൂറു കണ്ണുകളുമടച്ച് ഉറക്കിക്കിടത്തി, അയോക്ക് രക്ഷപ്പെടാനുളള വഴിയൊരുക്കിക്കൊടുത്തു. അയോ രക്ഷപ്പെട്ടെങ്കിലും ഹീര അവളെ വെറുതെ വിട്ടില്ല. അവളെ കുത്തി ഭ്രാന്തു പിടിപ്പിക്കാനായി വലിയൊരു ചെളളിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഭ്രാന്തിയായ അയോ സമുദ്രത്തിൽ ചാടി. ക്രുദ്ധയായ ഹീര ആർഗസിന്റെ നൂറു കണ്ണുകളും പറിച്ചെടുത്ത് മയിലിന്റെ പീലികളെ മോടി പിടിപ്പിച്ചുവത്രെ ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് യൂറോപ്പു വൻകരയിലേക്കു കടന്ന അയോ അവിടെ ശിക്ഷയനുഭവിക്കുന്ന പ്രൊമിഥ്യൂസിനെ കണ്ടു മുട്ടി.പീഡ സഹിക്ക വയ്യാതെ അവൾ ചാടിയ, ഇറ്റലിക്കും ഗ്രീസിനുമിടയിലുളള സമുദ്രം പിന്നീട് അയോണിയൻ സമുദ്രമെന്നും , ഏതു കടലിടുക്കിലൂടെ അവൾ ഏഷ്യയിലേക്കു ചാടിക്കടക്കുന്നുവോ അത് [[ബോസ്ഫറസ് ]] എന്നും അറിയപ്പെടുമെന്നും ഏഷ്യയിൽ നൈൽ നദീതീരത്തെത്തിയാൽ സ്യൂസുമായുളള പുനഃസമാഗമം ഉണ്ടാകുമെന്നും പ്രോമീഥ്യൂസ് അവളെ സമാശ്വസിപ്പിച്ചു. === ഈജിപ്തിൽ === അയോ നൈൽ നദീതീരത്തെത്തിയപ്പോഴേക്കും, ഹീരയുടെ കോപവും ശമിച്ചിരുന്നു. മനുഷ്യ രൂപം വീണ്ടുകിട്ടിയ അയോക്ക് സ്യൂസിലുണ്ടായ പുത്രനാണ് എപാഫസ്. ഈജിപ്തുകാർ അയോയെ ദേവതയായി അംഗീകരിച്ചു, ക്ഷേത്രങ്ങളും പണിതു. മനുഷ്യസ്ത്രീയായെങ്കിലും അയോയുടെ വെളള നിറം മാറിക്കിട്ടിയില്ല അതിനാലാണ് അയോയുടെ പൂജാരികളും ആരാധകരും ശൂഭ്രവേഷധാരികളായതെന്ന് ഓവിഡ് പറയുന്നു. അയോയുടെ വംശജരാണ് [[പെർസ്യൂസ് ]], [[ഹെർക്കുലീസ്]], [[ഈഡിപ്പസ്]], എന്നിവരൊക്കെ<ref>{{cite book|title=Mythology|url=https://archive.org/details/mythologytimeles00hami_1|author=E.Hamilton|publisher=Little, Brown &Co.|year=1969}}</ref> === അവലംബം === <references/> [[വർഗ്ഗം: ഗ്രീക്ക് പുരാണകഥാപാത്രങ്ങൾ ]] 6quy1qgjjzzojf41pzr8k37aow0lrke റോവാൻ അറ്റ്കിൻസൺ 0 251286 4682744 4566570 2026-11-04T10:36:04Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682744 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rowan Atkinson}} {{Infobox Comedian | name = റോവാൻ അറ്റ്കിൻസൺ | image = Atkinson Rowan crop.jpg | imagesize = | caption = ''[[ബീൻ (സിനിമ)|ബീൻ]]'' സിനിമയുടെ പ്രൊമോഷൻ സമയത്ത് | birth_name = റോവാൻ സെബാസ്റ്റ്യൻ അറ്റ്കിൻസൺ | birth_date = {{Birthdate and age|1955|1|6|df=y}} | birth_place = [[ജെസ്മോണ്ട്]], [[ന്യൂ കാസിൽ ടൈൻ, ഇംഗ്ലണ്ട്]] | medium = [[Stand-up comedy|Stand-up]], [[television]], [[film]] | genre = [[Physical comedy]] | influences = [[പീറ്റർ സെല്ലേഴ്സ്]], [[ചാർലി ചാപ്ലീൻ]], [[ജാസ്കൃൂസ് ടാറ്റി]]<ref>{{Cite web |url=http://www.blackadderhall.com/blog/?p=43 |title=Blackadder Hall Blog » Blog Archive » Rowan Interview - no more Bean… or Blackadder<!-- Bot generated title --> |access-date=2010-01-19 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225133237/http://www.blackadderhall.com/blog/?p=43 |url-status=dead }}</ref> | influenced = [[സ്റ്റീവ് പെംബർട്ടോൺ]], [[ഡേവിഡ് വാല്ല്യംസ്]] | active = 1979–present | notable_work = ''[[ബ്ലാക്ക്ആഡർ]]''<br />''[[ദി തിൻ ബ്ലു ലൈൻ (ടി.വി. series)|ദി തിൻ ബ്ലു ലൈൻ]]''<br />''[[മിസ്റ്റർ ബീൻ]]''<br />''[[നോട്ട് ദി നൈൻ '0' ക്ലോക്ക്]]'' | spouse = {{marriage|Sunetra Sastry|1990}} | children = [[ജെമ്മാ അറ്റ്കിൻസൺ]] | baftaawards = '''[[BAFTA|Best Light Entertainment Performance]]'''<br />1981 ''[[Not the Nine O'Clock News]]'' <br />1990 ''[[Blackadder Goes Forth]]'' | olivierawards = ''[[ഒലീവിയർ അവാർഡ്|മികച്ച ഹാസ്യ പ്രകടനത്തിന്]]'''<br />1981 ''റോവാൻ അറ്റ്കിൻസൺ റിവ്യൂ'' }} ബ്രിട്ടീഷ് ഹാസ്യനടനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് '''റോവാൻ സെബാസ്റ്റ്യൻ അറ്റ്കിൻസൺ''' (ജ: 6 ജനുവരി1955).<ref>name="FamilyDetective">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/education/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/education/2007/08/25/fafamdet125.xml|title=Family Detective - Rowan Atkinson|first=Nick|last=Barratt|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=25 August 2007}}</ref>[[മിസ്റ്റർ ബീൻ]] എന്ന ഹാസ്യപ്രധാനമായ ടെലിവിഷൻ പരിപാടിയിലൂടെയാണ് അറ്റ്കിൻസൺ പ്രശസ്തനായത്. 1979 മുതൽ 1982 പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്ന 'നോട്ട് ദ് നയൻ ഒ ക്ലോക്ക് ന്യൂസ്'(Not the Nine O'Clock News) എന്ന ടെലിവിഷൻ ഹാസ്യപരിപാടിയിലൂടെയാണ് ഇദ്ദേഹം രംഗത്തുവന്നത്. ഒബ്സർവർ പത്രം 2005 ൽ അറ്റ്കിൻസനെ ഏറ്റവും രസികന്മാരായ 50 ഹാസ്യനടന്മാർ എന്ന പട്ടികയിൽ പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,1101477,00.html "The A-Z of laughter (part one)", ''The Observer''], 7 December 2003. Retrieved 7 January 2007.</ref> മിസ്റ്റർ ബീൻ ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും അറ്റ്കിൻസൺ തന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഓക്സ്ഫഡ്]] സർവ്വകലാശാലയിലെ ക്യൂൻസ് കോളേജിൽ ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിങ്ങിൽ ബിരുദാനന്തരപഠനം തുടർന്ന അറ്റ്കിൻസൺ 2006 ൽ ഓണററി ഫെലോഷിപ് നേടുകയുണ്ടായി. റേഡിയോ മാധ്യമരംഗത്തും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിയ്ക്കുകയുണ്ടായി.1978 കാലത്ത് ബി.ബി.സി. റേഡിയോ 3 ൽ 'അറ്റ്കിറ്റ്സൺ പീപ്പിൾ' എന്ന പരിപാടിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചുവന്നിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4141019.stm|publisher=BBC News|title=Cook voted 'comedians' comedian'|date=2 January 2005}}</ref> [[സിറ്റ്കോമ്സ്]] ''[[ബ്ലാക്കാഡർ]]'' ''[[മിസ്റ്റർ ബീൻ]]'' ''[[നോട്ട് ദി നൈൻ '0' ക്ലോക്ക്]]'' എന്നിവ പ്രേക്ഷകശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു. [[വാൾട്ട് ഡിസ്നി|വാൾട്ട് ഡിസ്നിയുടെ]] ''[[ദി ലയൺ കിങ്]]'' എന്ന പരമ്പരക്ക് വേണ്ടി ശബ്ദമിശ്രണവും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. == ആദ്യകാലം == [[റോഡ്നി അറ്റ്കിൻസൺ]], [[റുപെർട്ട് അറ്റ്കിൻസൺ]] എന്നിവരാണ് റോവാൻ അറ്റ്കിൻസറ്റ്നെ മുതിർന്ന സഹോദരങ്ങൾ.<ref>[http://www.abc.net.au/foreign/stories/s374382.htm Foreign Correspondent - 22 July 1997: Interview with Rodney Atkinson], ''[[Australian Broadcasting Corporation]]'', retrieved 27 January 2007</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{commons|Rowan Atkinson}} * {{imdb name|000100}} * [https://web.archive.org/web/20090930190111/http://www.screenonline.org.uk/people/id/571262/index.html Rowan Atkinson biography at BFI Screenonline] [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 6-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ചലച്ചിത്ര നടന്മാർ]] {{Bio-stub}} hdebvlugfrr55vmbqbeegi3u7zybv8y രാജേഷ് പി.എൻ. റാവു 0 259262 4682705 3642875 2026-11-04T06:48:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682705 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajesh P.N. Rao}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = രാജേഷ് പി.എൻ. റാവു | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Rajesh Rao 01.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1970|7|2}} | birth_place = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ്നാട്]], [[ഇന്ത്യ]] | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = [[വാഷിങ്ടൺ (യു.എസ്. സംസ്ഥാനം)|വാഷിങ്ടൺ]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |അമേരിക്ക]] | nationality = {{ind}} | other_names = | ethnicity = {{ind}} | citizenship = [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |അമേരിക്കൻ]] | education = [[ഡോക്ടറേറ്റ്|പി.എച്ച്.ഡി]] | alma_mater = | occupation = അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസർ<br />(കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ് ആൻഡ് എൻജിനീയറിംഗ് വിഭാഗം)<br />[[വാഷിങ്ടൺ സർവകലാശാല]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[അന്തർ മസ്തിഷ്ക നിയന്ത്രണം ]] | notable_works = | style = | influences = | influenced = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = [[ഹിന്ദു]] | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | school = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | website = {{URL|http://homes.cs.washington.edu/~rao/}} | footnotes = | box_width = }} [[വാഷിങ്ടൺ സർവകലാശാല|വാഷിംഗ്ടൺ സർവകലാശാലയിലെ]] കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ് ആൻഡ് എൻജിനീയറിംഗ് വിഭാഗത്തിൽ അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറാണ് '''രാജേഷ് പി.എൻ. റാവു''' (ജൂലൈ 2, 1970).<ref>[https://www.coursera.org/instructor/~388 രാജേഷ് റാവുവിന്റെ പ്രൊഫൈൽ - www.coursera.org/]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> കമ്പ്യൂട്ടേഷണൽ ന്യൂറോ സയൻസ്, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, [[ബ്രെയിൻ കമ്പ്യൂട്ടർ ഇന്റർഫേസ്|ബ്രെയിൻ കമ്പ്യൂട്ടർ ഇന്റർഫേസിംഗ്]] തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിവിധ ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്തി വരുന്നു. 4000 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള [[സിന്ധു ലിപി]] വ്യവസ്ഥയുടെ അക്ഷരപ്പൂട്ടു തുറക്കാനുള്ള ഗവേഷണങ്ങളിലും മുഖ്യ പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.wired.com/wiredscience/2009/04/indusscript/ |title=Artificial Intelligence Cracks 4,000-Year-Old Mystery - www.wired.com/ |access-date=2013-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903034635/http://www.wired.com/wiredscience/2009/04/indusscript |archive-date=2013-09-03 |url-status=dead}}</ref> [[അന്തർ മസ്തിഷ്ക നിയന്ത്രണം|അന്തർ മസ്തിഷ്ക നിയന്ത്രണ സംവിധാനം]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗവേഷണം നടത്തി വരുന്ന രാജേഷ് പി.എൻ. റാവു തന്റെ ശിരസ്സിൽ ഘടിപ്പിച്ച ഇലക്ട്രോണിക് സംവിധാനത്തിൽ നിന്നും ചിന്താ തരംഗങ്ങളെ ഇന്റർനെറ്റ് വഴി അയച്ച്, വാഷിംഗ്ടൺ സർവകലാശാലയുടെ ക്യാമ്പസിൽ മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് ഇതേ പോലുള്ള ഇലക്ട്രോണിക് സംവിധാനം ശിരസ്സിൽ ഘടിപ്പിച്ചിരുന്ന സഹപ്രവർത്തകന്റെ ചിന്തകളെ നിയന്ത്രിക്കുക വഴി ഈ മേഖലയിൽ വിജയം കണ്ടെത്തി. <ref>[http://www.usatoday.com/story/tech/sciencefair/2013/08/27/human-brain-remote/2709143/ അന്തർ മസ്തിഷ്ക നിയന്ത്രണ സംവിധാനം]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=rNRDc714W5I അന്തർ മസ്തിഷ്ക നിയന്ത്രണ സംവിധാനം - വീഡിയോ]</ref> ==ജീവിതരേഖ== [[1970]] [[ജൂലൈ 2]]നു [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] ജനിച്ചു.<ref>[http://www.citidel.org/bitstream/10117/7016/1/16-cv.pdf രാജേഷ് റാവുവിന്റെ CV]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist|3}} [[വർഗ്ഗം:ഗവേഷണം]] [[വർഗ്ഗം:1970-ൽ ജനിച്ചവർ]] o0vtbmnnen69dvglnl7fs2i8gnj41ha റാംസർ ഉടമ്പടി 0 263177 4682483 4104873 2026-11-03T12:19:54Z Ashik Jose 63611 അക്ഷരതെറ്റുകൾ തിരുത്തി 4682483 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ramsar Convention}} {{Infobox Treaty |name = റാംസർ ഉടമ്പടി |long_name =‘വിശിഷ്യ നീർപ്പക്ഷികളുടെ ആവാസപ്രദേശങ്ങളായ, അന്താരാഷ്ട്രപ്രധാനമായ തണ്ണീർത്തടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഉടമ്പടി' |image =Ramsar logo.svg |image_width =150px |caption =റാംസർ പ്രതീകം |type = |date_drafted = |date_signed = ഫെബ്രുവരി 2, 1971 |location_signed = [[റാംസർ]] ([[ഇറാൻ]]) |date_sealed = |date_effective = ഡിസമ്പർ, 21 1975 |condition_effective = 7 രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ അംഗീകാരപ്രഖ്യാപനം |date_expiration = |signatories = |parties = 168 |depositor = [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ഡയറക്ടർ ജനറൽ |language = |languages = ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച്, ജർമ്മൻ, റഷ്യൻ |wikisource = }} [[File:Wetland500.JPG|thumb|[[തണ്ണീർത്തടം]]]] [[തണ്ണീർത്തടം|തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെയും]] തണ്ണീർത്തട വിഭവങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണത്തിനും വിവേകപൂർവമായ വിനിയോഗത്തിനും വേണ്ടി ലോകരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും അന്താരരാഷ്ട്ര സഹകരണവും ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ഇറാനിലെ റാംസറിൽ 1971-ൽ നടന്ന അന്താരാഷ്ട്ര ഉച്ചകോടിയും അതിന്റെ തുടർച്ചയായി രൂപംകൊണ്ട ഉടമ്പടിയും ആണ് '''റാംസർ ഉടമ്പടി'''. <ref name=":0">http://www.ramsar.org/cda/en/ramsar-home/main/ramsar/1_4000_0__</ref><ref name=janayugomonline>{{cite web|title=ലോക തണ്ണീർത്തട ദിനചിന്തകൾ|url=http://www.janayugomonline.com/php/newsDetails.php?nid=1028687|work=ഡോ. വി എസ് വിജയൻ|publisher=janayugomonline.com|accessdate=2013 ഡിസംബർ 6|archive-date=2013-12-06|archive-url=https://archive.today/20131206101719/http://www.janayugomonline.com/php/newsDetails.php?nid=1028687|url-status=bot: unknown}}</ref> ഒരു പ്രത്യേക പരിസ്ഥിതി വ്യൂഹത്തിന് (Ecosystem) മാത്രമായി രൂപംകൊണ്ട ഒരേയൊരു അന്താരാഷ്ട്ര പാരിസ്ഥിതിക ഉടമ്പടിയാണ് റാംസർ ഉടമ്പടി.<ref name=":0" /> നിലവിൽ 172 അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഉടമ്പടിയിൽ 2473 തണ്ണീർത്തടപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇവയുടെ ആകെ വിസ്തൃതി 205,366,160 ഹെക്ടർ വരും. ഏറ്റവും അധികം തണ്ണീർത്തടങ്ങളുള്ള രാജ്യം [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] ആണ്. അവിടെ 169 തണ്ണീർത്തടങ്ങളുണ്ട്. പട്ടികയിൽ ചേർക്കപ്പെട്ട തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയിൽ [[കാനഡ|കാനഡയാണ്]] മുന്നിൽ. 62,800 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പമുള്ള [[ക്വീൻ മൗഡ് ഗൾഫ് ദേശാടനപക്ഷിസങ്കേതം]] ഉൾപ്പെടെ 130,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലേറെ തണ്ണീർത്തടപ്രദേശങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.<ref>[http://www.ramsar.org/cda/ramsar/display/main/main.jsp?zn=ramsar&cp=1-36-123^23808_4000_0__ റംസാർ ഉടമ്പടിയിലെ കക്ഷികൾ], ശേഖരിച്ചത് 2009-11-07</ref> തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ നിർവ്വചനം, റംസാർ ഉടമ്പടി പ്രകാരം വളരെ വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. അതിൽ [[മത്സ്യക്കുളം|മത്സ്യക്കുളങ്ങൾ]], [[വയലേല|വയലേലകൾ]], [[ഉപ്പളം|ഉപ്പളങ്ങൾ]] തുടങ്ങി വേലിയിറക്കസമയത്ത്, ആറു മീറ്ററിനു മുകളിൽ ആഴമുണ്ടാവാത്ത കടൽപ്രദേശങ്ങൾ വരെ ഉൾപ്പെടും.<ref name="Viney">{{cite web | url=http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2013/0209/1224329818325.html | title=നാം ഒരു നനഞ്ഞ രാജ്യമാണ് (We're a wet country) | publisher=''ഐറിഷ് ടൈംസ്'' | date=2013 | accessdate=ഫെബ്രുവരി 09, 2013 | author=[[മൈക്കൽ വിനി|വിനി, മൈക്കൽ]] | archive-date=2013-02-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130228113714/http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2013/0209/1224329818325.html | url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== <references/> {{അപൂർണ്ണം}} == ഇതും കാണുക == * [[ലോക തണ്ണീർത്തട ദിനം]] == അവലംബം == {{Reflist}} {{Aquatic ecosystem topics}} [[വർഗ്ഗം:തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൂപ്രകൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഉടമ്പടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:റാംസർ ഉടമ്പടി]] 9nr5yig7putp0ckccp13hx1f189jfq0 പൊകണ പ്രാവ് 0 268649 4682646 4617346 2026-11-04T00:06:14Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682646 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = പൊകണ പ്രാവ് | image = Mountain Imperial Pigeon.jpg|thumb|Mountain Imperial Pigeon in Western Ghats, India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22691780 |title=''Ducula badia'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Columbiformes]] | familia = [[Columbidae]] | genus = ''[[Ducula]]'' | species = ''D. badia'' | binomial = ''Ducula badia'' | binomial_authority = ([[Thomas Stamford Raffles|Raffles]], 1822) | synonyms = }} ഇംഗ്ലീഷിൽ '''Mountain Imperial Pigeon''' , '''Maroon-backed Imperial Pigeon''', '''Hodgson's Imperial Pigeon''' എന്നൊക്കെ പേരുകളുള്ള പൊകണ പ്രാവിൻറെ ശാസ്ത്രീയ നാമം ''Ducula badia'' എന്നാണ്. <ref name=Ali>{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|url=https://archive.org/details/lbg.598.2954.ali.0340|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref> ==വിവരണം== [[image:DuculaBadiaInsignis.jpg|thumb|left|ഉപവിഭാഗം ''insignis'']] ഈ വർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട ഏറ്റവും വലിയ പക്ഷിയാണ്. 43-51 സെ.മീ നീളം. <ref name=Ali/> സാമാന്യം വലിയ വാൽ. വീതിയുള്ള, വട്ടത്തിലുള്ള ചിറകുകൾ. തലയും കഴുത്തും അടിവശവും പച്ച കലർന്ന ചാരനിറം. വെള്ള കഴുത്തും തവിട്ടു കലർന്ന കരിംചുവപ്പു മുകൾ വശവും ചിറകുകളും. ചിറകിന്റെ അടിവശം ചാരനിറത്തിൽ കറുപ്പ് വരകളുള്ളതുമാണ്. തൊട്ടടുത്ത് നിന്നു മാത്രം കേൾക്കാൻ സാധിക്കുന്ന മുഴക്കമുള്ള ശബ്ദം. ===സ്വഭാവ സവിശേഷതകൾ=== പൊതുവേ ഒറ്റക്കൊറ്റക്കാണ് കാണുന്നതെങ്കിലും ചേക്കേറുന്ന സമയങ്ങളിലും വലിയ മലകൾക്കു കുറുകെ പറക്കുമ്പോഴും ഇരുപത് അംഗങ്ങൾ വരെയുള്ള കൂട്ടങ്ങളാകാറുണ്ട്. ഇലകൾക്കിടയിൽ ഇരിക്കുകയും മരങ്ങൾക്കു മുകളിലായി മാത്രം പറക്കുകയും ചെയ്യുന്നതു കൊണ്ട് ഇവയെ കണ്ടുകിട്ടാൻ വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ===പ്രജനനം=== വടക്കൻ മേഖലകളിൽ മാർച്ച് മുതൽ ആഗസ്റ്റ് വരെയാണ് പ്രജനന കാലം [[ഭാരതം| ഭാരതത്തിന്റെ]] തെക്കു ഭാഗങ്ങളിൽ ഇത് ജനുവരി മുതൽ മേയ് വരെയാണ്. പ്രജനനസമയത്ത് പരസ്പരം ആകർഷിക്കുവാനായി ഇണകൾ തൊണ്ട വീർപ്പിച്ച് ശബ്ദമുണ്ടാക്കുന്നു. തുടർന്ന് 6 മുതൽ 8 മീറ്റർ വരെ (20 മുതൽ 26 അടി വരെ) ഉയരത്തിൽ വായുവിലേക്ക് ലംബമായി പറന്നുയരുകയും പിന്നീട് വാലും ചിറകുകളും വിരിച്ച് താഴേക്ക് കുതിക്കുകയും ചെയ്യും. കൂട് താരതമ്യേന ചെറിയ 5-8 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള മരങ്ങളിലാണ്. രണ്ടു മുട്ടകളിടും. പൂവനും പിടയും അടയിരിക്കും. [[Image:Mountain Imperial-pigeon.ogv|thumb|right|ആണ്, [[മലയേഷ്യ|മലേഷ്യ]]യിലെ ഫ്രാസേർസ് കുന്നിൽ 1997]] ==വിതരണം== ഇവയെ [[ഭൂട്ടാൻ]], [[ബ്രുണൈ]], [[കമ്പോഡിയ]] [[ചൈന]], [[ഭാരതം]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]], [[ലാവോസ്]], [[മലയേഷ്യ|മലേഷ്യ]], [[മ്യാൻമാർ]], [[നേപ്പാൾ]], [[തായ്‌ലൻഡ്]], [[വിയറ്റ്നാം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. ==അവലംബം== *''A Guide to the Pigeons and Doves of the World'' by David Gibbs, Eustace Barnes & John Cox. Yale University Press (2001), ISBN 0-300-07886-2. {{Reflist}} i40ikvx8d1mwwh9sg26drgweinibt0y മരുക്കൊക്ക് 0 268651 4682652 2603858 2026-11-04T00:22:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682652 wikitext text/x-wiki {{PU|MacQueen's bustard}} {{Taxobox | name = മരുക്കൊക്ക് | image = MacQueens Bustard in Greater Rann of Kutch, Gujarat, India.jpg | image_width = 250px | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22733562 |title=''Chlamydotis macqueenii'' |assessor=BirdLife International |assessor-link=BirdLife International |version=2015.1 |year=2014 |accessdate=20 June 2015}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Gruiformes]] | familia = [[Otidae]] | genus = ''[[Chlamydotis]]'' | species = '''''C. macqueenii''''' | binomial = ''Chlamydotis macqueenii'' | binomial_authority = ([[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1832) | range_map = Houbara map.svg | range_map_caption = Range of ''C. macqueenii'' {{leftlegend|#00006F|Breeding range|outline=gray}}{{leftlegend|#518F8E|Wintering range|outline=gray}} }} മരുക്കൊക്കിന്റെ ഇംഗ്ലീഷിലെ പേര് '''MacQueen's bustard''' അഥവാ '''Asian Houbara''' എന്നാണ്. ശാസ്ത്രീയ നാമം ''Chlamydotis macqueenii'' എന്നാണ്.<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=488|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> ==വിവരണം== നീളം 55-65 സെ.മീ. ഉണ്ടാവും. തവിട്ടു നിറം മുകളിലും വെള്ള അടിയിലുമാണ്. കഴുത്തിന്റെ വശങ്ങളിൽ താഴേക്ക് കറുത്ത വരകളുണ്ട്. ആണും പെണ്ണും കാഴ്ചക്ക് ഒരു പോലെയാണ്. പെണ്ണിന് വലിപ്പം കുറയും. <ref>{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|url=https://archive.org/details/lbg.598.2954.ali.0340|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref> തൂക്കം 1.15- 2.4 കി.ഗ്രാം വര കാണും. <ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref> മിശ്രഭുക്കാണ്. വിത്തുകളും പ്രാണികളും ചെറുജീവികളുമാണ് ഭക്ഷണം. ==വിതരണം== [[ഇറാൻ]], [[സൌദി അറേബ്യ]], [[ഭാരതം]], [[പാകിസ്താൻ]], [[കസാക്കിസ്ഥാൻ]], [[ചൈന]], [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. [[File:Chlamydotis macqueenii 1921.jpg|thumb|ചിത്രീകരണം]] ==പ്രജനനം== [[മരുഭൂമി]]കളിലും മണൽ പ്രദേശങ്ങളിലും പ്രജനന്ം നടത്തുന്നു. തലയിലേയും കഴുത്തിലേയും വെള്ള തൂവലുകൾ ഉയർത്തി തല പിന്നിലോട്ട് വലിച്ചാണ് മുട്ടയിടുന്ന കാലത്തെ അഭ്യാസ പ്രകടനം. 2-4 മുട്ടകളാണ് ഇടുന്നത്. ==അവലംബം== {{reflist}} dn3r9c69qwhpyp4c7pxgxm3zszcol6n വെൺ കൊതുമ്പന്നം 0 273833 4682625 4613553 2026-11-03T23:39:50Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682625 wikitext text/x-wiki {{PU|Great White Pelican}} {{Taxobox | name = വെണ് കൊതുമ്പന്നം | image = Whitepelican edit shadowlift.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22697590 |title=''Pelecanus onocrotalus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Pelecaniformes]] | familia = [[pelican|Pelecanidae]] | genus = ''[[pelican|Pelecanus]]'' | species = '''''P. onocrotalus''''' | binomial = ''Pelecanus onocrotalus'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] }} [[പെലിക്കൻ]] കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണ്]] '''വെൺ കൊതുമ്പന്നം'''.<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=489|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> '''ഈസ്റ്റേൺ വൈറ്റ് പെലിക്കൻ''', '''റോസി പെലിക്കൻ''', '''വൈറ്റ് പെലിക്കൻ''' എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന ഗ്രേയ്റ്റ് വൈറ്റ് പെലിക്കൻ {{ശാനാ|Pelecanus onocrotalus}}. <ref name="ali1993">{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|url=https://archive.org/details/lbg.598.2954.ali.0340|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref> തെക്കുകിഴക്കേ [[യൂറോപ്പ്]] മുതൽ ഏഷ്യയിലെയും ആഫ്രിക്കയിലെയും ചതുപ്പുകളിലും ആഴമില്ലാത്ത തടാകങ്ങളിലും ഇവ കാണപ്പെടുന്നു. <ref name="ali1993"/> ==വിവരണം== ഇതൊരു വലിയ പക്ഷിയാണ്. ചിറകുകളുടെ അറ്റം തമ്മിൽ 226-330 സെ.മീ നീളമുണ്ട്. <ref name = "Wood">{{cite book | author = Wood, Gerald |url =https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood| title =The Guinness Book of Animal Facts and Feats| year = 1983 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref name="Harrison">Harrison, Peter, ''Seabirds: An Identification Guide''. Houghton Mifflin Harcourt (1991), ISBN 978-0-395-60291-1</ref><ref name="HBW">{{cite book |title=[[Handbook of the Birds of the World]] |last1=del Hoyo |first1=J | last2=Elliot | first2 = A | last3=Sargatal | first3 = J | year=1992 |publisher=[[Lynx Edicions]] |location=[[Barcelona]] |isbn=8487334105|volume=1}}</ref> ഈ പക്ഷിയുടെ മൊത്തം നീളം 14-180 സെ.മീ ആണ്. കൊക്കിന്റെ നീളം 28.9 സെ.മീ തൊട്ട് 47.1 സെ.മീ വരെയാണ്. <ref>''Birds of East Africa'' by John Fanshawe & Terry Stevenson. Elsevier Science (2001), ISBN 978-0856610790</ref> പ്രജനന കാലത്ത് പൂവന്റെ മുഖത്തെ തൊലിക്ക് പിങ്കു നിറവും പിടയ്ക്ക് ഓറഞ്ചു നിറവുമാണ്.<ref>{{cite book|title=Roberts Birds of South Africa| pages = 23–24 |first1=G. R. |last1=Mclachlan |first2=R. |last2=Liversidge |others =Illustrated by Lighton, N. C. K.; Newman, K.; Adams, J.; Gronvöld, H|chapter = 42 White Pelican|year=1978 |edition=4th |publisher=The Trustees of the John Voelcker Bird Book Fund}}</ref> ==വിതരണം== [[File:Pelican,_പെലിക്കൻ,_White_Pelican_Pelecanus_Onocrotalus.JPG|thumb|200px|തൃശ്ശൂർ മൃഗശാലയിലെ Great White Pelican Pelecanus Onocrotalus]] [[File:Pelecanus onocrotalus -Walvis Bay, Namibia -pair swimming-8.jpg|right|thumb|ജോടികള് പ്രജനന കാലത്ത്, [[നമീബിയ]]യില്]] [[File:Pelecanus onocrotalus MHNT.ZOO.2010.11.44.1.jpg|thumb| ''Pelecanus onocrotalus'']] ആഴംകുറഞ്ഞ തണുപ്പില്ലാത്ത് ശുദ്ധജലത്തിൽ ഇവയെ കാണുന്നു. ==Feeding behavior== [[File:Great White Pelican at Nissi Beach.png|thumb|upright|-]] ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണം മത്സ്യമാണ്. ഭക്ഷണത്തിനുവേണ്ടി നൂറ് കി.മീ വരെ പറക്കും. <ref name="HBW"/> ഇവയ്ക്ക് ഒരു ദിവസം 0.9 – 1.4 കി.ഗ്രാം വരെ മത്സ്യം വേണം. <ref name="HBW"/> വെള്ളത്തിൽ ആറോ എട്ടോ പക്ഷികൾ കുതിര ലാടത്തിന്റെ ആകൃതിയിൽ നിരന്നാണ് ചിലപ്പോൾ ഇര തേടുന്നത്. ചിലപ്പോൾ മറ്റു പക്ഷികളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളേയും ഭക്ഷിക്കും. ==പ്രജനനം== [[ഇന്ത്യ]]യിലെ പ്രജനന കാലം ഏപ്രിൽ മുതല് മെയ് വരെയാണ്. ഒരു സമയത്ത് 1-4 മുട്ടകളാണ് ഇടുന്നത്. കൂട്ടമായാണ് ഇവ പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. <ref name="HBW"/> മുട്ട വിരിയാൻ 29-36 ദിവസമെടുക്കും. [[File:Great White Pelicans I2-Bharatpur IMG 8276.jpg|thumb|upright|പറക്കൽ]] ==അവലംബം== {{reflist}} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons|Pelecanus onocrotalus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3809&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104150106/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3809&m=0 |date=2009-01-04 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus Great White Pelican videos, photos & sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821024001/http://ibc.lynxeds.com/species/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus |date=2014-08-21 }} on the Internet Bird Collection * (Great) White Pelican – [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/049.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. [[വർഗ്ഗം:പെലിക്കനുകൾ]] [[Category:ഏഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:അസർബെയ്ജാനിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:ഇന്ത്യയിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:പാകിസ്താനിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:യൂറോപ്പിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:ആഫ്രിക്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:കാമറൂണിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:പശ്ചിമ സഹാറയിലെ പക്ഷികൾ]] [[Category:ഉക്രൈനിലെ പക്ഷികൾ]] 2jgl515ozynqtz02uzlnsoi3gm4ld4e സമ്പാതി 0 275022 4682746 2816127 2026-11-04T11:02:30Z ~2026-58584-20 224993 /* */ 4682746 wikitext text/x-wiki {{PU|Sampathi}} [[File:Sampati's_Find.jpg|thumb|സമ്പാതി സീതാദേവിയെക്കുറിച്ച് വാനരന്മാക്ക് വിവരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു]] ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം]] അനുസരിച്ച് സൂര്യസാരഥിയായ അരുണന്റെ പുത്രനായ കഴുകനാണ് '''സമ്പാതി''' (സംസ്കൃതം: सम्पातिः). [[ശ്യേനി]]യാണ് സമ്പാതിയുടെ മാതാവ്. കുട്ടിക്കാലത്ത് സഹോദരനായ [[ജടായു|ജടായുവുമായി]] സമ്പാതി മത്സരിച്ചു പറക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ഒരു മത്സരത്തിൽ ഉയർന്നു പറന്ന ജടായു സൂര്യകിരണങ്ങളാൽ പൊള്ളിപ്പോകുമായിരുന്നു. സമ്പാതി തന്റെ ചിറകുകൾ വിടർത്തിപ്പിടിച്ച് ജടായുവിനെ സൂര്യാതപത്തിൽനിന്ന് രക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ഈ ശ്രമത്തിൽ സമ്പാതിക്ക് സ്വന്തം ചിറകുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു. ശേഷിച്ച ജീവിതം സമ്പാതി ചിറകില്ലാതെ ജീവിച്ചു. കാലങ്ങൾക്ക് ശേഷം ലങ്കയെന്ന രാജ്യം തേടുവരുന്ന ഹനുമനുൾപ്പെടുന്ന കപികൾക്ക് ലങ്കയെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരം നൽകുമ്പോൾ സമ്പാതിക്ക് പുതിയ ചിറകുകൾ മുളയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==രാമായണത്തിൽ== [[സീത]]യെ അന്വേഷിച്ച് തെക്കോട്ടു പോയ വാനരസംഘത്തിൽ നിന്നും തന്റെ സഹോദരനായ ജടായുവിന്റെ മരണവൃത്താന്തം അറിഞ്ഞ സമ്പാതി അവർക്ക് [[രാവണൻ]] തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയ [[സീത|സീതയെ]] നൂറുയോജന ദൂരെയുള്ള [[ലങ്ക]]യിലാണ് താമസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതെന്നും ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയും വിവരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു പിന്നീട് [[ഹനുമാൻ]] സമുദ്രം തരണം ചെയ്ത് സീതാദേവിയെ കാണുകയും [[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമന്റെ]] ''മുദ്രമോതിരം'' നൽകുകയും ചെയ്തു. {{Ramayana}} [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] muphtu66oqsszuk67ihvtrjw75u3lho റാസ് അൽ ഖൈമ 0 275356 4682717 4677375 2026-11-04T08:08:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682717 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ras al-Khaimah}} {{Infobox settlement | official_name = എമിറേറ്റ് ഓഫ് റാസ് അൽ ഖൈമ | name = റാസ് അൽ ഖൈമ | other_name = | settlement_type = [[എമിറേറ്റ്]] | native_name = <big>إمارة رأس الخيمة</big> | image_flag = Flag of Ras al-Khaimah.svg | image_coat = | image_map = Ras al-Khaimah in United Arab Emirates.svg | map_alt = | map_caption = Location of Ras al-Khaimah in the UAE | latd = 25 | latm = 47 | latNS = N | longd = 55 | longm = 57 | longEW = E | largest_city = capital | government_type = രാജ്യാധികാരം | leader_title1 = [[അമീർ]] | leader_name1 = [[സൗദ് ബിൻ സഖ്ർ അൽ ഖാസിമി]] | leader_title2 = കിരീടാവകാശി | leader_name2 = [[മുഹമ്മദ് ബിൻ സൗദ് അൽ ഖാസിമി]] | area_magnitude = 1 E10 | area_total_km2 = 2486 | area_total_sq_mi = 650 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_local = 97,529 | population_as_of = 2010 | population_total = 263,217 | population_as_of = 2008 }} [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകളിലെ]] ഏഴ് എമിറേറ്റുകളിൽ ഒന്നാണ്''' റാസ് അൽ ഖൈമ''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബി ഭാഷയിൽ]]: رأس الخيمة Rā's al Ḫaima). ചരിത്രപരമായി '''ജുൽഫർ''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ പേര് അർത്ഥമാക്കുന്നത് "headland of the small huts" എന്നാണ്. അതായത് തീരപ്രദേശത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന തദ്ദേശീയ കെട്ടിടങ്ങൾ കാരണമാകാം. ഒമാനിലെ മുസന്തത്തിന്റെ അതിർത്തിയിലൂം യു.എ.ഇയുടെ വടക്കൻ ഭാഗത്തുമാണ് എമിറേറ്റ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് 2,486 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നത്. റാസ് അൽ ഖൈമ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും വസിക്കുന്നു. 2005 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 210,063 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ 41.82 ശതമാനം അഥവാ 87,848 പേർ ഈമാറാത്തി പൗരന്മാരാണ്.ഏറ്റവും പുതിയ കണക്ക് പ്രകാരം മൊത്തം ജനസംഖ്യ 250,000 നും 300,000 നും ഇടയിലാണ്. 2010 ൽ ജനസംഖ്യയിൽ 97,529 പേർ തദ്ദേശവാസികളാണ്.<ref>{{cite web|title=UAE National Bureau of Statistics: Population Estimates 2006-2010|url=http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf|publisher=Uaestatistics.gov.ae|accessdate=2013-09-16|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf|archivedate=2013-10-08|df=}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} http://www.sheikhdrsultan.ae/portal/ar/page-not-found.aspx * {{Wikivoyage-inline|Ras al-Khaimah}} * [https://web.archive.org/web/20200805190937/http://www.rakinfo.ae/ Ras al-Khaimah English Information Site] * [https://web.archive.org/web/20051210030425/http://promptserver.rak.ae/website/rakmap/viewer.htm Ras al-Khaimah e-Government portal] {{Geographic location | Centre = Ras al-Khaimah (North) | North = | Northeast = {{flagicon|Oman}}[[Musandam Governorate|Musandam]] | East = | Southeast = [[Fujairah]] | South = [[Sharjah (emirate)|Sharjah]] | Southwest = [[Ajman]] | West = | Northwest = ''[[Persian Gulf]]'' }} {{Geographic location | Centre = Ras al-Khaimah (South) | North = [[Fujairah]] | Northeast = | East = [[Fujairah]] | Southeast = {{flagicon|Oman}}[[Al Batinah Region]] | South = | Southwest = {{flagicon|Oman}}[[Al Buraymi]] | West = [[Sharjah (emirate)|Sharjah]] | Northwest = }} {{Ras al-Khaimah}} {{UAE cities}} {{Emirates of the United Arab Emirates}} {{Portuguese overseas empire}} {{UnitedArabEmirates-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റിലെ നഗരങ്ങൾ]] a5xaztkdmlzy8sr3j6kwzji0pqc8i1k ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar 3 277760 4682696 4681359 2026-11-04T06:11:06Z Shyam prasad M nambiar 56877 /* ഏഷ്യൻ മാസം 2026 ലേക്കുള്ള ക്ഷണം */ 4682696 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Shyam prasad M nambiar | Shyam prasad M nambiar | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 07:34, 14 ഏപ്രിൽ 2014 (UTC) == അവലംബങ്ങൾ == വിക്കിപീഡിയ അവലംബമാക്കാൻ കഴിയില്ല. ദയവായി ആംഗലേയ വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാമോ? <small>:- എന്ന് - </small> [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|<span style="font-size:30px">✆</span>]] 07:24, 10 ജനുവരി 2015 (UTC) ==പ്രമാണം:Cannon of ooty.JPG-ന്റെ പകർപ്പവകാശപ്രശ്നം== [[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]] [[:പ്രമാണം:Cannon of ooty.JPG]] എന്ന പ്രമാണം അപ്ലോഡ് ചെയ്തതിനു നന്ദി. എന്നാൽ ഈ പ്രമാണത്തിന്റെ താളിൽ '''പകർപ്പവകാശം''', '''അനുമതി''' എന്നിവ താങ്കൾ ചേർക്കാൻ വിട്ടുപോയതായി ഓർമ്മിപ്പിക്കട്ടെ. വിക്കിപ്പീഡിയ [[Wikipedia:Copyrights|പകർപ്പവകാശത്തിനെ]] വളരെ ഗൗരവമായി തന്നെ കാണുന്നു. ശരിയായ പകർപ്പവകാശവിവരങ്ങളും സ്രോതസ്സും നൽകിയില്ലെങ്കിൽ ഈ പ്രമാണം പിന്നീട് മായ്ക്കപ്പെട്ടേക്കാം. [[:പ്രമാണം:Cannon of ooty.JPG|പ്രമാണത്തിന്റെ താൾ]] തിരുത്തി ഈ വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. '''[[WP:IUP#Adding images|ചിത്രങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചുള്ള വിക്കിപീഡിയ നയം]]''' വായിച്ച് ഏതെല്ലാം ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വീകാര്യമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമല്ലോ. ശരിയായ '''[[Wikipedia:Image copyright tags|പകർപ്പവകാശ ഫലകം]]''' തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ സഹായം വേണമെങ്കിൽ ചോദിക്കാവുന്നതാണ്. താങ്കൾ അപ്ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുള്ള മറ്റ് പ്രമാണങ്ങളിലും പകർപ്പവകാശ ഫലകം കൃത്യമായി ചേർത്തിട്ടുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നത് നല്ലതായിരിക്കും. താങ്കൾ അപ്ലോഡ് ചെയ്ത് മുഴുവൻ പ്രമാണങ്ങളും [{{fullurl:Special:Log|type=upload&user=Shyam_prasad_M_nambiar}} ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]. താങ്കളുടെ സഹകരണത്തിനു നന്ദി.<!-- Template:Di-no license-notice --> [[ഉപയോക്താവ്:Sreejithk2000|ശ്രീജിത്ത് കെ]] <sup>([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreejithk2000|സം‌വാദം]])</sup> 13:10, 21 മേയ് 2015 (UTC) == ഒരു ചോദ്യം == "മിനിമം അഞ്ച് ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും തുടങ്ങുന്ന ലേഖകർക്ക് പദ്ധതിയിൽ([[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2015]]) പങ്കെടുക്കുന്ന മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ വിക്കിപീഡിയ പോസ്റ്റ്കാർഡ് ലഭിക്കും. " ഇതിനായി വിക്കിപീഡിയർ മേൽവിലാസം എങ്ങനെ നല്കണം? കൃത്യം അഞ്ച് ലേഖനങ്ങൾ നിർമിച്ച എനിക്ക് ഇത് ബാധകമല്ലേ? {{Talkback|വിക്കിപീഡിയ_സംവാദം:ഏഷ്യൻ_മാസം_2015}} ==മൻസബ്ദാർ== ആവശ്യമായ അവലംബങ്ങൾ നൽകുമല്ലോ. ഇതു കൂടി നോക്കൂ-[[വിക്കിപീഡിയ:ലേഖനങ്ങളിലെ അവലംബങ്ങൾ - തുടക്കക്കാർക്ക്]]</br>[[ഉപയോക്താവ്:shajiarikkad|ഷാജി]] 14:54, 28 നവംബർ 2015 (UTC) == താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Exceptional newcomer.jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''നവാഗത താരകം''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | അല്പം താമസിച്ചുവെങ്കിലും ഏറ്റവും നല്ല നാവാഗത വിക്കിപീഡിയനുള്ള ഈ പുരസ്കാരം താങ്കൾക്ക് നന്നായി യോജിക്കുന്നു. ഇനിയും തിരുത്തുക. ഇനിയുള്ള തിരുത്തലുകൾക്ക് ഈ പുരസ്കാരം ഒരു പ്രചോദനമാകട്ടേയെന്ന് ആശംസിച്ചുകൊണ്ട്; സസ്നേഹം, [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 14:38, 5 ജനുവരി 2016 (UTC) |} വളരെ നന്ദി സർ,ഈ താരകം ലഭിച്ചതിൽ എനിക്ക് വളരെയധികം സന്തോഷമുണ്ട്.[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 14:42, 6 ജനുവരി 2016 (UTC) == വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2015 പോസ്റ്റ് കാർഡ് == ഏഷ്യൻ മാസം 2015 സംബന്ധിച്ച താങ്കളുടെ പരാതി കണ്ടു. അത് അബദ്ധത്തിൽ പറ്റിപ്പോയതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമല്ലോ. ഡിസംബർ 15 വെരയായിരുന്നു സമയം. എങ്കിലും ഇനിയും വിവരങ്ങൾ നൽകൂ... പോസ്റ്റ് കാർഡ് അയയ്കുന്നതിനുള്ള സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്താമോ എന്ന് നോക്കട്ടെ. കണ്ണി താഴെ ചേർക്കുന്നു. [[File:WikipediaAsianMonth-en.svg|thumb|right|150px]] പ്രിയ സുഹൃത്തേ, മലയാളം വിക്കി സമൂഹവും കൂടി പങ്കെടുത്ത [[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ_മാസം]] എന്ന പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്ത് ഈ പദ്ധതി വിജയമാക്കിയതിന് നന്ദി. താങ്കൾ ഈ പദ്ധതിപ്രകാരം 5 ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുകയും പോസ്റ്റ് കാർഡ് ലഭിക്കാൻ അർഹനാവുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു പ്രത്യേകം അഭിനന്ദനങ്ങൾ. പോസ്റ്റ് കാ‍ർഡ് അയക്കുന്നതിനായി താങ്കളുടെ മേൽവിലാസം ഈ [https://docs.google.com/forms/d/1J8NgGteQK2IQFMo48FsCnsEGPlYWjihpeIZh4k5NqoE/viewform?c=0&w=1| ഫോമിൽ] ചേർക്കാൻ താൽപ്പര്യപ്പെടുന്നു. ----[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 14:41, 5 ജനുവരി 2016 (UTC) സർ,പ്രതികരണത്തിന് വളരെയധികം നന്ദി.ആ ഫോമിൽ വിലാസം നല്കി [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 14:38, 6 ജനുവരി 2016 (UTC) == ഏഷ്യൻമാസം പരാതി == പ്രിയ സുഹൃത്തേ, ഈ Syamprasad ഇടയിൽ എവിടെനിന്ന് വന്നു എന്ന് എനിക്ക് എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും മനസ്സിലായില്ല. പങ്കെടുത്തവർ എന്ന പട്ടിക മുകളിൽ കൊടുത്തിട്ടുള്ള കണ്ണികളിൽനിന്നും പകർത്തി ഉണ്ടാക്കിയതാണ്. വളരെ വലിയ ഒരു പട്ടിക തിരുത്തിയപ്പോൾ വന്ന പിശക് ആകാമെന്ന് തോന്നുന്നു. ഏതായാലും താങ്കളുടെ വിലാസം നൽകുക. പോസ്റ്റ് കാർഡ് അയക്കാനുള്ള സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. തെറ്റുപറ്റിയതിൽ ഖേദിക്കുന്നു. ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതിന് നന്ദി. ഭാവിയിൽ ഇത്തരം പിശകുകൾ വരാതെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതായിരിക്കും. താങ്കളുടെ മേൽവിലാസം ഈ [https://docs.google.com/forms/d/1J8NgGteQK2IQFMo48FsCnsEGPlYWjihpeIZh4k5NqoE/viewform?c=0&w=1| ഫോമിൽ] ചേർക്കാൻ താൽപ്പര്യപ്പെടുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 16:57, 5 ജനുവരി 2016 (UTC) :ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച ശ്യാം പ്രസാദിനും മറുപടി കൊടുത്ത രഞ്ജിത്തിനും നന്ദി. {{കൈ}}. --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ്‌ .കെ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|സംവാദം]]) 04:38, 6 ജനുവരി 2016 (UTC) സർ,പ്രതികരണത്തിന് വളരെയധികം നന്ദി ആ ഫോമിൽ വിലാസം നല്കിയിട്ടുണ്ട്.ഫസ്റ്റ് നെയിം Shyam prasad എന്നും ലാസ്റ്റ് നെയിം M nambiar എന്നുമാണ് നല്കിയിട്ടുള്ളത്.ഈ വിവരങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ലഭിച്ചോ എന്ന് പരിശോധിക്കാമോ?[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 14:47, 6 ജനുവരി 2016 (UTC) == വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2015 അഭിപ്രായങ്ങളും വിലാസവും == [[File:WikipediaAsianMonth-en.svg|thumb|right|150px]] പ്രിയ സുഹൃത്തേ, മലയാളം വിക്കി സമൂഹവും കൂടി പങ്കെടുത്ത [[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ_മാസം]] എന്ന പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്ത് ഈ പദ്ധതി വിജയമാക്കിയതിന് നന്ദി. ഈ പദ്ധതിയുടെ തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇപ്പോഴാണ് തുടരുന്നത്. പോസ്റ്റ് കാർഡ് ലഭിക്കാൻ അർഹരായവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും വിലാസവും ശേഖരിക്കാനായി ഏഷ്യൻമാസം സംഘാടകർ ഒരു സർവ്വേ നടത്തുന്നു. താങ്കൾ അതിൽ പങ്കെടുത്ത് താങ്കളുടെ അഭിപ്രായവും വിലാസവും രേഖപ്പെടുത്തുമല്ലോ. '''[https://docs.google.com/forms/d/1IcS3s8e052z17ITvPH-sQG_J5us9XYo8ULEQ2wBBvWA/viewform സർവ്വേ ലിങ്ക് ഇവിടെ]'''. സർവ്വേ തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത് ഇംഗ്ലീഷിലാണ് അസൗകര്യമാവില്ലെന്ന് കരുതുന്നു. സ്നേഹത്തോടെ ------[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:15, 16 ജനുവരി 2016 (UTC) അതിൽ വിലാസം ഇംഗ്ലീഷിലും പ്രാദേശിക ഭാഷയിലും നല്കാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.എങ്ങനയാണിത് ചെയ്യുക? മലയാളത്തിൽ വിലാസം മുഴുവൻ ടൈപ്പ് ചെയ്ത ശേഷം ഇംഗ്ലീഷിൽ ടൈപ്പ് ചെയ്യുകയാണോ വേണ്ടത്? സ്വീകർത്താവ് എന്ന നിലയിലുള്ള നാമം(name as receiver) എതു ഭാഷയിൽ നല്കേണം? മറുപടി പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 14:20, 19 ജനുവരി 2016 (UTC) == ഇതാ താങ്കൾക്ക് ഒരു കപ്പ് കാപ്പി! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Cup-o-coffee-simple.svg|120px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ആശംസകൾ. [[ഉപയോക്താവ്:Mpmanoj|Mpmanoj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mpmanoj|സംവാദം]]) 16:58, 28 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) |} == വിക്കപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 == <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]<div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]</div></div> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; "> പ്രിയ സുഹൃത്തേ, താങ്കളെ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി ക്ഷണിക്കുന്നു ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന തിരുത്തൽയജ്ഞമാണ് വിക്കിപീഡിയ എഷ്യൻ മാസം. നവംബർ 2016 ലാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തപ്പെടുന്നത്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണവും ആധികാരികതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതും ഈ പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ദേശമാണ്. 2015 ൽ 7000 ലേഖനങ്ങൾ 43 വിവിധ ഭാഷകളിലായി വിവിധ വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കാൻ ഈ പദ്ധതി മൂലം കഴിഞ്ഞു. പരസ്പര സൗഹൃദത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായി ഏഷ്യൻ സമൂഹങ്ങൾ ഓരോ എഡിറ്റർക്കും ഒരു പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ പോസ്റ്റ്കാർഡ് അയക്കുന്നതാണ്. 4 ലേഖനങ്ങൾ ഈ പദ്ധതിയിൽ ചേർന്ന് എഴുതണമെന്ന നിബന്ധനമാത്രമേയുള്ളൂ. ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[Wikipedia:WAM2016|ഏഷ്യൻമാസം 2016]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. നമുക്ക് ഈ പരിപാടി ഒരു വിജയമാക്കിതീർക്കാമെന് പ്രതീക്ഷയോടെ <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|പങ്കെടുക്കുക|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2016&action=edit&section=4 |class=mw-ui-progressive}} </div> </noinclude>[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:18, 31 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) </div> </div> </div> == വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 അവസാന ഘട്ടം == <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]<div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]</div></div> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; "> പ്രിയ സുഹൃത്തേ, '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി പേരു ചേർത്തിരുന്നുവല്ലോ. തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിക്കാനായി ഇനി 5 ദിവസം കൂടിയേയുള്ളൂ. ഇനിയും 4 ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഇനിയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ എഴുതുക. 4ലേഖനങ്ങൾ 300 വാക്കുകൾ ഉള്ളതായിരിക്കണം. ഏഷ്യയിലെ ഏതെങ്കിലും വിഷയത്തെപ്പറ്റിയായിരിക്കണം ഇന്ത്യയ്ക്കുവെളിയിലുള്ള വിഷയമായിരിക്കണം എന്നിവയാണ് നിബന്ധനകൾ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ എന്ന് --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:39, 25 നവംബർ 2016 (UTC) </div> </div> </div> == ഏഷ്യൻ മാസം 2016 നാളെ അവസാനിക്കുന്നു == 300 വാക്കുകളുള്ള 2 ലേഖനങ്ങൾ കൂടി എഴുതിയാലേ താങ്കളെ പോസ്റ്റ്കാർഡ് പദ്ധതിയിൽ പരിഗണിക്കാൻ നിർവ്വാഹമുള്ളൂ. നാളെത്തന്നെ 2 ലേഖനം 300 വാക്കുള്ളത് ചേർക്കുക. പദ്ധതി നാളെ അവസാനിക്കുന്നു --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:12, 29 നവംബർ 2016 (UTC) == വിക്കിമീഡിയ പ്രസ്ഥാനം == ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [https://meta.wikimedia.org/wiki/Strategy/Wikimedia_movement/2017/Cycle_1| ഈ താളും] ബന്ധപ്പെട്ട സൈറ്റ് നോട്ടീസും തർജ്ജമ ചെയ്തിരുന്നു. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Strategy/Wikimedia_movement/2017/Cycle_1/ml| താളിന്റെ തർജ്ജമ] നിലവിലുണ്ട്, എന്നാൽ സൈറ്റ് നോട്ടീസ് കാണാനേയില്ല. കാരണം അറിയാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 13:39, 30 മാർച്ച് 2017 (UTC) : ഉത്തരം കണ്ടെത്തിയിരിക്കും എന്നു പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--<small>:- എന്ന് - </small> [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|<span style="font-size:30px">✆</span>]] 14:55, 28 നവംബർ 2018 (UTC) == നന്ദി == നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കു നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. താങ്കളുടെ പേജിൽ മറ്റൊരു സുഹൃത്തു പറഞ്ഞപോലെ, ഞാനും കാർഡു ലഭിക്കാൻ വേണ്ട വിവരം നൽകിയിരുന്നു. ഇതുവരെ കാർഡ് ഇവിടെയെത്തിയിട്ടില്ല. --[[ഉപയോക്താവ്:Ramjchandran|Ramjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran|സംവാദം]]) 18:31, 13 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) എനിക്കും ഇതുവരെ 2015ലെ ഏഷ്യൻ മാസത്തിന്റെ പോസ്റ്റ് കാർഡ് കിട്ടിയില്ല.(2016ലേതിന് ഞാൻ അർഹത നേടിയതുമില്ല....) അത് കിട്ടുന്ന കാര്യം സംശയാസ്പദമാണെന്ന് തോനുന്നു സർ, വിവരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഫോമിൽ വിവരങ്ങൾ നൽകിയശേഷമുള്ള താളിൽ ചിലപ്പോളെ കിട്ടു എന്ന അർത്ഥത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര തപാൽ സംവിധാനത്തെപ്പറ്റി എന്തൊക്കയോ പറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് എന്റെ ഓർമ........... [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 09:56, 14 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) :താരകത്തിനു നന്ദി --[[User:Challiyan|'''<span style="color:red">Challiovsky</span> ''']] [[User talk:Challiyan|<sup> <b>Talkies ♫♫</sup> </b>]] 19:03, 18 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) == പുതിയ ലേഖനങ്ങളിൽ നിന്ന് == പുതിയ ലേഖനങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്ന ഭാഗം പുതുക്കിയതിനു നന്ദി . പുതുക്കുമ്പോൾ പഴയ ലേഖന കണ്ണികൾ മായ്ക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക , ഒരു ഭാഗത്തു അഞ്ചിൽ കൂടുതൽ കണ്ണികൾ വേണ്ട , പൂമുഖത്തു താങ്കളുടെ തിരുത്തുകൾ കാണാം എന്നത് മറക്കരുത് . താങ്കൾ തന്നെ എഴുതിയ ഒരു ലേഖനം ഇങ്ങനെ എടുത്തു പൂമുഖത്തു ചേർക്കുന്നത് എത്രത്തോളം ഉചിതം ആണെന്ന് സ്വയം ചിന്തിക്കുക , നല്ല ഒരു വിക്കി അനുഭവം നേരുന്നു <font style="font-family: Zapfino, Segoe Script">[[User:irvin_calicut|<font color="blue">- ഇർവിൻ കാലിക്കറ്റ്‌ ..</font>]]</font><font style="font-family: Papyrus">[[User talk:irvin_calicut|<font color="brown">.. സംവദിക്കാൻ</font>]]</font> 16:50, 19 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) നിർദേശങ്ങൾക്ക് നന്ദി സർ, എങ്കിലും ഞാൻ തന്നെ ആരംഭിച്ച ലേഖനങ്ങൾ ചേർത്തതിൽ എനിക്ക് അനൗചിത്യം തോന്നുന്നില്ല. ഞാൻ ഈ താൾ പുതുക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഒരു മാസത്തിലധികമായി പുതുക്കപ്പെടാതിരുന്ന താളാണ് ഞാൻ അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തത്("Something is better than nothing" എന്നാണല്ലോ). ഇപ്പോൾ ചേർത്ത ലേഖനങ്ങളാകട്ടെ([[ഗഗാറിൻസ് സ്റ്റാർട്ട്]],[[നാസി ജർമനിയിലെ മൃഗക്ഷേമ നയങ്ങൾ]]) നിലവാരത്തിൽ താഴ്ന്നതുമല്ല.(മലയാളം വിക്കിയിലെ മിക്ക ലേഖനങ്ങളും തർജ്ജമ തന്നെയാണല്ലോ സർ, ഇവ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലെ താളിന് സമാനം തന്നെയാണ്, അഥവാ തർജ്ജമ പൂർണമാണ്. ഇത് താങ്കൾക്ക് സ്വയം പരിശോധിച്ച് ബോധ്യപ്പെടാവുന്നതാണ്.) പിന്നെന്ത് അനൗചിത്യം? മാത്രമല്ല ഇപ്പോൾ പുതുതായി നിർമിക്കപ്പെടുന്ന താളുകളിലധികവും [[WP:BOOK17| അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ച്ചയിക്കാത്തതിനാൽ ഇവയിൽ മിക്കതിന്റെയും നിലവാരം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാവുന്നതാണ്.[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 07:59, 20 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) == [[m:UNESCO Challenge|UNESCO Challenge]] book prize == Hello! Thank you for your contributions about the Swedish World Heritage! You are now eligeble for a book prize. Please send an address where you want it shipped to jan.ainali{{@}}raa.se. If you prefer to not provide an address, the book is also [http://samla.raa.se/xmlui/bitstream/handle/raa/7545/Rapp%202014_37.pdf available for download here] (pdf, 5 MB). Best regards, [[ഉപയോക്താവ്:Ainali|Ainali]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ainali|സംവാദം]]) 12:51, 30 മേയ് 2017 (UTC) @[[User:Ainali|Ainali]] : Sir, I sent you an Email with my address, My Email address is shyamprasad665[at]Gmail[dot]com. Please reply me whether you received the Email. Regards....[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 16:58, 31 മേയ് 2017 (UTC) @[[User:Ainali|Ainali]] : Sir, As it needed some correction as it is for international post I sent you an Email again with the address. Please reply me whether you received the Email. Regards[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 01:49, 1 ജൂൺ 2017 (UTC) == Thank you for participating in the [[:Meta:UNESCO Challenge|UNESCO Challenge]]! == Hi, Thank you for participating in the [[:Meta:UNESCO Challenge|UNESCO Challenge]]! I hope you had as fun as we did! If you could take a minute to answer [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdHoVkx2n_Xuc0ojbqIWpj4tb8GlreHRiAQ5JcZf6Odufl8-w/viewform?usp=sf_link our survey], we would be very grateful. Your answer will help us improve our Challenges in the future. Best, [[ഉപയോക്താവ്:John Andersson (WMSE)|John Andersson (WMSE)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:John Andersson (WMSE)|സംവാദം]]) 08:41, 2 ജൂൺ 2017 (UTC) == COH Challenge == Hi! Thank you for your contribution to the UNESCO Challenge a couple of months ago. I don't know if you have noticed, but there is a new competition starting tomorrow, that is co-arranged by UNESCO and Wikimedia Sverige – the [[meta:COH Challenge|COH Challenge]]. This time, the purpose is to get as many of the images uploaded as part of the [[meta:Connected Open Heritage|Connected Open Heritage]] project (e.g. of world heritage sites, the images can be [[meta:Connected_Open_Heritage_Challenge/List|found here]]) as possible to be used in Wikipedia articles (however, at most five images – with caption – per article). I hope you want to participate! :) Best, [[ഉപയോക്താവ്:Eric Luth (WMSE)|Eric Luth (WMSE)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Eric Luth (WMSE)|സംവാദം]]) 15:54, 30 ജൂൺ 2017 (UTC) == ഏഷ്യൻ മാസം 2025 ലേക്കുള്ള ലേഖനം == ഏഷ്യൻ മാസം 2025 ലേക്കുള്ള ലേഖനം എഴുതിയതിന് നന്ദി. ഒരു ലേഖനം വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ അത് മുഴുവവനായും വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുക. [[കരട്:ചിയാങ്ലോങ്ങ് ചക്രവർത്തി]] എന്ന ലേഖനം അപൂർണ്ണമായതുകൊണ്ട് കരടിലേക്ക് മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. മുഴുവൻ വിവരങ്ങളും ചേർത്ത് പ്രധാന നാമമേഖലയിലേക്ക് മാറ്റാവുന്നതാണ്. അതിനു ശേഷമാണ് ഈ ലേഖനം പരിഗണിക്കുക. അപൂർണ്ണവിവർത്തനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമല്ലോ. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 09:55, 21 നവംബർ 2025 (UTC) == ഏഷ്യൻ മാസം 2026 ലേക്കുള്ള ക്ഷണം == 2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ നടക്കുന്ന '''ഏഷ്യൻ മാസം 2026''' ൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനും ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്ത് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിനും താങ്കളെ ക്ഷണിച്ചുകൊള്ളുന്നു. താങ്കളുടെ തുടർന്നുള്ള സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊള്ളുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Martinkottayam|Martinkottayam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Martinkottayam|സംവാദം]]) ഈ വിഷയത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ ക്ഷണിച്ചതിനു താങ്കൾക്ക് നന്ദി. ഞാൻ ഇപ്പോൾ പങ്കെടുക്കാനായി പേര് ചേർത് . നമ്മൾക്ക് ഏഷ്യൻ മാസം 2026 വിജയകരമാക്കാനായി പ്രയത്‌നിക്കാം . [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 06:11, 4 നവംബർ 2026 (UTC) o7q3qzy1jggmidzydob1ijpwfuzd7gn വെൺനീലി 0 282611 4682656 3657231 2026-11-04T00:27:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682656 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = വെൺനീലി | image = Hypothymis_azurea_-_Kaeng_Krachan.jpg | image_caption = A male Black-Naped Monarch flycatcher (ssp. ''montana'') from [[Kaeng Krachan District|Kaeng Krachan]] in Thailand. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22707082 |title=''Hypothymis azurea'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[passerine|Passeriformes]] | familia = [[Monarchidae]] | genus = ''[[Hypothymis]]'' | species = '''''H. azurea''''' | binomial = ''Hypothymis azurea'' | binomial_authority = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) | synonyms = ''Monarcha azurea'' | range_map = Black-naped Monarch.JPG | range_map_caption = The Approximate Range of the Black-naped Monarch }} '''വെൺനീലി'''യ്ക്ക്<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=504|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> ആംഗലത്തിൽ '''Black-naped Monarch''' , '''Black-naped Blue Flycatcher''' എന്നൊക്കെയാണ് പേര്. ശാസ്തീയ നാമം ''Hypothymis azurea'' എന്നാണ്. ==വിവരണം== [[File:Black-naped Monarch (Hypothymis azurea).jpg|thumb|തായ്ലന്റിൽ]] [[File:Hypothymi azurea11.jpg|thumb|വെൺനീലി]] 16 .സെമീ. നീളമുണ്ട്. മങ്ങിയ നീലനിറമാണ്, പൂവന്. തല്യ്ക്ക് പുറകിൽ കറുത്ത അടയാളവും കഴുത്തിൽ നെക്ലേസ് പോലെ വീതി കുറഞ്ഞ കറുത്ത അടയാളവുമുണ്ട്. പിടയുടെ ചിറകും പുറകുവശവും ചാര നിറം കലർന്ന തവിട്ടു നിറമാണ്. നിറങ്ങളിൽ വ്യത്യാസമുള്ള ഉപ്വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. <ref>{{cite book|url=http://www.archive.org/stream/handlistofgenera00bake#page/80/mode/2up|author=Baker, EC Stuart| title=A hand-list of Genera and Species of Birds of the Indian Empire|year=1923|publisher= Bombay Natural History Society}}</ref><ref name=pcr>{{cite book|author=Rasmussen, PC & JC Anderton | year=2005| title= Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher= Smithsonian Institution & Lynx Edicions| page=333}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds. Volume 2|author=Oates, EW| year=1890|publisher=Taylor and Francis, London|pages=49–50|url=http://www.archive.org/stream/faunaofbritishin02oate#page/48/mode/2up}}</ref> <ref>{{Cite journal|author=Ripley, S. D. |year=1944| title= The Bird Fauna of the West Sumatra Islands| journal=Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College |volume=94| issue=8| pages= 307–430|url=http://www.archive.org/stream/bulletinofmuseum94harv#page/396/mode/2up}}</ref> * ''oberholseri'' Stresemann, 1913 from Taiwan. ==വിതരണം== ഇവ ഭൂമദ്ധ്യരേഖയോടടുത്ത തെക്കേ[[ഏഷ്യ]]യിൽ [[ഇന്ത്യ]]യും [[ശ്രീലങ്ക]]യും തൊട്ട് കിഴക്ക് [[ഇന്തോനേഷ്യ]], [[ഫീലിപ്പീൻസ്]] വരെ കാണുന്നു. ഉൾക്കാടുകളിലാണ് സാധാരണ കാണുന്നത്. ==പ്രജനനം== [[ഇന്ത്യ]]യിൽ പ്രജനന കാലം മേയ് മുതൽ ജൂലായ് വരെയാണ്. 2-3 മുട്ടകളിടും. ചെടിയുടെ കവരങ്ങളിൽ കോപ്പപോലെയുള്ള കൂടാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. കൂടുകൾ [[ചിലന്തി]]യുടെ മുട്ടപ്പൊതികൾ കൊണ്ടാണ് അലങ്കരിക്കുന്നത്. .<ref>{{cite book|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1900 | publisher= R H Porter, London|pages=27–30|url=http://www.archive.org/stream/nestseggsofindia02humerich#page/26/mode/2up}}</ref> പിടയാണ് കൂടൊരുക്കുന്നത്. ആണ് കാവലിരിക്കും. മുട്ടകൾ 12 ദിവസംകൊണ്ട് വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നതും കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് തീറ്റകൊടുക്കുന്നതും പൂവനും പിടയും കൂടിയാണ്. .<ref name=hbk>{{cite book|author=Ali, S & S D Ripley|year=1996|pages= [https://archive.org/details/bwb_P8-ADQ-002/page/223 223]–227| title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 7|url=https://archive.org/details/bwb_P8-ADQ-002|edition=2|publisher=Oxford University Press|place= New Delhi}}</ref> ==ഭക്ഷണം== ==അവലംബം== {{reflist}} {{Commons category|Hypothymis azurea}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/black-naped-monarch-hypothymis-azurea Photos and videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425142451/http://ibc.lynxeds.com/species/black-naped-monarch-hypothymis-azurea |date=2014-04-25 }} * Hua-Hsiang Chen (2009) A Preliminary Study on Nest Site Selection and Nest Success of the Black-naped Blue Monarch (Hypothymis azurea) in Linnei Township and Douliu hilly area, Yunlin County [http://ethesys.lib.pu.edu.tw/ETD-db/ETD-search/view_etd?URN=etd-0405109-143438 Thesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815204043/http://ethesys.lib.pu.edu.tw/ETD-db/ETD-search/view_etd?URN=etd-0405109-143438 |date=2011-08-15 }} Taiwan. (In Chinese) oaymm7kkpvss6qha1fnjpj7rr79pllq പ്രയോജനവാദം 0 284938 4682624 4647484 2026-11-03T23:38:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682624 wikitext text/x-wiki {{PU|Utilitarianism}} ശരിയായ മാർഗ്ഗം ഏറ്റവും പ്രയോജനകരമായതും യാതനയും കുറവുകളും കഴിയുന്നത്ര ഒഴിവാക്കുന്നതുമാണെന്ന നൈതിക സിദ്ധാന്തത്തെയാണ് '''പ്രയോജനവാദം (യൂട്ടാലിറ്റേറിയനിസം)''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ക്ലാസിക്കൽ യൂട്ടാലിറ്റേറിയനിസത്തിന്റെ രണ്ടു പ്രധാന പ്രയോക്താക്കൾ [[Jeremy Bentham|ജെറേമി ബെന്ഥാം]], [[John Stuart Mill|ജോൺ സ്റ്റുവർട്ട് മിൽ]] എന്നിവരാണ്. തീരുമാനമെടുക്കുവാൻ ഒരാളെ സഹായിക്കുന്ന മാർഗ്ഗമാണിതെന്ന് ഏറ്റവും ലഘുവായി പറയാവുന്നതാണ്. പ്രയോജനവാദത്തിൽ ഒരു പ്രവൃത്തിയുടെ നൈതികമായ ഗുണം അതിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങളിൽ നിന്നാണ് തീരുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്. ശരിക്കും സംഭവിച്ച ഫലങ്ങൾ, മുൻകൂട്ടിക്കണ്ടവ, നടപ്പിൽ വരണമെന്നുദ്ദേശിച്ചവ എന്നീ ഉപവിഭാഗങ്ങൾക്ക് എന്തുമാത്രം ഊന്നൽ കൊടുക്കണം എന്നതുസംബന്ധിച്ച് അഭിപ്രായ ഐക്യമില്ല.<ref>{{cite web | url=http://www.constitution.org/jb/frag_gov.htm | title=A Fragment on Government | year=1776 | accessdate=31 January 2013 | author=Bentham, Jeremy | archive-date=2013-07-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130724105604/http://www.constitution.org/jb/frag_gov.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last= Bentham |first= Jeremy |title= The Works of Jeremy Bentham: Published under the Superintendence of His Executor, John Bowring. Volume 1 |year=2001 |publisher= Adamant Media Corporation |pages=18| isbn=1402163932| isbn=978-1402163937}}</ref><ref name="John Stuart Mill">[http://www.gutenberg.org/files/11224/11224-h/11224-h.htm#CHAPTER_I Mill, John Stuart, Utilitarianism (Project Gutenberg online edition)]</ref> == ജൂളിയുടെ കുറിപ്പുകൾ == <!-- This article uses the Cite.php citation mechanism. If you would like more information on how to add footnotes to this article, please see http://meta.wikimedia.org/wiki/Cite/Cite.php --> {{Reflist|3}} ==അവലംബം== * {{cite journal |last = Adams |first = Robert Merrihew |title = Motive Utilitarianism |journal = The Journal of Philosophy |volume = 73| issue = 14 |date=August 1976 }} * {{cite journal |last = Anscombe |first = G. E. M.|title = [[Modern Moral Philosophy]] |journal = Philosophy |volume = 33| issue = 124 |date=January 1958 }} * {{cite book |last = Ashcraft |first = Richard |title = John Locke: Critical Assessments |year = 1991|publisher = Routledge}} * {{cite book |last = Bayles |first = M. D.|title = Contemporary Utilitarianism |year = 1968|publisher = Anchor Books, Doubleday }} * {{cite book |last = Bentham | first = Jeremy|title = An Introduction to the Principles of Morals and Legislation (Dover Philosophical Classics)|publisher = Dover Publications Inc.|date=January 2009|isbn = 0486454525|isbn = 978-0486454528}} * {{cite book |last = Bentham |first = Jeremy |title = The Works of Jeremy Bentham: Published under the Superintendence of His Executor, John Bowring. Volume 1 |year = 2001 |publisher = Adamant Media Corporation |ISBN = 1402163932| ISBN = 978-1402163937}} * {{cite book |last1 = Bentham | first1 = Jeremy|last2 = Dumont | first2 = Etienne|last3 = Hildreth | first3 = R|title = Theory of Legislation: Translated from the French of Etienne Dumont|publisher = Adamant Media Corporation|date=November 2005|isbn = 1402170343|isbn = 978-1402170348}} * {{cite book |last = Brandt |first = Richard B.|title = A Theory of the Good and the Right|url = https://archive.org/details/theoryofgood00bran |publisher = Clarendon Press|year = 1979|isbn = 0-19-824550-5}} * {{cite book |last = Bredeson |first = Dean|title = Applied Business Ethics: A Skills-Based Approach|url = https://archive.org/details/appliedbusinesse0000bred |year = 2011|publisher = Cengage Learning|isbn = 978-0-538-45398-1 |chapter = Utilitarianism vgs. Dentological Ethics}} * {{cite book |last = Broome |first = John |title = Weighing Goods |url = https://archive.org/details/weighinggoodsequ0000broo |year = 1991|publisher = Oxford: Basil Blackwell }} * {{cite journal |last1 = Dancy |first1 = Jonathan|year = 2000|title = Mill's Puzzling Footnote|journal = Utilitas |volume = 12|doi = 10.1017/S095382080000279X}} * {{cite book |last = Dennett |first = Daniel |title = Darwin's Dangerous Idea |url = https://archive.org/details/darwinsdangerous0000denn_c9g4 |year = 1995|publisher = Simon & Schuster | isbn = 0-684-82471-X }} * {{cite journal |last = Feldman |first = Fred |title = On the Consistency of Act- and Motive-Utilitarianism: A Reply to Robert Adams |journal = Philosophical Studies: An International Journal for Philosophy in the Analytic Tradition |volume = 70| issue = 2 |date=May 1993}} * {{cite book |last = Gauthier|first = David|title = Practical Reasoning: The Structure and Foundations of Prudential and Moral Arguments and Their Exemplification in Discourse |url = https://archive.org/details/practicalreasoni0000gaut|publisher = Oxford University Press |year = 1963|isbn = 0198241909|isbn = 978-0198241904}} * {{cite book |last = Gay|first = John|editor-first = J. B.|editor-last = Schneewind|title = Moral Philosophy from Montaigne to Kant|publisher = Cambridge University Press |year = 2002 |chapter = Concerning the Fundamental Principle of Virtue or Morality |isbn = 0521003040|isbn = 978-0521003049}} * {{cite book |last = Goodin | first = Robert E. | title = Utilitarianism as a Public Philosophy | publisher = Cambridge University Press |date=May 1995 | isbn = 052146806X | isbn = 978-0521468060}} * Habib, Allen (2008), ''[http://plato.stanford.edu/entries/promises/ Promises]'', in the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]. * {{cite book |last = Halevy|first = Elie|title = The Growth of Philosophic Radicalism|year = 1966|publisher = Beacon Press|isbn = 0-19-101020-0 }} * {{cite journal |last = Hall |first = Everett W. |title = The 'Proof' of Utility in Bentham and Mill |journal = Ethics |volume = 60 |year = 1949}} * {{cite book |last = Hardin | first = Russell | title = Morality within the Limits of Reason |url = https://archive.org/details/moralitywithinli0000hard | publisher = University Of Chicago Press |date=May 1990 | isbn = 0226316203 | isbn = 978-0226316208}} * {{cite journal |last = Hare |first = R. M.|title = Principles |journal = Proceedings of the Aristotelian Society, New Series |volume = 73 |year = 1972–1973 }} * {{cite book |last = Hare|first = R. M. |title = Moral Thinking |year = 1981|url = https://archive.org/details/moralthinkingits0000hare|publisher = Oxford University Press }} * {{cite book |last = Harsanyi |first = John C.|editor1-first = Amartya |editor1-last = Sen |editor2-first = Bernard |editor2-last = Williams |title = Utilitarianism and Beyond |publisher = Cambridge University Press |chapter = Morality and the theory of rational behaviour}} * {{cite journal |last = Harsanyi |first = John C. |title = The American Political Science Review: Can the Maximin Principle Serve as a Basis for Morality? A Critique of John Rawls's Theory of Justice|volume = 69| issue = 2 |date=June 1975}} * {{cite journal |last = Harsanyi |first = John C. |title = Motive Utilitarianism |journal = Morality and the theory of rational behaviour, Social Research |volume = 44| issue = 3 |date=Fall 1977}} * {{cite book |last = Hooker | first = Brad | title = Ideal Code, Real World: A Rule-Consequentialist Theory of Morality | publisher = Clarendon Press |date=October 2002 | isbn = 0199256578 | isbn = 978-0199256570}} * {{cite book |last = Hooker |first = Brad |editor-first = Timothy|editor-last = Chappell|title = The problem of moral demandingness: new philosophical essays |url = https://archive.org/details/problemofmoralde0000unse |publisher = Palgrave Macmillan |date = 9 September 2011 |chapter = Chapter 8: The Demandingness Objection |isbn = 9780230219403}} * {{cite book |last = Hume|first = David|editor-first = J. B.|editor-last = Schneewind|title = Moral Philosophy from Montaigne to Kant|publisher = Cambridge University Press |year = 2002 |chapter = An Enquiry Concerning the Principles of Morals |isbn = 0521003040|isbn = 978-0521003049}} * {{cite book |last = Hutcheson|first = Francis|editor-first = J. B.|editor-last = Schneewind|title = Moral Philosophy from Montaigne to Kant|publisher = Cambridge University Press |year = 2002 |chapter = The Original of Our Ideas of Beauty and Virtue |isbn = 0521003040|isbn = 978-0521003049}} * {{cite book |last = Kagan | first = Shelly | title = The Limits of Morality (Oxford Ethics Series) | publisher = Clarendon Press |date=April 1991 | isbn = 0198239165 | isbn = 978-0198239161}} * {{cite journal |last = Kagan|first = Shelly |title = Does Consequentialism Demand too Much? Recent Work on the Limits of Obligation |journal = Philosophy & Public Affairs |volume = 13| issue = 3 |date=Summer 1984 }} * {{cite book |last = Lyons |first = David |title = Forms and Limits of Utilitarianism |url = https://archive.org/details/formslimitsofuti0000lyon |date=November 1965|publisher = Oxford University Press(UK)| isbn = 0198241976| isbn = 978-0198241973}} * {{cite journal |last = McCloskey |first = H.J.|title = A Note on Utilitarian Punishment |journal = Mind |volume = 72 |year = 1963 }} * {{cite journal |last = McCloskey |first = H.J.|title = An Examination of Restricted Utilitarianism |journal = The Philosophical Review |volume = 66| issue = 4 |date=October 1957 }} * {{cite book |last = Mill | first = John Stuart|editor-first = Roger|editor-last = Crisp|title = Utilitarianism|publisher = Oxford University Press|year = 1998 |isbn = 0-19-875162-1|isbn = 0-19-875163-X}} * {{cite book |last = Mill | first = John Stuart|title = A System of Logic, Ratiocinative and Inductive (Classic Reprint)|publisher = Forgotten Books|date=February 2011|isbn = 1440090823|isbn = 978-1440090820}} * {{cite book |last = Mill|first = John Stuart|editor-first = John|editor-last = Robson|title = Collected Works, volume XXXI |url = https://archive.org/details/autobiographylit2020mill|publisher = University of Toronto Press |year = 1981|chapter = Autobiography |isbn = 0-8020-2368-1|isbn = 0-7100-0718-3}} * {{cite book |last = Moore | first = G.E. | title = Principia Ethica |url = https://archive.org/details/principiaethica0000moor_d6i1 | publisher = Prometheus Books UK | year = 1903 | isbn = 0879754982}} * {{cite book |last = Nagel|first = Thomas|title = The Possibility of Altruism |publisher = Princeton University Press, New Ed edition |year = 2012 |isbn = 0691020027|isbn = 978-0691020020}} * {{cite journal|last1 = Norcross|first1 = Alastair|year = 2009|title = Two Dogmas of Deontology: Aggregation, Rights and the Separateness of Persons|journal = Social Philosophy and Policy|volume = 26|doi = 10.1017/S0265052509090049|url = http://homepage.mac.com/anorcross/papers/2Dogmasdeontology.pdf|accessdate = 2012-06-29|archive-date = 2009-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20091127084839/http://homepage.mac.com/anorcross/papers/2Dogmasdeontology.pdf|url-status = dead}} * {{cite book |last = Oliphant,|first = Jill |title = OCR Religious Ethics for AS and A2 |publisher = Routledge |year = 2007}} * {{cite book |last = Paley|first = William|editor-first = J. B.|editor-last = Schneewind|title = Moral Philosophy from Montaigne to Kant|publisher = Cambridge University Press |year = 2002 |chapter = The Principles of Moral and Political Philosophy |isbn = 0521003040|isbn = 978-0521003049}} * {{cite book |last = Parfit | first = Derek | title = Reasons and Persons |url = https://archive.org/details/reasonspersons00parf | publisher = Oxford Paperbacks |date=January 1986 | isbn = 019824908X | isbn = 978-0198249085}} * {{cite journal |last = Popkin |first = Richard H. |title = A Note on the 'Proof' of Utility in J. S. Mill |journal = Ethics |volume = 61| issue = 1 |date=October 1950}} * {{cite book |last = Popper|first = Karl|title = The Open Society and Its Enemies|url = https://archive.org/details/opensocietyitsen0000karl|year = 2002|publisher = Routledge|isbn = 0-415-29063-5}} * {{cite book |last = Rawls|first = John|title = A Theory of Justice |publisher = Harvard University Press; reissue edition |date = 22 March 2005 |isbn = 0674017722|isbn = 978-0674017726}} * {{cite book |last = Rosen|first = Frederick |title = Classical Utilitarianism from Hume to Mill |publisher = Routledge |year = 2003 }} * {{cite book |last = Ryder|first = Richard D |title = Painism: A Modern Morality |publisher = Centaur Press |year = 2002 }} * {{cite book |last = Scheffler | first = Samuel | title = The Rejection of Consequentialism: A Philosophical Investigation of the Considerations Underlying Rival Moral Conceptions, Second Edition | publisher = Clarendon Press |date=August 1994 | isbn = 0198235119 | isbn = 978-0198235118}} * {{cite book |last = Schneewind|first = J. B.|title = Sidgwick's Ethics and Victorian Moral Philosophy|url = https://archive.org/details/sidgwicksethicsv0000schn|publisher = Oxford University Press |year = 1977 |isbn = 0198245521|isbn = 978-0198245520}} * {{cite book |last = Shaw | first = William | title = Contemporary Ethics: Taking Account of Utilitarianism |url = https://archive.org/details/contemporaryethi0000shaw | publisher = Wiley-Blackwell |date=November 1998 | isbn = 978-0631202943}} * {{cite book |last = Sidgwick | first = Henry | title = Methods of Ethics |url = https://archive.org/details/methodsofethics0000sidg_p6k1 | publisher = Hackett Publishing Co, Inc; 7th Revised edition |date=January 1981 | isbn = 978-0915145287}} * {{cite book |last = Singer |first = Peter |title = Animal Liberation |url = https://archive.org/details/animalliberation0000sing |year = 2001 |publisher = Ecco Press |ISBN = 0060011572| ISBN = 978-0060011574}} * {{cite book |last = Singer | first = Peter | title = Practical Ethics, Third Edition |url = https://archive.org/details/practicalethics0000sing_m6s9_3rded | publisher = Cambridge University Press |date=February 2011 | isbn = 0521707684 | isbn = 978-0521707688}} * {{cite book |last = Slote |first = Michael|title = From Morality to Virtue|url = https://archive.org/details/frommoralitytovi0000slot |year = 1995|publisher = Oxford University Press|isbn = 978-0-19-509392-6|chapter = The Main Issue between Unitarianism and Virtue Ethics}} * {{cite journal |last = Slote|first = Michael |title = Satisficing Consequentialism |journal = Proceedings of the Aristotelian Society, Supplementary Volumes |volume = 58 |year = 1984 }} * {{cite book |last1 = Smart | first1 = J. J. C.|last2 = Williams | first2 = Bernard | title = Utilitarianism: For and Against |url = https://archive.org/details/utilitarianismfo00smar | publisher = Cambridge University Press |date=January 1973 | isbn = 052109822X | isbn = 978-0521098229}} * {{cite journal |last = Smart |first = J.J.C.|title = Extreme and Restricted Utilitarianism |journal = The Philosophical Quarterly |volume = VI |year = 1956 }} * {{cite journal |last = Smart |first = R.N.|title = Negative Utilitarianism |journal = Mind |volume = 67| issue = 268 |date=October 1958 }} * {{cite journal |last = Smith |first = Wilson |title = William Paley's Theological Utilitarianism in America |journal = [[William and Mary Quarterly]] | series = Third Series |volume = 11| issue = 3 |date=July 1954 }} * {{cite book |last = Soifer |first = Eldon|title = Ethical Issues: Perspectives for Canadians|url = https://archive.org/details/ethicalissuesper0000unse_y1w2 |year = 2009|publisher = Broadview Press|isbn = 978-1-55111-874-1 }} * {{cite journal |last = Urmson |first = J.O. |title = The Interpretation of the Moral Philosophy of J.S.Mill |journal = The Philosophical Quarterly |volume = III |year = 1953 }} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * Cornman, James, et al. ''Philosophical Problems and Arguments - An Introduction'', 4th edition Indianapolis, IN: Hackett Publishing Co., 1992. * Glover, Jonathan, ''Causing Death and Saving Lives'', Penguin Books, 1977. A good example of a broadly utilitarian approach. See esp. the last two chapters on war and moral distance. * Harwood, Sterling, "Eleven Objections to Utilitarianism," in Louis P. Pojman, ed., Moral Philosophy: A Reader, Indianapolis, IN: Hackett Publishing Co., 2003, and in Sterling Harwood, ed., Business as Ethical and Business as Usual, Wadsworth Publishing Co., 1996, Chapter 7. * {{cite book |last = Mackie |first = J. L.|title = Ethics: Inventing Right and Wrong |url = https://archive.org/details/ethicsinventingr0000mack |year = 1991|publisher = Penguin Books |isbn = 0140135588|isbn = 978-0140135589|chapter = esp. Chapter 6, Utilitarianism }} * Martin, Michael, "A Utilitarian Kantian Principle," Philosophical Studies, (with H. Ruf), 21, 1970, pp.&nbsp;90–91. * {{cite book | last1 = Rachels |first1 = James | last2 = Rachels | first2 = Stuart |title = The Elements of Moral Philosophy | url = https://archive.org/details/elementsofmoralp0000rach_u4o3 |year = 2012|publisher = McGraw-Hill Higher Education | isbn = 0078038243 | isbn = 978-0078038242 | chapter = esp. Chapters 7&8, The Utilitarian Approach & The Debate of Utilitarianism }} * {{cite book |last = Scheffler |first = Samuel |title = Consequentialism and its Critics |url = https://archive.org/details/consequentia_xxxx_1988_000_9240564 |year = 1988 | publisher = Oxford University Press |isbn = 0198750730 | isbn = 978-0198750734 }} * Silverstein, Harry S. ''A Defence of Cornman's Utilitarian Kantian Principle'', Philosophical Studies (Dordrecht u.a.) 23, 212–215. 1972 * {{cite book |last = Singer |first = Peter |title = A Companion to Ethics (Blackwell Companions to Philosophy) |year = 1993|publisher = Wiley-Blackwell |isbn = 0631187855 | isbn = 978-0631187851 | chapter = esp. Chapter 19&20, Consequentialism & The Utility and the Good }} * Singer, Peter. ''The Expanding Circle: Ethics and Sociobiology'', New York: Farrar, Straus & Giroux, 1981. [ISBN 0-374-15112-1] * Stokes, Eric. ''The English Utilitarians and India'', Clarendon Press, 1963. [ASIN B0026QQ5GE] * Sumner, L. Wayne, Abortion: A Third Way, Princeton, NJ: [[Princeton University Press]]. * {{cite book |last = Williams |first = Bernard |title = Morality: An Introduction to Ethics |url = https://archive.org/details/alf.2110.170.wil |year = 1993|publisher = Cambridge University Press |isbn = 0521457297|isbn = 978-0521457293|chapter = esp. Chapter 10, Utilitarianism }} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *{{SEP|consequentialism|Consequentialism|Walter Sinnott-Armstrong}} *{{SEP|utilitarianism-history|The History of Utilitarianism|Julia Driver}} * [http://www.felicifia.org/wiki ''Wiki Felicifia'', the collaboratively edited encyclopaedia for utilitarians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324113222/http://www.felicifia.org/wiki/ |date=2012-03-24 }} * [http://www.utilitarian.org/faq.html utilitarian.org FAQ] A FAQ on utilitarianism by a Web Site affiliated to [[David Pearce (philosopher)|David Pearce]] * [http://www.lri.fr/~dragice/utilitarianism/faq.html ''A Utilitiarian FAQ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309063733/https://www.lri.fr/~dragice/utilitarianism/faq.html |date=2016-03-09 }}, by Ian Montgomerie *[http://www.gutenberg.org/etext/27597 ''The English Utilitarians'', Volume l] by [[Sir Leslie Stephen]] *[http://www.gutenberg.org/etext/25788 ''The English Utilitarians'', Volume ll] by [[Sir Leslie Stephen]] * [http://www.utilitarianism.net/ Utilitarian Philosophers] Large compendium of writings by and about the major utilitarian philosophers, both classic and contemporary. * [http://www.rsrevision.com/Alevel/ethics/utilitarianism/index.htm Utilitarianism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008081352/http://www.rsrevision.com/Alevel/ethics/utilitarianism/index.htm |date=2014-10-08 }} A summary of classical utilitarianism, and modern alternatives, with application to ethical issues and criticisms * [http://www.Utilitarianism.com/ Utilitarian Resources] Collection of definitions, articles and links. * [http://web.missouri.edu/~johnsonrn/utilnote.html Primer on the Elements and Forms of Utilitarianism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201003430/http://web.missouri.edu/~johnsonrn/utilnote.html |date=2008-12-01 }} A convenient summary of the major points of utilitarianism. * [http://utilitarianphilosophy.com/ International Website for Utilitarianism and Utilitarian Scholar's Conferences and Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717181100/http://www.utilitarianphilosophy.com/ |date=2011-07-17 }} * [http://www.sethpayne.com/wp-content/uploads/2009/01/bentham.pdf Utilitarianism as Secondary Ethic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225000242/http://www.sethpayne.com/wp-content/uploads/2009/01/bentham.pdf |date=2009-02-25 }} A concise review of Utilitarianism, its proponents and critics. *[http://www.utilitarian-essays.com Essays on Reducing Suffering] [[വർഗ്ഗം:നീതിശാസ്ത്രം]] 6otjurzojdotsiuoo0gipu5mt4xhtj0 ഡോൺ നദി (റഷ്യ) 0 293856 4682645 4011570 2026-11-04T00:05:27Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682645 wikitext text/x-wiki {{Geobox|നദി <!-- *** Heading *** --> | name = ഡോൺ | native_name = Дон | other_name = | category = <!-- *** Names **** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Don River near Kalininsky.jpg | image_caption = ഡോൺ നദി [[Rostov Oblast|റോസ്തോവ് ഒബ്‌ളാസ്റ്റിലെ]] കൽനിൻസ്കി ഗ്രാമത്തിനരികെ | image_size = <!-- *** Country *** --> | country = [[Russia|റഷ്യ]] | state = | region = [[Tula Oblast|ടുല ഒബ്‌ളാസ്റ്റ്]] | region1 = [[Voronezh Oblast|വൊറോനെസ് ഒബ്‌ളാസ്റ്റ്]] | region2 = [[Lipetsk Oblast|ലിപെറ്റ്സ്ക് ഒബ്‌ളാസ്റ്റ്]] | region3 = [[Volgograd Oblast|വൊൾഗോഗാർഡ് ഒബ്‌ളാസ്റ്റ്]] | region4 = [[Rostov Oblast|റൊസ്തോവ് ഒബ്‌ളാസ്റ്റ്]] | district = | municipality = <!-- *** Family *** --> | parent = | tributary_left = ഖൊപ്യോർ നദി | tributary_right = സെവെർസ്കി ഡൊണെറ്റ്സ് നദി | city = Voronezh | city1 = Rostov-on-Don | landmark = <!-- *** River locations *** --> | source = | source_location = [[Novomoskovsk, Russia|നോവോമോസ്കോവ്സ്ക്]] | source_region = [[Tula Oblast|ടുള ഒബ്‌ളാസ്റ്റ്]] | source_country = | source_elevation = 238 | source_coordinates= {{coord|54|00|43|N|38|16|41|E|display=inline}} | source1 = | source1_location = | source1_region = | source1_country = | source1_elevation = | source_confluence = | source_confluence_location = | source_confluence_region = | source_confluence_country = | source_confluence_elevation = | source_confluence_coordinates = | mouth = [[Sea of Azov|അസോവ് കടൽ]] | mouth_location = കഗൽ'നിക് | mouth_region = റൊസ്തോവ് ഒബ്‌ളാസ്റ്റ് | mouth_country = | mouth_elevation = 0 | mouth_coordinates = {{coord|47|05|11|N|39|14|19|E|display=inline,title}} <!-- *** Dimensions *** --> | length = 1950 | width = | depth = | volume = | watershed = 425600 | discharge = 935 | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Free fields *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = Donrivermap.png | map_caption = ഡോൺ നദിയുടെ [[:wikt:watershed|നീർമറി]] പ്രദേശം | map_background = | map_locator = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = | commons = <!-- *** Footnotes *** --> | footnotes = }} തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ [[റഷ്യ|റഷ്യയിലൂടെ]] ഒഴുകുന്ന ഒരു നദിയാണ് '''ഡോൺ'''. ടുല എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ചെറിയ ഒരു തടാകത്തിലാണ് ഡോൺ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. 1950 കിലോ മീറ്ററോളം ഒഴുകി ഡോൺ നദി അസോവ് കടലിൽ പതിക്കുന്നു. അഴിമുഖത്തുനിന്നും 1300 കീ.മീറ്റർ ഉള്ളിലേക്ക് വരെ ഈ നദിയിലൂടെ കപ്പലിൽ ഗതാഗതം സാധ്യമാണ്. ഈ നദിയുടെ കരയിലാണ് റൊസ്തോവ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ചില ഗ്രീക്ക് ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞർ പുരാതനകാലത്ത് ഏഷ്യയെയും യൂറോപ്പിനെയും അതിർത്തി തിരിച്ചിരുന്നത് ഈ നദിയാണെന്ന് കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നു. <ref>{{cite book|title=''[[Europe: A History]]''|author=[[Norman Davies]]|isbn=0-7126-6633-8 |year=1997|pages=[https://archive.org/details/europehistory0000norm/page/8 8]}}</ref><ref name=stra /> ==അവലംബം== {{reflist|refs= <ref name=stra>[[Strabo]], ''[[Geographica]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+11.1 11.1.1, 11.1.5]</ref> }} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category|Don River|ഡോൺ നദി}} * {{GEOnet2|32FA878C8D813774E0440003BA962ED3|Don}}{{deadurl|date=January 2018}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഡോൺ നദി]] [[വർഗ്ഗം:റഷ്യയിലെ നദികൾ]] mtnw5kv7arjx6ofcmk5j32fr8wqw8cp ബോൺ നത്താലെ 0 300365 4682485 4592536 2026-11-03T12:26:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682485 wikitext text/x-wiki {{PU|Buon Natale}} {{Infobox recurring event |name = Buon Natale |logo = |image = Buon Natale 2019, Thrissur 12.jpg |caption = |location = [[തൃശൂർ]] നഗരം, [[കേരളം]] |years_active = 2013 – ഇപ്പോൾ വരെ |next = 27 ഡിസംബർ 2022 |genre = സാംസ്കാരികോത്സവം |website = }} [[സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭ|സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ]] കീഴിലുള്ള [[തൃശ്ശൂർ അതിരൂപത]]യും [[തൃശൂർ]] പൗരാവലിയും ചേർന്ന് തൃശ്ശൂർ നഗരത്തിൽ [[ക്രിസ്തുമസ്|ക്രിസ്തുമസിനോട്]] അനുബദ്ധിച്ച് ഡിസംബർ മാസത്തിൽ നടത്തുന്ന ക്രിസ്തുമസ് കരോളാണ് '''ബോൺ നത്താലെ''' (Buon Natale). ‘ബോൺ നത്താലെ’ എന്ന ഇറ്റാലിയൻ വാക്കിന് ‘മെറി ക്രിസ്മസ്’എന്നാണർത്ഥം. അതിരൂപത ആർച്ച് ബിഷപ്പ് മാർ ആഡ്രൂസ് താഴത്തിന്റെ ആശയമായാണ് 2013-ൽ ബോൺ നത്താലെ ആരംഭിച്ചത്. <ref> http://www.ndtv.com/article/south/18-112-santa-clauses-set-guinness-record-in-kerala-640630 </ref> == ബോൺ നത്താലെ - 2013 == ബോൺ നത്താലെ ആദ്യമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് 2013-ലാണ്. ഏകദേശം 5000 [[സാന്റാക്ലോസ്|സാന്റാക്ലോസുകളും]] തൂവെള്ള വസ്ത്രമണിഞ്ഞ 3000 മാലാഖകുഞ്ഞുങ്ങളും 25 ഫ്ലോട്ടുകളും ഘോഷയാത്രയിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. <ref>http://www.thejasnews.com/index.jsp?tp=det&det=yes&news_id=20131227182535571{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> സേക്രഡ്ഹാർട്ട് സ്‌കൂളിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച ഘോഷയാത്ര സ്വരാജ് റൗണ്ട് ചുറ്റി തിരികെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിൽ സമാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/2692397-local_news-thrissur-%E0%B4%A4%E0%B5%83%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-28 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227194218/http://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/2692397-local_news-thrissur-%E0%B4%A4%E0%B5%83%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D.html |url-status=dead }}</ref> == ബോൺ നത്താലെ - 2014 == 18112 പാപ്പമാർ അണിനിരന്ന ബോൺ നത്താലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ [[സാന്റാക്ലോസ്|സാന്റാക്ലോസുമാർ]] പങ്കെടുത്ത ഘോഷയാത്രയായി [[ഗിന്നസ് പുസ്തകം]] ലോക റെക്കോഡായി അംഗീകരിച്ചു. <ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=510650 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-28 |archive-date=2014-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231204712/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=510650 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-gathering-of-santa-claus</ref> നോർത്ത്‌ അയർലണ്ടിൽ 13,000 സാന്റാക്ലോസുകൾ അണിനിരന്ന റെക്കോഡ്‌ മറികടന്നാണ് തൃശ്ശൂർ ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചത്. വെളളകരയുളള ചുവപ്പുനിറത്തിലുളള പാന്റ്‌, ഓവർകോട്ട്‌, തൊപ്പി, കറുത്ത ബെൽറ്റ്‌, താടി എന്നിവയായിരുന്നു പാപ്പമാരുടെ വേഷം. ആവർത്തനം ഒഴിവാക്കാൻ [[ബാർകോഡ്]] പതിച്ച അപേക്ഷാഫോമുകളാണ്‌ നൽകിയിരുന്നത്‌. ശക്‌തൻ നഗറിലെ രണ്ടുലക്ഷം ചതുരശ്രയടി സ്‌ഥലത്ത്‌ ഇതിനായി 40 കവാടങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരുന്നു.<ref>http://beta.mangalam.com/thrissur/266093#sthash.tlfUOsoA.dpuf{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ബോൺ നത്താലെ - 2022 == [[കോവിഡ്-19 ആഗോള മഹാമാരി]] കാരണം 2020-2021 വർഷങ്ങളിൽ ബോൺ നത്താലെ ആഘോഷങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/thrissur/2022/12/27/thrissur-buon-natale-christmas-celebration-bike-rally.html|title=നഗരം പാപ്പാക്കടലാകും; ഇന്ന് ബോൺ നതാലെ|access-date=2022-12-27|language=ml}}</ref> 2022 ഡിസംബർ 27-ന് സെന്റ് തോമസ് കോളേജിൽ നിന്ന് ബോൺ നത്താലെ ഘോഷയാത്ര ആരംഭിച്ചു. കേന്ദ്രമന്ത്രി ജോൺ ബാർല മുഖ്യാതിഥിയായിരുന്നു. മന്ത്രി [[കെ. രാജൻ|കെ രാജൻ]], എംപി [[ടി.എൻ. പ്രതാപൻ|ടിഎൻ പ്രതാപൻ]], മുൻ മന്ത്രി സുനിൽ കുമാർ തുടങ്ങി രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹ്യ സാംസ്‌കാരിക വ്യക്തികൾ ഘോഷയാത്രയിൽ അണി നിരന്നു. മുന്നൂറോളം യുവാക്കൾ ചേർന്നുയർത്തിയ ചലിക്കുന്ന ക്രിസ്മസ് കൂട്, ആയിരത്തോളം മാലാഖമാരും, ബൈക്ക്, വീൽ ചെയർ പാപ്പാമാരും ഘോഷയാത്രയിൽ അണിയായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.twentyfournews.com/2022/12/27/buon-natale-thrissur.html|title=buon natale thrissur അണിനിരന്നത്...|access-date=2022-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191135/https://www.twentyfournews.com/2022/12/27/buon-natale-thrissur.html|archive-date=2022-12-27|url-status=dead}}</ref> <gallery widths="180"> File:Buon Natale 2022 interactions 1.jpg|ബോൺ നത്താലെയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരുമായി സംവദിക്കുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രി, [[ജോൺ ബാർല]] File:Buon Natale 2022 participates 1.jpg|സാന്താക്ലോസ് വസ്ത്രം ധരിച്ച് പങ്കെടുക്കുന്നവർ File:Buon Natale 2022 plot 4.jpg|മെറി ക്രിസ്മസ് 2022 പ്ലോട്ട് File:Buon Natale 2022 participates 2.jpg|സാന്താക്ലോസ് വസ്ത്രം ധരിച്ച് പങ്കെടുക്കുന്നവർ</gallery> == ബോൺ നത്താലെ - 2023 == 2023-ൽ തൃശൂരിലെ സജീവമായ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായ സ്വരാജ് റൗണ്ട്, അനവധി സാന്റാ ക്ലോസുമാരുടെ ആഘോഷ നൃത്തങ്ങൾക്ക് ആവേശഭരിതമായ വേദിയായി മാറി. കേരളത്തിന്റെ സമൃദ്ധവും ബഹുസ്വരവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകം അതിലൂടെ മനോഹരമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. നഴ്‌സറി വിദ്യാർത്ഥി മുതൽ മുതിർന്ന പൗരന്മാരും സ്ത്രീകളും എല്ലാം ക്രിസ്മസ് പാപ്പമാരുടെ വേഷം ധരിച്ച് ഗാനങ്ങളുടെ താളത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു. ആർച്ച്‌ബിഷപ്പ് [[മാർ ആൻഡ്രൂസ് താഴത്ത്|മാർ ആൻഡ്രൂസ് തഴത്ത്]], മേയർ എം. കെ. വർഗീസ്, [[പാർലമെന്റ് അംഗം (ഇന്ത്യ)|എം.പി.]] [[ടി.എൻ. പ്രതാപൻ|ടി. എൻ. പ്രതാപൻ]], എം.എൽ.എമാരായ [[പി. ബാലചന്ദ്രൻ (പൊതുപ്രവർത്തകൻ)|പി. ബാലചന്ദ്രൻ]], [[സനീഷ് കുമാർ ജോസഫ്]], ജില്ലാ കളക്ടർ കൃഷ്ണ തേജ എന്നിവർ ഉദ്ഘാടന സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/-buon-natale-over-10k-santas-hit-streets-of-swaraj-round-in-thrissur-62e12a74|title='Buon Natale': Over 10,000 Santas hit streets of Swaraj Round in Thrissur|access-date=2025-12-30|date=2023-12-27|language=en}}</ref> <gallery widths="180"> File:Buon Natale 2023 participants 19.jpg|2023-ൽ ബോൺ നത്താലെയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവർ ഗാനങ്ങൾക്കൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു File:Buon Natale 2023 participants 15.jpg|ബോൺ നത്താലെയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവർ ഗാനങ്ങൾക്കൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു File:Buon Natale 2023 participants 11.jpg|ബോൺ നത്താലെയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവർ ഗാനങ്ങൾക്കൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു File:Buon Natale 2023 Plot 1.jpg|ബോൺ നത്താലെ പ്ലോട്ട് File:Buon Natale 2023 Plot 3.jpg|ബോൺ നത്താലെ പ്ലോട്ട് </gallery> == ബോൺ നത്താലെ - 2024 == == ബോൺ നത്താലെ - 2025 == == ബാഹ്യ താളുകൾ == *[https://thrissur.nic.in/culture-heritage/ തൃശൂർ ജില്ലയുടെ സംസ്ക്കാരവും പൈതൃകവും] *[https://www.trichurarchdiocese.org/ തൃശൂർ അതിരൂപത] {{commons category|Buon Natale, Thrissur}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ക്രിസ്തുമസ് ആഘോഷങ്ങൾ]] me1biy5wqhue2fh3u3rl3z6t69ejlu7 മൈക്കൽ ഹൂലെബെക്ക് 0 301188 4682674 4399929 2026-11-04T02:37:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682674 wikitext text/x-wiki {{prettyurl| Michel Houellebecq}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = മൈക്കൽ ഹൂലെബെക്ക് | birth_name = മൈക്കൽ തോമസ് | image = 2008.06.09. Michel Houellebecq Fot Mariusz Kubik 03.jpg | caption =മൈക്കൽ ഹൂലെബെക്ക് | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|2|26}} | birth_place = [[Réunion]] | death_date = | death_place = | occupation = നോവലിസ്റ്റ്, ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ, കവി | movement = | influences = [[ബൽസാക്]], [[ചാൾസ് ബോദ്‌ലെയർ|ബോദ്‌ലെയർ]], [[അഗസ്‌റ്റെ കോമ്‌റ്റെ|ആഗസ്ത് കോംതെ]], [[തോമസ് മാൻ|തോമസ് മാൻ]], [[ആൽഡസ് ഹക്സിലി|ആൽഡസ് ഹക്സിലി]], [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ]], [[എച്ച്.പി. ലവ്ക്രാഫ്റ്റ്]] | influenced = | networth = | website = {{URL|http://www.houellebecq.info/}} }} ഫ്രഞ്ച് നോവലിസ്റ്റും കവിയും ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനുമാണ് '''മൈക്കൽ ഹൂലെബെക്ക്''' (ജനനം : 26 ഫെബ്രുവരി 1956). പ്രേത നോവലുകളുടെ കർത്താവായ [[എച്ച്.പി. ലവ്ക്രാഫ്റ്റ്|എച്ച്.പി. ലവ്ക്രാഫ്റ്റിന്റെ]] ജീവചരിത്രമെഴുതി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ "സബ്മിഷൻ'' എന്ന നോവൽ സമീപഭാവിയിൽ ഫ്രാൻസിൽ ഇസ്ലാമിക സർക്കാർ വരുമെന്ന സങ്കൽപ്പകഥ പറയുന്നതാണ്.<ref>http://www.deshabhimani.com/news-international-all-latest_news-431467.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===നോവലുകൾ=== #''[[Extension du domaine de la lutte]]'' (1994, trans. as ''Whatever'' by Paul Hammond, 1998) #''[[Les Particules élémentaires]]'' (1998, trans. as ''Atomised'' by [[Frank Wynne]], 2000; published in the US as ''The Elementary Particles'') #''[[Platform (novel)|Plateforme]]'' (2001, trans. as ''Platform'' by [[Frank Wynne]], 2002) #''[[The Possibility of an Island|La Possibilité d'une île]]'' (2005, trans. as ''The Possibility of an Island'' by [[Gavin Bowd]], 2006) #''[[The Map and the Territory|La Carte et le Territoire]]'', Paris, Flammarion (2010, trans. as ''The Map and the Territory'') #''[[Soumission]]'', Flammarion, Paris (2015) ==വിമർശനങ്ങൾ== തീവ്ര ഇസ്ലാമിക വിമർശകനായ് ഹൂലെബെക്കിന്റെ അഭിമുഖങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക വിരുദ്ധമായിയി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>The Australian (10 August 2010) 'Has Mad, Bad Michel Houellebecq Come In From The Cold?' Arts Section http://www.theaustralian.com.au/news/world/has-mad-bad-michel-houellebecq-come-in-from-the-cold/story-e6frg6so-1225911561705 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100902052024/http://www.theaustralian.com.au/news/world/has-mad-bad-michel-houellebecq-come-in-from-the-cold/story-e6frg6so-1225911561705 |date=2010-09-02 }}</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons|Michel Houellebecq}} *[http://www.houellebecq.info/ '''Fan club'''] *[http://prague.tv/articles/art-and-culture/books23 Holidays in the Sun] by Travis Jeppesen *[http://books.guardian.co.uk/reviews/generalfiction/0,,1602811,00.html "A dog's life (poodles excepted)"] by Michael Worton, ''[[The Guardian]]'', 29 October 2005 *[http://www.laweekly.com/ink/05/31/features-bernhard.php "L'Étranger in a Strange Land: Michel Houellebecq's Weekend in L.A."] by Brendan Bernhard, ''[[LA Weekly]]'', June 2005 *[http://www.guardian.co.uk/weekend/story/0,3605,782337,00.html The man can't help it], In-depth interview, ''[[The Guardian]]'', 31 August 2002. * {{cite journal| url=http://www.theparisreview.org/interviews/6040/the-art-of-fiction-no-206-michel-houellebecq| title=Michel Houellebecq, The Art of Fiction No. 206| author=Susannah Hunnewell| date=Fall 2010| work=The Paris Review }} *[http://www.oxonianreview.org/wp/confused-extremes-platform-michel-houellebecq%E2%80%99s-follow-up-to-atomised/ 'Confused Extremes'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522142552/http://www.oxonianreview.org/wp/confused-extremes-platform-michel-houellebecq%e2%80%99s-follow-up-to-atomised/ |date=2011-05-22 }}, review of ''Atomised'' in the ''[[Oxonian Review]]'' *[http://www.houellebecq.info/revuefile/44_postmod.pdf An essay on Houellebecq and critical theory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221114049/http://www.houellebecq.info/revuefile/44_postmod.pdf |date=2007-02-21 }} *[http://www.metacritic.com/books/authors/houellebecqmichel/possibilityofanisland The Possibility of An Island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223094609/http://www.metacritic.com/books/authors/houellebecqmichel/possibilityofanisland |date=2008-02-23 }} Reviews & Scores at Metacritic.com *[http://stalker.hautetfort.com/archive/2008/12/09/la-possibilite-d-une-ile-de-michel-houellebecq.html The Possibility of an Island] Review on Stalker. *[http://www.oxonianreview.org/wp/the-pursuit-of-the-hole/ The Pursuit of the Hole] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017000935/http://www.oxonianreview.org/wp/the-pursuit-of-the-hole/ |date=2015-10-17 }}, review of ''The Possibility of an Island'' in the ''[[Oxonian Review]]'' *[http://auteurs.contemporain.info/michel-houellebecq/ Critical bibliography on Michel Houellebecq's works (Auteurs.contemporain.info)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611223722/http://auteurs.contemporain.info/michel-houellebecq/ |date=2007-06-11 }} {{In lang|fr}} *[http://books.guardian.co.uk/departments/generalfiction/story/0,,2278227,00.html Interview with Houellebecq's mother, regarding her own memoir] *[http://www.graphicjournalism.org/europe/michel-houellebecq Portrait Michel Houellebecq by Graphic Journalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017000935/http://www.graphicjournalism.org/europe/michel-houellebecq |date=2015-10-17 }} {{Authority control|VIAF=66522427|GND=121383261}} [[വർഗ്ഗം:ഫ്രഞ്ച് നോവലെഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 26-ന് ജനിച്ചവർ]] 1dovt0u1d04zls0yu0z8miczf3h4j4v ബ്രണ്ടൻ ടെയ്‌ലർ 0 304905 4682487 4632163 2026-11-03T12:36:09Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682487 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = Brendan Taylor | image = Brendan Taylor.jpg | caption = | country = സിംബാബ്‌വെ | fullname = ബ്രണ്ടൻ റോസ് മുറേ ടെയ്‌ലർ | birth_date = {{Birth date and age|1986|2|6|df=yes}} | birth_place = [[Harare, Zimbabwe]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = വലം കൈ | bowling = വലം കൈ ഓഫ്ബ്രേക്ക് | role = ബാറ്റ്സ്മാൻ ,വിക്കറ്റ് കീപ്പർ | family = | international = true | testdebutdate = 6 May | testdebutyear = 2004 | testdebutagainst = Sri Lanka | testcap = 64 | lasttestdate = 10–14 September | lasttestyear = 2013 | lasttestagainst = Pakistan | odidebutdate = 20 April | odidebutyear = 2004 | odidebutagainst = Sri Lanka | odicap = 80 | odishirt = | lastodidate = 14 March | lastodiyear = 2015 | lastodiagainst = India | | year1 = 2001/02 | club1 = മാസൺലന്റ് എ | club2 = മാസൺലന്റ് | year2 = 2002/03–2004/05 | club3 = നോർത്തേൺസ് | year3 = 2007/08–2008/09 | club4 = മിഡ് വെസ്റ്റ് റൈനോസ് | year4 = 2009/10–present | club5 = വെല്ലിംഗ്ടൺ | year5 = 2011 | club6 = ഉതുര ഒറൈക്സെസ് | year6 = 2012–present | club7 = ചിറ്റഗോങ് കിങ്സ് | year7 = 2013–present | club8 = | year8 = | deliveries = balls | columns = 5 | column1 = [[ടെസ്റ്റ്]] | matches1 = 23 | runs1 = 1,493 | bat avg1 = 34.72 | 100s/50s1 = 4/6 | top score1 = 171 | deliveries1 = 42 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 0/6 | catches/stumpings1 = 23/– | column2 = [[ഏകദിനം]] | matches2 = 165 | runs2 = 4,999 | bat avg2 = 33.55 | 100s/50s2 = 6/27 | top score2 = 145* | deliveries2 = 396 | wickets2 = 9 | bowl avg2 = 45.11 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 3/54 | catches/stumpings2 = 98/20 | column3 = [[ട്വന്റി 20]] | matches3 = 26 | runs3 = 594 | bat avg3 = 28.28 | 100s/50s3 = 0/4 | top score3 = 75* | deliveries3 = 30 | wickets3 = 1 | bowl avg3 = 17.00 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 1/16 | catches/stumpings3 = 10/1 | column4= [[First-class cricket|FC]] | matches4 = 86 | runs4 = 6,376 | bat avg4 = 43.8 | 100s/50s4 = 22/23 | top score4 = 217 | deliveries4 = 366 | wickets4 = 4 | bowl avg4 = 53.25 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 2/36 | catches/stumpings4 = 108/4 | column5 = [[List A cricket|List A]] | matches5 = 244 | runs5 = 7,240 | bat avg5 = 33.21 | 100s/50s5 = 9/37 | top score5 = 145* | deliveries5 = 606 | wickets5 = 20 | bowl avg5 = 30.20 | fivefor5 = 1 | tenfor5 = 0 | best bowling5 = 5/28 | catches/stumpings5 = 155/32 | date = 1 March | year = 2015 | source = [http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2011/content/player/55814.html Cricinfo]}} [[സിംബാബ്‌വെ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|സിംബാബ്‌വെ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] മുൻ നായകനും ഇപ്പോഴത്തെ വിക്കറ്റ് കീപ്പർ ബാറ്റ്സ്മാനുമാണ് ബ്രണ്ടൻ റോസ് മുറേ ടെയ്‌ലർ എന്ന '''ബ്രണ്ടൻ ടെയ്‌ലർ''' (ജനനം 1986 ഫെബ്രുവരി 6, ഹരാരെ.2004 ൽ സിംബാബ്‌വെയ്ക്കു വേണ്ടി അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ അരങ്ങേറിയ ടെയ്‌ലർ സിംബാബ്‌വെയുടെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ബാറ്റ്സ്മാന്മാരിലൊരാളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref> [http://www.zimcricket.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=149:brendan-taylor-named-cbz-bank-cricketer-of-the-year&Itemid=151 "Brendan Taylor Named CBZ Bank Cricketer Of the Year"] Zimbabwe Cricket Official Website. Retrieved 1 December 2011</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/542905.html</ref>.ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ 5000 ത്തിലേറെ റൺസ് നേടുന്ന നാലാമത്തെ സിംബാബ്‌വെ താരമാണ് ടെയ്‌ലർ. പ്രാദേശിക ക്രിക്കറ്റിൽ ഉതുര ഒറൈക്സെസ് ടീമിനു വേണ്ടിയാണദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://www.facebook.com/brendantaylor.fans Brendan Taylor Official Facebook Page] *{{cricinfo|ref=ci/content/player/55814.html|title=Cricinfo Profile}} *{{cricketarchive|ref=Archive/Players/44/44609/44609.html|title=CricketArchive Profile}} *[http://www.midwestrhinos.co.zw/profiles/profile_brendantaylor.htm Player Profile:Brendan Taylor]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407110901/http://www.midwestrhinos.co.zw/profiles/profile_brendantaylor.htm |date=2012-04-07 }} on [[Mid West Rhinos]] Official Website *[https://web.archive.org/web/20150314211257/http://brmtaylor.com/ Brendan Taylor Official Website] *[http://www.brmtaylor.com/taylor/ All about Brendan Taylor on BRMTaylor] *[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/55814.html?class=1;template=results;type=allround;view=match Brendan Taylor – Test Career] *[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/55814.html?class=2;template=results;type=allround;view=match Brendan Taylor – ODI Career] *[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/55814.html?class=3;template=results;type=allround;view=match Brendan Taylor – T20I Career] [[വർഗ്ഗം:1986-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 6-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സിംബാബ്‌വെ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] im1d7wbgayla4itoiv3r1geham3i20s മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ 0 307226 4682649 4664330 2026-11-04T00:20:37Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name =மெட்ராஸ் மாகாணம் |conventional_long_name = Madras Presidency |common_name = Madras Presidency |subdivision = [[Presidencies of British India|Presidency]] |nation= [[British India]] |era = New Imperialism |year_start = 1684 |date_start = |event_start= The Agency of Fort St George at Madraspatnam becomes the Madras Presidency |year_end = 1950 |date_end = |event_end= [[Republic of India]] |event1 = |date_event1 = |p1 =History of Chennai |s1 = Madras State |flag_p1 =British East India Company flag.svg |flag_s1 = Flag of India.svg |s2 = |flag_s2 = |image_flag =British Raj Red Ensign.svg |image_coat = |image_map =Madras map 1913.jpg |image_map_caption =The Madras Presidency in 1913 |stat_area1 = |stat_year1 = |stat_pop1 = |footnotes = }} 1937 വരെ ഔദ്യോഗികമായി '''പ്രസിഡൻസി ഓഫ് ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ്''' ([[Fort St. George, India|Presidency of Fort St. George]]) എന്നും പിന്നീട് '''മദ്രാസ് പ്രൊവിൻസ്''' (Madras Province) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന '''[[Madras Presidency|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി]]''', [[Company rule in India|കമ്പനി രാജ്]], [[British Raj|ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]], അതിന്റെ പിൻഗാമിയായ [[Dominion of India|ഡൊമിനിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ ഒരു ഭരണപരമായ ഉപവിഭാഗമായിരുന്നു. അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിസ്തൃതിയിൽ, ഈ പ്രസിഡൻസിയിൽ [[South India|ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ]] ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; ഇന്നത്തെ [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാട്]], [[Andhra Pradesh|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] എന്നിവ പൂർണ്ണമായും, [[Kerala|കേരളം]], [[Karnataka|കർണാടക]], [[Odisha|ഒഡീഷ]], [[Telangana|തെലങ്കാന]] എന്നിവയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളും, കൂടാതെ 1793 മുതൽ 1815 വരെ [[Sri Lanka|ശ്രീലങ്കയും]] ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. [[Madras|മദ്രാസ്]] നഗരം (ഇന്നത്തെ [[Chennai|ചെന്നൈ]]) പ്രസിഡൻസിയുടെ ഔദ്യോഗിക ശീതകാല തലസ്ഥാനമായും, [[Udhagamandalam|ഉദഗമണ്ഡലം]] (ഇന്നത്തെ [[Ooty|ഊട്ടി]]) വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനമായും പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="heritage">{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2007/06/04/stories/2007060450530500.htm |title=They administered our region HERITAGE |newspaper=[[The Hindu]] |date=4 June 2007 |access-date=6 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074211/http://www.hindu.com/mp/2007/06/04/stories/2007060450530500.htm |archive-date=7 April 2014 |url-status=dead }}</ref> === ഇംഗ്ലീഷുകാരുടെ വരവിന് മുൻപ് === ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഈ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള [[dolmen|ഡൊൽമെനുകളുടെ]] (ശിലാസ്മാരകങ്ങൾ) കണ്ടെത്തൽ [[Stone Age|ശിലായുഗം]] മുതലുള്ള മനുഷ്യവാസത്തെ കാണിക്കുന്നു. ഭാവി പ്രസിഡൻസിയുടെ വടക്കൻ ഭാഗത്തെ ആദ്യത്തെ പ്രമുഖ ഭരണാധികാരികൾ തമിഴ് [[Pandya dynasty|പാണ്ഡ്യ രാജവംശമായിരുന്നു]] (ക്രി.മു. 230 – ക്രി.പി. 102). പാണ്ഡ്യന്മാരുടെയും [[Chola dynasty|ചോളന്മാരുടെയും]] പതനത്തിനുശേഷം, ഈ പ്രദേശം [[Kalabhras|കളഭ്രർ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന അധികം അറിയപ്പെടാത്ത ഒരു ജനവിഭാഗം കീഴടക്കി.<ref name="heritage" /> തുടർന്നുവന്ന [[Pallava dynasty|പല്ലവ രാജവംശത്തിന്]] കീഴിൽ ഈ പ്രദേശം വീണ്ടെടുക്കപ്പെടുകയും പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചോള രാജാക്കന്മാർ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങൾ പിടിച്ചടക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ അതിന്റെ സംസ്കാരം ഉന്നതിയിലെത്തുകയും ചെയ്തു. 1311-ൽ [[Malik Kafur|മാലിക് കാഫൂർ]] [[Madurai|മധുര]] കീഴടക്കിയതിനെത്തുടർന്ന്, സംസ്കാരവും നാഗരികതയും ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങിയ ഒരു ചെറിയ ഇടവേളയുണ്ടായി. 1336-ൽ സ്ഥാപിതമായ [[Vijayanagara Empire|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്]] കീഴിൽ തമിഴ്, തെലുങ്ക് പ്രദേശങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന്, രാജ്യം നിരവധി സുൽത്താന്മാർ, [[polygar|പാളയക്കാരന്മാർ]] (polygars), യൂറോപ്യൻ വ്യാപാര കമ്പനികൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="heritage" /> 1685-നും 1947-നും ഇടയിൽ, മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാഗമായി മാറിയ പ്രദേശങ്ങൾ നിരവധി രാജാക്കന്മാർ ഭരിച്ചിരുന്നു.<ref name="kamat">{{cite web |url=http://www.kamat.com/kalranga/itihas/presidency_rulers.htm |title=Rulers of the Madras Presidency |last=Kamat |first=Jyotsna |website=Kamat's Potpourri |access-date=11 February 2024 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പ്രസിഡൻസിയുടെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളായ [[Tulu Nadu|തുളുനാടും]] [[Kerala|കേരളവും]] അതിന്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ചരിത്രവും ഭാഷയും സംസ്കാരവുമാണ് പുലർത്തുന്നത്. === ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങൾ (1600–1639) === 1600 ഡിസംബർ 31-ന്, ഇംഗ്ലണ്ടിലെ [[Elizabeth I of England|എലിസബത്ത് ഒന്നാമൻ രാജ്ഞി]] (1533–1603) ഒരു കൂട്ടം ഇംഗ്ലീഷ് വ്യാപാരികൾക്ക് [[East India Company|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] എന്നറിയപ്പെട്ട ഒരു ജോയിന്റ്-സ്റ്റോക്ക് കമ്പനി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ചാർട്ടർ അനുവദിച്ചു.<ref name="charter">{{cite web |url=http://www.bl.uk/learning/histcitizen/trading/charter/charter.html |title=Charter Granted by Queen Elizabeth to the East India Company |publisher=[[British Library]] |access-date=11 February 2024 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/East-India-Company |title=East India Company |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=11 February 2024}}</ref><ref name="nationalarchives">{{cite web |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-east-india-company/ |title=The East India Company |publisher=[[The National Archives]] |access-date=11 February 2024}}</ref><ref name="parliament">{{cite web |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/building/cultural-collections/historic-furniture/the-collection/chairs/directors-court-room-chair/east-india-company/ |title=The East India Company |publisher=[[UK Parliament]] |access-date=11 February 2024}}</ref> തുടർന്ന്, [[James VI and I|ജെയിംസ് ഒന്നാമൻ രാജാവിന്റെ]] (1567–1625) ഭരണകാലത്ത്, കമ്പനിക്ക് വേണ്ടി ഇന്ത്യയിൽ വ്യാപാര ഫാക്ടറികൾ സ്ഥാപിക്കാൻ അനുമതി തേടുന്നതിനായി [[William Hawkins (merchant)|സർ വില്യം ഹോക്കിൻസിനെയും]] [[Thomas Roe|സർ തോമസ് റോയെയും]] മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ [[Jahangir|ജഹാംഗീറിന്റെ]] (1569–1627) അടുത്തേക്ക് ചർച്ചകൾക്കായി അയച്ചു. ഇതിൽ ആദ്യത്തേത് പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള [[Surat|സൂറത്തിലും]]<ref name="surat">{{cite book |last=Wheeler |first=J. Talboys |title=Early Records of British India: A History of the English Settlement in India |url=https://archive.org/details/dli.csl.3982 |year=1878 |publisher=Trübner & Co. |page=[https://archive.org/details/dli.csl.3982/page/n50 19]}}</ref> രാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കൻ കടൽത്തീരത്തുള്ള [[Machilipatnam|മച്ചിലിപട്ടണത്തിലുമാണ്]] (Masulipatinam) നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="igi16">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=16}}</ref> അങ്ങനെ 1611-ൽ സ്ഥാപിതമായ മച്ചിലിപട്ടണം ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തെ ഏറ്റവും പഴയ ഇംഗ്ലീഷ് വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി മാറി. 1625-ൽ, ഏതാനും മൈലുകൾ തെക്കായി [[Armagon|അർമഗോണിൽ]] മറ്റൊരു ഫാക്ടറി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും, അതിനുശേഷം രണ്ട് ഫാക്ടറികളും മച്ചിലിപട്ടണം ആസ്ഥാനമായുള്ള ഒരു ഏജൻസിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിലാവുകയും ചെയ്തു.<ref name="igi16" /> അക്കാലത്ത് കിഴക്കൻ തീരത്തെ പ്രധാന വ്യാപാര വസ്തുവായിരുന്ന പരുത്തിത്തുണിയുടെ ക്ഷാമം കാരണം ഈ ഫാക്ടറികൾ കൂടുതൽ തെക്കോട്ട് മാറ്റാൻ ഇംഗ്ലീഷ് അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. [[Sultanate of Golconda|ഗോൽക്കൊണ്ടയിലെ]] സുൽത്താൻ പ്രാദേശിക ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഈ പ്രശ്നം കൂടുതൽ വഷളായി.<ref name="igi16" /> ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്ററായ [[Francis Day (colonial administrator)|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയെ]] (1605–73) തെക്കോട്ട് അയക്കുകയും, [[Chandragiri, Andhra Pradesh|ചന്ദ്രഗിരിയിലെ]] രാജാവുമായി നടത്തിയ ചർച്ചകൾക്ക് ശേഷം 1639-ൽ [[Madras|മദ്രാസ്പട്ടണം]] എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു ഫാക്ടറി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ഭൂമി അനുമതി അദ്ദേഹം നേടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="igi16" /> അവിടെ പുതിയ [[Fort St. George, India|ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ്]] നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. പുതിയ സെറ്റിൽമെന്റ് ഭരിക്കുന്നതിനായി ഒരു ഏജൻസി രൂപീകരിക്കുകയും മച്ചിലിപട്ടണത്തിലെ ഫാക്ടറായ [[Andrew Cogan|ആൻഡ്രൂ കോഗനെ]] അതിന്റെ ആദ്യ ഏജന്റായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="cogan">{{cite book |editor-last=Rao |editor-first=C. Hayavadana |title=The Madras Tercentenary Commemoration Volume |year=1939 |publisher=Oxford University Press |page=43}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തുള്ള എല്ലാ ഏജൻസികളും [[Java|ജാവയിലെ]] [[Banten (city)|ബാന്റമിലുള്ള]] ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി പ്രസിഡൻസിക്ക് കീഴിലായിരുന്നു.<ref name="bantam">{{cite book |last=Bowen |first=H. V. |last2=Lincoln |first2=Margarette |last3=Rigby |first3=Nigel |title=The Worlds of the East India Company |year=2002 |publisher=Boydell & Brewer |page=67}}</ref> 1641 ആയപ്പോഴേക്കും ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ് [[Coromandel Coast|കോറമാണ്ടൽ തീരത്തെ]] കമ്പനിയുടെ ആസ്ഥാനമായി മാറി.<ref name="coromandel">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=17}}</ref> === ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ് ഏജൻസി (1640–1684) === ആൻഡ്രൂ കോഗനെ തുടർന്ന് ഫ്രാൻസിസ് ഡേ (1643–1644), തോമസ് ഐവി (1644–1648), തോമസ് ഗ്രീൻഹിൽ (1648–52, 1655–58) എന്നിവർ ചുമതലയേറ്റു. ഗ്രീൻഹില്ലിന്റെ കാലാവധി അവസാനിച്ച 1652-ൽ, [[Fort St. George, India|ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ്]] [[Banten (city)|ബാന്റമിൽ]] നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി ഒരു പ്രസിഡൻസിയായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു.<ref name="igi16" /> ആദ്യ പ്രസിഡന്റായ ആരോൺ ബേക്കറിന്റെ (1652–1655) നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു ഇത്.<ref name="igi16" /> എന്നിരുന്നാലും, 1655-ൽ കോട്ടയുടെ പദവി ഒരു ഏജൻസിയായി തരംതാഴ്ത്തുകയും 1684 വരെ [[Surat|സൂറത്തിലെ]] ഫാക്ടറിക്ക് കീഴിലാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="ref14">{{cite book |last=Meyer |first=W. S. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |page=17}}</ref> 1658-ൽ, ഇംഗ്ലീഷുകാർ സമീപത്തുള്ള [[Triplicane|ട്രിപ്ലിക്കേൻ]] ഗ്രാമം പിടിച്ചടക്കിയപ്പോൾ, ബംഗാളിലെ എല്ലാ ഫാക്ടറികളുടെയും നിയന്ത്രണം മദ്രാസിന് നൽകി.<ref name="ref15">{{cite book |last=Love |first=Henry Davison |title=Vestiges of Old Madras |year=1913 |volume=1 |page=153}}</ref><ref name="ref16">{{cite book |last=Wheeler |first=J. Talboys |title=Madras in the Olden Time |year=1861 |volume=1 |page=30}}</ref> {{Main|History of Madras Presidency}} === വിപുലീകരണം (1684–1801) === 1684-ൽ, ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ് ബ്ലാക്ക് ടൗണിലായിരുന്നു (Black Town) 'തദ്ദേശവാസികൾ' താമസിച്ചിരുന്നത്. വൈറ്റ് ടൗൺ (White Town) [[Fort St. George, India|ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജിന്റെ]] മതിലുകൾക്കുള്ളിലും ബ്ലാക്ക് ടൗൺ അതിന് പുറത്തുമായിരുന്നു. ബ്ലാക്ക് ടൗൺ പിന്നീട് [[George Town, Chennai|ജോർജ്ജ് ടൗൺ]] എന്നറിയപ്പെട്ടു.<ref name="igi17">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=17}}</ref> ഈ കാലയളവിൽ, പ്രസിഡൻസി ഗണ്യമായി വിപുലീകരിക്കപ്പെടുകയും 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭം വരെ തുടർന്ന ഒരു വിസ്തൃതിയിലെത്തുകയും ചെയ്തു. മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ, [[Mughal Empire|മുഗളന്മാർ]], [[Maratha Empire|മറാത്തക്കാർ]], [[Sultanate of Golconda|ഗോൽക്കൊണ്ടയിലെയും]] [[Carnatic region|കർണാടക പ്രദേശത്തെയും]] നവാബുമാർ എന്നിവരാൽ ഇംഗ്ലീഷുകാർ ആവർത്തിച്ച് ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="wheeler18">{{cite book |last=Wheeler |first=J. Talboys |title=Madras in the Olden Time |year=1861 |volume=1 |publisher=J. Higginbotham |page=72}}</ref> 1784 സെപ്റ്റംബറിൽ, ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണം ഏകീകരിക്കുന്നതിനും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുമായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ [[Pitt's India Act|പിറ്റ്സ് ഇന്ത്യാ ആക്റ്റ്]] പ്രകാരം, മദ്രാസ് പ്രസിഡന്റിനെ കൽക്കട്ട ആസ്ഥാനമായുള്ള [[Governor-General of India|ഇന്ത്യാ ഗവർണർ ജനറലിന്]] കീഴിലാക്കി.<ref name="pitts">{{cite book |last=Keay |first=John |title=The Honourable Company: A History of the English East India Company |url=https://archive.org/details/honourablecompan0000keay |year=1991 |publisher=HarperCollins |page=[https://archive.org/details/honourablecompan0000keay/page/390 390]}}</ref> 1746 സെപ്റ്റംബറിൽ, ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ് [[France|ഫ്രഞ്ചുകാർ]] പിടിച്ചടക്കുകയും, മുൻവർഷത്തെ [[Treaty of Aix-la-Chapelle (1748)|ഐക്സ്-ലാ-ചാപ്പൽ ഉടമ്പടിയുടെ]] (Treaty of Aix-la-Chapelle) വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം 1749-ൽ മദ്രാസ് ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് തിരികെ നൽകുന്നതുവരെ [[French India|ഫ്രഞ്ച് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായി അവർ മദ്രാസ് ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="aix">{{cite book |last=Dodwell |first=H. H. |title=The Cambridge History of the British Empire, Volume IV: British India, 1497-1858 |year=1929 |publisher=Cambridge University Press |page=122}}</ref> 1801-ൽ, ആർക്കോട്ടിലെ നവാബായ [[Azim-ud-Daula|അസിം-ഉദ്-ദൗള]] കർണാടക ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെക്കുകയും കർണാടക പ്രദേശം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൻ കീഴിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പകരമായി, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ആകെ വരുമാനത്തിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് വിഹിതത്തിനും 21-തോക്കുകളുടെ സല്യൂട്ട് ബഹുമതിക്കും അസിം-ഉദ്-ദൗളയ്ക്ക് അർഹത ലഭിച്ചു. === കമ്പനി ഭരണകാലത്ത് (1801–1858) === {{See also|Company rule in India}} [[File:Silver One Rupee Coin of Arkat Mint of the Madras Presidency, struck in the name of Mughal emperor Alamgir II, photographed from a personal collection in West Bengal, India, October 2, 2024.jpg|thumb|മുഗൾ ചക്രവർത്തി ആലംഗീർ രണ്ടാമന്റെ പേരിൽ അർക്കോട്ടിൽ നാണയം അടിച്ച, മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ വെള്ളി രൂപ.]] 1801 മുതൽ 1858 വരെ മദ്രാസ് [[British India|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്നു, [[East India Company|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയാണ്]] ഇത് ഭരിച്ചിരുന്നത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പാദം ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വിപുലീകരണത്തിന്റെ കാലഘട്ടമായിരുന്നു. [[Tipu Sultan|ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] (1782–99), [[Maruthu Pandiyar|മരുതു പാണ്ഡ്യർ]], [[Velu Thampi Dalawa|വേലുത്തമ്പി]], [[Polygar|പാളയക്കാരന്മാർ]] (Polygars) എന്നിവർക്കെതിരായ വിജയകരമായ യുദ്ധങ്ങൾ വലിയ തോതിലുള്ള ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും പ്രസിഡൻസിയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. [[Governor-General of India|ഇന്ത്യാ ഗവർണർ ജനറലായിരുന്ന]] [[Richard Wellesley, 1st Marquess Wellesley|വെല്ലസ്ലി പ്രഭു]] (1798–1805) ആരംഭിച്ച [[Subsidiary alliance|സൈന്യസഹായ വ്യവസ്ഥ]] (subsidiary alliance) നിരവധി നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ് ഗവർണർക്ക് സൈനികമായി വിധേയമാകുന്ന രീതിയിൽ ഈ മേഖലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.<ref name="wellesley">{{cite book |last=Ingram |first=Edward |title=Empire-Building and Empire-Builders |year=1995 |publisher=Routledge |page=81}}</ref> വിശാഖപട്ടണം മലനിരകളിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം [[Jeypore State|ജയ്‌പൂർ]] ആയിരുന്നു, 1777-ൽ ക്യാപ്റ്റൻ മാത്യൂസ് ഇത് കീഴടക്കി.<ref name="jeypore">{{cite book |last=Dutt |first=Tara |title=Orissa District Gazetteers: Koraput |year=2015 |publisher=Government of Odisha |page=44}}</ref> ഗഞ്ചാം, വിശാഖപട്ടണം എന്നിവയുടെ മലയോര മേഖലകളാണ് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഏറ്റവും ഒടുവിൽ പിടിച്ചടക്കിയ സ്ഥലങ്ങൾ.<ref name="annex">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=23}}</ref> 1806-ലെ [[Vellore Mutiny|വെല്ലൂർ കലാപം]] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി കലാപങ്ങൾക്കും ഈ കാലഘട്ടം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു.<ref name="vellore">{{cite book |last=Mason |first=Philip |title=A Matter of Honour: An Account of the Indian Army, Its Officers and Men |url=https://archive.org/details/matterofhonour0000maso |year=1974 |publisher=Holt, Rinehart and Winston |page=[https://archive.org/details/matterofhonour0000maso/page/239 239]}}</ref> വേലുത്തമ്പിയുടെയും [[Paliath Achan|പാലിയത്തച്ചന്റെയും]] കലാപവും [[Polygar Wars|പാളയക്കാർ യുദ്ധങ്ങളും]] ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെയുള്ള മറ്റ് ശ്രദ്ധേയമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകളായിരുന്നു, എന്നാൽ 1857-ലെ [[Indian Rebellion of 1857|സിപായി ലഹള]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയെ കാര്യമായി ബാധിച്ചില്ല.<ref name="sepoy">{{cite book |last=Bandopadhyay |first=Sekhar |title=From Plassey to Partition: A History of Modern India |year=2004 |publisher=Orient Longman |page=170}}</ref> ദുർഭരണം ആരോപിച്ച് 1831-ൽ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി [[Kingdom of Mysore|മൈസൂർ രാജ്യം]] പിടിച്ചെടുക്കുകയും,<ref name="mysore">{{cite book |last=Kamath |first=Suryanath U. |title=A Concise History of Karnataka |year=2001 |publisher=MCC |location=Bangalore |page=251}}</ref> സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട [[Krishnaraja Wadiyar III|കൃഷ്ണരാജ വൊഡെയർ മൂന്നാമന്റെ]] (1799–1868) ചെറുമകനും അവകാശിയുമായ [[Chamarajendra Wadiyar X|ചാമരാജ വൊഡെയർക്ക്]] (1881–94) 1881-ൽ അത് തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്തു. ആൺമക്കളില്ലാതെ അന്തരിച്ച [[Shivaji of Thanjavur|ശിവാജി രണ്ടാമന്റെ]] (1832–1855) മരണത്തെത്തുടർന്ന് 1855-ൽ [[Thanjavur Maratha kingdom|തഞ്ചാവൂർ]] ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു.<ref name="thanjavur">{{cite book |last=Kaye |first=John William |title=The Administration of the East India Company |url=https://archive.org/details/administratione00kayegoog |year=1853 |publisher=Richard Bentley |page=[https://archive.org/details/administratione00kayegoog/page/459 459]}}</ref> === ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് (1858–1947) === {{See also|British Raj}} 1858-ൽ, [[Queen Victoria|വിക്ടോറിയ രാജ്ഞി]] പുറപ്പെടുവിച്ച വിളംബരത്തിന്റെ (Queen's Proclamation) വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം, [[Madras Presidency|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി]] ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ബ്രിട്ടീഷ് കിരീടത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണത്തിന് കീഴിലായി.<ref name="queen">{{cite book |last=Smith |first=Vincent Arthur |title=The Oxford History of India |year=1921 |publisher=Clarendon Press |page=728}}</ref> ഗവർണർ [[George Harris, 3rd Baron Harris|ലോർഡ് ഹാരിസിന്റെ]] (1854–1859) കാലഘട്ടത്തിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഭരണത്തിൽ ഇന്ത്യക്കാരുടെ പ്രാതിനിധ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു. [[Indian Councils Act 1861|1861-ലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽസ് ആക്റ്റ്]] പ്രകാരം ഗവർണറുടെ കൗൺസിലിന് നിയമനിർമ്മാണാധികാരം നൽകപ്പെട്ടു.<ref name="councils1861">{{cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |title=The Government of India |url=https://archive.org/details/governmentindia02ilbegoog |year=1907 |publisher=Clarendon Press |page=[https://archive.org/details/governmentindia02ilbegoog/page/n140 100]}}</ref> [[Indian Councils Act 1892|1892-ലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽസ് ആക്റ്റ്]],<ref name="councils1892">{{cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |title=The Government of India |url=https://archive.org/details/governmentindia02ilbegoog |year=1907 |publisher=Clarendon Press |page=[https://archive.org/details/governmentindia02ilbegoog/page/n145 107]}}</ref> [[Indian Councils Act 1909|1909-ലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽസ് ആക്റ്റ്]],<ref name="councils1909_1">{{cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |title=The Government of India |url=https://archive.org/details/governmentindia04ilbegoog |year=1915 |publisher=Clarendon Press |page=[https://archive.org/details/governmentindia04ilbegoog/page/113 113]}}</ref><ref name="councils1909_2">{{cite book |last=Keith |first=Arthur Berriedale |title=A Constitutional History of India 1600-1935 |url=https://archive.org/details/constitutionalhi00berr |year=1936 |publisher=Methuen & Co. |page=[https://archive.org/details/constitutionalhi00berr/page/228 228]}}</ref> [[Government of India Act 1919|1919-ലെ ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യാ ആക്റ്റ്]], [[Government of India Act 1935|1935-ലെ ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യാ ആക്റ്റ്]] എന്നിവ പ്രകാരം കൗൺസിൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുകയും വിപുലീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. വി. സദഗോപചാർലു (1861–63) ആണ് കൗൺസിലിലേക്ക് നിയമിക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരൻ.<ref name="sadagopacharlu">{{cite book |last=Rao |first=C. Hayavadana |title=The Indian Biographical Dictionary |url=https://archive.org/details/indianbiographic00raoc |year=1915 |publisher=Pillar & Co. |page=[https://archive.org/details/indianbiographic00raoc/page/369 369]}}</ref> പുതുതായി ഉയർന്നുവന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ ഇന്ത്യക്കാർ നിയമരംഗത്തെ വളരെയധികം വിലമതിച്ചിരുന്നു.<ref name="legal">{{cite book |last=Seal |first=Anil |title=The Emergence of Indian Nationalism: Competition and Collaboration in the Later Nineteenth Century |url=https://archive.org/details/emergenceofindia0000seal |year=1968 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/emergenceofindia0000seal/page/108 108]}}</ref> സി. വി. രംഗനാഥ ശാസ്ത്രിയാണ് ആദ്യമായി ജഡ്ജിയായി നിയമിതനായ ഇന്ത്യക്കാരൻ; ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ മാധ്യമങ്ങളുടെ ശക്തമായ എതിർപ്പുകൾക്കിടയിലും 1877-ൽ [[T. Muthuswamy Iyer|ടി. മുത്തുസ്വാമി അയ്യർ]] [[Madras High Court|മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതിയിലെ]] ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ ജഡ്ജിയായി മാറി.<ref name="muthuswamy1">{{cite book |last=Srinivasa Raghavaiyangar |first=S. |title=Memorandum on the Progress of the Madras Presidency During the Last Forty Years of British Administration |year=1893 |publisher=Superintendent of Government Press |page=249}}</ref><ref name="muthuswamy2">{{cite book |last=Govindarajan |first=S. A. |title=G. Subramania Iyer |year=1969 |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |page=14}}</ref><ref name="muthuswamy3">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |page=271}}</ref> 1893-ൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം, ഈ പദവി വഹിക്കുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യക്കാരനായി.<ref name="chiefjustice">{{cite book |last=Pillai |first=G. Parameswaran |title=Representative Indians |year=1897 |publisher=Routledge |page=157}}</ref> 1899-ൽ, [[V. Bhashyam Aiyangar|വി. ഭാഷ്യം അയ്യങ്കാർ]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലായി നിയമിതനായ ആദ്യ ഇന്ത്യക്കാരനായി. ഈ കാലയളവിൽ നിരവധി റോഡുകൾ, റെയിൽവേകൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, കനാലുകൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="muthuswamy2" /> ഈ കാലയളവിൽ മദ്രാസിൽ രണ്ട് വലിയ ക്ഷാമങ്ങൾ ഉണ്ടായി: [[Great Famine of 1876–1878|1876–78 ലെ മഹാക്ഷാമവും]] [[Indian famine of 1896–1897|1896–97 ലെ ഇന്ത്യൻ ക്ഷാമവും]].<ref name="famine">{{cite book |last=Dutt |first=Romesh Chunder |title=The Economic History of India in the Victorian Age |url=https://archive.org/details/indiainvictoria00duttgoog |year=1904 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co. |page=[https://archive.org/details/indiainvictoria00duttgoog/page/430 430]}}</ref> ആദ്യത്തെ ക്ഷാമത്തിന്റെ ഫലമായി, പ്രസിഡൻസിയിലെ ജനസംഖ്യ 1871-ലെ 31.2 ദശലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 1881-ൽ 30.8 ദശലക്ഷമായി ആദ്യമായി കുറഞ്ഞു. ഈ ക്ഷാമങ്ങളും ചിംഗിൾപുട്ട് റയട്ട്സ് കേസും (Chingleput Ryots' Case) സേലം കലാപ വിചാരണയും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ സർക്കാർ കാണിച്ച പക്ഷപാതവും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അതൃപ്തിക്ക് കാരണമായി.<ref name="unrest">{{cite book |last=Suntharalingam |first=R. |title=Politics and Nationalist Awakening in South India, 1852-1891 |year=1974 |publisher=University of Arizona Press |page=152}}</ref> === ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം === {{See also|Indian independence movement in Tamil Nadu}} [[File:Annie Besant.001.jpg|thumb|1922-ൽ ആനി ബസന്റ്]] പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ ശക്തമായ ഒരു ദേശീയ ഉണർവ് ഉയർന്നുവന്നു. 1852 ഫെബ്രുവരി 26-ന് [[Gazulu Lakshminarasu Chetty|ഗാസുലു ലക്ഷ്മിനരസു ചെട്ടി]] സ്ഥാപിച്ച മദ്രാസ് നേറ്റീവ് അസോസിയേഷനാണ് ([[Madras Native Association|Madras Native Association]]) പ്രവിശ്യയിലെ ആദ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ സംഘടന.<ref name="mna1">{{cite book |last=Suntharalingam |first=R. |title=Politics and Nationalist Awakening in South India, 1852-1891 |year=1974 |publisher=University of Arizona Press |page=45}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ സംഘടന കൂടുതൽ കാലം നിലനിന്നില്ല.<ref name="mna2">{{cite book |last=Mehrotra |first=S. R. |title=The Emergence of the Indian National Congress |year=1971 |publisher=Vikas Publications |page=77}}</ref> തുടർന്ന് 1884 മെയ് 16-ന് [[Madras Mahajana Sabha|മദ്രാസ് മഹാജനസഭ]] ആരംഭിച്ചു. 1885 ഡിസംബറിൽ [[Bombay|ബോംബെയിൽ]] ചേർന്ന [[Indian National Congress|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] ആദ്യ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്ത 72 പ്രതിനിധികളിൽ 22 പേരും മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു.<ref name="inc1">{{cite book |last=Besant |first=Annie |title=How India Wrought for Freedom |url=https://archive.org/details/howindiawroughtf00besa |year=1915 |publisher=Theosophical Publishing House |page=[https://archive.org/details/howindiawroughtf00besa/page/1 1]}}</ref><ref name="inc2">{{cite book |last=Sitaramayya |first=B. Pattabhi |title=The History of the Indian National Congress |year=1935 |volume=1 |publisher=Working Committee of the Congress |page=18}}</ref> 1887 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ മൂന്നാമത് സമ്മേളനം മദ്രാസിലെ [[Chepauk|ചെപ്പോക്കിലുള്ള]] മക്കീസ് ഗാർഡനിൽ (Mackay's Garden) വച്ച് നടന്നു.<ref name="inc1887">{{cite book |last=Besant |first=Annie |title=How India Wrought for Freedom |url=https://archive.org/details/howindiawroughtf00besa |year=1915 |publisher=Theosophical Publishing House |page=[https://archive.org/details/howindiawroughtf00besa/page/35 35]}}</ref> ഈ സമ്മേളനത്തിൽ [[Badruddin Tyabji|ബദറുദ്ദീൻ ത്യാബ്ജി]] അധ്യക്ഷത വഹിച്ചു. പിന്നീട് 1894, 1898, 1903, 1908, 1914, 1927 എന്നീ വർഷങ്ങളിലും കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനങ്ങൾ മദ്രാസിൽ നടന്നു. 1916-ൽ [[Annie Besant|ആനി ബസന്റും]] [[Subramania Iyer|എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യരും]] ചേർന്ന് മദ്രാസ് ആസ്ഥാനമായി [[All India Home Rule League|ഓൾ ഇന്ത്യ ഹോം റൂൾ ലീഗ്]] സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="homerule">{{cite book |last=Gopal |first=Sarvepalli |title=British Policy in India 1858-1905 |url=https://archive.org/details/britishpolicyini0000gopa |year=1965 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/britishpolicyini0000gopa/page/298 298]}}</ref> [[V. O. Chidambaram Pillai|വി. ഒ. ചിദംബരം പിള്ള]], [[Subramanya Bharathi|സുബ്രഹ്മണ്യ ഭാരതി]], [[V. V. S. Aiyar|വി. വി. എസ്. അയ്യർ]], [[Tiruppur Kumaran|തിരുപ്പൂർ കുമരൻ]] എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രമുഖ നേതാക്കൾ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. 1919-ലെ [[Rowlatt Act|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരായ]] പ്രതിഷേധങ്ങളിലും തുടർന്നുണ്ടായ [[Non-cooperation movement|നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിലും]] [[Civil Disobedience Movement|നിയമലംഘന പ്രസ്ഥാനത്തിലും]] പ്രവിശ്യയിലെ ജനങ്ങൾ വലിയ തോതിൽ പങ്കുചേർന്നു. === ദ്വയാധിപത്യം (1920–37) === [[Montagu–Chelmsford Reforms|മൊണ്ടേഗു–ചെംസ്‌ഫോർഡ് പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ]] (Montagu–Chelmsford Reforms) ഭാഗമായി പ്രവിശ്യയിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകളോടെ 1920-ൽ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ [[Dyarchy|ദ്വയാധിപത്യ]] ഭരണം ഏർപ്പെടുത്തി. പ്രസിഡൻസിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സർക്കാരുകൾ ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലുമായി അധികാരം പങ്കിട്ടു. 1920 നവംബറിൽ നടന്ന ആദ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ, ഭരണത്തിൽ ബ്രാഹ്മണേതര വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രാതിനിധ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി 1916-ൽ രൂപീകരിച്ച [[Justice Party (India)|ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി]] വൻ വിജയം നേടി. [[A. Subbarayalu Reddiar|എ. സുബ്ബരായലു റെഡ്ഡ്യാർ]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ആദ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയായി (Premier) ചുമതലയേറ്റെങ്കിലും അനാരോഗ്യം കാരണം അധികം വൈകാതെ രാജിവെക്കുകയും തുടർന്ന് [[Raja of Panagal|പനഗൽ രാജാവ്]] ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="dyarchy1">{{cite book |last=Ralhan |first=O. P. |title=Encyclopaedia of Political Parties |year=2002 |publisher=Anmol Publications |page=179}}</ref> 1923-ൽ [[C. R. Reddy|സി. ആർ. റെഡ്ഡി]] പ്രാഥമിക അംഗത്വം രാജിവെച്ച് പ്രതിപക്ഷമായ [[Swaraj Party|സ്വരാജ്യ പാർട്ടിയുമായി]] സഖ്യമുണ്ടാക്കി ഒരു വിമത വിഭാഗം രൂപീകരിച്ചതോടെ പാർട്ടി പിളർന്നു. 1923 നവംബർ 27-ന് പനഗൽ സർക്കാരിനെതിരെ അവിശ്വാസ പ്രമേയം കൊണ്ടുവന്നെങ്കിലും 65–44 എന്ന വോട്ടുകൾക്ക് അത് പരാജയപ്പെട്ടു.<ref name="dyarchy2">{{cite book |last=Sadasivan |first=S. N. |title=A Social History of India |year=2000 |publisher=APH Publishing |page=608}}</ref> 1923-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കുറഞ്ഞ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി വീണ്ടും വിജയിച്ചു. എന്നാൽ 1926-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി സ്വരാജ്യ പാർട്ടിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു. എങ്കിലും ദ്വയാധിപത്യ സമ്പ്രദായം അംഗീകരിക്കാത്തതിനാൽ സ്വരാജ്യ പാർട്ടി സർക്കാർ രൂപീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. തുടർന്ന് ഗവർണർ [[George Goschen, 2nd Viscount Goschen|ലോർഡ് ഗോഷൻ]], [[P. Subbarayan|പി. സുബ്ബരായന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര സർക്കാർ രൂപീകരിക്കുകയും അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ അംഗങ്ങളെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref name="dyarchy3">{{cite book |last=Irschick |first=Eugene F. |title=Politics and Social Conflict in South India: The Non-Brahman Movement and Tamil Separatism, 1916–1929 |url=https://archive.org/details/politicssocialco0000irsc |year=1969 |publisher=University of California Press |page=[https://archive.org/details/politicssocialco0000irsc/page/315 315]}}</ref> 1930-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി വീണ്ടും വിജയിക്കുകയും [[B. Munuswamy Naidu|ബി. മുനുസ്വാമി നായിഡു]] മുഖ്യമന്ത്രിയാവുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് തെലുങ്ക് ഇതര വിഭാഗങ്ങളെ ഒഴിവാക്കിയത് ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിയിലെ മറ്റ് അംഗങ്ങളെ അതൃപ്തരാക്കുകയും 1932-ൽ നായിഡുവിനെതിരെ അവിശ്വാസ പ്രമേയം പാസാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് [[Raja of Bobbili|ബോബിലി രാജാവ്]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി നിയമിതനായി.<ref name="dyarchy4">{{cite book |last=Rajagopal |first=Indu |title=The Tyranny of Caste: The Non-Brahman Movement and Decentralization in South India |year=1985 |publisher=Vikas Publishing House |page=85}}</ref> 1937-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[Indian National Congress|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോട്]] ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി പരാജയപ്പെടുകയും [[C. Rajagopalachari|സി. രാജഗോപാലാചാരി]] (ചക്രവർത്തി രാജഗോപാലാചാരി) മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="dyarchy5">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |page=272}}</ref> === ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ അവസാന നാളുകൾ === 1937-ൽ [[Indian National Congress|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ ആദ്യമായി അധികാരത്തിലെത്തി. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായി (Premier) [[C. Rajagopalachari|ചക്രവർത്തി രാജഗോപാലാചാരി]] ചുമതലയേറ്റു. അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രപ്രവേശന അനുമതി നിയമം (Temple Entry Authorization and Indemnity Act) പാസാക്കുകയും മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ മദ്യനിരോധനവും വിൽപ്പന നികുതിയും ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹിന്ദി നിർബന്ധമാക്കിയതിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണം പ്രധാനമായും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈ നടപടി രാഷ്ട്രീയമായി അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ എതിർപ്പുണ്ടാക്കുകയും ചിലയിടങ്ങളിൽ അക്രമാസക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായ [[Anti-Hindi agitations of Tamil Nadu|ഹിന്ദി വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് (1937–40)]] തിരികൊളുത്തുകയും ചെയ്തു. ആയിരത്തിലധികം ആളുകൾ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയും പ്രക്ഷോഭത്തിനിടയിൽ താളമുത്തു, നടരാജൻ എന്നീ രണ്ട് പ്രതിഷേധക്കാർ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1939-ൽ, ഇന്ത്യൻ നേതാക്കളുടെ സമ്മതമില്ലാതെ ബ്രിട്ടൻ ജർമ്മനിക്കെതിരെ ഏകപക്ഷീയമായി യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ പ്രവിശ്യകളിലെ എല്ലാ കോൺഗ്രസ് മന്ത്രിസഭകളും രാജിവെച്ചു. [[Government of India Act 1935|1935-ലെ ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യാ ആക്റ്റിന്റെ]] സെക്ഷൻ 93 പ്രകാരം മദ്രാസ് ഗവർണറായിരുന്ന [[John Erskine, Lord Erskine|ലോർഡ് എർസ്കിൻ]] ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു; 1939 ഒക്ടോബർ 29 മുതൽ 1946 ഏപ്രിൽ 29 വരെ ഗവർണർ ഭരണം തുടർന്നു. 1940 ഫെബ്രുവരി 21-ന് നിർബന്ധിത ഹിന്ദി വിദ്യാഭ്യാസം എർസ്കിൻ പിൻവലിച്ചു.<ref name="lastdays1">{{cite book |last=Irschick |first=Eugene F. |title=Politics and Social Conflict in South India: The Non-Brahman Movement and Tamil Separatism, 1916–1929 |url=https://archive.org/details/politicssocialco0000irsc |year=1969 |publisher=University of California Press |page=[https://archive.org/details/politicssocialco0000irsc/page/350 350]}}</ref><ref name="lastdays2">{{cite book |last=Ralhan |first=O. P. |title=Encyclopaedia of Political Parties |year=2002 |publisher=Anmol Publications |page=733}}</ref> 1946-ൽ വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുകയും കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ വരികയും ചെയ്തു. 1946 ഏപ്രിൽ 30-ന് [[Tanguturi Prakasam|തംഗുതൂരി പ്രകാശം]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 11 മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹം രാജിവെക്കുകയും [[O. P. Ramaswamy Reddiyar|ഒമന്തൂർ രാമസ്വാമി റെഡ്ഡിയാർ]] അധികാരമേൽക്കുകയും ചെയ്തു. 1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുമ്പോൾ റെഡ്ഡിയാർ ആയിരുന്നു മദ്രാസിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി.<ref name="lastdays3">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |page=273}}</ref> === സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം === 1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയതിനുശേഷം, മദ്രാസ് പ്രൊവിൻസ് [[Dominion of India|ഡൊമിനിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായി തുടർന്നു. 1950 ജനുവരി 26-ന് [[India|ഇന്ത്യ]] ഒരു പരമാധികാര ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കായി മാറിയപ്പോൾ, പ്രവിശ്യയെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ ഭാഗമായ [[Madras State|മദ്രാസ് സ്റ്റേറ്റ്]] (Madras State) എന്ന പേരിലേക്ക് മാറ്റി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="post1">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |page=274}}</ref> തുടർന്ന്, ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനയ്ക്കായുള്ള ശക്തമായ ആവശ്യങ്ങളെത്തുടർന്ന്, 1953 ഒക്ടോബർ 1-ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്കൻ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകൾ വേർപെടുത്തി [[Andhra State|ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം]] രൂപീകരിച്ചു.<ref name="andhra1953">{{cite book |last=Guha |first=Ramachandra |title=India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy |url=https://archive.org/details/indiaaftergandhi0000rama_g6k5 |year=2007 |publisher=HarperCollins |pages=[https://archive.org/details/indiaaftergandhi0000rama_g6k5/page/180 180]–185}}</ref> തുടർന്ന് 1956-ലെ [[States Reorganisation Act, 1956|സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനാ നിയമപ്രകാരം]] (States Reorganisation Act), മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രദേശങ്ങളായ [[Malabar District|മലബാർ ജില്ലയും]] തെക്കൻ കാനറയുടെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കും തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനവുമായി സംയോജിപ്പിച്ച് [[Kerala|കേരളം]] രൂപീകരിച്ചു; ബെല്ലാരി ജില്ലയും സൗത്ത് കാനറയുടെ ശേഷിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളും മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിലേക്ക് ([[Mysore State|കർണാടക]]) ചേർക്കപ്പെട്ടു; കന്യാകുമാരി ജില്ല തിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്നും മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തു.<ref name="statesreorg">{{cite book |last=Sharma |first=Sadhna |title=States Politics in India |year=1995 |publisher=Mittal Publications |page=431}}</ref> ഒടുവിൽ, 1969 ജനുവരി 14-ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് ഔദ്യോഗികമായി [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാട്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.<ref name="tnname">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/when-madras-state-became-tamil-nadu/article25983756.ece |title=When Madras State became Tamil Nadu |newspaper=[[The Hindu]] |date=14 January 2019 |access-date=11 February 2024}}</ref> == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിസ്തൃതിയിൽ, മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി ഇന്നത്തെ [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാട്]], [[Andhra Pradesh|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] എന്നിവയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും, [[Kerala|കേരളത്തിലെ]] [[Malabar district|മലബാർ ജില്ലയും]], [[Karnataka|കർണാടകയിലെ]] [[South Canara|സൗത്ത് കാനറ]], [[Bellary district|ബെല്ലാരി]] ജില്ലകളും, [[Odisha|ഒഡീഷയിലെ]] [[Ganjam district|ഗഞ്ചാം]], [[Gajapati district|ഗജപതി]] ജില്ലകളും, [[Telangana|തെലങ്കാനയിലെ]] ചില ഭാഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു.<ref name="geography_extent">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=1–2}}</ref> കൂടാതെ 1793 മുതൽ 1815 വരെ [[Sri Lanka|സിലോണും]] (ശ്രീലങ്ക) ഇതിന്റെ ഭരണപരിധിയിലായിരുന്നു. പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭൂപ്രകൃതിയെ പ്രധാനമായും മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത മേഖലകളായി തിരിക്കാം: * **കിഴക്കൻ തീരപ്രദേശം ([[Coromandel Coast|കോറമാണ്ടൽ തീരം]])**: [[Bay of Bengal|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിനോട്]] ചേർന്നു കിടക്കുന്ന വിശാലമായ തീരസമതലങ്ങൾ. * **പീഠഭൂമി പ്രദേശം**: [[Eastern Ghats|കിഴക്കൻ ഘട്ടത്തിനും]] [[Western Ghats|പശ്ചിമഘട്ടത്തിനും]] ഇടയിലുള്ള [[Deccan Plateau|ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമിയുടെ]] ഭാഗങ്ങൾ. * **പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രദേശം ([[Malabar Coast|മലബാർ തീരം]])**: പശ്ചിമഘട്ടത്തിനും [[Arabian Sea|അറബിക്കടലിനും]] ഇടയിലുള്ള ഇടുങ്ങിയ തീരപ്രദേശം. [[Godavari River|ഗോദാവരി]], [[Krishna River|കൃഷ്ണ]], [[Kaveri|കാവേരി]], [[Pennar River|പെന്നാർ]] എന്നിവയായിരുന്നു പ്രവിശ്യയിലൂടെ ഒഴുകിയിരുന്ന പ്രധാന നദികൾ.<ref name="geography_extent" /> ഈ നദീതടങ്ങൾ പ്രസിഡൻസിയിലെ പ്രധാന കാർഷിക മേഖലകളായിരുന്നു. === ഭാഷകൾ === {{See also|Dravidian languages}} [[File:Language map MadrasPresidency.jpg|thumb|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാഷാ ഭൂപടം]] ഹിന്ദുസ്ഥാനിയും ഇംഗ്ലീഷുമായിരുന്നു പ്രവിശ്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ. [[Anti-Hindi agitations of Tamil Nadu|ഹിന്ദി വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക്]] ശേഷം 1940 ആയപ്പോഴേക്കും തമിഴും ഹിന്ദുസ്ഥാനിക്കും ഇംഗ്ലീഷിനുമൊപ്പം ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. [[Tamil language|തമിഴ്]] ആയിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഭാഷ; [[Telugu language|തെലുങ്ക്]], [[Malayalam|മലയാളം]], [[Kannada|കന്നഡ]], [[Odia language|ഒഡിയ]], [[Tulu language|തുളു]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയായിരുന്നു മറ്റ് പ്രധാന ഭാഷകൾ. മദ്രാസ് നഗരത്തിന് ഏതാനും മൈലുകൾ വടക്ക് മുതൽ പടിഞ്ഞാറ് [[Nilgiri Mountains|നീലഗിരി മലനിരകളും]] [[Western Ghats|പശ്ചിമഘട്ടവും]] വരെയുള്ള പ്രസിഡൻസിയുടെ തെക്കൻ ജില്ലകളിലാണ് തമിഴ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. മദ്രാസ് നഗരത്തിന് വടക്കുള്ള ജില്ലകളിലും [[Bellary district|ബെല്ലാരി]], [[Anantapur district|അനന്തപൂർ]] ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും തെലുങ്ക് സംസാരിച്ചിരുന്നു. [[South Canara|സൗത്ത് കാനറ]] ജില്ലയിലും ബെല്ലാരി, അനന്തപൂർ ജില്ലകളുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിലും കന്നഡ സംസാരിച്ചിരുന്നു. [[Malabar district|മലബാർ ജില്ലയിലും]] സൗത്ത് കാനറയുടെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായ [[Kingdom of Travancore|തിരുവിതാംകൂറിലും]] [[Kingdom of Cochin|കൊച്ചിയിലുമായിരുന്നു]] മലയാളം സംസാരിച്ചിരുന്നത്; സൗത്ത് കാനറയിലാണ് തുളു സംസാരിച്ചിരുന്നത്. അന്നത്തെ ഗഞ്ചാം, വിശാഖപട്ടണം ജില്ലകളിലാണ് ഒഡിയ സംസാരിച്ചിരുന്നത്.<ref name="languages_igi">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=45–48}}</ref> === മതം === 1901-ൽ, ജനസംഖ്യയെ [[Hinduism|ഹിന്ദുക്കൾ]] (37,026,471 അല്ലെങ്കിൽ 88.62%), [[Islam|മുസ്ലിംകൾ]] (2,732,931 അല്ലെങ്കിൽ 6.54%), [[Christianity|ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] (1,935,078 അല്ലെങ്കിൽ 2.70%), [[Animism|അനിമിസ്റ്റുകൾ]] (641,825 അല്ലെങ്കിൽ 1.53%), [[Jainism|ജൈനന്മാർ]] (27,431 അല്ലെങ്കിൽ 0.07%), [[Buddhism|ബുദ്ധമതക്കാർ]] (1,569 അല്ലെങ്കിൽ 0.003%), [[Parsi|പാഴ്സികൾ]] (356), [[Jews|ജൂതന്മാർ]] (26) എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരുന്നു.<ref name="igi48">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=48}}</ref> ജനസംഖ്യയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹിന്ദുക്കളായിരുന്നു, പ്രധാനമായും [[Shaivism|ശൈവ]], [[Vaishnavism|വൈഷ്ണവ]], ലിംഗായത്ത് വിഭാഗങ്ങളായി ഇവർ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. വടക്കൻ ഏജൻസി പ്രദേശങ്ങളിലെയും മറ്റ് മലയോര മേഖലകളിലെയും ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ പ്രകൃതിയാരാധന ([[Animism|അനിമിസം]]) നിലനിന്നിരുന്നു. [[Christianity in India|ക്രിസ്തുമതത്തിന്]] പ്രവിശ്യയിൽ ദീർഘകാലത്തെ ചരിത്രപരമായ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു; പ്രത്യേകിച്ചും [[Malabar district|മലബാർ]], [[Tirunelveli district|തിരുനെൽവേലി]], [[South Canara|സൗത്ത് കാനറ]], [[Tanjore district|തഞ്ചാവൂർ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ വലിയ തോതിൽ ക്രിസ്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. പ്രൊവിൻസിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ ഭൂരിഭാഗവും [[Catholic Church|റോമൻ കത്തോലിക്കരും]] [[Protestantism|പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റുകാരും]] [[Saint Thomas Christians|മാർത്തോമാ നസ്രാണികളുമായിരുന്നു]].<ref name="igi48" /> പ്രധാനമായും [[Mappila|മാപ്പിളമാർ]] അധിവസിച്ചിരുന്ന മലബാറിലും, [[Labbay|ലബ്ബമാർ]], [[Rowther|റാവുത്തർമാർ]] എന്നിവരടങ്ങുന്ന തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന മുസ്ലിംകൾ അധിവസിച്ചിരുന്ന മധ്യ-തെക്കൻ ജില്ലകളിലും, ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമി പ്രദേശങ്ങളിലുമാണ് മുസ്ലിം ജനസംഖ്യ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. ഇവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും [[Sunni Islam|സുന്നി]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.<ref name="igi48" /> == ഭരണം == {{See also|Administrative divisions of Madras Presidency}} 1784-ലെ [[Pitt's India Act|പിറ്റ്സ് ഇന്ത്യാ ആക്റ്റ്]] ഗവർണറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി നിയമനിർമ്മാണാധികാരങ്ങളുള്ള ഒരു എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ രൂപീകരിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ഈ കൗൺസിലിൽ നാല് അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു; ഇവരിൽ രണ്ടുപേർ [[Indian Civil Service|ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസിൽ]] നിന്നുള്ളവരും, മൂന്നാമൻ പ്രമുഖനായ ഒരു ഇന്ത്യക്കാരനും ആയിരുന്നു.<ref name="admin1">{{cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=The Madras Presidency, with Mysore, Coorg and the Associated States |url=https://archive.org/details/madraspresidency00thur |year=1913 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/madraspresidency00thur/page/168 168]}}</ref> നാലാമത്തെയാൾ [[Madras Army|മദ്രാസ് ആർമിയുടെ]] കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫ് ആയിരുന്നു.<ref name="admin2">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=92}}</ref> 1895-ൽ മദ്രാസ് സൈന്യം നിർത്തലാക്കിയപ്പോൾ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം മൂന്നായി കുറച്ചു.<ref name="admin2" /> 1833-ലെ ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യാ ആക്റ്റ് പ്രകാരം ഈ കൗൺസിലിന്റെ നിയമനിർമ്മാണാധികാരം പിൻവലിക്കുകയും അതിനെ ഒരു ഉപദേശക സമിതി മാത്രമായി ചുരുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="admin3">{{cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |title=The Government of India |url=https://archive.org/details/governmentindia02ilbegoog |year=1907 |publisher=Clarendon Press |page=[https://archive.org/details/governmentindia02ilbegoog/page/n123 85]}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, 1861-ലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽസ് ആക്റ്റ് പ്രകാരം ഈ അധികാരങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="admin3" /> ഔദ്യോഗിക-അനൗദ്യോഗിക അംഗങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി കൗൺസിൽ കാലാകാലങ്ങളിൽ വിപുലീകരിക്കപ്പെടുകയും 1935 വരെ പ്രധാന നിയമനിർമ്മാണ സഭയായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു; 1935-ൽ കൂടുതൽ പ്രാതിനിധ്യമുള്ള ഒരു ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി രൂപീകരിക്കുകയും നിയമനിർമ്മാണാധികാരങ്ങൾ ആ അസംബ്ലിക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു. 1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതോടെ മൂന്നംഗ ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ നിർത്തലാക്കപ്പെട്ടു. മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി 24 ജില്ലകളാൽ നിർമ്മിതമായിരുന്നു.<ref name="admin2" /> ഓരോ ജില്ലയും ഭരിച്ചിരുന്നത് ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു [[District Collector|ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് കളക്ടറായിരുന്നു]]. ജില്ലകളെ ചിലപ്പോൾ ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടറുടെ കീഴിലുള്ള ഡിവിഷനുകളായി തിരിച്ചിരുന്നു. ഡിവിഷനുകളെ വീണ്ടും [[taluk|താലൂക്കുകളായും]] യൂണിയൻ പഞ്ചായത്തുകളായോ വില്ലേജ് കമ്മിറ്റികളായോ വിഭജിച്ചു. പ്രവിശ്യയിലെ സംഘർഷഭരിതമായ കലാപസാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങളെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിൽ പലപ്പോഴും 'ഏജൻസികൾ' ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ രണ്ട് പ്രധാന ഏജൻസികൾ വിശാഖപട്ടണം കളക്ടറുടെ കീഴിലുള്ള വിശാഖപട്ടണം ഹിൽ ട്രാക്റ്റ്സ് ഏജൻസിയും (Vizagapatam Hill Tracts Agency), ഗഞ്ചാം കളക്ടറുടെ കീഴിലുള്ള ഗഞ്ചാം ഹിൽ ട്രാക്റ്റ്സ് ഏജൻസിയുമായിരുന്നു (Ganjam Hill Tracts Agency). 1936-ൽ ഗഞ്ചാം, വിശാഖപട്ടണം ജില്ലകൾ (വിശാഖപട്ടണം, ഗഞ്ചാം ഏജൻസികൾ ഉൾപ്പെടെ) മദ്രാസിനും പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഒറീസ്സ പ്രവിശ്യയ്ക്കും ഇടയിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. മദ്രാസ് സർക്കാരിന് കീഴിൽ അഞ്ച് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. [[Banganapalle State|ബംഗനപ്പള്ളി]], [[Kingdom of Cochin|കൊച്ചി]], [[Pudukkottai State|പുതുക്കോട്ട]], [[Sandur State|സണ്ടൂർ]], [[Kingdom of Travancore|തിരുവിതാംകൂർ]] എന്നിവയായിരുന്നു അവ.<ref name="states">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=98}}</ref> ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കെല്ലാം കാര്യമായ ആഭ്യന്തര സ്വയംഭരണാവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്ജ് ഗവർണറെ പ്രതിനിധീകരിച്ചിരുന്ന ഒരു റെസിഡന്റാണ് അവരുടെ വിദേശനയം പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്.<ref name="resident">{{cite book |last=Aitchison |first=C. U. |title=A Collection of Treaties, Engagements and Sanads Relating to India and Neighbouring Countries |year=1909 |volume=10 |publisher=Superintendent of Government Printing |page=15}}</ref> ബംഗനപ്പള്ളിയുടെ കാര്യത്തിൽ കർണൂൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് കളക്ടറായിരുന്നു റെസിഡന്റ്; സണ്ടൂരിന്റെ റെസിഡന്റായി ബെല്ലാരി ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് കളക്ടറും പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="bellary">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=100}}</ref><ref name="sandur">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=101}}</ref> 1800 മുതൽ 1840 വരെയും 1865 മുതൽ 1873 വരെയും തഞ്ചാവൂർ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് കളക്ടറും, 1840 മുതൽ 1865 വരെ മധുര ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് കളക്ടറും, 1873 മുതൽ 1947 വരെ തിരുച്ചിറപ്പള്ളി ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് കളക്ടറുമായിരുന്നു പുതുക്കോട്ടയുടെ റെസിഡന്റ്. == സായുധ സേന == {{Main|Madras Army}} [[File:Madras Light Cavalry 1845.JPG|thumb|മദ്രാസ് ആർമി - ഓഫീസർ ഓഫ് ദി സെക്കൻഡ് റെജിമെന്റ് ഓഫ് നേറ്റീവ് കാവൽറി, സി. 1845.]] 1746-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി തങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി [[Madras Army|മദ്രാസ് ആർമി]] രൂപീകരിച്ചു. മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ സൈനിക സേനയായിരുന്നു ഇത്. തുടർന്ന് പ്രസിഡൻസിയുടെ പ്രദേശങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുന്നതിലും കർണാടക യുദ്ധങ്ങൾ, [[Anglo-Mysore Wars|ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ]], [[Anglo-Maratha Wars|ആംഗ്ലോ-മറാത്ത യുദ്ധങ്ങൾ]], [[Anglo-Burmese Wars|ആംഗ്ലോ-ബർമീസ് യുദ്ധങ്ങൾ]] എന്നിവയിൽ കമ്പനിക്ക് നിർണായക വിജയങ്ങൾ നേടിക്കൊടുക്കുന്നതിലും ഈ സൈന്യം വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.<ref name="army1">{{cite book |last=Mason |first=Philip |title=A Matter of Honour: An Account of the Indian Army, Its Officers and Men |url=https://archive.org/details/matterofhonour0000maso |year=1974 |publisher=Holt, Rinehart and Winston |pages=[https://archive.org/details/matterofhonour0000maso/page/105 105]–108}}</ref> 1857-ലെ [[Indian Rebellion of 1857|സിപായി ലഹളയുടെ]] സമയത്ത്, ബംഗാൾ ആർമിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി മദ്രാസ് ആർമി ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് പൂർണ്ണമായും വിശ്വസ്തത പുലർത്തി.<ref name="army2">{{cite book |last=Bandopadhyay |first=Sekhar |title=From Plassey to Partition: A History of Modern India |year=2004 |publisher=Orient Longman |page=171}}</ref> 1895-ൽ പ്രസിഡൻസി ആർമികൾ നിർത്തലാക്കി അവയെ ഏകീകൃത [[Indian Army|ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ]] കീഴിലാക്കുന്നതുവരെ മദ്രാസ് ആർമി ഒരു സ്വതന്ത്ര സൈന്യമായി തുടർന്നു. മദ്രാസ് ആർമിക്ക് കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന റെജിമെന്റുകളിൽ പലതും പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ കരസേനയുടെ ഭാഗമായ [[Madras Regiment|മദ്രാസ് റെജിമെന്റായി]] രൂപാന്തരപ്പെട്ടു.<ref name="madrasregiment">{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/india/rgt-madras.htm |title=Madras Regiment |website=GlobalSecurity.org |access-date=11 February 2024}}</ref> കരസേനയ്ക്ക് പുറമേ, മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിക്ക് അതിന്റേതായ നാവിക സേനയും തീരസംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ ഇവ [[Royal Indian Navy|റോയൽ ഇന്ത്യൻ നേവിയുടെ]] ഭാഗമായി ലയിപ്പിച്ചു. == ഭൂവുടമസ്ഥതാ സമ്പ്രദായം == {{See also|List of zamindari estates in Madras Presidency}} [[File:Thomas Munro front.jpg|thumb|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ "റയോട്ട്വാരി സമ്പ്രദായം" അവതരിപ്പിച്ച സർ തോമസ് മൺറോയുടെ പ്രതിമ.]] ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള വാടകയും കുടിയാന്മാരുടെ അറ്റാദായത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നികുതിയുമായിരുന്നു പ്രസിഡൻസിയുടെ പ്രധാന വരുമാന സ്രോതസ്സ്. പുരാതന കാലത്ത്, സംയുക്ത ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള [[mirasi|മിരാസി]] സമ്പ്രദായത്തിലാണ് ഭൂമി കൈവശം വെച്ചിരുന്നതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="igi102">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=102}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് മൂന്ന് പ്രധാന ഭൂവുടമസ്ഥതാ സമ്പ്രദായങ്ങളാണ് നിലനിന്നിരുന്നത്: [[Permanent Settlement|ജമീന്ദാരി]], ഇനാം, [[Ryotwari|റയോട്ട്വാരി]]. പ്രസിഡൻസിയുടെ വിസ്തൃതിയുടെ മൂന്നിലൊരു ഭാഗം ജമീന്ദാരി സമ്പ്രദായത്തിന് കീഴിലായിരുന്നു. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും വടക്കൻ സർക്കാരുകളിലും തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പഴയ പാളയങ്ങളിലും (pollegar tracts) ആയിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സർക്കാരിലേക്ക് സ്ഥിരമായി അടയ്‌ക്കേണ്ടിയിരുന്ന [[Peshkash|പേഷ്കഷ്]] (കപ്പം) പ്രതിവർഷം ഏകദേശം £330,000 ആയിരുന്നു.<ref name="igi102" /> മതപരമായ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കോ സേവനങ്ങൾക്കോ നൽകിയിരുന്ന നികുതിയില്ലാത്തതോ കുറഞ്ഞ നികുതിയുള്ളതോ ആയ ഇനാം (Inam) ഭൂമികൾ ഏകദേശം 8 ദശലക്ഷം ഏക്കർ (32,000 ചതുരശ്ര കി.മീ) പ്രദേശത്തോളം വ്യാപിച്ചുകിടന്നിരുന്നു.<ref name="igi102" /> പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളിലും നിലനിന്നിരുന്ന പ്രധാന സമ്പ്രദായം [[Thomas Munro, 1st Baronet|സർ തോമസ് മൺറോ]] നടപ്പിലാക്കിയ റയോട്ട്വാരി സമ്പ്രദായമായിരുന്നു. ഈ സമ്പ്രദായത്തിൽ ഇടനിലക്കാരില്ലാതെ സർക്കാർ നേരിട്ട് കർഷകരിൽ (റയോട്ടുകൾ) നിന്ന് നികുതി പിരിച്ചു. റയോട്ടുകൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഭൂമി വിൽക്കാനും പാട്ടത്തിന് നൽകാനും പണയം വെക്കാനുമുള്ള അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="igi102" /> 1945–46 കാലഘട്ടത്തിൽ, റയോട്ട്വാരി സമ്പ്രദായത്തിന് കീഴിൽ 20,945,456 ഏക്കർ (84,763.25 ചതുരശ്ര കി.മീ) ഭൂമിയുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="igi102" /> == കൃഷിയും ജലസേചനവും == [[File:Arthur Cotton.jpg|thumb|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ പ്രധാന ജലസേചന പദ്ധതികൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ സർ ആർതർ കോട്ടൺ.]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 70 ശതമാനത്തോളം പേരും കൃഷിയെയാണ് ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്.<ref name="igi52">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |page=52}}</ref> പ്രധാന കാർഷിക സീസണുകൾ പ്രധാനമായും [[monsoon|മൺസൂൺ മഴയെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നു. നെല്ല് ([[Rice|Paddy]]), തിന വർഗ്ഗങ്ങൾ ([[Millet|Millets]]), പയറുവർഗ്ഗങ്ങൾ ([[Pulses|Pulses]]) എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന ഭക്ഷ്യവിളകൾ. [[Cotton|പരുത്തി]], [[Sugarcane|കരിമ്പ്]], [[Groundnut|നിലക്കടല]], [[Tobacco|പുകയില]], എണ്ണക്കുരുക്കൾ എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന നാണ്യവിളകൾ.<ref name="igi52" /> പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിലും നീലഗിരിയിലും [[Tea|ചായ]], [[Coffee|കാപ്പി]], റബ്ബർ എന്നിവയുടെ തോട്ടങ്ങൾ വികസിച്ചു. പ്രസിഡൻസിയുടെ കാർഷിക പുരോഗതിയിൽ കൃത്രിമ ജലസേചന സംവിധാനങ്ങൾ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. പ്രധാന ജലസേചന സ്രോതസ്സുകൾ നദികളിൽ നിന്നുള്ള കനാലുകൾ, തടാകങ്ങൾ അഥവാ കുളങ്ങൾ (tanks), കിണറുകൾ എന്നിവയായിരുന്നു. [[Arthur Cotton|സർ ആർതർ കോട്ടൺ]] എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് എഞ്ചിനീയറുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് പ്രവിശ്യയിലെ പ്രധാന ജലസേചന പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കിയത്. അദ്ദേഹം [[Godavari River|ഗോദാവരി നദിയിൽ]] [[Dowleswaram Barrage|ദൗലേശ്വരം അണക്കെട്ടും]], [[Krishna River|കൃഷ്ണ നദിയിൽ]] പ്രകാശം ബാരേജും, [[Kaveri|കാവേരി നദിയിൽ]] കല്ലണയ്ക്ക് സമീപം പുതിയ അണക്കെട്ടും (Lower Anicut) നിർമ്മിച്ച് വിപുലമായ കനാൽ ശൃംഖലകൾ ഉണ്ടാക്കി.<ref name="cotton">{{cite book |last=Hope |first=Lady |title=General Sir Arthur Cotton, R. E., K. C. S. I.: His Life and Work |url=https://archive.org/details/generalsirarthur01hope |year=1900 |publisher=Hodder and Stoughton |pages=[https://archive.org/details/generalsirarthur01hope/page/n138 105]–120}}</ref> ഇത് ഗോദാവരി, കൃഷ്ണ, കാവേരി ഡെൽറ്റാ പ്രദേശങ്ങളെ സമൃദ്ധമായ കാർഷിക കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റി. കൂടാതെ [[Periyar Dam|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്]] നിർമ്മിച്ച് പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകിയിരുന്ന പെരിയാറിലെ വെള്ളം തമിഴ്നാട്ടിലെ വരണ്ട വൈഗൈ നദീതടത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിട്ടതും ഇക്കാലത്തെ പ്രധാന ജലസേചന നേട്ടങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="periyar">{{cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=The Madras Presidency, with Mysore, Coorg and the Associated States |url=https://archive.org/details/madraspresidency00thur |year=1913 |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/madraspresidency00thur/page/180 180]–183}}</ref> == വ്യാപാരവും വ്യവസായവും വാണിജ്യവും == {{See also|Economy of Madras Presidency}} [[File:Sea front Tuticorin 1913.jpg|thumb|200px|[[തൂത്തുക്കുടി]] തുറമുഖം]] [[File:M V Cunniah Chetty showroom.jpg|thumb|200px|1914 കളിലെ തുണിക്കട]] [[File:Handloom weaving 1913.JPG|thumb|200px|[[Handloom|കൈത്തറി]] നെയ്ത്ത് ഏതാണ്ട് 1913 കളിൽ]] [[File:ParryRefinery Samalkota 1914.jpg|thumb|200px|[[Samalkota|സമാൽക്കോട്ട]]യിലെ പഞ്ചസാര മില്ല്, കാലം എതാണ്ട് 1914]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ വ്യാപാരത്തിൽ വിദേശ വ്യാപാരവും ആഭ്യന്തര വാണിജ്യവും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. വിദേശ വ്യാപാരത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്കും [[United Kingdom|യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡവുമായാണ്]] നടന്നിരുന്നത്. പ്രസിഡൻസിയിലെ പ്രധാന കയറ്റുമതി ഉൽപന്നങ്ങൾ [[Cotton|പരുത്തി]], പരുത്തി തുണിത്തരങ്ങൾ, തോൽ (നൂൽ സംസ്കരിച്ചതും അല്ലാത്തതുമായ തുകലുകൾ), [[Rice|അരി]], [[Tea|ചായ]], [[Coffee|കാപ്പി]], [[Indigo dye|നീല അമരി]] (ഇൻഡിഗോ), സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങങ്ങൾ, എണ്ണക്കുരുക്കൾ, നിലക്കടല എന്നിവയായിരുന്നു.<ref name="igi65">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=65–68}}</ref> പ്രധാന ഇറക്കുമതി ഉൽപന്നങ്ങളിൽ യന്ത്രസാമഗ്രികൾ, തുണിത്തരങ്ങൾ, ലോഹങ്ങൾ, മണ്ണെണ്ണ, പഞ്ചസാര, രാസവസ്തുക്കൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. പ്രസിഡൻസിയിലെ വാണിജ്യത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം [[Madras Port|മദ്രാസ് തുറമുഖമായിരുന്നു]]. കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച ഒരു തുറമുഖമായിരുന്നു ഇത്. കൂടാതെ [[Cochin Port|കൊച്ചി]], [[Port of Tuticorin|തൂത്തുക്കുടി]], [[Visakhapatnam Port|വിശാഖപട്ടണം]], [[Mangalore Port|മംഗലാപുരം]], [[Calicut|കോഴിക്കോട്]], [[Coconada|കൊക്കനാട (കാക്കിനട)]], [[Negapatam|നാഗപട്ടണം]] എന്നിവയായിരുന്നു മറ്റ് പ്രധാന തുറമുഖങ്ങൾ.<ref name="igi66">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=66–67}}</ref> വ്യാവസായിക രംഗത്ത്, വലിയ തോതിലുള്ള നിർമ്മാണ യൂണിറ്റുകളേക്കാൾ ചെറുകിട-കൈത്തറി വ്യവസായങ്ങളാണ് പ്രവിശ്യയിൽ പ്രബലമായിരുന്നത്. പരമ്പരാഗത [[Handloom|കൈത്തറി നെയ്ത്ത്]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കുടിൽ വ്യവസായമായിരുന്നു. കോയമ്പത്തൂർ, മധുര, കാഞ്ചീപുരം, സേലം, ചിറയ്ക്കൽ (കണ്ണൂർ) എന്നിവിടങ്ങൾ തുണിനെയ്ത്തിന് പ്രശസ്തമായിരുന്നു.<ref name="igi60">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=60–62}}</ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ആധുനിക ടെക്സ്റ്റൈൽ മില്ലുകൾ (പ്രത്യേകിച്ച് [[Buckingham and Carnatic Mills|ബക്കിംഗ്ഹാം & കർണാറ്റിക് മിൽസ്]]), പരുത്തി ജിന്നിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, തുകൽ സംസ്കരണ ശാലകൾ (Tanneries), പഞ്ചസാര മില്ലുകൾ, കയർ ഫാക്ടറികൾ, ടൈൽ ഫാക്ടറികൾ ([[Basel Mission|ബാസൽ മിഷൻ]] മലബാറിലും സൗത്ത് കാനറയിലും സ്ഥാപിച്ചവ) എന്നിവ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. യൂറോപ്യൻ വ്യാപാരികളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി 1836-ൽ [[Madras Chamber of Commerce|മദ്രാസ് ചേംബർ ഓഫ് കൊമേഴ്സ്]] സ്ഥാപിതമായി.<ref name="chamber">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |pages=312–314}}</ref> തുടർന്ന് തദ്ദേശീയ ഇന്ത്യൻ വ്യാപാരികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 1906-ലെ [[Arbuthnot & Co|അർബുത്നോട്ട് ബാങ്ക് തകർച്ചയെത്തുടർന്ന്]] [[Southern India Chamber of Commerce and Industry|സതേൺ ഇന്ത്യ ചേംബർ ഓഫ് കൊമേഴ്സ് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രി]] (SICCI), [[Indian Bank|ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക്]] എന്നിവയും രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. == ഗതാഗതവും വാർത്താവിനിമയവും == ആദ്യകാലങ്ങളിൽ കാളവണ്ടികളും ഉൾനാടൻ ജലപാതകളുമായിരുന്നു പ്രസിഡൻസിയിലെ പ്രധാന യാത്രാ-ചരക്കുനീക്ക മാർഗ്ഗങ്ങൾ. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ റോഡുകളുടെയും റെയിൽവേയുടെയും വികസനത്തിൽ വലിയ പുരോഗതിയുണ്ടായി. പ്രധാന നഗരങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ട്രങ്ക് റോഡുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പിന്റെ ([[Public Works Department|PWD]]) കീഴിൽ ഇവ പരിപാലിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഉൾനാടൻ ജലഗതാഗതത്തിനായി ആന്ധ്രാ തീരത്തെയും തമിഴ്‌നാട് തീരത്തെയും ബന്ധിപ്പിച്ച് നിർമ്മിച്ച [[Buckingham Canal|ബക്കിംഗ്ഹാം കനാൽ]], [[Vedharanyam Canal|വേദാരണ്യം കനാൽ]], പശ്ചിമതീരത്തെ കനാലുകൾ എന്നിവ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.<ref name="igi70">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=70–73}}</ref> മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ ആദ്യത്തെ റെയിൽവേ പാത 1856 ജൂലൈ 1-ന് [[Madras Railway|മദ്രാസ് റെയിൽവേ കമ്പനി]] റോയാപുരത്തിനും വാലാജാ റോഡിനും (ആർക്കോട്ട്) ഇടയിൽ തുറന്നു.<ref name="rail1">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |pages=320–322}}</ref> തുടർന്ന് റെയിൽ ശൃംഖല അതിവേഗം വികസിക്കുകയും പ്രസിഡൻസിയെ [[Bombay Presidency|ബോംബെ]], [[Bengal Presidency|ബംഗാൾ]] തുടങ്ങിയ മറ്റ് പ്രധാന പ്രവിശ്യകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മദ്രാസ് റെയിൽവേയും [[Southern Mahratta Railway|സതേൺ മഹ്റട്ട റെയിൽവേയും]] ചേർത്ത് [[Madras and Southern Mahratta Railway|മദ്രാസ് ആൻഡ് സതേൺ മഹ്റട്ട റെയിൽവേ]] (M&SM) രൂപീകരിച്ചു. തെക്കൻ ജില്ലകളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് [[South Indian Railway|സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ]] (SIR) ശൃംഖലയും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഈ റെയിൽവേ ശൃംഖലകൾ ചരക്കുനീക്കത്തിനും ആളുകളുടെ സഞ്ചാരത്തിനും വൻ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി. ആധുനിക തപാൽ സംവിധാനം ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ആരംഭിക്കുകയും 1854-ലെ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് ആക്റ്റിലൂടെ ഇത് ഏകീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. [[Post and Telegraph Department|ടെലിഗ്രാഫ് സംവിധാനം]] പ്രധാന നഗരങ്ങളെയും ഭരണകേന്ദ്രങ്ങളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ കടലിനടിയിലൂടെയുള്ള കേബിളുകൾ വഴി മദ്രാസിനെ സിലോണുമായും [[Penang|പെനാങ്ങുമായും]] ബന്ധിപ്പിച്ച ടെലിഗ്രാഫ് ലൈനുകൾ പ്രവർത്തനക്ഷമമായി.<ref name="igi73">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=73–75}}</ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ ടെലിഫോൺ സേവനങ്ങളും ആരംഭിച്ചു. == വിദ്യാഭ്യാസം == {{See also|Education in India}} മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ പാശ്ചാത്യ طرزത്തിലുള്ള ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചത് പ്രധാനമായും ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരായിരുന്നു. 1822-ൽ ഗവർണർ [[Thomas Munro, 1st Baronet|സർ തോമസ് മൺറോ]] നടത്തിയ സർവേയിൽ തദ്ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം പ്രവിശ്യയിലുടനീളം സജീവമായിരുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമായി.<ref name="munro_edu">{{cite book |last=Basu |first=Aparna |title=The Growth of Education and Political Development in India, 1898-1920 |year=1974 |publisher=Oxford University Press |pages=12–15}}</ref> തുടർന്ന് തദ്ദേശീയ ഭാഷാ സ്കൂളുകൾക്കൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷ് മാധ്യമ വിദ്യാഭ്യാസവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. 1854-ലെ [[Wood's despatch|വുഡ്സ് ഡെസ്പാച്ച്]] (Wood's Despatch) അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രവിശ്യയിൽ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് (Department of Public Instruction) രൂപീകൃതമായി. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത്, 1857-ൽ സ്ഥാപിതമായ [[University of Madras|മദ്രാസ് സർവകലാശാല]] ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴയ സർവകലാശാലകളിൽ ഒന്നാണ്. ഇത് പ്രസിഡൻസിയിലുടനീളമുള്ള കോളേജുകളെ അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടുള്ള ഒരു പരീക്ഷാ ബോർഡായിട്ടാണ് തുടക്കത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചത്.<ref name="igi85">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=85–88}}</ref> പിന്നീട്, പ്രാദേശിക ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1926-ൽ വിശാഖപട്ടണം കേന്ദ്രീകരിച്ച് തെലുങ്ക് മേഖലയ്ക്കായി [[Andhra University|ആന്ധ്രാ സർവകലാശാലയും]], 1929-ൽ ചിദംബരത്ത് തമിഴ് മേഖലയ്ക്കായി [[Annamalai University|അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാലയും]] സ്ഥാപിതമായി. പ്രസിഡൻസിയിലെ പ്രധാന ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ [[Presidency College, Chennai|പ്രസിഡൻസി കോളേജ്]], [[Madras Christian College|മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ്]], [[Pachaiyappa's College|പച്ചയ്യപ്പാസ് കോളേജ്]], [[Loyola College, Chennai|ലൊയോള കോളേജ്]], [[Government Arts College, Kumbakonam|ഗവൺമെന്റ് ആർട്സ് കോളേജ് (കുംഭകോണം)]], [[St. Joseph's College, Tiruchirappalli|സെന്റ് ജോസഫ്സ് കോളേജ് (തിരുച്ചിറപ്പള്ളി)]], [[Brennen College|ബ്രണ്ണൻ കോളേജ് (തലശ്ശേരി)]], [[Victoria College, Palakkad|വിക്ടോറിയ കോളേജ് (പാലക്കാട്)]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. സാങ്കേതിക-പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി 1794-ൽ ആരംഭിച്ച സർവേ സ്കൂളിൽ നിന്ന് വളർന്നുവന്ന [[College of Engineering, Guindy|ഗിണ്ടി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്]] ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ സാങ്കേതിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="guindy">{{cite book |last=Muthiah |first=S. |title=Madras Rediscovered |year=2004 |publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd |pages=239–241}}</ref> കൂടാതെ 1835-ൽ സ്ഥാപിതമായ [[Madras Medical College|മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജും]] 1891-ൽ സ്ഥാപിതമായ [[Madras Law College|മദ്രാസ് ലോ കോളേജും]] പ്രവിശ്യയിലെ പ്രമുഖ പ്രൊഫഷണൽ പഠന കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. == സംസ്കാരവും സമൂഹവും == ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിംകളും ക്രിസ്ത്യാനികളും പൊതുവെ [[Joint family|കൂട്ടുകുടുംബ വ്യവസ്ഥിതിയാണ്]] പിന്തുടർന്നിരുന്നത്.<ref name="society1">{{cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=The Madras Presidency, with Mysore, Coorg and the Associated States |url=https://archive.org/details/dli.csl.8137 |year=1913 |publisher=Cambridge University Press |pages=120–122}}</ref><ref name="society2">{{cite book |editor1-last=Meyer |editor1-first=W. S. |editor2-last=Burn |editor2-first=R. |editor3-last=Cotton |editor3-first=J. S. |editor4-last=Risley |editor4-first=H. H. |title=The Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras |year=1908 |volume=1 |publisher=Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |pages=48–51}}</ref> കുടുംബത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ പുരുഷൻ ഗൃഹനാഥനായിരിക്കുന്ന [[Patriarchy|പിതൃമേധാവിത്വപരമായ]] സമൂഹമായിരുന്നു അത്.<ref name="society2" /> പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളിലും പിതൃവഴിയുള്ള സ്വത്തവകാശ സമ്പ്രദായമാണ് ([[Patrilineality|പితൃദായക്രമം]]) നിലനിന്നിരുന്നത്.<ref name="society3">{{cite book |last=Subramanian |first=K. R. |title=The Maratha Rajas of Tanjore |url=https://archive.org/details/TheMarathaRajasOfThajore |year=1928 |page=[https://archive.org/details/TheMarathaRajasOfThajore/page/n78 72]}}</ref> എന്നാൽ [[Malabar district|മലബാർ ജില്ലയും]] [[Kingdom of Travancore|തിരുവിതാംകൂർ]], [[Kingdom of Cochin|കൊച്ചി]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ നിന്നൊഴിവായിരുന്നു; ഇവിടെ മാതൃവഴിയുള്ള [[Marumakkathayam|മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായമായിരുന്നു]] പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. സ്ത്രീകൾ വീട്ടുജോലികളിലും കുടുംബകാര്യങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കണമെന്നാണ് പൊതുവെ പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. മുസ്ലിം സ്ത്രീകളും ഉയർന്ന ജാതിയിലുള്ള ഹിന്ദു സ്ത്രീകളും [[Purdah|പർദ്ദ]] സമ്പ്രദായം (മറ) പാലിച്ചിരുന്നു. കുടുംബത്തിലെ പെൺമക്കൾക്ക് അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ സ്വത്തവകാശം ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; എന്നാൽ വിവാഹസമയത്ത് അവർക്ക് സ്ത്രീധനം നൽകുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും [[Kandukuri Veeresalingam|കണ്ടുകൂരി വീരേശലിംഗം]], [[E. V. Ramasamy|ഇ. വി. രാമസാമി (പെരിയോർ)]] തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശൈശവവിവാഹം തടയൽ, [[Widow remarriage|വിധവാ പുനർവിവാഹം]], സ്ത്രീവിദ്യാഭ്യാസം, ജാതിവിവേചനം അവസാനിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പ്രസിഡൻസിയിലുടനീളം ശക്തമായി. == ഇതും കാണുക == {{Portal|India|British Empire}} * [[Administrative divisions of Madras Presidency|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ]] * [[Presidencies and provinces of British India|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ പ്രസിഡൻസികളും പ്രവിശ്യകളും]] * [[Madras State|മദ്രാസ് സ്റ്റേറ്റ്]] * [[Madras Army|മദ്രാസ് ആർമി]] * [[Advocate-General of Madras|മദ്രാസ് അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ]] * [[Chief Ministers of Madras Presidency|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]] * [[List of governors of Madras|മദ്രാസ് ഗവർണർമാരുടെ പട്ടിക]] * [[List of zamindari estates in Madras Presidency|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ ജമീന്ദാരി എസ്റ്റേറ്റുകളുടെ പട്ടിക]] * [[Economy of Madras Presidency|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ]] == അടിക്കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == ആവലംബം== {{Reflist}} === സ്രോതസ്സുകൾ=== {{refbegin|35em}} ; Government publications * {{cite book |title=Slavery and the slave trade in British India: with notices of the existence of these evils in the islands of Ceylon, Malacca, and Penang, drawn from official documents|publisher=T. Ward, and to be had at the office of the British and Foreign Anti-Slavery society|year=1841|last=British and Foreign Anti-slavery Society|ref=British and Foreign Anti-slavery Society}} * {{cite book|title=Standing Information regarding the Official Administration of Madras Presidency|first=MaClean|last=C. D.|publisher=Government of Madras|year=1877|ref=Official Administration of the Madras Presidency}} * {{cite book | title=The India List and India Office List| last=Great Britain India Office| year=1905| publisher=Harrison and Sons| location=London|ref=India Office List 1905}} * {{cite book|title=The Imperial Gazetteer of India 1908|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.123568|last=Hunter|first=Sir William Wilson|publisher=Clarendon Press|year=1908|ref=The Imperial Gazetteer of India}} * {{cite book | title=Illustrated Guide to the South Indian Railway (Incorporated in England): Including the Tanjore District Board, Pondicherry, Peralam-Karaikkal, Travancore State, Cochin State, Coimbatore District Board, Tinnevelly-Tiruchendur, and the Nilgiri Railways| year=1926| publisher=South Indian Railway Company| location=Madras|ref=South Indian Railway}} * Madras District Gazetteers * {{cite book|title=Memorandum of progress of the Madras Presidency during the last forty years of British Administration|last=Raghavaiyangar|first=Srinivasa|author-link=S. Srinivasa Raghavaiyangar|publisher=Government of Madras|year=1893|url=https://archive.org/details/memorandumonpro00raghgoog|quote=madras presidency.|ref=Memorandum of progress}} * {{cite book|title=Economic Studies Vol I:Some South Indian villages|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.190113|last=Slater|first=Gilbert|author-link=Gilbert Slater|year=1918|ref=Slater}} * {{cite book | title=Madras Tercentenary Celebration Committee Commemoration Volume| last=Tercentenary Madras Staff| year=1939| publisher=Oxford Press|ref=Tercentenary}} * {{cite book |author=Tara Dutt |title=Odisha District Gazetteers: Nabarangapur |url=http://www.gopabandhuacademy.gov.in/sites/default/files/gazetter/Nabarangapur_Gazetteer.pdf |year=2015 |publisher=Government of Odisha |isbn=978-81-86772-17-1 |archive-date=22 September 2018 |access-date=13 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922064005/http://www.gopabandhuacademy.gov.in/sites/default/files/gazetter/Nabarangapur_Gazetteer.pdf |url-status=live }} * {{cite book|title=Provincial Geographies of India:The Madras Presidency with Mysore, Coorg and Associated States|last=Thurston|first=Edgar|author-link=Edgar Thurston|publisher=Cambridge University|year=1913|url=https://books.google.com/books?id=hTc1AQAAIAAJ&q=madras+presidency|ref=Thurston}} * {{cite book|title=Castes and Tribes of Southern India Vol. I to VII|last=Thurston|first=Edgar|author2=K. Rangachari |publisher=Government of Madras|year=1909|ref=Castes and Tribes of Southern India|isbn=0-520-04315-4|author2-link=K. Rangachari}} * {{cite book| title=Hand-book to the cotton cultivation in the Madras presidency| url=https://archive.org/details/handbooktocotton00wheerich| last=Wheeler| first=James Talboys| year=1862| publisher=J. Higginbotham and Pharaoh and Co.| ref=Cotton}} * {{cite book | title=Madras in the Olden Time: Being a History of the Presidency from the First Foundation of Fort St. George to the Occupation of Madras by the French (1639–1748)| last=Wheeler| first=James Talboys| year=1996| publisher=Asian Educational Services|isbn=8120605535 |ref=Madras in the Olden Time}} ; മറ്റു പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ * {{cite book|title=The Aristocracy of South India|first=Vadivelu|last=A.|publisher=Vest & Co.|year=1903|ref=Aristocracy of South India}} * {{cite book|title=South India and her Muhammadan Invaders|url=https://archive.org/details/cu31924024066742|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|author-link=S. Krishnaswami Aiyangar|publisher=Oxford University|year=1921|ref=South India and her Muhammadan Invaders}} * {{cite book| title=How India Wrought for freedom| url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201490| last=Besant| first=Annie| author-link=Annie Besant| year=1915| publisher=Theosophical Publishing House| location=Adyar, Madras| ref=Annie_Besant}} * {{Cite EB1911|wstitle=Madras (presidency)|display=Madras|volume=17|pages=288–291}} * {{cite book | title=The Indian Empire Souvenir| url=https://archive.org/details/souvenirtheindia029434mbp| last=Christophers| first=S. R.| year=1927| publisher=Executive Committee of the Congress|ref=Indian Empire Souvenir}} * {{cite book| title=A Short history of Lanka| url=https://archive.org/details/dli.csl.7980| last=Codrington| first=Humphry William| year=1926| publisher=Macmillan & Co.| ref=Codrington}} * {{cite book|title=The history of the Indian revolt and of the expeditions to Persia, China, and Japan, 1856 – 7 – 8: With maps, plans, and wood engrav. [Umschlagt.:] Chambers"s history of the revolt in India|url=https://archive.org/details/historyofindianr00doddrich|last=Dodd|first=George|year=1859|publisher=W. U. R. Chambers|ref=Dodd}} * {{cite book|title=Southern India|url=https://archive.org/details/pts_southernindia_3720-1100|first=Penny|last=F. E.|author2=Lady Lawley|publisher=A. C. Black|year=1914|ref=Southern India}} * {{cite book|title=Peeps at many lands: Home Life in India|first=John|last=Finnemore|publisher=A. & C. Black, Ltd|place=London|year=1917|ref=Home Life in India}} * {{cite book|title=The Armies of India|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.282979|first=Major MacMunn|last=G. F.|author2=Major A. C. Lovett|publisher=Adam and Charles Black|year=1911|ref=Armies of India}} * {{cite book | title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day| last= Iyengar| first= P. T. Srinivasa | author-link= P. T. Srinivasa Iyengar| year=1929|ref=History of the Tamils}} * {{cite book| title=Indian National Evolution| url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201046| last=Mazumdar| first=Amvika Charan| year=1917| publisher=G. A. Natesan & Co.| location=Madras| ref=Mazumdar}} * {{cite book | title=Madras, the Birth Place of British India: An Illustrated Guide with Map| last=Newell| first=Herbert Andrews| year=1919| publisher=The Madras Times Printing and Publishing|ref=Newell}} * {{cite book|title=Indian Students Geography|url=https://archive.org/details/indianstudentsg00pirigoog|publisher=Methodist Episcopal Church Press|year=1883|first=A. H.|last=Pirie|ref=Pirie}} * {{cite book|title=Southern India: Its History, People, Commerce, and Industrial Resources|url=https://archive.org/details/southernindiaits00some|last=Playne|first=Somerset|author2=J. W. Bond|author3=Arnold Wright|year=1914|publisher=Asian Educational Services|isbn=9788120613447|ref=Somerset Playne}} * {{cite book|last=Price|first=Thomas|ref=Price|title=Slavery in America: With Notices of the Present State of Slavery and the Slave Trade Throughout the World|year=1837|publisher=Oxford University}} * {{cite book | title=The Statesman's Yearbook 1950| url=https://archive.org/details/statesmansyearbo030477mbp| first=Steinberg| last=S. H.| year=1950| publisher=Macmillan and Co| location=London|ref=Statesman}} * {{cite book|title=Some Madras Leaders|publisher=Babu Bhishambher Nath Bhargava|year=1922|ref=Some Madras Leaders}} * {{cite book | title=The Modern part of a universal history from the Earliest Account of Time, Vol XLIII| last=T.|first= Osborne|author2= C. Hitch|author3= A. Millar|author4= John Rivington|author5= S. Crowder|author6= B. Law & Co|author7= T. Longman|author8= C. Ware| year=1765| publisher= Oxford University| location=London|ref=universalhistory}} * {{cite book|title=A field of one's own: gender and land rights in South Asia|ref=Agarwal|first=Bina|last= Aggarwal|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0-521-42926-9}} * {{cite book|title=A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid-Eighteenth Century|first1=Farooqui Salma|last1=Ahmed|first2=Salma|last2=Ahmed Farooqui|publisher=Pearson Education India|url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC&q=ryotwari+system&pg=PA398|isbn=9788131732021|ref=Ahmed|year=2011}} * {{cite book | title=A. Madhaviah: A Biography and a Novel | last=Anantha Raman| first=Sita|author2=Vasantha Surya |author3=A. Mātavaiyā | year=2005| ref=Anantha| publisher=Oxford University Press| isbn=0-19-567021-3}} * {{cite book|title=Quality of Work Life in Commercial Banks|last=B.|first= Anitha|publisher=Discovery Publishing House|isbn=81-7141-431-1|year=1998}} * {{cite book|title=Culture, creation, and procreation: concepts of kinship in South Asian practice|url=https://archive.org/details/culturecreationp0000unse|ref=Böck|first1=Monika|last1= Böck|first2= Aparna|last2= Rao|publisher=Berghahn Books|year=2000|isbn=1-57181-911-8}} * {{cite book|title=Slavery & South Asian History|url=https://books.google.com/books?id=Nsh8NHDQHlcC&q=madras+presidency+%2B+slavery+law&pg=PA232|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34810-2|year=2006|first1=Indrani|last1=Chatterjee|first2=Richard Maxwell|last2=Eaton|ref=Chatterjee}} * {{cite book|title=The Trading World of Asia and the English East India Company: 1660–1760|last=Chaudhuri|first=K.N.|url=https://books.google.com/books?id=9xt7Fgzq9e8C&q=east+india+company+%2B+bantam&pg=PA209|year=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521031592|ref=Chaudhuri}} * {{cite book | title=Mr Hopkins' Men: Cambridge Reform and British Mathematics in the 19th Century| last=D. Craik| first=Alex| year=2007| publisher=Springer| id=SBN 1846287901|ref=Craik| isbn=978-1-84628-790-9}} * {{cite book|title=The Growth of public opinion in the Madras Presidency (1858–1909)|last=D.|first= Sadasivan|publisher=University of Madras|year=1974|ref=Sadasivan}} * {{cite book|title=Religion and nationalism in India: the case of the Punjab|first=Harnik|last= Deol|publisher=Routledge|year=2000|isbn=978-0-415-20108-7|ref=Deol}} * {{cite book|title=Social background of Indian nationalism|first=A. R. |last=Desai|publisher=Popular Prakashan|year=2005|isbn=81-7154-667-6|ref=Desai}} * {{cite book | first1= Romesh Chunder | last1= Dutt | author-link=Romesh Chunder Dutt | year=1999| title= Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India | publisher= Adamant Media Corporation | isbn= 1-4021-5115-2|ref=Romesh Chunder Dutt }} * {{cite book|title=Regional Surveys of the world: Far East and Australasia 2003|url=https://archive.org/details/fareastaustralas0000unse_y7m0|last=Eur|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=9781857431339|ref=Eur}} * {{cite book | title=Rural Society in Southeast India| last=Gough| first=Kathleen|author-link=Kathleen Gough |year=2008| publisher=Cambridge University| isbn=978-0-521-04019-8|ref=Gough}} * {{cite book|title=Queen Victoria: A Personal History|url=https://archive.org/details/queenvictoriaper0000hibb|first=Christopher|last= Hibbert|author-link=Christopher Hibbert|year=2000|publisher=Harper Collins|isbn=0-00-638843-4|ref=Hibbert}} * {{cite book|title=Mining the home movie: excavations in histories and memories|ref=Ishizuka|first1=Karen L. |last1=Ishizuka|first2= Patricia Rodden |last2=Zimmermann|publisher=California Press|year=2008|isbn=978-0-520-23087-3}} * {{cite book |last= Kamath|first= Suryanath U.|title =A concise history of Karnataka : from pre-historic times to the present|orig-date=1980|year= 2001|publisher= Jupiter books|location= Bangalore|oclc= 7796041|lccn=80905179|ref=Kamath}} * {{cite book|title=Pop culture India: media, arts, and lifestyle |url=https://archive.org/details/popcultureindiam0000kasb |ref=Kasbekar|first=Asha|last= Kasbekar|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-636-1|year=2006}} * {{cite book | title=Caste in Indian Politics| url=https://archive.org/details/casteinindianpol0000unse_m1a8| last=Kothari| first=Rajni|author-link=Rajni Kothari | year=2004| publisher=Orient Blackswan| isbn=81-250-0637-0|ref=Caste in Indian Politics}} * {{cite book | first= Hermann | last= Kulke|author2=Dietmar Rothermund | year=2004| title= A History of India | publisher= Routledge (UK) | isbn= 0-415-32919-1|ref=A History of India}} * {{cite book|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|last=Kumar|first=Dharma|publisher=CUP Archive|year=1965|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&q=madras+presidency+population|ref=Kumar}} * {{cite book|title=Motivation And Morale in Banking Administration: A Study Of Four Branches Of United Commercial Bank|chapter=Historical Background of Banking System|year=2003|first=Naresh|last= Kumar|publisher=Mittal Publications|isbn=81-7099-897-2|ref=Banking Administration}} * {{cite book | title=Tamil Nadu: An Unfinished Task| first=Thangaraj| last=M.| year=2003| publisher=SAGE| isbn=0-7619-9780-6|ref=Thangaraj}} * {{cite book | title=The Economics of Elementary Education in India: The Challenge of Public Finance, Private Provision, and Household Costs| last=Mehrotra| first=Santosh K.| year=2006| publisher=SAGE| isbn=0-7619-3419-7|ref=Mehrotra}} * {{cite book | title=Miscellaneous Writings| last=Mill| first=John Stuart |author2=John M. Robson |author3=Martin Moir |author4=Zawahir Moir | year=1996| publisher=Routledge| isbn=0-415-04878-8|ref=Mill}} * {{cite book|last=Mollin|first=Sandra|title=Euro-English: assessing variety status|year=2006|publisher=Gunter Narr Verlag|isbn=978-3-8233-6250-0|url=https://books.google.com/books?id=qPhULmMmqJMC&pg=PA17|access-date=17 November 2012|ref=Mollin}} * {{cite book | title=Encyclopaedia of Political Parties| first=Ralhan| last=O.P. | year=2002| publisher=Anmol Publications Private Limited| isbn=81-7488-865-9|ref=Ralhan}} * {{cite book|title=Matrilineal system in Malabar|last=P. V. |first=Balakrishnan|publisher=Satyavani Prakashan|year=1981|ref=P.V.}} * {{Cite book | first = Kandaswamy | last = P. | title = The political career of K Kamaraj | publisher = Concept Publishing Company | year = 2001 | place = New Delhi | isbn = 81-7022-801-8 | url = https://books.google.com/books?id=bOjT3qffnMkC }} * {{cite book | title=Mahāmanā Madan Mohan Malaviya: An Historical Biography | last=Paramanand| year=1985| publisher=Malaviya Adhyayan Sansthan, Banaras Hindu University|ref=Paramanand}} * {{cite book | title=Economic History of Orissa| last=Patnaik| first=Nihar Ranjan| year=1997| publisher=Indus Publishing| id=SBN 8173870756|ref=Patnaik| isbn=978-81-7387-075-0}} * {{cite book|title=History|first1=Raghunath|last1=Rai|publisher=FK Publications|isbn=9788187139690|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&q=ryotwari+system&pg=PA91|year=2011|ref=Rai}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book| title=Passions of the Tongue: Language Devotion in Tamil India, 1891–1970| url=http://www.escholarship.org/editions/view?docId=ft5199n9v7&chunk.id=s1.4.21&toc.depth=1&toc.id=ch4&brand=ucpress| last=Ramaswamy| first=Sumathi| year=1997| publisher=University of California| ref=Ramaswamy| isbn=9780520918795| archive-date=31 March 2024| access-date=18 October 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20240331065318/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft5199n9v7&chunk.id=s1.4.21&toc.depth=1&toc.id=ch4&brand=ucpress| url-status=live}} * {{cite book | first= Anthony | last= Read | year=1997 | title= The Proudest Day – India's Long Ride to Independence | publisher= Jonathan Cape | location= London | isbn=0-393-31898-2|ref=Read }} * {{cite book|title=Encyclopaedia of violence against women and dowry death in India|ref=Roy|first=Kalpana|last= Roy|publisher=Anmol Publications Private Limited|year=2002|isbn=81-261-0343-4}} * {{cite book|title=East India Company the Worlds Most Powerful Company|last=Roy|first=Tirthankar|url=https://books.google.com/books?id=yTnm_D8wsrwC&pg=P1|year=2012|publisher=Penguin Books India|isbn=9780670085071|ref=Roy}} * {{cite book | title=G. Subramania Iyer | first=Govindarajan| last=S. A.| year=1969| publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India| ref=S.A.}} * {{cite book | title=C. Rajagopalachari: Role in Freedom Movement| first=Bakshi| last=S. R. | year=1991| publisher=Anmol Publications PVT. LTD| isbn=81-7041-433-4|ref=Rajagopalachari}} * {{cite book | title=Madras Rediscovered| first=Muthiah| last=S.|author-link=S. Muthiah |year=2004| publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd| isbn=81-88661-24-4|ref=Muthiah}} * {{cite book | title=The Emergence of Indian Nationalism: Competition and Collaboration in the Later Nineteenth Century| last=Seal| first=Anil| year=1971| publisher=CUP Archive| isbn=0-521-09652-9|ref=Seal}} * {{cite book | title=The Regional Roots of Developmental Politics in India: A Divided Leviathan| url=https://archive.org/details/regionalrootsofd0000sinh| last=Sinha| first=Aseema| year=2005| publisher=Indiana University Press| isbn=0-253-21681-8|ref=Sinha}} * {{cite book|title=Religion and Social Conflict in South Asia|first=Bardwell L.|last=Smith|year=1976|publisher=Brill|isbn=9789004045101|ref=Smith|url-access=registration|url=https://archive.org/details/religionsocialco0000unse}} * {{cite book|title=India: social structure|first=Mysore Narasimhachar|last= Srinivas|publisher=Transaction Publishers|year=1982|isbn=9781412826198|ref=Srinivas}} * {{cite book|title=Cinemas of India|url=https://archive.org/details/cinemasofindia0000thor|first=Yves|last= Thoraval|publisher=Macmillan India|year=2000|isbn=0-333-93410-5|ref=Thoraval}} * {{cite book|title=The Pearson CSAT Manual 2011|last=Thorpe|first=Edgar|author2=Showick Thorpe|author3=Thorpe Edgar|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&q=fort+st+george+headquarters&pg=RA1-PA94|publisher=Dorling Kindersly (India) Pvt. Ltd.|year=2011|isbn=978-81-317-5830-4|ref=Thorpe}} * {{cite book | title=Tribes of India – The Struggle for Survival| url=https://archive.org/details/tribesofindiastr0000fure| last=von Fürer-Haimendorf| first=Christoph| year=1982| publisher=University of California|ref=Tribes of India}} * {{cite book|title=The Nattukottai Chettiar Merchant Bankers in Ceylon|publisher= Tisara Prakasakayo|last=W. S. |first=Weerasooriya|year=1973|ref=W.S.}} * {{cite book | title=Faction and front: Party systems in South India| first=James|last= Walch| year=1976| publisher= Young Asia Publications|ref=Walch}} * {{cite book |last1=David |first1=Omissi |title=The Sepoy and the Raj: The Indian Army, 1860-1940 Studies in Military and Strategic History |date=1998 |publisher=Palgrave Macmillan UK, 1998 |isbn=0333729765 |page=16}} * {{cite book | title=Twentieth Century Impressions of Ceylon: Its History, People, Commerce, Industries, and Resources| url=https://archive.org/details/twentiethcentury00arno| last=Wright| first=Arnold| year=1999| publisher=Asian Educational Services| isbn=9788120613355|ref=Impressions of Ceylon}} {{refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category}} * [http://coinindia.com/galleries-madraspresidency.html Coins of the Madras Presidency] {{Presidencies and provinces of British India}} {{Andhra Pradesh}} {{Kerala}} {{Odisha}} {{Chennai Topics|left}} {{Authority control}} {{coord|13.08|N|80.27|E|region:IN_type:landmark_source:kolossus-svwiki|display=title}} [[Category:Madras Presidency| ]] [[Category:Presidencies of British India]] [[Category:History of Chennai]] [[Category:History of Andhra Pradesh]] [[Category:History of Lakshadweep]] [[Category:History of Karnataka]] [[Category:Malabar District]] [[Category:History of Odisha]] [[Category:1652 establishments in India]] [[Category:1652 establishments in the British Empire]] [[Category:17th-century establishments in British India]] [[Category:1950 disestablishments in India]] [[Category:States and territories disestablished in 1950]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ പ്രസിഡൻസികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി| ]] dxg41757pxetjwocye6c5mizxqhi7wm മൈസൂർ ദൊരെസ്വാമി മധുസുദൻ 0 311787 4682675 3641992 2026-11-04T02:47:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682675 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = M D Madhusudan<br/>മൈസൂർ ദൊരെസ്വാമി മധുസുദൻ |image = Mysore Doreswamy Madhusudan.jpg |image_size = |caption = M D Madhusudan |birth_date = |birth_place = [[Mysore]] |death_date = |death_place = |residence = [[Mysore]] |citizenship = |nationality = [[India]]n |ethnicity = |field = [[Wildlife Conservation]], [[Conservation Biology]], [[Ecology]] |work_institutions = [[Nature Conservation Foundation]] |alma_mater = Yuvaraja College, Mysore |doctoral_advisor = [[Anindya Sinha]] |doctoral_students = |known_for = [[Human-wildlife conflict]], Discovery of [[Arunachal Macaque]]<ref name=macaque /> |influences = |influenced = |prizes = [[Whitley Awards (UK)|Whitley Award]] |religion = |footnotes = |signature = }} '''മൈസൂർ ദൊരെസ്വാമി മധുസുദൻ''' ಮೈಸೂರು ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಮಧುಸೂದನ Ph. D ഇന്ത്യയിലെ വന്യജീവി ജീവശാസ്ത്രജ്ഞനും, <ref name=whitley>Whitley Award for Mysore-based wildlife biologist. The Hindu. May 14, 2009. [http://www.hindu.com/2009/05/14/stories/2009051454061100.htm LINK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517024413/http://www.hindu.com/2009/05/14/stories/2009051454061100.htm |date=2009-05-17 }}</ref>പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രജ്ഞനുമാണ്. <ref name=dte>Why Bandipur's farmers switched to selling dung. Article by Nitin Sethi on ''Down To Earth'' [http://www.downtoearth.org.in/html/bandipur/bandipur.htm LINK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041226203015/http://www.downtoearth.org.in/html/bandipur/bandipur.htm |date=2004-12-26 }}</ref>അദ്ദേഹം, മൈസൂർ നേച്ചർ കൺസർവേഷ്ൻ ഫൗണ്ടേഷന്റെ സഹസ്ഥാപകനും, <ref name="ted">{{cite web|title=Meet the TEDIndia Fellows|url=http://www.ted.com/pages/view/id/396|work=TED Fellows|accessdate=11 June 2010}}</ref>ലീഡ്സ് സർവകലാശാലയിലെ വിസിറ്റിംഗ് റിസേർച്ച് ഫെലോയുമാണ്.<ref>Profile on UoL Website [http://www.fbs.leeds.ac.uk/staff/profile.php?tag=MysoreDoreswamy_M LINK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170504/http://www.fbs.leeds.ac.uk/staff/profile.php?tag=MysoreDoreswamy_M |date=2016-03-03 }}</ref> തെക്കേയിന്ത്യയിലെ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിലെ മനുഷ്യനും വന്യജീവികളുമായുള്ള സംഘർഷത്തെപ്പറ്റി പഠിച്ചു. [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയത്തിലേയും]] ഇന്ത്യയുടെ വടക്കു-കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലേയും വനങ്ങളിൽ പഠനം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2004ൽ അരുണാചൽ മകാകിനെപ്പറ്റി പഠിച്ച ജീവശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ സംഘത്തിലുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം അരുണാചൽ മകാകിനെ ഒരു പുതിയ സ്പീഷീസായി സ്ഥിരീകരിച്ചു.<ref name=macaque>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4101001.stm "Scientists find new Indian monkey" from BBC online]</ref> ==മുൻകാല ജീവിതവും പ്രവർത്തനങ്ങളും== ==പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ== ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== * Madhusudan, M. D. & Mishra, C. (2003) Why big, fierce animals are threatened: conserving large mammals in densely populated landscapes. Battles over nature: science and the politics of conservation (eds V. Saberwal & M. Rangarajan), pp.&nbsp;31–55.Permanent Black, New Delhi. * Madhusudan, M. D. & [[Ullas Karanth|Karanth, K. U.]] (2000) Hunting for an answer: is local hunting compatible with large mammal conservation in India? Hunting for sustainability in tropical forests (eds J. G. Robinson & E. L. Bennett), pp.&nbsp;339–355.Columbia University Press, New York. * [[Ullas Karanth|Karanth, K. U.]] & Madhusudan, M. D. (2002) Mitigating human-wildlife conflicts in southern Asia. Making parks work (eds J. Terborgh, C. V. Schaik, L. Davenport & M. Rao), pp.&nbsp;250–264. Island Press, Washington D.C. * Madhusudan, M. D. & [[Ullas Karanth|Karanth, K. U.]] (2005) Local hunting and large mammal conservation. Wildlife conservation, research and management (eds Y. V. Jhala, R. Chellam & Q. Qureshi), pp.&nbsp;60–67.Wildlife Institute of India, Dehradun. * Johnsingh, A. J. T. & Madhusudan, M. D. (2009) Tiger reintroduction in India: conservation tool or costly dream? Reintroduction of top-order predators (eds M. W. Hayward & M. J. Somers), pp.&nbsp;146–163. Wiley-Blackwell, Chichester, UK. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://www.ncf-india.org/people.php?name=M.+D.+Madhusudan Profile on the website of NCF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023084113/http://ncf-india.org/people.php?name=M.+D.+Madhusudan |date=2014-10-23 }} * [http://en.scientificcommons.org/m_d_madhusudan Publications of M D Madhusudan on scientific commons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227122703/http://en.scientificcommons.org/m_d_madhusudan |date=2012-02-27 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=eH2403ph3rc Whitley Awards 2009 video of Madhusudan] [[വർഗ്ഗം:പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] 0wojfofz2xaoca1gy4sbysr9nww8a4j പാൽവങ്കർ ബാലു 0 314876 4682637 3135649 2026-11-03T23:52:49Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682637 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Palwankar Baloo}} {{Infobox cricketer | name = Palwankar Baloo | image = Palwankar Baloo.jpg | country = India | fullname = Babaji Palwankar Baloo | nickname = | birth_date = {{Birth date|1876|3|19|df=y}} | birth_place = [[Dharwad]], India | death_date = {{Death date and age|1955|7|4|1876|3|19|df=y}} | death_place = Bombay, India | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = | bowling = [[Left-arm orthodox spin]] | role = bowler | family = <small>[[Palwankar Shivram|BP&nbsp;Shivram]]&nbsp;(brother), [[Palwankar Ganpat|P&nbsp;Ganpat]]&nbsp;(brother), [[Palwankar Vithal|P&nbsp;Vithal]]&nbsp;(brother), [[Yeshwant Palwankar|YB&nbsp;Palwankar]]&nbsp;(son)</small> | club1 = [[Hindus cricket team|Hindus]] | year1 = 1905–1921 | type1 = [[First-class cricket|First-class]] | onetype1 = | debutdate1 = 8 February | debutyear1 = 1906 | debutfor1 = Hindus | debutagainst1 = [[Europeans cricket team|Europeans]] | lastdate1 = 8 December | lastyear1 = 1920 | lastfor1 = Hindus | lastagainst1 = [[Parsees cricket team|Parsees]] | deliveries = balls | columns = 1 | column1 = [[First-class cricket|First-class]] | matches1 = 33 | runs1 = 753 | bat avg1 = 13.69 | 100s/50s1 = –/3 | top score1 = 75 | deliveries1 = 6431 | wickets1 = 179 | bowl avg1 = 15.21 | fivefor1 = 17 | tenfor1 = 4 | best bowling1 = 8/103 | catches/stumpings1 = 12/– | date = 27 January | year = 2009 | source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/34/34163/34163.html CricketArchive }} ഇന്ത്യൻ [[സ്പിൻ ബൗളിങ്ങ്|സ്പിൻ ബൗളിങ്ങിന്റെ]] പിതാവായി അറിയപ്പെടുന്ന വ്യക്തിയാണ്‌ ബാബാജി '''പാൽവങ്കർ ബാലു'''' (19 March 1876 – 4 July 1955)<ref>http://www.manoramaonline.com/news/sports/India-Struggle-for-good-spinner.html</ref>. [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം‌|ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റിൽ]] ഒരു മൽസരം പോലും ഇദ്ദേഹം കളിച്ചിട്ടില്ല. ഇടങ്കൈയൻ ബൗളറായ ഇദ്ദേഹത്തിനു മികച്ച കൃത്യതയും പന്ത് ഇരു വശത്തേക്കും തിരിക്കാനും നല്ല കഴിവുണ്ടായിരുന്നു. പിൻനിരയിൽ സമാന്യം നന്നായി ബാറ്റ് ചെയ്യാനും ഇദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. [[ദളിതർ|ദളിതന്മാരിൽ]] ഇന്ത്യൻ കായിക രംഗത്ത് ആദ്യകാലങ്ങളിൽ പ്രഭാവം ചെലുത്തിയ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ഇദ്ദേഹത്തിനു ദളിതനായിരുന്നതിനാൽ ക്രിക്കറ്റ് ക്യാപ്റ്റനാകാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. കുറച്ച് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരൻ പാൽവങ്കർ വിത്തൽ ഹിന്ദു ടീമിന്റെ ക്യാപ്ടനായത് ഇന്ത്യയിലെ സമൂഹത്തിലെ മാറ്റങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനം കൂടിയാണ്‌.<ref>{{cite book |title=India and the Contemporary World – I |url=https://archive.org/details/indiacontemporar0000ncer |publisher=[[NCERT]] |year=2006 |isbn=81-7450-536-9 |page=151}}</ref> ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ്]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 19-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1876-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 4-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രങ്ങൾ]] q3v2wtv6rnce3hb8r5hqqn8p12tjigs ഹെരാക്ലീറ്റസ് 0 318689 4682627 3999416 2026-11-03T23:42:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682627 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox philosopher |region = Western Philosophy |era = [[Ancient philosophy]] |image = Utrecht Moreelse Heraclite.JPG |caption = ''Heraclitus'' by [[Johannes Moreelse]]. The image depicts him as "the weeping philosopher" wringing his hands over the world, |name = Heraclitus |birth_date = c. 535 BCE |birth_place = [[Ephesus]] |death_date = c. 475 BCE (aged around 60) |death_place = |main_interests = [[Metaphysics]], [[Epistemology]], [[Ethics]], [[Politics]], [[Cosmology]] |influences = [[Anaximander]], [[Pythagoras]], [[Bias of Priene]] |influenced = [[Parmenides]], [[Plato]], [[Aristotle]], [[Stoicism]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], [[Friedrich Engels|Engels]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[Martin Heidegger|Heidegger]], [[Alfred North Whitehead|Whitehead]], [[Oswald Spengler|Spengler]], [[Karl Popper|Popper]], [[Terence McKenna|McKenna]], [[Walter Pater|Pater]] |notable_ideas = [[Logos]], "everything flows", fire is the [[arche]] |school_tradition = [[Ionian School (philosophy)|Ionian]] }} ഈഫിസിസിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന, സോക്രട്ടീസിനു മുൻപുള്ള ഗ്രീക്ക് ചിന്തകനും ഏഷ്യാമൈനർ തീരത്തിനടുത്ത് അയോണിയയിലെ ഗ്രീക്ക് നഗരമായ ഈഫിസിസിൽ ജനിച്ച വ്യക്തിയാണ് '''ഹെരാക്ലീറ്റസ്'''({{IPAc-en|ˌ|h|ɛr|ə|ˈ|k|l|aɪ|t|ə|s|}};<ref>{{cite book |title=Collins English Dictionary |editor-first=Patrick |editor-last=Hanks |editor-link=Patrick Hanks |editor2-first=Laurence |editor2-last=Urdang |editor2-link=Laurence Urdang |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/heraclitus |publisher=Collins |location=London, Glasgow |year=1979 |isbn=0-00-433078-1}}</ref> {{lang-el|Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος}}, {{lang|el-Latn|Hērákleitos ho Ephésios}}; c. 535&nbsp;– c. 475 BCE) ‌.പ്രശസ്തമായ കുലത്തിലാണ്‌ ഇദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.വളരെ കുറച്ച് മാത്രമാണ്‌ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തിനേയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനേ പറ്റിയും അറിവുള്ളു.എന്നാൽ ഇദ്ദേഹം തന്റെ വഴികാട്ടിയായും സ്വയപ്രഭാഷണത്തിലൂടെ തന്റെ പ്രശസ്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതം ഒറ്റക്കാണ്‌ കടങ്കഥ പോലെയാണ്‌ ജീവിച്ചിരുന്നത്<ref>"ix6"/> and allegedly paradoxical</ref><ref>[http://community.middlebury.edu/~harris/Philosophy/Heraclitus.html William Harris — Heraclitus: The Complete Philosophical Fragments]</ref> .പറയുന്നത് വിരോധാഭാസമായ രീതിയിലാണ്‌ അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത്.മനുഷ്യത്വത്തിനേ പറ്റി അദ്ദേഹം ദു:ഖിച്ചിരുന്നു<ref>"The waking have one common world, but the sleeping turn aside each into a world of his own" ([[Diels–Kranz numbering system|DK]] B89).</ref> .“സങ്കീർണ്ണൻThe Obscure”എന്നും “വിതുമ്പുന്ന തത്ത്വചിന്തകൻ” എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} ==അധിക വായനയ്ക്ക്== {{translation}} * Botten, Mick. (2012). ''Herakleitos – Logos Made Manifest'', Upfront Publishing. ISBN 978-1-78035-064-6 All fragments, in Greek and English, with commentary and appendices. * {{cite book | last=Davenport | first=Guy (translator) | authorlink=Guy Davenport | title=Herakleitos and Diogenes | url=https://archive.org/details/herakleitosdioge00hera | location=Bolinas | publisher=Grey Fox Press | year=1979 |isbn=0-912516-36-4}} Complete fragments of Heraclitus in English. * {{Cite journal | last=Heraclitus | last2=Haxton (translator) | first2=Brooks | last3=Hillman (Forward) | first3=James | author3-link=James Hillman | year=2001 | title=Fragments: The Collected Wisdom of Heraclitus | url=https://archive.org/details/fragmentscollect00hera | place=New York | publisher=Viking (The Penguin Group, Penguin Putnam, Inc.) | isbn=0-670-89195-9}}. Parallel Greek & English. *{{cite book|last=Kahn|first=Charles H.|title=The Art and Thought of Heraclitus. An Edition of the Fragments with Translation and Commentary|url=https://archive.org/details/artthoughtofhera0000kahn|year=1979|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-21883-7}} *{{cite book|last=Kirk|first=G.S.|title=Heraclitus, the Cosmic Fragments|url=https://archive.org/details/heraclituscosmic0000unse|year=1954|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}} * {{cite book | last=Marcovich | first=Miroslav | title=Heraclitus. Greek Text with a Short Commentary | publisher=Academia Verlag | place=Sankt Augustin | year=2001 |isbn=3-89665-171-4}} First edition: ''Heraclitus'', editio maior. Mérida, Venezuela, 1967. * {{cite book | last=Patrick | first=G.T.W. | title=Heraclitus of Ephesus: The Fragments | url=https://archive.org/details/fragmentsofworko00hera | year=1889}} * {{cite book | last=Robinson | first=T.M. | year=1987 | title=Heraclitus: Fragments: A Text and Translation with a Commentary | publisher=University of Toronto Press |location=Toronto | isbn=0-8020-6913-4}} *{{cite book|editor1-last=Sallis|editor1-first=John|editor2-last=Maly|editor2-first=Kenneth|title=Heraclitean fragments|url=https://archive.org/details/heracliteanfragm0000unse|year=1980|publisher=University of Alabama Press|location=University|isbn=0-8173-0027-9}} * {{cite book | last=Wright | first=M.R. | year=1985 | title=The Presocratics: The main Fragments in Greek with Introduction, Commentary and Appendix Containing Text and Translation of Aristotle on the Presocratics | publisher=Bristol Classical Press | location=Bristol | isbn=0-86292-079-5}} ==തെരഞ്ഞെടുത്ത ജീവചരിത്രങ്ങൾ== * {{cite book | last=Bakalis | first=Nikolaos | year=2005 | title=Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics: Analysis and Fragments | publisher=Trafford Publishing | isbn=1-4120-4843-5 | pages=26–45 under Heraclitus}} * {{cite book | last=Barnes | first=Jonathan | authorlink=Jonathan Barnes | year = 1982 | title=The Presocratic Philosophers [Revised Edition] | publisher=Routledge Taylor & Francis Group | location=London & New York | isbn=0-415-05079-0}} * {{cite book | last=Burnet | first=John | authorlink=John Burnet (classicist) | year=2003 | title=Early Greek Philosophy | url=http://books.google.com/books?id=LQYrAAAAMAAJ&dq=Early+Greek+philosophy | publisher=Kessinger Publishing | isbn=0-7661-2826-1}} First published in 1892, this book has had dozens of editions and has been used as a textbook for decades. The first edition is downloadable from Google Books. *{{cite book|last=Dilcher|first=Roman|title=Studies in Heraclitus|year=1995|publisher=Olms|location=Hildesheim|isbn=3-487-09986-1}} *{{cite book|last=Fairbanks|first=Arthur|title=The First Philosophers of Greece|url=http://www.archive.org/details/firstphilosopher00fairiala|year=1898|publisher=Scribner|location=New York}} *{{cite book|last=Graham|first=D. W|editor1-last= Caston|editor1-first=V.|editor2-last=Graham|editor2-first=D. W |title=Presocratic Philosophy: Essays in Honour of Alexander Mourelatos|publisher=Ashgate|location=Aldershot|isbn=0-7546-0502-7|chapter=Heraclitus and Parmenides|pages=27–44}} * {{cite book|last=Graham|first=D. W.|editor1-first=P.|editor1-last=Curd|editor2-last=Graham|editor2-first=D. W.|title=The Oxford Handbook of Presocratic Philosophy|year=2008|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-514687-5|pages=169–188|chapter=Heraclitus: Flux, Order, and Knowledge}} *{{cite book|last=Guthrie|first=W.K.C.|title=A History of Greek Philosophy: The Earlier Presocratics and the Pythagoreans|volume=1|year=1962|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}} * {{Cite journal | last=Heidegger | first=Martin | author-link=Martin Heidegger | last2=Fink | first2=Eugen | author2-link=Eugen Fink | last3=Seibert (translator) | first3=Charles H. | title=Heraclitus Seminar | url=https://archive.org/details/heraclitussemina0000heid_u5w0 | publisher=Northwestern University Press | year=1993 | location=Evanston | isbn=0-8101-1067-9}}. Transcript of seminar in which two German philosophers analyze and discuss Heraclitus' texts. *{{cite book|last=Kirk|first=G.S.|title=The Pre-Socratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts|url=https://archive.org/details/presocraticphilo033229mbp|year=1957|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|edition=2nd|author2=J.E. Raven}} * {{cite book | last=Lavine | first=T.Z. | year=1984 | title=From Socrates to Sartre: The Philosophic Quest | url=https://archive.org/details/fromsocratestosa0000lavi | location=New York, New York | publisher=Bantam Doubleday Dell Publishing Group, Inc. (Bantam Books) | isbn=0-553-25161-9 | pages=Chapter 2: Shadow and Substance; Section: Plato's Sources: The Pre-SocraticPhilosophers: Heraclitus and Parmenides | nopp=true}} *{{cite book|last=Luchte|first=James|title=Early Greek Thought: Before the Dawn|year=2011|publisher=Bloomsbury Publishing|location=London|ISBN=978-0567353313}} * {{cite book | last=Magnus | first=Magus | author-link=Magus Magnus | title=Heraclitean Pride | url=https://archive.org/details/heracliteanpride0000magn | publisher=Furniture Press Books | last2=Fuchs | first2=Wolfgang (introduction)| place=Towson | year=2010 | isbn=978-0-9826299-2-5}} Creative re-creation of Heraclitus' lost book, from the fragments. * {{cite book | last=McKirahan | first=R. D. | title=Philosophy before Socrates, An Introduction With Text and Commentary | publisher=Hackett | place=Indianapolis | year=2011 | isbn=978-1-60384-183-2}} *{{cite book|editor-last=Mourelatos|editor-first=Alexander|title=The Pre-Socratics : a collection of critical essays|year=1993|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=0-691-02088-4|edition=Rev.}} * Pyle, C. M. (1997). '[[Democritus]] and [[Heracleitus]]: An Excursus on the Cover of this Book,' ''[[Milan]] and [[Lombardy]] in the [[Renaissance]]. Essays in Cultural History.'' Rome, La Fenice. (Istituto di Filologia Moderna, Università di Parma: Testi e Studi, Nuova Serie: Studi 1.) ([[Fortuna]] of the Laughing and Weeping Philosophers [[topos]]) *{{cite journal|last=Rodziewicz|first=A.|title=Heraclitus historicus politicus|journal=Studia Antyczne i Mediewistyczne|year=2011|volume=44|pages=5–35|issn=0039-3231}} *{{cite book|editor1-last=Schofield|editor1-first=Malcolm|editor2-last=Nussbaum|editor2-first=Martha Craven|title=Language and logos : studies in ancient Greek philosophy presented to G.E.L. Owen|url=https://archive.org/details/isbn_0521236401|year=1982|publisher=Cambridge U.P.|location=Cambridge|isbn=0-521-23640-1}} * Taylor, C. C. W (ed.), ''Routledge History of Philosophy: From the Beginning to Plato'', Vol. I, pp.&nbsp;80–117. ISBN 0-203-02721-3 Master e-book ISBN, ISBN 0-203-05752-X (Adobe eReader Format) and ISBN 0-415-06272-1 (Print Edition). *{{cite journal|last=Tarán|first=L.|title=337–378|journal=Elenchos|year=1999|volume=20|pages=9–52}} *{{cite journal|last=Vlastos|first=G.|title=On Heraclitus|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_1955-10_76_4/page/337|journal=American Journal of Philology|year=1955|volume=76|pages=337–378|doi=10.2307/292270|issue=4}} *{{cite book|last=Wheelwright|first=Philip|title=Heraclitus|url=https://archive.org/details/heraclitus00whee|year=1959|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ}} ==പുറത്തേക്കുള്ള വഴികൾ== * {{cite book | last=Laertius | first=Diogenes | authorlink=Diogenes Laërtius | title=Lives of the Eminent Philosophers| year=1925 | url=https://archive.org/details/livesofeminentph01diog }} {{ws|[[s:Lives of the Eminent Philosophers/Book IX#Heraclitus|''Life of Heraclitus'']], translated by [[Robert Drew Hicks]] (1925)}} * {{cite web | author=Elpenor |title=Heraclitus: The Word is Common | work=The Greek Word: Three Millennia of Greek Literature | publisher=Elpenor | url=http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/ancient-greece/herakleitus-word.asp | accessdate=2007-10-10}} Heraclitus bilingual anthology from DK in Greek and English, side by side, the translations being provided by the organization, Elpenor. * {{cite web | last=Graham | first=Daniel W.| title=Heraclitus | work=The Internet Encyclopedia of Philosophy | publisher=The editors | year=2006 | url=http://www.iep.utm.edu/heraclit/ | accessdate=2007-10-09}} * {{cite web | last=Graham | first=Daniel W.| title=Heraclitus | work=Stanford Encyclopedia of Philosophy | publisher=The editors | year=2011 |url=http://plato.stanford.edu/entries/heraclitus/ | accessdate=2013-08-25}} * {{cite web | last=Harris | first=William, translator | title=Heraclitus: The Complete Fragments: Translation and Commentary and The Greek Text | work=Humanities and the Liberal Arts: Greek Language and Literature: Text and Commentary | publisher=Middlebury College | year=1994 | format=PDF | url=http://community.middlebury.edu/~harris/Philosophy/heraclitus.pdf | accessdate=2007-10-09}} Greek and English with DK numbers and commentary. * {{cite web | title=Heraclitus the Obscure: The Father of the Doctrine of Flux and the Unity of Opposites | publisher=Archimedes' Laboratory | url=http://www.archimedes-lab.org/heraclitus_aphorism.html | accessdate=2007-11-09}} Text and selected aphorisms in Greek, English, Italian and French. * {{cite web | last=Hooker | first=Richard | title=Heraclitus | work=World Civilizations: An Internet Classroom and Anthology: Greek Philosophy | year=1996 | url=http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/HERAC.HTM | publisher=Washington State University | accessdate=2007-10-11 | archive-date=2007-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071011123348/http://wsu.edu/~dee/GREECE/HERAC.HTM | url-status=dead }} Selected fragments translated by Hooker. * {{cite web | last=Hoyt | first=Randy | title=The Fragments of Heraclitus | year=2002 | url=http://www.heraclitusfragments.com/ | accessdate=2007-10-09}} The fragments also cited in DK in Greek (Unicode) with the English translations of John Burnet (see Bibliography). * {{cite web | last=June| first=Daniel| title=The Logos: a Modern Adapted Translation of the Complete Fragments of Heraclitus | year=2012 | url=http://www.perfectidius.com/The_Logos.pdf | accessdate=2015-04-21|archiveurl = https://web.archive.org/web/20131202235656/http://www.perfectidius.com/The_Logos.pdf |archivedate = 2013-12-02}} * {{cite web | last=Knierim | first=Thomas | title=Heraclitus: (Ephesus, around 500 BC) | year=2007 | publisher=thebigview.com | url=http://www.thebigview.com/greeks/heraclitus.html}} Essay on the flux and fire philosophy of Heraclitus. * {{cite web | first=M. Daniel | last=Lancereau |author2=M. Samuel Béreau | title=Heraclitus | work=Philoctetes: ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ | year=2007 | url=http://philoctetes.free.fr/heraclitus.htm | accessdate=2007-10-10}} Site with links to pdf's containing the fragments of DK in Greek (Unicode) with the English translations of John Burnet (see Bibliography) and translations into [[French language|French]], either in parallel columns or interlinear, with links on the lexical items to [http://www.perseus.tufts.edu/ Perseus] dictionaries. Includes also Heraclitus article from [[Encyclopædia Britannica Eleventh Edition]]. * {{cite web | last=Magnus | first=Magus | author-link=Magus Magnus | title=The Turning | url=http://furniturepressbooks.com/books/magnuspride/ | access-date=2015-09-07 | archive-date=2014-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140502002134/http://furniturepressbooks.com/books/magnuspride/ | url-status=dead }} * {{cite web | last=Mailman | first=Joshua | title=An Imagined Drama of Competitive Opposition in Carter's Scrivo in Vento (with Notes on Narrative, Symmetry, Quantitative Flux, and Heraclitus) | work=Music Analysis, v.28, 2-3 | publisher=Wiley | year=2009 | url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-2249.2011.00295.x/abstract }} * {{cite web | last=Stamatellos | first=Giannis | title=Heraclitus of Ephesus: Life and Work | url=http://www.philosophy.gr/presocratics/heraclitus.htm | accessdate=2007-10-12}} * {{cite web | last=Trix | title=Heraclitus' Epistemological Views | work=sym•pos•i•a: σuμποσια: the online philosophy journal | url=http://journal.ilovephilosophy.com/Article/Heraclitus--Epistemological-Views/29 | accessdate=2007-10-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929094137/http://journal.ilovephilosophy.com/Article/Heraclitus--Epistemological-Views/29 | archivedate=2007-09-29 | url-status=dead }} * {{cite web | last=Osho | title=Osho discourse on Heraclitus,The Hidden Harmony | url=http://www.oshoworld.com/e-books/search.asp?pdf_id=053_The_Hidden_Harmony.pdf&download=Yes | access-date=2015-09-07 | archive-date=2016-03-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160314040149/http://oshoworld.com/e-books/search.asp?download=yes&pdf_id=053_the_hidden_harmony.pdf | url-status=dead }} * {{cite web | title= Heraclitus Series |url= http://canopycanopycanopy.com/4/heraclitus_series}} Heraclitus' fragments rendered into the language of deductive logic on [[Triple Canopy (online magazine)]]. {{Presocratics}} {{Greek schools of philosophy}} {{Ancient Greece topics}} {{philosophy of religion}} [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് തത്ത്വചിന്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് ജനിച്ചവർ]] ddjp94toxxdvtd9ujv8qowghmnlkf74 പെർസ്യൂസ് 0 318699 4682651 4647626 2026-11-04T00:21:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682651 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox deity | type = Greek | name = Perseus | image = Firenze.Loggia.Perseus02.JPG | image_size = | alt = | caption = | god_of = | abode = [[Argos]] | symbol = Medusa's head | consort = [[Andromeda (mythology)|Andromeda]] | parents = [[Zeus]] and [[Danaë]] | siblings = [[Ares]], [[Athena]], [[Apollo]], [[Artemis]], [[Aphrodite]], [[Dionysus]], [[Hebe (mythology)|Hebe]], [[Hermes]], [[Heracles]], [[Helen of Troy]], [[Hephaestus]], [[Minos]], The [[Muse]]s, The [[Graces]] | children = [[Perses (son of Andromeda and Perseus)|Perses]], [[Heleus]], [[Alcaeus (mythology)|Alcaeus]], [[Sthenelus]], [[Electryon]], [[Mestor]], [[Cynurus]], [[Gorgophone]], [[Autochthe]] | Roman_equivalent = }} {{Greek myth}} [[ഗ്രീക്ക് പുരാണം|ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിൽ]] മൈസെനേ(mycenae)യുടെ സ്ഥാപകനും ഡനാസിലെ പെർസൈഡ് രാജവംശത്തിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ ആദ്യ നായകനുമാണ്‌ '''പെർസ്യൂസ്'''({{IPAc-en|ˈ|p|ɜr|s|i|ə|s|,_|-|s|j|uː|s}}; {{lang-grc-gre|Περσεύς}}).ധാരാളം ഭീകരരെ തോല്പ്പിച്ചു.ഗോർഗോൺ,[[മെഡൂസ|മെഡ്യൂസ]] എന്നിവരെ കൊന്ന് ആൻഡ്രോമീഡയെ കടൽ ഭീകരനായ സെറ്റുസിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു<ref>{{cite book|last=Trzaskoma|first=Stephen|author2=et al|title=Anthology of classical myth: primary sources in translation|url=https://archive.org/details/anthologyofclass0000unse|publisher=Hackett|location=Indianopolis, IN|year=2004|isbn=978-0-87220-721-9}}</ref> .സിയൂസ് ദേവന്റേയും ഡാനേയുടെയും പുത്രനായാണ്‌ പെർസ്യുസ് ജനിച്ചത്.[[ഹെരാക്ലീസ്|ഹെരാക്ലീസിന്റെ]] മുത്തച്ചനാണ്‌ ഇദ്ദേഹം<ref>{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=%CE%A0%CE%B5%CF%81%CF%83%CE%B5%CF%8D%CF%82&la=greek|title=Greek Word Study Tool|work=tufts.edu}}</ref> . ==പുരാണകഥ == ===ജനനം=== അർഗോസിലെ രാജാവ് അക്രിസിയസിന്റെ ഏകമകളായിരുന്നു ഡാനെ. മകനില്ലാത്ത ദുഃഖം രാജാവിനെ അലട്ടി. ഡെൽഫിയിൽ ചെന്ന് ദേവവചനം തേടി. മകൻ ഉണ്ടാകില്ലെന്നും, മകൾക്കുണ്ടാകുന്ന പുത്രൻ രാജാവിനെ വധിക്കുമെന്നും അശരീരിയുണ്ടായി. മകളെ കൊല്ലാൻ മനസ്സു വരാതെ രാജാവ് അവളെ ഒറ്റമുറി തുറുങ്കിൽ അടച്ചിട്ടു. തുറുങ്കിന് മേൽക്കൂരയിൽ മാത്രം ഒരു കൊച്ചു കിളിവാതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നു പോകുന്നത് ഡാനെ കിളിവാതിലികൂടെ നോക്കിക്കണ്ടു. ഒരു നാൾ [[സ്യൂസ് ]], സ്വർണമഴയായി തുറുങ്കിൽ പെയ്തിറങ്ങി. ഡാനെ ഗർഭവതിയുമായി, അവൾ പ്രസവിച്ചു. സ്യൂസ് ആണ് കുഞ്ഞിന്റെ അച്ഛനെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ദൈവകോപം ഭയന്ന് അക്രിസിയ്സ് മകളേയും പേരക്കുഞ്ഞിനേയും കൊന്നില്ല. പക്ഷെ രക്ഷപ്പെടാൻ പഴുതില്ലാത്തവിധം അവരിരവരേയും ഒരു പേടകത്തിൽ അടച്ച് കടലിൽത്തള്ളി.{{sfn|Hamilton|p=142-143}} ഡിക്റ്റൈസ് എന്ന മുക്കുവന് പേടകം ലഭിച്ചു. കുഞ്ഞുങ്ങളില്ലാതിരുന്ന ഡിക്റ്റൈസ് ദമ്പതികൾ ഡാനേയേയും മകൻ പെർസ്യൂസിനേയും സ്നേഹപൂർവം സ്വന്തം കുടിലിൽ പാർപ്പിച്ചു. പെർസ്യൂസ് മുക്കുവനായി. സ്ഥലത്തെ രാജാവ് പോളിഡെക്റ്റസിന്റെ പ്രണയോക്തികളെ ഡാനെ തിരസ്കരിച്ചു. പെർസ്യൂസിനെ അമ്മയിൽ നിന്നകറ്റിയാൽ അവൾ വഴിപെടുമെന്ന് കണക്കു കൂട്ടിയ പോളിഡെക്റ്റസ് പെർസ്യൂസിനെ ചതിപ്രയോഗത്തിലൂടെ കൊല്ലാൻ പരിപാടിയിട്ടു. അതി ഭീകരയായ രാക്ഷസജന്തു [[മെഡൂസ |മെഡ്യൂസയുടെ]] തലവെട്ടിക്കൊണ്ടു വരാൻ പെർസ്യൂസിനു ആദേശം നല്കി. സർപ്പകേശിനിയായിരുന്ന മെസ്യൂസയെ കൊല്ലുക എളുപ്പപണിയായിരുന്നില്ല, കാരണം അവളെ നോക്കുന്നവരെല്ലാം ക്ഷണമാത്രയിൽ കരിങ്കല്ലായിത്തീരുമായിരുന്നു.{{sfn|Hamilton|p=143}},{{sfn|Gregory|p=108}} ===മെഡ്യൂസ=== ദേവന്മാർ പെർസ്യൂസിന്റെ രക്ഷക്കെത്തി. [[അഥീന |അഥീനാ]] തന്റെ കവചം പെർസ്യൂസിനു നല്കി. മെഡ്യൂസയെ നേരിട്ടു നോക്കാതെ വെട്ടിത്തിളങ്ങുന്ന കവചം കൈയിലൂയർത്തിപ്പിടിച്ച് അതിലെ പ്രതിഫലനത്തിലേക്കു നോക്കി മെഡ്യൂസയെ കൊല്ലാൻ അഥീന ഉപദേശിച്ചു. മെഡ്യൂസയുടേയും അവളോളം ഭീകരരായിരുന്ന സഹോദരിമാരുടേയും വാസസ്ഥാനം അറിയാവുന്ന മൂന്നു വൃദ്ധകളെ കണ്ടെത്താൻ [[ഹെർമീസ് |ഹെർമിസ് ദേവൻ]] പെർസ്യൂസിനെ സഹായിച്ചു. മൂന്നു വൃദ്ധകൾക്കും കൂടി ഒരൊറ്റ നെറ്റിക്കണ്ണേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. അതവർ കൈമാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ പെർസ്യൂസ് അത് തട്ടിയെടുത്തു. മെഡ്യൂസയെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ നല്കിയാലേ നെറ്റിക്കണ്ണ് തിരിച്ചു നല്കൂ എന്ന് നിർബന്ധം പിടിച്ചു. അങ്ങനെ വിവരങ്ങൾ കൈക്കലാക്കി. വഴിക്കുവെച്ച് പെർസ്യൂസിന് മൂന്നു അപ്രതീക്ഷിത സമ്മാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു- ചിറകുള്ള പാദരക്ഷകൾ, മാന്ത്രികസഞ്ചി, ധരിക്കുന്നവനെ അദൃശ്യനാക്കാൻ കഴിവുള്ള മാന്ത്രികത്തൊപ്പി. മെഡ്യൂസയെത്തേടിച്ചെന്ന പെർസ്യൂസ് കണ്ടത് മൂന്നു ഭീകരികളും ഉറക്കത്തിലാണ്ടു കിടക്കുന്നതാണ്. മാന്ത്രികത്തൊപ്പിയും ചിറകുവെച്ച ചെരുപ്പുകളും ധരിച്ച്, അതിവേഗത്തിൽ താഴിന്നു പറന്ന് കവചത്തിലൂടെ മെഡ്യൂസയുടെ പ്രതിബിംബം നോക്കിക്കണ്ട് പെർസ്യൂസ് മെഡ്യൂസയുടെ തല വെട്ടിയെടുത്ത് മാന്ത്രിക സഞ്ചിയിലാക്കി. ദൗത്യം വിജയപൂർവം അവസാനിപ്പിച്ച് പെർസ്യൂസ് തിരിച്ചു പോക്കിനൊരുങ്ങി.{{sfn|Hamilton|p=144-146}}, ===ആൻഡ്രോമീഡ=== ആകാശമാർഗേണയുള്ള മടക്കയാത്ര എതിയോപ്പിയക്ക് മുകളിലൂടേയായിരുന്നു. അവിടെ അതിസുന്ദരിയായ ഒരു കന്യകയെ സർപകോപത്തിനുള്ള ബലിയായി പാറക്കെട്ടിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നത് പെർസ്യൂസ് കാണാനിടയായി. കണ്ടമാത്രയിൽ അവളോട് അനുരാഗം തോന്നിയ പെർസ്യൂസ് സർപ്പത്തെ വധിച്ച് [[ആൻഡ്രോമീഡ]] എന്ന ആ പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിച്ച് യാത്ര തുടർന്നു. {{sfn|Gregory|p=110}} നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ പെർസ്യൂസിന് അമ്മയേയും ഡിക്റ്റൈസിനേയും കണ്ടെത്താനായില്ല. പോളിഡെക്റ്റസിന്റെ പീഡനം മൂലം അവർ ഒളിവിൽ പാർക്കുകയായിരുന്നു. മെഡ്യൂസയുടെ ശിരസ്സുമായി പെർസ്യൂസ് രാജധാനിയിലെത്തി. ശിരസ്സ് പുറത്തെടുത്ത മാത്രയിൽ പോളിഡിക്റ്റസടക്കം രാജസഭയിലെ എല്ലാവരും ശിലാപ്രതിമകളായി. പിന്നീട് ഡിക്റ്റസിനേയും അമ്മയേയും തേടിപ്പിടിച്ച്, ഡിക്റ്റൈസിനെ രാജാവായി വാഴിച്ചു. ===അക്രിസിയസിന്റെ അപകടമരണം === മുത്തച്ഛനായ അക്രിസിയസ്സിനെ അനുനയിപ്പിക്കാൻ പെർസ്യൂസ് സ്വദേശമായ അർഗോസിലേക്കു ചെന്നു. പക്ഷെ അയാൾ എന്നോ നാടു വിട്ടിരുന്നു. എവിടെയാണെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ലായിരുന്നു. പിന്നീടെപ്പോഴോ ലാരിസയെന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിൽ നടക്കുന്ന കായികവിനോദമത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ പെർസ്യൂസ് ചെന്നു. ഡിസ്കസ് എറിയുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധനായിരുന്ന പെർസ്യൂസിന്റെ ഏറുകൊണ്ട് കാണികളിൽ ഒരാളുടെ ശിരസ്സ് അറ്റു വീണു. അത് അക്രിസിയസ് ആയിരുന്നുവെന്ന് കഥ. ==അവലംബം== {{reflist}} ==ഗ്രന്ഥസൂചി == #{{cite book|title=Mythology:Timeless tales of Gods & Heroes|url=https://archive.org/details/mythologytimeles0000hami_d9c8| author=Hamilton, Edith|publisher=The New American Library, N.Y.|year=1969|ref=Hamilton}} #{{cite book|title=Ovid's Metamorphoses|editor=Gregory, Horace|publisher=Signet Classics|year=2009|ISBN=9780451531452|ref=Gregory|}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.theoi.com/Heros/Perseus.html The Theoi Project, "PERSEUS" ] [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് പുരാണകഥാപാത്രങ്ങൾ]] 8bzatgo2sw28gkuhaynzxuvc7n3hwn2 യുഎഇയിലെ സർവകലാശാലകളും കോളേജുകളും 0 321292 4682679 4667685 2026-11-04T04:31:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682679 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിലെ കോളേജുകളുടെയും സർവകലാശാലകളുടെയും പട്ടിക താഴെ ചേർക്കുന്നു. ==അബൂദാബി എമിറേറ്റിൽ ഉൾപ്പെടുന്നവ== * [http://eic.ac.ae യൂറോപ്യൻ ഇൻറർനാഷണൽ കോളേജ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928003102/http://eic.ac.ae/ |date=2020-09-28 }} * [[അൽ ഐൻ യൂണവേഴ്സിറ്റി ഒഫ് സയൻസ് ആൻറ് ടെക്നോളജി]] * [[ഹയർ കോളേജ് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] * [[അബൂദാബി സർവകലാശാല]] * [[അൽഹസൻ സർവകലാശാല]] * [[എമിറേറ്റ് കോളേജ് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] * [[Khalifa University|Khalifa University - Abu Dhabi branch]] * [[Masdar Institute of Science and Technology]] * [[New York Institute of Technology]] * [[New York University Abu Dhabi]] * [http://www.uaeu.ac.ae/ United Arab Emirates University] *[https://web.archive.org/web/20210902054450/https://www.imt.ac.ae/programs/1-year-MBA/ Top MBA Colleges in Dubai] * [[Zayed University|Zayed University - Abu Dhabi branch]] * [[The Petroleum Institute - Abu Dhabi branch]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[INSEAD - Abu Dhabi]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Paris-Sorbonne University Abu Dhabi]] * [[Strathclyde Business School|University of Strathclyde Business School - Abu Dhabi Campus]] * [[Emirates College for Advanced Education]] * [http://www.syscomscollege.com/ Syscoms College, Abu Dhabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927211647/http://www.syscomscollege.com/ |date=2015-09-27 }} * [http://www.syscomscollege.com/cec_auh.html Syscoms Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906150224/http://www.syscomscollege.com/cec_auh.html |date=2015-09-06 }} * [[Palpa University]] ==അജ്മാനിൽ== * [[Ajman University of Science and Technology]] * [[City University College of Ajman]] * [[Gulf Medical University]] * [[International College of Law & Business Administration (ICLBAT), Ajman]]{{citation needed|date=April 2015}} * [http://www.ucmother.ac.ae/ University College for Mother and Family Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110000551/http://ucmother.ac.ae/ |date=2016-01-10 }} ==ദുബൈ എമിറേറ്റിൽ== ഏറ്റവും കൂടുതൽ കോളേജുകളും സർവകലാശാലകളും ഉള്ള എമിറേറ്റ് കൂടിയാണിത്.ഇതിൽ കൂടുതലും സ്വകാര്യ മേഖലയിലുള്ളവയാണ്. ===പൊതു സർവകലാശാകളം കോളേജുകളും=== * [[Higher Colleges of Technology]] * [[സഈദ് സർവകലാശാല]] ===സ്വകാര്യ സർവകലാശാലകളും കോളേജുകളും=== *[http://www.thecapitaleducation.com/ Capital Dubai Campus] *[http://www.afu.ac.ae/ Al Falah University] * [http://www.aduc.ae/ Al Dar University College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924090234/http://www.aduc.ae/ |date=2015-09-24 }} * [[Al Ghurair University]] * Allied Institute of Management Studies (AIMS), Dubai<ref>{{cite web|last=Koly|first=Faizal|title=Allied Institute of Management Studies|url=http://www.aimsedu.ae|work=XLRI-AIMS|access-date=2021-08-17|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512061206/http://www.aimsedu.ae/|url-status=dead}}</ref> * [http://www.acd.ac.ae American College of Dubai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824145836/http://www.acd.ac.ae/ |date=2018-08-24 }} * [https://www.imt.ac.ae/ IMT BUSINESS SCHOOL Dubai] * [[American University in the Emirates]] * [http://www.amityuniversity.ae Amity University Dubai] * [[Biotechnology University College, Dubai]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Birla Institute of Technology & Science, Pilani - Dubai]] * [http://www.biticrak.ae Birla Institute of Technology, International Campus- RAK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190326144716/http://www.biticrak.ae/ |date=2019-03-26 }} * [[British University in Dubai]] * [[Canadian University Of Dubai]] * [[Cass Business School]] * [http://www.cee.ac.ae Centre for Executive Education, Dubai Knowledge Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223215112/http://www.cee.ac.ae/ |date=2020-02-23 }} * [http://www.ecmit.ac.ae Emirates College for Management & Information Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212064229/http://www.ecmit.ac.ae/ |date=2013-12-12 }} * [[Dubai Medical College for Girls]] * [[Dubai School of Dental Medicine]] * [[Dubai School of Government]] * Dubai University College{{citation needed|date=May 2015}} * [[The Emirates Academy of Hospitality Management]] * [http://www.eau.ac.ae/ Emirates Aviation University] (formerly [http://www.emiratesaviationcollege.com/ Emirates Aviation College]) * [http://www.ecmit.ac.ae/ Emirates College for Management & Information Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212064229/http://www.ecmit.ac.ae/ |date=2013-12-12 }} * [[European University College Brussels]] (Hogeschool-Universiteit Brussel) * European University College (formerly Nicolas & Asp University College){{citation needed|date=April 2015}} * HAwowid{{citation needed|date=April 2015}} * [[Hamdan Bin Mohammed e-University]] * [[Heriot-Watt University Dubai]] * [[Hult International Business School]] * [[IIM Indore]][http://www.iimidr.ac.in/iimi/pages/programmes_main/pgp-rak-uae.php] * [[Institute of Management Technology, Dubai]] * I[[International Horizons College|International Horizons College - Dubai]] * Islamic & Arabic Studies College Dubai{{citation needed|date=May 2015}} * [[Islamic Azad University, Dubai]]{{citation needed|date=April 2015}} * [http://ju.ac.ae/ Jumeira University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930032729/http://ju.ac.ae/ |date=2015-09-30 }} * [[London Business School]], Dubai{{citation needed|date=May 2015}} * [http://www.fashion.arts.ac.uk/short-courses/middle-east/ London College of Fashion - Short Courses in the Middle East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517065330/http://www.fashion.arts.ac.uk/short-courses/middle-east/ |date=2013-05-17 }} * [[London College of Make-up FZ-LLC]]<ref>[http://www.londoncollegeofmakeup.com/ London College of Make-up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020140047/https://www.londoncollegeofmakeup.com/ |date=2020-10-20 }}.</ref>{{citation needed|date=May 2015}} * [http://www.lchrm.ac.ae/ London Human Resources Institute, Dubai Centre, Knowledge Village]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Mahatma Gandhi University]] * Manchester University Business School{{citation needed|date=May 2015}} * [[Manipal University]] * [[Middlesex University#Dubai|Middlesex University]] - Dubai Campus * [[Murdoch University Dubai]] * [[Rochester Institute of Technology - Dubai]] (RIT Dubai) * [[S P Jain School of Global Management|S P Jain School of Global Management, Dubai]] * [[SAE Institute]] * [[Shahid Beheshti University, Dubai]]{{citation needed|date=April 2015}} * [http://www.szabist.ac.ae Shaheed Zulfikar Ali Bhutto Institute of Science and Technology (SZABIST)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111102609/http://www.szabist.ac.ae/ |date=2020-11-11 }} * [http://www.skylineuniversity.ac.ae/ Skyline University College] * [[Synergy University Dubai Campus]] * [http://syscomsdubai.com/ Syscoms Institute] * Universal Empire Institute of Medical Sciences{{citation needed|date=May 2015}} * [[University of Atlanta Dubai]] * [[University of Dubai]] * [[University of Modern Sciences]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Strathclyde Business School|University of Strathclyde Business School - Dubai Campus]]{{citation needed|date=May 2015}} * [[University of Waterloo]]{{citation needed|date=May 2015}} * [[University of Wollongong in Dubai]] * Wings University{{citation needed|date=May 2015}} * [[Brentwood Open learning College]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Atlas Educational Institute - Karama, Dubai Campus]]<ref>[http://www.agiuae.com/ Atlas Group of Institutions], UAE.</ref> * [[Make-Up Atelier Paris school in Dubai]]<ref>[http://www.make-up.ae/ Make-Up Atelier Paris school in Dubai], UAE.</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.edarabia.com/universities/uae/ Reviews of Universities in UAE] *[http://www.kv.ae/ Dubai Knowledge Village official website] *[http://www.diacedu.ae/ Dubai International Academic City official website] (DIAC) *[http://blog.thedentalcard.com/information/uae-dental-schools-programs/ List of UAE Dental Colleges and Dental Degrees Offered in UAE] — The Dental Card Blog {{DEFAULTSORT:Universities And Colleges In The United Arab Emirates}} [[Category:United Arab Emirates education-related lists]] [[Category:Universities and colleges in the United Arab Emirates|*]] [[Category:Lists of universities and colleges in Asia|United Arab Emirates]] [[Category:Universities and colleges in Dubai|*]] [[Category:Education in Dubai]] chu7zu9lkhy64hqaiiljkqd25cfbzje മിൽ മി-26 0 321658 4682582 4680372 2026-11-03T22:34:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682582 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mil_Mi-26}}{{Infobox aircraft | name = Mil Mi-26 | image = File:MAKS Airshow 2013 (Ramenskoye Airport, Russia) (cropped)).jpg | caption = A [[Russian Air Force]] Mi-26 | type = Heavy lift [[military transport helicopter|transport helicopter]] | national_origin = [[Soviet Union]]/[[Russia]] | manufacturer = [[Rostvertol]] | design_group = [[മിൽ മോസ്കോ ഹെലികോപ്റ്റർ പ്ലാന്റ്]] | first_flight = 14 December 1977 | introduction = 1983 | retired = | status = In service | primary_user = [[Russian Aerospace Forces]]<!--Limit one (1) primary user. Top 4 users listed in 'primary user' and 'more users' fields based on numbers in service. See cited list in Operators section. --> | more_users = [[Algerian Air Force]] <br />[[Utair]] <br />[[Ministry of Emergency Situations (Russia)|Russian Ministry of Emergency Situations]]<!-- Limit is three (3) in 'more users' field, four (4) total users with primary user. See Operators section below for others. Please separate with <br />. --> | produced = 1980–present | number_built = Over 300 as of 2026<ref name="AI201504">{{cite web|url=https://www.globalmilitary.net/aircraft/mi-26-halo/|title=MI-26 "Halo" overview}}</ref> | developed_from = | variants = }} '''മിൽ മി-26 (റഷ്യൻ: Миль Ми-26, നാറ്റോ റിപ്പോർട്ടിങ് നാമം: ഹാലോ)''' ഒരു [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്]]/[[റഷ്യ|റഷ്യൻ]] ഭാരമേറിയ ഗതാഗത [[ഹെലികോപ്റ്റർ|ഹെലികോപ്റ്ററാണ്]]. ഇതിന്റെ ഉൽപ്പന്ന കോഡ് ഇസ്‌ദെലിയെ 90 (Izdeliye 90) എന്നാണ്. സൈനിക, സിവിലിയൻ മേഖലകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ, വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനത്തിന് വിധേയമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഹെലികോപ്റ്ററാണ്.<ref>മിൽ വി-12 വലിപ്പത്തിൽ ഇതിനേക്കാൾ വലുതാണ്. എന്നാൽ, അതിന്റെ രണ്ട് പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ മാത്രമാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.</ref> == രൂപകൽപ്പനയും വികസനവും == 1970-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഭാരമേറിയ മിൽ മി-12 ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ വികസനം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നതിനെത്തുടർന്ന്, പുതിയൊരു ഭാരമേറിയ ചരക്കുഗതാഗത ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ രൂപകൽപ്പനയ്ക്കും വികസനത്തിനുമായി പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇതിന് ഇസ്‌ദെലിയെ 90 (Izdeliye 90, അർത്ഥം: "പദ്ധതി 90") എന്ന രഹസ്യനാമം നൽകി.<ref name="GordomHLH">{{cite book |last=Gordon |first=Yefim |title=Mil's Heavylift Helicopters |author2=Dmitry and Sergey Komissarov |publisher=Midland Publishing |year=2005 |isbn=1-85780-206-3 |location=Hinkley |pages=75–96}}</ref> പിന്നീട് ഇതിന് മി-26 എന്ന ഔദ്യോഗിക നാമകരണം ലഭിച്ചു.<ref name="Donald_M-26">{{cite book |title=The Complete Encyclopedia of World Aircraft |publisher=Barnes & Noble Books |year=1997 |isbn=0-7607-0592-5 |editor=Donald, David |page=640}}</ref> പുതിയ ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ ശൂന്യഭാരം അതിന്റെ പരമാവധി ടേക്ക്‌ഓഫ് ഭാരത്തിന്റെ പകുതിയിൽ താഴെയായിരിക്കണമെന്നതായിരുന്നു രൂപകൽപ്പനയിലെ പ്രധാന ആവശ്യകത. മിഖായിൽ മിൽ സ്ഥാപിച്ച ഒകെബി-329 രൂപകൽപ്പനാ ബ്യൂറോയുടെ മുഖ്യ രൂപകൽപ്പനാ വിദഗ്ധനായ മരാത് തിഷ്ചെങ്കോ ആണ് ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്.<ref name="Croft 28-33">{{Cite journal |last=Croft |first=John |date=July 2006 |title=We Haul It All |url=https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/we-haul-it-all-10713658/ |url-status=live |journal=Air & Space |volume=21 |issue=2 |pages=28–33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130005810/https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/we-haul-it-all-10713658/ |archive-date=30 November 2023 |access-date=27 May 2011}}</ref> പകരമായും സൈനിക, സിവിലിയൻ ആവശ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ഭാരമേറിയ ചരക്കുഗതാഗത ഹെലികോപ്റ്ററായും ഉപയോഗിക്കാനാണ് മി-26 രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. അന്നത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും വേഗതയേറിയതുമായ വൻതോതിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹെലികോപ്റ്ററായ മി-6-നെ വെച്ച് നോക്കിയാൽ മി-26-ന്റെ ക്യാബിൻ വിസ്തീർണവും ചരക്കുവഹിക്കാനുള്ള ശേഷിയും ഇരട്ടിയായിരുന്നു. സൈനിക ഗതാഗത വിമാനങ്ങളായ അന്റോനോവ് ആൻ-22, [[ഇല്യൂഷിൻ ഇൽ-76]] എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന സൈനിക ഉപകരണങ്ങൾ അവിടെ എത്തിച്ചശേഷം ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു മി-26-ന്റെ പ്രധാന ദൗത്യം. 13 ടൺ (29,000 പൗണ്ട്) ഭാരമുള്ള ഉഭയജീവി സഞ്ചാരശേഷിയുള്ള കവചിത സൈനിക വാഹനങ്ങളും സഞ്ചാരയോഗ്യമായ ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകളും ഇതുവഴി കൊണ്ടുപോകാൻ സാധിക്കും.<ref>{{Cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mi-26.htm|title=Mi-26 HALO (MIL)|access-date=2026-09-21|website=www.globalsecurity.org}}</ref> [[File:Cockpit_of_Mil_Mi-26.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cockpit_of_Mil_Mi-26.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|മിൽ എംഐ-26 ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ കോക്പിറ്റ്]] [[File:CCCP-06141-Mi26-1348.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CCCP-06141-Mi26-1348.jpg|ലഘുചിത്രം|1984 ലെ ഫാർൺബറോ എയർ ഷോയിൽ ഒരു എയറോഫ്ലോട്ട് എംഐ-26]] [[File:UNOSOM_II_Mi-26_landed_on_the_shores_of_Kismayo.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UNOSOM_II_Mi-26_landed_on_the_shores_of_Kismayo.jpg|ലഘുചിത്രം|UNOSOM II വേളയിൽ സൊമാലിയയിലെ കിസ്മയോ തീരത്ത് ഒരു UN എംഐ-26]] ആദ്യത്തെ മി-26 ഹെലികോപ്റ്റർ 1977 ഡിസംബർ 14-ന് ആദ്യ പറക്കൽ നടത്തി.<ref name="jawa03 p392">Jackson 2003, p. 392.</ref> വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനത്തിനായി നിർമ്മിച്ച ആദ്യ ഹെലികോപ്റ്റർ 1980 ഒക്ടോബർ 4-ന് പുറത്തിറക്കി.<ref name="GordomHLH" /> 1983-ൽ ഇതിന്റെ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയായി. 1985-ഓടെ മി-26 സോവിയറ്റ് സൈനിക, വാണിജ്യ മേഖലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചുതുടങ്ങി.<ref name="Donald_M-26" /> ഒറ്റ എട്ട്-ബ്ലേഡ് പ്രധാന ലിഫ്റ്റ് റോട്ടർ ഘടിപ്പിച്ച് ഫാക്ടറിയിൽനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യ ഹെലികോപ്റ്ററാണ് മി-26. എൻജിനുകളുടെ ഭാരം പങ്കിടുന്ന സംവിധാനമുള്ളതിനാൽ, ഒരു എൻജിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലച്ചാലും പറക്കൽ തുടരാൻ ഇതിന് കഴിയും. എന്നാൽ, ഇത് വിമാനത്തിന്റെ ദൗത്യഭാരത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എംഐ-6-ന്റെ ശൂന്യഭാരത്തേക്കാൾ അല്പം മാത്രമേ എംഐ-26-ന്റെ ശൂന്യഭാരം കൂടുതലുള്ളൂ. എന്നിരുന്നാലും, ഇതിന് പരമാവധി 20 ടൺ (44,000 പൗണ്ട്) വരെ ചരക്കുഭാരം വഹിക്കാനാകും. പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മിച്ച മിൽ വി-12-ന് ശേഷം, ഇതുവരെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഹെലികോപ്റ്ററുകളിൽ വലിപ്പത്തിലും ഭാരത്തിലും രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് എംഐ-26. എംഐ-26-ന്റെ ടെയിൽ റോട്ടറിന്റെ വ്യാസവും ത്രസ്റ്റും, എംഡി ഹെലികോപ്റ്റേഴ്‌സ് എംഡി 500 ഹെലികോപ്റ്ററിൽ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള നാല് ബ്ലേഡുകളുള്ള പ്രധാന റോട്ടറിന്റേതിന് ഏകദേശം തുല്യമാണ്.<ref name="art">Watkinson, John. [https://books.google.com/books?id=Q27ho2szWCoC "Art of the Helicopter"] p171. ''Butterworth-Heinemann'', 28 January 2004. {{ISBN|0750657154}}, 9780750657150. Retrieved: 5 August 2012.</ref> Mi-26-ന്റെ സവിശേഷമായ മെയിൻ ഗിയർബോക്‌സിന് 3,639 കിലോഗ്രാം (8,023 പൗണ്ട്) ഭാരം മാത്രമേയുള്ളൂവെങ്കിലും, <ref name="lev">Lev I. Chaiko (1990) [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19910005833.pdf Review of the Transmissions of the Soviet Helicopters] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170816163714/https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19910005833.pdf |date=16 August 2017}} pages 2, 3, 9. ''[[Glenn Research Center]]/[[NASA]]'' Technical Memorandum 10363</ref>ഇതിന് 14,700 കിലോവാട്ട് (19,725 shp) വരെ കരുത്ത് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ശേഷിയുണ്ട്. <ref>{{Cite web |last=Stickney |first=Wiley |date=2025-04-24 |title=Mil Mi-26: The Soviet Heavy-Lift Helicopter That Revolutionized Air Transport |url=https://boltflight.com/mil-mi-26-the-soviet-heavy-lift-helicopter-that-revolutionized-air-transport/ |access-date=2026-09-21 |website=Bolt Flight |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mil Mi-26 helicopter - development history, photos, technical data |url=https://www.aviastar.org/helicopters_eng/mi-26.php |access-date=2026-09-21 |website=www.aviastar.org}}</ref>ടോർക്ക് തുല്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി 'ക്വിൽ ഷാഫ്റ്റുകൾ' (quill shafts) ഉപയോഗിക്കുന്ന, 'നോൺ-പ്ലാനറ്ററി സ്പ്ലിറ്റ്-ടോർക്ക്' (non-planetary, split-torque) ഡിസൈൻ വഴിയാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കിയത്. സാധാരണയായി ഗിയർബോക്‌സുകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്ന കമ്പനിക്ക് ഇത്തരമൊരു സംവിധാനം രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന്,<ref>Smirnov, G. "Multiple-Power-Path Nonplanetary Main Gearbox of the Mi-26 Heavy-Lift Transport Helicopter", Vertiflite March/April 1990, pp. 20–23</ref> 'മിൽ ഡിസൈൻ ബ്യൂറോ' (Mil Design Bureau) തന്നെയാണ് VR-26 ട്രാൻസ്മിഷൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. അലുമിനിയം ഷീറ്റുകൾ അമർത്തി രൂപപ്പെടുത്തിയതാണ് (stamped aluminum) ഈ ഗിയർബോക്‌സിന്റെ പുറംചട്ട.<ref name=lev/> അമേരിക്കൻ നിർമ്മിതവും മൂന്ന് എൻജിനുകളുള്ളതുമായ 'സികോർസ്കി CH-53K കിംഗ് സ്റ്റാലിയൻ' (Sikorsky CH-53K King Stallion) ഹെലികോപ്റ്ററിലെ 5,670 കിലോഗ്രാം (12,500 പൗണ്ട്) ഭാരമുള്ള ഗിയർബോക്‌സ് അസംബ്ലിയിലും ഇതേ 'സ്പ്ലിറ്റ്-ടോർക്ക്' ഡിസൈൻ തന്നെയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref name=inch>Parker, Andrew. "[http://www.aviationtoday.com/rw/topstories/82119.html CH-53K King Stallion Inches Closer to Sunrise] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150923191313/http://www.aviationtoday.com/rw/topstories/82119.html |date=23 September 2015}}" ''Aviation Today'', 6 May 2014. Accessed: 7 May 2014.</ref> 2024-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഒരു ഹെലികോപ്റ്റർ ഉപയോഗിച്ച് 2,000 മീറ്റർ (6,562 അടി) ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയർത്താൻ സാധിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ഭാരത്തിനുള്ള 'ഫെഡറേഷൻ എയറോനോട്ടിക് ഇന്റർനാഷണൽ' (Fédération Aéronautique Internationale) ലോക റെക്കോർഡ് ഇപ്പോഴും Mi-26-ന്റെ പേരിലാണ്. 1982-ൽ നടന്ന ഒരു പറക്കലിൽ 56,768.8 കിലോഗ്രാം (125,000 പൗണ്ട്) ഭാരമാണ് ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ ഉയർത്തിയത്.<ref>"[https://www.fai.org/record/9936 FAI Record ID #9936 – Helicopters, Greatest mass carried to height of 2 000 m] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20240717163845/https://www.fai.org/record/9936 |date=17 July 2024}}" ''[[Fédération Aéronautique Internationale]]'' Record date 3 February 1982. Accessed: 17 July 2024.</ref> റഷ്യൻ വ്യോമസേനയിലുള്ള Mi-26 ഹെലികോപ്റ്ററുകളുടെ മുഴുവൻ ശേഖരത്തെയും (ഏകദേശം 20 എണ്ണം) നവീകരിക്കുന്നതിനും അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തുന്നതിനുമായി റഷ്യൻ ഹെലികോപ്റ്റർ നിർമ്മാതാക്കളായ 'റോസ്റ്റ്വെർട്ടോളിന്' (Rostvertol) കരാർ നൽകി. നവീകരിച്ച ഈ ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ, എംഐ-26T എന്ന പുതിയ വകഭേദത്തിന് തുല്യമാണ്. 2015-ഓടെ കരാർ പ്രകാരമുള്ള ജോലികൾ പൂർത്തിയാക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നത്. കൂടാതെ, 22 പുതിയ എംഐ-26T ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതും ഈ കരാറിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. 2012 ജനുവരി ആയപ്പോഴേക്കും പുതുതായി നിർമ്മിച്ച എട്ട് ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ പ്രവർത്തനസജ്ജമായ യൂണിറ്റുകൾക്ക് കൈമാറി.<ref>{{cite journal |title=Russian Air Force takes delivery of two new Mi-26 Halos |journal=Air Forces Monthly |date=January 2012 |issue=286 |page=28}}</ref> 2010-ലെ കരാർ പ്രകാരം, 2014-ഓടെ പുതുതായി നിർമ്മിച്ച 17 ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>[http://en.take-off.ru/news/108-nov2012/919-mi-26t2-production-kicks-off "Mi-26T2 production kicks off"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141217124916/http://en.take-off.ru/news/108-nov2012/919-mi-26t2-production-kicks-off |date=17 December 2014}}. Take Off, 2014.</ref>മൊത്തത്തിൽ, 2012-14 കാലയളവിൽ ആഭ്യന്തര, വിദേശ ഉപഭോക്താക്കൾക്കായി 14 എംഐ-26 ഹെലികോപ്റ്ററുകളും, 2015-ൽ 6 ഹെലികോപ്റ്ററുകളും റോസ്റ്റ്വെർട്ടോൾ വിതരണം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=http://www.armstrade.org/includes/periodics/news/2016/0704/101035831/detail.shtml |title=ЦАМТО / Новости / «Роствертол» поставит более 120 вертолетов Ми-28 и Ми-35 в 2016–2018 гг.|website=armstrade.org|access-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914193542/http://www.armstrade.org/includes/periodics/news/2016/0704/101035831/detail.shtml |archive-date=14 September 2016 |url-status=live}}</ref> 2016, 2017, 2019 വർഷങ്ങളിലും റഷ്യൻ എയ്‌റോസ്‌പേസ് ഫോഴ്‌സിലേക്ക് ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ കൈമാറുന്നത് തുടർന്നു.<ref>{{cite web |url=https://russiandefpolicy.blog/2017/07/24/this-weeks-mod-graphic-2/ |title=This Week's MOD Graphic|publisher=Russian Defense Policy|date=24 July 2017 |website=russiandefpolicy.blog |access-date=9 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308004253/https://russiandefpolicy.blog/2017/07/24/this-weeks-mod-graphic-2/|archive-date=8 March 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://armstrade.org/includes/periodics/news/2017/1017/123043652/detail.shtml |title=ЦАМТО / Новости / Завершена приемка транспортного вертолета Ми-26Т для авиасоединения ВВО в Хабаровском крае|website=armstrade.org|access-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112101621/http://armstrade.org/includes/periodics/news/2017/1017/123043652/detail.shtml|archive-date=12 November 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2019/1025/160555031/detail.shtml|title=ЦАМТО / Новости / На вооружение авиаполка ЗВО поступил тяжелый вертолет Ми-26Т|website=armstrade.org}}</ref> എംഐ-26-ന് കരുത്തേകുന്നതിനായി, 'അവിയാഡ്വിഗാറ്റൽ PD-14' (Aviadvigatel PD-14) ടർബോഫാൻ എഞ്ചിന്റെ വകഭേദമായ 'PD-12V'-യുടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ 2016-ൽ റഷ്യ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2016-06-02/new-engines-russias-heavy-lift-helicopter |title=New Engines For Russia's Heavy-lift Helicopter |publisher=Aviation International News |access-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603122929/http://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2016-06-02/new-engines-russias-heavy-lift-helicopter |archive-date=3 June 2016 |url-status=live}}</ref> == പ്രവർത്തന ചരിത്രം == === ബുറാൻ പ്രോഗ്രാം === [[File:P1010525x.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P1010525x.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെനിസ്വേലയിലെ കാരക്കാസിൽ നടന്ന സൈനിക പരേഡിൽ ഒരു എംഐ-26,]] ബുറാൻ ബഹിരാകാശ വാഹന പരിപാടിയുടെ നിർമ്മാതാക്കൾ ബുറാൻ ബഹിരാകാശ പേടകത്തിനായുള്ള ലിഫ്റ്റ് ഘടകങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ എംഐ-26 ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു, എന്നാൽ ഒരു മാതൃക ഉപയോഗിച്ചുള്ള പരീക്ഷണ പറക്കലുകൾ ഇത് അപകടകരവും അപ്രായോഗികവുമാണെന്ന് കാണിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.buran-energia.com/documentation/documentation-akc-air-transportation.php|title=BURAN Orbital Spaceship Airframe Creation|access-date=22 January 2013|last=Dr. Fedotov|first=V.A.|publisher=[[Buran Energia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126215801/http://www.buran-energia.com/documentation/documentation-akc-air-transportation.php|archive-date=26 November 2012|url-status=live}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == {{Refbegin}} *{{Cite journal |last=Croft |first=John |title=We Haul It All |journal=Air & Space |volume=21 |issue=2 |date=July 2006 |pages=28–33 |url=http://www.airspacemag.com/flight-today/milman.html |access-date=27 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225051846/http://www.airspacemag.com/flight-today/milman.html |archive-date=25 February 2012 |url-status=dead}} *{{cite book|title=The Complete Encyclopedia of World Aircraft|year=1997|publisher=Barnes & Noble Books|isbn=0-7607-0592-5|page=640|editor=Donald, David}} *{{cite book|last=Gordon|first=Yefim|title=Mil's Heavylift Helicopters|year=2005|publisher=Midland Publishing|location=Hinkley|isbn=1-85780-206-3|pages=75–96|author2=Dmitry and Sergey Komissarov}} * {{cite book |last=Jackson |first=Paul |title=Jane's All The World's Aircraft 2003–2004 |year=2003 |publisher= Jane's Information Group|location=Coulsdon, UK |isbn=0-7106-2537-5}} *{{cite magazine |last=Mladenov |first=Alexander | title= Fighting Terrorism & Enforcing the Law in Russia |magazine= [[Air International]]| date=May 2011 |volume=80 |issue=5 |pages = 108–114|issn=0306-5634}} {{Refend}} ==ബാഹ്യ കണ്ണികൾ== {{Commons}} * [http://www.russianhelicopters.aero/en/helicopters/military/mi-26.html Mi-26 page on Russian Helicopters site] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141214034442/http://www.russianhelicopters.aero/en/helicopters/military/mi-26.html |date=14 December 2014}} * [https://web.archive.org/web/20231030223503/https://milhelicopters.com/mi-26-modifications/ Mi-26 page on Mil helicopter site] * [https://web.archive.org/web/20060514065019/http://www.aviation.ru/Mi/#26 Mi-26 page on Aviation.ru] * [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/row/mi-26.htm Mi-26 page on fas.org] * [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_230.html Mi-26 walkaround at Monino Museum, Russia], [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_229.html Mi-26 walkaroundat VAZ Technical Museum, Russia], and [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_304.html Mi-26 walkaround at Kolomna, Russia on scalemodels.ru] {{Mil aircraft}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഹെലിക്കോപ്പ്റ്ററുകൾ]] gyr9hy4l2u1afjrux94bfhrx8a1gov3 4682659 4682582 2026-11-04T00:32:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682659 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mil_Mi-26}}{{Infobox aircraft | name = Mil Mi-26 | image = File:MAKS Airshow 2013 (Ramenskoye Airport, Russia) (cropped)).jpg | caption = A [[Russian Air Force]] Mi-26 | type = Heavy lift [[military transport helicopter|transport helicopter]] | national_origin = [[Soviet Union]]/[[Russia]] | manufacturer = [[Rostvertol]] | design_group = [[മിൽ മോസ്കോ ഹെലികോപ്റ്റർ പ്ലാന്റ്]] | first_flight = 14 December 1977 | introduction = 1983 | retired = | status = In service | primary_user = [[Russian Aerospace Forces]]<!--Limit one (1) primary user. Top 4 users listed in 'primary user' and 'more users' fields based on numbers in service. See cited list in Operators section. --> | more_users = [[Algerian Air Force]] <br />[[Utair]] <br />[[Ministry of Emergency Situations (Russia)|Russian Ministry of Emergency Situations]]<!-- Limit is three (3) in 'more users' field, four (4) total users with primary user. See Operators section below for others. Please separate with <br />. --> | produced = 1980–present | number_built = Over 300 as of 2026<ref name="AI201504">{{cite web|url=https://www.globalmilitary.net/aircraft/mi-26-halo/|title=MI-26 "Halo" overview}}</ref> | developed_from = | variants = }} '''മിൽ മി-26 (റഷ്യൻ: Миль Ми-26, നാറ്റോ റിപ്പോർട്ടിങ് നാമം: ഹാലോ)''' ഒരു [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്]]/[[റഷ്യ|റഷ്യൻ]] ഭാരമേറിയ ഗതാഗത [[ഹെലികോപ്റ്റർ|ഹെലികോപ്റ്ററാണ്]]. ഇതിന്റെ ഉൽപ്പന്ന കോഡ് ഇസ്‌ദെലിയെ 90 (Izdeliye 90) എന്നാണ്. സൈനിക, സിവിലിയൻ മേഖലകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ, വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനത്തിന് വിധേയമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഹെലികോപ്റ്ററാണ്.<ref>മിൽ വി-12 വലിപ്പത്തിൽ ഇതിനേക്കാൾ വലുതാണ്. എന്നാൽ, അതിന്റെ രണ്ട് പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ മാത്രമാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.</ref> == രൂപകൽപ്പനയും വികസനവും == 1970-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഭാരമേറിയ മിൽ മി-12 ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ വികസനം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നതിനെത്തുടർന്ന്, പുതിയൊരു ഭാരമേറിയ ചരക്കുഗതാഗത ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ രൂപകൽപ്പനയ്ക്കും വികസനത്തിനുമായി പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇതിന് ഇസ്‌ദെലിയെ 90 (Izdeliye 90, അർത്ഥം: "പദ്ധതി 90") എന്ന രഹസ്യനാമം നൽകി.<ref name="GordomHLH">{{cite book |last=Gordon |first=Yefim |title=Mil's Heavylift Helicopters |author2=Dmitry and Sergey Komissarov |publisher=Midland Publishing |year=2005 |isbn=1-85780-206-3 |location=Hinkley |pages=75–96}}</ref> പിന്നീട് ഇതിന് മി-26 എന്ന ഔദ്യോഗിക നാമകരണം ലഭിച്ചു.<ref name="Donald_M-26">{{cite book |title=The Complete Encyclopedia of World Aircraft |url=https://archive.org/details/isbn_9780760705926 |publisher=Barnes & Noble Books |year=1997 |isbn=0-7607-0592-5 |editor=Donald, David |page=[https://archive.org/details/isbn_9780760705926/page/640 640]}}</ref> പുതിയ ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ ശൂന്യഭാരം അതിന്റെ പരമാവധി ടേക്ക്‌ഓഫ് ഭാരത്തിന്റെ പകുതിയിൽ താഴെയായിരിക്കണമെന്നതായിരുന്നു രൂപകൽപ്പനയിലെ പ്രധാന ആവശ്യകത. മിഖായിൽ മിൽ സ്ഥാപിച്ച ഒകെബി-329 രൂപകൽപ്പനാ ബ്യൂറോയുടെ മുഖ്യ രൂപകൽപ്പനാ വിദഗ്ധനായ മരാത് തിഷ്ചെങ്കോ ആണ് ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്.<ref name="Croft 28-33">{{Cite journal |last=Croft |first=John |date=July 2006 |title=We Haul It All |url=https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/we-haul-it-all-10713658/ |url-status=live |journal=Air & Space |volume=21 |issue=2 |pages=28–33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130005810/https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/we-haul-it-all-10713658/ |archive-date=30 November 2023 |access-date=27 May 2011}}</ref> പകരമായും സൈനിക, സിവിലിയൻ ആവശ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ഭാരമേറിയ ചരക്കുഗതാഗത ഹെലികോപ്റ്ററായും ഉപയോഗിക്കാനാണ് മി-26 രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. അന്നത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും വേഗതയേറിയതുമായ വൻതോതിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹെലികോപ്റ്ററായ മി-6-നെ വെച്ച് നോക്കിയാൽ മി-26-ന്റെ ക്യാബിൻ വിസ്തീർണവും ചരക്കുവഹിക്കാനുള്ള ശേഷിയും ഇരട്ടിയായിരുന്നു. സൈനിക ഗതാഗത വിമാനങ്ങളായ അന്റോനോവ് ആൻ-22, [[ഇല്യൂഷിൻ ഇൽ-76]] എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന സൈനിക ഉപകരണങ്ങൾ അവിടെ എത്തിച്ചശേഷം ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു മി-26-ന്റെ പ്രധാന ദൗത്യം. 13 ടൺ (29,000 പൗണ്ട്) ഭാരമുള്ള ഉഭയജീവി സഞ്ചാരശേഷിയുള്ള കവചിത സൈനിക വാഹനങ്ങളും സഞ്ചാരയോഗ്യമായ ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകളും ഇതുവഴി കൊണ്ടുപോകാൻ സാധിക്കും.<ref>{{Cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mi-26.htm|title=Mi-26 HALO (MIL)|access-date=2026-09-21|website=www.globalsecurity.org}}</ref> [[File:Cockpit_of_Mil_Mi-26.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cockpit_of_Mil_Mi-26.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|മിൽ എംഐ-26 ഹെലികോപ്റ്ററിന്റെ കോക്പിറ്റ്]] [[File:CCCP-06141-Mi26-1348.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CCCP-06141-Mi26-1348.jpg|ലഘുചിത്രം|1984 ലെ ഫാർൺബറോ എയർ ഷോയിൽ ഒരു എയറോഫ്ലോട്ട് എംഐ-26]] [[File:UNOSOM_II_Mi-26_landed_on_the_shores_of_Kismayo.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UNOSOM_II_Mi-26_landed_on_the_shores_of_Kismayo.jpg|ലഘുചിത്രം|UNOSOM II വേളയിൽ സൊമാലിയയിലെ കിസ്മയോ തീരത്ത് ഒരു UN എംഐ-26]] ആദ്യത്തെ മി-26 ഹെലികോപ്റ്റർ 1977 ഡിസംബർ 14-ന് ആദ്യ പറക്കൽ നടത്തി.<ref name="jawa03 p392">Jackson 2003, p. 392.</ref> വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനത്തിനായി നിർമ്മിച്ച ആദ്യ ഹെലികോപ്റ്റർ 1980 ഒക്ടോബർ 4-ന് പുറത്തിറക്കി.<ref name="GordomHLH" /> 1983-ൽ ഇതിന്റെ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയായി. 1985-ഓടെ മി-26 സോവിയറ്റ് സൈനിക, വാണിജ്യ മേഖലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചുതുടങ്ങി.<ref name="Donald_M-26" /> ഒറ്റ എട്ട്-ബ്ലേഡ് പ്രധാന ലിഫ്റ്റ് റോട്ടർ ഘടിപ്പിച്ച് ഫാക്ടറിയിൽനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യ ഹെലികോപ്റ്ററാണ് മി-26. എൻജിനുകളുടെ ഭാരം പങ്കിടുന്ന സംവിധാനമുള്ളതിനാൽ, ഒരു എൻജിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലച്ചാലും പറക്കൽ തുടരാൻ ഇതിന് കഴിയും. എന്നാൽ, ഇത് വിമാനത്തിന്റെ ദൗത്യഭാരത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എംഐ-6-ന്റെ ശൂന്യഭാരത്തേക്കാൾ അല്പം മാത്രമേ എംഐ-26-ന്റെ ശൂന്യഭാരം കൂടുതലുള്ളൂ. എന്നിരുന്നാലും, ഇതിന് പരമാവധി 20 ടൺ (44,000 പൗണ്ട്) വരെ ചരക്കുഭാരം വഹിക്കാനാകും. പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മിച്ച മിൽ വി-12-ന് ശേഷം, ഇതുവരെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഹെലികോപ്റ്ററുകളിൽ വലിപ്പത്തിലും ഭാരത്തിലും രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് എംഐ-26. എംഐ-26-ന്റെ ടെയിൽ റോട്ടറിന്റെ വ്യാസവും ത്രസ്റ്റും, എംഡി ഹെലികോപ്റ്റേഴ്‌സ് എംഡി 500 ഹെലികോപ്റ്ററിൽ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള നാല് ബ്ലേഡുകളുള്ള പ്രധാന റോട്ടറിന്റേതിന് ഏകദേശം തുല്യമാണ്.<ref name="art">Watkinson, John. [https://books.google.com/books?id=Q27ho2szWCoC "Art of the Helicopter"] p171. ''Butterworth-Heinemann'', 28 January 2004. {{ISBN|0750657154}}, 9780750657150. Retrieved: 5 August 2012.</ref> Mi-26-ന്റെ സവിശേഷമായ മെയിൻ ഗിയർബോക്‌സിന് 3,639 കിലോഗ്രാം (8,023 പൗണ്ട്) ഭാരം മാത്രമേയുള്ളൂവെങ്കിലും, <ref name="lev">Lev I. Chaiko (1990) [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19910005833.pdf Review of the Transmissions of the Soviet Helicopters] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170816163714/https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19910005833.pdf |date=16 August 2017}} pages 2, 3, 9. ''[[Glenn Research Center]]/[[NASA]]'' Technical Memorandum 10363</ref>ഇതിന് 14,700 കിലോവാട്ട് (19,725 shp) വരെ കരുത്ത് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ശേഷിയുണ്ട്. <ref>{{Cite web |last=Stickney |first=Wiley |date=2025-04-24 |title=Mil Mi-26: The Soviet Heavy-Lift Helicopter That Revolutionized Air Transport |url=https://boltflight.com/mil-mi-26-the-soviet-heavy-lift-helicopter-that-revolutionized-air-transport/ |access-date=2026-09-21 |website=Bolt Flight |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mil Mi-26 helicopter - development history, photos, technical data |url=https://www.aviastar.org/helicopters_eng/mi-26.php |access-date=2026-09-21 |website=www.aviastar.org}}</ref>ടോർക്ക് തുല്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി 'ക്വിൽ ഷാഫ്റ്റുകൾ' (quill shafts) ഉപയോഗിക്കുന്ന, 'നോൺ-പ്ലാനറ്ററി സ്പ്ലിറ്റ്-ടോർക്ക്' (non-planetary, split-torque) ഡിസൈൻ വഴിയാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കിയത്. സാധാരണയായി ഗിയർബോക്‌സുകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്ന കമ്പനിക്ക് ഇത്തരമൊരു സംവിധാനം രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന്,<ref>Smirnov, G. "Multiple-Power-Path Nonplanetary Main Gearbox of the Mi-26 Heavy-Lift Transport Helicopter", Vertiflite March/April 1990, pp. 20–23</ref> 'മിൽ ഡിസൈൻ ബ്യൂറോ' (Mil Design Bureau) തന്നെയാണ് VR-26 ട്രാൻസ്മിഷൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. അലുമിനിയം ഷീറ്റുകൾ അമർത്തി രൂപപ്പെടുത്തിയതാണ് (stamped aluminum) ഈ ഗിയർബോക്‌സിന്റെ പുറംചട്ട.<ref name=lev/> അമേരിക്കൻ നിർമ്മിതവും മൂന്ന് എൻജിനുകളുള്ളതുമായ 'സികോർസ്കി CH-53K കിംഗ് സ്റ്റാലിയൻ' (Sikorsky CH-53K King Stallion) ഹെലികോപ്റ്ററിലെ 5,670 കിലോഗ്രാം (12,500 പൗണ്ട്) ഭാരമുള്ള ഗിയർബോക്‌സ് അസംബ്ലിയിലും ഇതേ 'സ്പ്ലിറ്റ്-ടോർക്ക്' ഡിസൈൻ തന്നെയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref name=inch>Parker, Andrew. "[http://www.aviationtoday.com/rw/topstories/82119.html CH-53K King Stallion Inches Closer to Sunrise] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150923191313/http://www.aviationtoday.com/rw/topstories/82119.html |date=23 September 2015}}" ''Aviation Today'', 6 May 2014. Accessed: 7 May 2014.</ref> 2024-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഒരു ഹെലികോപ്റ്റർ ഉപയോഗിച്ച് 2,000 മീറ്റർ (6,562 അടി) ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയർത്താൻ സാധിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ഭാരത്തിനുള്ള 'ഫെഡറേഷൻ എയറോനോട്ടിക് ഇന്റർനാഷണൽ' (Fédération Aéronautique Internationale) ലോക റെക്കോർഡ് ഇപ്പോഴും Mi-26-ന്റെ പേരിലാണ്. 1982-ൽ നടന്ന ഒരു പറക്കലിൽ 56,768.8 കിലോഗ്രാം (125,000 പൗണ്ട്) ഭാരമാണ് ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ ഉയർത്തിയത്.<ref>"[https://www.fai.org/record/9936 FAI Record ID #9936 – Helicopters, Greatest mass carried to height of 2 000 m] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20240717163845/https://www.fai.org/record/9936 |date=17 July 2024}}" ''[[Fédération Aéronautique Internationale]]'' Record date 3 February 1982. Accessed: 17 July 2024.</ref> റഷ്യൻ വ്യോമസേനയിലുള്ള Mi-26 ഹെലികോപ്റ്ററുകളുടെ മുഴുവൻ ശേഖരത്തെയും (ഏകദേശം 20 എണ്ണം) നവീകരിക്കുന്നതിനും അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തുന്നതിനുമായി റഷ്യൻ ഹെലികോപ്റ്റർ നിർമ്മാതാക്കളായ 'റോസ്റ്റ്വെർട്ടോളിന്' (Rostvertol) കരാർ നൽകി. നവീകരിച്ച ഈ ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ, എംഐ-26T എന്ന പുതിയ വകഭേദത്തിന് തുല്യമാണ്. 2015-ഓടെ കരാർ പ്രകാരമുള്ള ജോലികൾ പൂർത്തിയാക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നത്. കൂടാതെ, 22 പുതിയ എംഐ-26T ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതും ഈ കരാറിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. 2012 ജനുവരി ആയപ്പോഴേക്കും പുതുതായി നിർമ്മിച്ച എട്ട് ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ പ്രവർത്തനസജ്ജമായ യൂണിറ്റുകൾക്ക് കൈമാറി.<ref>{{cite journal |title=Russian Air Force takes delivery of two new Mi-26 Halos |journal=Air Forces Monthly |date=January 2012 |issue=286 |page=28}}</ref> 2010-ലെ കരാർ പ്രകാരം, 2014-ഓടെ പുതുതായി നിർമ്മിച്ച 17 ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>[http://en.take-off.ru/news/108-nov2012/919-mi-26t2-production-kicks-off "Mi-26T2 production kicks off"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141217124916/http://en.take-off.ru/news/108-nov2012/919-mi-26t2-production-kicks-off |date=17 December 2014}}. Take Off, 2014.</ref>മൊത്തത്തിൽ, 2012-14 കാലയളവിൽ ആഭ്യന്തര, വിദേശ ഉപഭോക്താക്കൾക്കായി 14 എംഐ-26 ഹെലികോപ്റ്ററുകളും, 2015-ൽ 6 ഹെലികോപ്റ്ററുകളും റോസ്റ്റ്വെർട്ടോൾ വിതരണം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=http://www.armstrade.org/includes/periodics/news/2016/0704/101035831/detail.shtml |title=ЦАМТО / Новости / «Роствертол» поставит более 120 вертолетов Ми-28 и Ми-35 в 2016–2018 гг.|website=armstrade.org|access-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914193542/http://www.armstrade.org/includes/periodics/news/2016/0704/101035831/detail.shtml |archive-date=14 September 2016 |url-status=live}}</ref> 2016, 2017, 2019 വർഷങ്ങളിലും റഷ്യൻ എയ്‌റോസ്‌പേസ് ഫോഴ്‌സിലേക്ക് ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ കൈമാറുന്നത് തുടർന്നു.<ref>{{cite web |url=https://russiandefpolicy.blog/2017/07/24/this-weeks-mod-graphic-2/ |title=This Week's MOD Graphic|publisher=Russian Defense Policy|date=24 July 2017 |website=russiandefpolicy.blog |access-date=9 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308004253/https://russiandefpolicy.blog/2017/07/24/this-weeks-mod-graphic-2/|archive-date=8 March 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://armstrade.org/includes/periodics/news/2017/1017/123043652/detail.shtml |title=ЦАМТО / Новости / Завершена приемка транспортного вертолета Ми-26Т для авиасоединения ВВО в Хабаровском крае|website=armstrade.org|access-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112101621/http://armstrade.org/includes/periodics/news/2017/1017/123043652/detail.shtml|archive-date=12 November 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2019/1025/160555031/detail.shtml|title=ЦАМТО / Новости / На вооружение авиаполка ЗВО поступил тяжелый вертолет Ми-26Т|website=armstrade.org}}</ref> എംഐ-26-ന് കരുത്തേകുന്നതിനായി, 'അവിയാഡ്വിഗാറ്റൽ PD-14' (Aviadvigatel PD-14) ടർബോഫാൻ എഞ്ചിന്റെ വകഭേദമായ 'PD-12V'-യുടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ 2016-ൽ റഷ്യ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2016-06-02/new-engines-russias-heavy-lift-helicopter |title=New Engines For Russia's Heavy-lift Helicopter |publisher=Aviation International News |access-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603122929/http://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2016-06-02/new-engines-russias-heavy-lift-helicopter |archive-date=3 June 2016 |url-status=live}}</ref> == പ്രവർത്തന ചരിത്രം == === ബുറാൻ പ്രോഗ്രാം === [[File:P1010525x.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P1010525x.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെനിസ്വേലയിലെ കാരക്കാസിൽ നടന്ന സൈനിക പരേഡിൽ ഒരു എംഐ-26,]] ബുറാൻ ബഹിരാകാശ വാഹന പരിപാടിയുടെ നിർമ്മാതാക്കൾ ബുറാൻ ബഹിരാകാശ പേടകത്തിനായുള്ള ലിഫ്റ്റ് ഘടകങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ എംഐ-26 ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു, എന്നാൽ ഒരു മാതൃക ഉപയോഗിച്ചുള്ള പരീക്ഷണ പറക്കലുകൾ ഇത് അപകടകരവും അപ്രായോഗികവുമാണെന്ന് കാണിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.buran-energia.com/documentation/documentation-akc-air-transportation.php|title=BURAN Orbital Spaceship Airframe Creation|access-date=22 January 2013|last=Dr. Fedotov|first=V.A.|publisher=[[Buran Energia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126215801/http://www.buran-energia.com/documentation/documentation-akc-air-transportation.php|archive-date=26 November 2012|url-status=live}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == {{Refbegin}} *{{Cite journal |last=Croft |first=John |title=We Haul It All |journal=Air & Space |volume=21 |issue=2 |date=July 2006 |pages=28–33 |url=http://www.airspacemag.com/flight-today/milman.html |access-date=27 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225051846/http://www.airspacemag.com/flight-today/milman.html |archive-date=25 February 2012 |url-status=dead}} *{{cite book|title=The Complete Encyclopedia of World Aircraft|url=https://archive.org/details/isbn_9780760705926|year=1997|publisher=Barnes & Noble Books|isbn=0-7607-0592-5|page=[https://archive.org/details/isbn_9780760705926/page/640 640]|editor=Donald, David}} *{{cite book|last=Gordon|first=Yefim|title=Mil's Heavylift Helicopters|year=2005|publisher=Midland Publishing|location=Hinkley|isbn=1-85780-206-3|pages=75–96|author2=Dmitry and Sergey Komissarov}} * {{cite book |last=Jackson |first=Paul |title=Jane's All The World's Aircraft 2003–2004 |year=2003 |publisher= Jane's Information Group|location=Coulsdon, UK |isbn=0-7106-2537-5}} *{{cite magazine |last=Mladenov |first=Alexander | title= Fighting Terrorism & Enforcing the Law in Russia |magazine= [[Air International]]| date=May 2011 |volume=80 |issue=5 |pages = 108–114|issn=0306-5634}} {{Refend}} ==ബാഹ്യ കണ്ണികൾ== {{Commons}} * [http://www.russianhelicopters.aero/en/helicopters/military/mi-26.html Mi-26 page on Russian Helicopters site] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141214034442/http://www.russianhelicopters.aero/en/helicopters/military/mi-26.html |date=14 December 2014}} * [https://web.archive.org/web/20231030223503/https://milhelicopters.com/mi-26-modifications/ Mi-26 page on Mil helicopter site] * [https://web.archive.org/web/20060514065019/http://www.aviation.ru/Mi/#26 Mi-26 page on Aviation.ru] * [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/row/mi-26.htm Mi-26 page on fas.org] * [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_230.html Mi-26 walkaround at Monino Museum, Russia], [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_229.html Mi-26 walkaroundat VAZ Technical Museum, Russia], and [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_304.html Mi-26 walkaround at Kolomna, Russia on scalemodels.ru] {{Mil aircraft}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഹെലിക്കോപ്പ്റ്ററുകൾ]] a8pbx75f2gegyvjhufxcpn55bngxoju രാജാപ്പരുന്ത് 0 323166 4682614 4601168 2026-11-03T23:20:51Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682614 wikitext text/x-wiki {{PU|Eastern Imperial Eagle}} {{Taxobox | name = രാജാപ്പരുന്ത് | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22696048 |title=''Aquila heliaca'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2015.2 |year=2013}}</ref> | image = Eastern Imperial Eagle by Irvin Calicut IRV6397.jpg | image_caption = A sub adult bird passing through deserts of [[Kuwait]] | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Accipitriformes]] | familia = [[Accipitridae]] | genus = ''[[Aquila (genus)|Aquila]]'' | species = '''''A. heliaca''''' | binomial = ''Aquila heliaca'' | binomial_authority = [[Marie Jules César Savigny|Savigny]], 1809 | synonyms = ''Aquila heliaca heliaca'' }} [[File:Eastern Imperial Eagle by Irvin Calicut IRV6346.jpg|thumb|a majestic eastern imperial eagle taking off]] '''രാജാപ്പരുന്തിന്'''<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=497|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> ഇംഗ്ലീഷിൽ '''Eastern imperial eagle''' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ''Aquila heliaca'' എന്നാണ് ശാസ്ത്രീയ നാമം. ഇര പിടിയൻപക്ഷിയാണ്. ദേശാടനപക്ഷിയുമാണ്. [[സ്പെയിൻ]], [[പോർച്ചുഗൽ]]എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണുന്ന സ്പാനിഷ് ഇമ്പീരിയൽ ഈഗിളിനെ മുമ്പ് ഇവയുടെ കൂട്ടത്തിൽ പെടുത്തിയിരുന്നു. ==വിതരണം== തെക്കികിഴക്കൻ [[യൂറോപ്പ്]] മുതൽ പശ്ചിമ- മദ്ധ്യ [[ഏഷ്യ]]വരെ പ്രജനനം ചെയ്യുന്നു. തണുപ്പുകാലത്ത് ഉത്തര-പൂർവ[[ആഫ്രിക്ക]]യിലേക്കും തെക്കു കിഴക്ക്[[ഏഷ്യ]]യിലേക്കും ഇവ ദേശാടനം നടത്തുന്നു.<ref name=HBW/> [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] ഇവ വംശ നാശ ഭീഷണി നേരിടുന്ന ഒരു പക്ഷിയാണ്. [[File:Aquila heliaca MWNH 0830.JPG|left|thumb|മുട്ട, [[Museum Wiesbaden]]ലെ ശേഖരത്തിൽ]] ==രൂപ വിവരണം== ഈ പക്ഷി 72 മുതൽ 90 സെ.മീ. വരെ നീളവും 1.8 മുതൽ 2.16 മീ.വരെ ചിറകു വിരിപ്പും 2.45 മുതൽ 4.55 കി.ഗ്രാം വരെ തൂക്കവും ഉള്ള വലിയ പരുന്താണ്. പിടകൾ പൂവനേക്കാളും കാൽ ഭാഗമെങ്കിലും വലിപ്പമുള്ളവയാണ്. <ref name=HBW/><ref name=RaptorsWorld/><ref name=Ali1993/> [[File:Impeagle.JPG|thumb|]] ==പ്രജനനം== [[ഹംഗറി]], [[ആസ്ത്രേലിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവ അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടുണ്ട്.<ref name=IUCN/> ചെറു മരങ്ങളുള്ള തുറന്ന പ്രദേശമാണ് ഇവയുടെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട സ്ഥലം. ഇവ പർവതങ്ങളിലൊ, വലിയ കാടുകളിലൊ മരങ്ങളില്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിലൊ കാണുന്നില്ല. ചുറ്റും അധികം മരങ്ങളില്ലാത്ത മരത്തിൽ കൂട് വെയ്ക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് വളരെ അകലെനിന്നുപോലും ഇവയ്ക്ക്കൂ ടിനെ നിരീക്ഷിക്കാൻ പറ്റും. മരത്തിന്റെ കമ്പുകൊണ്ടൂള്ള കൂടിന്റെ ഉൾഭാഗം ഇലകളും പുല്ലുകളും കൊണ്ട് മൃദുവാക്കിയിരിക്കും. വളരെ അപൂർവമായി പാറയിടുക്കിലും നിലത്തും കൂട് ഉണ്ടാക്കാറുണ്ട്.<ref name=HBW/> മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ 2-3 മുട്ടകളിടുന്നു. 43 ദിവസംകൊണ്ട് മുട്ട വിരിയുന്നു. അടുത്ത 60-77 ദിവസംകൊണ്ട് കുഞ്ഞുങ്ങൾ കൂട് വിടുന്നു. മൂന്നിലൊന്ന് പ്രജനനം ഫലവത്താവാറില്ല. <ref name=HBW/> ==തീറ്റ== മുയലുകൾ, ചിലതരം പക്ഷികൾ, സസ്തനികൾ എന്നിവയാണ് ഇവയുടെ സാധാരണയായുള്ള ഭക്ഷണം.<ref name=HM/> ==അവലംബം== {{reflist|refs= <ref name=Ali1993>{{cite book |first=Salim |last=Ali |year=1993 |title=The Book of Indian Birds |url=https://archive.org/details/lbg.598.2954.ali.0340 |publisher=Bombay Natural History Society |location=Bombay |isbn=0-19-563731-3}}</ref> <ref name=HBW>{{Cite book |last=Meyburg |first=B.U. |year=1994 |title=Eastern Imperial Eagle (Aquila heliaca) |pages=194–195 |editor1-last=del Hoyo |editor2-last=Elliott |editor3-last=Sargatal |work=Handbook of the Birds of the World |volume=Vol. 2 |isbn=84-87334-15-6}}</ref> <ref name=HM>{{cite journal |last1=Horváth |first1=M. |display-authors=1 |last2=et al |year=2010 |title=Spatial variation in prey composition and its possible effect on reproductive success in an expanding eastern imperial eagle (Aquila heliaca) population |url=http://actazool.nhmus.hu/56/2/AZH_56_2_Horvath.pdf |format=PDF |journal=[[Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae]] |volume=56 |pages=187–200 }}</ref> <ref name=RaptorsWorld>{{cite book |last1=Ferguson-Lees |first1=J. |last2=Christie |first2=D. |year=2001 |title=Raptors of the World |url=https://archive.org/details/raptorsofworld0000ferg |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-618-12762-3}}</ref> }} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Aquila heliaca}} {{wikispecies|Aquila heliaca}} * {{BirdLife|22696048|Aquila heliaca}} * {{Avibase|469DCF57248A1C69|Aquila heliaca}} * {{InternetBirdCollection|eastern-imperial-eagle-aquila-heliaca}} * {{VIREO|Imperial+eagle|Imperial eagle}} * {{IUCN_Map|22696048|Aquila heliaca}} * {{Xeno-canto species|Aquila|heliaca|Eastern imperial eagle}} {{Buteoninae}} [[വർഗ്ഗം:Aquila (genus)]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:National symbols of Austria-Hungary]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പരുന്തുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കൻ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:യുറേഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]] ns145bpar23l71hoty40kevwez588t4 അങ്കോർ 0 324133 4682597 4672300 2026-11-03T22:59:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682597 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{prettyurl|Angkor}}{{Infobox World Heritage Site | WHS = അങ്കോർ | Image = [[File:Angkor Wat.jpg|250px]] | Caption = Main complex at [[Angkor Wat]] | State Party = [[Cambodia]] | Type = Cultural | Criteria = i, ii, iii, iv | ID = 668 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia|Asia-Pacific]] | Year = [[List of World Heritage Sites by year of inscription#1992 (16th session)|1992]] | Session = 16th | Danger = 1992&ndash;2004 | Link = http://whc.unesco.org/en/list/668 }} 9ആം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ 15ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെ [[ഖമർ സാമ്രാജ്യം|ഖമർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[കംബോഡിയ|കംബോഡിയയിലെ]] ഒരു സ്ഥലമാണ്‌ '''അങ്കോർ'''({{lang-km|អង្គរ}<ref name="KhDict">Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. ISBN 0-8132-0509-3</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh)</ref> .1010-1220 കാലഘട്ടത്തിൽ ലോകത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 0.1% ആളുകൾ വസിച്ചിരുന്ന മഹാനഗരമായിരുന്നു അങ്കോർ.അങ്കോർ എന്ന വാക്ക് ,[[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലെ]] നഗര(नगर) എന്ന വാകിൽ നിന്നാണ്‌ വന്ന്ത്.അതിനർഥം വിശുദ്ധ നഗരം എന്നാണ്‌<ref name="Higham">Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., ISBN 9786167339443</ref>{{rp|350}}<ref>Higham, ''The Civilization of Angkor'', p.4.</ref> .അങ്കോറിയൻ കാലഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് AD 802 മുതൽക്കാണ്‌.ഖെമർ ഹിന്ദു ഏകാധിപതി ജയവർമ്മൻ രണ്ടാമൻ സ്വയം താൻ പ്രപഞ്ച അധിപനാണെന്നും ദൈവ രാജാവാണെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം 1351ലെ ആയുധായന്റെ അധിനിവേശം വരെ ഈ സാമ്രാജ്യം നില നിന്നു. ആയുധയന്റെ അങ്കോർ കൊള്ളയടിചതിന്റെ ഫലമായുണ്ടായ 1431ലെ ഖെമർ പ്രക്ഷോഭത്താൽ ജനങ്ങൾ തെക്കോട്ട് ലോങ്ങ്വേകിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. അങ്കോറിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കാടിന്റെ നടുവിലും ക്രഷി സ്ഥലത്തിലും വടക്ക് വലിയ തടാകത്തിന്റെയും(Great Lake) തെക്ക് കുലെൻ മലകളിലും സീം റീപ് പ്രവശ്യയിലെ സീം രീപ് നഗരത്തിലും ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നു.അങ്കോറിലെ ക്ഷേത്രം ആയിരക്കണക്കിന്‌ സ്ഥലങ്ങളിലായി അവശിഷ്ടങ്ങളും മൺക്കട്ടകളും കൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നു.ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റ മത സ്മാരകമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു.അങ്കോറിലെ അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ പുനർ നിർമ്മിക്കുകയും പുനര്യോജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.അവ ഖെമർ വാസ്തു ശൈലിയിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.വർഷത്തിൽ ഇരുപത് ലക്ഷം ആളുകൾ ഇന്ന് ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു.[[അങ്കോർ വാട്ട്|അങ്കോർ വാട്ടും]](Angkor Wat) അങ്കോർ തോം(Angkor Thom) എന്നിവ [[യുനെസ്കോ|യുനെസ്ക്കോ]] ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളായി സംരക്ഷിച്ച് പോകുന്നു.ധാരാളം സന്ദർശക ആധിക്യത്തിൽ അവശിഷ്ടങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്തിൽ പല പ്രശ്നങ്ങളും ഇന്ന് നേരിടുന്നു. [[File:Karta AngkorWat.PNG|thumb|Map of the Angkor region]] [[File:Angkor sunrise.JPG|thumb|Angkor Wat at sunrise]] 2007ൽ ഗവേഷകരായ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘം സാറ്റ്ലൈറ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളുടെയും അത്യാധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ സഹായത്താലും ഈ പ്രദേശം നിരിക്ഷിച്ചതിൽ നിന്ന് പ്രാചീന കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായ നഗരമായിരുന്നു ഇതെന്ന് വിലയിരുത്തി<ref name="Evans PNAS">Evans et al., [http://www.pnas.org/content/104/36/14277 A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422171845/http://www.pnas.org/content/104/36/14277 |date=2017-04-22 }}, Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, August 23, 2007.</ref> .1000 കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ കിടക്കുന്ന നാഗരികമായ ക്ഷേത്രം ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്‌.അങ്കോറിനെ ഹൈഡ്രോളിക് സിറ്റിയായാണ്‌ കരുതുന്നത്.കൃത്യമായ ജല വിതരണവും സംരക്ഷണവും ശാസ്ത്രീയമായി ഇവിടെ നടത്തിയിരിക്കുന്നു<ref>Evans, D., Pottier, C., Fletcher, R., Hensley, S., Tapley, I., Milne, A., & Barbetti, M. (2007). A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia. Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(36), 14277-14282.</ref> .ഇവ കൃഷിക്ക് അനിയോജ്യമായതിനാൽ ജന വർദ്ധനവിന്‌ കാരണമായി.അങ്കോറിന്റെ ജനസംഖ്യയുടെ കണക്കുകൾ തർക്ക വിഷയമാണ്‌.പുതിയ കാർഷിക സബ്രദായം അനുസരിച്ച് ഏകദേശം 10 ലക്ഷം ആളുകൾക്ക് മാത്രമേ ഇവിടെ താമസ്സിക്കുവാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു<ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605004646/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html |date=2011-06-05 }}, The Independent, August 15, 2007</ref> . ==അവലംബം== {{refbegin|2}} *{{cite book |last=Audric |first=John |title=Angkor and the Khmer Empire |date=1972 |publisher=R. Hale |location=London |isbn=0-7091-2945-9}} *{{cite book |last=Chandler |first=David |title=A History of Cambodia |url=https://archive.org/details/historyofcambodi00chan |date=1992 |publisher=Westview Press |location=Boulder }} *{{cite book |last=Coedès |first=George |title=The Indianized States of Southeast Asia |url=https://archive.org/details/indianizedstates0000cdes |date=1968 |publisher=East West Center Press |location=Honolulu}} *{{cite book |last=Coedès |first=George |title=Pour mieux comprendre Angkor |date=1943 |publisher=Imprimerie d'Extrême Orient |location=Hanoi}} * Forbes, Andrew; Henley, David (2011). ''Angkor, Eighth Wonder of the World''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B0085RYW0O *{{cite book |last1=Freeman |first1=Michael |last2=Jacques |first2=Claude |title=Ancient Angkor |url=https://archive.org/details/ancientangkor0000free |date=1999 |publisher=Weatherhill |location=Trumbull, Conn. |isbn=0-8348-0426-3 }} *{{cite book |last=Higham |first=Charles |title=The Civilization of Angkor |url=https://archive.org/details/civilizationofan0000high |date=2001 |publisher=University of California Press |location=Berkeley }} * Petrotchenko, Michel (2014). ''Focusing on the Angkor Temples: The Guidebook'', 383 pages, Amarin Printing and Publishing, 3rd edition, ISBN 978 616 361 118 5 * Stern, Philippe (1934). "Le temple-montagne khmèr, le culte du linga et le Devaraja", ''Bulletin de l'École française d’Extrême-Orient'' 34, pp.&nbsp;611–616. *[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_18_55/ai_109411352 National Review: In Pol Pot Land: Ruins of varying types Sept 29, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050521160206/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_18_55/ai_109411352/print |date=2005-05-21 }} {{Cite web |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_18_55/ai_109411352/print |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2026-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050521160206/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_18_55/ai_109411352/print |archive-date=2005-05-21 |url-status=dead}}. *[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=2672&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html UNESCO: International Programme for the Preservation of Angkor] Accessed 17 May 2005. *{{cite news |title=Climate change killed ancient city |publisher=The Australian |date=2007-03-14 |url=http://www.news.com.au/story/0,10117,21380223-29277,00.html |accessdate=2007-03-16 |archive-date=2007-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324170547/http://www.news.com.au/story/0%2C10117%2C21380223-29277%2C00.html |url-status=dead }} *{{cite news |last=Smith |first=Justine |title=Tourist invasion threatens to ruin glories of Angkor |publisher=The Observer |date=2007-02-25 |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/world/story/0,,2020821,00.html?gusrc=rss&feed=travel }} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite web |last=Dayton |first=Leigh |title=Angkor engineered own end |publisher=The Australian |date=2007-08-14 |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22240801-30417,00.html |accessdate=2007-08-14 |archive-date=2007-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070910090659/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22240801-30417,00.html |url-status=dead }} *{{cite news |title=Map reveals ancient urban sprawl |publisher=BBC News |date=2007-08-14 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6945574.stm }} *{{cite book |last=Pescali |first=Piergiorgio |title=Indocina |date=2010 |publisher=Emil |location=Bologna |isbn=978-88-96026-42-7}} *Wagner, Jonathan (1992). "Environmental planning for a world heritage site: Case study of Angkor, Cambodia." Journal of Environmental Planning & Management Vol 38(3) pp.&nbsp;419. {{refend}} ==പുറത്തെക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{wikivoyage|Angkor Archaeological Park}} *[http://maps.google.com/maps?ll=13.411996,103.867149&spn=0.247781,0.454662&t=k&hl=en Google Maps] Map centered on [[Angkor Wat]], with the [[Tonle Sap]] at the bottom *[http://acl.arts.usyd.edu.au/angkor/gap Greater Angkor Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103082408/http://acl.arts.usyd.edu.au/angkor/gap/ |date=2007-11-03 }} International research project investigating the settlement context of the temples at Angkor *[http://www.greatangkor.com GreatAngkor] Khmer temples, maps and photos *[http://www.theangkorguide.com www.theangkorguide.com] Illustrated online guide to Angkor with plans and maps *[http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=5112 Angkor Wat] High-resolution NASA image *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32720607b/date Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient], 1901-1936. Now online at gallica.bnf.fr, this journal documents cutting-edge early 20th-century French scholarship on Angkor and other topics related to Asian civilizations. *[http://wmf.org/angkor.html The World Monuments Fund in Angkor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409122039/http://wmf.org/angkor.html |date=2009-04-09 }} - background, interactive map, travel tips, panoramas, e-cards *[http://archive.cyark.org/angkor-info Angkor digital media archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615081550/http://archive.cyark.org/angkor-info |date=2011-06-15 }} - Photos, laser scans, panoramas of Angkor Wat and Banteay Kdei from a [[CyArk]]/[[Sophia University]] partnership *[http://www.angkor.iif.hu Royal Angkor Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930124959/http://www.angkor.iif.hu/ |date=2020-09-30 }} - Foundation concerned with the safeguarding and the development of the cultural site of Angkor. In charge of various cultural projects. *[http://www.angkor.newworldltd.org Images from Angkor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731010934/http://www.angkor.newworldltd.org/ |date=2019-07-31 }} - Images from Angkor. {{commons+cat|Angkor|Angkor}} {{Angkorian sites}} {{Authority control}} {{coord|13|26|N|103|50|E|display=title}} [[വർഗ്ഗം:കംബോഡിയ]] [[വർഗ്ഗം:കംബോഡിയയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 235tz7iek0jguzqoo5lnzo6jrrbln2z കാസ് പീഠഭൂമി 0 324328 4682561 4550850 2026-11-03T17:58:57Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോക പൈതൃക സ്മാരകങ്ങൾ]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682561 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kaas plateau}} {{Infobox settlement | name = കാസ് പീഠഭൂമി | native_name = कास पठार | native_name_lang = mr | other_name = Kas Plateau | settlement_type = പീഠഭൂമി | image_skyline = Kas plateau.JPG | image_alt = | image_caption = കാസ് പീഠഭൂമി, സത്താര ([[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|യുനെസ്‌കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥാനം]])<ref name="dna"/> | nickname = [[മഹാരാഷ്ട്ര]]യിലെ പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[മഹാരാഷ്ട്ര]]യിൽ കാസ് പീഠഭൂമിയുടെ സ്ഥാനം. | latd = 17.7201607 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 73.8227916 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[Satara district|സത്താര]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | named_for = | founder = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 10 | elevation_footnotes = | elevation_m = 1200 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗിക ഭാഷ | demographics1_info1 = [[Marathi language|മറാത്തി]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 415 xxx | area_code_type = Telephone code | area_code = 02162 | registration_plate = MH-11 | website = [http://www.kas.ind.in/ www.kas.ind.in] | footnotes = }} [[File:Cynotis tuberosa.JPG|thumb|Cynotis tuberosa]] [[File:Murdannia lanuginosa.JPG|thumb|Murdannia lanuginosa]] [[File:MurdanniaLanuginosa By VaibhavKaware.jpg|thumbnail|Murdannia Lanuginosa]] [[മഹാരാഷ്ട്ര]]യിലെ [[Satara city|സത്താര]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 24 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]] മലനിരകൾക്കു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പീഠഭൂമി]]യാണ് '''കാസ് പീഠഭൂമി''' ([[മറാഠി]] : कास पठार). ഏതാണ്ട് 10 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പീഠഭൂമിക്ക് സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 1200 മീറ്റർ ഉയരമുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.amazingmaharashtra.com/2012/12/kaas-plateau.html |title=Amazing Maharashtra.(About Kaas Plateau) |accessdate=2015 നവംബർ 21}}</ref> അത്യപൂർവ്വമായ സസ്യ-ജന്തുജാലങ്ങൾ വസിക്കുന്ന പ്രദേശമാണിത്. ഈ പീഠഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ''കാസ'' (''Elaecarpus glandulosus'') എന്ന മരത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് 'കാസ് പീഠഭൂമി' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. [[ഓർക്കിഡ്|ഓർക്കിഡുകൾ]], [[Karvi|കാർവി]] തുടങ്ങി 850-ലധികം പുഷ്പ സസ്യങ്ങൾ വളരുന്ന ഈ പീഠഭൂമിയെ ''മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര'' എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. 2012-ൽ [[UNESCO|യുനെസ്‌കോ]] ഈ പ്രദേശത്തെ [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|ലോക പൈതൃക സ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി]] പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="dna">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/pune/report_kaas-to-bloom-for-only-2000-tourists-daily_1710438 |title=Kaas to bloom for only 2,000 tourists daily - Pune -DNA |publisher=Dnaindia.com |date= |accessdate=2013-05-01}}</ref> <ref name=Kaasplateau>[http://www.kaasplateau.in/index.php?option=com_content&view=article&id=78&Itemid=85 www.kaasplateau.in]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1342/multiple=1&unique_number=1921 |title=World Heritage Sites |publisher=UNESCO |accessdate=2015 നവംബർ 21}}</ref> ==സ്ഥാനം== [[ഇന്ത്യ]]യുടെ പടിഞ്ഞാറേ തീരത്തിനു സമാന്തരമായി കിടക്കുന്ന പർവ്വതനിരയാണ് പശ്ചിമഘട്ടം. ഏകദേശം 60,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ മലനിരകളിൽ അത്യപൂർവ്വമായ സസ്യങ്ങളും ജന്തുക്കളും കാണപ്പെടുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഈ പർവ്വതനിരകളെ 'സഹ്യാദ്രി' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. സത്താര നഗരത്തിൽ നിന്നും 24 കിലോമീറ്റർ അകലെ പശ്ചിമ ഘട്ടത്തിന്റെ സമീപത്താണ് കാസ് പീഠഭൂമി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==പീഠഭൂമികളുടെ രൂപീകരണം== താരതമ്യേന പരന്ന പ്രതലവും സമീപത്തുള്ള സമതലങ്ങൾ, ജലാശയങ്ങൾ എന്നിവയെക്കാൾ ഉയരവുമുള്ള ഭൂവിഭാഗമാണ് പീഠഭൂമി. മറ്റു പ്രദേശങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ 'പീഠം' പോലെ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ചെങ്കുത്തായ ചരിവുകളോടുകൂടിയ വശങ്ങളും പരന്ന മുകൾപ്പരപ്പുമാണ് പീഠഭൂമികളുടെ സവിശേഷത. [[അഗ്നിപർവ്വതം|അഗ്നിപർവ്വത]] സ്ഫോടനങ്ങളുടെ ഫലമായി പുറത്തുവരുന്ന [[ലാവ|ശിലാദ്രവം]] തണുത്തുറഞ്ഞാണ് പീഠഭൂമികൾ രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, പർവ്വതങ്ങളിലെ മഞ്ഞ് ഉരുകൽ, വന നശീകരണം, മണ്ണൊലിപ്പ് തുടങ്ങിയ പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളും പീഠഭൂമികൾ രൂപംകൊള്ളുന്നതിനു കാരണമാകാറുണ്ട്.<ref>Garcia-Castellanos, D., 2007. The role of climate during high plateau formation. Insights from numerical experiments. Earth Planet. Sci. Lett. 257, 372-390, doi:10.1016/j.epsl.2007.02.039 [https://docs.google.com/uc?id=0B_xuyENh5ksFMzdiZjg0NGUtNWQ5Zi00YTU0LThkODctODA3ZWMxYjAzNTI2&export=download&hl=en pdf]</ref> ==കാസ് പീഠഭൂമി== കുറ്റിച്ചെടികളും പുൽവർഗ്ഗ സസ്യങ്ങളും നൂറ്റിയൻപതിലധികം വ്യത്യസ്തയിനം പൂക്കളും കൊണ്ടു സമ്പന്നമാണ് കാസ് പീഠഭൂമി.<ref>{{cite web |url=http://www.terrepolicycentre.org/Introduce-to-Chairman.html |title=Mr. Rajendra Shende, Chairman, TERRE, United Nations Environment Programme, Technologies and Policies, Ozon Action Programme, Multilateral Ozone Fund, Global Environmental Facility, Technology support programme, Multilateral Environmental Agreement, Intergovernmental Panel on Climate Change, Indian Institute of Technology |publisher=Terrepolicycentre.org |date=2013-04-15 |accessdate=2013-05-01 |archive-date=2012-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121209065822/http://www.terrepolicycentre.org/Introduce-to-Chairman.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/world-heritage-list/recent/5|title=Articles about World Heritage List by Date - Page 5 - Times Of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=|accessdate=2013-05-01|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201210712/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/world-heritage-list/recent/5|url-status=dead}}</ref> [[ഓർക്കിഡ്|ഓർക്കിഡുകൾ]], കാർവി തുടങ്ങിയ സപുഷ്പികൾ മുതൽ [[ഡ്രോസെറ]] പോലുള്ള മാംസഭോജി സസ്യങ്ങൾ വരെ ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു. ആഗസ്റ്റ് മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള മാസങ്ങളിലാണ് ഇവിടുത്തെ സസ്യങ്ങൾ പൂവണിയുന്നത്. ആ സമയങ്ങളിൽ 'പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര' എന്നാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. മനോഹരമായ ഈ കാഴ്ച കാണുവാനായി നിരവധി സഞ്ചാരികൾ ഇവിടെയെത്താറുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ [[ആവാസവ്യവസ്ഥ]]യുടെ സംരക്ഷണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഒരു ദിവസം പരമാവധി 2000 പേരെ മാത്രമേ പ്രവേശിക്കാൻ അനുവദിക്കുകയുള്ളൂ.<ref name="dna"/> ഓൺലൈൻ രജിസ്ട്രഷൻ ചെയ്തവർക്കാണ് പ്രവേശനം ലഭിക്കുക. ==ജൈവ വൈവിധ്യം== ജൈവ വൈവിധ്യം കൊണ്ടു സമ്പന്നമാണ് കാസ് പീഠഭൂമി. പീഠഭൂമിയുടെ സിംഹഭാഗവും സംരക്ഷിത വനങ്ങളാണ്. ഇവിടെ നിന്നും ഒട്ടേറെ പുതിയ സസ്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പുഷ്പ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങളുടെ 850-ലധികം [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസുകൾ]] ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു. 624 ഇനം സസ്യങ്ങൾ വംശനാശ ഭീഷണിയുടെ വക്കിലാണ്. ഇവയിൽ തന്നെ 39-ഓളം ഇനം സസ്യങ്ങൾ കാസ് പീഠഭൂമിയിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നവയാണ്.<ref name="Kaas">{{cite web |url=http://www.kas.ind.in/ |title=Official Site of Kaas Plateau |accessdate=2015 നവംബർ 20}}</ref> പീഠഭൂമിക്കു ചുറ്റും ധാരാളം കുറ്റിച്ചെടികളും മരങ്ങളുമുണ്ട്‌.<ref name="Kaas"/> കറുത്തശിലകൾ ധാരാളം കാണപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണിത്‌. ==ഇവിടെയുള്ള പുഷ്പസസ്യങ്ങൾ== [[File:KandilKharchudi By VaibhavKaware.jpg|thumbnail|Ceropegia Vincaefolia (local name Kandilpushpa/ Kandil kharchudi- കന്ദിൽ ഖർച്ചുടി./കന്ദിൽ പുഷ്പം)]] കാസ് പീഠഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന പുഷ്പസസ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക. (ശാസ്ത്രനാമം ഇംഗ്ലീഷിൽ തന്നെ നൽകിയിരിക്കുന്നു.) {| class="wikitable" |+കാസ് പീഠഭൂമിയിലെ പുഷ്പ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ |- !നം. !!ശാസ്ത്രനാമം !!പ്രാദേശിക നാമം |- |1. ||Ceropegia Vincaefolia ||कंदिल खर्चुडी - കന്ദിൽ ഖർച്ചുടി./കന്ദിൽ പുഷ്പം. |- |2. ||Ceropegia Jainii ||സൊമാദ |- |3. ||[[Drosera indica|Drosera Indica]] ||गवती दवबिंदू - ഗവതി ദവബിന്ദു |- |4. ||Smithia hirsute / hirsuta ||कवळा - കവളാ |- |5. ||Senecio grahami / bombayensis ||सोनकी -സോനകി |- |6. ||Utricularia purpurascens ||सीतेची आसवे -സീതേച്ചി ആസവേ |- |7. ||Senecio bombyensis ||സോങ്കി |- |8. ||Murdannia lanuginosa ||അബോളിമ |- |9. ||Pogostemon deccanensis ||-- |- |10. ||Dipcadi montanum ||ദീപ്കദി |- |11. ||Impatiens oppositifolia ||-- |- |12. ||Wild Brinjal flower ||काटे रिंगणी -കാട്ടേ റിങ്കണി |- |13. ||Aponogeton satarensis ||വൈറ്റുറ |- |14. || Elaeocarpus glandulosus ||കാസ |- |15. ||Pinda concanensis ||പിണ്ട |- |16. ||Hitchenia caulina ||ചവർ |- |17. || Paracaryopsis coelestina ||നിസുർതി |- |18. ||Nymphoides indicum ||കുമുദുനി |- |19. ||Cyanotis tuberosa ||അഭലി |- |20. || Murdannia simplex ||നീലിമ |- |21. || Paracaryopsis malbarica ||കാലി നിസുർതി |- |22. ||Begonia crenata ||-- |- |23. ||Trichosanthes tricuspidata ||കൊണ്ടൽ |- |24. ||Chlorophytum glaucoides ||മുസാലി |- |25. ||pomoea barlerioides ||-- |- |26. ||Ceropegia media ||-- |- |27. ||Drosera burmanni ||ദവ്ബിന്ദു |- |28. ||Habenaria longicorniculata ||-- |- |29. ||Aerids maculosum ||-- |- |30. || Dendrobium barbatulum ||ഭാരംഗി |- |31. || Habenaria panchagnesis ||-- |- |32. ||Memecylon umbellatum ||അഞ്ജനി |- |33. ||Habenaria heyneana ||ടൂത്ത്ബ്രഷ് ഓർക്കിഡ് |- |34. || Habenaria grandifloriformis ||-- |- |35. ||Smithia agharkarii ||-- |- |36. || Flemingia nilgheriensis ||-- |- |37. ||Rotala ritchiei ||പാൻസെർ |- |38. ||Rotala fimbriata ||-- |- |39. || Adenoon indicum ||മോത്തി സോനാകി |- |40. || Linum mysurense ||ഉന്ദ്രി |- |41. || Dioscorea bulbifera ||ദുക്കാർ ഖണ്ഡാ |- |42. || Vigna vexillata ||ഹാലുണ്ഡ |- |43. || Oberonia recurva ||-- |- |44. ||Arisaema murrayi ||പന്ത്ര സപ്കന്ദ |- |45. ||Exacum tetragonum ||ഉദി ചിരായത്ത് |} ==മറ്റ് ആകർഷണങ്ങൾ== കാസ് പീഠഭൂമിയുടെ ദക്ഷിണഭാഗത്ത് കാസ് തടാകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. തടാകത്തിനു ചുറ്റും നിബിഡ വനങ്ങളുണ്ട്. [[Sajjangad Fort|സജ്ജങ്ങാദ് കോട്ട]]യ്ക്കും [[Kanher Dam|കാൻഹെർ ഡാമിനും]] ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ തടാകം സഹ്യാദ്രി മലനിരകൾക്കിടയിൽ ഒരു കിണ്ണം വച്ചിരിക്കുന്നതു പോലെയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. സത്താരയിലെ ജനങ്ങൾ ജലത്തിനുവേണ്ടി പ്രധാനമായും ഈ തടാകത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. കാസ് തടാകത്തിനു തെക്കുഭാഗത്ത് 30 കിലോമീറ്റർ അകലെയായി [[Koyna sanctuary|കൊയ്നാ വന്യജീവി സങ്കേതം]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കാസ് പീഠഭൂമിക്കു ചുറ്റും ഗുഹകൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഉല്ലാസയാത്രയ്ക്കു പറ്റിയ സ്ഥലങ്ങൾ, ബോട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കാവുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാമുണ്ട് .<ref>{{Cite web |url=http://www.kaspathar.com/default.aspx?AspxAutoDetectCookieSupport=1 |title=Other attractions |access-date=2015-11-21 |archive-date=2015-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124073737/http://kaspathar.com/default.aspx?AspxAutoDetectCookieSupport=1 |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളിലൊന്നായ [[Vajrai waterfall|വജ്രൈ വെള്ളച്ചാട്ടവും]] കാസ് പീഠഭൂമിയുടെ സമീപത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുവാൻ== കാസ് പീഠഭൂമിയിൽ എത്തിച്ചേരുവാൻ രണ്ടു മാർഗ്ഗങ്ങളുണ്ട്. സത്താരയിൽ നിന്നു നേരിട്ട് റോഡു വഴി എത്തുന്നതാണ് ഒന്നാമത്തെ മാർഗ്ഗം. [[മഹാബലേശ്വർ|മഹാബലേശ്വറിനെയും]] പഞ്ചാഗ്നിയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ലിങ്ക് റോഡു വഴി തപോലയിൽ നിന്നും എത്തിച്ചേരുന്നതാണ് രണ്ടാമത്തെ മാർഗ്ഗം. തപോലയിലും മഹാബലേശ്വറിലും സഞ്ചാരികൾക്കു വിശ്രമിക്കാനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. ==സമീപ സ്ഥലങ്ങൾ== ===അടുത്തുള്ള നഗരങ്ങൾ=== *സത്താര - 24 കിലോമീറ്റർ *[[പൂനെ]] - 125 കിലോമീറ്റർ *[[കോലാപ്പൂർ]] - 150 കിലോമീറ്റർ *[[മുംബൈ]] - 280 കിലോമീറ്റർ. ===അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ=== *സത്താര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ===അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം=== *[[പൂണെ അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളം|പൂനെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]]. ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Kas flowers3.JPG|കാസിലെ പൂക്കൾ File:Utricularia arcuata by Sumit Magdum 01.jpg |കാസിലെ പൂക്കൾ File:Kas flowers.JPG|കാസിലെ പൂക്കൾ File:Kas Flowers.JPG|കാസിലെ പൂക്കൾ </gallery> {| class="wikitable" |- ! !! !! !! |- | [[File:Kas1.jpg|thumb|2014 ജൂലൈയിൽ കാസ് പീഠഭൂമിക്കു സമീപം]] || [[File:Kas2.jpg|thumb|2014 ജൂലൈയിൽ കാസ് പീഠഭൂമിക്കു സമീപം ]] || [[File:Kas3.jpg|thumb|2014 ജൂലൈയിൽ കാസ് പീഠഭൂമിക്കു സമീപം ]] || [[File:Kas4.jpg|thumb|2014 ജൂലൈയിൽ കാസ് പീഠഭൂമിക്കു സമീപം ]] |} {| class="wikitable" |- ! |- |[[File:Near kas.jpg|thumb|2014 ജൂലൈയിൽ കാസ് പീഠഭൂമിക്കു സമീപം ]] |} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Kaas plateau}} * [http://www.kas.ind.in/ വനം വകുപ്പിന്റെ (സത്താര ഡിവിഷൻ) വെബ്സൈറ്റ്] {{World Heritage Sites in India}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പീഠഭൂമികൾ]] ocqy0d9gc4slls9ueoofeeq0oy5mqfy ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രം 0 324366 4682558 4680711 2026-11-03T17:58:25Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോക പൈതൃക സ്മാരകങ്ങൾ]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682558 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Airavatesvara Temple}} {{Infobox Mandir | name = ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രം | image = Darasuram temple front view.jpg|thumb|ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രം, ദാരാസുരം. | alt = Darasuram temple front view | caption = ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രം | pushpin_map = India Tamil Nadu | map_caption = [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം.]] | latd = 10 | latm = 46 | lats = 59 | latNS = N | longd = 79 | longm = 7 | longs = 57 | longEW = E | coordinates_region = IN-MP_source:kolossus-dewiki | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = ഐരാവതേശ്വരർ കോയിൽ | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = ஐராவதேஸ்வரர் கோயில் | marathi = | bengali = | country = {{flag|ഇന്ത്യ}} | state = [[തമിഴ്നാട്]] | district = [[തഞ്ചാവൂർ ജില്ല]] | location = [[കുംഭകോണം|കുംഭകോണത്തിന്]] അടുത്തുള്ള [[ദാരാസുരം]] | elevation_m = | primary_deity = [[ശിവൻ]] | important_festivals= | architecture = [[ദ്രാവിഡ വാസ്തുവിദ്യ]] | number_of_temples = 1 | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = 12-ആം നൂറ്റാണ്ട് | creator = [[രാജരാജ ചോളൻ രണ്ടാമൻ]] | website = }} [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] [[കുംഭകോണം|കുംഭകോണത്തിനു]] സമീപം [[ദാരാസുരം|ദാരാസുരത്ത്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ [[ഹിന്ദുമതം|ഹൈന്ദവ]] ക്ഷേത്രമാണ് '''ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രം''' ([[തമിഴ്]] : ஐராவதேஸ்வரர் கோயில்). 'ഐരാവതേശ്വരൻ' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ശിവൻ|ശിവനെയാണ്]] ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നത്. 12-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[രാജരാജ ചോളൻ രണ്ടാമൻ|രാജരാജ ചോളൻ രണ്ടാമന്റെ]] കാലത്താണ് (1143-1173) ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം നടന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി [[ദ്രാവിഡ വാസ്തുവിദ്യ|ദ്രാവിഡ വാസ്തുവിദ്യാ]] ശൈലിയാണ് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രം, [[ബൃഹദീശ്വര ക്ഷേത്രം]] ([[തഞ്ചാവൂർ]]), [[ഗംഗൈകൊണ്ടചോളീശ്വര ക്ഷേത്രം]] ([[ഗംഗൈകൊണ്ടചോളപുരം]]) എന്നീ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ചേർത്ത് '[[ചോഴ മഹാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]' എന്നുവിളിക്കാറുണ്ട്. 1987-ൽ [[UNESCO|യുനെസ്‌കോ]] ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രത്തെ [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|ലോക പൈതൃക സ്ഥാനങ്ങളിൽ]] ഒന്നായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/250 |title=യുനെസ്‌കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥാനങ്ങൾ |publisher=[[UNESCO|യുനെസ്‌കോ]] |accessdate=2015 നവംബർ 22}}</ref> === ഐതിഹ്യം === [[File:Bull_and_Elephant_statue_at_Thanjavur_Airavatesvara_Temple..JPG|thumb|left| ക്ഷേത്രത്തിലെ കാളയുടെയും ആനയുടെയും പ്രതിമ]] ഹൈന്ദവ [[ദേവൻ|ദേവനായ]] [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. 'ഐരാവതേശ്വരൻ' എന്ന പേരിലാണ് ശിവനെ ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നത്. [[പുരാണങ്ങൾ|ഹിന്ദു പുരാണങ്ങളിൽ]] പരാമർശിക്കുന്ന വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള ഒരു [[ആന]]യാണ് [[ഐരാവതം]]. [[ദുർവാസാവ്]] മഹർഷിയുടെ ശാപത്തെത്തുടർന്ന് ഐരാവതത്തിന് വെളുപ്പ് നിറം നഷ്ടപ്പെട്ടു. നിറം തിരിച്ചുകിട്ടുന്നതിനു വേണ്ടി ഐരാവതം ഈ സ്ഥലത്തു വച്ച് ശിവനെ തപസ്സു ചെയ്തു. ശിവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഇവിടുത്തെ കുളത്തിൽ ഇറങ്ങിയ ഐരാവതത്തിന് വെളുപ്പ് നിറം തിരികെ ലഭിച്ചു എന്നാണ് കഥ. ഐരാവതത്തിന്റെ ദുഃഖം അകറ്റിയതിനാൽ ശിവനെ 'ഐരാവതേശ്വരൻ' എന്നും വിളിക്കുന്നു.<ref>P.V. Jagadisa Ayyar,പേജുകൾ 350-351 കാണുക.</ref> മരണത്തിന്റെ ദേവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[യമൻ|യമനും]] ഇവിടെ വച്ച് ശിവനെ തപസ്സു ചെയ്തിരുന്നു. 'ശരീരം മുഴുവൻ ചുട്ടുപൊള്ളട്ടെ' എന്ന മുനിശാപത്തിൽ നിന്ന് മുക്തി ലഭിക്കുന്നതിനു വേണ്ടിയായിരുന്നു യമന്റെ തപസ്സ്. ഇവിടുത്തെ കുളത്തിൽ കുളിച്ചു കയറിയ യമദേവന് ശാപമോക്ഷം ലഭിച്ചുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഈ കുളത്തിനെ ''യമതീർത്ഥം'' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ==പെരിയ നായകി അമ്മൻ കോവിൽ== [[File:Darasuramiravatesvaraammanshrine.jpg|thumb|left|പെരിയ നായകി അമ്മൻ കോവിലിന്റെ പ്രവേശന കവാടം]] ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കു ഭാഗത്ത് പെരിയ നായകി അമ്മൻ കോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രം ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ടു കാണപ്പെടുന്നു. ശിവന്റെ പത്നിയായ [[പാർവ്വതി]] ദേവിയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠ.<ref>P.V. Jagadisa Ayyar, p351 കാണുക.</ref> ==ചിത്രശാല== <gallery widths="170" heights="170" perrow="4" caption="ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ കാഴ്ചകൾ"> പ്രമാണം:Airavatesvara Temple Entrance.jpg|ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടം. പ്രമാണം:Darasuram1.jpg|ഗോപുരം പ്രമാണം:Darasuram2.jpg|പുൽത്തകിടി പ്രമാണം:Darasuram3.jpg|വിമാനം (ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ഭാഗം) പ്രമാണം:Darasuram4.jpg|ശില്പങ്ങൾ പ്രമാണം:Darasuram6.jpg|ശ്രീകോവിലിന്റെ പിൻഭാഗം. പ്രമാണം:Darasuram7.jpg|ചിത്രങ്ങൾ പ്രമാണം:"Ruined beauty of Airavatesvara Temple".JPG|നാശം സംഭവിച്ച ഭാഗങ്ങൾ. പ്രമാണം:Darasuram, Airavatesvara Temple, Sanctum sanctorum 3, India.jpg പ്രമാണം:Darasuram, Airavatesvara Temple, Mandapa at night, India.jpg പ്രമാണം:Darasuram, Airavatesvara Temple, Relief 2, India.jpg പ്രമാണം:Darasuram, Airavatesvara Temple, Brahmin priest, Sanctum sanctorum, India.jpg പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN (40873).jpg പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN (49608).jpg പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN (59362).jpg പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN.jpg പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN (53952).jpg|കൊടിമരം പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN (17574).jpg|കൊത്തുപണികൾ പ്രമാണം:Airavatesvara Temple TN (86459).jpg|കാളയുടെയും ആനയുടെയും ശില്പം </gallery> ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist}} ==അവലംബം== * {{cite book |author= Geeta Vasudevan |title= The Royal Temple of Rajaraja: An Instrument of Imperial Chola Power |publisher=Abhinav Publications |location= |year=2003 |pages= |isbn= 81-7017-383-3 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author= P.V. Jagadisa Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |pages= |isbn=81-206-0151-3 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author= Krishna Chaitanya |title=Arts of India |url= https://archive.org/details/bwb_T2-DTV-240 |publisher=Abhinav Publications |location= |year=1987 |pages= |isbn= |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author= Richard Davis |title=Lives of Indian images |url= https://archive.org/details/livesofindianima0000davi |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, N.J |year=1997 |pages= |isbn=0-691-00520-6 |oclc= |doi= |accessdate=}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category-inline}} * [http://www.hinduonnet.com/2004/07/07/stories/2004070704810500.htm World Heritage Site status for Airavatesvara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080815035747/http://www.hinduonnet.com/2004/07/07/stories/2004070704810500.htm |date=2008-08-15 }} * [http://www.kumbakonam.info/index.php?option=com_content&view=article&id=189&Itemid=105 - A Complete Visitors Guide to Darasuram Airateswara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211170926/http://kumbakonam.info/index.php?option=com_content&view=article&id=189&Itemid=105 |date=2015-02-11 }} {{World Heritage Sites in India}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 70jfn4qph6lu9wg27v148hw6ewync2l കാരകും മരുഭൂമി 0 324481 4682498 4605121 2026-11-03T13:51:51Z Martinkottayam 84843 /* ജലസേചനം */ 4682498 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karakum desert}} {{infobox Settlement | name = കാരകും മരുഭൂമി | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = മരുഭൂമി | image_skyline = Takirs of Karakum Desert.jpg | image_alt = Karakum Desert | image_caption = കാരകും മരുഭൂമി, [[തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ]] | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Turkmenistan | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = The position of Karakum desert in Turkmenistan. | pushpin_map_caption = [[തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ|തുർക്ക്മെനിസ്ഥാനിൽ]] കാരകും മരുഭൂമിയുടെ സ്ഥാനം | latd = 40 | latm = 30 | lats = 0 | latNS = N | longd = 60 | longm = 0 | longs = 0 | longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ}} | subdivision_type1 = സ്ഥലം | subdivision_name1 = കാരകും | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 350000 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = 800 | width_km = 500 | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Turkmenistan Time|TMT]] | utc_offset1 = +5 | timezone1_DST = ''പിന്തുടരുന്നില്ല'' | utc_offset1_DST = +5 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} [[മധ്യേഷ്യ]]യിലുള്ള ഒരു [[മരുഭൂമി|മരുഭൂമിയാണ്]] '''കാരകും മരുഭൂമി''' ([[തുർക്മെൻ ഭാഷ|തുർക്ക്മെൻ]] : Garagum) [[തുർക്മെൻ ഭാഷ]]യിൽ 'കറുത്ത മണ്ണ്' എന്നാണ് ഈ പേരിന്റെ അർത്ഥം. [[തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ|തുർക്ക്മെനിസ്ഥാന്റെ]] ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ എഴുപതു ശതമാനത്തോളം ഭാഗവും ഈ മരുഭൂമിയാണ്. 3,50,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ് മരുഭൂമിയുടെ വിസ്തീർണ്ണം. [[ജനസാന്ദ്രത]] വളരെ കുറഞ്ഞ പ്രദേശമാണിത് (6.5 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിന് ഒരാൾ). വർഷത്തിൽ 70 മുതൽ 150 മില്ലിമീറ്റർ വരെയാണ് ഇവിടുത്തെ മഴയുടെ ലഭ്യത.<ref name="enz">{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9110529/Karakum-Desert |title=Karakum Desert, Turkmenistan |publisher=Britanica Encyclopedia |date=2015 നവംബർ 6 |accessdate=2015 നവംബർ 23}}</ref> [[അരാൽ കടൽ|അരാൽ കടലിനു]] സമീപത്ത് [[കസാക്കിസ്ഥാൻ|കസാക്കിസ്ഥാനിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു മരുഭൂമിയാണ് [[അരാൽ കാരകും മരുഭൂമി]]. ==മറ്റു പേരുകൾ== കാരകും മരുഭൂമി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. *കരാ കും (Kara Kum) *കാര കും *ഗരാഗും (Garagum), (തുർക്മെൻ) ഉച്ചാരണം [ɡaɾaˈɡum] *ഗരാ ഗും (Gara Gum) *കരാക്കുമി (Karakumy), ([[റഷ്യൻ]]) : Караку́мы, tkərɐˈkumɨ] *Қарақұм (കസാഖ്) ==സ്ഥാനം== [[file:Ev15957Turkmenistan.jpg |thumb |right |കാരകും മരുഭൂമിയുടെ [[കൃത്രിമോപഗ്രഹം|ഉപഗ്രഹ]] ദൃശ്യം]] തുർക്ക്മെനിസ്ഥാന്റെ പകുതിയിലധികം ഭാഗത്തായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന കാരകും മരുഭൂമി [[കാസ്പിയൻ കടൽ|കാസ്പിയൻ കടലിനു]] കിഴക്കായും [[അരാൽ കടൽ|അരാൽ കടലിനു]] വടക്കായും [[അമു ദര്യ]] നദിയുടെയും [[Kyzyl Kum|കൈസിൽ കും]] മരുഭൂമിയുടെയും വടക്കുകിഴക്കായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അരാൽ കടലിനോടു ചേർന്നു കാണപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു മരുഭൂമിയാണ് അരാൽ കാരകും. കടലിലെ ജലനിരപ്പ് കുറഞ്ഞതിന്റെ ഫലമായി രൂപംകൊണ്ട അരാൽ കാരകും മരുഭൂമിക്ക് 15440 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുണ്ട്. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] ഇവിടെ ധാരാളം ജലസേചന കനാലുകൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. വൻ തോതിലുള്ള നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് കടലിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ചത്. അരാൽ കടൽ ഉത്തര ദിശയിൽ വികസിക്കുകയും ദക്ഷിണ ദിശയിൽ ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ മരുഭൂമിയുടെ വലിപ്പം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.<ref name="aral">{{cite web |url=http://www.columbia.edu/~tmt2120/introduction.htm |title=Aral Sea Crisis |publisher=Columboia.edu |accessdate=2015 നവംബർ 23}}</ref> ==അതിരുകൾ== കാരകും മരുഭൂമിയുടെ വടക്കു ഭാഗത്ത് സരിക്കാമിഷ് ബേസിൻ (Sarykamysh Basin),കിഴക്കു ഭാഗത്ത് [[അമു ദര്യ]], തെക്കു കിഴക്കു ഭാഗത്ത് ഗരാബിൽ അപ്‌ലാൻഡ്സ് (Garabil uplands), ബഡ്കിസ് സ്റ്റെപ്പി മേഖല, (Badkhyz steppe region), തെക്കുഭാഗത്ത് കോപ്പെറ്റ്-ഡാഗ് പർവ്വത നിരകൾ (Kopet-Dag Mountains), പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ഉസ്ബോയ് നദി (Uzboy river) എന്നിവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref name="enz"/> മരുഭൂമിയ്ക്കു സമീപം ട്രാൻസ് കാസ്പിയൻ റെയിൽവേ കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്‌. ==കാലാവസ്ഥ== [[File:Karakum Desert, Turkmenistan.jpg |thumb |left |കാരകും മരുഭൂമിയിലെ മണലാരണ്യം]] താരതമ്യേന ചൂടു കൂടിയ കാലാവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് 34 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെയും ശൈത്യകാലത്ത് മൈനസ് 20 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെയുമാണ് ഇവിടുത്തെ താപനില. മധ്യേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും ചൂടു കൂടിയ മരുഭൂമിയാണിത്.<ref name="enz"/> കുറഞ്ഞ അളവിലാണ് മഴ പെയ്യുന്നത്. വർഷത്തിൽ 70-150 മില്ലിമീറ്റർ മഴയാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. ==ജലസേചനം== [[file:MAKarakumKanal1.jpg |thumb |left |മരുഭൂമിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന കാരകും കനാൽ.]] [[ഹിന്ദുക്കുഷ്]] മലനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന [[മർഘബ് നദി|മർഘബ്]] (Marghab), തേജൻ (Tejan) എന്നീ നദികൾ കാരകും മരുഭൂമിയിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ഈ നദീ തീരങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും [[പരുത്തി]]യാണ് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. മരുഭൂമിയുടെ മധ്യ ഭാഗത്ത് ആൾട്ടിൻ അസൈർ (Altyn Asyr) എന്ന കൃത്രിമ തടാകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.ocamagazine.com/project-to-go-down-in-history-in-turkmenistan |title=Project to go down in history in Turkmenistan |publisher=Open Central Asia Magazine |accessdate=2015 നവംബർ 23 |archive-date=2011-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111207120036/http://www.ocamagazine.com/project-to-go-down-in-history-in-turkmenistan |url-status=dead }}</ref> ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ജലസേചന കനാലുകളിൽ ഒന്നായ [[കരാക്കും കനാൽ|കാരാക്കും കനാൽ]] ഈ മരുഭൂമിയിലൂടെയാണ് കടന്നു പോകുന്നത്. 1954-ലാണ് ഈ കനാൽ നിർമ്മിച്ചത്. ഇതിന്റെ നീളം 1375 കിലോമീറ്ററാണ്. വർഷം തോറും 13 മുതൽ 20 വരെ ക്യുബിക് കിലോമീറ്റർ ജലമാണ് ഇതിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നത്.<ref name="enz"/> കനാലിൽ ഉണ്ടായ ചോർച്ചയുടെ ഫലമായി ചെറിയ തടാകങ്ങളും കുളങ്ങളും ഇവിടെ രൂപംകൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഇവ മണലിന്റെ ലവണാംശം വർദ്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="aral"/> ==ധാതു നിക്ഷേപം== [[ക്ഷാരം|ക്ഷാര സ്വഭാവമുള്ള]] [[ധാതു]]ക്കളുടെ വൻ നിക്ഷേപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അമുദര്യാ നദി കാരകും മരുഭൂമിയിലൂടെ ഒഴുകിയപ്പോൾ വലിയ അളവിൽ മണലും ചെളിയും അടിഞ്ഞുകൂടി. ഇതോടൊപ്പം ധാരാളം ധാതുക്കളും ഇവിടെ നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="enz"/> ധാതു-നിക്ഷേപമുള്ള ധാരാളം ചതുപ്പുനിലങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാൻ സാധിക്കും. ഈ മരുഭൂമിയിലെ [[നരകത്തിന്റെ കവാടം|ദർവാസാ ഗ്യാസ് ക്രെയ്റ്റർ]] എന്ന ഭാഗത്ത് പ്രകൃതി വാതകത്തിന്റെയും എണ്ണയുടെയും വൻ നിക്ഷേപമുണ്ട്.<ref name="enz"/> ==നരകത്തിന്റെ കവാടം== [[File:Darvasa gas crater panorama crop.jpg |thumb |left |കാരകും മരുഭൂമിയിലെ [[നരകത്തിന്റെ കവാടം]]]] {{main|നരകത്തിന്റെ കവാടം}} കാരകും മരുഭൂമിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് [[ദേർവേസ്]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു ഗർത്തമാണ് ദേർവേസ് ഗ്യാസ് ക്രേറ്റർ. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രകൃതിവാതക ശേഖരമാണിത്. [[Methane|മീഥെയ്ൻ]] പോലുള്ള പ്രകൃതിവാതകങ്ങളുടെ ജ്വലനം മൂലം എപ്പോഴും എരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഗർത്തമാണിത്. 69 മീറ്റർ വ്യാസവും 30 മീറ്റർ ആഴവുമുളള ഈ ഗർത്തത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു പൊങ്ങുന്ന തീജ്വാലകൾ കണ്ടു ഭയന്ന പ്രദേശ വാസികളാണ് ഇതിനെ ''നരകത്തിന്റെ കവാടം'' (Door to Hell) എന്നു വിളിച്ചത്. 1971-ൽ [[റഷ്യ]]ൻ പര്യവേഷകർ എണ്ണപ്പാടമാണെന്നു കരുതി ഈ പ്രദേശം കുഴിച്ചു നോക്കിയപ്പോഴാണ് ഗർത്തം രൂപംകൊണ്ടത്. ഗർത്തത്തിൽ നിന്നും പുറത്തേക്കു പ്രവഹിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന വിഷ വാതകങ്ങൾ ദർവേസയിലെ ജനങ്ങളെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഗവേഷകർ ഇതു കത്തിച്ചുകളയാൻ തീരുമാനിച്ചു. കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വാതകം മുഴുവൻ കത്തിത്തീരുമെന്നാണ് അവർ കരുതിയിരുന്നത്. എന്നാൽ കത്തിച്ചു തുടങ്ങിയ നാൾ മുതൽ ഗർത്തം എരിഞ്ഞു കൊണ്ടേയിരിക്കുകയാണ്. നാൽപ്പതു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും തീ അണഞ്ഞിട്ടില്ല. തീജ്വാലകൾ രാത്രിയിൽ ഒരുക്കുന്ന മനോഹരമായ ദൃശ്യം കാണുവാൻ നിരവധി സഞ്ചാരികളാണ് ഇവിടെയെത്തുന്നത്.<ref>{{cite web |url=http://www.chandrikadaily.com/contentspage.aspx?id=128052 |title=ദർവേസിലെ നരക കവാടം |publisher=ചന്ദ്രിക |date=2015 ജൂൺ 20 |accessdate=2015 നവംബർ 23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150705035407/http://www.chandrikadaily.com/contentspage.aspx?id=128052 |archivedate=2015-07-05 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.inquisitr.com/287486/door-to-hell-is-in-turkmenistan-giant-flaming-hole-in-karikum-desert/ |title=DOOR TO HELL IS IN TURKMENISTAN: GIANT FLAMING HOLE IN KARIKUM DESERT |publisher=INQUISITR |date=2015 ജൂലൈ 28 |accessdate=2015 നവംബർ 23 |archive-date=2013-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724004706/http://www.inquisitr.com/287486/door-to-hell-is-in-turkmenistan-giant-flaming-hole-in-karikum-desert/ |url-status=dead }}</ref> ==മറ്റു പ്രത്യേകതകൾ== [[File:Leaky Pipe Oasis (3877530270).jpg |thumb |left |ഇവിടെയുള്ള ഒട്ടകങ്ങൾ]] കാരകും മരുഭൂമിയിലെ ജനസാന്ദ്രത വളരെ കുറവാണ്. 6.5 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ പ്രദേശത്ത് ഒരാൾ എന്ന അനുപാതത്തിലാണ് ജനസാന്ദ്രത. സസ്യങ്ങളും മറ്റു ജന്തുക്കളും കുറവാണ്. ചെറിയ പുല്ലുകളും കുറ്റിച്ചെടികളും മരങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. ഒട്ടകങ്ങൾ, ആടുകൾ, ചെമ്മരിയാടുകൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന മൃഗങ്ങൾ. മരുഭൂമിയുടെ കിഴക്കു പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ വീശുന്ന പൊടിക്കാറ്റിൽ കീടനാശിനികളുടെ അംശം കലർന്നിരിക്കുന്നു. [[അന്റാർട്ടിക്ക]]യിലെ [[പെൻഗ്വിൻ|പെൻഗ്വിനുകളുടെ]] രക്തത്തിൽ ഇവ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ [[ഗ്രീൻലാന്റ്|ഗ്രീൻലാൻഡിലെ]]യും [[നോർവെ]]യിലെയും വനാന്തരങ്ങളിലും ഇവിടുത്തെ പൊടി പടലങ്ങളുടെ സാന്നിദ്ധ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref name="enz"/> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.travelblog.org/Asia/Turkmenistan/Dashoguz/blog-153046.html TravelBlog Darvasa Craters: Entrance to Hell] *[http://www.youtube.com/user/anastasis03#p/a/u/0/0LMvFI8gPAU Gonur Depe site in the Karakum Desert] *[http://blacksandsfilm.wordpress.com/the-karakum-desert/ photos and about the Karakum Desert] {{Deserts}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ മരുഭൂമികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തുർക്ക്മെനിസ്താൻ]] 10mr4onpiifl1rvfnacraq987pnfruu ടാപ്പുടി 0 335267 4682593 4543246 2026-11-03T22:54:22Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682593 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} ലോകത്തിലെ ആദ്യ രസതന്ത്രജ്ഞയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വനിതയാണ് '''ടാപ്പുടി'''. (Tapputi-Belatekallim) (കൊട്ടാരത്തിന്റെ വനിത മേൽനോട്ടക്കാരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന പദമാണ് ''ബെലാടെക്കാലിം'' ("Belatekallim")). <ref>Alic, M. ''Hypatia's heritage, a history of women in science from antiquity through the nineteenth century''. Boston, MA: Beacon Press, 1987. 22. Print. </ref>ഒരു സുഗന്ധലേപനനിർമ്മാതാവായിരുന്ന അവരെ ബി. സി. ഇ 1200 ലേതെന്ന് നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ബാബിലോണിയൻ മെസോപ്പൊട്ടേമിയായിലെ ഒരു ക്യൂണിഫോം ഫലകത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite book|editors=Gabriele Kass-Simon, Patricia Farnes, Deborah Nash|title=Women of science : righting the record|year=1999|publisher=Indiana Univ. Press|location=Bloomington, Ind.|isbn=9780253208132|page=301|edition=First Midland Book|url=https://books.google.dk/books?id=Ez7DCJM57esC&printsec=frontcover&dq=isbn+9780253208132&hl=pl&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=tapputi&f=false}}</ref> [[സൈപ്രസ്‌ (സസ്യം)|സൈപ്രസ്‌]], [[മീറ]], [[ബാൾസം]] എന്നിവയോടൊപ്പം പൂക്കൽ, എണ്ണകൾ, [[വയമ്പ്‌]] എന്നിവ അവർ ഉപയോഗിച്ചു. അവർ ജലമോ മറ്റ് ലായകങ്ങളോ ചേർത്ത് [[സ്വേദനം]] നടത്തുകയും കുറേയേറെത്തവണ അരിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|last=Levey|first=Martin|title=Early Arabic Pharmacology: An Introduction Based on Ancient and Medieval Sources|url=https://archive.org/details/earlyarabicpharm0000leve|publisher=Brill Archive|year=1973|pages=[https://archive.org/details/earlyarabicpharm0000leve/page/9 9]|isbn=90-04-03796-9}}</ref>അറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള സ്റ്റിൽ ആണിത്. രാജകൊട്ടാരത്തിലെ വനിത മേൽനോട്ടക്കാരി ആയിരുന്ന അവർ ''(-)-നിനു'' (അവരുടെ പേരിന്റെ ആദ്യഭാഗം നഷ്ടപ്പെട്ടു) എന്ന ഗവേഷകയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. <ref>Rayner-Canham, Marelene, and Geoffrey Rayner-Canham. ''Women in Chemistry: Their Changing Roles from Alchemical Times to the Mid-Twentieth Century''. 1st edition. Chemical Heritage Foundation, 2005. 1. Print. </ref> ==അവലംബം== <references /> [[വർഗ്ഗം:രസതന്ത്രജ്ഞർ]] 3imlwyr7bepbe6iee37tmwnv0152bpq നാസികൾ മനുഷ്യരിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ 0 336211 4682630 4620688 2026-11-03T23:44:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682630 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Nazi human experimentation}} {{Nazism sidebar}} 1940 - കളുടെ ആദ്യം മുതൽ [[World War II|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെയും]] [[the Holocaust|ഹോളൊകോസ്റ്റിന്റെയും]] ഭാഗമായി [[Nazi Germany|നാസികൾ]] അവരുടെ [[Nazi concentration camps|കോൺസൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകളിൽ]] തടവിലുള്ള സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും അടക്കമുള്ളവരിൽ നടത്തിയ അതിക്രൂരമായ ഒരു കൂട്ടം വൈദ്യശാസ്ത്രപരീക്ഷണങ്ങളാണ് '''നാസികൾ മനുഷ്യരിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ (Nazi human experimentation)''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[Romani people|റൊമാനി ജനത]], [[Sinti|സിന്റി]], [[Poles|പോളീഷുകാർ]], [[Nazi crimes against Soviet POWs|സോവിയറ്റ് യുദ്ധത്തടവുകാർ]], അംഗവൈകല്യമുള്ളവർ, [[German|ജർമൻകാർ]], മുഖ്യമായും [[Jews|ജൂതന്മാർ]] എന്നിവരായിരുന്നു ഈ പരിപാടിയുടെ പ്രധാന ഇരകൾ. തടവിൽ ഉള്ളവരുടെ യാതൊരു സമ്മതവും ഇല്ലാതെ നടത്തിയ ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് ഒടുവിൽ മരണമോ, അതീവ മാനസിക ആഘാതമോ, സ്ഥിരമായ അംഗവൈകല്യമോ ഒക്കെയായിരുന്നു സംഭവിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ പട്ടാളക്കാർക്ക് ഉണ്ടായാൽ നേരിടാൻ ആ അവസ്ഥകൾ പരീക്ഷണശാലയിൽ കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിക്കാനും പുതിയ ആയുധങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനും ആണ് പലപ്പോഴും ഇവ ചെയ്തത്. സ്വവർഗലൈംഗികത ചികിൽസിച്ചു ഭേദമാക്കാനും പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. യുദ്ധാനന്തരം ഈ കുറ്റങ്ങളെയെല്ലാം [[Doctors' Trial|ഡോക്ടർമാരുടെ വിചാരണ]] എന്ന പേരിൽ വിചാരണ നടത്തുകയുണ്ടായി. {{ജൂതവിരോധം}} ==പരീക്ഷണങ്ങൾ== മനുഷ്യരിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ചിലത് താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. ===ഇരട്ടക്കുട്ടികളിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== ഇരട്ടകളുടെ ജനിതകത്തിൽ ഉള്ള സാമ്യങ്ങളും വ്യത്യാസങ്ങളും മനസ്സിലാക്കാനും പ്രകൃതിവിരുദ്ധമായി ശരീരത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനാകുമോ എന്ന പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവരിൽ നടത്തിയത്. ഇതിനു മുഖനേതൃത്വം നൽകിയത് [[Josef Mengele|ജോസഫ് മെംഗളി]]യാണ്. ഇയാൾ [[Auschwitz|ഓഷ്വിറ്റ്സിൽ]] തടവിലാക്കിയ 1500 -ഓളം ജോടി ഇരട്ടകളിൽ 1943-44 കാലത്ത് പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. ഇതിൽ ഏതാണ്ട് 200 പേരാണ് പരീക്ഷണങ്ങളെ അതിജീവിച്ചത്.<ref>[http://www.longwood.k12.ny.us/lhs/science/mos/twins/mengele.html Josef Mengele and Experimentation on Human Twins at Auschwitz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414074936/http://www.longwood.k12.ny.us/lhs/science/mos/twins/mengele.html |date=2015-04-14 }}, ''Children of the Flames; Dr. Josef Mengele and the Untold Story of the Twins of Auschwitz'', Lucette Matalon Lagnado and Sheila Cohn Dekel, and ''Mengele: the Complete Story'' by Gerald Posner and John Ware.</ref> പ്രായത്തിന്റെയും ലിംഗത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ വേർതിരിച്ച ഇരട്ടകളിൽ പലതരം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. കുട്ടികളുടെ നിറം മാറ്റാനാവുമോ എന്നറിയാൻ കണ്ണുകളിൽ നിറം കുത്തിവച്ചു, സയാമീസ് പോലെയുള്ള ഇരട്ടകളെ ഉണ്ടാക്കാനാവുമോ എന്നറിയാൻ ഇരട്ടകളെ കൂട്ടിത്തുന്നി.<ref name="WEAK">{{cite book |last=Black |first=Edwin |title=War Against the Weak: Eugenics and America's Campaign to Create a Master Race |url=https://books.google.com/books?id=qfliJPdl9V4C&pg=PA358&lpg=PA358&dq=mengele+conjoined+sew&source=web&ots=YCXtN_WdTt&sig=jvObL5km02rlette5vbexaDBrFc&hl=en |accessdate=14 April 2008 |year=2004 |publisher=Thunder's Mouth Press |location=United States |isbn=1-56858-258-7}}</ref><ref name=Berenbaum194>{{cite book |author=Berenbaum, Michael |title=The world must know: the history of the Holocaust as told in the United States Holocaust Memorial Museum |url=https://archive.org/details/worldmustknowhis0000bere |publisher=Little, Brown |location=Boston |year=1993 |pages=[https://archive.org/details/worldmustknowhis0000bere/page/194 194]–5 |isbn=0-316-09134-0 |oclc= }}</ref> ===എല്ല്, പേശി, ഞരമ്പുകൾ എന്നിവ മാറ്റിവച്ചുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ=== ജർമൻ പട്ടാളക്കാർക്ക് പ്രയോജനപ്പെടാനായി എല്ല്, പേശികൾ, ഞരമ്പുകൾ എന്നിവ വളർത്തിയെടുക്കാനും വേറൊരാളിലേക്ക്<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eHhtsODHWf0C|title=When Doctors Kill: Who, Why, and How|last=Perper|first=Joshua A.|last2=Cina|first2=Stephen J.|date=2010-06-14|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781441913692|language=en}}</ref> മാറ്റിവയ്ക്കാനും സാധിക്കുമോ എന്നറിയാൻ തടവുകാരിൽ നിന്നും ഇവയെല്ലാം മുറിച്ചുമാറ്റുകയുണ്ടായി. ഇതെല്ലാം [[anesthesia|ബോധം കെടുത്താതെ]] തന്നെയായിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇങ്ങനെ മുറിക്കപ്പെട്ട തടവുകാർ പിന്നീടുള്ളകാലം അംഗവൈകല്യം വന്നവർ ആയിട്ടാണ് ജീവിച്ചത്.<ref name=":0" /> ===ശരീരം മരവിപ്പിച്ച് നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== തണുപ്പിനോട് മനുഷ്യശരീരം പ്രതികരിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി പഠിക്കാൻ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവ. 280-300 ആൾക്കാരെ ഉപയോഗിച്ച് 360-400 പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് നടത്തിയത്.<ref name="Berger" /> {|class="wikitable" |+ ഡോ: [[Sigmund Rascher|സിഗ്മണ്ട് രാഷെർ]] ഉണ്ടാക്കിയ മരണപ്പട്ടിക<ref>{{cite book|page=[https://archive.org/details/dachauconcentrat00haus_0/page/186 183]|title=The Dachau Concentration Camp, 1933 to 1945|url=https://archive.org/details/dachauconcentrat00haus_0|isbn=978-3-87490-751-4|publisher=Comite International Dachau|year=2000}}</ref> |- !''ശ്രമ നമ്പർ.'' !''വെള്ളത്തിന്റെ താപനില'' !''വെള്ളത്തിൽ നിന്നും പുറത്തെടുക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിന്റെ താപനില'' !''മരണസമയത്ത് ശരീരത്തിന്റെ താപനില'' !''വെള്ളത്തിൽ കിടന്ന സമയം'' !''മരിച്ച സമയം'' |- |5 |{{convert|5.2|°C|°F}} |{{convert|27.7|°C|°F}} |{{convert|27.7|°C|°F}} |66' |66' |- |13 |{{convert|6|°C|°F}} |{{convert|29.2|°C|°F}} |{{convert|29.2|°C|°F}} |80' |87' |- |14 |{{convert|4|°C|°F}} |{{convert|27.8|°C|°F}} |{{convert|27.5|°C|°F}} |95' | |- |16 |{{convert|4|°C|°F}} |{{convert|28.7|°C|°F}} |{{convert|26|°C|°F}} |60' |74' |- |23 |{{convert|4.5|°C|°F}} |{{convert|27.8|°C|°F}} |{{convert|25.7|°C|°F}} |57' |65' |- |25 |{{convert|4.6|°C|°F}} |{{convert|27.8|°C|°F}} |{{convert|26.6|°C|°F}} |51' |65' |- | |{{convert|4.2|°C|°F}} |{{convert|26.7|°C|°F}} |{{convert|25.9|°C|°F}} |53' |53' |} മറ്റൊരു പരീക്ഷണത്തിൽ തടവുകാരെ നഗ്നരായി −6&nbsp;°C (21&nbsp;°F) വരെയുള്ള തണുപ്പിൽ പല മണിക്കൂറുകൾ നിർത്തി. തണുപ്പേറ്റാൽ ഉണ്ടാകുന്ന കാര്യങ്ങളെപ്പറ്റി പഠിക്കാൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്തശേഷവും ജീവൻ ബാക്കിയായവരെ തിരിച്ച് എങ്ങനെ ചൂടാക്കി എടുക്കാം എന്നും പഠിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=Bogod>Bogod, David. [https://doi.org/10.1111/j.1365-2044.2004.04034.x "The Nazi Hypothermia Experiments: Forbidden Data?"], ''Anaesthesia'', Volume 59 Issue 12 Page 1155, December 2004.</ref> തിരികെ ചൂടാക്കാനായി തിളച്ച വെള്ളത്തിലേക്ക് ചിലരെ ഇട്ടതായും രേഖകളിൽ കാണുന്നു.<ref name=Berger>{{Cite journal | doi = 10.1056/NEJM199005173222006 | pmid = 2184357 | title = Nazi Science — the Dachau Hypothermia Experiments | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1990-05-17_322_20/page/1434 | journal = New England Journal of Medicine | volume = 322 | issue = 20 | pages = 1435–40 |date=May 1990 | last1 = Berger | first1 = Robert L. }}</ref> കിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ തണുപ്പ് താങ്ങാനാവാതെ വന്ന ഭടന്മാരുടെ രക്ഷയ്ക്കായാണ് ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത്. നാസിയുടെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തിനായിട്ടാണ് ഇത് ചെയ്തത്. കൊടും തണുപ്പ് നേരിടാനാവാതെ നാസികൾ വിഷമിച്ചപ്പോൾ താരതമ്യേന തളരാത്ത റഷ്യൻ ഭടന്മാരുടെ ജീനുകളിലെ വ്യത്യാസമാണ് അവർക്ക് പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ ആവുന്നതിന്റെ കാരണം എന്നരീതിയിൽ അവരിൽ പലതരം പരീക്ഷണം നടത്തുകയുണ്ടായി. ഈ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നൂറോളം പേർ മരിച്ചെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>Neurnberg Military Tribunal, Volume I · [http://www.mazal.org/archive/nmt/01/NMT01-T200.htm Page 200]</ref> ===പ്രതിരോധ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== പല കോൺസൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകളിലിലും മനുഷ്യരിലെ പ്രതിരോധങ്ങളെപ്പറ്റി പഠിക്കാൻ തടവുകാരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പകർച്ചവ്യാധികൾക്കെതിരെയുള്ള ഔഷധങ്ങളും ഇങ്ങനെ പരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005168|title=Nazi Medical Experiments|work=ushmm.org}}</ref> ===മലേറിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== 1942 ഫെബ്രുവരി മുതൽ 1945 ഏപ്രിൽ വരെ മലേറിയയ്ക്ക് പ്രതിവിധി കണ്ടുപിടിക്കാനായി മനുഷ്യരിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. ആരോഗ്യമുള്ള വ്യക്തികളിൽ കൊതുകുകളെക്കൊണ്ടോ പെൺകൊതുകുകളുടെ ഗ്രന്ഥികളിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചെടുത്ത സ്രവം കുത്തിവച്ചോ രോഗമുണ്ടാക്കുന്നു. രോഗം വന്നതിനുശേഷം പല മരുന്നുകൾ അവയുടെ ഗുണമേന്മ അറിയാൻ അവരിൽ പരീക്ഷിച്ചു നോക്കി.<ref name="LawHealth1992">{{cite book|author1=George J. Annas Edward R. Utley Professor of Health Law|author2=Medicine Michael A. Grodin Associate Professor of Philosophy and Associate Director of Law, and Ethics Program both of the Boston University Schools of Medicine and Public Health|title=The Nazi Doctors and the Nuremberg Code : Human Rights in Human Experimentation: Human Rights in Human Experimentation|url=http://books.google.com/books?id=4P04DuPIfAYC&pg=PA98|date=7 May 1992|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-977226-1|pages=98–}}</ref> ഇത്തരം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തപ്പെട്ട ഏതാണ്ട് 1200 ആൾക്കാരിൽ പകുതിയും തൽഫലമായി മരണപ്പെടുകയായിരുന്നു.<ref name="CriminalityState1946">{{cite book|author1=United States. Office of Chief of Counsel for the Prosecution of Axis Criminality|author2=United States. Dept. of State|author3=United States. War Dept|author4=International Military Tribunal|title=Nazi conspiracy and aggression: Office of United States Chief of Counsel for Prosecution of Axis Criminality|url=http://books.google.com/books?id=vmE8AAAAIAAJ|year=1946|publisher=U.S. Govt. Print. Off.}}</ref> ===മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ് പരീക്ഷണങ്ങൾ=== 1939 -നും 1945 -നും ഇടയ്ക്കുള്ള കാലത്ത് പല ക്യാമ്പുകളിലും മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ് മൂലം ഉണ്ടാവുന്ന മുറിവുകൾക്ക് ഫലപ്രദമായ ചികിൽസ കണ്ടുപിടിക്കാനായി തടവുകാരെ മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ് ഉപയോഗിച്ച് പൊള്ളിച്ച് പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. ഇങ്ങനെയുണ്ടാക്കിയ മുറിവുകൾ ഭേദമാവുന്നതിന് ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ മാർഗ്ഗം കണ്ടുപിടിക്കലായിരുന്നു ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്.<ref name="trials">{{cite web |title=Introduction to NMT Case 1: U.S.A. v. Karl Brandt et al. |work=Harvard Law Library, Nuremberg Trials Project: A Digital Document Collection |url=http://nuremberg.law.harvard.edu/php/docs_swi.php?DI=1&text=medical |accessdate=23 March 2008 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820110259/http://nuremberg.law.harvard.edu/php/docs_swi.php?DI=1&text=medical |url-status=dead }}</ref> ===സൽഫൊണമൈഡ് പരീക്ഷണങ്ങൾ=== 1942 ജൂലൈ മുതൽ 1943 സെപ്തംബർ വരെ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവ. [[ബാക്ടീരിയ]]യ്ക്കെതിരെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[Sulfonamide |സൾഫൊണമൈഡിന്റെ]] ഫലം പരീക്ഷിക്കാനായി തടവുകാരിൽ [[tetanus|റ്റെറ്റനസ്]] ഉണ്ടാക്കുന്നവയടക്കം<ref name=Spitz>{{cite book |last=Spitz |first=Vivien |title=Doctors from Hell: The Horrific Account of Nazi Experiments on Humans |url=https://books.google.com/books?id=_VH-7oeT4lEC&pg=PA4&lpg=PA4&dq=sulfonamide+nazi+tetanus&source=web&ots=7OMyTBC1eF&sig=A_3K9WRxdMyS4j7qWAaXpK0m7GE |year=2005 |publisher=Sentient Publications |isbn=1-59181-032-9 }}</ref> പലതരം ബാക്ടീരിയകളെ കടത്തിവിട്ട് രോഗം വരുത്തുന്നു. രക്തധമനികളുടെ രണ്ട് അറ്റവും കെട്ടിവച്ച് രക്തയോട്ടം യുദ്ധസ്ഥലത്തെന്നപോലെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നു. കമ്പുകളും കുപ്പിച്ചില്ലുകളും ഈ മുറിവുകളിൽ കുത്തിക്കയറ്റിയ ശേഷം സൾഫൊണമൈഡും മറ്റു മരുന്നുകളും ഇത്തരം മുറിവുകൾ ഉണങ്ങാൻ എത്രമാത്രം ഫലപ്രദമാണെന്ന് പഠിക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. ===കടൽജല പരീക്ഷണങ്ങൾ=== 1944 ജൂലൈ മുതൽ 1944 സെപ്തംബർ വരെ [[Dachau concentration camp|ഡക്കവു ക്യാമ്പിൽ]] നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ എങ്ങനെ കടൽജലം കുടിക്കാൻ ഉപയുക്തമാക്കാം എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. ഒരിക്കൽ 90 [[Romani people|റൊമാനി]] ആൾക്കാരെ ഭക്ഷണം ഒന്നും നൽകാതെ കടൽജലം മാത്രം കുടിക്കാൻ നൽകി [[Dr. Hans Eppinger|ഹാൻസ് എപ്പിഞ്ചെർ]] പരീക്ഷണം നടത്തി. അതീവമായ [[dehydration|നിർജ്ജലീകരണത്താൽ]] ഇത് അവരെ കാര്യമായി പരിക്കേൽപ്പിച്ചിരുന്നു. കണ്ടുനിന്നവരുടെ മൊഴിയിൽ നിന്നും അവർ പുതുതായി തുടച്ച തറയിൽ നിന്നും ഒട്ടെങ്കിലും ജലം കിട്ടുമോ എന്നറിയാൻ തറ നക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ് മനസ്സിലായത്.<ref name="ETHIC">{{cite web |author=Cohen, Baruch C. |title=The Ethics Of Using Medical Data From Nazi Experiments |work=Jewish Law: Articles |url=http://www.jlaw.com/Articles/NaziMedEx.html |accessdate=23 March 2008 }}</ref> 6 മുതൽ 12 ദിവസം വരെ ഇങ്ങനെ കഴിഞ്ഞാൽ അതിന്റെ രൂക്ഷത എത്രത്തോളമാണെന്ന് അറിയുകയും അതിനിടയിൽ അവരുടെ ജീവൻ പോകുമോ എന്നെല്ലാം അറിയാൻ ആയിരുന്നു ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾ.<ref>{{cite web|url=http://books.google.ca/books?id=k2BSOpipdpcC&lpg=PA221&ots=lPvsclqryk&dq=Eppinger%20of%20Vienna&pg=PA221#v=onepage&q=Eppinger%20of%20Vienna&f=false|title=Rosalyn Yalow, Nobel Laureate|work=google.ca}}</ref> ===വന്ധ്യംകരണ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== [[Law for the Prevention of Hereditarily Diseased Offspring|പാരമ്പര്യരോഗങ്ങൾ ഉള്ളവരെ വന്ധ്യകരിക്കാനുള്ള]] [[നാസി]] നിയമം അനുസരിച്ച് പാരമ്പര്യരോഗമുള്ളവരെയും മറ്റു പലവിധം അസുഖങ്ങൾ ഉള്ളവരെയും അവരുടെ ഇഷ്ടം പോലും നോക്കാതെ നിർബന്ധിതമായി വന്ധ്യംകരിക്കുകയുണ്ടായി. [[Mental retardation|ബുദ്ധിമാന്ദ്യം]], [[Schizophrenia|സ്കിസോഫ്രീനിയ]], [[Manic depression|ഡിപ്രഷൻ]], [[Epilepsy|പാർമ്പര്യ അപസ്മാരം]], [[Huntington's Chorea|പാരമ്പര്യ കോറിയ]], [[Blindness|പാരമ്പര്യ അന്ധത]], [[Deafness|പാരമ്പര്യ ബധിരത]], മറ്റു പാരമ്പര്യ രോഗങ്ങൾ, മദ്യപാനം, അംഗവൈകല്യം എന്നിവ ഉള്ളവരെയെല്ലാം നിർബന്ധിതമായി വന്ധ്യംയകരിക്കുന്നത് നാസികൾ നിയമവിധേയമാക്കിയിരുന്നു. ജനിതകമായി തകരാറിലുള്ളവരുടെ വംശം പെരുകുന്നത് ഇല്ലാതെയാക്കി ആര്യന്മാരുടെ വംശം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു ഇതിന്റെ പിന്നിലുള്ള ലക്ഷ്യം.<ref>Gardella JE. The cost-effectiveness of killing: an overview of Nazi "euthanasia." Medical Sentinel 1999;4:132-5</ref> ഈ നിയമം ഉണ്ടാക്കി 2 വർഷത്തിനുള്ളിൽ 17 -നും 24 -നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ളവരിൽ ഈ നിയമം ഉപയോഗിച്ച് ജനസംഖ്യയുടെ 1 ശതമാനത്തോളം ആൾക്കാരെ വന്ധ്യംകരണം നടത്തുകയുണ്ടായി. 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നു ലക്ഷം ആൾക്കാരെ വന്ധ്യംകരിച്ചു.<ref>Dahl M. [Selection and destruction-treatment of "unworthy-to-live" children in the Third Reich and the role of child and adolescent psychiatry], Prax Kinderpsychol Kinderpsychiatr 2001;50:170-91.</ref> 1941 മാർച്ച് മുതൽ 1945 ജനുവരി വരെയുള്ള കാലത്ത് [[Dr. Carl Clauberg|ഡോ. കാൾ ക്ലോബർഗ്]] [[Auschwitz|ഓഷ്‌വിസ്]], [[Ravensbrück|റാവൻസ്‌ബ്രൂക്]] തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിൽ വന്ധ്യംകരണ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി.<ref name="trials" /> ലക്ഷക്കണക്കിന് ആൾക്കാരെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സമയത്ത് കാര്യക്ഷമമായി എങ്ങനെ വന്ധ്യംകരിക്കാൻ കഴിയും എന്നതിനെപ്പറ്റി പഠിക്കാനാണ് ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത്. [[X-ray|എക്സ് റേ]], ശസ്ത്രക്രിയ, മരുന്നുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു പരീക്ഷണങ്ങൾ. ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾ കൂടാതെ തങ്ങളുടെ നിർബന്ധിത വന്ധ്യംകരണനിയമം ഉപയോഗിച്ച് ഏതാണ്ട് നാലു ലക്ഷം പേരെ വേറെയും നാസികൾ വന്ധ്യംകരിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web |author=Piotrowski, Christa |title=Dark Chapter of American History: U.S. Court Battle Over Forced Sterilization |date=21 July 2000 |work=CommonDreams.org News Center |url=http://www.commondreams.org/views/072100-106.htm |accessdate=23 March 2008 |archive-date=2008-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415181618/http://www.commondreams.org/views/072100-106.htm |url-status=dead }}</ref> ഞരമ്പിന്റെയുള്ളിൽ [[iodine|അയഡിനും]] [[silver nitrate|സിലവർ നൈട്രേറ്റും]] അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട് എന്നു കരുതുന്ന ദ്രവങ്ങൾ കുത്തിവച്ച് നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ വിജയകരമായിരുന്നുവെന്നു കരുതുമ്പോഴും പാർശ്വഫലങ്ങളായി രക്തസ്രാവവും കഠിനമായ വയറുവേദനയും [[cervical cancer|സെർവിക്കൽ അർബുദവും]] ഉണ്ടായി.<ref>{{cite news |author=Meric, Vesna |title=Forced to take part in experiments |date=27 January 2005 |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4212061.stm }}</ref> അതിനാൽ [[gamma radiation|റേഡിയേഷൻ]] രീതിയായിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ചില മാത്രകളിൽ റേഡിയേഷൻ നൽകിയാൽ അണ്ഡവും ബീജവും ഉണ്ടാക്കാനുള്ള വ്യക്തികളുടെ കഴിവു നഷ്ടമാവും. ചതിയിൽപ്പെടുത്തിയാണ് റേഡിയേഷൻ നൽകിയിരുന്നത്. മുറികളിലേക്ക് വിളിക്കപ്പെട്ട തടവുകാരോട് രണ്ടുമൂന്നു മിനിറ്റ് നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന, ചില രേഖകൾ പൂരിപ്പിച്ചുനൽകുവാൻ പറയുന്നു. ഈ നേരത്തിനുള്ളിൽ അവർ അറിയാതെ തന്നെ റേഡിയേഷൻ നൽകുകയും അവർ പൂർണ്ണമായും വന്ധ്യംകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. മിക്കവർക്കും കടുത്ത [[radiation burns|റേഡിയേഷൻ പൊള്ളൽ]] ഏറ്റിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Medical Experiments at Auschwitz |work=Jewish Virtual Library |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/aumed.html |accessdate=23 March 2008 }}</ref> 1941 ജൂലൈ 2 -ന് [[Auschwitz|ഓഷ്‌വിറ്റ്‌സിൽ]] എത്തിയ നാസി ഡോക്ടറായ എറിക് ഷൂമാൻ ജോലി ചെയ്ത സ്ത്രീകളുടെ ആശുപത്രിയിലെ 30 -ആം ബ്ലോക്കിൽ 1942 -ൽ ഒരു എക്സ്റേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥാപിച്ചു. അവിടെ സ്ഥാപിച്ച രണ്ടു എക്സ്റേ മെഷീന്റെ മധ്യത്തിൽ ആണുങ്ങളെയും പെണ്ണുങ്ങളെയും നിരവധി മിനിട്ടുകൾ നിർബന്ധിതമായി എക്സ്റേ രശ്മികൾ അവരുടെ ജനനേന്ദ്രിയങ്ങളിലേക്ക് കേന്ദ്രീകരിച്ച് വന്ധ്യംകരിച്ചു. ഇതിന് ഇരയായവരിൽ മിക്കവരും വലിയ നരകയാതന അനുഭവിച്ച് മരണമടയുകയോ, റേഡിയേഷൻ മൂലം ഉണ്ടായ പൊള്ളലുകളാൽ പിന്നീടു ജോലിചെയ്യാനാവാത്ത അവസ്ഥയിൽ ഉള്ളവർ ഗ്യാസ്‌ചേമ്പറിൽ കൊല്ലപ്പെടുകയോ ആണ് ചെയ്തത്. ആണുങ്ങളുടെ വൃഷണങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്ത് പരിശോധനയ്ക്ക് അയച്ചു. തന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾക്കുള്ള ഇരകളെ ഷൂമൻ സ്വയം തന്നെയാണു തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നത്. അവർ എല്ലയ്പ്പോഴും ചെറുപ്പക്കാരും ആരോഗ്യമുള്ളവരും കാണാൻ കൊള്ളാവുന്ന ജൂതന്മാരും ആയിരുന്നു. പരീക്ഷണാനന്തരം എല്ലാവരും പ്രായമേറിയവരെപ്പോലെയാണ് കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. എക്സ്റേ രശ്മികൾ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ശരീരഭാഗം പൊള്ളലേറ്റ് പഴുത്തുചലം കെട്ടിയ അവസ്ഥയിൽ ആയിത്തീർന്നിരുന്നു. മിക്കവാറും റേഡിയേഷൻ കുടലിന്റെ ഭാഗങ്ങളെയും ബാധിച്ചിരുന്നു. പലരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. റേഡിയേഷൻ ഫലപ്രദമായിരുന്നോ എന്നറിയാനുള്ള ഷൂമാന്റെ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്ന് ശുക്ലം പരിശോധിക്കൽ ആയിരുന്നു. ശുക്ലത്തിൽ ബീജം ഉണ്ടോ എന്നറിയാനുള്ള പരിശോധനയ്ക്ക് അയയ്ക്കാൻ റബർ ഹോസ് ചുറ്റിയ ഒരു കമ്പ് ഇരയുടെ മലദ്വാരത്തിലേക്ക് കടത്തി അവിടത്തെ പേശികൾ ശുക്ലശ്രവം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ വിറപ്പിക്കുകയായിരുന്നു അയാളുടെ രീതി.<ref>Klee, 53</ref> [[File:Auschwitz-Birkenau Hauptgebäude.jpg|thumb|right|Remains of the building at [[Auschwitz concentration camp|Auschwitz II (Birkenau)]] where Schumann committed his medical atrocities.]] ഓഷ്‌വിറ്റ്-സിലെ പ്രധാനക്യാമ്പായ ബ്ലോക്ക് 10 -ൽ നാസികളുടെ മനുഷ്യപരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി സൂക്ഷിച്ച ജൂതസ്ത്രീകളിൽ ചിലരെ ഷൂമാൻ തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. അവരിൽ പതിക്കുന്ന റേഡിയേഷന്റെ ശക്തി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി ജയിൽ ഡോക്ടർമാർ അവരുടെ ഒരു ഗർഭാശയം നീക്കം ചെയ്തിരുന്നു.<ref>Lang, 132-143</ref> ടൈഫസ് പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താനായി ഷൂമാൻ രോഗികളായിരുന്നവരുടെ രക്തം ശേഖരിച്ച് രോഗമില്ലാത്തവരിൽ കുത്തിവച്ച അങ്ങനെ പുതുതായി രോഗം ബാധിച്ചവരിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. '''<big>വിഷം ഉപയോഗിച്ചുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ</big>''' 1943 ഡിസംബറിനും 1944 ഒക്ടോബറിനും ഇടയ്ക്ക് [[Buchenwald|ബുക്കൻവാൾഡ്]] കോൺസൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പിൽ വച്ചു നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവ. പല തരത്തിലുമുള്ള വിഷങ്ങളുടെ ഫലം പരീക്ഷിക്കാനായി തടവുകാർ അറിയാതെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം ചേർത്തുനൽകുകയാണ് ചെയ്തത്. ഒന്നുകിൽ വിഷത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ മരിക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ [[പോസ്റ്റ്മോർട്ടം]] ചെയ്യാനായി അപ്പോൾത്തന്നെ കൊല്ലുകയോ ആണ് ഈ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ രീതി. 1944 സെപ്തംബറിൽ തടവുകാരെ വിഷം പുരണ്ട വെടിയുണ്ടകളാൽ വെടിവച്ച് പരീക്ഷിച്ചു. ഇങ്ങനെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർ മിക്കവാറും കൊല്ലപ്പെടുകയാണ് ഉണ്ടായത്.<ref name="trials"/> ===തീബോംബ് പരീക്ഷണങ്ങൾ=== തീബോംബ് കൊണ്ട് പൊള്ളലേറ്റാൽ ഫലപ്രദമായ ചികിൽസ കണ്ടുപിടിക്കാനായി തടവുകാരെ പലതരത്തിൽ പൊള്ളിച്ചു നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവ. 1943 നവംബർ മുതൽ 1944 ജനുവരി വരെയുള്ള കാലങ്ങളിൽ [[Buchenwald|ബുക്കൻവാൾഡിൽ]] നടന്ന ഈ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ തടവുകാരെ [[phosphorus|ഫോസ്‌ഫറസും]] മറ്റു തീബോംബുകളിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചെടുത്ത പദാർത്ഥങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചാണ് പൊള്ളിച്ചത്.<ref name="trials"/> ===കുറഞ്ഞ മർദ്ദത്തിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== വിമാനം പറത്തുമ്പോൾ ഉയരങ്ങളിൽ നിന്നും ചാടേണ്ടിവരുന്ന ജർമൻ വൈമാനികരെ സഹായിക്കാനായി [[Sigmund Rascher|സിഗ്‌മണ്ട് റാഷെർ]] [[Dachau concentration camp|ഡകൗ ക്യാമ്പിലെ]] തടവുകാരെ ഉപയോഗിച്ചു നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇത്. 20000 മീറ്റർ ഉയരെയുള്ള തീരെക്കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷ മർദ്ദം പരീക്ഷണശാലയിൽ ഉണ്ടാക്കി അതിൽ തടവുകാരെ ഇടുകയാണ് ചെയ്തത്. ആദ്യപരീക്ഷണങ്ങൾക്കു ശേഷവും ജീവൻ ബാക്കിയായവരുടെ തലച്ചോറിൽ ജീവനുള്ളപ്പോൾത്തന്നെ കീറിമുറിച്ച് ഇയാൾ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത്രേ.<ref name=Cockburn>{{cite book |last=Cockburn |first=Alexander |title=Whiteout:The CIA, Drugs, and the Press |url=https://books.google.com/books?id=s5qIj_h_PtkC&pg=PA149&dq=%22sigmund+rascher%22+brain&sig=hik0GQjMaPj9LF-YDkYdp0S9Otc |year=1998 |publisher=Verso |isbn=1-85984-139-2 }}</ref> പരീക്ഷണത്തിനു വിധേയമായ 200 പേരിൽ 80 പേർ അപ്പോൾത്തന്നെ മരിക്കുകയും ബാക്കിയുള്ളവരെ വധിക്കുകയുമാണ് ചെയ്തത്. ===രക്തം കട്ടപിടിപ്പിക്കൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ=== [[Sigmund Rascher|സിഗ്‌മണ്ട് റാഷെർ]] പോളിഗാൽ എന്ന രക്തം കട്ടപിടിക്കാൻ സഹായകമാകുന്ന വസ്തു ഉപയോഗിച്ചു നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവ. ശസ്ത്രക്രിയാസമയത്തും യുദ്ധത്തിൽ വെടികൊള്ളുമ്പോഴുമെല്ലാം രക്തം കട്ടപിടിക്കാൻ ഈ പദാർത്ഥം സഹായിക്കുമെന്ന് റാഷെർ പ്രവചിച്ചു. പരീക്ഷിക്കാനായി തടവുകാരുടെ കഴുത്തിലൂടെയോ നെഞ്ചിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ ബോധം കെടുത്താതെ തന്നെ അംഗച്ഛേദം നടത്തിയോ വെടിവയ്ക്കുകയാണു ചെയ്തത്. തന്റെ പോളിഗാൽ പരീക്ഷണങ്ങളെപ്പറ്റി വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കാതെതന്നെ അയാൾ തടവുകാരെ ജോലിക്കുനിർത്തി ഈ വസ്തു ഉണ്ടാക്കുന്ന ഒരു കമ്പനി ഉണ്ടാക്കുകയുണ്ടായി.<ref>Michalczyk, p. 96</ref> ===അവയവങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ=== [[Mauthausen-Gusen concentration camp|മൗതൗസൻ ക്യാമ്പിലെ]] ഡോക്ടർ ആയ [[Hermann Richter|ഹെർമൻ റിക്ടർ]] നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ആണ് ഇവ. ജീവനുള്ള മനുഷ്യരിൽ നിന്നും ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുടൽ, കരൾ, വൃക്ക മുതലായ അവയവങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്ത് അങ്ങനെ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടവർക്ക് പിന്നീട് എത്രനാൾ കൂടി ജീവിക്കാൻ കഴിയും എന്നു കണ്ടുപിടിക്കാനുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ആയിരുന്നു ഇവ. അവിടെത്തന്നെയുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരു നാസിയായ [[Eduard Krebsbach|എഡ്വാഡ് ക്രെബ്സ്‌ബാക്]] പരീക്ഷ്ണവിധേയരായവരുടെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് ഫിനോൾ കുത്തിവച്ച് ആൾക്കാരെ കൊന്നിരുന്നു.<ref>https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007729</ref> ==അനന്തരഫലങ്ങൾ== നാസികളുടെ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് ഇരയാകേണ്ടിവന്നവരിൽ മിക്കവരും മരണമടയുകയാണ് ഉണ്ടായത്. ശേഷിച്ചവരിൽ മിക്കവരെയും തുടർപരീക്ഷണത്തിനും [[പോസ്റ്റ്മോർട്ടം|പോസ്റ്റ്മോർട്ടത്തിനുമായി]] കൊലപ്പെടുകയാണ് ചെയ്തത്.<ref name="CHILD">{{cite web |author=Rosenberg, Jennifer |title=Mengele's Children – The Twins of Auschwitz |work=about.com |url=http://history1900s.about.com/od/auschwitz/a/mengeletwins.htm |accessdate=23 March 2008 |archive-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219040801/http://history1900s.about.com/od/auschwitz/a/mengeletwins.htm |url-status=dead }}</ref> ശേഷിച്ചവരാകട്ടേ, അംഗവൈകല്യം വന്നും, സ്ഥിരമായി അവയവങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടും, ശരീരം ശോഷിച്ചും മാനസികനില തകർന്നും ശേഷിക്കുകയാണ് ഉണ്ടായത്. 1947 ആഗസ്ത് 19 -ന് സഖ്യസേന പിടിച്ച ഡോക്ടർമാരെ [[Doctors' Trial|ഡോക്ടർമാരുടെ വിചാരണ]] എന്ന പേരിൽ വിചാരണ ചെയ്യുകയുണ്ടായി. പല ഡോക്ടർമാരും വൈദ്യപരീക്ഷണങ്ങൾക്കെതിരെ അന്താരാഷ്ട്രനിയമങ്ങൾ ഒന്നും നിലവിൽ ഇല്ലെന്നു വാദിക്കുകയുണ്ടായി. ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4P04DuPIfAYC|title=The Nazi Doctors and the Nuremberg Code: Human Rights in Human Experimentation|first=George J.|last=Annas|year=1992|publisher=Oxford University Press|isbn=0195101065}} * Baumslag, N. (2005). ''Murderous Medicine: Nazi Doctors, Human Experimentation, and Typhus''. Praeger Publishers. ISBN 0-275-98312-9 * Michalczyk, J. (Dir.) (1997). ''In The Shadow Of The Reich: Nazi Medicine''. First Run Features. (video) * {{cite book|author=Nyiszli, M.|title=Auschwitz: A Doctor's Eyewitness Account|chapter=3|year=2011|publisher=New York: Arcade Publishing}} * Rees, L. (2005). ''Auschwitz: A New History''. Public Affairs. ISBN 1-58648-357-9 * Weindling, P.J. (2005). ''Nazi Medicine and the Nuremberg Trials: From Medical War Crimes to Informed Consent''. Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-3911-X * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JUjQAAAAMAAJ|title=German Aviation Medicine, World War II|publisher=United States Air Force|year=1950|author=USAF School of Aerospace Medicine}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://isurvived.org/TOC-I.html#I-6_MedExp The Infamous Medical Experiments] from Holocaust Survivors and Remembrance Project: "Forget You Not" * United States Holocaust Memorial Museum – Online Exhibition: [http://www.ushmm.org/research/doctors/ Doctors Trial] * United States Holocaust Memorial Museum – Online Exhibition: [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/deadlymedicine/ Deadly Medicine: Creating the Master Race] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026014306/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/deadlymedicine/ |date=2012-10-26 }} * United States Holocaust Memorial Museum – Library Bibliography: [http://www.ushmm.org/research/research-in-collections/search-the-collections/bibliography/medical-experiments Medical Experiments] * http://www.claimscon.org/about/history/closed-programs/medical-experiments/personal-statements-from-victims/ * http://nazi_medical.tripod.com/experiments.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170101082459/http://nazi_medical.tripod.com/experiments.html |date=2017-01-01 }} * http://articles.chicagotribune.com/1985-02-07/news/8501080137_1_josef-mengele-israel-and-west-germany-auschwitz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170515184014/http://articles.chicagotribune.com/1985-02-07/news/8501080137_1_josef-mengele-israel-and-west-germany-auschwitz |date=2017-05-15 }} *[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/medtoc.html Jewish Virtual Library: Medical Experiments Table of Contents] {{CC|Nazi human experimentation}} [[വർഗ്ഗം:നാസികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നാസിസം]] [[വർഗ്ഗം:ഹോളോകോസ്റ്റ്]] [[വർഗ്ഗം:ജൂതവിരോധം]] [[വർഗ്ഗം:നാസി ജർമ്മനിയിലെ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തൽ]] {{നാസിസം}} {{ഫാസിസം}} {{ഹോളോകോസ്റ്റ് }} {{World War II}} 6eghxxh85lvc77iq6xg4imq939axeeh ലായി ഹരൗബ 0 341078 4682753 2867609 2026-11-04T11:46:09Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682753 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Lai Haraoba}} [[പ്രമാണം:Lai haraoba.JPG|300px|right|thumb|''ലായി ഹരൗബ'']] മെയ്തി വിഭാഗക്കാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, പ്രാചീന ദേവതകളെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ വേണ്ടി ആഘോഷിക്കുന്ന ഒരു [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരി]] ഉത്സവമാണ് '''ലായി ഹരൗബ'''. ഉമാങ് ലായി എന്ന വനദേവതയോടുള്ള ആദരസൂചകമായി ആഘോഷിക്കുന്ന ഈ ഉത്സവം പരമ്പരാഗത ദേവതമാരോടും പൂർവ്വികന്മാരോടുമുള്ള ആരാധനയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു. അറ്റിയ ഷിദാബയുടെ ഇച്ഛയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള പ്രപഞ്ചോൽപത്തിയും സസ്യജന്തുജാലങ്ങളുടെ ആവിർഭാവങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഉത്പത്തികഥകളുടെ അനുസ്മരണ ഉണർത്തുന്നതാണ് ഈ ഉത്സവം.<ref name=dance>{{cite book |author=K. Ayyappapanikar |date=1997 |title=Medieval Indian Literature: An Anthology |pages=330 |publisher=Sahitya Academy |isbn=978-81-260-0365-5 }}</ref>. ലായി ഹരൗബ എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം "ദൈവങ്ങളുടെ ഉല്ലാസം" എന്നാണ്<ref name=god>{{cite news |author=Amitangshu Acharya; Soibam Haripriya |newspaper=The Telegraph |date=July 27, 2007 |title=Respect to Foster Unity in Cultural Mosaic - Festival/Lai Haraoba |accessdate=November 05, 2008 |url=http://www.telegraphindia.com/1070727/asp/northeast/story_8112398.asp }}</ref>. ==പശ്ചാത്തലം== ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇങ്ങനെയാണ് : കൗബ്രു മലനിരകളിൽ വച്ച് ദൈവങ്ങളാണ് ആദ്യമായി ലായി ഹരൗബ നടത്തുന്നത്. തുടർന്ന് അവരുടെ പിന്തുടർച്ചക്കാർ ഇതിനെ അനുകരിക്കുകയും പ്രാചീനദേവതകൾ ചെയ്തുവന്നിരുന്നത് പോലെ ചെയ്തുപോരുകയും ചെയ്തു. അതുകൊണ്ട് അവരാരും തന്നെ പ്രപഞ്ചോൽപ്പത്തിയുടെയും ഭൂമിയിലെ വിവിധ ജീവജാലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തേയും കുറിച്ചുള്ള രഹസ്യവും പവിത്രവുമായ കഥ മറന്നില്ല. [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലും]] ചില മെയ്തി വിഭാഗക്കാരുടെ ഇടയിലും, മണിപ്പൂരെന്നത് പ്രാചീനദേവതകളുടെ നാടാണ്. അറ്റിയ ഷിദാബയെ അവരിലെ പരമോന്നത ദേവിയായി കണക്കാക്കുന്നു. അറ്റിയ ഷിദാബ, അപൻബ, അഷീബ എന്നിവരാണ് ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം എന്നിവ യഥാക്രമം നിർവഹിച്ചു പോരുന്നത്. പൊഖാങ്ബ, സന്നമഹി, നോംഗ്പോക്ക് നിംഗ്തൗ എന്നിവരാണ് മെയ്തികളുടെ പ്രധാന പുരുഷദേവതകൾ. ലെയ്മരൽ ഷിദാബി, പാൻതൊയ്ബി എന്നിവർ സ്ത്രീദേവതകളുമാണ്. ഇതിനു 364 പ്രാചീനദേവന്മാരും അവരുടെ സഹചരന്മാരും മെയ്തികൾ ആരാധിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ദേവതകളാണ്.<ref name=god/> മെയ്തികളുടെ എല്ലാ വീടുകളിലും സന്നമഹിയേയും ലെയ്മരലിനെയും ആരാധിച്ചു പോരുന്നു. മറ്റ് ദൈവങ്ങളേയും 364 പ്രാചീനദേവന്മാരേയും ഗ്രാമങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന "ഉമാങ് ലായ് ലൈസാങ്ങു"കളിലാണ് (വനപ്രദേശങ്ങളിൽ വിശാലമായ നിലങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ) ആരാധിച്ചുപോരുന്നത്. സൃഷ്ടികർമ്മത്തിന്റെ അഭിവാജ്യഘടകത്തിന്റെ പ്രതീകമെന്ന നിലയിൽ "ഉമാങ് ലായി ഹരൗബ"യെ (വനദേവതകളുടെ ആഹ്ലാദോത്സവം) പ്രാചീനദേവതകളുടെ ആരാധനയായി എല്ലാ ഗ്രാമനിവാസികളും പ്രധാന ആഘോഷമായി കണക്കാക്കുന്നു. മെയ്തികൾ എല്ലാ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരേയും ദേവീദേവന്മാരായി സങ്കൽപ്പിച്ച് ഹരൗബയിൽ പ്രാചീനദേവതകളുടെ വേഷം ചെയ്തുപോരുന്നു. ==ലായി ഹരൗബ നൃത്തം== [[പ്രമാണം:%22PENA%22 a musical instrument.jpg|220px|thumb|right|പേണ - ലായി ഹരൗബ നൃത്തത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രിവാദ്യം]] [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലെ]] ലായി ഹരൗബ ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നൃത്തമാണിത്. ശിവനും പാർവതിയും ലീലയാടാനായി [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയത്തിലെ]] [[കൈലാസം]] വിട്ട് മണിപ്പൂരിനു ചുറ്റുമുള്ള കുന്നുകളിലെത്തി. അവിടെ നിന്ന് നോക്കിയപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ താഴ്ന്നു കിടക്കുന്ന ഒരു അതിമനോഹരമായ താഴ്വര അവർ കണ്ടു. ശിവൻ തന്റെ തൃശ്ശൂലം കുന്നുകളിലിടിച്ചു. വെള്ളം വറ്റി, താഴ്വര അതിന്റെ പൂർണ്ണസൗന്ദര്യത്തോട് കൂടി പുറത്തു വന്നു. അവിടെയവർ തങ്ങളുടെ ലീലയ്ക്ക് രംഗമാക്കി. ഇതാണ് ലായി ഹരൗബയുടെ ഇതിഹാസം. [[പങ്]] എന്ന ചെണ്ടയും [[പേണ]] എന്ന തന്ത്രിവാദ്യവും ആ നൃത്തത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവപൂർവ്വകാലത്തെ മണിപ്പൂരിലാണ് ലായി ഹരൗബ ഉത്ഭവം കൊണ്ടത്. ഗ്രാമദൈവങ്ങൾക്ക് അർപ്പിതമാണ് ഈ നൃത്തം. മായിബകൾ (പുരോഹിതന്മാർ), മായിബികൾ (പുരോഹിതകൾ) എന്നിവരാണ് ഇതിലെ മുഖ്യ പങ്കാളികൾ. കാരണം ലായി ഹരൗബ കേവലം വിനോദം മാത്രമല്ല, ഒരനുഷ്ഠാനം കൂടിയാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും മനുഷ്യരുടെയും സൃഷ്ടിയുടെ പ്രതീകമാണ് ഈ നൃത്തം. നർത്തകരിലേക്ക് ദിവ്യചൈതന്യം പ്രവഹിക്കുന്നതോടെ നൃത്തം മൂർധന്യത്തിലെത്തുന്നു. പിന്നെ സ്ത്രീയും പുരുഷനും ജോഡികളായാണ് നൃത്തം ചെയ്യുക. ഖംബയുടെയും തോയിബിയുടെയും അനശ്വര പ്രേമകഥയാകുന്നു ഇതിവൃത്തം. ഇവിടെ സ്ത്രീയും പുരുഷനും ഭാര്യാഭർത്താക്കന്മാരാകുന്നു. മണിപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ നൃത്തരൂപമാണ് ലായി ഹരൗബ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ പ്രാചീനശുദ്ധി ഏറെക്കുറെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ==ഉത്സവം== പ്രധാനമായി ആറ് തരം ലായി ഹരൗബകളാണുള്ളത്. ആറെണ്ണത്തിലേയും വ്യത്യാസങ്ങൾ വിശാലമാണെങ്കിലും ഇവയുടെയെല്ലാം പ്രമേയം ഒന്നു തന്നെയാണ്. ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇവയുടെ നടപടിക്രമങ്ങളിലും, സാംസ്കാരിക കാഴ്ചപ്പാടുകളിലുമാണ്; അല്ലാതെ ലായി ഹരൗബയുടെ അന്തർജ്ഞാനത്തിലോ, തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിലോ അല്ല. വ്യത്യസ്തങ്ങളായ ലായി ഹരൗബകൾ ഇവയാണ്: * കാംഗ്ലേയ് (ഇംഫാൽ) ഹരൗബ * ചക്പാ ഹരൗബ * ആന്ദ്രോ ഹരൗബ * സെക്മായ് ഹരൗബ * മൊയ്രാംഗ് ഹരൗബ * കാക്ചിങ് ഹരൗബ ===മുന്നൊരുക്കങ്ങൾ=== ===ആഘോഷം=== ==ലായി ഹരൗബ ഇഷെയ്== ലായി ഹരൗബ നടക്കുമ്പോൾ ആലപിക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ നാടോടി ഗാനമാണ് ലായി ഹരൗബ ഇഷെയ്. ലൈംഗിക ആത്മീയതയുടെ മറച്ചുവയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന പരാമർശങ്ങൾ refഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ഈ ഗാനത്തിന്റെ വരികൾ. ഗാനത്തിന്റെ പ്രധാന ഗുണം എന്നു പറയുന്നത് ഇതിന്റെ ഈണത്തിലുള്ള ക്രമാവർത്തനമാണ്<ref name=song>{{cite web |title=Lai Haraoba Ishei |publisher=India9.com |date=June 07, 2005 |accessdate=January 05, 2008 |url=http://www.india9.com/i9show/Lai-Haraoba-Ishei-26664.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122110027/https://www.india9.com/i9show/Lai-Haraoba-Ishei-26664.htm |archive-date=2022-11-22 |url-status=dead }}</ref>. ==കൂടുതൽ വായനക്ക്== * {{cite book |title=Ritual, Politics and Power in North East India: Contexualising the Lai Haraoba of Manipur |author=Otojit Kshetrimayum |date=2014 |publisher=Ruby Press & Co, New Delhi }} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം : ഇന്ത്യയിലെ നൃത്തങ്ങൾ]] djr7zkd2bo4p7sdi1chzltgdhy0siya മാനവ്ജിത്ത് സിംഗ് സന്ധു 0 347416 4682571 4100516 2026-11-03T19:43:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682571 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |name=മാനവ്ജിത്ത് സിംഗ് സന്ധു |image = The Gold Medalist, Shooting Trap Event, Shri Manavjit Singh Sandhu meeting the Union Minister of Youth Affairs and Sports, Dr. M.S. Gill, in New Delhi on October 09, 2009 (cropped).jpg |caption = | medaltemplates= {{MedalCountry| {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[ISSF World Shooting Championships]]}} {{MedalGold| [[2006 ISSF World Shooting Championships|2006 Zagreb]] | [[2006 ISSF World Shooting Championships|Trap (Individual)]]}} {{MedalSilver| [[2006 ISSF World Shooting Championships|2006 Zagreb]] | [[2006 ISSF World Shooting Championships|Trap (Team)]]}} {{MedalCompetition|[[ISSF World Cup]]}} {{MedalGold| [[2010 ISSF World Cup|2010 Acapulco]] | [[2010 ISSF World Cup (Shotgun)|Trap (Individual)]]}} {{MedalGold| [[2014 ISSF World Cup|2014 Tucson]] | [[2014 ISSF World Cup (Shotgun)|Trap (Individual)]]}} {{MedalSilver| [[2006 ISSF World Cup|2006 Kerrville]] | [[2006 ISSF World Cup (Shotgun)|Trap (Individual)]]}} {{MedalBronze| [[2003 ISSF World Cup|2003 New Delhi]] | [[2003 ISSF World Cup (Shotgun)|Trap (Individual)]]}} {{MedalBronze| [[2009 ISSF World Cup|2009 Minsk]] | [[2009 ISSF World Cup (Shotgun)|Trap (Individual)]]}} {{MedalBronze| [[2015 ISSF World Cup|2015 Acapulco]] | [[2015 ISSF World Cup (Shotgun)|Trap (Individual)]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalGold| [[1998 Commonwealth Games|1998 Kuala Lumpur]] | [[1998 Commonwealth Games|Trap (Team)]]}} {{MedalSilver| [[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]] | [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's trap pairs|Trap (Team)]]}} {{MedalBronze|[[2006 Commonwealth Games|2006 Melbourne]] | [[Shooting at the 2006 Commonwealth Games|Trap (Individual)]]}} {{MedalBronze| [[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]] | [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's trap singles|Trap (Individual)]]}} {{MedalBronze| [[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Shooting at the 2014 Commonwealth Games – Men's trap|Trap (Individual)]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver| [[1998 Asian Games|1998 Bangkok]] | [[Shooting at the 1998 Asian Games|Trap (Team)]]}} {{MedalSilver| [[2002 Asian Games|2002 Busan]] | [[Shooting at the 2002 Asian Games – Men's trap team|Trap (Team)]]}} {{MedalSilver| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games|Trap (Individual)]]}} {{MedalSilver| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games – Men's trap team|Trap (Team)]]}} {{MedalBronze| [[2010 Asian Games|2010 Guangzhou]] | [[Shooting at the 2010 Asian Games – Men's trap team|Trap (Team)]]}} }} ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ ഷൂട്ടിങ്ങ് താരമാണ് '''മാനവ്ജിത്ത് സിംഗ് സന്ധു'''&nbsp;(In Punjabi:ਮਾਨਵਜੀਤ ਸਿਂਘ ਸਂਧੂ) (ജനനം 3 നവംബർ 1976<ref>{{Cite web |url=http://au.sports.yahoo.com/olympics/athletes/profile/-/205993/manavjit-singh-sandhu |title=Yahoo! |access-date=2016-08-22 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524235608/http://au.sports.yahoo.com/olympics/athletes/profile/-/205993/manavjit-singh-sandhu/ |url-status=dead }}</ref>). ട്രാപ് ഷൂട്ടിങ്ങ് ഇനത്തിൽ മത്സരിക്കുന്ന ഇദ്ദേഹം രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന്ന പുരസ്കാരവും(2006 ൽ) അർജുന പുരസ്കാരത്തിനും (1998-ൽ) അർഹനായിട്ടുണ്ട്. മൂന്നു തവണ ഇന്ത്യയെ ഒളിമ്പിക്സിൽ പ്രതിനിധീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഇദ്ദേഹം [[ഒളിമ്പിക്സ് 2004 (ഏതൻ‌സ്)|2004-ലെ ഏതൻസ് ഒളിമ്പിക്സ്]], [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008 (ബെയ്ജിങ്ങ്)|2008-ലെ ബെയ്ജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സ്]], [[ഒളിമ്പിക്സ് 2012 (ലണ്ടൻ)|2012 ലെ ലണ്ടൻ ഒളിമ്പിക്സിലും]] പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ട്രാപ്പ് ഷൂട്ടിംങ്ങ് വിഭാഗത്തിലെ മുൻ ഒന്നാം നമ്പർ താരമായ ഇദ്ദേഹം നിലവിൽ റിയോ ഒളിമ്പിക്സിനു യോഗ്യത നേടുകയും പുരുഷ ട്രാപ് ഷൂട്ടിങ് വിഭാഗത്തിൽ പതിനാറാമത് എത്തുകയും ചെയ്തു. 2006 ഐഎസ്എസ്എഎഫ് ലോക ഷൂട്ടിംങ്ങ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ സ്വർണ്ണം നേടിയ ഇദ്ദേഹം ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ഷോട്ട് ഗൺ ഷൂട്ടർ ആണ്.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.issf-sports.org/competitions/historicalmedalwinners.ashx|title=Historical Results|last=|first=|date=|website=www.issf-sports.org|publisher=ISSF|access-date=19 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327102203/https://www.issf-sports.org/competitions/historicalmedalwinners.ashx|archive-date=2019-03-27|url-status=dead}}</ref> 1998 ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 2002 ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്, 2006 ഏഷ്യൻ ഗെയിംസുകളിൽ നാലു വീതം വെള്ളി മെഡൽ നേടിയിട്ടുണ്ട്. == അവലംബം == <div class="reflist" style=" list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[വർഗ്ഗം:1976-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അർജ്ജുന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] j6tabwmyae22vyejxuqqztxwoq259ic വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക് 0 347832 4682595 3126574 2026-11-03T22:56:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682595 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Weimar Republic}} 1919-1933 കാലഘട്ടത്തിൽ ജർമ്മനിയിൽ താത്കാലികമായി നിലനിന്നിരുന്ന ഭരണ കൂടത്തെയാണ് '''വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.([[ജർമ്മൻ ഭാഷ|German]]&#x3A;<span> </span><span lang="de">''Weimarer Republik''</span> <small></small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈvaɪmaʁɐ ʁepuˈbliːk]</span><small class="nowrap metadata">&nbsp;([[File:Speaker_Icon.svg|കണ്ണി=File:De-WeimarRepublic.ogg|പകരം=|13x13ബിന്ദു]] listen)</small>) .ഒന്നാം ലോക യുദ്ധത്തിൽ ജർമ്മനിക്കേറ്റ പരാജയത്തെ തുടർന്ന് സേച്ഛാധിപതിയായ ഭരണാധികാരി അധികാരത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിയുകയും ജനങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഭരണകൂടമാണ് അധികാരത്തിലെത്തുകയും ചെയ്തത് [[വയ്മർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് വെച്ചാണ് ഈ ഭരണകൂടത്തിൻറെ ആദ്യത്തെ ഭരണനിർമ്മാണ് അസംബ്ലി നടന്നത്.അതിനാലാണ് ഇത് വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ജർമൻ റൈഷ് എന്നായിരുന്നു ഔദ്യോഗിക പേര്.1918ന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഭരണ കൂടത്തിൻറെ പേരിൻറെ തുടർച്ചയാണത്രെ ഇത്.(''Deutsches Reich'') 1918-19 കാലത്ത് നടന്ന ജർമ്മൻ വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം അധികാരത്തിൽ വന്ന ഈ റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഭരണത്തിൽ സെമി-പ്രസിഡൻഷ്യൻ പ്രാതിനിധ്യ ജനാധിപത്യ രീതിയായിരുന്നു അവലംബിച്ചത്. വയ്മർ എന്ന സ്ഥലത്ത് ദേശീയ അസംബ്ലി ചേരുകയും ജർമ്മൻ റീച്ച് (German Reich) ന് വേണ്ടി പുതിയ ഭരണഘടന എഴുതപ്പെടുകയുകയുമായിരുന്നു.1919 ആഗസ്റ്റ് 11നാണ് അത് നടന്നത്.14 വർഷം ഭരണം തുടര്ന്ന വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക്കിന് നിരവധി പ്രശ്നങ്ങളാണ് നേരിടേണ്ടിവന്നത്.<ref>NCERT Text book class 9 Social Science. Chapter Nazism and Rise of Hitler. Page No48,49,50,51,52 </ref> ഇക്കാലത്ത് ജർമ്മനി നേരിട്ട പ്രധാന പ്രശ്നങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്. #[[നാണയപ്പെരുപ്പം]] # രാഷ്ട്രീയ തീവ്രവാദം (വലതു പക്ഷവും ഇടതുപക്ഷവും) #സാമ്പത്തികമായ തകർച്ച # തൊഴിലില്ലായ്മയും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും # ഒന്നാം ലോക യുദ്ധത്തിലെ വിജയികളുമായുള്ള ബന്ധം. വിവിധങ്ങളായ കാരണങ്ങളാൽ അന്നത്തെ ജർമ്മൻ ജനത വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി. വയ്മർ സർക്കാറിൻറെ നേതൃത്വത്തിലുള്ളവരായിരുന്നു ലോകയുദ്ധത്തിന് കാരണക്കാരായതെന്നും [[വേഴ്സായ് ഉടമ്പടി|വേഴ്സായ് ഉടമ്പടിയിലെ]] വ്യവസ്ഥകളിൽ ജർമ്മനിക്ക് തിരിച്ചടി നേരിട്ടതുമൊക്കെ ജനങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ കാരണമായി.അങ്ങനെയൊക്കെയാണെങ്കിലും വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക് നാണയ പരിഷ്ക്കാരം,ഏകീകൃത നികുതി സബ്രദായം, റെയിൽവെ എന്നീ മേഖലകളിൽ കൊണ്ടുവന്ന മാറ്റംഅനുകൂലകരമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു. വേഴ്സായ് ഉടമ്പടിയിലെ മിക്ക കാര്യങ്ങളും വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക് ഒഴിവാക്കിയെങ്കിലും നിരായുധീകരണം പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കാനായില്ല.ക്രമേണ യുദ്ധകുറ്റപ്പിഴ ചെറുതായി അടച്ച്പോരുകയും ചെയ്തു.(by twice restructuring its debt through the Dawes Plan and the Young Plan).<ref>Marks, Sally, ''The Illusion of Peace: International Relations in Europe, 1918–1933'', St. Martin's, NY, 1976, pp.96–105.</ref> [[ലൊകാർനോ ഉടമ്പടി]] പ്രകാരം പടിഞ്ഞാറെ അതിർഥികൾ അംഗീകരിച്ചെങ്കിലും കിഴക്കെ അതിർഥിയെ ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾ തുടരുകയും ചെയ്തു. 1930 മുതൽ പ്രസിഡൻറ് [[ഹിൻഡ്ബുക്]] തൻറെ  ചാൻസ് ലർമാരായിരുന്ന [[ഹെൻനിച്ച് ബ്യൂനിംഗ്]] , [[:en:Franz_von_Papen|മിഷേൽ ഫൊൻ പോപ്ൻ]], [[Kurt von Schleicher]] എന്നിവരെ അധികാരത്തിൽ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നതിൻറെ ഭാഗമായി അടിയന്തരാവസ്ഥ നടപ്പിലാക്കി. ലോക സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യവും ബ്യൂനിംഗിൻറെ പദ്ധതികൾ തകർത്തതോടെ രാജ്യത്ത് തൊഴിലില്ലായ്മ വർദ്ദിച്ചു.<ref name="Ursula Buettner 424">Büttner, Ursula ''Weimar: die überforderte Republik'', Klett-Cotta, 2008, ISBN 978-3-608-94308-5, p. 424</ref> 1933ൽ നാസി പാർട്ടിയുടെ നേതാവായ അഡോൾഫ് ഹിറ്റലറെ തൻറെ കൂട്ടുകക്ഷി സർക്കാറിലേക്ക് ചാൻസ്ലറായി നിയമിച്ചു.ആകെയുള്ള സീറ്റിൽ രണ്ട് നാസി പാർട്ടിക്ക് സീറ്റ് കിട്ടി. ==രാഷ്ട്രീയപരമായ പരിഷ്ക്കണം== വയ്മർ റിപ്പബ്ലികിന് പിന്തുണച്ചിരുന്ന സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ രാജ്യത്ത് ജനാധിപത്യ രീതിയിലുള്ള സർക്കാറിനെ സ്ഥാപിക്കാനാണ് ശ്രമിച്ചത്. റഷ്യയിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഭരണം വന്നത് ഇവരെ പ്രചോദിപ്പിച്ചിരുന്നു.ഇക്കാലത്തിനിടെ ജർമ്മനിയിലെ സോഷ്യലിസ്റ്റുകളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ജർമ്മൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി സ്ഥാപിച്ചു.1923ലെ സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യത്തെ തുടർന്ന് ഭരണകൂടം ഒന്നാംലോക യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തതിന് നൽകി വന്നിരുന്ന നഷ്ടപരിഹാരം തിരിച്ചടിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു.ഇതിനിടെ ജർമ്മനിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന വ്യവസായിക പ്രദേശം ഫ്രാൻസ് പിടിച്ചെടുത്തതും സ്ഥിതി വഷളാക്കി.<ref>{{Cite book|title=എൻസിആർടി പാഠപുസ്തകം|url=https://archive.org/details/indiacontemporar0000ncer|last=|first=ക്ലാസ് പത്ത്|publisher=NCERT|year=2005|isbn=81-7450-536-9|location=New Delhi|pages=52}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist|30em}} [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ മുൻകാല രാജ്യങ്ങൾ]] 6xy76vbi8i88u42rgz58u1dhoggawoj മുള്ളൻ രാത്തവള 0 348957 4682638 3501599 2026-11-03T23:53:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682638 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Nyctibatrachus acanthodermis}} {{speciesbox | image = HS-6016-Nyctibatrachus acanthodermis.jpg | status = | status_system = | taxon = Nyctibatrachus acanthodermis | authority = [[Sathyabhama Das Biju|Biju]], Van Bocxlaer, Mahony, Dinesh, Radhakrishnan, Zachariah, Giri, and Bossuyt, 2011 | synonyms = }} [[കേരളം|കേരളതദ്ദേശവാസി]]യായ<ref name=frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/?action=names&taxon=Nyctibatrachus+acanthodermis |title=''Nyctibatrachus acanthodermis'' Biju, Van Bocxlaer, Mahony, Dinesh, Radhakrishnan, Zachariah, Giri, and Bossuyt, 2011 |author=Frost, Darrel R. |year=2013 |work=Amphibian Species of the World 5.6, an Online Reference |publisher=American Museum of Natural History |accessdate=24 November 2013}}</ref> ഒരു [[തവള]]യാണ് '''മുള്ളൻ രാത്തവള''' അഥവാ '''Spinular Night Frog. ''' {{ശാനാ|Nyctibatrachus acanthodermis}}. [[IUCN|ഐ യു സി എൻ]] പട്ടികപ്രകാരമുള്ള പരിപാലന സ്ഥിതി [[വേണ്ടത്ര പഠനം നടക്കാത്ത ജീവിവർഗ്ഗങ്ങൾ ]] എന്നാണ്. [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ ഇതിന്റെ [[type locality|ടൈപ് പ്രദേശത്തുനിന്നു]] മാത്രമാണ് ഇവയെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളത്. 2011 സെപ്തംബറിൽ [[Nyctibatrachus|നിക്‌ടിബാട്രാക്കസ്]] ജനുസിൽ കണ്ടെത്തിയ 12 സ്പീഷിസുകളിൽ ഒന്നാണ് ഇതും.<ref>{{cite web |url=http://www.wired.com/wiredscience/2011/09/new-and-rediscovered-frogs/?pid=2145&viewall=true |title=12 New and 3 Lost Night-Frog Species Discovered in India |last=Mann |first=Adam |work=wired.com |date=16 September 2011 |accessdate=18 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325005940/http://www.wired.com/wiredscience/2011/09/new-and-rediscovered-frogs/?pid=2145&viewall=true |archive-date=2014-03-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.deccanherald.com/content/191326/twelve-frog-species-detected-western.html |title=Twelve new frog species detected in Western Ghats |work=deccanherald.com |date= 16 September 2011 |accessdate=18 September 2011}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{WS|Nyctibatrachus acanthodermis}} {{CC|Nyctibatrachus acanthodermis}} {{Amphibians of Kerala}} [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടതദ്ദേശവാസിയായ ജീവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ തവളകൾ]] h3hq8hpn04mh76a1ujt25tvhqeqa1pb മൂളിയാർ 0 353541 4682671 4661451 2026-11-04T01:20:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682671 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Muliyar}} {{Infobox settlement | name = മൂളിയാർ | other_name = | nickname = | settlement_type = Town | image_skyline = File:Muliyar Mulleria.jpg | image_alt = | image_caption = Muliyar bus stop | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|12.507409|N|75.095684|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kasaragod district|Kasaragod]] | subdivision_type3 = [[Taluk]] | subdivision_name3 = [[Kasaragod taluk|Kasaragod]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Panchayati Raj (India)]] | governing_body = Muliyar Grama Panchayat | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 34.27 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 25,095 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = KL-14 | website = | footnotes = }} കേരളത്തിലെ [[കാസർഗോഡ് ജില്ല]]യിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''മൂളിയാർ'''. ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് മൂളിയാർ. കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ [[കാസർഗോഡ്]] താലൂക്കിലെ മുളിയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ പതിനൊന്നാം വാർഡാണ് ഈ സ്ഥലം. കൂടുതൽ ഭാഗത്തും [[കേരള പ്ലാന്റേഷൻ കോർപ്പറേഷൻ|കേരള പ്ലാന്റേഷൻ കോർപ്പറേഷന്റെ]] പറങ്കിമാവിൻ തോട്ടമാണ്. നെൽകൃഷിയും കവുങ്ങുമാണ് മറ്റു പ്രധാന കൃഷികൾ. അടുത്തുള്ള പ്രധാന സ്ഥലം [[ബോവിക്കാനം|ബോവിക്കാനമാണ്]]. ചെർക്കള - ജാൽസൂർ റോഡ് (55) ഇതുവഴി കടന്നുപോകുന്നു. ഇവിടെനിന്നും [[കാറഡുക്ക|കാറഡുക്കയിലേയ്ക്ക്]] 5 കിലോമീറ്റർ ഉണ്ട്. ==വിവരണം== ഇതിന്റെ സെൻസസ് വില്ലേജ് കോഡ് 627112 ആണ്. [[2011 Census of India|2011 ലെ സെൻസസ്]] പ്രകാരം, 4,980 വീടുകളിലായി 25,095 ആളുകളുണ്ട്, അതിൽ 12,248 പുരുഷന്മാരും 12,847 സ്ത്രീകളുമാണ്.<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|accessdate=2021-01-22}}</ref> കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള ഗ്രാമമാണ് മുളിയാർ.<ref>{{Cite web|url=https://vill.co.in/kerala/kasaragod/|title=Kasaragod District Village Directory & List, Kerala {{!}} Vill.co.in|access-date=2026-08-24|language=en}}</ref> റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട വിസ്തീർണ്ണം 3,427 ഹെക്ടറാണ്.<ref>{{cite web |title=Muliyar Village in Kasaragod, Kasaragod, Kerala {{!}} Vill.co.in |url=https://vill.co.in/kerala/kasaragod/kasaragod-588056300/muliyar-056306271120/ |website=vill.co.in |language=en}}</ref> ഇത് മൂളിയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെയും കാറഡ്ക ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തിന്റെയും അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Muliyar Village (Pincode: 671542), Kasaragod, Kasaragod {{!}} Kerala {{!}} – Population, Area, Nearby Villages, Assembly & Parliament Constituency |url=https://villageinfo.org/village/627112#google_vignette |website=villageinfo.org |access-date=2026-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824092307/https://villageinfo.org/village/627112#google_vignette |archive-date=2026-08-24 |url-status=dead}}</ref> ==സ്ഥാനം== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ടൗൺ ഏകദേശം 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള കാസർഗോഡ് ആണ്.<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/muliyar/id/10507|title=Cherkala routes with distances|publisher=keralatourism.org|date= |access-date=2021-01-22}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] {{കാസർഗോഡ് ജില്ല}} jmzfdl8se7sc4dqj6ylnp3svzacu0rh ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ 0 354148 4682642 4549576 2026-11-03T23:58:41Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682642 wikitext text/x-wiki [[Image:Shabdrung rubin.png|thumb|300px|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിച്ച ''ഷബ്ദ്രുങ്ങിന്റെ'' ചിത്രം]] {{Tibetan Buddhism}} [[Tibetan Buddhism|ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതത്തിലെ]] ഒരു [[lama|ലാമയും]] [[Bhutan|ഭൂട്ടാൻ]] ഏകീകരിച്ച വ്യക്തിയുമാണ് '''ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ''' (പിന്നീട് [[Zhabdrung Rinpoche|ഷബ്ദ്രുങ് റിമ്പോച്ചെ]] എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് നൽകപ്പെട്ടു) ({{bo|t=ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་|w=zhabs drung ngag dbang rnam rgyal}}; 1594–1651). ടിബറ്റൻ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സംസ്കാരം ഭൂട്ടാനിൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞ് വരുന്നതിനും ഇദ്ദേഹം കാരണമായി. {{Contains Tibetan text}} ==ജീവചരിത്രം== ദ്രൂക്പ വംശത്തിലാണ് ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ ജനിച്ചത്. [[Tibet|തിബറ്റിലെ]] [[Ralung Monastery|റാലുങ് ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു]] ജനനം. [[Drukpa Lineage|ദ്രുക്പ]] വംശത്തിൽപ്പെട്ട മിഫാം ടെൻപായി നയിമ ({{bo|w='brug pa mi pham bstan pa'i nyi ma}}) (1567–1619), കയിഷോ ഭരാണാധികാരിയുടെ മകളായ സോനം പെൽഗ്യി ബുട്രി ({{bo|w=bsod nams dpal gyi bu khrid}}) എന്നിവരായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ.<ref>Dorji & Kinga (2008). p. 3</ref> ദ്രുക്പ വംശസ്ഥാപകനായ [[Tsangpa Gyare|സാങ്പ ഗൈറേയുടെ]] (1161–1211) വംശപാരമ്പര്യം ഗവാങ് നാംഗ്യാലിനുണ്ടായിരുന്നു. ചെറിയ പ്രായത്തിൽ തന്നെ റാലൂഗിൽ ഇദ്ദേഹം 18-ആം ഡ്രൂക്പ ആയി സ്ഥാനമേറ്റു.<ref group="nb">Depending on whether or not Tsangpa Gyare is enumerated in the list of Gyalwang Drukpa incarnations, Kunkhyen Pema Karpo is either the fourth or the fifth Drukchen, and Shabdrung Ngawang Namgyal or Pagsam Wangpo counted as the fifth or sixth. Zhabdrung Ngawang Namgyal's biography and some other Bhutanese & Ralung sources do not enumerate Tsangpa Gyare as the first Drukchen incarnation but instead count [[Gyalwang Je Kunga Paljor]] (1428-1476) as the first.</ref> 4-ആമത്തെ ഡ്രൂക്ചെനിന്റെ അവതാരമാണ് ഇദ്ദേഹം എന്നായിരുന്നു വിശ്വാസം.<ref group="nb">Depending on whether or not Tsangpa Gyare is enumerated in the list of Gyalwang Drukpa incarnations, Kunkhyen Pema Karpo is either the fourth or the fifth Drukchen, and Shabdrung Ngawang Namgyal or Pagsam Wangpo counted as the fifth or sixth. Zhabdrung Ngawang Namgyal's biography and some other Bhutanese & Ralung sources do not enumerate Tsangpa Gyare as the first Drukchen incarnation but instead count [[Gyalwang Je Kunga Paljor]] (1428-1476) as the first.</ref> [[Lhatsewa Ngawang Zangpo|ലാറ്റ്സെവ ഗവാങ് സാങ്പോ]] ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥാനാരോഹണത്തെ എതിർത്തു. [[Gyalwang Pagsam Wangpo|ഗ്യാൽവാങ് പാഗ്സാം വാങ്പോ]] എന്നയാളെ ഇദ്ദേഹം ഈ സ്ഥാനത്തേയ്ക്ക് ഉയർത്തിക്കാട്ടി. ചോങ്ജെ ദേപ ആയിരുന്ന ഗവാങ് സോനം ഡ്രാഗ്പയുടെ അവിഹിതബന്ധത്തിലുണ്ടായ കുട്ടിയായിരുന്നു ഗ്യാൽവാങ് പാഗ്സാം വാങ്പോ. ലാറ്റ്സേവയും കൂട്ടാളികളും താഷി തോങ്മെൻ ആശ്രമത്തിൽ വച്ച് ഗ്യാ‌ൽവാങിന്റെ സ്ഥാനാരോഹണവും നടത്തി. കുറച്ചുകാലം ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ പ്രധാന ദ്രൂക്പ ആസ്ഥാനമായ റാലുങിൽ താമസിച്ചു. ഷബ്ദ്രുങ് ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ ആയിരുന്നു പരമ്പരാഗത അവകാശത്തിനുടമ. അതിനാൽ കുങ്ഖ്യൻ പേമ കാർപോയുടെ അവതാരം ആരുതന്നെയാണെങ്കിലും ഇവിടെ താമസിക്കുവാൻ ഗവാങ് നാംഗ്യാലിന് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പ്രധാന ലാമയായ പാവോ സുഗ്ല ഗ്യാറ്റ്ഷോയുമായുള്ള [1568–1630] അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെത്തുടർന്ന് ഗവാങ് നാംഗ്യാലിന്റെ കൈവശമുള്ള ചില തിരുശേഷിപ്പുകൾ എതിരാളിയായ ഗ്യാൽവാങ് പാഗ്സാം വാങ്പോയ്ക്ക് നൽകണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ ആവശ്യം ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ നിരസിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ തടവിലാക്കുവാനായി സൈനികരെ അയയ്ക്കുവാൻ സാങ് ദേശി തീരുമാനിച്ചു. 1616-ൽ തടവിലാക്കപ്പെടും എന്ന ഭീഷണിയെയും തനിക്കുണ്ടായ ഒരു ദർശനത്തെയും (ഭൂട്ടാനിലെ ദേവതകൾ തനിക്ക് സംരക്ഷണം നൽകും എന്നായിരുന്നു ദർശനം) തുടർന്ന് ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ പിന്നീട് പടിഞ്ഞാറൻ ഭൂട്ടാനിലേയ്ക്ക് ഒളിച്ചോടി. [[Thimphu valley|തിംഫു താഴ്വരയിൽ]] ഇദ്ദേഹം [[Cheri Monastery|ചേരി ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു]]. 1629-ൽ ഇദ്ദേഹം [[Semtokha Dzong|സെംടോഖ സോങ്]] നിർമിച്ചു. 1627-ൽ ഭൂട്ടാൻ സന്ദർശിച്ച [[Portugal|പോർച്ചുഗീസ്]] [[Jesuit|ജെസ്യൂട്ട്]] പാതിരിമാരായ [[Estevao Cacella|എസ്റ്റാവോ കാസെല്ലയും]] [[João Cabral|ജോയാവോ കബ്രാളും]] ഷബ്ദ്രുങ്ങിനെ സന്ദർശിച്ചിരിന്നു. ഇദ്ദേഹം ബുദ്ധിമാനും കരുണയുള്ളവനുമായ നേതാവായിരുന്നു എന്ന് അവർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 1634-ൽ [[Battle of Five Lamas|അഞ്ച് ലാമമാരുടെ യുദ്ധത്തിൽ]] ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ വിജയിക്കുകയും ഇതെത്തുടർന്ന് ഭൂട്ടാനെ ഒറ്റ രാജ്യമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ==ലഡാക്കുമായുള്ള ബന്ധം== [[Singye Namgyal|സിൻഗ്യേ നാംഗ്യാൽ]] ആയിരുന്നു 1616–1623, 1624–1642 കാലത്ത് ലഡാക്കിന്റെ ഭരണാധികാരി. ഇദ്ദേഹം ഡ്രൂക്പ വിഭാഗത്തിന്റെ ഭക്തനായിരുന്നു. ടിബറ്റിലെ ഭരണകൂടവുമായി ലഡാഖിനും അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.<ref>Dorji & Kinga (2008) p. 171.</ref> ഷബ്ദ്രുങിനെ ലഡാഖിലെ മുഖ്യ പുരോഹിതനാകുവാൻ ലഡാഖ് ക്ഷണിക്കുകയുണ്ടായി. ഷബ്ദ്രുങ് ടിബറ്റുമായുള്ള യുദ്ധത്തിലായിരുന്നതിനാൽ തന്റെ ഒരു ശിഷ്യനെയാണ് അയച്ചത്.<ref>Dargey & Sørensen (2008) p. 264</ref> ==മരണം== ഷബ്ദ്രുങ് 1651-ൽ മരിച്ചതോടുകൂടി ഭരണം അടുത്ത ഷബ്ദ്രുങ്ങിന് ലഭിക്കുന്നതിനുപകരം പ്രാദേശിക ഭരണകർത്താക്കളായ [[penlop|പെൻലോപ്പുകൾക്ക്]] നൽകപ്പെട്ടു. ഇവർ അടുത്ത 54 വർഷം ഷബ്ദ്രുങ്ങിന്റെ മരണം ഒരു രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചു. ഇദ്ദേഹം മൗനവൃതത്തിലാണെന്നായിരുന്നു ഇവർ പ്രചരിപ്പിച്ചത്. ഷബ്ദ്രുങ്ങിന്റെ മരണം ഒരു ദേശീയ അവധിയായി ആചരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name=SS>{{cite web|url=http://www.kingdomofbhutan.com/visitor/festivals/holidays/holidays_.html |title=Holidays of Bhutan Spring/Summer |publisher=Far Flung Places & Bhutan Tourism Corporation |date=2011-07-03 |accessdate=2011-07-26}}</ref><ref name=RCSC>{{cite web |url=http://www.rcsc.gov.bt/tmpfolder/CalendarOfEvent/holiday.htm |title=Public Holidays for the year 2011 |publisher=Royal Civil Service Commission, [[Government of Bhutan]] |date=2011-04-26 |accessdate=2011-07-26 |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204205310/http://www.rcsc.gov.bt/tmpfolder/CalendarOfEvent/holiday.htm |url-status=dead }}</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|group=nb}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== *{{cite journal | last = Ardussi | first = John | authorlink = | title = Formation of the State of Bhutan ('Brug gzhung) in the 17th Century and its Tibetan Antecedents | journal = Journal of Bhutan Studies | volume = 11 | issue = | pages = | publisher = | location = | year = 2004 | url = http://www.thlib.org/static/reprints/jbs/JBS_11_02.pdf | doi = | id = | accessdate = | archive-date = 2016-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160424211537/http://www.thlib.org/static/reprints/jbs/JBS_11_02.pdf | url-status = dead }} *{{cite book | last = Dargye | first =Yonten | authorlink = | title = History of the Drukpa Kagyud School in Bhutan (12th to 17th Century A.D.) | url = https://archive.org/details/historyofdrukpak0000yont | publisher = | year = 2001 | location = Thimphu | pages = | isbn =99936-616-0-0}} * {{cite book |title=Play of the Omniscient: Life and works of Jamgön Ngawang Gyaltshen an eminent 17th-18th Century Drukpa master |last1= Dargye |first1= Yonten |authorlink= |last2= Sørensen |first2= Per |last3= Tshering |first3= Gyönpo |year= 2008 |publisher= National Library & Archives of Bhutan |location= Thimphu |isbn= 99936-17-06-7}} * {{cite book | last = Dorji | first = Sangay (Dasho) | authorlink = | others=Kinga, Sonam (trans.) | title = The Biography of Shabdrung Ngawang Namgyal: Pal Drukpa Rinpoche | publisher = KMT Publications | year = 2008 | location = Thimphu, Bhutan | isbn = 99936-22-40-0}} * {{cite book |title=The History of Bhutan |url=https://archive.org/details/historyofbhutan0000phun |author=Karma Phuntsho| authorlink = | year= 2013 | publisher = Random House India | location = Nodia | isbn=9788184003116 }} *{{cite book |author=Yoshiro Imaeda| authorlink =Yoshiro Imaeda | title = The Successors of Zhabdrung Ngawang Namgyel: Hereditary Heirs and Reincarnations | publisher = Riyang Books | year = 2013 | location = Thimphu | pages =112 | isbn =978-99936-899-3-5}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *Article: [http://rywiki.tsadra.org/index.php/Shabdrung_Ngawang_Namgyal ഷബ്ദ്രുങ് ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ] ധർമ ഡിക്ഷണറിയിൽ *Images: [http://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=1138 ഷബ്ദ്രുങ് ഗവാങ് നാംഗ്യാൽ] HimalayanArt.org. *Image: [http://www.honoluluacademy.org/dragonsgift/images/web-gallery/85-TH-98.01_002.jpg 18 C ഷബ്ദ്രുങ് ഗവാങ് നാംഗ്യാലിന്റെ ചിത്രം. ടാങ്കോ ആശ്രമം, ഭൂട്ടാൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031105038/http://www.honoluluacademy.org/dragonsgift/images/web-gallery/85-TH-98.01_002.jpg |date=2008-10-31 }} {{History of Bhutan}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Namgyal, Shabdrung Ngawang}} [[വർഗ്ഗം:ബുദ്ധമതം]] [[വർഗ്ഗം:ഭൂട്ടാന്റെ ചരിത്രം]] m7io7444ezlmv29k58zza9ya8j34tn9 തുർക്കിക് ഭാഷകൾ 0 357458 4682632 4075708 2026-11-03T23:48:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682632 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Turkic languages}} {{distinguish|Trukic languages|തുർക്കിഷ് ഭാഷ}} {{Infobox language family |name =Turkic |region = From [[Southeastern Europe]] to Western China and [[Siberia]] |familycolor = Altaic |protoname = [[Proto-Turkic language|Proto-Turkic]] |family = One of the world's primary [[language family|language families]] |child1 = [[Common Turkic languages|Common Turkic]] |child2 = [[Oghur languages|Oghur]] |iso5 = trk |glotto = turk1311 |glottorefname = Turkic |map = Lenguas túrquicas.png |mapcaption = Turkic languages }} തെക്കുകിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, [[മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽ]] മുതൽ [[സൈബീരിയ]], പടിഞ്ഞാറൻ [[ചൈന]] വരെയുള്ള തുർക്കിക് ജനങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്ന ചുരുങ്ങിയത് 35 ഓളം<ref>Dybo A.V., ''"Chronology of Türkic languages and linguistic contacts of early Türks"'', Moskow, 2007, p. 766, [http://altaica.narod.ru/LIBRARY/xronol_tu.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050311224856/http://altaica.narod.ru/LIBRARY/xronol_tu.pdf |date=2005-03-11 }} (''In Russian'')</ref> ഭാഷകൾ അടങ്ങിയ ഒരു ഭാഷാ കുടുംബമാണ് '''തുർക്കിക് ഭാഷകൾ''' ('''Turkic languages''') തുർക്കിക് ഭാഷകൾ ഉദ്ഭവിച്ചത് പടിഞ്ഞാറൻ ചൈനയിൽ നിന്നാണ്. അവിടെ നിന്ന് മംഗോളിയ വരെ വ്യാപിച്ചു. അവിടെ മധ്യ ഏഷ്യയിലേക്കും വിദൂരത്തുള്ള പടിഞ്ഞാറ് വരെ വികസിച്ചു.<ref name="LanguagesOfTheWorld">{{cite book|last=Katzner|first=Kenneth|title=Languages of the World, Third Edition|publisher=Routledge, an imprint of Taylor & Francis Books Ltd.|date=March 2002|isbn=978-0-415-25004-7}}</ref> 170 ദശലക്ഷം പേരാണ് തുർക്കിക് ഭാഷകൾ തങ്ങളുടെ തദ്ദേശീയ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, തുർക്കിക് ഭാഷകൾ രണ്ടാം ഭാഷയായും പ്രാഥമിക ഭാഷയായും ഉപയോഗിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന 200 ദശലക്ഷം ജനങ്ങളുണ്ട്.<ref>Brigitte Moser, Michael Wilhelm Weithmann, Landeskunde Türkei: Geschichte, Gesellschaft und Kultur, Buske Publishing, 2008, p.173</ref><ref>Deutsches Orient-Institut, Orient, Vol. 41, Alfred Röper Publushing, 2000, p.611</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.zaman.com.tr/iskander-pala/turkceyi-kac-kisi-konusuyor_480993.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-11-30 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116103056/http://www.zaman.com.tr/iskander-pala/turkceyi-kac-kisi-konusuyor_480993.html |url-status=dead }}</ref> തുർക്കിക് ഭാഷകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേർ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ തുർക്കിഷ് ഭാഷയാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഏഷ്യ മൈനർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അനറ്റോലി, (ഏഷ്യൻ തുർക്കി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.) ബൽക്കൻസ് ഉപദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ്. ഇവിടെ ജനസംഖ്യയുടെ 40 ശതമാനം ആളുകളും വിവിധ തുർക്കിക് ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നു.<ref name="LanguagesOfTheWorld"/> തുർക്കിക് ഭാഷകളുടെ പ്രധാന സവിശേഷത, അവയുടെ സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ യോജിപ്പ്, പദങ്ങളുടെ കൂടിച്ചേരൽ, കുറഞ്ഞ വ്യാകരണ നിയമങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. <ref name="LanguagesOfTheWorld"/> ഒഗൂസ് ഭാഷകളായ തുർക്കിഷ്, അസർബെയ്ജാനി, തുർക്കമെൻ, ഖശാഖി, ഗഗൗസ്, ബാൽകൻ ഗഗൗസ് തുർക്കിഷ്, ക്രിമിയൻ താതാർ സ്വാധീനമുള്ള ഒഗൂസ് എന്നിവയുമായി തുർക്കിക് ഭാഷകൾക്ക് പരസ്പര സാമ്യമുണ്ട്.<ref name="Language Materials Project">{{cite web|publisher=[[UCLA]] International Institute, Center for World Languages|url=http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=67&menu=004|title=Language Materials Project: Turkish|accessdate=2007-04-26|date=February 2007|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011180149/http://lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=67|url-status=dead}}</ref> യുറാലിക് ഭാഷകൾ, യുറൽ അറ്റ്‌ലായിക് ഭാഷകൾ, മൻഗോളിക് ഭാഷകൾ എന്നിവയുമായും തുർക്കിക് ഭാഷകൾക്ക് സാമ്യതയുണ്ട്.<ref>Sinor, 1988, p.710</ref><ref>George van DRIEM: Handbuch der Orientalistik. Volume 1 Part 10. BRILL 2001. Page 336</ref><ref>M. A. Castrén, Nordische Reisen und Forschungen. V, St.-Petersburg, 1849</ref><ref>M. A. Castrén, Dissertatio Academica de affinitate declinationum in lingua Fennica, Esthonica et Lapponica, Helsingfrsiae, 1839</ref> ==സവിശേഷതകൾ== സ്പഷ്ടമല്ലാത്ത സബ്ജക്ടിന് (കർത്താവ്) സ്വതന്ത്രമായ ഉപവാക്യ (ഇൻഡപെൻഡന്റ് ക്ലോസ്) അനുവദിക്കുന്ന നൾ സ്ജക്ട് ഭാഷയാണ് തുർക്കിക് ഭാഷകൾ. കൂടാതെ, സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ യോജിപ്പ്, പദങ്ങളുടെ കൂടിച്ചേരൽ, കുറഞ്ഞ വ്യാകരണ നിയമങ്ങൾ എന്നെിവയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന പ്രത്യേകതകൾ. സബ്ജക്ട് - ഒബ്ജക്ട് - വെർബ് എന്ന വാക്യഘടനയാണ് തുർക്കിക് ഭാഷകളുടേത്. ==ചരിത്രം== തുർക്കിക് ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രമായി വിഭജനം പരമ്പരാഗതഭൂഖണ്ഡങ്ങളായ യൂറോപ്പ്, ഏഷ്യ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ബൃഹത്ഭൂഖണ്ഡമായ യുറേഷ്യ വരെ മറികടന്ന് നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് സൈബീരിയ, തുർക്കിയുടെ പടിഞ്ഞാറ് വരെ വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=90010 Turkic Language tree] entries provide the information on the Turkic-speaking regions.</ref> ==ആദ്യകാല എഴുതപ്പെട്ട രേഖകൾ== തുർക്കിക് ഭാഷകളെ കുറിച്ചു പ്രാമണികമായ ആദ്യ രേഖകൾ കണ്ടെത്തിയത് എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ്. മധ്യകാല ഇന്നർ ഏഷ്യയിലെ തുർക്കി നാടോടി ജനതയുടെ ഏകോപന സമിതിയായിരുന്ന ഗോക്തുർക്‌സിന്റെ ഓർഖോൺ ലിഖിതങ്ങളിലാണ് തുർക്കിക് ഭാഷകളെ കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ ലിഖിത വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമായത്. [[മംഗോളിയ|മംഗോളിയയിലെ]] ഒർഖോൻ താഴ് വരയിൽ നിന്ന് 1889ലാണ് ഈ ലിഖിതങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തത്. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബഹുഭാഷ പണ്ഡിതനായിരുന്ന മഹ്മൂദ് അൽ കശ്ഗരി എഴുതിയ ദിവാനു ലുഗതി തുർക്ക് എന്നപേരിൽ ഒരു പുസ്തകം എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. തുർക്കിക് ഭാഷ കുടുംബത്തിലെ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആദ്യകാല വിവരങ്ങൾ ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. ==ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വ്യാപനവും വികസനവും== തുർക്കിസ് വംശജരുടെ വ്യാപനം നടന്നത് മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ ആദ്യകാലങ്ങളിലാണ്. ആറാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ 11- ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയാണ്. തുർക്കിക് ഭാഷകൾ വെറും ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടോടെ മധ്യ ഏഷ്യ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു. സൈബീരിയ മുതൽ മെഡിറ്ററേനിയൻ വരെ അത് പരന്നു. തുർക്കിക് ഭാഷകളിൽ വിവിധ സാങ്കേതിക ഭാഷകൾ കടന്നിട്ടുണ്ട്. പേർഷ്യൻ, [[ഹിന്ദുസ്ഥാനി]], [[റഷ്യൻ]], ചൈനീസ് ഒരു പരിധിവരെ അറബിക് ഭാഷകളിൽ നിന്നും സാങ്കേതി പദാവലികൾ തുർ്ക്കിക് ഭാഷകളിൽ കടന്നു.<ref name="Findley">{{cite book|last=Findley|first=Carter V.|title=The Turks in World History|url=https://archive.org/details/turksinworldhist0000find|publisher=Oxford University Press|date=October 2004|isbn=0-19-517726-6}}</ref> ==വർഗീകരണം== തുർക്കിക് ഭാഷകൾ പ്രധാനമായും ആറു ശാഖകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നത്<ref name="historyofturkic">Lars Johanson, The History of Turkic. In Lars Johanson & Éva Ágnes Csató (eds), The Turkic Languages, London, New York: Routledge, 81-125, 1998.[http://www.turkiclanguages.com/www/classification.html Classification of Turkic languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408063746/http://www.turkiclanguages.com/www/classification.html |date=2011-04-08 }}</ref> കോമ്മൺ തുർക്കിക് ഭാഷകളായ: * ഒഗൂസ് തുർക്കിക് * കിപ്ച്ചാക് തുർക്കിക് * കാർലുക് തുർക്കിക് * സൈബീരിയൻ തുർക്കിക് എന്നീ നാലും അർഗു തുർക്കികും [[ഒഗൂർ ഭാഷകൾ |ഒഗൂർ തുർക്കികുമാണ്]] തുർക്കിക് ഭാഷകളുടെ ആറു ശാഖകൾ ഒഗൂർ തുർക്കിക് ഭാഷ ലിർ തുർക്കിക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തുർക്കിക് ഭാഷകൾ| ]] dzj9ulfs9t88tunclxp9wmmyk1d146o ഫ്ലോറൻസ് ആഗസ്റ്റ മെറിയം ബൈലി 0 365333 4682584 4107717 2026-11-03T22:36:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682584 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ഫ്ലോറൻസ് ആഗസ്റ്റ മെറിയം ബൈലി|image=FlorenceMerriam1904.jpg|caption=Florence Merriam, 1904, Portrait from The Condor|birth_date={{Birth date|1863|8|8|mf=y}}|birth_place=[[Locust Grove, New York|Locust Grove]], [[New York (state)|New York]], [[United States]]|death_date={{death date and age|1948|9|22|1863|8|8|mf=y}}|death_place=[[Washington, D.C.]]|resting place=Locust Grove, New York, United States|resting_place=Locust Grove, New York, United States|nationality=USA|field=[[Ornithology]]|alma_mater=[[Smith College]] (attended, 1882–1886; awarded, 1921), [[Stanford University]]|known_for=First modern field guide for birdwatchers, work in bird conservation|prizes=[[Brewster Medal]]|spouse=[[Vernon Orlando Bailey]]}}'''ഫ്ലോറൻസ് ആഗസ്റ്റ മെറിയം ബൈലി (Florence Augusta Merriam Bailey)''' (August 8, 1863 – September 22, 1948) ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] [[പക്ഷിശാസ്ത്രം|പക്ഷിശാസ്‌ത്രജ്ഞയും]] പ്രകൃതി എഴുത്തുകാരിയുമായിരുന്നു. [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിലെ]] [[ലോക്കസ്റ്റ് ഗ്രൂവ്]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് ഫ്ലോറൻസ് ആഗസ്റ്റ മെറിയം ജനിച്ചത്. ഒരു പക്ഷി സംരക്ഷണ പ്രവർത്തകയായിരുന്ന ഇവർ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി സംഘടനയായ [[National audubon society|ഓഡുബൊൺ സൊസൈറ്റി]] ചാപ്റ്റേഴ്സ്  സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. === ആദ്യകാല ജീവിതവും കുടുംബവും === 1863 ആഗസ്റ്റ് 8 ന് [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിലെ]] ലോക്കസ്റ്റ് ഗ്രൂവ് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ഫ്ലോറൻസ് ആഗസ്റ്റ മെറിയം ജനിച്ചത്.<ref name="FindingAidSIA">Smithsonian Institution Archives, Record Unit 7417, Bailey, Florence Merriam, 1863, [http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_217572 Florence Merriam Bailey Papers]</ref>{{sfnp|Welker|1950}} ക്ലിന്റൺ ലെവി മറിയവും, കരോളിൻ ഹേർട്ട് മറിയവുമാണ് ഫ്ലോറൻസിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ.{{sfnp|Kofalk|1989|pp=5–6}}{{sfnp|Oehser|1952|p=19}} == തെരെഞ്ഞെടുത്ത പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == * {{Cite book | url = http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.60311 | title = Birds Through an Opera-Glass | last = Merriam | first = Florence A. | publisher = Houghton Mifflin | year = 1890 | location = Boston, MA | doi = 10.5962/bhl.title.60311 | access-date = 30 December 2013 }} * {{Cite book | url = https://archive.org/details/mysummerinamorm00bailgoog | title = My Summer in a Mormon Village | last = Merriam | first = Florence A. | publisher = Houghton Mifflin | year = 1894 | location = Boston, MA | access-date = 30 December 2013 }} * {{Cite book | url = http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.12539 | title = A-Birding on a Bronco | last = Merriam | first = Florence A. | publisher = Houghton Mifflin | year = 1896 | location = Boston, MA | doi = 10.5962/bhl.title.12539 | access-date = 30 December 2013 }} * {{Cite book | url = http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.36220 | title = How Birds Affect the Farm and Garden | last = Merriam | first = Florence A. | publisher = Forest and Stream Publishing | year = 1896 | location = New York, NY | doi = 10.5962/bhl.title.36220 | access-date = 30 December 2013 }} * {{Cite book | url = http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.30028 | title = Birds of Village and Field: A Bird Book for Beginners | last = Merriam | first = Florence A. | publisher = Houghton Mifflin | year = 1898 | location = Boston, MA | doi = 10.5962/bhl.title.30028 | access-date = 30 December 2013 }} * {{Cite book | url = http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.7872 | title = Handbook of Birds of the Western United States, Including the Great Plains, Great Basin, Pacific Slope, and Lower Rio Grande Valley | last = Bailey | first = Florence Merriam | publisher = Houghton Mifflin | year = 1902 | location = Boston, MA | doi = 10.5962/bhl.title.7872 | access-date = 30 December 2013 }} Plates by Louis Agassiz Fuertes. * {{Cite book | url = http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.13645 | title = Wild Animals of Glacier National Park | last = Bailey | first = Vernon | publisher = Government Printing Office | year = 1918 | last2 = Bailey | first2 = Florence Merriam | location = Washington, DC | doi = 10.5962/bhl.title.13645 | access-date = 10 May 2014 }}. * {{Cite book | url = http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015019729311 | title = Birds of New Mexico | last = Bailey | first = Florence Merriam | publisher = [[New Mexico Department of Game and Fish|New Mexico Dept. of Game and Fish]] in cooperation with the State Game Protective Association and the Bureau of Biological Survey | year = 1928 | location = Santa Fe, NM | access-date = 30 December 2013 }} "With Contributions by the Late Wells Woodbridge Cooke... Illustrated with Colored Plates by Allan Brooks, Plates and Text Figures by the Late Louis Agassiz Fuertes." * {{Cite book | url = https://archive.org/details/amongbirdsingran00bird | title = Among the Birds in the Grand Canyon Country | last = Bailey | first = Florence Merriam | publisher = Government Printing Office | year = 1939 | location = Washington, DC | access-date = 30 December 2013 }} == അവലംബം == {{Reflist|colwidth=30em}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * {{Cite book | title = A Passion for Birds: American Ornithology after Audubon | url = https://archive.org/details/passionforbirdsa0000barr | last = Barrow | first = Mark V. | publisher = Princeton University Press | year = 1998 | isbn = 9780691044026 | location = Princeton, NJ | ref = harv }} * {{Cite book | title = In the Field, Among the Feathered: A History of Birders & Their Guides | url = https://archive.org/details/infieldamongfeat0000dunl | last = Dunlap | first = Thomas R. | publisher = Oxford University Press | year = 2011 | isbn = 9780199734597 | location = New York, NY | ref = harv }} * {{Cite book | title = No Woman Tenderfoot: Florence Merriam Bailey, Pioneer Naturalist | url = https://archive.org/details/nowomantenderfoo0000kofa | last = Kofalk | first = Harriet | publisher = [[Texas A&M University Press]] | year = 1989 | isbn = 0-89096-378-9 | location = College Station, TX | ref = harv }} * {{Cite journal|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v069n01/p0019-p0026.pdf|title=In Memoriam: Florence Merriam Bailey|last=Oehser|first=Paul H.|authorlink=Paul Henry Oehser|journal=The Auk|accessdate=5 January 2014|issue=1|doi=10.2307/4081288|year=1952|volume=69|pages=19–26|jstor=4081288|ref=harv|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810130028/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v069n01/p0019-p0026.pdf|url-status=dead}} * {{Cite encyclopedia}} * {{Cite encyclopedia}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{Gutenberg author|id=Merriam,+Florence+A.|name=Florence A. Merriam}} * {{Internet Archive author|sname=Florence A. Merriam}} * {{Librivox author|id=1872}}LibriVox{{Librivox author|id=1872}} * [http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_217572 The ഫ്ലോറൻസ് മെറിയാം Beautiful Photograph Collection and Finding Aid] from the Smithsonian Institution Archives * [http://collections.si.edu/search/record/fbr_item_MODSI3892 Journal from a trip to Maine, 1911], ഒരു 73-page transcribed ഫീൽഡ് പുസ്തകം * [http://stlawrence.aauw-nys.org/bailey.htm Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160616150056/http://stlawrence.aauw-nys.org/bailey.htm |date=2016-06-16 }} by the St. Lawrence County, NY ബ്രാഞ്ച് of the American Association of University Women * [https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v006n05/p0137-p0137.pdf Portrait and കായ biography of Florence മെറിയാം Bailey] from ''The Condor'' '''6''':5 (September–October, 1904), പി.&#x20;137. * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt3489q25d/ ഓൺലൈൻ ഗൈഡ് ഫ്ലോറൻസ് മെറിയാം Bailey Papers], The Bancroft Library * [http://americanhistory.si.edu/feather/ftam.htm തൂവലുകളുടെ Trade: Audubon പ്രസ്ഥാനം] includes a photograph of Florence മെറിയാം Bailey {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1863-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1948-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:വനിതാ ജന്തുശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പക്ഷി നിരീക്ഷകർ]] 2pynxwviingwougexcf3twelslvyx5g ജാനറ്റ് ഗയ്നെർ 0 365584 4682599 4547794 2026-11-03T23:02:18Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682599 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Janet Gaynor}} {{Infobox person | name = ജാനറ്റ് ഗയ്നെർ | image = Janet Gaynor (1934) (cropped).JPG | caption = In ''[[Servants' Entrance]]'' (1934) | birth_name = Laura Augusta Gainor | birth_date = {{Birth date|1906|10|6|mf=y}} | birth_place = {{nowrap|[[ജർമ്മൻടൌൺ, ഫിലാഡെൽഫിയ]], യു.എസ്.}} | death_date = {{death date and age|1984|9|14|1906|10|6|mf=y}} | death_place = [[പാം സ്പ്രിംഗ്സ്]], [[കാലിഫോർണിയ]], യു.എസ്. | death_cause = Complications from injuries sustained in car accident | children = 1 | education = [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ പോളിടെക്നിക് ഹൈസ്കൂൾ]] | occupation = നടി | resting_place = [[ഹോളിവുഡ് ഫോർഎവർ സെമിത്തേരി]] | years_active = 1924–1981 }} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ ചലച്ചിത്രനടിയും, നാടക നടിയും [[ടെലിവിഷൻ]] നടിയും ചിത്രകാരിയുമായിരുന്നു '''ജാനറ്റ് ഗയ്നെർ (Janet Gaynor)''' (6 ഒക്ടോബർ 1906 – 14 സെപ്റ്റമ്പർ 1984). നിശ്ശബ്ദ ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചാണ് ജാനറ്റ് അവളുടെ അഭിനയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. 1926 ൽ അമേരിക്കൻ ചലചിത്ര കമ്പനിയായ ഫോക്സ് ഫിലിം കോർപ്പറേഷനുമായി ഒപ്പിട്ടശേഷം അവൾ പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയരുകയും ആ കാലഘട്ടത്തിലെ ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വലിയ സാമ്പത്തികവിജയം നേടിയ ആളായി ജാനറ്റ് ഗയ്നെർ മാറുകയായിരുന്നു. 1929 ൽ മികച്ച നടിക്കുള്ള [[അക്കാദമി അവാർഡ്]] ലഭിച്ച ആദ്യ വ്യക്തിയാണ് ജാനറ്റ് ഗയ്നെർ. സെവൻത് ഹെവൻ (1927), സൺറൈസ്: എ സോങ് ഓഫ് ടു ഹുമൺസ് (1927), സ്ട്രീറ്റ് ഏൻജൽസ് (1928) എന്നീ സിനിമകളിലെ മികച്ചപ്രകടനത്തിനായിരുന്നു മികച്ച നടിക്കുള്ള അക്കാദമി അവാർഡ് ലഭിച്ചത്. ജാനറ്റ് ഗയ്നറിന്റെ വിജയകരമായ അഭിനയ ജീവിതം ശബ്ദ ചിത്രങ്ങളുടെ കാലഘട്ടത്തിലേക്കും തുടർന്നു. വടക്കു പടി‍ഞ്ഞാറെ [[ഫിലഡെൽഫിയ]]യിലെ പ്രദേശമായ ജെർമൻടൗൺ എന്ന സ്ഥലത്താണ് ലോറ ആഗസ്റ്റ ഗയ്നെർ ജനിച്ചത്. 'ലോലി' എന്ന ചെല്ലപ്പേരോടു കൂടിയ ജാനറ്റ് ഗയ്നെർ ലോറ-ഫ്രങ്ക് ഡി വിറ്റ് ഗയ്നെർ ദമ്പദിമാരുടെ രണ്ടു മക്കളിൽ ഇളയവളായിരുന്നു. == ആദ്യകാലം == ഫിലാഡൽഫിയയിലെ ജർമ്മൻ‌ടൗണിൽ ഗെയ്‌നർ ലോറ അഗസ്റ്റ ഗെയ്‌നർ (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം ഗെയ്‌നർ) എന്ന പേരിൽ ജനിച്ചു.<ref>{{cite book |last=Ellenberger |first=Allan R. |title=Celebrities in Los Angeles Cemeteries: A Directory |url=https://archive.org/details/celebritiesinlos0000elle |publisher=McFarland & Company Incorporated Pub |year=2001 |isbn=0-786-40983-5 |page=[https://archive.org/details/celebritiesinlos0000elle/page/n135 128]}}</ref> കുട്ടിക്കാലത്ത് "ലോലി" എന്ന് വിളിപ്പേരുള്ള അവർ ലോറ (ബുൾ), ഫ്രാങ്ക് ഡി വിറ്റ് ഗെയ്‌നർ എന്നിവരുടെ രണ്ട് പെൺമക്കളിൽ ഇളയവളായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://pabook2.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Gaynor__Janet.html|title=Janet Gaynor}}{{Dead link|date=July 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> പിതാവ് ഫ്രാങ്ക് ഗെയ്‌നർ ഒരു നാടക ചിത്രകാരനായും പേപ്പർഹാംഗറായും ജോലി ചെയ്തു. ഗെയ്‌നർ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ, പിതാവ് അവളെ പാടാനും നൃത്തം ചെയ്യാനും അക്രോബാറ്റിക്സ് അവതരിപ്പിക്കാനും പഠിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1928&dat=19310123&id=CB4gAAAAIBAJ&pg=2956,1822374|title=Stage and Screen|date=January 23, 1931|work=The Lewiston Daily Sun|page=4|access-date=March 30, 2015|location=Lewiston, Maine}}</ref> ഫിലാഡൽഫിയയിൽ ഒരു ബാലികയായിരിക്കെ അവൾ സ്കൂൾ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1914-ൽ അവളുടെ മാതാപിതാക്കൾ വിവാഹമോചനം നേടിയ ശേഷം, ഗെയ്‌നറും സഹോദരിയും അമ്മയും ഷിക്കാഗോയിലേക്ക് താമസം മാറി. താമസിയാതെ, അവളുടെ മാതാവ് ഒരു ഇലക്ട്രീഷ്യനായിരുന്ന ഹാരി സി. ജോൺസിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref name="parish">{{cite book |last=Parish |first=James Robert |author-link=James Robert Parish |url=https://archive.org/details/fdr00farr/page/50 |title=The Fox Girls |publisher=Arlington House |year=1971 |isbn=0-870-00128-0 |page=[https://archive.org/details/fdr00farr/page/50 50]}}</ref> കുടുംബം പിന്നീട് സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോയിലേക്ക് താമസം മാറി.<ref>{{cite book |last=Menefee |first=David W. |author-link=David W. Menefee |title=The First Female Stars: Women of the Silent Era |url=https://archive.org/details/firstfemalestars0000mene_l9w1 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2004 |isbn=0-275-98259-9 |page=[https://archive.org/details/firstfemalestars0000mene_l9w1/page/83 83]}}</ref> 1923-ൽ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ പോളിടെക്നിക് ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം,<ref name="parish2">{{cite book |last=Parish |first=James Robert |author-link=James Robert Parish |url=https://archive.org/details/fdr00farr/page/50 |title=The Fox Girls |publisher=Arlington House |year=1971 |isbn=0-870-00128-0 |page=[https://archive.org/details/fdr00farr/page/50 50]}}</ref> ഗെയ്‌നർ ശൈത്യകാലം ഫ്ലോറിഡയിലെ മെൽബണിൽ ചെലവഴിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ ഗെയ്‌നറും അമ്മയും രണ്ടാനച്ഛനും ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലേക്ക് താമസം മാറിയതോടെ, അവിടെ അവർക്ക് അഭിനയ ജീവിതം തുടരാൻ കഴിഞ്ഞു. തുടക്കത്തിൽ ഈ രംഗത്ത് താത്പര്യമില്ലാതിരുന്ന അവർ, ഹോളിവുഡ് സെക്രട്ടേറിയൽ സ്കൂളിൽ പഠനത്തിന് ചേർന്നു. ഒരു ഷൂ സ്റ്റോറിലും പിന്നീട് ഒരു തിയേറ്റർ ദ്വാരപാലകയായും ജോലി ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക സഹായം ചെയ്തു. ഒരു നടിയാകാൻ അമ്മയും രണ്ടാനച്ഛനും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവർ സിനിമയിൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ സ്റ്റുഡിയോകളിൽ (രണ്ടാനച്ഛനോടൊപ്പം) ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ തുടങ്ങി.<ref name="sydney">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1301&dat=19370803&id=P1BVAAAAIBAJ&pg=7354,321949|title=Hollywood, Mecca of the Hopeful|date=August 3, 1937|work=The Sydney Morning Herald|page=9|access-date=March 30, 2015|location=Sydney, Australia}}</ref> 1924 ഡിസംബർ 26 ന് ഹാൽ റോച്ചിന്റെ ഒരു കോമഡി ഷോർട്ട് ഫിലിമിലെ അതിഥി വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചുകൊണ്ട് ഗെയ്‌നർ തന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രൊഫഷണൽ അഭിനയ ജോലി നേടി.<ref name="sydney2">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1301&dat=19370803&id=P1BVAAAAIBAJ&pg=7354,321949|title=Hollywood, Mecca of the Hopeful|date=August 3, 1937|work=The Sydney Morning Herald|page=9|access-date=March 30, 2015|location=Sydney, Australia}}</ref> ഇത് ഫിലിം ബുക്കിംഗ് ഓഫീസസ് ഓഫ് അമേരിക്കയ്ക്കും യൂണിവേഴ്‌സലിനും വേണ്ടി ഫീച്ചർ ഫിലിമുകളിലും ഹ്വസ്വ ചിത്രങ്ങളിലും കൂടുതൽ അധിക ജോലി നേടാൻ കാരണമായി.<ref name="parish3">{{cite book |last=Parish |first=James Robert |author-link=James Robert Parish |url=https://archive.org/details/fdr00farr/page/50 |title=The Fox Girls |publisher=Arlington House |year=1971 |isbn=0-870-00128-0 |page=[https://archive.org/details/fdr00farr/page/50 50]}}</ref> ഒടുവിൽ യൂണിവേഴ്സൽ അവളെ ആഴ്ചയിൽ 50 ഡോളറിന് ഒരു സ്റ്റോക്ക് അഭിനേതാവായി നിയമിച്ചു. യൂണിവേഴ്സൽ പിക്ചേർസിൽ നിയമനം ലഭിച്ചത്തിന് ആറ് ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം, ഫോക്സ് ഫിലിം കോർപ്പറേഷനിലെ ഒരു എക്സിക്യൂട്ടീവ് അവർക്ക് ''ദി ജോൺസ്‌ടൗൺ ഫ്ലഡ്'' (1926) എന്ന സിനിമയിലെ ഒരു സഹവേഷത്തിനുള്ള സ്‌ക്രീൻ ടെസ്റ്റ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.<ref name="tedrick">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19811111&id=Rj5PAAAAIBAJ&pg=6937,6936019|title=Janet Gaynor In 'Pictures' But Only Those She Paints|last=Tedric|first=Dan|date=November 12, 1981|work=Toledo Blade|pages=P–2|access-date=March 30, 2015|location=Toledo, Ohio}}</ref> ആ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനം ഫോക്സ് എക്സിക്യൂട്ടീവുകളുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയതോടെ അവർ അവരുമായി അഞ്ച് വർഷത്തെ കരാറിൽ ഒപ്പുവെക്കുകയും തുടർന്ന് പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കാൻ അവസരം കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു..<ref name="monush">{{cite book |title=Screen World Presents the Encyclopedia of Hollywood Film Actors: From the silent era to 1965 |publisher=Hal Leonard Corporation |year=2003 |isbn=1-557-83551-9 |editor=Monush, Barry |volume=1 |page=272}}</ref><ref name="lowe">{{cite book |last=Lowe |first=Denise |url=https://archive.org/details/isbn_9790874369709_b7n2/page/230 |title=An Encyclopedic Dictionary of Women in Early American Films, 1895-1930 |publisher=Psychology Press |year=2005 |isbn=0-789-01843-8 |page=[https://archive.org/details/isbn_9790874369709_b7n2/page/230 230]}}</ref> ആ വർഷം തന്നെ ജോൺ ക്രോഫോർഡ്, ഡോളോറസ് ഡെൽ റിയോ, മേരി ആസ്റ്റർ, എന്നിവരോടൊപ്പം ഗയ്‌നർ WAMPAS ബേബി സ്റ്റാർസിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite book |last=Liebman |first=Roy |title=The Wampas Baby Stars: A Biographical Dictionary, 1922-1934 |publisher=McFarland |year=2000 |isbn=0-786-40756-5 |pages=8, 90}}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 216px;" |+ Features ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Notes |- |1924 |''Cupid's Rustler'' |Uncredited |- |1924 |''Young Ideas'' |Uncredited |- |1925 |''[[Dangerous Innocence (film)|Dangerous Innocence]]'' |Uncredited |- |1925 |''The Burning Trail'' |Uncredited |- |1925 |''[[The Teaser (1925 film)|The Teaser]]'' |Uncredited |- |1925 |''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]'' |Uncredited |- |1926 |''A Punch in the Nose'' |Bathing Beauty |Uncredited |- |1926 |''The Beautiful Cheat'' |Uncredited |- |1926 |''[[The Johnstown Flood (1926 film)|The Johnstown Flood]]'' |Anna Burger |- |1926 |''Oh What a Nurse!'' |Uncredited |- |1926 |''Skinner's Dress Suit'' |Uncredited |- |1926 |''[[The Shamrock Handicap]]'' |Lady Sheila O'Hara |- |1926 |''The Galloping Cowboy'' |Uncredited |- |1926 |''[[The Man in the Saddle (1926 film)|The Man in the Saddle]]'' |Uncredited |- |1926 |''[[The Blue Eagle]]'' |Rose Kelly |- |1926 |''The Midnight Kiss'' |Mildred Hastings |- |1926 |''[[The Return of Peter Grimm (1926 film)|The Return of Peter Grimm]]'' |Catherine |- |1926 |''Lazy Lightning'' |Uncredited |- |1926 |''The Stolen Ranch'' |Uncredited |- |1927 | ''Two Girls Wanted'' | Marianna Wright |- |1927 |''[[7th Heaven (1927 film)|7th Heaven]]'' |Diane | rowspan="3" | Academy Award for Best Actress |- |1927 |''[[Sunrise (film)|Sunrise]]'' | The Wife - Indre |- |1928 |''[[Street Angel (1928 film)|Street Angel]]'' | Angela |- |1928 |''4 Devils'' |Marion |Lost film |- |1929 |''Lucky Star'' |Mary Tucker |- |1929 |''Happy Days'' |Herself |- |1929 |''Christina'' |Christina |- |1929 |''Sunny Side Up'' |Mary Carr |- |1930 |''High Society Blues'' |Eleanor Divine |- |1931 |''The Man Who Came Back'' |Angie Randolph |- |1931 |''Daddy Long Legs'' |Judy Abbott |- |1931 |''Merely Mary Ann'' |Mary Ann |- |1931 |''Delicious'' |Heather Gordon |- |1932 |''The First Year'' |Grace Livingston |- |1932 |''Tess of the Storm Country'' |Tess Howland |- |1933 |''State Fair'' |Margy Frake |- |1933 |''Adorable'' |Princess Marie Christine, aka Mitzi |- |1933 |''Paddy the Next Best Thing'' |Paddy Adair |- |1934 |''Carolina'' |Joanna Tate |- |1934 |''The Cardboard City'' |Herself |Cameo |- |1934 |''Change of Heart'' |Catherine Furness |- |1934 |''Servants' Entrance'' |Hedda Nilsson aka Helga Brand |- |1935 |''One More Spring'' |Elizabeth Cheney |- |1935 |''The Farmer Takes a Wife'' |Molly Larkins |- |1936 |''Small Town Girl'' |Katherine 'Kay' Brannan |- |1936 |''Ladies in Love'' |Martha Kerenye |- |1937 |''A Star Is Born'' |Esther Victoria Blodgett, aka Vicki Lester |Nominated - Academy Award for Best Actress |- |1938 |''Three Loves Has Nancy'' |Nancy Briggs |- |1938 |''The Young in Heart'' |George-Anne Carleton |- |1957 |''Bernardine'' |Mrs. Ruth Wilson |} {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 231px;" |+ Short subject |1924 |''All Wet'' |Uncredited |- |1925 |''The Haunted Honeymoon'' |Uncredited |- |1925 |''The Crook Buster'' |Uncredited |- |1926 |''WAMPAS Baby Stars of 1926'' |Herself |- |1926 |''Ridin' for Love'' |Uncredited |- |1926 |''Fade Away Foster'' |Uncredited |- |1926 |''The Fire Barrier'' |Uncredited |- |1926 |''Don't Shoot'' |Uncredited |- |1926 |''Pep of the Lazy J'' |June Adams |Uncredited |- |1926 |''Martin of the Mounted'' |Uncredited |- |1926 |''45 Minutes from Hollywood'' |Uncredited |- |1927 |''The Horse Trader'' |Uncredited |- |1941 |''Meet the Stars #2: Baby Stars'' |Herself |} == References == {{Reflist|2}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book | title = Lucky Stars: Janet Gaynor and Charles Farrell | url = https://archive.org/details/luckystarsjanetg0000bake | last = Baker | first = Sarah J. | publisher = Bean Manor Media | year = 2009 | isbn = 978-1593934682 | others = Anders, Allison (foreword) | location = Albany, Georgia | oclc = 503442323 }} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|0310980|id=0310980}} * {{IBDB name}}Internet Broadway Database{{IBDB name}} [[വർഗ്ഗം:1906-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 6-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 14-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] n7tdg28in9flh0ra15ggo536rt955z1 ദി ഹങ്ഗ്രി ടൈഡ് 0 369451 4682588 3269790 2026-11-03T22:43:23Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682588 wikitext text/x-wiki [[സുന്ദർബൻ|സുന്ദർബനിലെ]] കണ്ടൽ വനങ്ങളേയും ചതുപ്പുനിലങ്ങളേയും നീർച്ചാലുകളേയും പശ്ചാത്തലമാക്കി [[അമിതാവ് ഘോഷ് ]] രചിച്ച ഇംഗ്ലീഷു നോവലാണ് ദി ഹങ്ഗ്രി ടൈഡ് <ref>{{cite book|title=The Hungry Tide|url=https://archive.org/details/liang.hungrytide0001amit|author=Amitav Ghosh|publisher=Harper Collins|year=2004|ISBN=9788172236137}}</ref> . 2004-ലാണ് ഈ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്. 2005-ലെ ക്രോസ് വേഡ് ബുക് പ്രൈസ് ലഭിച്ചു. {{Infobox book | | name = ദി ഹങ്ഗ്രി ടൈഡ് | translator = | image = File:The Hungry Tide.jpg | author = [[ അമിതാവ് ഘോഷ്]] | cover_artist = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[English language|English]] | series = | genre = [[നോവൽ]] | publisher = ഹാർപർ കോളിൻസ് | release_date = 2004 | media_type = Print ([[Hardcover|hardback]]) | pages = 400 | isbn = 0-00-714178-5 | oclc= 59204287 | preceded_by = | followed_by = }}. == നോവലിനെപ്പറ്റി== നിത്യേനയെന്നോണമുള്ള വേലിയേറ്റങ്ങളും വേലിയിറക്കങ്ങളും മനുഷ്യനിർമിതമായ അതിരുകളെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന സുന്ദർബന്നിലെ ചതുപ്പുനിലങ്ങളും നീർച്ചാലുകളും നരഭോജികളായ കടുവകളുടേയും മുതലകളുടേയും വാസസ്ഥാനം കൂടിയാണ്. അമേരിക്കൻ യൂണിവഴ്സിറ്റിയിലെ ഗവേഷകയായ പിയാലി റോയ് അവിടേക്കെത്തുന്നത് അവിടത്തെ നീർച്ചാലുകളിൽ അതി വിരളമായി കണ്ടു വരുന്ന ഡോൾഫിനുകളെപ്പറ്റി പഠിക്കാനാണ്. കനായ് ദത്ത് ഡൽഹി ആസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പുരോഗമനചിന്താഗതിയുള്ള ബിസിനസ്സുകാരനും , ഫകീർ,നിരക്ഷരനായ തദ്ദേശവാസിയുമാണ്. ഈ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ സുന്ദർബന്നിന്റെ പ്രകൃതിദത്തമായ വശ്യതയും ദുരൂഹതയും കഥാകൃത്ത് വരച്ചു കാട്ടുന്നു. [[മരിച് ഝാംപി ദ്വീപ്|മരിച് ഝാംപി]] തുരുത്തിൽ അഭയം തേടിയ അനേകായിരം ബംഗ്ലാദേശി അഭയാർഥികൾ 1979-ലെ പോലീസ് വെടിവെപ്പിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് നോവലിൽ സൂചനകളുണ്ട്. ==അവലംബം == <references/> o3bcmvz2yuvhv55fiqgdwdbl1e6osmx റോഹിൻടൺ മിസ്ത്രി 0 370825 4682594 4680823 2026-11-03T22:55:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682594 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |birth_name = Rohinton Mistry | image = | imagesize = 220px | caption = | birth_date = 3 July 1952 | birth_place = Mumbai, India | occupation = Novelist | nationality = Canadian | period = | wife = Freny Elavia | married = 1975 | genre = Historical fiction, [[Postcolonial Literature]], [[Literary realism|Realism]], [[Parsi Literature]] [[Minor Literature]] [[Indian Literature]] | notableworks = ''[[Such a Long Journey (novel)|Such a Long Journey]]''; ''[[Family Matters (novel)|Family Matters]]''; ''[[A Fine Balance]]'' | influences = | influenced = | website = | alma_mater = [[University of Mumbai]] <br />[[University of Toronto]] }} '''റോഹിൻടൺ മിസ്ത്രി''' ഇന്ത്യൻ വംശജനായ കനേഡിയൻ എഴുത്തുകാരനാണ്. [[സച് എ ലോംഗ് ജേർണി]]<ref>{{cite book|title= Such a long journey|author= Rohinton Mistry|publisher= Faber And Faber|ISBN= 9780571245888|edition=80|year= 2009}}</ref> [[എ ഫൈൻ ബാലൻസ്]]<ref>{{cite book|title=A fine balance|url=https://archive.org/details/finebalance0000mist_z4n4|author= Rohinton Mistry|publisher= Faber And Faber|ISBN= 9780571230587|year=1995}}</ref> , [[ഫാമിലി മാറ്റേഴ്സ്]] <ref>{{cite book|title=Family Matters|year=2006|url=https://archive.org/details/familymatters0000mist_d1f2|author= Rohinton Mistry|publisher= Faber And Faber|ISBN= 9780571230556}}</ref> എന്നിവ മിസ്ത്രിയുടെ രചനകളാണ്. ഈ പുസ്തകങ്ങൾക്ക് പലേ പുരസ്കാരങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ആദ്യകാല ജീവിതം == ===ജനനവും വിദ്യാഭ്യാസവും=== ജനനവും ആദ്യകാലജീവിതവും [[മുംബൈ]]യിലായിരുന്നു. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം സെന്റ് സേവിയറിലാണ് പൂർത്തിയാക്കിയത്. പ 1974-ൽ മുബൈ യൂണിവഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ഗണിതത്തിൽ ബാച്ചിലർ ബിരുദമെടുത്തു. പിന്നീട് 1984-ൽ-ടോറോൻടോ യൂണിവഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ഇംഗ്ലീഷും ഫിലോസഫിയും ഐച്ഛികമായി വീണ്ടുമൊരു ബി.എ. ഡിഗ്രി സമ്പാദിച്ചു.<ref name= Mistry>[https://www.theguardian.com/books/2002/apr/27/fiction.books Rohinton Mistry ]</ref> ===കാനഡയിലേക്ക്=== 1975-ൽ [[ടോറോണ്ടോ|ടൊറൊൻടോയിൽ]]([[കാനഡ]]) എത്തി, 1985 - വരെ [[കനേഡിയൻ]] ഇംപീരിയൽ ബാങ്കിൽ ക്ലർക്കും അക്കൗണ്ടന്റുമായി ജോലിചെയ്തു.<ref name=Mistry/> ==സാഹിത്യജീവിതം== 1987-ലാണ് ആദ്യത്തെ ചെറുകഥാ സമാഹാരം Tales from Forozsha Baag <ref>{{cite book|title= Tales from Firozsha Baag|year= 2002|url= https://archive.org/details/talesfromfirozsh0000mist_w6l2|author= Rohinton Mistry| publisher=Faber and Faber|ISBN= 9780571230563}}</ref>പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. 1991-ൽ സച് എ ലോംഗ് ജേർണി, 1995-ൽ എ ഫൈൻ ബാലൻസ്,2002 -ൽ ഫാമിലി മാറ്റേഴ്സ് എന്നീ പുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name= Mistry/> ==ബഹുമതികൾ== *1991 ഗവർണർ ജനറൽസ് അവാർഡ്(കാനഡ) ''സച് എ ലോംഗ് ജേർണി'' *1991 [[കോമൺവെൽത് റൈറ്റേഴ്സ് പ്രൈസ് ]], ''സച് എ ലോംഗ് ജേർണി'' *1991 W.H. സ്മിത്/ബുക്സ് ഇൻ കാനഡ ഫസ്റ്റ് നോവൽ അവാർഡ് ''സച് എ ലോംഗ് ജേർണി'' *1991 [[ട്രിലിയം അവാർഡ്]] ''സച് എ ലോംഗ് ജേർണി'' *1995 [[ഗില്ലർ പ്രൈസ് ]] '' എ ഫൈൻ ബാലൻസ് '' *1995 ലോസ് ആഞ്ചെലസ് ടൈസ് ബുക് പ്രൈസ് ഫോർ ഫിക്ഷൻ ''എ ഫൈൻ ബാലൻസ് '' *1996 [[കോമൺവെൽത് റൈറ്റേഴ്സ് പ്രൈസ്]] '' എ ഫൈൻ ബാലൻസ് '' *2012 [[ന്യൂസ്റ്റാഡ് ഇൻറർനാഷണൽ പ്രൈസ് ഫോർ ലിറ്ററേച്ചർ ]]<ref name=parsi>[http://parsikhabar.net/books/rohinton-mistry-wins-neustadt-prize-2012/4548/ Rohinton Mistry wins Neustadt Prize 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612163226/https://parsikhabar.net/books/rohinton-mistry-wins-neustadt-prize-2012/4548/ |date=2018-06-12 }} – "Parsi Khabar"</ref><ref name=rohinton>[http://www.worldliteraturetoday.com/events-news/critically-acclaimed-indian-canadian-writer-rohinton-mistry-wins-2012-neustadt#.UMlhXDP6lu0 Critically acclaimed Indian-Canadian writer Rohinton Mistry wins 2012 Neustadt International Prize for Literature] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130209143120/http://www.worldliteraturetoday.com/events-news/critically-acclaimed-indian-canadian-writer-rohinton-mistry-wins-2012-neustadt%23.UMlhXDP6lu0#.UMlhXDP6lu0 |date=2013-02-09 }} – "World Literature Today"</ref> *2015 [[മെംബർ ഓഫ് ഓർഡർ ഓഫ് കാനഡ]]<ref>{{cite web|title=Order of Canada Appointments|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=16283&lan=eng|website=The Governor General of Canada His Excellency the Right Honourable David Johnston|publisher=Governor General of Canada|access-date=2017-04-13|archive-date=2018-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905141011/https://www.gg.ca/document.aspx?id=16283&lan=eng|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് നോവലെഴുത്തുകാർ]] 15w4ppxvzwez16u3xlryfwwzs4bsi2e ഫിർദോസി 0 373226 4682607 4647449 2026-11-03T23:12:29Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682607 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = Ferdowsi{{Clear}} ({{lang-fa| فردوسی}}) | image =File:Statue of Ferdowsi in Tus, Iran 3 (cropped2).jpg | image_size = | caption = Statue of Ferdowsi in [[Tus, Iran|Tus]] | birth_date = c. 940 | birth_place = [[Tus, Iran|Tus]], [[Samanid Empire]] | death_date = {{death year and age|1020|940}} | death_place = [[Tus, Iran|Tus]], [[Ghaznavids|Ghaznavid Empire]] | occupation = Poet | ethnicity = [[Persian people|Persian]] | religion = [[Shia Islam]] | genre = [[Persian poetry]], [[national epic]] | movement = | period = [[Samanids]] and [[Ghaznavids]] | influences = | influenced = | website = }} [[പ്രമാണം:Ferdowsi_Square_(Tehran).jpg|ലഘുചിത്രം]] [[പേർഷ്യൻ]] മഹാകവിയായിരുന്നു അബു ഐ-ക്വസിം ഫിർദോസി തുസി എന്ന '''ഫിർദോസി'''.ഒരു കവി എഴുതിയ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഇതിഹാസ കാവ്യമായ [[ഷാനാമ|ഷാനാമയുടെ]] കർത്താവാണ്‌ ഇദ്ദേഹം.രാജാക്കന്മാരുടെ പുസ്തകം എന്നാണ്‌ ഷാനാമയുടെ അർഥം.മഹത്തായ ഇറാൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ ഇതിഹാസ കാവ്യമാണിത്.പേർഷ്യൻ സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വധീനം ചെലുത്തിയ വ്യക്തിയാണദ്ദേഹം<ref>{{Cite web|title=Ferdowsi|year=2007|publisher=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=4 June 2007|url=http://search.eb.com/eb/article-9034029}}</ref> .വാക്കുകളുടെ തമ്പുരാൻ എന്നും പേർഷ്യൻ ഭാഷയുടെ രക്ഷകൻ എന്നും ഇദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു<ref>{{cite book|title=The World of Persian Literary Humanism|author=Hamid Dabashi|publisher=Harvard University Press|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=HQFNfOPAS04C&pg=PA314&dq=Ferdowsi+Persian+literature&hl=en&sa=X&ei=08BHU5eYOtDnsAT7iYH4Bg&ved=0CD8Q6AEwAg#v=onepage&q=Ferdowsi%20Persian%20literature&f=false}}</ref>. 940ൽ സമനിദ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഖൊരാസൻ പ്രവശ്യയിലെ തുസ് നഗരത്തിൽ ഇറാനിയൻ ഭൂ പ്രഭു കുടുംബത്തിലാണ്‌ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം.ഈ സ്ഥലം ഇന്ന് വടക്ക്-കിഴക്ക് [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] റശവി ഖൊരസൻ പ്രവശ്യയിലാണ്‌<ref name=davis2006-xviii>{{harvnb|Davis|2006|p=xviii}}</ref> .ഫിർദോസിയുടെ ആദ്യകാല ജീവിതത്തെ പറ്റി വളരെ കുറചു മാത്രമെ വിവരങ്ങൽ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളു.ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ താരത്മ്യേന പഠിപ്പുണ്ടായിരുന്നു.ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ 37 ആം വയസ്സിൽ മരണപ്പെട്ടു.അതിൽ ദുഖിതനായ കവി ഒരു വിലാപ കാവ്യം എഴുതുകയും അത് ഷാനാമയിൽ ഉൽപ്പെടുത്തുകായും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്<ref name="Iranica article Ferdowsi">{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-i|title=Ferdowsi|website=Encyclopædia Iranica|first=A. Shahpur|last=Shahbazi|date=26 January 2012|accessdate=1 February 2016}}</ref> .ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ കാല രചനകൾ കാലത്തെ അതിജീവിചില്ല.977ൽ ഇദ്ദേഹം ഷാനാമയുടെ രചനകൾ ആരംഭിച്ചു.സമനിദിലെ രാജാവായ മൻസൂറിന്റെ സഹായങ്ങളും ഇദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.994ല്ഷാനാമയുടെ ആദ്യ രുപം പൂർത്തിയായി.990ൽ തുർക്കിഷ് ഖസ്നവിദ് സമനിദിലേക്ക് അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു.ഈ സമയവും ഫിർദോസി തന്റെ രചനകൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.പിന്നേടുള്ള രചനകളിൽ ഖസ്നവിദിലെ സുൽത്താനായ മഹ്മൂദിനെ പുകഴിയ ഭാഗങ്ങളായിരുന്നു.പുതിയ ഭരണാധികാരിയും സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു.മഹ്മൂദ് സമനിദിലെ കഥകളേക്കാൾ ഇറാനിയൻ ചരിത്രത്തിനോടായിരുന്നു താല്പര്യം<ref name="Iranica article Ferdowsi" /><ref name=davis2006-xviii />.ഷാനാമയുടെ അവസാന ഭാഗങ്ങളിൽ ഫിദൗസിയുടെ മാറിമറിഞ്ഞ മാനസികവസ്ഥ തെളിഞ്ഞു കാണാം ചില അവസരങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ വാർധക്യ പറ്റിയും ദാരിദ്ര്യത്തെ പറ്റിയും അസുഖത്തേ പറ്റിയും മകന്റെ മരണത്തേ പ്റ്റിയും പരാതി പറയുകയും ചെയ്യുംബോൾ മറ്റ് അവസരങ്ങളിൽ സന്തോഷവാനായും കാണപ്പെടുന്നു.ഫിർദോസി അവസാനം 1010 മാർച്ച് 8നു തന്റെ ഇതിഹാസം പൂർത്തിയാക്കി<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/abu-mansur-mohammad-b|website=Encyclopædia Iranica|title=Abu Mansur}}</ref>.ഇതിന്റെ സമ്മാനമായി സുൽത്താൻ മഹ്മൂദ് 60000 സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ ഇദ്ദേഹത്തിനു നല്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാനകാലത്തേ പറ്റി വിവരങ്ങളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. ഫിർദോസിയുടെ ശവശരീരം തുസിലെ തന്റെ ഉദ്യാനത്തിൻ സംസ്ക്കരിചു.ഈ ശവകല്ലറ കാലപഴക്കത്തിൽ ജീർണിക്കുകയും 1928-1934 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇറാനിലെ സൊസൈറ്റി ഫോർ ദി നാഷണൽ ഹെറിറ്റേജ് സംഘടന റീസ ഷയുടെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം പുതുക്കി പണിതു<ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-iii |title=Mausoleum|first=A. Shahpur|last=Shahbazi|website=Encyclopædia Iranica|date=26 January 2012 |accessdate=1 February 2016}}</ref>. ==അവലംബം== * {{Cite book|contribution=Introduction|title=Shahnameh: the Persian book of kings|url=https://archive.org/details/isbn_9780143104933|contributor-last=Davis|contributor-first=Dick|author-first=Abolqasem|author-last=Ferdowsi|publisher=Viking|year=2006|isbn=0-670-03485-1}} * {{cite book|author-first=Richard N.|author-last=Frye|title=The Golden Age of Persia|publisher=Weidenfield|year=1975}} * {{cite book|author-first=E.G.|author-last=Browne|title=Literary History of Persia|year=1998|isbn=0-7007-0406-X}} * {{cite book|author-first=Jan|author-last=Rypka|title=History of Iranian Literature|url=https://archive.org/details/historyofiranian0000jryp|publisher=Reidel|year=1968|OCLC=460598|isbn=90-277-0143-1}} * {{cite book|author-first=Shirzad|author-last=Aghaee|title=Imazh-ha-ye mehr va mah dar Shahnameh-ye Ferdousi (Sun and Moon in the ''Shahnameh'' of Ferdousi|place=Spånga, Sweden|year=1997|isbn=91-630-5369-1}} * {{cite book|author-first=Shirzad|author-last=Aghaee|title=Nam-e kasan va ja'i-ha dar Shahnameh-ye Ferdousi (Personalities and Places in the ''Shahnameh'' of Ferdousi|place=Nyköping, Sweden|year=1993|isbn=91-630-1959-0}} * {{cite book|author-first=Josef|author-last=Wiesehöfer|title=Ancient Persia|year=2001|url=https://archive.org/details/ancientpersiafro0000wies|publisher=I.B.Tauris|isbn=1-86064-675-1}} * {{cite book|author-first=A. Shapur|author-last=Shahbazi|title=Ferdowsi: a critical biography|url=https://archive.org/details/ferdowsicritical0000shah|publisher=Harvard University, Center for Middle Eastern Studies|year=1991|isbn=0-939214-83-0}} * {{cite book|author1-first=Sandra|author1-last=Mackey|author2-first=W. Scott|author2-last=Harrop|title=The Iranians: Persia, Islam and the soul of a nation|publisher=University of Michigan|year=2008|isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book|author-first=R. M.|author-last=Chopra|year=2014|title=Great Poets of Classical Persian|publisher=Sparrow|place=Kolkata|isbn=978-81-89140-75-5}} *Waghmar, Burzine and Sharma, Sunil (2016). Firdawsi: a Scholium. In Sunil Sharma and Burzine Waghmar, eds. ''Firdawsii Millennium Indicum: Proceedings of the Shahnama Millenary Seminar, K R Cama Oriental Institute, Mumbai, 8-9 January, 2011'', pp 7-18. Mumbai: K. R. Cama Oriental Institute, ISBN 978-93-81324-10-3. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category}} {{wikisource author}} {{Wikiquote}} * {{Gutenberg author | id=Firdawsi | name=Firdawsi}} * {{Internet Archive author |search=(Firdawsi OR Ferdowsi)}} * Khosrow Nāghed, [http://radiozamaaneh.com/literature/2008/08/print_post_495.html ''In the Workshop of Thought and Imagination of the Master of Tūs'' (Dar Kargāh-e Andisheh va Khiāl-e Ostād-e Tūs)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911231859/http://radiozamaaneh.com/literature/2008/08/print_post_495.html |date=2013-09-11 }}, in Persian, Radio Zamāneh, 5 August 2008. * [http://www.blackcatpoems.com/f/ferdowsi.html Ferdowsi: Poems] Ferdowsi's poems in English * Iraj Bashiri, [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Farr/iranhistdawn.html The Shahname of Firdowsi] * [http://qom-photos.ir/post-106.aspx Ferdowsi Museum photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720192754/http://qom-photos.ir/post-106.aspx |date=2011-07-20 }} * [http://pachian.ir/post-97.aspx Ferdowsi Tomb photos] *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/36222/rec/1 A king's book of kings: the Shah-nameh of Shah Tahmasp], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF) * [http://www.rugusavay.com/ferdowsi-quotes/ Ferdowsi Quotes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417040014/http://www.rugusavay.com/ferdowsi-quotes/ |date=2015-04-17 }} {{Ferdowsi}} {{Navboxes |title = Associated subjects |list1= {{Shahnameh}} {{Rostam and Sohrab}} }} {{Persian literature}} {{Iran topics}} {{Scholars of Khorasan}} [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:940-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1020-കളിൽ മരിച്ചവർ]] odijpdw0jwwmf45fonenqrhu3m3r9xs ക്രൂഗർ ദേശീയോദ്യാനം 0 378820 4682640 3014108 2026-11-03T23:56:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682640 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area|name=Kruger National Park|iucn_category=II|photo2=Kruger Cub.jpg|photo2_alt=|photo2_caption=Rare white lion cub in a Kruger Natioonal Park|photo=Kruger Zebra.JPG|photo_alt=|photo_caption=[[Burchell's zebra]] in a Kruger landscape|photo_width=|map_image=Kruger National Park locator map.svg|map_alt=|map_caption=Location of the park (red area) in South Africa|map_width=|location=[[Limpopo]] and [[Mpumalanga]] provinces, [[South Africa]]|nearest_city=[[Nelspruit]] (southern) <br />[[Phalaborwa]] (central)|coordinates={{coord|24|0|41|S|31|29|7|E|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|area_km2=19485|area_ref=<ref name=East-60>{{cite book|title=Antelopes: Southern and South-Central Africa Pt. 2: Global Survey and Regional Action Plans|year=1989|publisher=[[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources]], roughly the [[Size of Wales]]. Antelope Specialist Group|isbn=978-2-88032-970-9|editor=Rob East|page=60|chapter=Chapter 10: South Africa}}</ref><ref name=mw-902>{{cite book|title=Merriam Webster's Collegiate Encyclopedia|url=https://archive.org/details/merriamwebstersc0000unse_z9g2|date=January 2001|publisher=[[Merriam-Webster]]|isbn=978-0-87779-017-4|page=[https://archive.org/details/merriamwebstersc0000unse_z9g2/page/902 902]}}</ref><ref name=sadc-2006->{{cite web|title=The Official SADC Trade, Industry and Investment Review 2006|url=http://www.sanec.org/images/stories/Country/south_africa_2006.pdf|publisher=Southern African Development Community|accessdate=23 July 2011|page=217|year=2006}}</ref>|established=31 May 1926<ref>''House of Assembly Debates'', cols 4366-81, 31 May 1926.</ref><ref name=Stevenson>Stevenson-Hamilton, James. (1937). ''South African Eden: The Kruger National Park 1902-1946''. Struik Publishers, 1993.</ref>(1898)|visitation_num=1,336,981|visitation_year=2004|governing_body=[[South African National Parks]]|world_heritage_site=|url=http://www.sanparks.org/parks/kruger/}}'''ക്രൂഗർ ദേശീയോദ്യാനം''', [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ ഗെയിം റിസേർവ്വുകളിൽ ഒന്നാണ്. [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ]] വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിലെ [[ലിമ്പോപോ]], [[മ്പുമാലാങ്കാ]] പ്രവിശ്യകളിൽ, 19,485 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (7,523 ചരുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തു വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നതും വടക്ക് മുതൽ തെക്ക് വരെ 360 കിലോമീറ്റർ (220 മൈൽ) നീളത്തിലും കിഴക്കുനിന്നു പടിഞ്ഞാറേയ്ക്ക് 65 കിലോമീറ്ററുകൾ (40 മൈൽ) നീളത്തിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതാണ്. ദേശീയോദ്യാനത്തിൻറെ ഭരണകാര്യ ആസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് [[സ്കുകൂസ]]<nowiki/>യിലാണ്. == അവലംബം == s5lyytoe6hxdg5yxpodvodde8vkezmj റെസിഡൻസ് സിന്യൊഹോർ 0 379430 4682741 4523170 2026-11-04T09:40:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682741 wikitext text/x-wiki {{PU|Residence Synyohora}} {{Infobox protected area | name = റെസിഡൻസ് സിന്യൊഹോർ | alt_name =Національний природний парк «Синьогора» | iucn_category = II | photo = Полянка_на_горбочку.JPG | photo_caption = | map = | map_width = | map_caption = | location =[[Ivano-Frankivsk Oblast]], [[Ukraine]] | nearest_city = [[Huta, Bohorodchany Raion|Huta]] | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = | area = {{convert|10866|ha|km2|abbr=on}} | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[State Management of Affairs (Ukraine)|State Management of Affairs]] }} '''റെസിഡൻസ് സിന്യൊഹോർ''' ({{lang-uk|Резиденція "Синьогора"}}) എന്നത് പ്രസിഡന്റിന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതിക്കുപുറത്തായി ബൊഹൊറൊറ്ചാനി റൈയൊണിൽ ഹുറ്റ പ്രദേശിക കൗൺസലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, യുക്രൈനിലെ ഒരു ദേശീയോദ്യാനമാണ്. 2009 ൽ ആണിത് സ്ഥാപിച്ചത്. ഈ ഔദ്യോഗിക വസതി വിന്റർ വസതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. സ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ് ഓഫ് അഫേഴ്സാണ് ഭരണകാര്യങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. സാമ്പത്തിക സാഹായം നൽകുന്നത് സ്റ്റേറ്റ് ബജറ്റാണ്. ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്ഖാസിലെ ആരോഗ്യപരിപാലനകേന്ദ്രമായി 2001ൽ നിർമ്മിച്ച ഇത് യാനുക്കോവിച്ച് സർക്കാർ 2002 ഡിസംബറിൽ ഈ വസതി സർക്കാരിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാക്കി. 2009ൽ ഒരു ദേശീയോദ്യാനമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. <ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1083/2009 The Presidential uksae #1083 of 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032654/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1083/2009 |date=2016-03-04 }}. "About the creation of national nature park "Synyohora". 2009-12-21</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{coord|48|37|15|N|24|13|15|E|display=title}} {{Commonscat|Syniohora}} {{Protected areas of Ukraine}} [[വർഗ്ഗം:ഉക്രൈനിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ]] nahiqa4kwvg4b7a584a990kcbcq8hx6 കുയാഹോഗ വാലി ദേശീയോദ്യാനം 0 382946 4682611 4137511 2026-11-03T23:17:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682611 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cuyahoga Valley National Park}} {{Infobox protected area|name=Cuyahoga Valley National Park|iucn_category=II|photo=Cuyahoga Valley National Park.jpg|photo_caption=Bedrock outcrops, such as this one, can be found throughout the park.|map=Ohio#USA|relief=1|map_caption=|location=[[Summit County, Ohio|Summit County]] & [[Cuyahoga County, Ohio|Cuyahoga County]], [[Ohio]], [[United States|USA]]|nearest_city=[[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Akron, Ohio|Akron]]|coordinates={{coords|41|14|30|N|81|32|59|W|region:US|display=inline, title}}|area={{convert|32,572|acre|km2|1}} (in 2016)|area_ref=<ref name="acreage report">{{cite web|title=National Reports|url=https://irma.nps.gov/Stats/Reports/National|work=National Park Service|accessdate=5 May 2017|quote=Click on ''Park Acreage Reports (1997 – Last Calendar/Fiscal Year)'', then select ''By Park'', ''Calendar Year'', <choose year>, and then click the ''View PDF Report'' button - the area used here is ''Gross Area Acres'' which appears in the final column of the report}}</ref>|established=October 11, 2000|visitation_num=2,423,390|visitation_year=2016|visitation_ref=<ref name="visits">{{NPS Visitation |accessdate=2017-02-08}}</ref>|governing_body=[[National Park Service]]|website=[https://www.nps.gov/cuva/ Cuyahoga Valley National Park]}}[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ഒഹായോ]] സംസ്ഥാനത്തിൽ [[Akron, Ohio|അക്രോൺ]], [[Cleveland|ക്ലെവെർ ലാൻഡ്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്കിടയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ദേശീയോദ്യാനമാണ് '''കുയാഹോഗ വാലി ദേശീയോദ്യാനം''' (ഇംഗ്ലീഷ്: '''Cuyahoga Valley National Park'''). [[Cuyahoga River|കുയാഹോഗ നദി]] ഈ ദേശീയോദ്യാനത്തിനുള്ളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. {{convert|32,572|acre|km2|1|adj=on}} ആണ് ഉദ്യാനത്തിന്റെ വിസ്തൃതി,<ref name="acreage report" /> [[Ohio|ഒഹായോ]] സംസ്ഥാനത്തിലെ ഒരേ ഒരു ദേശീയോദ്യാനമാണ് ഇത്. 2000ത്തിലാണ് ഇതിൻ ദേശീയോദ്യാന പദവി ലഭിക്കുന്നത്. == ചരിത്രം == ഒഹായോയിൽ നിലവിൽ ഒരു അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യൻ ഗോത്രക്കാർക്കും ഫെഡറൽ അംഗീകാരം ഇല്ല;<ref>{{Cite web|url=http://www.ncsl.org/research/state-tribal-institute/list-of-federal-and-state-recognized-tribes.aspx#federal|title=List of Federal and State Recognized Tribes|access-date=2019-04-29|website=www.ncsl.org|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505125200/https://www.ncsl.org/research/state-tribal-institute/list-of-federal-and-state-recognized-tribes.aspx#federal|url-status=dead}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, കുയാഹോഗ താഴ്‌വരയിലെ മുൻ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗക്കാരായിരുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|title=The other Trail of Tears : the removal of the Ohio Indians|last=Stockwell, Mary|date=2016-03-18|isbn=978-1594162589|edition=First Westholme Paperback 2016|location=Yardley, Pennsylvania|oclc=940521412}}</ref> വ്യാൻ‌ഡോട്ട്, ഒട്ടാവ, [[ഒജിബ്‌‌വാ|ഒജിബ്‌വെ]], [[മൻ‌സി]], [[പൊട്ടവട്ടോമി|പൊട്ടാവട്ടോമി]], [[ഷാവ്നീ ഇന്ത്യൻ ജനത|ഷാവ്‌നി]] എന്നീ വർഗ്ഗക്കാരെല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത് അധിവസിക്കുകയോ പ്രദേശത്തുകൂടി സഞ്ചരിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നു; എന്നാൽ ലെനാപെവാക് അല്ലെങ്കിൽ ഡെലവെയർ നേഷൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[ലെനപീ|ലെനാപ് നേഷനെ]] ഉന്നത ഒഹായോ നദീ താഴ്‍വരയിലെ പല തദ്ദേശീയ രാഷ്ട്രങ്ങളുടെയും "പിതാമഹൻമാർ" ആയി കണക്കാക്കുന്നു.<ref name=":1">{{Cite book|title=The grandfathers speak : native American folk tales of the Lenapé people|url=https://archive.org/details/grandfathersspea00hita|last=Hìtakonanulaxk.|date=1994|publisher=Interlink Books|isbn=978-1566561297|location=New York|oclc=29218801}}</ref><ref>{{Cite book|title=Contested Territories: Native Americans and Non-Natives in the Lower Great Lakes, 1700-1850|date=2012|publisher=Michigan State University Press|isbn=9781611860450|chapter=Native Americans and Non-Natives in the Lower Great Lakes, 1700-1850|doi=10.14321/j.ctt7zt59g.10|jstor=10.14321/j.ctt7zt59g|doi-broken-date=2020-01-17}} {{verify source|date=September 2019|reason=This ref was deleted Special:Diff/895082861 by a bug in VisualEditor and later restored by a bot from the original cite located at Special:Permalink/895082538 cite #17 - verify the cite is accurate and delete this template. [[User:GreenC bot/Job 18]]}}</ref> == അവലംബം == <references /> {{National parks of the United States}} [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ]] lo2d8grbr6uokrg9pq0lfkl42pnmiq2 മഹ അലി 0 385129 4682566 3640603 2026-11-03T18:25:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682566 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Maha Ali}} {{Infobox officeholder | name = മഹ അലി | office = [[Minister of Industry, Trade and Supply]] | honorific-prefix = | image = Maha_Ali,_Minister_of_Industry_of_Jordan_.png | monarch = [[Abdullah II of Jordan|Abdullah II]] | predecessor = Hatem Al Halawani | primeminister = [[Abdullah Ensour]] | successor =[[Jawad Anani]] | party = [[Independent politician|Independent]] | birth_name = Maha Abdel-Rahim Ali | birth_date = {{birth date and age|1973|5|17|df=y}} | birth_place = [[Amman, Jordan]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Jordan]]ian | alma_mater = [[University of Jordan]]<br />[[German Jordanian University]] | religion = [[Islam]] | term_start = 2 March 2015 | term_end =1 June 2016 }} ജോർദാനിയൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകയും വ്യാവസായിക എഞ്ചിനിയറുമാണ് '''മഹ അലി''' ([[English]]: '''Maha Ali''' ([[Arabic]]: '''مها علي''' ; born 17 May 1973). ഹാഷിമിയത് കിങ്ഡം ഓഫ് ജോർദാനിന്റെ വ്യവസായ വാണിജ്യ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref name=":1">{{Cite web|title = Cabinet reshuffle sees five ministers in, four out|url = http://www.jordantimes.com/news/local/cabinet-reshuffle-sees-five-ministers-four-out|work = Jordan Times|access-date = 12 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20190407073946/http://www.jordantimes.com/news/local/cabinet-reshuffle-sees-five-ministers-four-out|archive-date = 2019-04-07|url-status = dead}}</ref> ==ആദ്യകാല ജീവിതം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1973 മെയ് 17ന് [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിലെ]] [[അമ്മാൻ|അമ്മാനിൽ]] ജനിച്ചു<ref name=":0" />. പ്രമുഖ ഡോക്ടറും ജോർദാൻ സായുധ സൈന്യത്തിലെ റിട്ടേർഡ് ജനറലുമാണ് അവരുടെ പിതാവ്. അറബി, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് ഭാഷകൾ സംസാരിക്കും. ജോർദാൻ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ എഞ്ചിനിയറിങ്ങിൽ ബിഎസ്‌സി ബിരുദം നേടി. സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലെ വേൾഡ് ട്രേഡ് ഓർഗനൈസേഷനിൽ നിന്ന് ഡിപ്ലോമ നേടി. ജർമ്മൻ ജോർദാനിയൻ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് എംബിഎ ബിരുദം നേടി.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://mit-web.mit.gov.jo/AR/%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9/Documents/Resume-MahaAli%202013%20(3).pdf|title=Resume - Maha Ali|access-date=12 January 2016|work=MIT Jordan|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072857/http://mit-web.mit.gov.jo/AR/%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9/Documents/Resume-MahaAli%202013%20(3).pdf|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജോർദാൻ]] d4khcv8ow4yjsu6oa7j7vkkfe2ovnfo മജ്ദ് ഷ്വീഖ 0 387827 4682515 4540832 2026-11-03T15:06:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682515 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Majd Shweikeh}} ജോർദാൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകയും ബിസിനസ്സുകാരിയുമാണ് '''മജ്ദ് ഷ്വീഖ''' ([[English]]: '''Majd Shweikeh''') 2015 മാർച്ച് മുതൽ ജോർദാൻ ഇൻഫൊർമേഷൻ ആൻഡ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ടെക്‌നോളജി മന്ത്രിയായിരുന്നു. ഓറഞ്ച് മെബൈൽ, വിടിഇഎൽ ചീഫ് എക്‌സിക്യുട്ടീവ് ഓഫീസറായും സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ഔദ്യോഗിക ജിവിതം== ജോർദാനിലെ യർമൂക് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഫിനാൻസിൽ ബിരുദം നേടി.<ref name=global>{{cite web |author= |url=http://blog.globalinvesther.com/women-leaders-in-the-spotlight/women-in-leadership-interview-with-majd-shweikeh-group-ceo-vtel-middle-east-africa/ |title=An Interview with Majd Shweikeh, Group CEO VTEL Middle East & Africa |publisher=Global Invest Her |date=22 April 2013 |accessdate=9 November 2016 |archive-date=2016-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220023904/http://blog.globalinvesther.com/women-leaders-in-the-spotlight/women-in-leadership-interview-with-majd-shweikeh-group-ceo-vtel-middle-east-africa/ |url-status=dead }}</ref> 2000-2008 ഓറഞ്ച് മൊബൈൽ കമ്പനിയുടെ സിഎഫ്ഒ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു. പിന്നീട് ഓറഞ്ച് മൊബൈലിന്റെ ചീഫ് എക്‌സിക്യുട്ടീവ് ഓഫീസറായി. കൂടാതെ, ജോർദാൻ ടെലികോം ഗ്രൂപ്പിന്റെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായും സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു. 2010 ജൂലൈയിൽ വിടെലിന്റെ സിഇഒആയി.<ref name=global/> 2015 മാർച്ച് രണ്ടിന് അബ്ദുള്ള എൻസൗർ മന്ത്രിസഭയിൽ ഇൻഫോർമേഷൻ-കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ടെക്‌നോളജി മന്ത്രിയായി.<ref>{{cite web |author=Omar Obeidat |url=http://jordantimes.com/cabinet-reshuffle-sees-five-ministers-in-four-out |title=Cabinet reshuffle sees five ministers in, four out |work=The Jordan Times |date=2 March 2015 |accessdate=3 March 2015 |archive-date=2015-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064441/http://jordantimes.com/cabinet-reshuffle-sees-five-ministers-in-four-out |url-status=dead }}</ref> പൊതുമേഖല വികസന മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ചുമതലയും ഇവർക്കായിരുന്നു.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.jordantimes.com/sites/default/files/users/emrani/profilesnewministers2016_0.pdf |title=Profiles of New Ministers |publisher=The Jordan Times |date= |accessdate=9 November 2016 |archive-date=2016-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110043808/http://www.jordantimes.com/sites/default/files/users/emrani/profilesnewministers2016_0.pdf |url-status=dead }}</ref> 29 അംഗ ജോർദാൻ മന്ത്രിസഭയിലെ രണ്ടു വനിതകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഷ്വീഖ.<ref>{{cite web |author=Omar Obeidat |url=http://www.jordantimes.com/news/local/mulki%E2%80%99s-new-government-sworn |title=Mulki’s new government sworn in |publisher=The Jordan Times |date=29 September 2016 |accessdate=9 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220133910/http://www.jordantimes.com/news/local/mulki%E2%80%99s-new-government-sworn |archive-date=2016-12-20 |url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:ജോർദാൻ]] [[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1953-ൽ ജനിച്ചവർ]] fahbhj79w59idap51jpjkoujv89mrx3 മതരാഹിത്യം 0 389945 4682526 4619719 2026-11-03T15:45:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682526 wikitext text/x-wiki മതവിശ്വാസത്തിന്റെ അഭാവമോ,നിരാസമോ,അതിനോടൂള്ള താത്പര്യക്കുറവോ, വിദ്വേഷമോ ആണ് '''മതരാഹിത്യം'''.<ref>{{cite web|url=http://onelook.com/?w=irreligion&ls=a|title=''Irreligion'' as presented in 26 reference works}}</ref>മതരാഹിത്യം നിർബന്ധമായും [[നിരീശ്വരവാദം|നിരീശ്വരവാദ]]പരമാകണമെന്നില്ല.ഈശ്വര വിശ്വാസത്തിലധിഷ്ടിതമായ മതരാഹിത്യവും സാധ്യമാണ്.ഉദാഹരണത്തിന്ന് 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്പിൽ മതരാഹിത്യത്തിന് ഉത്തമോദാഹരണമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടത് [[ഡീയിസം|ഡീയിസ]]മാണ്.<ref>Campbell, Colin. 1971. ''Towards a Sociology of Irreligion''. London:McMillan p. 31.</ref> [[പ്യൂ റിസർച്ച് സെന്റർ|പ്യു റിസർച് സെന്ററിന്റെ]] 2012-ലെ ഒരു സർവേ അനുസരിച് ലോകജനസംഖ്യയുടെ ഏതാണ്ട് 16% പേർ മതരഹിതരാണ്.84%-പേരാണ് മതസഹിതജീവിതം നയിക്കുന്നത്്  .<ref name="Pew Global">{{Cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|access-date=December 18, 2012|last=Pew Forum on Religion & Public Life}}</ref> അവരുടെ കണക്കുകൂട്ടലനുസരിച്ച്  2050-ഓടെ മതരഹിതരായ ആളുകളുടെ എണ്ണം വൻ തോതിൽ കുറയാനാണ് സാധ്യത..<ref>{{Cite web|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/03/why-people-with-no-religion-are-projected-to-decline-as-a-share-of-the-worlds-population/|title=Why People With No Religion Are Projected To Decline As A Share Of The World’s Population|date=April 5, 2015|publisher=Pew Research Center|access-date=2017-10-03|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701075906/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/03/why-people-with-no-religion-are-projected-to-decline-as-a-share-of-the-worlds-population/|url-status=dead}}</ref> {| cellpadding="0" class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" autocomplete="off" ! scope="col" style="width:10em;" | Country ! scope="col" | Percentage of population<br> that is non-religious ! scope="col" | Date and source |- |[[File:Flag_of_Estonia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Estonia}} |70.4 | |- |[[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Netherlands}} |68 |<ref name="BerntsA">{{Cite book | title = God in Nederland 1966-2015 | last = Bernts | first = Tom | publisher = Ten Have | date = 2016 | isbn = 9789025905248 | last2 = Berghuijs | first2 = Joantine }}</ref> |- |[[File:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Czech Republic}} |67.8 |<ref name="Czech Statistical Office">{{Cite web|url=http://www.czso.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/tab_7_1_population_by_religious_belief_and_by_municipality_size_groups/$File/PVCR071_ENG.pdf|title=Population by religious belief and by municipality size groups|access-date=23 April 2012|publisher=Czech Statistical Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221184947/http://www.czso.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/tab_7_1_population_by_religious_belief_and_by_municipality_size_groups/%24File/PVCR071_ENG.pdf|archive-date=21 February 2015|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Vietnam.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Vietnam}} |63 |<ref name="dentsu">[http://www2.ttcn.ne.jp/~honkawa/9460.html Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)](ജാപ്പനീസ്)</ref> |- |[[File:Flag_of_Denmark.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|20x20ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Denmark}} |61 | |- |[[File:Flag_of_Germany.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|20x20ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Germany}} |59 |<ref>[https://washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/04/14/map-these-are-the-worlds-least-religious-countries]</ref> |- |[[File:Flag_of_Sweden.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Sweden}} |54 |<ref name="zuckerman">{{Cite journal|url=http://pitweb.pitzer.edu/academics/wp-content/uploads/sites/38/2014/12/FAC-Zuckerman-Cambridge-Companion.pdf|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns|last=Zuckerman|first=Phil|journal=The Cambridge Companion to Atheism|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/CCOL0521842700.004|year=2007|origyear=First printed 2006|editor-last=Martin|editor-first=Michael|series=Cambridge Companions to Philosophy, Religion and Culture|location=Cambridge, UK|pages=pp. 47-66|type=Essay collection|lccn=2006005949|access-date=2017-10-03|archive-date=2015-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905233011/http://pitweb.pitzer.edu/academics/wp-content/uploads/sites/38/2014/12/FAC-Zuckerman-Cambridge-Companion.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Albania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|21x21ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Albania}} |52 |<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71364.htm|title=Albania|access-date=2011-02-04|date=2006-09-15|publisher=State.gov}} US Department of State - International religious freedom report 2006</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.membres.lycos.fr/instantanesdalbanie/image/dossierdepresse.pdf|title=Lycos.com|website=lycos.fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303221342/http://www.membres.lycos.fr/instantanesdalbanie/image/dossierdepresse.pdf|archive-date=2009-03-03|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_472.html|title=Adherents.com|access-date=2011-02-04|publisher=Adherents.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031151/http://www.adherents.com/Na/Na_472.html%20|url-status=dead}} Some publications</ref> |- |[[File:Flag_of_Japan.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Japan}} |52 | |- |[[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Azerbaijan}} |51 |<ref>{{Cite web|url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|title=Global Index Of Religion and Atheism|access-date=2011-11-01|publisher=Redcresearch.ie|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|archive-date=2012-10-16|url-status=dead}} Publications are taken from Gallup</ref> |- |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|People's Republic of China|China}} |50.5 |<ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_473.html|title=Adherents.com|access-date=2011-02-04|publisher=Adherents.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.adherents.com/Na/Na_473.html%20|url-status=dead}} Some publications</ref> |- |[[File:Flag_of_Uruguay.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Uruguay}} | 47 |<ref name="Atheism to Defeat Religion By 2038">{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/nigel-barber/atheism-to-defeat-religion-by-2038_b_1565108.html|title=Atheism to Defeat Religion By 2038|access-date=17 January 2015|website=The Huffington Post}}</ref> |- |[[File:Flag_of_France.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|France}} |44 | |- |[[File:Flag_of_Cuba.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Cuba}} |44 |<ref>{{Cite web |url=https://fusiondotnet.files.wordpress.com/2015/04/fusion_cuba-poll-charts-1.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-10-03 |archive-date=2018-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113074037/https://fusiondotnet.files.wordpress.com/2015/04/fusion_cuba-poll-charts-1.pdf |url-status=dead }}</ref> |- |[[File:Flag_of_Russia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Russia}} |43.8 | |- |[[File:Flag_of_Belarus.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Belarus}} |43.5 | |- |[[File:Flag_of_South_Korea.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|South Korea}} | 43 |<ref name="koreastats">According to figures compiled by the South Korean [//en.wikipedia.org/wiki/National_Statistical_Office_(South_Korea) National Statistical Office]. {{Cite web|url=http://kosis.nso.go.kr:7001/ups/chapterRetrieve.jsp?pubcode=MA&seq=292&pub=3|title=인구,가구/시도별 종교인구/시도별 종교인구 (2005년 인구총조사)|access-date=August 23, 2006|website=NSO online KOSIS database|archive-url=https://web.archive.org/web/20060908233718/http://kosis.nso.go.kr:7001/ups/chapterRetrieve.jsp?pubcode=MA&seq=292&pub=3|archive-date=September 8, 2006|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Finland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Finland}} | 42.9 | |- |[[File:Flag_of_Hungary.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Hungary}} |42.6 | |- |[[File:Flag_of_Iceland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|21x21ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Iceland}} |42 |<ref>{{Cite web|url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|title=Archived copy|access-date=2013-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|archive-date=2012-10-16|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_New_Zealand.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|New Zealand}} |41.9 |<ref>{{Cite web|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx|title=2013 Census totals by topic|website=stats.govt.nz|access-date=2017-10-03|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122042347/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Latvia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Latvia}} |40.6 | |- |{{Nowrap|{{flagcountry|United Kingdom}}}} |37.9 |<ref name="ONS UK Census">{{Cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/what-is-a-census/index.html|title=UK Census|access-date=4 May 2012|year=2012|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|archive-date=2012-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504122355/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/what-is-a-census/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html|title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today|last=Philby|first=Charlotte|date=12 December 2012|work=The Independent|newspaper=The Independent|location=London}}More than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;work=</code> ഒപ്പം <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;newspaper=</code> specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]] [[വർഗ്ഗം:വിശ്വാസം]] [[വർഗ്ഗം:മതം]] [[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദം]] </ref> |- |[[File:Flag_of_Belgium_(civil).svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Belgium}} | 35.4 | |- |[[File:Flag_of_Luxembourg.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Luxembourg}} | 29.9 | |- |[[File:Flag_of_Slovenia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Slovenia}} | 29.9 | |- |[[File:Flag_of_Chile.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Chile}} | 25.0 |<ref name="latbar">{{Cite web|url=http://www.latinobarometro.org/latNewsShow.jsp|title=Las religiones en tiempos del Papa Francisco|access-date=4 April 2015|date=April 2014|publisher=Latinobarómetro|pages=6|language=Spanish|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510104033/http://www.latinobarometro.org/latNewsShow.jsp|archive-date=10 May 2015|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Switzerland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|16x16ബിന്ദു]]&nbsp;&nbsp;{{flagcountry|Switzerland}} |23.9 |<ref>{{Cite web|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/sprachen-religionen.html|title=Ständige Wohnbevölkerung ab 15 Jahren nach Religions- / Konfessionszugehörigkeit, 2015|access-date=2017-03-01|year=2015|website=www.bfs.admin.ch|publisher=Swiss Federal Statistical Office|location=Neuchâtel|language=de, French, Italian}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Canada.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Canada}} |23.9 |<ref>{{Cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA|title=96F0030XIE2001015 - Religions in Canada|access-date=2013-05-08|publisher=2.statcan.ca}} Canada 2011 census</ref> |- |[[File:Flag_of_Spain.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Spain}} |23.3 |<ref>[http://datos.cis.es/pdf/Es2927mar_A.pdf] Socialogical Research Centre, January 2012</ref> |- |[[File:Flag_of_Slovakia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Slovakia}} | 23.1 | |- |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|United States}} |22.8 |<ref>{{Cite web|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/|title=America's Changing Religious Landscape|date=May 12, 2015|publisher=[[Pew Research Center]]: Religion & Public Life}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Australia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Australia}} |29.6 |<ref>[http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/jump-in-people-identifying-as-indigenous/story-fn59niix-1226404041200 "Census shows result of mining boom, with increased cost of housing and higher wages"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131218172129/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/jump-in-people-identifying-as-indigenous/story-fn59niix-1226404041200 |date=2013-12-18 }}, PIA AKERMAN, The Australian, 21 June 2012.</ref> |- |[[File:Flag_of_Botswana.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Botswana}} |20.6 |<ref>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/botswana/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 "Pew Research Center"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216190527/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/botswana/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=2013-12-16 }}, Accessed 23 March 2016.</ref> |- |[[File:Flag_of_Lithuania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Lithuania}} | 19.4 | |- |[[File:Flag_of_El_Salvador.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|El Salvador}} | 18.6 |<ref name="IRFR2012">{{Cite web|url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm|title=International Religious Freedom Report for 2012|access-date=2014-03-27|publisher=U.S. State Department}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Singapore.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Singapore}} |17-18.5 |<ref>{{Cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/youth-in-singapore-shunning-religion|title=Youth in Singapore shunning religion|access-date=March 21, 2016|publisher=The Straits Times|language=en}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Italy.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Italy}} | 17.8 | |- |[[File:Flag_of_Ukraine.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Ukraine}} |16.3 |<ref name="Razumkov2016">{{Citation|title=Релігія, Церква, суспільство і держава: два роки після Майдану|date=26 May 2016|url=http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|pages=22, 27, 29, 31|place=Kiev|publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|language=uk|format=pdf|access-date=2017-10-03|archive-date=2017-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422181327/http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|url-status=dead}}<br> Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 25-30 March 2016 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Lugansk regions.</ref> |- |[[File:Flag_of_Argentina.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Argentina}} |16.0 |<ref>{{Cite web|url=http://www.prolades.com/amertbl06.htm|title=Table Of Statistics On Religion In The Americas|access-date=2011-02-04|date=April 2001|publisher=Prolades.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.prolades.com/amertbl06.htm%20|url-status=dead}} Gallup-Argentina survey</ref> |- |[[File:Flag_of_Nicaragua.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Nicaragua}} |15.7 |<ref>{{Cite news|url=http://www.inec.gob.ni/censos2005/ResumenCensal/Resumen2.pdf|title=2005 Nicaraguan Census|work=National Institute of Statistics and Census of Nicaragua (INEC)|pages=42–43|language=Spanish|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20061129162918/http://www.inec.gob.ni/censos2005/ResumenCensal/Resumen2.pdf|archive-date=2006-11-29|url-status=dead|access-date=2007-10-30}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Belize.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Belize}} |15.6 |<ref>{{Cite web|url=http://www.prolades.com/amertbl06.htm|title=Table Of Statistics On Religion In The Americas|access-date=2011-02-04|date=April 2001|publisher=Prolades.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.prolades.com/amertbl06.htm%20|url-status=dead}} Gallup-Belize survey</ref> |- |[[File:Flag_of_South_Africa.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|South Africa}} |15.1 |<ref>[http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp] Güney Afrika 2001 census {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050411233106/http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp|date=April 11, 2005}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Croatia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Croatia}} | 13.2 | |- |[[File:Flag_of_Guatemala.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Guatemala}} | 12.5 |<ref>[http://www.prolades.com/ The Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112003048/http://www.prolades.com/ |date=2018-01-12 }} PROLADES Religion in America by country</ref> |- |[[File:Flag_of_Austria.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Austria}} | 12.2 | |- |[[File:Flag_of_Portugal.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Portugal}} | 11.4 | |- |[[File:Flag_of_Costa_Rica.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Costa Rica}} | 11.3 |<ref name="report">[https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108520.htm International Religious Freedom Report 2008: Costa Rica]. United States [//en.wikipedia.org/wiki/Bureau_of_Democracy,_Human_Rights_and_Labor Bureau of Democracy, Human Rights and Labor] (September 14, 2007). ''This article incorporates text from this source, which is in the [//en.wikipedia.org/wiki/Public_domain public domain].''</ref> |- |[[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Puerto Rico}} | 11.1 | |- |[[File:Flag_of_Bulgaria.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Bulgaria}} | 11.1 | |- |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Philippines}}Philippines | 10.9 | |- |&nbsp;{{flagcountry|Honduras}}Honduras | 9.0 | |- |[[File:Flag_of_Brazil.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|22x22ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Brazil}}Brazil | 8.0 |<ref>{{Cite web|url=http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/listabl.asp?z=cd&o=13&i=P&c=2094|title=Census 2010; Sistema IBGE de Recuperação Automática SIDRA|access-date=2013-06-29}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Ecuador.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Ecuador}}Ecuador | 7.9 |<ref>(in Spanish){{In lang|es}} [http://www.eluniverso.com/2012/08/15/1/1382/80-ecuatorianos-afirma-ser-catolico-segun-inec.html El 80% de los ecuatorianos afirma ser católico, según el INEC]</ref> |- |[[File:Flag_of_Ireland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Ireland}}Ireland |7.0 |<ref>{{Cite web|url=http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/census2011pdr/Census%202011%20Highlights%20Part%201%20web%2072dpi.pdf|title=This is Ireland. Highlights from Census 2011, Part 1|access-date=2013-06-29|date=March 2012|format=PDF}} </ref> |- |[[File:Flag_of_Mexico.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Mexico}}Mexico | 7.0 | |- |[[File:Flag_of_India.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|India}}India |6.6 | |- |[[File:Flag_of_Venezuela.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Venezuela}}Venezuela | 6.0 | |- |[[File:Flag_of_Serbia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Serbia}}Serbia |5.8 | |- |[[File:Flag_of_Peru.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Peru}}Peru |4.7 | |- |[[File:Flag_of_Poland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Poland}}Poland |4.6 | |- |[[File:Flag_of_Greece.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Greece}}Greece |4.0 | |- |[[File:Flag_of_Panama.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Panama}}Panama |3.0 |<ref>{{Cite web|url=http://www.prolades.com/encyclopedia/countries/spanish/rel_panama09spn.pdf|title=Religión en Panamá|access-date=2017-10-03|archive-date=2021-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171431/http://www.prolades.com/encyclopedia/countries/spanish/rel_panama09spn.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Turkey.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Turkey}}Turkey |2.5 | |- |[[File:Flag_of_Romania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Romania}}Romania |2.4 | |- |[[File:Flag_of_Tanzania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Tanzania}}Tanzania |1.7 | |- |[[File:Flag_of_Malta.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Malta}}Malta |1.3 | |- |[[File:Flag_of_Iran.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Iran}}Iran |1.1 | |- |[[File:Flag_of_Uganda.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Uganda}}Uganda |1.1 | |- |[[File:Flag_of_Nigeria.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Nigeria}}Nigeria |0.7 | |- |[[File:Flag_of_Thailand.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Thailand}}Thailand | 0.27 |<ref>{{Cite web|url=http://popcensus.nso.go.th/show_table.php?t=t5&yr=2543&a=1|access-date=2013-10-26|publisher=สำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2543 (2000 census), [[National Statistical Office of Thailand]]|language=th|script-title=th:ประชากรจำแนกตามศาสนา หมวดอายุ เพศ และเขตการปกครอง|archive-date=2013-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728083815/http://popcensus.nso.go.th/show_table.php?t=t5&yr=2543&a=1|url-status=dead}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&nbsp;{{flagcountry|Bangladesh}}Bangladesh |0.1 | |} == See also == * [[മാനവതാവാദം|Humanism]] * Importance of religion by country * List of countries by irreligion * Non-denominational Christianity * Non-denominational Muslim * Non-denominational Judaism * Nontheistic religion * Pantheism * Post-theism * Schism * Skepticism * Spiritual but not religious * Transtheism * Unitarian Universalism ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} = External links == {{Commons category|Irreligion maps|Irreligion}} {{Wikiversity|Beyond Theism}} * [http://www.bbc.com/future/story/20141219-will-religion-ever-disappear "Will religion ever disappear?"], from BBC Future, by Rachel Nuwer, on December 2014 {{Irreligion}} {{Religion topics|topics}} {{Portal bar|Religion|Philosophy|Atheism}} [[Category:Irreligion| ]] [[വർഗ്ഗം:മതരാഹിത്യം]] 8y8yisudnrtljbd346ufreritui1qot യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കോപ്പൻഹേഗൻ 0 390394 4682683 3993070 2026-11-04T05:05:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682683 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|University of Copenhagen}} {{Infobox university|name=യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കോപ്പൻഹേഗൻ|native_name=Københavns Universitet|latin_name=Universitas Hafniensis|image_name=University of Copenhagen Seal.svg|image_size=167px|motto=''Coelestem adspicit lucem'' ([[Latin]])|mottoeng=It (the eagle) beholds the celestial light|established=1479|type=Public university|budget=[[Danish krone|DKK]] 8,305,886,000 ($1.5 billion) (2013)<ref>{{cite web|url=http://introduction.ku.dk/facts_and_figures/|title=Facts and figures – University of Copenhagen|publisher=University of Copenhagen|accessdate=16 January 2015|archive-date=2017-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113234223/http://introduction.ku.dk/facts_and_figures/|url-status=dead}}</ref>|academic_staff=5,166 (2017)<ref name="academics-and-staff">{{cite web|url=http://tal.ku.dk/c_personale/|title=Personale|trans-title=Personnel|publisher=University of Copenhagen|language=da|accessdate=16 January 2015|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726024446/http://tal.ku.dk/c_personale/|url-status=dead}}</ref>|administrative_staff=4,119 (2017)<ref name="academics-and-staff" />|rector=Henrik C. Wegener|students=38,615 (2017)<ref name="tal.ku.dk">{{cite web|url=http://velkommen.ku.dk/tal-og-fakta/studerende/|title=Studerende|trans-title=Students|publisher=University of Copenhagen|accessdate=1 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016050730/http://velkommen.ku.dk/tal-og-fakta/studerende/|archive-date=2017-10-16|url-status=dead}}</ref>|undergrad=21,764 (2017)<ref name="tal.ku.dk"/>|postgrad=16,818 (2017)<ref name="tal.ku.dk"/>|doctoral=3,106 (2016)<ref>{{cite web|url=http://tal.ku.dk/forskning/|title=Forskning og formidling|language=da|trans-title=Research and circulation|publisher=University of Copenhagen|accessdate=16 January 2015|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726010923/http://tal.ku.dk/forskning/|url-status=dead}}</ref>|city=[[Copenhagen]]|state=|country=Denmark {{flagicon|DEN}}|campus=[[City Campus (University of Copenhagen)|City Campus]],<br />[[North Campus (University of Copenhagen)|North Campus]],<br />[[South Campus (University of Copenhagen)|South Campus]] and<br />[[Frederiksberg Campus (University of Copenhagen)|Frederiksberg Campus]]|affiliations=[[International Alliance of Research Universities|IARU]], [[European University Association|EUA]]|logo=[[File:University of Copenhagen Wordmark.svg|250px]]|website={{URL|1=http://www.ku.dk/english|2=www.ku.dk}}}}'''യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കോപ്പൻഹേഗൻ''' ('''UCPH''') ({{lang-da|Københavns Universitet}})  ഡെന്മാർക്കിലെ ഏറ്റവും പഴയ സർവകലാശാലയും ഗവേഷണ സ്ഥാപനവുമാണ്. 1479 ൽ ഒരു studium generale ആയി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഇത് ഉപ്സാല യൂണിവേഴ്സിറ്റി (1477) കഴിഞ്ഞാൽ സ്കാന്ഡി‍നേവിയയിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള സ്ഥാപനമാണ്. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:സർവ്വകലാശാലകൾ]] epeflkg8yi5pmv1hluxkwrdhwi2b8nq ഭോല ചുഴലിക്കൊടുങ്കാറ്റ് (1970) 0 392997 4682510 4088090 2026-11-03T14:28:34Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682510 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hurricane | Name = 1970-ലെ ഭോല ചുഴലിക്കൊടുങ്കാറ്റ് 1970 Bhola Cyclone | Basin = NIO | Year = 1970 | Image location = 15B 1970-11-12 0956Z.png | Image name = The Bhola cyclone prior to landfall on November 12 | Type = tropical cyclone | Formed = November 3, 1970 | Dissipated = November 13, 1970 | 1-min winds = 130 | 1-min suffix =<ref name="Mariners Weather Log January, 1971">{{cite journal|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|last=Schwerdt|first=Richard|title=Mariners Weather Log|date=January 1971|volume=Fifteen|issue=one|page=19|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/imgsrv/download/pdf?id=msu.31293201280298;orient=0;size=100;seq=21;attachment=0}}</ref> | 3-min winds = 100 | Pressure = 918 | Damages = 86.4 | Inflated = -1 | Fatalities = 500,000<ref name="NOAA">{{cite web |url = http://www.research.noaa.gov/spotlite/2007/spot_cyclone.html |title = NOAA Researcher's Warning Helps Save Lives in Bangladesh |date = December 6, 2007 |author = Paula Ouderm |access-date = January 24, 2008 |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20080517144749/http://www.research.noaa.gov/spotlite/2007/spot_cyclone.html |archive-date = 2008-05-17 |url-status = bot: unknown }}</ref><br /><small>(Deadliest recorded tropical cyclone)</small> | Areas = [[India]], [[East Pakistan]] (present-day [[Bangladesh]]) | Hurricane season = [[1970 North Indian Ocean cyclone season]] }} 1970 [[നവംബർ 13]] ന് കിഴക്കൻ പാകിസ്താനിലും (ഇപ്പോഴത്തെ [[ബംഗ്ലാദേശ്]]) ഇന്ത്യയിലെ [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാളിലും]] വീശിയ '''ഭോല''' എന്ന ചുഴലിക്കൊടുങ്കാറ്റിൽ 5 ലക്ഷത്തോളം പേർ മരണമടഞ്ഞു. മണിക്കൂറിൽ ശരാശരി 185 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിലും ഒരു മിനുറ്റിൽ 240 പരമാവധി കിലോമീറ്റർ/മണിക്കൂർ വേഗതയിലും വീശിയടിച്ച ഈ ചുഴലിക്കാറ്റ് ലോകത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ആൾക്കാരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ ചുഴലിക്കാറ്റും ഏറ്റവും വലിയ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിലൊന്നുമാണ്‌. [[ഗംഗ ഡെൽറ്റ|ഗംഗ ഡെൽറ്റയിലെ]] താഴ്ന്ന ദ്വീപുകളിലുണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കമാണ്‌ ഇത്രയുമധികം നാശനഷ്ടത്തിനിടയാക്കിയത്. 1970 -ൽ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് രൂപം പ്രാപിച്ച കൊടുങ്കാറ്റുകളിൽ ആറാമത്തേതും ഏറ്റവും ശക്തികൂടിയതും ആയിരുന്നു ഭോല ചുഴലിക്കാറ്റ്.<ref> {{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Cyclone |title=Cyclone |last= |first= |date= |website=en.banglapedia.org |publisher=Banglapedia |access-date=November 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119131247/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Cyclone |archive-date=2016-01-19 |url-status=dead}}</ref> [[നവംബർ 8]]- ആം തീയതി [[Bay of Bengal|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ]] രൂപം പ്രാപിച്ച [[ചുഴലിക്കാറ്റ്]] വടക്കോട്ട് നീങ്ങുകയും ശക്തി പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പതിനൊന്നാം തീയതി ആയപ്പോഴേക്കും മണിക്കൂറിൽ പരമാവധി 185 കിലോമീറ്റർ വരെ വേഗതയിൽ വീശിയിരുന്ന ഭോല കിഴക്കൻ പാകിസ്താന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ അടുത്ത ദിവസം ഉച്ചയോടെ വീശാൻ തുടങ്ങി. ഈ ചുഴലിക്കാറ്റ് നിമിത്തമുണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കം മേഖലയിലെ പല ദ്വീപുകളിലും നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിവെക്കുകയും 167,000 ജനസംഖ്യ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭോല ജില്ലയിലെ [[Tazumuddin Upazila|താസുമുദ്ദീൻ ഉപജില്ലയിലെ]] 45 ശതമാനത്തോളം ആളുകളുടെ മരണത്തിനിടയാക്കുകയും ചെയ്തു. ജനറൽ [[Yahya Khan|യഹ്യ ഖാന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ പാകിസ്താൻ ഭരിച്ചിരുന്ന പട്ടാള ഭരണകൂടം രക്ഷാപ്രവർത്തങ്ങൾ തുടങ്ങാൻ വരുത്തിയ കാലതാമസം പ്രാദേശിക നേതാക്കളുടേയും അന്താരാഷ്ട്ര വാർത്താമാധ്യമങ്ങളുടെയും രൂക്ഷമായ വിമർശനത്തിനിടയാക്കി. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം നടന്ന പാകിസ്താൻ പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രതിപക്ഷമായിരുന്ന അവാമി ലീഗിന്റെ വൻവിജയത്തിനും കാരണമാക്കി. പാകിസ്താൻ ഭരണത്തിനെതിരെ നടന്ന ബംഗ്ലാദേശ് ലിബെറേഷൻ യുദ്ധത്തിനും ബംഗ്ലാദേശ് കൂട്ടക്കൊലയ്ക്കും തുടർന്ന് സ്വതന്ത്ര [[ബംഗ്ലാദേശ്]] രൂപീകരണത്തിനും ഇത് കാരണമായി. ഈ ദുരിതങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരെ സഹായിക്കനായി നേരത്തെ ബീറ്റിൽസ് അംഗമായിരുന്ന [[ജോർജ്ജ് ഹാരിസൺ]], [[പണ്ഡിറ്റ് രവിശങ്കർ]] എന്നിവർ [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം| ന്യൂ യോർക്ക് നഗരത്തിലെ]] മാഡിസൺ സ്ക്വയർ ഗാർഡനിൽ ''കൺസേട്ട് ഫൊർ ബംഗ്ലാദേശ്'' എന്ന സംഗീതപരിപാടി നടത്തി. <ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/showbiz/showbiz-column/concert-bangladesh-1305844 |title=CONCERT FOR BANGLADESH |date=October 29, 2016 |newspaper=The Daily Star|access-date=November 13, 2016 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://ultimateclassicrock.com/concert-for-bangladesh/ |title=45 Years Ago: George Harrison Stages Concert for Bangladesh |website=Ultimate Classic Rock |access-date=November 13, 2016 }}</ref> ==അന്തരീക്ഷവിജ്ഞാന ചരിത്രം(Meteorological history)== {{storm path|1970 Bhola cyclone track.png}} ശാന്ത സമുദ്രത്തിൽ രൂപം കൊണ്ട ഉഷ്ണമേഖലാ ചക്രവാതമായിരുന്ന നോറ ദക്ഷിണ ചൈനാ കടലിൽ രണ്ട് ദിവസം വീശുകയും തുടർന്ന് നവംബർ അഞ്ചിനു മലയ ഉപദ്വീപ് കടന്ന് <ref name="ATCR">{{cite web |url=http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1970atcr.pdf |title=Western North Pacific Tropical Storms 1969 |author=[[Joint Typhoon Warning Center]] |work=Annual Typhoon Report 1969 |year=1969 |format=PDF |accessdate=March 15, 2012 |archive-date=2018-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925080001/https://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1970atcr.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="AMS">{{cite web |url=http://journals.ametsoc.org/doi/pdf/10.1175/1520-0477%281971%29052%3C0438%3ATDTCIH%3E2.0.CO%3B2 |title=The deadliest tropical cyclone in history? |volume=52 |issue=6 |page=438 |author=Frank, Neil |author2=Husain, S. A. |date=June 1971 |format=PDF |publisher=[[American Meteorological Society]] |work=Bulletin of the American Meteorological Society |accessdate=March 15, 2012|doi=10.1175/1520-0477%281971%29052%3C0438%3ATDTCIH%3E2.0.CO%3B2 }}</ref> ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ അവശിഷ്ടമാണ്‌ പിന്നീട് നവംബർ എട്ടാം തീയതി കാലത്ത് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ മദ്ധ്യ ഭാഗത്തായി പുതിയ ഒരു ന്യൂനമർദ്ദം രൂപീകരിക്കാൻ കാരണമായത്. ഈ ന്യൂനമർദ്ദം ശക്തി പ്രാപിക്കുകയും പതിയെ വടക്കോട്ട് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. അടുത്ത ദിവസം ഭാരതീയ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഇതിനെ ഒരു ഉഷ്ണമേഖലാ ചക്രവാതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അന്ന് തെക്കേ ഏഷ്യൻ മേഖലയിൽ കൊടുങ്കാറ്റുകൾക്ക് പേർ നൽകുന്ന പതിവ് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref name="IMD" /> വൈകുന്നേരത്തോടെ ഉത്തര അക്ഷാംശം 14.5°, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 87° പ്രദേശത്ത് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്ന ഈ കൊടുങ്കാറ്റ് വേഗതയാർജ്ജിക്കുകയും നവംബർ പത്താം തീയതി വടക്കോട്ട് നീങ്ങാൻ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="IMD">{{cite web|url=http://docs.lib.noaa.gov/rescue/cd024_pdf/005ED281.pdf#page=10|title=Annual Summary&nbsp;— Storms & Depressions|work=India Weather Review 1970|author=[[India Meteorological Department]]|year=1970|accessdate=April 15, 2007|format=PDF|pages=10–11|archive-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006111905/https://docs.lib.noaa.gov/rescue/cd024_pdf/005ED281.pdf#page=10|url-status=dead}}</ref> വീണ്ടും കരുത്താർജ്ജിച്ച ഇത് നവംബർ പതിനൊന്നാം തീയതി വടക്ക് കിഴക്ക് ദിശയിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി. ചുഴലിക്കാറ്റിന് വ്യക്തമായ കണ്ണ് (cyclone eye) രൂപപ്പെടുകയും അന്ന് വൈകുന്നേരത്തോടെ ഏറ്റവും ശക്തി നേടിയപ്പോൾ അന്തരീക്ഷമർദ്ദം 918 ഹെക്ടോപാസ്കലും വേഗത മണിക്കൂറിൽ 185 കിലോമീറ്ററും (3-minute sustained winds) ആയിരുന്നു. . നവംബർ പന്ത്രണ്ടാം തീയതി രാത്രി വേലിയേറ്റ സമയത്തുതന്നെ ബംഗ്ലാദേശ് തീരത്തെത്തി, കരയിലേക്ക് എത്തിയപ്പോൾ വേഗത കുറഞ്ഞ ഇതിന്റെ സ്ഥാനം നവംബർ പതിമൂന്നാം തീയതി അഗർത്തലയ്ക്ക് തെക്ക് തെക്കുകിഴക്ക് {{convert|100|km|mi|abbr=on}} ആയിരുന്നു., വേഗത പിന്നേയും കുറഞ്ഞ ഭോല അന്ന് രാത്രിയോടെ തെക്കൻ അസാമിൽ പ്രവേശിച്ചു.<ref name="IMD"/> == തയ്യാറെടുപ്പുകൾ == ഭാരതീയ സർക്കാരിന് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലെ കപ്പലുകളിൽനിന്നും കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നു. പാകിസ്താനുമായി ശത്രുതയിലായിരുന്നതിനാൽ ഈ ചുഴലിക്കാറ്റിനെക്കുറിച്ച് എല്ലാ വിവരങ്ങളും അവർക്ക് കൈമാറിയിരുന്നില്ല.<ref name="Lowell-Jan">{{cite news |date=January 31, 1971 |title=Many Pakistan flood victims died needlessly |url=https://www.newspapers.com/clip/2956402/many_pakistan_flood_victims_died/ |newspaper=[[Lowell Sun]] |page=E3 |via=[[Newspapers.com]] |accessdate=April 15, 2007}} {{Open access}}</ref> കിഴക്കൻ പാകിസ്താനിലെ വലിയ വിഭാഗം ജനങ്ങൾക്ക് കാര്യമായ മുന്നറിയിപ്പ് ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.<ref name="NYT-1">{{cite news|title=Cyclone May Be Worst Catastrophe Of The Century|url=https://archive.org/details/prophetsofwest00john|first=Walter|last=Sullivan|work=[[New York Times]]|date=November 22, 1970}}</ref> അന്ന് കിഴക്കൻ പാകിസ്താനിൽ നിലനിന്നിരുന്ന കാലാവസ്ഥാ മുന്നറിയിപ്പുകൾ നൽകുന്ന സംവിധാനം കൃത്യമായി ഉപയോഗപ്പെടാതിരുന്നത് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ മരണത്തിനിടയാക്കി.<ref name="NYT-2">{{cite news|title=East Pakistan Failed To Use Storm-Warning System|author=Staff writer|work=[[New York Times]]|date=December 1, 1970}}</ref> നവംബർ പന്ത്രണ്ടാം തീയതി പാകിസ്താൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. പാകിസ്താൻ റേഡിയോ ''ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ'' ചുഴലിക്കാറ്റിനെക്കുറിച്ച് അപായ മുന്നറിയിപ്പ് സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. എന്നാൽ ജനങ്ങൾ ഈ മുന്നറിയിപ്പ് വലിയ ഒരു ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ചാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയിരിന്നില്ല എന്നാണ് ചുഴലിക്കാറ്റിൽനിന്നും രക്ഷപ്പെട്ടവർ പറഞ്ഞത് .<ref name="Stars-and-Stripes">{{cite news |last=Zeitlin |first=Arnold |date=December 11, 1970 |title=The Day The Cyclone Came To East Pakistan |url=https://newspaperarchive.com/profile/Worldbruce%20Wikipedia/clipnumber/21934/ |newspaper=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]] |edition=European |location=Darmstadt, Hesse |agency=Associated Press |pages=14–15 |accessdate=April 15, 2007}}{{open access}}</ref> 1960 ഒക്ടോബറിൽ കിഴക്കൻ പാകിസ്താനിൽ പതിനാറായിരത്തോളം ആളുകളുടെ മരണത്തിൻ ഇടയാക്കിയ ചുഴലിക്കാറ്റിന് ശേഷം <ref name="MWR-1961">{{cite web|url=http://docs.lib.noaa.gov/rescue/mwr/090/mwr-090-03-0083.pdf|title=The tropical cyclone problem in East Pakistan|last=Dunn|first=Gordon|date=November 28, 1961|accessdate=April 15, 2007|format=PDF|work=Monthly Weather Review|publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> പാകിസ്താനി ഗവണ്മെന്റ്, ഇതുപോലുള്ള ദുരന്തങ്ങൾ ലഘൂകരിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കാൻ അമേരിക്കൻ ഗവണ്മെന്റിനോട് സഹായം അഭ്യർഥിച്ചിരുന്നു. അന്ന് അമേരിക്കയിലെ [[National Hurricane Center|നാഷനൽ ഹരിക്കെയ്ൻ സെന്ററിലെ]] ഡയറക്റ്ററായിരുന്ന ഗോർഡൻ ഡൺ വിശദമായ ഒരു പഠനം നടത്തി സമർപ്പിച്ച നിർദ്ദേശങ്ങളിൽ പലതും പാകിസ്താനി ഗവണ്മെന്റ് പ്രാവർത്തികമാക്കിയിരുന്നില്ല.<ref name="Lowell-Jan"/> == അനന്തര ഫലങ്ങൾ== ഇന്ത്യൻ സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത് ഉഷ്ണമേഖലാ ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ സാധാരണമല്ലെങ്കിലും ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ തീര പ്രദേശങ്ങളിൽ ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ വ്യാപകമായ നാശം വിതക്കാറുണ്ട്. ഭോല ചുഴലികാറ്റ് നിമിത്തമുണ്ടായ ആൾനഷ്ടം കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കാൻ സാധ്യമല്ലെങ്കിലും മരണസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിനും അഞ്ച് ലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു <ref name="AMS"/>. ഈ മേഖലയിൽ ഉണ്ടായ ചുഴലിക്കാറ്റുകളിൽ ഭോലയുടെ ശക്തി താരതമ്യേന കുറവായിരുന്നെങ്കിലും ഇതേ മേഖലയിൽ 1991-ൽ {{convert|260|km/h|mph|abbr=on}} വേഗതയിൽ വീശിയ ചുഴലിക്കാറ്റ് ഇത്രയും നാശം വിതച്ചില്ല. എന്നിരുന്നാലും ഭോല ലോകത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ആൾക്കാരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ ഉഷ്ണമേഖലാ ചുഴലിക്കാറ്റും സമീപകാല ചരിത്രത്തിനെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിലൊന്നുമാണ്‌. സമീപകാലത്തുണ്ടായ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിൽ [[1976 Tangshan earthquake|1976-ലെ തങ്ഗഷാൻ ഭൂകമ്പം]] , [[2004 Indian Ocean earthquake|2004ലെ ഇന്ത്യൻ സമുദ്ര ഭൂകമ്പം]] എന്നിവ വ്യാപകമായ നാശത്തിനിടയാക്കിയെങ്കിലും ഇതിൽ ഏറ്റവും വിനാശിനിയായത് ഏതാണെന്ന് കൃത്യമായി പറയാൻ എളുപ്പമല്ല .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TEYVAgAAQBAJ|title=Disaster Management: International Lessons in Risk Reduction, Response and Recovery|last=López-Carresi|first=Alejandro|last2=Fordham|first2=Maureen|last3=Wisner|first3=Ben|last4=Kelman|first4=Ilan|last5=Gaillard|first5=Jc|date=November 12, 2013|publisher=Routledge|isbn=9781136179778|page=250|language=en}}</ref> === കിഴക്കൻ പാകിസ്താൻ === {{Deadliest tropical cyclones}} ഭോല വീശിയ പാതയിൽ നിന്നും {{convert|95|km|mi|abbr=on}} കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[Chittagong|ചിറ്റഗോംഗിലെ]] കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണകേന്ദ്രം, 2200 UTC സമയത്ത് അവിടത്തെ [[anemometer|അനിമോമീറ്റർ]] പൊട്ടിത്തകരുന്നതിനുമുമ്പെ {{convert|144|km/h|mph|abbr=on}} വേഗതയിൽ വീശിയ കാറ്റ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 45 മിനുറ്റുകൾക്ക് ശേഷം, സമീപപ്രദേശത്തെ തുറമുഖത്തിൽ നങ്കൂരമിട്ടുകിടന്ന കപ്പൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ കാറ്റിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വേഗത {{convert|222|km/h|mph|abbr=on}} ആയിരുന്നു.<ref name="AMS"/> [[Ganges Delta|ഗംഗാ സമതലത്തിൽ]] സമുദ്രജലം {{convert|10|m|ft|adj=on}} ഉയരത്തിൽ വരെയെത്താൻ ഭോല കാരണമായി.<ref name="IWM">{{cite web|url=http://www.iwmbd.org/html/PUBS/publications/P024.PDF|title=Cyclonic Storm Surge Modelling for Design of Coastal Polder|last1=Kabir |first1=M. M.|last2=Saha |first2=B. C.|last3=Hye|first3=J. M. A.|accessdate=April 15, 2007|format=PDF|publisher=[[Institute of Water Modelling]] |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.iwmbd.org/html/PUBS/publications/P024.PDF |archivedate = June 22, 2007}}</ref> [[ചിറ്റഗോങ് തുറമുഖം|ചിറ്റഗോങ് തുറമുഖത്തിലെ]] ജലനിരപ്പ് സമുദനിരപ്പിൽനിന്നും {{convert|4|m|ft|abbr=on}} വരെ ഉയരുകയുണ്ടായി.<ref name="AMS"/>. ചിറ്റഗോംഗിനടുത്ത പതിമൂന്ന് ദ്വീപുകളിൽ ആരും രക്ഷപ്പെട്ടില്ലെന്ന് പാകിസ്താൻ റേഡിയോ പറഞ്ഞു ഈ മേഖലയിൽ നടത്തിയ. വിമാനപര്യടനത്തിൽ ഭോല ദ്വീപിന്റെ തെക്കെ പകുതി പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെടുവെന്നും ഭോല, ഹതിയ എന്നീ ദ്വീപുകളിലേയും സമീപത്തെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലേയും നെൽക്കൃഷി പൂർണ്ണമായും നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നും കണ്ടു .<ref name="NYT-3">{{cite news|title=Pakistan Death Toll 55,000; May Rise to 300,000|author=Staff writer|agency=Associated Press|work=[[New York Times]]|date=November 16, 1970}}</ref> ഈ ചുഴലിക്കാറ്റ് നിമിത്തം ചിറ്റഗോംഗിലെയും മോംഗ്ലയിലെയും തുറമുഖത്തിലെ ജലയാനങ്ങൾക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുകയും ചിറ്റഗോംഗിലെയും കോക്സ് ബസാറിലേയും വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ മണിക്കൂറുകളോളം ഒരു മീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കെട്ടിക്കിടന്നു .<ref name="NYT-4">{{cite news|title=Thousands of Pakistanis Are Killed by Tidal Wave|author=Staff writer|work=[[New York Times]]|date=November 14, 1970}}</ref> മുപ്പത്തിയാറ് ലക്ഷം പേർ ഈ ചുഴലിക്കാറ്റിന്റെ കെടുതികൾക്കിരയായി. അന്നത്ത് 864 ലക്ഷം അമേരിക്കൻ ഡോളർ നാശനഷ്ടം വരുത്തിവച്ചു<ref>{{cite web|url=http://www.emdat.be/country_profile/index.html |title=Country Profile |website=EM-DAT: The International Disaster Database |publisher=Centre for Research on the Epidemiology of Disasters |accessdate=April 15, 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160512113154/http://www.emdat.be/country_profile/index.html |archivedate=May 12, 2016 |df= }}</ref> ദുരിതബാധിതപ്രദേശങ്ങളിലെ 85% വീടുകൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, തീരദേശ പ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ നാശനഷ്ടം ഏറെയുണ്ടായത്.<ref name="Lancet p. 9">{{cite web | url=http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archivedate=June 22, 2007 | title=East Bengal cyclone of November, 1970: Epidemiological approach to disaster assessment | last=Sommer | first=Alfred |author2=Mosley, Wiley | accessdate=April 15, 2007 | format=PDF | publisher=[[The Lancet]] | date=May 13, 1972 | page=9 }}</ref> 9,000 മൽസ്യബന്ധന ബോട്ടുകൾക്ക് നാശം സംഭവിച്ചു. 77,000 മീൻപിടുത്തക്കാരിൽ 46,000 ചുഴലിക്കാറ്റിനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു ഇതിനു സമാനമായ നാശം കൃഷിക്കും സംഭവിച്ചു. 2,80,000 കന്നുകാലികളുടെ നഷ്ടമുണ്ടായി<ref name="AMS"/>ദുരിതത്തിനു മൂന്നു മാസത്തിനു ശേഷം 75% ആൾക്കാർ ദുരിതാശ്വാസപ്രവർത്തകർ നൽകിയ ഭക്ഷണത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കേണ്ടിവന്നു, 150,000 ആൾക്കാർ അവരുടെ ഭക്ഷണത്തിനെ പകുതിയോളത്തിനായി ദുരിതാശ്വാസപ്രവർത്തകരെ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവന്നു <ref name="Lancet p. 11">{{cite web | url=http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archivedate=June 22, 2007 | title=East Bengal cyclone of November, 1970: Epidemiological approach to disaster assessment | last=Sommer | first=Alfred |author2=Mosley, Wiley | accessdate=April 15, 2007 | format=PDF | publisher=[[The Lancet]] | date=May 13, 1972 | page=11}}</ref> === ഇന്ത്യ=== നവംബർ എട്ട്, ഒൻപത് തീയതികളിലായി [[Andaman and Nicobar Islands|ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ]] ദ്വീപുകളിൽ കനത്ത മഴ അനുഭവപ്പെട്ടു. [[Port Blair|പോർട്ട് ബ്ലെയറിൽ]] നവംബർ എട്ടാം തീയതി {{convert|130|mm|in|abbr=on}} മഴ രേഖപ്പെടുത്തി. ആന്തമാൻ ദ്വീപസമൂഹത്തിലെ പല പ്രദേശങ്ങളിലും വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടായി. കൊൽകത്തയിൽനിന്നും കുവൈറ്റിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്ന എം.വി. മഹാഗജമിത്ര എന്ന കപ്പൽ നവംബർ പന്ത്രണ്ടാം തീയതി മുങ്ങുകയും കപ്പലിൽ ആകെയുണ്ടായിരുന്ന അൻപത് പേരും മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അതീവ വേഗതയുള്ള കാറ്റിനെക്കുറിച്ച് കപ്പലിൽനിന്ന് അപായസന്ദേശം അയച്ചിരുന്നു .<ref name="IMD"/><ref>{{cite news |date=November 15, 1970 |title=Cyclone Toll Still Rising |url=https://www.newspapers.com/clip/2956519/cyclone_toll_still_rising/ |newspaper=[[Florence Morning News]] |agency=[[Associated Press]] |page=1 |via=[[Newspapers.com]] |accessdate=April 15, 2007}} {{Open access}}</ref>. [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], തെക്കൻ അസാം എന്നിവിടങ്ങളിലും കനത്ത മഴ അനുഭവപ്പെട്ടു. ഈ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ വീടുകൾക്കും കൃഷിക്കും നാശനഷ്ടങ്ങൾ വന്നു<ref name="IMD"/> === അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതികരണം === പാകിസ്താനുമായി നല്ല നയതന്ത്രബന്ധം ഇല്ലാതിരുന്നെങ്കിലും ആദ്യമായി സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്തത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയായിരുന്നു]] നവംബർ അവസാനത്തോടെ 1.3 ദശലക്ഷം അമേരിക്കൻ ഡോളർ (നാണയപ്പെരുപ്പം കണക്കിലെടുത്താൽ 2007-ൽ ഏകദേശം $6.9ദശലക്ഷം അമേരിക്കൻ ഡോളർ തത്തുല്യമായ തുക) ഇന്ത്യ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.<ref name="NYT-14">{{cite news|title=Pakistan Storm Relief a Vast Problem|first=Richard|last=Halloran|work=[[New York Times]]|date=November 29, 1970}}</ref> എന്നാൽ വ്യോമമാർഗ്ഗം അവശ്യവസ്തുക്കൾ കിഴക്കൻ പാകിസ്താനിലേക്ക് അയക്കാൻ ഇന്ത്യയെ പാകിസ്താനി ഗവണ്മെന്റ് സമ്മതിച്ചില്ലാത്തതിനാൽ അവ റോഡ് മാർഗ്ഗം അയച്ചതിനാൽ കാലതാമസം നേരിട്ടു. .<ref name="NYT-15">{{cite news|title=People Still Dying Because Of Inadequate Relief Job|first=Sydney|last=Schanberg|authorlink=Sydney Schanberg|work=[[New York Times]]|date=November 29, 1970}}</ref> പശ്ചിമ ബംഗാളിൽനിന്നും രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനായി ഹെലികോപ്റ്ററുകളും ബോട്ടുകളും വിമാനങ്ങളും അയക്കാൻ ഇന്ത്യൻ ഗവണ്മെന്റ് സന്നദ്ധമായിരുന്നെങ്കിലും പാകിസ്താൻ ഗവണ്മെന്റ് ഈ സഹായങ്ങൾ നിരസിക്കുകയാണുണ്ടായത്.<ref name="NYT-16">{{cite news|title=Pakistan Leader Visits Survivors|first=Sydney|last=Schanberg|authorlink=Sydney Schanberg|work=[[New York Times]]|date=November 25, 1970}}</ref> ===ദ് കൺസേട്ട് ഫൊർ ബംഗ്ലാദേശ്=== 1971-ൽ മുൻ ബീറ്റിൽസ് അംഗമായിരുന്ന [[ജോർജ്ജ് ഹാരിസൺ]] ഭോല ചുഴലിക്കാറ്റ്, [[ബംഗ്ലാദേശ് കൂട്ടക്കൊല]], [[ബംഗ്ലാദേശ് ലിബെറേഷൻ യുദ്ധം]] എന്നീ ദുരിതങ്ങളിൽപ്പെട്ടവർക്ക് ധനശേഖരണത്തിനായി ന്യൂ യോർക്ക് നഗരത്തിലെ മാഡിസൺ സ്ക്വയർ ഗാർഡനിൽ കൺസേട്ട് ഫൊർ ബംഗ്ലാദേശ് എന്ന സംഗീതപരിപാടി നടത്തി. ദുരിതബാധിതർക്ക് ധനശേഖരണത്തിനായി നടത്തപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ സംഗീതമേളയായിരുന്നെങ്കിലും, ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നിർഭാഗ്യകരമായ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അവബോധം വളർത്താനും, ധനസമാഹരണം വിജയകരമായി നടത്താനും, ഈ സംഗീതപരിപാടിക്ക് സാധിച്ചു..<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1971/08/01/live-concert-for-bangla-desh/|title=The Beatles Bible – Live: The Concert For Bangla Desh|access-date=May 3, 2016}}</ref> ===മരണ സംഖ്യ=== പാകിസ്താൻ സൗത്ത് ഈസ്റ്റ് ഏഷ്യ ട്രീറ്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ കോളറ റിസർച്ച് ലാബട്ടറി നവംബറിലും ഫിബ്രുവരി-മാർച്ച് മാസങ്ങളിലുമായി രണ്ട് മെഡിക്കൽ റിലീഫ് സർവ്വേകൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ദുരിതബാധിതർക്ക് അടിയന്തരമായി ലഭ്യമാക്കേണ്ട വൈദ്യസഹായം എന്താണെന്ന് നിർണ്ണയിക്കാനായിരുന്നു ആദ്യത്തെ സർവ്വേ. ദീർഘകാല ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തെ മുന്നിർത്തിയാൺ* ഈ പ്രദേശത്തെ 1.4% ആളുകളെ പങ്കെടിപ്പിച്ച കൂടുതൽ വിപുലമായ രണ്ടാമത്തെ സർവ്വെ നടത്തിയത്.<ref name="Lancet p. 6">{{cite web | url=http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archivedate=June 22, 2007 | title=East Bengal cyclone of November, 1970: Epidemiological approach to disaster assessment | last=Sommer | first=Alfred |author2=Mosley, Wiley | accessdate=April 15, 2007 | format=PDF | publisher=[[The Lancet]] | date=May 13, 1972 | page = 6}}</ref> നോയ്ഖാലി സദർ ഉപജില്ലയിലെ ജലത്തിൽ 0.5% ഉപ്പു കലർന്നതായതിനാൽ ഉപയോഗ്യയോഗ്യമല്ലെന്നും മറ്റു ദുരിതബാധിതപ്രദേശങ്ങളിലെ ജലത്തിലെ ഉപ്പിന്റെ അളവ് സാധാരണനിലയിലണെന്നും ആദ്യ സർവ്വേ കണ്ടെത്തി. മരണനിരക്ക് ഏകദേശം ജനസംഖ്യയുടെ 14.2% അഥവാ 240,000 ആണെന്ന് കണ്ടെത്തി<ref name="Lancet p. 5">{{cite web | url=http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archivedate=June 22, 2007 | title=East Bengal cyclone of November, 1970: Epidemiological approach to disaster assessment | last=Sommer | first=Alfred |author2=Mosley, Wiley | accessdate=April 15, 2007 | format=PDF | publisher=[[The Lancet]] | date=May 13, 1972 | page = 5}}</ref> ചുഴലിക്കാറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗാവസ്ഥകൾ (morbidity) ചെറിയ പരിക്കുകളാണെന്നും കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ സൈക്ലോൺ സിന്ഡ്രോം എന്ന പേർ വിളിക്കപ്പെട്ട അവസ്ഥയെപ്പറ്റിയും അവർ കണ്ടെത്തി, കടൽക്ഷോഭത്തിൽനിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ മരങ്ങളിൽ അള്ളിപ്പിടിച്ചിരുന്നതിനാൽ സംഭവിച്ച പോറലുകൾ ദുരന്തത്തെ അതിജീവിച്ചവരുടെ കൈകാലുകളിലും നെഞ്ചിലും വ്യാപകാമായി കാണപ്പെട്ടു.<ref name="Lancet p. 5"/> [[cholera|കോളറ]], [[typhoid fever|ടൈഫോയ്ഡ്]] എന്നിവ ഭോല കാറ്റിനെത്തുടർന്ന് വ്യാപകമായി പടർന്നുപിടിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു<ref name="NYT-5">{{cite news|title=Pakistanis Fear Cholera's Spread|first=Sydney|last=Schanberg|authorlink=Sydney Schanberg|work=[[New York Times]]|date=November 22, 1970}}</ref> എന്നാൽ ആദ്യ സർവേ പകർച്ചവ്യാധികൾ പടർന്നുപിടിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയില്ല.<ref name="Lancet p. 5"/> മരണനിരക്ക് ചുരുങ്ങിയത് 224,000, ആണെന്നാണ് രണ്ടാമത്തെ സർവ്വേ കണ്ടെത്തിയത്, എന്നാൽ ഒരു ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന അന്യദേശ കർഷക തൊഴിലാളികളെയോ എല്ലാ അംഗങ്ങളും മരണപ്പെട് കുടുംബങ്ങളേയോ, ദുരന്തത്തിനുശേഷം മറ്റുസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കുടെയേറിയവരെയോ ഈ സർവ്വേയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താതിരുന്നതിനാൽ മരണനിരക്ക് യഥാർത്ഥത്തിലേതിനെക്കാളും കുറവായാണ് ഈ സർവെ തിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഈ ദുരന്തം ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിച്ചത് മരണനിരക്ക് 46.3% (ഏകദേശം 77,000 മരണങ്ങൾ) ആയിരുന്ന താസുമുദ്ദീൻ ഉപജില്ലയാണ്. ദുരന്തബാധിത പ്രദേശത്തെ ശരാശരി മരണനിരക്ക് 16.5%<ref name="Lancet p. 7">{{cite web |url=http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf|archivedate=June 22, 2007|title=East Bengal cyclone of November, 1970: Epidemiological approach to disaster assessment|last=Sommer| first=Alfred|author2=Mosley, Wiley|accessdate=April 15, 2007|format=PDF|publisher=[[The Lancet]]|date=May 13, 1972|page=7}}</ref> ആയിരുന്നു. ഈ ദുരന്തത്തെ അതിജീവിച്ചത് പതിനഞ്ച് മുതൽ നാല്പത്തിയൊൻപത് വയസുവരെ പ്രായമുള്ള പുരുഷന്മാരാണെന്നും മരണമടഞ്ഞവരിൽ പകുതിയിലധികം പത്തു വയസിൽ താഴെ പ്രായമുള്ള കുട്ടികളാണെന്നും രണ്ടാമത്തെ സർവ്വെ കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി.<ref name="Lancet p. 7-8">{{cite web | url=http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070622000638/http://www.laskerfoundation.org/awards/library/sommer/pdfs/east_bengal_cyclone_1970.pdf | archivedate=June 22, 2007 | title=East Bengal cyclone of November, 1970: Epidemiological approach to disaster assessment | last=Sommer | first=Alfred |author2=Mosley, Wiley | accessdate=April 15, 2007 | format=PDF | publisher=[[The Lancet]] | date=May 13, 1972 | pages=7–8}}</ref> ==അവലംബം== {{അവലംബങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലടിച്ച ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ]] qa9dt6zsn5nlngv5ibsy8ngnm9vpt9w മഹാകവി പി. സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ബെള്ളിക്കോത്ത് 0 393221 4682731 3438132 2026-11-04T09:17:56Z Vijayanrajapuram 21314 Vijayanrajapuram എന്ന ഉപയോക്താവ് [[എം. പി. എസ്. ജി. വി. എച്ച്. എസ്.എസ്.ബെള്ളിക്കോത്ത്]] എന്ന താൾ [[മഹാകവി പി. സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ബെള്ളിക്കോത്ത്]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 3438132 wikitext text/x-wiki കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ തീരദേശഗ്രാമമായ അജാനൂരിന്റെ തലസ്ഥാനമെന്ന് വെള്ളിക്കോത്തിനെ വിശേഷിപ്പിക്കാം.ഒട്ടേറെ ചരിത്രസംഭവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം നിന്ന നാട്. വടക്കേ മലബാറിന്റെ ചരിത്രഗതിയെ മാറ്റിമറിച്ച പ്രസ്ഥാനങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും രൂപം കൊണ്ട പ്രദേശം. മലയാളഭാഷയെ സമ്പന്നമാക്കിയ കവിതകളും നാടകങ്ങളും രചിക്കപ്പെട്ട പ്രദേശം. വിദ്വാൻ പി. കേളുനായരുടെ കർമ്മകേന്ദ്രമെന്ന നിലയിലും മഹാകവി പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായരുടെ ജന്മദേശമെന്ന നിലയിലും പുകൾകൊണ്ട നാട്. ഈ ധന്യഭൂമി ആദ്യകാലത്ത് കാഞ്ഞങ്ങാട് പ്രദേശത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രവും അതോടൊപ്പം വാണിജ്യകേന്ദ്രവുമായിരുന്നു. == ചരിത്രം == 1906 ഏപ്രിൽ മാസം ബോർഡ് എലിമെന്ററി സ്കുൾ ആയി മദ്രാസ് ഗവൺമെന്റിന്റെ കീഴിലാണ് ഈ മഹദ് വിദ്യാലയം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങുന്നത്. ഇതേ കാലയളവിൽ തന്നെയാണ് ദേശീയ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പൊൻകിരണങ്ങൾ ഈ ഗ്രാമത്തെ ഉണർത്തുപാട്ടായ് മാറ്റുന്നതിനായ് സ്വന്തം ജീവിതം തന്നെ ഉഴിഞ്ഞു വെച്ച വിദ്വാൻ പി. കേളുനായർ വിജ്ഞാനദായിനി എന്ന സംസ്കൃത പാഠശാലയുടെ പ്രവർത്തനവും ആരംഭിക്കുന്നത്. കൊല്ലടത്ത് കണ്ണൻ നായർ എന്ന മഹദ് വ്യക്തി സംഭാവന ചെയ്ത സ്ഥലത്താണ് ഈ ഏകാധ്യാപക വിദ്യാലയം പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം 1948-ൽ ആണ് ഈ വിദ്യാലയം ഹയർ എലിമെന്ററി സ്കൂൾ ആയി അപ്ഗ്രേഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടത്. തുടർന്ന് വെള്ളിക്കോത്തിന്റെ സാമൂഹ്യ-സാംസ്കാരിക ചലനങ്ങളുടെ സിരാകേന്ദ്രമായ് വർത്തിച്ചത് ഈ സ്കൂളാണെന്നത് ആവേശകരമായ വസ്തുതയാണ്. ഈ കാലയളവിൽ അധ്യാപനം എന്ന മഹത് പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ വിദ്യാർത്ഥി സമൂഹത്തെ ജീവിതത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ ഉന്നത നിലവാരത്തിലെത്തിക്കാൻ തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലൂടെ ശ്രമിച്ച ധന്യരാണ് ശ്രീ. സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. അപ്പു മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. സത്യനാരായണൻ മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. ഗോപാലൻ കുരിക്കൾ മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. എൻ. സി. കണ്ണൻ മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. കെ. ഗോപാലൻ മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. മാധവൻ മാസ്റ്റർ, ശ്രീ. മാരാർ മാസ്റ്റർ എന്നീ ഗുരുഭൂതന്മാർ. 1976-ൽ ആണ് ഈ വിദ്യാലയം ഹൈസ്കൂൾ ആയി ഉയർത്തപ്പെടുന്നത്. 1979 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിന് മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ മേഘരൂപനായ മഹാകവി പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായരുടെ പേരു നല്കുന്നത്. അന്നുമുതൽ ഈ വിദ്യാലയം മഹാകവി പി. സ്മാരക ഹൈസ്കൂൾ ആയി പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് 1992 ഒക്ടോബർ മാസത്തിൽ ഈ വിദ്യാലയം വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂളായി മാറി. == ഭൗതികസൗകര്യങ്ങൾ == മൂന്ന് ഏക്കർ ഭൂമിയിലാണ് വിദ്യാലയം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. == പാഠ്യേതര പ്രവർത്തനങ്ങൾ == * സ്കൗട്ട് ട്രൂപ്പ്.. * എൻ.എസ്.എസ് * ക്ലാസ് മാഗസിൻ. * വിദ്യാരംഗം കലാ സാഹിത്യ വേദി. * ഇക്കോ ക്ലബ് * ഐടി ക്ലബ്ബ് * ഹരിത സേന * ജൂണിയർ റെഡ് ക്രോസ് * ഹെൽത്ത് ക്ലബ് * അക്കാദമിക് ക്ലബുകൾ * കുട്ടിക്കൂട്ടം == മുൻ സാരഥികൾ == സ്കൂളിന്റെ മുൻ പ്രധാനാദ്ധ്യാപകർ. {|class="wikitable" style="text-align:center; width:300px; height:500px" border="1" |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- | | |- |} == പ്രശസ്തരായ പൂർവവിദ്യാർത്ഥികൾ == *വസന്തൻ - മുൻ ആന്ധ്രാ ബാങ്ക് ചെയര്മാന് ==വഴികാട്ടി== {| class="infobox collapsible collapsed" style="clear:left; width:50%; font-size:90%;" | style="background: #ccf; text-align: center; font-size:99%;" | |- |style="background-color:#A1C2CF; " | '''വിദ്യാലയത്തിലേക്ക് എത്തുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ''' {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style=" border-collapse: collapse; border: 1px #BEE8F1 solid; font-size: small " * NH 17 ന് തൊട്ട് കാഞ്ഞങ്ങാട് നഗരത്തിൽ നിന്നും 3 കി.മി. അകലത്തായി കിഴക്കുംകര-വെള്ളിക്കോത്ത് റോഡിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. |---- * കാഞ്ഞങ്ങാട് റെയില് വെ സ്റ്റേഷനില് നിന്ന് 4 കി.മി. അകലം |} |} [[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ സർക്കാർ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 5xs3gibunycsgh3sjrym1ws20hjrulb ബ്ലൈത്ത് 0 404010 4682495 4137467 2026-11-03T13:17:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682495 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ബ്ലൈത്ത്, കാലിഫോർണിയ | settlement_type = [[City]] | image_skyline = BlytheCA.jpg | imagesize = | image_caption = '''Blythe''' street scene, c. 1900 | image_seal = Logo of Blythe, California.png | image_map = File:Riverside County California Incorporated and Unincorporated areas Blythe Highlighted 0607218.svg | mapsize = 250px | map_caption = Location of Blythe in Riverside County, California. | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = USA | pushpin_map_caption = Location in the United States | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|33|36|37|N|114|35|47|W|region:US-CA|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <ref name="GNIS">{{cite gnis|1660349|Blythe}}.</ref> | subdivision_type = [[List of countries|Country]] | subdivision_name = {{USA}} | subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] | subdivision_type2 = [[List of counties in California|County]] | subdivision_name1 = {{flag|California}} | subdivision_name2 = [[Riverside County, California|Riverside]] | established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date = July 21, 1916<ref>{{Cite web |url=http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc |title=California Cities by Incorporation Date |format=Word |publisher=California Association of [[Local Agency Formation Commission]]s |accessdate=August 25, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103002921/http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc |archivedate=November 3, 2014 |df= }}</ref> | named_for = Thomas H. Blythe | government_type = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Dale Reynolds<ref>{{cite news|last1=Avendano|first1=Uriel|title=Blythe council appoints new Mayor in Dale Reynolds, Dec. 12: Newly elected Halby, Rodriguez and DeConinck sworn in|url=http://www.pvvt.com/blythe_news/blythe-council-appoints-new-mayor-in-dale-reynolds-dec-newly/article_50279efc-dfc4-11e7-a533-ff76eb88d654.html|accessdate=2017-12-16|work=Palo Verde Valley Times|date=2017-12-12|archive-date=2023-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011201400/https://www.pvvt.com/blythe_news/blythe-council-appoints-new-mayor-in-dale-reynolds-dec-newly/article_50279efc-dfc4-11e7-a533-ff76eb88d654.html|url-status=dead}}</ref> <!-- Area------------------>| unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2016">{{cite web|title=2016 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2016_Gazetteer/2016_gaz_place_06.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=Jul 19, 2017}}</ref> | area_total_km2 = 70.83 | area_total_sq_mi = 27.35 | area_land_km2 = 68.80 | area_land_sq_mi = 26.57 | area_water_km2 = 2.03 | area_water_sq_mi = 0.78 | area_water_percent = 2.90 | area_note = | elevation_footnotes = <ref>{{Cite GNIS|1660349|Blythe|accessdate=October 20, 2014}}</ref> | elevation_m = 83 | elevation_ft = 272 | population_total = 20817 | population_as_of = [[2010 United States Census|2010]] | population_footnotes = <ref name=quif>{{Cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0607218.html|title=Blythe (city) QuickFacts|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=February 22, 2015|archive-date=2015-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222224833/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0607218.html|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = 286.22 | population_density_sq_mi = 741.29 | population_est = 19693 | pop_est_as_of = 2016 | pop_est_footnotes = <ref name="USCensusEst2016"/> | population_metro = | postal_code_type = [[ZIP code]]s | postal_code = 92225, 92226 | area_code = [[Area codes 442 and 760|442/760]] | area_code_type = [[North American Numbering Plan|Area code]] | unemployment_rate = | website = {{URL|www.cityofblythe.ca.gov}} | footnotes = | timezone = [[Pacific Time Zone|PST]] | utc_offset = -8 | timezone_DST = PDT | utc_offset_DST = -7 | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] | blank_info = {{FIPS|06|07218}} | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature IDs | blank1_info = {{GNIS 4|1660349}}, {{GNIS 4|2409872}} }}'''ബ്ലൈത്ത്''', [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[കാലിഫോർണിയ]] സംസ്ഥാനത്ത് [[റിവർസൈഡ് കൗണ്ടി|റിവർസൈഡ് കൌണ്ടി]]<nowiki/>യിൽ ലോവർ കൊളറാഡോ നദീതടമേഖലയിലെ [[പാലോ വേർഡെ താഴ്വര]]<nowiki/>യിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഒരു നഗരമാണ്. [[കൊളറാഡോ നദി]]<nowiki/>യ്ക്കു സമാന്തരമായി നിലനിൽക്കുന്നതും [[കൊളറാഡോ മരുഭൂമി]]<nowiki/>യുടെ ഭാഗവുമായ ഒരു കാർഷികമേഖലയാണിത്. 1877 ൽ [[കൊളറാഡോ നദി]]<nowiki/>യിൽ പ്രാഥമികമായി ജലോപയോഗത്തിനുള്ള അവകാശം സ്ഥാപിച്ച ഒരു സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ പണവ്യവഹാരിയായിരുന്ന തോമസ് എച്ച്. ബ്ലൈത്തിൻറെ ഈ പേരിലാണ് നഗരം അറിയപ്പെടുന്നത്. 1916 ജൂലൈ 21 ഇതൊരു സംയോജിത നഗരമായിത്തീർന്നു. 2010 ലെ ഐക്യനാടുകളുടെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഈ നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ 20,817 ആയിരുന്നു. == ചരിത്രം == 1870-കളുടെ ആരംഭത്തിൽ, ഒന്നാം കാലിഫോർണിയാ ഇൻഫൻട്രി റെജിമെൻറിലെ മുൻ ക്യാപ്റ്റനും ഒരു എൻജിനീയറുമായിരുന്ന വില്ല്യം കലോവേയ് (ചില സ്രോതസ്സുകളിൽ ഒലിവർ കലോവേയ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു), കൊളറാഡോ നദിയ്ക്കു എതിരെ അരിസോണയിലുള്ള എഹ്രെൻബർഗിലെ ഒരു പ്രദേശത്തുനിന്നു പര്യവേക്ഷണം നടത്തുകയും ആ പ്രദേശത്തിൻറെ വികസന സാധ്യതകൾ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. 1850 ലെ സ്വാമ്പ് ലാൻഡ് ആക്ട് പ്രകാരം കാലോവേയ് പ്രാഥമിക സർവ്വേകൾ നടത്തുകയും ഈ ഭൂമിയുടെ മേലുള്ള അവകാശം ഫയൽ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. കൊളറാഡോക്ക് തൊട്ടു സമീപത്തുള്ള ഈ പുതിയ "സാമ്രാജ്യം" വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും ഒരു കുടിയേറ്റകേന്ദ്രം നടപ്പാക്കുന്നതിനുമുള്ള ചുമതലകൾ വെയിൽസിലെ മോൾഡിൽ ജനിച്ച തോമസ് തോമസ് ഹെൻറി ബ്ലിത്ത് (യഥാർത്ഥ പേര്, വില്യംസ്) എന്ന ധനാഢ്യനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നതിനു കലോവേയ് താൽപര്യപ്പെട്ടു. 1877 ജൂലൈ 17 ന് കൊളറാഡോ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമേലുള്ള "ബ്ലൈത്ത് ഇൻടേക്" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യത്തെ അവകാശവാദം ബ്ലൈത്ത് ഫയൽ ചെയ്തു. ഒരു ജലസേചന സംവിധാനം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനു കലോവേയെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ജോർജ് ഐറിഷ് എന്ന മറ്റൊരാളെ ബ്ലൈത്ത് മാനേജരായി നിയമിച്ചു. 1880 മാർച്ച് 28 ന് ചെമഹ്വേവികളുടെ ആക്രമണത്തിൽ കലോവേയ് മരണപ്പെടുകയും ഫ്രാങ്ക് അഗസ്റ്റസ് മില്ലറുടെ പിതാവ് സി.സി. മില്ലർ കലോവേയുടെ സ്ഥാനത്ത് എത്തുകയും ചെയ്തു. തോമസ് ബ്ലൈത്ത് 1883 ഏപ്രിൽ 4 ന് അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറ ഈ താഴ്വരയിലേക്കുള്ള ഏക പുന:സന്ദർശനം 1882 നവംബറിൽ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ മരണശേഷം, താഴ്വരയിലെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഭംഗം വരുകയും ശേഷം ബ്ലൈത്തിൻറെ എസ്റ്റേറ്റ് തന്റെ അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിയമാനുസൃതമല്ലാത്ത മകൾ ഫ്ലോറൻസ്, മറ്റു അവകാശവാദികൾ എന്നിവർക്കിടയിലെ നിയമവ്യവഹാരത്തിലകപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മുൻപുള്ള അനേകം വർഷങ്ങളിൽ ഈ കോടതികളിൽ ഫ്ലോറൻസിന് അനുകൂലമായും പ്രതികൂലമായുമുള്ള നിരവധി അപ്പീലുകൾക്കു ശേഷം1895 വരെ കാലിഫോർണിയ സുപ്രീം കോടതിയും 1900 കളിൽ യു.എസ്. സുപ്രീംകോടതിയും ഫ്ലോറൻസ് എസ്റ്റേറ്റിൻറെ ഉടമയാണെന്ന് വിധിച്ചിരുന്നു. തെക്കു കിഴക്കൻ അരിസോണ പ്രദേശത്ത് കന്നുകാലി വ്യവസായത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ഫ്രാങ്ക് മർഫി, എഡ് വില്യംസ് തുടങ്ങിയവർ 1904-ൽ ഈ പ്രദേശം സന്ദർശിക്കുകയും ഇവിടം കന്നുകാലി വളർത്തലിനും കൃഷിക്കും അനുയോജ്യമാണെന്ന് അവർക്കു ബോധ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. കാലിഫോർണിയയിലെ വെഞ്ചുറ കൗണ്ടിയിൽ നിന്നുള്ള ഹോബ്സൺ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അവർ ബ്ലൈത്തിൻറെ എസ്റ്റേറ്റ് വിലയ്ക്കു വാങ്ങുകയും പാലോ വേർഡ് ലാൻഡ് ആൻഡ് വാട്ടർ കമ്പനി രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1911-12 കാലത്ത് സമീപത്തെ ഇംപീരിയൽ താഴ്വരയുടെ വികസനത്തിൽ പങ്കുവഹിച്ച ഡബ്ല്യൂ എഫ്. ഹോൾട്ട് അക്കാലത്ത് ഈ കമ്പനിയുടെ ജനറൽ മാനേജർ ആയിരുന്നു. 1916 ഓഗസ്റ്റ് 8-ന് കാലിഫോർണിയയിലെ റൈസ് മരുഭൂ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് കാലിഫോർണിയ സതേൺ റെയിൽവേ പാത ബ്ലൈത്തിലെത്തുകയും ഇത് ബ്ലൈത്ത് ജംഗ്ഷൻ എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. റെയിൽവേയുടെ എൻജിനീയരും മേൽനോട്ടക്കാരനുമായിരുന്ന ജി.ഡബ്ല്യു. റൈസിൻറെ ബഹുമാനാർഥം ഇത് പിന്നീട് റൈസ് സ്റ്റേഷൻ എന്നു പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇതിനുശേഷമുള്ള താഴ്വരയുടെ നാടകീയമായ വളർച്ച ദേശീയ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു. പ്രാഥമികമായി പരുത്തി, പരുത്തി വിത്തുകൾ എന്നിവ തുറമുഖങ്ങളിലേയ്ക്കു കയറ്റ അയച്ചതിൻറെ ഫലമായി ഒന്നുമില്ലായ്മയിൽനിന്ന് ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കൊണ്ട് മൊത്തം ഉല്പാദനം വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 8,000,000 ഡോളർ ആയി വർദ്ധിച്ചു. 1920 കളിലെ ഈ സമ്പന്നമായ കാലത്ത് പരുത്തി ഒരു മൂല്യവർദ്ധിത ഉത്പന്നമായി മാറിയിരുന്നു. ഐക്യനാടുകളിലെ വലിയ റെയിൽവേകളിലൊന്നായ "അച്ചിസൺ, ടോപിക്ക, സാന്ത ഫേ റെയിൽവേ" 1921 ൽ പാതകൾ പാട്ടത്തിനെടുക്കാനാരംഭിക്കുകയും 1942 അവസാനത്തോടെ ഇത് ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന കേബിൾ ഫെറി സേവനത്തിനു പകരമായി ബ്ലൈത്തിനും എഹ്രെൻബെർഗിനും ഇടയിലായി കൊളറാഡോ നദിയ്ക്കു കുറുകേയുള്ള ആദ്യത്തെ ഓട്ടോമൊബൈൽ ബ്രിഡ്ജ് 1928 ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പാലത്തിൻറെ പിൻഗാമിയായി 1960-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ പുതിയ പാലം നിർമ്മിച്ചിക്കപ്പെടുകയും 1974 ൻറെ ആരംഭത്തിൽ ഇത് നാലുവരി പാതകളും ഒരു കാൽനട പാതയും ഉൾപ്പെടുത്തി വികസിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാലിഫോർണിയയിലെ നഗരങ്ങൾ]] q4x2zv8du1pnryb6c265lff4inpyofu യാന്ത്രികോർജ്ജം 0 407091 4682617 4647787 2026-11-03T23:30:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682617 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mechanical energy}} [[File:Orbital motion.gif|thumb|250px|ഒരു യാന്ത്രിക സിസ്റ്റത്തിന്റെ ഉദാഹരണം: ഭൂമിയ്ക്ക് ചുറ്റും കറങ്ങുന്ന ഒരു ഉപഗ്രഹത്തിൽ ഭൂമിയുടെ ആകർഷണം എന്ന സംരക്ഷിതബലം മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ എടുക്കുക.(സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, മറ്റു ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രഭാവം തൽക്കാലം അവഗണിയ്ക്കുക). ഈ ഒരവസ്ഥയിൽ അതിന്റെ യാന്ത്രികോർജം സംരക്ഷിതമായിരിയ്ക്കും. ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ പ്രവേഗത്തിന് ലംബമായ ദിശയിൽ, ഭൂമിയ്ക്ക് നേരെയാണ് അതിന്റെ ത്വരണത്തിന്റെ ദിശ. ചിത്രത്തിൽ പച്ച സദിശം ഈ ത്വരണത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു. ചുവന്ന സദിശം പ്രവേഗത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു. ത്വരണം മൂലം പ്രവേഗത്തിന്റെ ദിശ എപ്പോഴും മാറിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ വേഗത മാറുന്നില്ല. വേറൊരു തരത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ അതിന്റെ ആകെ യാന്ത്രികോർജ്ജവും പ്രവേഗത്തിന്റെ മാഗ്നിറ്റ്യൂടും മാറുന്നില്ല.]] [[ഭൗതികശാസ്ത്രം|ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ]] [[സ്ഥിതികോർജ്ജം|സ്ഥിതികോർജ്ജത്തിന്റെയും]] [[ഗതികോർജ്ജം|ഗതികോർജ്ജത്തിന്റെയും]] ആകെ തുകയാണ് '''യാന്ത്രികോർജ്ജം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു സിസ്റ്റത്തിൽ [[Conservative force | സംരക്ഷിതമായ ബലങ്ങൾ]] മാത്രമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നതെങ്കിൽ അതിന്റെ യന്ത്രികോർജ്ജത്തിന്റെ അളവിൽ മാറ്റം വരുന്നില്ല. ഇതിനെയാണ് യാന്ത്രികോർജ സംരക്ഷണനിയമം എന്ന് വിളിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു വസ്തുവിന്റെ സ്ഥാനം, അതിന്റെ ചലനം എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു അതിന്റെ ഊർജ്ജം. ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുവിലും യാന്ത്രികോർജ്ജമുണ്ട്. ഇങ്ങനെയുള്ള യാന്ത്രികോർജ്ജത്തിനെ ഗതികോർജ്ജം അഥവാ കൈനറ്റിക് എനർജി എന്നുവിളിക്കുന്നു. നിശ്ചലമായ വസ്തുവിലും ചലിക്കാൻ പാകത്തിൽ ചിലപ്പോൾ ഊർജ്ജം സംഭരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കും. ഇങ്ങനെയുള്ള യാന്ത്രികോർജ്ജത്തിനെ സ്ഥിതികോർജ്ജം അഥവാ പൊട്ടൻഷ്യൽ എനർജി എന്നുവിളിക്കുന്നു. തീവണ്ടി ഓടുമ്പോഴും ഭൂമി കുലുങ്ങുമ്പോഴും നമ്മൾ നടക്കുമ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നത് യാന്ത്രികോർജ്ജം ആണ്. [[Elastic collision | ഇലാസ്റ്റിക് കൂട്ടിമുട്ടലുകളിൽ]] നഷ്ടപ്പെടുന്ന യാന്ത്രികോർജ്ജത്തിന് തുല്യമായി ആ സിസ്റ്റത്തിന്റെ താപനിലയിൽ വർദ്ധനവ് ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ വസ്തുത [[James Prescott Joule|ജെയിംസ് പ്രെസ്കോട്ട് ജൂൾ]] ആണ് കണ്ടെത്തിയത്. == പൊതുവിവരണം == ഊർജ്ജം ഒരു [[Scalar (physics)|അദിശ (സ്കേലാർ)]] അളവാണ്. ഒരു സിസ്റ്റത്തിന്റെ മെക്കാനിക്കൽ ഊർജ്ജവും സിസ്റ്റത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളുടെ സ്ഥാനം ഉപയോഗിച്ച് അളക്കുന്ന ഊർജ്ജത്തിന്റെ ആകെത്തുകയുമാണ്. [[ഗതികോർജ്ജം]] ചലിക്കുന്ന ഊർജ്ജം എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="Access CL">{{cite encyclopedia | last = Wilczek | first = Frank | encyclopedia = AccessScience | title = Conservation laws (physics) | url = http://www.accessscience.com/abstract.aspx?id=757423&referURL=http%3a%2f%2fwww.accessscience.com%2fcontent.aspx%3fsearchStr%3dConservation%2blaws%2b%28physics%29%26id%3d757423 | accessdate = 2011-08-26 | year = 2008 | publisher = McGraw-Hill Companies | archive-date = 2013-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130719083020/http://www.accessscience.com/abstract.aspx?id=757423&referURL=http%3a%2f%2fwww.accessscience.com%2fcontent.aspx%3fsearchStr%3dConservation%2blaws%2b%28physics%29%26id%3d757423 | url-status = dead }}</ref><ref name="Britannica mechE">{{cite encyclopedia | encyclopedia = [[Encyclopædia Britannica|The New Encyclopædia Britannica: Micropædia: Ready Reference]] | title = mechanical energy | accessdate = 2011-08-25 | edition = 15th | year = 2003 | volume = 7}}</ref> :<math>E_\mathrm{mechanical}=U+K\,</math> [[യാന്ത്രികോർജ്ജം]], U, ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക ബലത്തിനു വിധേയമാക്കിയ ഒരു വസ്തുവിന്റെ സ്ഥാനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അത് വസ്തുവിന്റെ കഴിവിന്റെ [[Work (physics)|പ്രവർത്തനമായി]] നിർവ്വചിക്കപ്പെടുന്നു. വസ്തുവിന്റെ ദിശയ്ക്ക് വിപരീത ദിശയിൽ ചലിക്കുന്നതിനാൽ ബലം വർദ്ധിക്കുന്നതാണ്.{{#tag:ref|It is important to note that when measuring mechanical energy, an object is considered as a whole, as it is stated by [[Isaac Newton]] in his ''[[Principia Mathematica Philosophiae Naturalis|Principia]]'': "The motion of a whole is the same as the sum of the motions of the parts; that is, the change in position of its parts from their places, and thus the place of a whole is the same as the sum of the places of the parts and therefore is internal and in the whole body."<ref name="Newton409">{{Harvnb|Newton|1999|p=409}}</ref>|group="nb"}}<ref name="Access CL"/>F യാഥാസ്ഥിതിക ബലത്തിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുകയും x സ്ഥാനത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുകയും ചെയ്താൽ x<sub>1</sub>, ''x<sub>2</sub>'' എന്നീ രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബലത്തിന്റെ ഊർജ്ജം Fൽ നിന്നും ''x<sub>1</sub>'' മുതൽ ''x<sub>2</sub>'' വരെയുള്ള നെഗറ്റീവ് ഇന്റഗ്രൽ ആയി നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു:<ref name="tamuk">{{cite web | url = http://physics.tamuk.edu/~suson/html/2325/PotentialEnergy.html | title = Potential Energy | accessdate = 2011-08-25 | publisher = Texas A&M University–Kingsville | archive-date = 2012-04-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120414201746/http://physics.tamuk.edu/~suson/html/2325/PotentialEnergy.html | url-status = dead }}</ref> ::<math>U = - \int\limits_{x_1}^{x_2} \vec{F}\cdot d\vec{x}</math> ഗതികോർജ്ജം K, ഒരു വസ്തുവിന്റെ വേഗതയെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതും, അതുപോലെ വസ്തുക്കൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിക്കുമ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവിന്റെ ചലിക്കാനുള്ള കഴിവും ആണിത്. {{#tag:ref|In physics, [[speed]] is a scalar quantity and [[velocity]] is a [[Euclidean vector|vector]]. In other words, velocity is speed with a direction and can therefore change without changing the speed of the object since speed is the numerical magnitude of a velocity.<ref name="Brodie129-131">{{Harvnb|Brodie|1998|pp=129–131}}</ref><ref name="AccessSp">{{cite encyclopedia | last = Rusk | first = Rogers D. | encyclopedia = AccessScience | title = Speed | url = http://accessscience.com/abstract.aspx?id=643200&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fsearchStr%3dspeed%26id%3d643200 | accessdate = 2011-08-28 | year = 2008 | publisher = McGraw-Hill Companies | archive-date = 2013-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130719083334/http://accessscience.com/abstract.aspx?id=643200&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fsearchStr%3dspeed%26id%3d643200 | url-status = dead }}</ref><ref name="AccessVe">{{cite encyclopedia | last = Rusk | first = Rogers D. | encyclopedia = AccessScience | title = Velocity | url = http://accessscience.com/abstract.aspx?id=729500&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fsearchStr%3dvelocity%26id%3d729500 | accessdate = 2011-08-28 | year = 2008 | publisher = McGraw-Hill Companies | archive-date = 2013-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130719071304/http://accessscience.com/abstract.aspx?id=729500&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fsearchStr%3dvelocity%26id%3d729500 | url-status = dead }}</ref>|group="nb"}}<ref name="Brodie101">{{Harvnb|Brodie|1998|p=101}}</ref> വേഗതയുടെ വർഗ്ഗമായും വസ്തുവിന്റെ ഭാരത്തിന്റെ ഗുണനഫലത്തിന്റെ പകുതിയായി ഇത് നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സിസ്റ്റത്തിന്റെ ആകെ ഗതികോർജ്ജം അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വസ്തുക്കളുടെ ഗതികോർജ്ജങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയാണ്:<ref name="Access CL"/><ref name="Jain9">{{Harvnb|Jain|2009|p=9}}</ref> ::<math>K={1 \over 2}mv^2</math> യാന്ത്രികോർജ്ജത്തിന്റെ സംരക്ഷണ തത്ത്വങ്ങൾ സമർത്ഥിക്കുന്നത് ഒരു വസ്തു അല്ലെങ്കിൽ സംവിധാനത്തെ [[Conservative force|യാഥാസ്ഥിതിക ബലങ്ങൾ]] മാത്രമേ ബാധിക്കുന്നുള്ളൂവെങ്കിൽ, ആ വസ്തുവിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ സംവിധാനത്തിന്റെ യാന്ത്രികോർജ്ജം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name="Jain12">{{Harvnb|Jain|2009|p=12}}</ref>ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക ബലവും (Conservative force) അതിന് വിപരീതമായ ബലവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക ബലം ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, യാഥാസ്ഥിതിക ബലത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി അതിന്റെ വഴിയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാണ് എന്നതാണ്. നേരെമറിച്ച്, ഒരു വസ്തുവിൽ വിപരീതമായ ബലം പ്രവർത്തിക്കുകയാണെങ്കിൽ, വിപരീതബലം (non-conservative force) പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആ വഴിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="MIT Physics">{{cite web | url = http://web.mit.edu/8.02t/www/materials/modules/ReviewD.pdf | title = Review D: Potential Energy and the Conservation of Mechanical Energy | accessdate = 2011-08-03 | last = Department of Physics | format = PDF | publisher = [[Massachusetts Institute of Technology]]}}</ref><ref>Resnick, Robert and Halliday, David (1966), ''Physics'', Section 8-3 (Vol I and II, Combined edition), Wiley International Edition, Library of Congress Catalog Card No. 66-11527</ref> ==അവലംബം== {{reflist|group="nb"}} '''Bibliography''' * {{cite book | last1 = Brodie | first1 = David | last2 = Brown | first2 = Wendy | last3 = Heslop | first3 = Nigel | last4 = Ireson | first4 = Gren | last5 = Williams | first5 = Peter | title = Physics | url = https://archive.org/details/physics0000brod |editor1= Terry Parkin | publisher = Addison Wesley Longman Limited | year = 1998 | isbn = 978-0-582-28736-5}} * {{cite book | last1 = Jain | first1 = Mahesh C. | title = Textbook of Engineering Physics, Part I | publisher = PHI Learning Pvt. Ltd. | year = 2009 | location = New Delhi | url = https://books.google.com/books?id=DqZlU3RJTywC | access-date = 2011-08-25 | isbn = 978-81-203-3862-3}} * {{cite book | last1 = Newton | first1 = Isaac | author-link1 = Isaac Newton | title = The Principia: mathematical principles of natural philosophy | url = https://archive.org/details/principiamathema0000newt |editor1= I. Bernard Cohen |editor2=Anne Miller Whitman | publisher = University of California Press | year = 1999 | location = United States of America | isbn = 978-0-520-08816-0}} '''Citations''' {{reflist|30em}} {{Footer energy}} [[വർഗ്ഗം:ബലതന്ത്രം]] h1v26duw1s39haljfu1dvqx9erwty6k ഫ്ലോറൻസ് ബാസ്കം 0 416559 4682629 3962270 2026-11-03T23:43:27Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682629 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Florence Bascom}} {{Infobox person | name = ഫ്ലോറൻസ് ബാസ്കം | image = Florence Bascom2.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_date = {{birth date|1862|07|14}} | birth_place = Williamstown | death_date = {{Death date and age|1945|06|18|1945|06|18|(aged 82)}} | death_place = Williamstown | nationality =അമേരിക്കൻ | occupation = [[Geologist]] and [[university teacher ]] Bryn Mawr College, Ohio State University, Rockford College, United States Geological Survey }} '''ഫ്ലോറൻസ് ബാസ്കം''' (ജൂലൈ14, 1862 – ജൂൺ 18, 1945) [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ]] ഭൂഗർഭശാസ്ത്രത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദം നേടുന്ന രണ്ടാമത്തെ വനിതയും ജോൺസ് ഹോപ്കിൻസ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് മാസ്റ്റർ ബിരുദം നേടുന്ന ആദ്യത്തെ വനിതയും ആയിരുന്നു. <ref>{{cite web |url=http://dla.library.upenn.edu/dla/pacscl/ead.html?id=PACSCL_BMC_USPBmBMC198001 |title=Florence Bascom papers, 1883-1938 |publisher=Dla.library.upenn.edu |date= |accessdate=2018-07-28 |archive-date=2019-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903050810/http://dla.library.upenn.edu/dla/pacscl/ead.html%3Fid%3DPACSCL_BMC_USPBmBMC198001 |url-status=dead }}</ref><ref name="ucalgary1945">{{cite journal|last1=Clary|first1=Renee M.|title=Great expectations: Florence Bascom (1842–1945) and the education of early US women geologists|journal=Geological Society, London, Special Publications|volume=281|issue=1, ''The Role of Women in the History of Geology''|pages=123–135|url=http://sp.lyellcollection.org/content/281/1/123|doi=10.1144/SP281.8|accessdate=10 October 2017|ref=281, 123-135|date=January 2007|bibcode=2007GSLSP.281..123C}}</ref>ഭൂഗർഭശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ആദ്യ വനിതകളിൽ ഒരാളായ ഫ്ലോറൻസ് 1896-ൽ [[United States Geological Survey|യുഎസ് ജിയോളജിക്കൽ സർവേയിൽ]] ആദ്യവനിതയായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട് <ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/people/the-stone-lady-florence-bascom.htm |title=The Stone Lady, Florence Bascom (U.S. National Park Service) |publisher=Nps.gov |date=1945-06-18 |accessdate=2018-07-28}}</ref><ref name="schneidermann1997">{{cite web|url=http://www.geosociety.org/gsatoday/archive/8/7/pdf/i1052-5173-8-7-8.pdf|title=A Life of Firsts: Florence Bascom|last=Schneidermann|first=Jill|date=July 1997|website=GSA Today|publisher=[[Geological Society of America]]|access-date=|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808054455/http://www.geosociety.org/gsatoday/archive/8/7/pdf/i1052-5173-8-7-8.pdf|url-status=dead}}</ref> ഈ മേഖലയിലെ തന്റെ നൂതനമായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളിലൂടെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു, കൂടാതെ ശ്രദ്ധേയമായ സ്ത്രീ ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ അടുത്ത തലമുറയെ അവർ നയിച്ചു. ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇവരെ "അമേരിക്കയിലെ ആദ്യത്തെ സ്ത്രീ ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞയായി പരിഗണിക്കുന്നു.<ref name="schneidermann1997"/> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * [[List of craters on Venus#B|Bascom Crater]] on [[Venus]] * [[6084 Bascom]], an asteroid discovered in 1985 * Glacial Lake Bascom, a prehistoric, postglacial lake located in what is now northern [[Berkshire County, Massachusetts]], formed when receding glacial ice acted as a dam and prevented drainage of the [[Hoosic River]] watershed. * Bascom Hall on the campus of the University of Wisconsin-Madison ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite book|last1=Reynolds|first1=Moira Davidson|title=American women scientists: 23 inspiring biographies, 1900-2000|url=https://archive.org/details/americanwomensci0000reyn_p8e4|date=2004|publisher=McFarland|location=Jefferson, NC|isbn=9780786421619}} *{{cite book|last1=Wayne|first1=Tiffany K.|title=American women of science since 1900|url=https://archive.org/details/americanwomenofs0001wayn|date=2011|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781598841596}} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Portal|Biography}} * https://web.archive.org/web/20070218210740/http://library.thinkquest.org/20117/bascom.html * [http://gsa.confex.com/gsa/2006AM/finalprogram/abstract_114300.htm Geological Society of America article mentioning the Wissahickon controversy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017145648/https://gsa.confex.com/gsa/2006AM/finalprogram/abstract_114300.htm |date=2017-10-17 }} * {{Find a Grave|24573802}} * [http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss199_main.html Florence Bascom papers, 1862-1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322163612/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss199_main.html |date=2018-03-22 }}, at [http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss199_main.html Sophia Smith Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322163612/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss199_main.html |date=2018-03-22 }}, Smith College. {{Commons}} · http://trowelblazers.com/florence-bascom/ {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1862-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ വനിതാ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ജിയോളജിസ്റ്റുകൾ]] 1uq65974j7rzdprxhu4ec6kwhpvoq6f ലാറ ക്രോഫ്റ്റ് 0 417110 4682754 3777957 2026-11-04T11:47:45Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682754 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Lara Croft}} {{Infobox video game character | name = ലാറ ക്രോഫ്റ്റ് | image = [[File:Lara Croft (2013).png]] | alt = | caption = Promotional image of Lara Croft. | series = ''[[ടോംബ് റൈഡർ]]'' | firstgame = ''[[Tomb Raider (1996 video game)|ടോംബ് റൈഡർ]]'' (1996) | creator = [[ടോബി ഗാർഡ്]] | artist = | voiceactor = {{Plainlist | * [[ഷെല്ലി ബ്ലാന്റ്]] (1996)<ref name="btva">{{cite web |url=http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Tomb-Raider/Lara-Croft/ |title=Behind The Voice Actors – Voice of Lara Croft |publisher=Behind The Voice Actors |date= |accessdate=11 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924165231/http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Tomb-Raider/Lara-Croft/ |archivedate=24 September 2015}}</ref> * ജൂഡിത്ത് ഗിബ്ബിൻസ് (1997–1998)<ref name="btva" /> * ജോണൽ എലിയട്ട് (1999–2003)<ref name="btva" /> * [[കീലി ഹവ്സ്]] (2006–2010, 2014)<ref name="btva" /> * ഷാർലറ്റ് സ്പരെയ് (2006) * [[കാമില ലഡ്ഡിങ്ടൺ]] (2013, 2015)<ref name="btva" /> * അബിഗെയ്ല് സ്റ്റാള്ക്സ്മിഡ് (2015)<ref name="btva" /> * ഹരിയറ്റ് പറിങ് (2015) * [[മിന്നിയ ഡ്രൈവർ]] (animated series)<ref name="btva" /> }} | motionactor = {{Plainlist | * ഹെയ്ഡി മണിമാർക്കർ (2008) * കാമില ലഡ്ഡിങ്ടൺ (2013–2015) }} | liveactor = {{Plainlist | * [[Angelina Jolie]] (2001–2003) * റേച്ചൽ ആപ്പിൾസൺ (2001) * [[അലീഷ്യ വികാന്ദർ]] (2018) * [[എമിലി കാരി]] (2018) * മാസി ഡി ഫ്രീറ്റാസ് (2018) }} }} '''ലാറ ക്രോഫ്റ്റ്''' ഒരു സാങ്കൽപ്പിക സ്ത്രീ കഥാപാത്രമാണ്. 1996- ൽ ''സ്ക്വയർ എനിക്സ്സ്'' (മുൻപ് ഈഡോസ് ഇന്ററാക്ടീവ്) സൃഷ്ടിച്ച ''ടോംബ് റൈഡർ'' എന്ന വീഡിയോ ഗെയിം ഫ്രാഞ്ചൈസിയിലെ മുഖ്യകഥാപാത്രവും ആണ്. ലാറ ലോകത്തെമ്പാടുമുള്ള പുരാതന ശവക്കല്ലറകളിലേക്കും അപകടകരമായ നാശത്തിലേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്ന, വളരെ ബുദ്ധിമതിയായ അത്ലറ്റിക്കും സുന്ദരിയായ ഇംഗ്ലീഷ് പുരാവസ്തു ഗവേഷകയുമാണ്. ''കോർ ഡിസൈൻ''-ലെ ഒരു സംഘം ബ്രിട്ടീഷ് വീഡിയോ ഗെയിം ഡെവലപ്പർമാരോടൊപ്പം [[ടോബി ഗാർഡ്]] ആണ് ലാറ ക്രോഫ്റ്റിനെ സൃഷ്ടിച്ചത്. കഥാപാത്രത്തിന്റെയും പരമ്പരയുടെയും ആദ്യകാല വികസനം ''കോർ ഡിസൈൻ'' കൈകാര്യം ചെയ്തു. ''നാനെ ചെറി,'' ''ടാങ്ക് ഗേൾസിന്റെ'' കോമിക് ബുക്ക് ക്യാരക്റ്റർ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട്, സ്റ്റെറയോടൈപ്പിക്ക് സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ [[ടോബി ഗാർഡ്]] ലാറ ക്രോഫ്റ്റ് പോലുള്ള കഥാപാത്രത്തെ ഡിസൈൻ ചെയ്തു. കമ്പനി കഥാപാത്രത്തെ പരിഷ്ക്കരിക്കാൻ വേണ്ടി തുടർന്നുള്ള ശീർഷകങ്ങളിൽ ഗ്രാഫിക് മെച്ചപ്പെടുത്തലുകളും ഗെയിംപ്ലേ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും ഉൾപ്പെടുത്തി. 2003-നുശേഷം ''ഡിക്വാർ ടോംബ് റൈഡർ: ദ അഞ്ജൽ ഓഫ് ഡാർക്ക്നസ്'' തുടർച്ചയായുള്ള മോശം പ്രകടനത്തിനു ശേഷം അമേരിക്കൻ ഡെവലപ്പർ [[ക്രിസ്റ്റൽ ഡൈനാമിക്സ് ]] ഈ പരമ്പരയെ ഏറ്റെടുത്തു. പുതിയ ഡവലപ്പർ വീഡിയോ ഗെയിം ശ്രേണികളോടൊപ്പം കഥാപാത്രത്തെയും പുനരാവിഷ്കരിച്ചു. കമ്പനി അതിന്റെ ഭൗതിക അനുപാതത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തി ഗെയിം പരിതഃസ്ഥിതികളുമായി ഇടപെടുന്നതിന് കൂടുതൽ വഴിയൊരുക്കി. ഷെല്ലിലി ബ്ലണ്ട് (1996), ജുഡിത് ഗിബ്ബിൻസ് (1997-98), ജോനൽ ഇലിയറ്റ് (1999-2003), കീലി ഹാവ്സ് (2006-14), കാമില ലഡ്ഡിങ്ങ്ടൺ (2013-ഇതുവരെ), അബിഗെയ്ൽ സ്റ്റാഹൽസ്മിഡ് (2015) എന്നീ ആറ് അഭിനേത്രിമാർ ലാറ ക്രോഫ്റ്റിന് ഈ വീഡിയോ ഗെയിം പരമ്പരയിൽ ശബ്ദം നൽകുന്നുണ്ട്. ലാറാ ക്രോഫ്റ്റ് വീഡിയോ ഗെയിം സ്പിൻ-ഓഫുകൾ, അച്ചടിച്ച ആശയവിനിമയങ്ങൾ, ആനിമേഷൻ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ, ഫീച്ചർ ഫിലിമുകൾ, പരമ്പരയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വസ്ത്രം, സാധന സാമഗ്രികൾ, ആക്ഷൻ ഫിഗറുകൾ, മോഡൽ അവതരണങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ലാറാ ക്രോഫ്റ്റിന് ടെലിവിഷൻ, അച്ചടി പരസ്യങ്ങൾ, മ്യൂസിക് സംബന്ധമായ ദൃശ്യങ്ങൾ, വക്താവ് മാതൃക എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ മൂന്നാം-കക്ഷി പ്രമോഷനായി ലൈസൻസ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 2016 ജൂണിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ലാറ ക്രോഫ്റ്റ് 1,100 ലധികം മാസികകളിൽ സൂപ്പർ മോഡൽ ആയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=RHONA MITRA LARA CROFT PHOTOSHOOT |url=http://www.tombraiderchronicles.com/headlines3982.html |website=Tomb Raider Chronicles}}</ref> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ വിമർശകർ ലാറാ ക്രോഫ്റ്റ് പ്രധാനപ്പെട്ട ഗെയിം കഥാപാത്രമായി പരിഗണിക്കുന്നു. അവൾ ആറ് ഗിന്നസ് വേൾഡ് റെക്കോർഡ് സ്വന്തമാക്കിക്കൊണ്ട് ശക്തമായ ആരാധകരെ പിന്തുടർന്ന് വിജയിക്കുന്ന ആദ്യ വീഡിയോ ഗെയിം കഥാപാത്രങ്ങൾ ചിത്രത്തിന്റെ വിജയത്തിന് അനുയോജ്യമായി.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/7037574/Lara-Croft-picks-up-six-Guinness-world-records.html |title=Lara Croft picks up six Guinness world records |publisher=Telegraph |date=21 January 2010 |accessdate=18 March 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929070446/http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/7037574/Lara-Croft-picks-up-six-Guinness-world-records.html |archivedate=29 September 2015}}</ref> വ്യാപകമായ ജനശ്രദ്ധ നേടുന്നതിനായി ലാറ ക്രോഫ്റ്റിനെ ലൈംഗിക ചിഹ്നമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. വ്യവസായത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ആദ്യത്തെ രീതിയായിരുന്നു ഇത്. വ്യവസായത്തിലെ കഥാപാത്രത്തിന്റെ സ്വാധീനം വിമർശകരുടെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമാണ്. കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെ പരിധി, യുവ പെൺകുട്ടികളുടെ നെഗറ്റീവ് റോൾ മോഡൽ എന്നിവ ഒരു വീഡിയോ ഗെയിമിന്റെ പോസിറ്റീവ് ഏജന്റിൽ വ്യത്യാസം വരുത്തുന്നു.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.nytimes.com/1998/01/19/business/video-world-is-smitten-by-a-gun-toting-tomb-raiding-sex-symbol.html |title=Video World Is Smitten by a Gun-Toting, Tomb-Raiding Sex Symbol – New York Times |publisher=Nytimes.com |date=19 January 1998 |accessdate=19 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121111151831/http://www.nytimes.com/1998/01/19/business/video-world-is-smitten-by-a-gun-toting-tomb-raiding-sex-symbol.html |archivedate=11 November 2012}}</ref><ref>{{cite web |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/comment/4263302/Boom-raider.html |title=Boom raider |publisher=Telegraph |date= |accessdate=19 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140811171906/http://www.telegraph.co.uk/comment/4263302/Boom-raider.html |archivedate=11 August 2014}}</ref><ref name="Edge">{{cite web |author=Kris Graft |url=http://www.edge-online.com/features/lara-croft-sexist?page=show |title=Is Lara Croft Sexist? – Edge Magazine |publisher=''[[Edge (magazine)|Edge]]'' |date=1 September 2008 |accessdate=19 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728195902/http://www.edge-online.com/features/lara-croft-sexist/?page=show |archivedate=28 July 2014}}</ref> == വിവരണം == ബ്രൌൺ കണ്ണ്, റെഡ് ഡിഷ്-ബ്രൌൺ മുടി എന്നിവയുള്ള ലാറാ ക്രോഫ്റ്റ് കായികാഭ്യാസിയായ വളരെ വേഗതയേറിയ വനിതയായിട്ടാണ് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരു ടർക്കോയിസ് ടാങ്ക് ടോപ്പ്, ഇളം തവിട്ട് ഷോർട്ട്സ്, കാൽഫ്-ഹൈ ബൂട്ട്സ്, നീളമുള്ള വെളുത്ത സോക്സ് എന്നിവയാണ് കഥാപാത്രത്തിന്റെ ക്ലാസിക് വസ്ത്രധാരണം. കയ്യുറകൾ, ഒരു ബാക്ക്പാക്ക്, ഇരുവശത്തും ഹോൾസ്റ്ററുകളുള്ള യൂട്ടിലിറ്റി ബെൽറ്റ്, രണ്ട് പിസ്റ്റൺ എന്നിവ ആവശ്യസാധനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വീഡിയോ ഗെയിമിൽ തുടർച്ചയായി വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജലത്തിനടിയിലും, തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലും അനുയോജ്യമായ പുതിയ വസ്ത്രങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് അവതരിപ്പിച്ചു. പിന്നീടുള്ള ഗെയിമുകളിൽ ക്രോഫ്റ്റ് ക്രോപ്പ് ടോപ്പ്, കാമുഫ്ളേജ് പാന്റ്സ്, കറുപ്പ് അല്ലെങ്കിൽ ഇളം തവിട്ട് ഷർട്ടുകൾ എന്നിവ ധരിക്കുന്നു. പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവൾ പലപ്പോഴും രണ്ട് പിസ്റ്റണുകൾ കൊണ്ട് പോകുന്നു. പക്ഷേ, പരമ്പരയിലുടനീളം മറ്റു ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവൾക്ക് അനേകം ഭാഷകളിൽ പ്രാവീണ്യവുമുണ്ട്.<ref name="IGN-ManyLooks">{{cite web |url=http://stars.ign.com/articles/930/930908p1.html |title=The Many Looks of Lara Croft: Videogames |publisher=IGN |date=17 November 2008 |first=Jesse |last=Schedeen |accessdate=17 June 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204212423/http://stars.ign.com/articles/930/930908p1.html |archivedate=4 February 2009}}</ref><ref name="PCGamer-166">{{cite journal |journal=[[PC Gamer]] |publisher=[[Future US]] |author=Staff |title=She's Had Work Done |page=53 |issue=166 |date=October 2007}}</ref><ref name="CVG-2008">{{cite journal |journal=[[Computer and Video Games]] Presents |publisher=[[Future Publishing]] |title=Is Tomb Raider in Deep Water? |pages=20–29 |author=Staff |year=2008 |issue=3}}</ref> [[File:Neneh Cherry-live cropped.jpg|thumb|upright|സ്വീഡിഷ് പോപ്പ് ആർട്ടിസ്റ്റായ [[നാനെ ചെറി]] ലാറാ ക്രോഫ്റ്റിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ ആദ്യം താല്പര്യം തോന്നിയത്.]] [[File:Toby Gard - E3 2005.jpg|thumb|upright|alt=ഒരു പരസ്യ പോസ്റ്ററിന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു താടിയുള്ള തവിട്ടുനിറമുള്ള ഒരു ഗ്ലാസും ഒരു തവിട്ട് ബ്രൗൺ ജാക്കറ്റും ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ഹ്രസ്വ വ്യക്തി.|[[ടോബി ഗാർഡ്]], 1997 ൽ ലാറാ ക്രോഫ്റ്റിന്റെ യഥാർത്ഥ ഡിസൈനർ, [[കോർ ഡിസൈൻ]] ൽ നിന്ന് വിടവാങ്ങി, എന്നാൽ [[ക്രിസ്റ്റൽ ഡൈനാമിക്സ്]] കൺസൽട്ടൻറായി ജോലി ചെയ്യാൻ മടങ്ങിയെത്തി.]] [[File:Angelina Jolie 2 June 2014 (cropped).jpg|thumb|right|alt=ക്യാമറയിൽ നിന്ന് നോക്കുന്ന ഒരു തവിട്ടുനിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീ.|ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രിയായ [[ആൻജലീന ജോളി]] ലാറ ക്രോഫ്റ്റ് എന്ന കഥാപാത്രമായി അവളുടെ വേഷം ആരാധകരുടെ ഉയർന്ന പ്രതീക്ഷകളിൽ വലിയ ഉത്തരവാദിത്തം"ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.]] [[File:Lara Croft Way, Derby.JPG|thumb|right|ലാറ ക്രോഫ്റ്റ് വേ, ഡെർബി]] പരമ്പരയുടെ വിവിധ ഘട്ടത്തിൽ ലാറയുടെ പിന്നിലുള്ള കഥകൾ നാടകീയമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഒന്നാം യുഗത്തിൽ ലണ്ടനിലെ വിംബിൾഡണിൽ ജനിച്ച ഹിസ്ഷിംഗ്ലി ക്രോഫ്റ്റ് പ്രഭുവിന്റെ മകൾ ആയി കഥാപാത്രത്തെ ഗെയിം മാനുവലുകൾ വിവരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |title=Tomb Raider III: The Adventures of Lara Croft Prima Strategy Guide |url=https://archive.org/details/tombraideriiiadv0000ward |chapter=Introduction |author=Kip Ward |publisher=Prima Games |location=Roseville, California |pages=[https://archive.org/details/tombraideriiiadv0000ward/page/2 2] |isbn=0-7615-1858-4 |date=October 1998}}</ref>.(പ്രഭു റിച്ചാർഡ് ക്രോഫ്റ്റിന്റെ പിൻഗാമികൾ)<ref>{{cite book |title=Tomb Raider: Anniversary Prima Strategy Guide |chapter=1: Preparation for Tomb Raiding |author=David S. J. Hodgson |publisher=Prima Games |location=Roseville, California |pages=10 |isbn=0-7615-5886-1 |date=27 May 2007}}</ref>. അവൾ ഒരു രാജകുമാരിയായി വളരുകയും ഫർരിംഗ്ടൺ എന്ന സങ്കല്പത്തിലെ ഏൾ ആയി വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സ്കോട്ട് ബോർഡിംഗ് സ്കൂളായ ഗോർഡൺസ്റ്റൗണിലും ഒരു സ്വിസ് ഫിനിഷിംഗ് സ്കൂളിലും ലാറ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.. സ്കോട്ട് ബോർഡിംഗ് സ്കൂളായ ഗോർഡൺസ്റ്റൗണിലും ഒരു സ്വിസ് ഫിനിഷിംഗ് സ്കൂളിലും ലാറ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. ഇരുപത്തിയൊന്നാം വയസ്സിൽ അവൾ ഒരു വിമാനാപകടത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപെട്ടെങ്കിലും ഹിമാലയത്തിൽ അവൾ രണ്ടാഴ്ചത്തേക്ക് കുടുങ്ങി. അവളുടെ മുൻകാലജീവിതത്തെ അവഗണിച്ച് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മറ്റ് സാഹസികരെ തേടിയുള്ള അനുഭവം അവളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. കൂലിപ്പടയാളിയും വലിയ ഗെയിം വേട്ടക്കാരനും മാസ്റ്റർ കള്ളൻ എന്നിവരുടെ ചൂഷണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ക്രോഫ്റ്റ് പുസ്തകങ്ങളും മറ്റ് രചനകളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name="Arcade-1">{{cite journal |title=Lara Swings Again |journal=Arcade: The Videogame Magazine |issue=1 |publisher=[[Future Publishing]] |date=December 1998 |pages=46–55 |first=Jonathan |last=Smith}}</ref><ref name="GS-History">{{cite web |url=http://www.gamespot.com/features/tombraider_hist/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306100124/http://www.gamespot.com/features/tombraider_hist/index.html |archivedate=6 March 2009 |title=History of Tomb Raider |publisher=[[GameSpot]] |first1=Fabian |last1=Blache |first2=Lauren |last2=Fielder |date=31 October 2000 |accessdate=1 June 2010}}</ref> രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ ലാറയുടെ കഥ മാറ്റിയത് പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ റിച്ചാർഡ് ക്രോഫ്റ്റിന്റെ മകളായാണ്. അബ്ബിങ്ടണിലെ ഏൾ, അബിൻബർഡൺ ഗേൾസ് സ്കൂളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന സമയത്ത് വളരെ കഴിവുറ്റ വ്യക്തിയായി അറിയപ്പെട്ടു.<ref name=":0">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sMF0oGCCQhoC |title=Lara Croft Tomb Raider Legend: The Complete Guide |last=Piggyback Interactive |first= |last2= |first2= |date=2006 |publisher=[[Random House Information Group]] |isbn=9780761553243 |language=en |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170122124819/https://books.google.com/books?id=sMF0oGCCQhoC |archivedate=22 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UZglGi-MDZIC&pg=PT49&lpg=PT49&dq=%2522Abbingdon+Girls%2527+School%2522+%2522Lara+Croft%2522&source=bl&ots=u9QSL3cKAZ&sig=qrRWsDhR_ppQlwx6t-Z9Ur171xA&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjnlv_xpN_NAhUD2B4KHQQxC4QQ6AEITTAH#v=onepage&q=%2522Abbingdon%2520Girls'%2520School%2522%2520%2522Lara%2520Croft%2522&f=false |title=Game Design Essentials |last=Mitchell |first=Briar Lee |date=5 March 2012 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=9781118239339 |language=en |access-date=6 July 2016}}</ref> ലാറയ്ക്ക് ഒൻപതു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിമാനം അപകടത്തിൽപ്പെട്ടത് അവളെ ആകെ മാറ്റുകയുണ്ടായി.<ref name=":0" />അമ്മ അമീലിയ ക്രോഫ്റ്റും വിമാനം അപകടത്തിൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു അഭയസ്ഥാനത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള അന്വേഷണത്തിനിടയിൽ കണ്ടെത്തിയ ഒരു പുരാതന [[നേപ്പാൾ]] ക്ഷേത്രത്തിൽ ലാറയും അമ്മയും അഭയം തേടി. ലാറ സാക്ഷിയായി അവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ച പുരാതന വാൾ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് ലാറയുടെ അമ്മ അപ്രത്യക്ഷയായി. ഭാര്യയെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനിടയിൽ അച്ഛനെ കാണാതായി.<ref>{{cite video game |title=[[Tomb Raider: Legend]] |developer=[[Crystal Dynamics]] |publisher=[[Eidos Interactive]] |date=7 April 2006 |platform=PlayStation 2}}</ref><ref name="IGNhistory">{{cite web |url=http://retro.ign.com/articles/856/856183p1.html |title=IGN Presents: The History of Tomb Raider |publisher=IGN |last=McLaughlin |first=Rus |date=29 February 2008 |accessdate=23 July 2009 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091118132620/http://retro.ign.com/articles/856/856183p1.html |archivedate=18 November 2009}}</ref>അമ്മയുടെ അപ്രത്യക്ഷത്തിനു കാരണക്കാരി ലാറയായിരുന്നു. മൂന്നാമത്തെ യുഗം പഴയ കഥയിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിച്ചിരിക്കുന്നു. ലാറ ചെറുപ്പമായിരുന്നപ്പോൾ, അനേകം പുരാവസ്തു പര്യടനങ്ങളിൽ അവളുടെ മാതാപിതാക്കളോടൊപ്പം അവൾ യാത്ര ചെയ്തു. ഈ പര്യവേക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്ന്, അവളുടെ അമ്മ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും, മരിച്ചുവെന്ന് കരുതുകയും ചെയ്തു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം അവളുടെ പിതാവ് സ്വന്തം ജീവൻ എടുക്കാനിടയായപ്പോൾ മാത്രമാണ് കോൺറാഡ് റോത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ അവൾ അവശേഷിച്ച വിവരമറിഞ്ഞത്. എളുപ്പത്തിൽ കേംബ്രിഡ്ജിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ലാറയ്ക്ക് നൽകാനായി ഒരു വലിയ ഭാഗധേയം കൈവശം വച്ചിരുന്നു. ലാറ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ട്യൂഷൻ ഫീസിനും വാടകയ്ക്കും വേണ്ടി അവൾ നിരവധി ജോലികൾചെയ്തു. ഇത് വളരെ രൂക്ഷമായ ഒരു തീരുമാനമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അത് അവൾക്കുണ്ടായിരുന്നതിനേക്കാളും കൂടുതൽ നിലയുറപ്പിക്കുകയും, തല ഉയർത്തുന്നതുമായിരുന്നു. യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ലണ്ടനിൽ ആയിരിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് തന്റെ മികച്ച സുഹൃത്ത് സാമന്ത നിശിമുറയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുകയും ചെയ്തു. സാംമിന്റെ സ്വതന്ത്ര മനോഭാവവും കാട്ടുതീരവും കാരണം ലാറയ്ക്ക് കൂടുതൽ അനുഭവങ്ങൾ ലഭിച്ചെങ്കിലും അവൾ ഏറെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത് സർവ്വകലാശാലകളും മ്യൂസിയങ്ങളുമാണ്. ലോകം ചുറ്റിക്കറങ്ങി സഞ്ചരിച്ചതിനു ശേഷം യമതൈയിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട നാഗരികതയെ തിരയുന്നതിനായി ലാറയും സാംമും ജാപ്പനീസ് തീരത്തുനിന്ന് ഡ്രാഗൺ ട്രയാംഗിൾ വഴി ഒരു പര്യവേക്ഷണം നടത്തി. പ്രകൃതിദത്തവും സ്വാഭാവികതയും നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിപരവുമായ അപായസാധ്യതകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു വിദൂര ദ്വീപിൽ ലാറ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു. ഇത് ഒരു ദുർബല പെൺകുട്ടിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ അവളെ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. പുരാതന ലോകത്തിന്റെ അമാനുഷിക ശക്തികൾ അനുഭവിച്ചറിയുമ്പോൾ, അവളുടെ പിതാവിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ശരിയാണെന്നും സാഹസികതയ്ക്കു വേണ്ടിയുള്ള വിശപ്പിനും ഇത് പറ്റിയതാണെന്ന് അവൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു. <ref>{{cite book |title=Tomb Raider 2013 BradyGAMES Strategy Guide |url=https://archive.org/details/tombraideroffici0000owen |chapter=Introduction |author=Michael Owen and Kenny Sims |publisher=BradyGAMES |location=Indianapolis, Indiana |pages=[https://archive.org/details/tombraideroffici0000owen/page/28 28]–29 |isbn=978-0-7440-1453-2 |date=5 March 2013}}</ref> ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == *{{cite book |title=Lara's Book: Lara Croft and the Tomb Raider Phenomenon |first1=Douglas |last1=Coupland |first2=Kip |last2=Ward |publisher=[[Prima Games]] |location=Roseville, California |year=1998 |isbn=0-7615-1580-1}} *{{cite book |title=Lara Croft: Cyber Heroine |series=Electronic Mediations |volume=14 |first=Astrid |last=Deuber-Mankowsky |publisher=[[University of Minnesota Press]] |location=Minneapolis, United States of America |year=2005 |isbn=978-0-8166-4391-2}} *{{cite book |title=[[Girl Heroes |Girl Heroes: The New Force In Popular Culture]] |first=Susan |last=Hopkins |publisher=Pluto Press |location=Annandale, Australia |year=2002 |isbn=1-86403-157-3}} *{{cite journal |journal=[[Retro Gamer]] |publisher=[[Imagine Publishing]] |location=Bournemouth, United Kingdom |title=Loving Lara Croft |first=Darran |last=Jones |pages=24–31 |issue=78 |year=2010 |issn=1742-3155}} *{{cite journal |journal=Game Studies |publisher=[[IT University of Copenhagen]] |location=Denmark |title=Lara Croft: Feminist Icon or Cyberbimbo? |url=http://www.gamestudies.org/0202/kennedy/ |first=Helen |last=Kennedy |issn=1604-7982 |date=December 2002 |volume=2 |issue=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316182343/http://www.gamestudies.org/0202/kennedy/ |archive-date=2010-03-16 |access-date=2018-03-21 |url-status=dead}} == അവലംബം== {{Reflist|30em}} {{Commons category|Lara Croft}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:വീഡിയോ ഗെയിം കഥാപാത്രങ്ങൾ]] jpu8rm5cpwebfxvl2dyb2p13fdqj5fl മദ്രാസിലെ മുഹമ്മദ് ഉസ്മാൻ 0 417201 4682664 3930932 2026-11-04T00:37:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682664 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Mohammad Usman|honorific-prefix=Khan Bagadur Sir|honorific-suffix=[[Order of the Star of India|KCSI]], [[Order of the Indian Empire|KCIE]]|image=Khan Bagadur Sir Mohammad Usman.jpg|width=200px|caption=Governor of Madras Presidency 1934 official picture|monarch2=[[George VI of the United Kingdom]]|order2=Member of the Defence Council of India|governor-general1=[[Victor Hope, 2nd Marquess of Linlithgow]],<br> [[Archibald Wavell, 1st Earl Wavell]],<br> [[Louis Mountbatten, 1st Earl Mountbatten of Burma]]|monarch1=[[George VI of the United Kingdom]]|order1=Member of the Executive Council of the [[Viceroy of India]]|successor1=None|birth_date=1884|birth_place=[[Tanjore]], [[British India]]|death_date=1960|death_place=[[Madras]], [[India]]|alma_mater=[[Madras Christian College]]|occupation=[[lawyer]], [[hakim (title)|hakim]]|profession=[[politician]]|religion=[[Muslim]]}} [[പ്രമാണം:Sir_Mohammad_Usman.jpg|ചട്ടം|Khan Bagadur Sir Mohammad Usman KCSI KCIE]] മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ ആഭ്യന്തര മന്ത്രിയും മദ്രാസിലെ ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ ആക്ടിംഗ് ഗവർണറും ആയിരുന്ന '''ഖാൻ ബഹാദുർ സർ മൊഹമ്മദ് ഉസ്മാൻ''' KCSI KCIE(1884- 1 ജനുവരി 1960)  ഒരു ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനും, ഹക്കീമും സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു.  തഞ്ചാവൂരിലെ മുഹമ്മദ് യാക്കൂബ് എന്നയാളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളജിൽ നിന്ന് ബിരുദമെടുത്ത ശേഷം ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിയിൽ ചേർന്നു. മദ്രാസ് ലെജിസ്ലറ്റീവ് കൗൺസിൽ അംഗമായും ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ അംഗമായും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.1942-1947 കാലത്ത് വൈസ്രോയിയുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിൽ പോസ്റ്റ്സ് ആൻഡ് എയർ അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുനാനി ഹക്കീം ആയി ഒഴിവുസമയത്ത് പ്രവർത്തിക്കുകയും നാട്ടു വൈദ്യത്തിന്റെ ഉന്നതിക്കായി തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1884ൽ മദ്രാസ് പ്രെസിഡൻസിയിലെ തഞ്ചാവൂരിൽ ഒരു കുലീന കുടുംബത്തിലാണ് ഉസ്മാൻ ജനിച്ചത്.<ref name="morep247">[//en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Usman_of_Madras%23More More], Pg 247</ref><ref name="dictnatbio">{{Cite book|title=Dictionary of National Biography|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12047|last=Sen|first=Siba Pada|publisher=Institute of Historical Studies|year=1974|pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12047/page/n451 375]}}</ref> മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളജിൽ നിന്ന് ബിരുദമെടുത്ത ശേഷം സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ലിബറേഷൻ ഫെഡറേഷനിൽ ചേർന്നു.<ref name="unbio">{{Cite book|title=United Nations Who's who in Government and Industry|last=Cang|first=Joel|publisher=Allied Publications|year=1945|pages=112}}</ref><ref name="mcc">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/12/10/stories/2007121050200500.htm|title=Third from right?|last=Muthiah|first=S.|date=December 10, 2007|work=[[The Hindu]]|author-link=S. Muthiah}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മികച്ച യുനാനി വൈദ്യനായി പേരെടുത്തു.<ref name="usmanunani_thehindu">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2008/07/21/stories/2008072150860500.htm|title=A hospital by any name|date=July 21, 2008|work=[[The Hindu]]}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="indigneousmedicine">{{Cite book|title=Science, Technology, and Medicine in Colonial India|url=https://archive.org/details/sciencetechnolog0000arno|last=Arnold|first=David|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=978-0-521-56319-2|pages=[https://archive.org/details/sciencetechnolog0000arno/page/184 184]}}</ref> == പൊതുപ്രവർത്തനം == മദ്രാസ് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലിൽ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിയായി മൽസരിച്ച് ജയിക്കുകയുണ്ടായി. 1920 മുതൽ 1923 വരെ സഭാംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="jinnah">{{Cite book|title=Qua'id-i-Azam and Education|last=Jinnah|first=Mohammad Ali|last2=S. M. Zaman|publisher=National Institute of Historical and Cultural Research|year=1995|isbn=978-969-415-035-2|pages=575|author-link=Mohammad Ali Jinnah}}</ref> 1924-25 കാലത്ത് മദ്രാസ് കോർപറേഷൻ പ്രെസിഡന്റായും 1924ൽ ഷെര ഓഫ് മദ്രാസ് ആയും പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="nalanda">{{Cite book|title=Nalanda Year-book & Who's who in India|year=1947|pages=486}}</ref> 1921 ഒക്ടോബറിൽ മദ്രാസ് മുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്ന പനഗൽ രാജാവ് നാട്ടുവൈദ്യത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാനായി ഒരു  രൂപീകരിച്ച കമ്മറ്റിയിൽ <ref name="usman_secretary">{{Cite book|title=The Justice Party: A Historical Perspective, 1916&ndash;37|last=Rajaraman|first=P.|publisher=Poompozhil Publishers|year=1988|pages=242}}</ref>  ഉസ്മാൻ സെക്രട്ടറിയായി  നിയമിതനായി. 1922ൽ ഈ കമ്മറ്റി [[ആയുർവേദം]] ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതാണെന്നും അതിന്റെ പ്രചാരം കാലക്രമേണ കുറഞ്ഞു വരികയാണെന്നും നിരീക്ഷിച്ചു. <ref name="medicineandmedicalpolicies">{{Cite book|title=Medicine and Medical Policies in India: Social and Historical Perspectives|url=https://archive.org/details/medicinemedicalp0000bala|last=Bala|first=Poonam|publisher=Lexington Books|year=2007|isbn=978-0-7391-1322-6|pages=[https://archive.org/details/medicinemedicalp0000bala/page/n118 103]}}</ref> 1925 മാർച്ച് 30ന് ഉസ്മാൻ മദ്രാസ് ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ അംഗമായി നിയമിതനായി.<ref name="indiaofficelist">{{Cite book|title=The India Office and Burma Office List|last=Great Britain India Office|publisher=Harrison and Sons, Ltd.|year=1928|pages=737}}</ref>  ബൊബ്ബിലി രാജാവ് മദ്രാസ് പ്രെസിഡൻസി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റെടുത്തപ്പോൾ ഉസ്മാന് ആഭ്യന്തരമന്ത്രി പദവി ലഭിച്ചു. എന്നാൽ 1934ൽ ടി.പനീർസെൽ വത്തെ തന്റെ പിൻ ഗാമിയയി നിർദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട് ഉസ്മാൻ ഈ പദവി രാജിവെച്ചു. പിൻ ഗാമിയായി ഒരു മുസ്ലീമിനെ നിർദ്ദേശിക്കാതിരുന്നത് മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് വഞ്ചനാപരമായാണ് തോന്നിയത്. ക്രിസ്ത്യാനിയായ പന്നീർസെൽ വത്തിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം അവർ ശക്തമായി എതിർത്തു. മുസ്ലീം-ക്രിസ്ത്യന് വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ അക്രമാസക്തമായ ലഹളകൾ ഉണ്ടാവുകയും ഉസ്മാൻ അംഗമായ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിക്കെതിരെ ഇരുവിഭാഗത്തിനും വിരോധത്തിനു കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. 1935ൽ ഉസ്മാൻ റോട്ടറി ക്ലബ് ഓഫ് മദ്രാസിന്റെ ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡന്റായി.<ref name="rotary">{{Cite news|url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/08/11/stories/2003081100140300.htm|title=A 75-year-old legacy|date=August 11, 2003|work=The Hindu}}</ref> == മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ആക്റ്റിംഗ് ഗവർണർ == 1934 മെയ് 16 മുതൽ1934 ആഗസ്റ്റ് 16 വരെ ഉസ്മാൻ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ആക്റ്റിംഗ് ഗവർണർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="governor1">{{Cite news|title=A Mylapore landmark|last=Muthiah|first=S.|date=September 20, 2004|work=[[The Hindu]]}}</ref> ഈ പദവിയിൽ ഇരുന്ന ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. == വൈസ്രോയിയുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ അംഗം == ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഉസ്മാനെ വിശ്വസ്തതയുള്ളവനായി കണക്കാക്കി.<ref>Hasan, Khalid Shamsul, ''The Punjab Muslim League and the Unionists'' (Ushba Publishing International, 2005) p. 187</ref> 1941-42 കാലത്ത് ഇന്ത്യൻ ഡിഫൻസ് കൗൺസിലിന്റെ അംഗമായും 1940-42 കാലത്ത് [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]] വൈസ് ചാൻസലറായും പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="europawhoswho">{{Cite book|title=The International Who's who|publisher=Europa Publications Limited|year=1955|pages=997}}</ref> [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] കഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടന്ന ഒരു പോസ്റ്റ് മാസ്റ്റേർസ് ജെനറൽ സമ്മേളനത്തിൽ "നമ്മൾ യുദ്ധം ജയിച്ചു, ഇനി സമാധാനത്തിലും ജയിക്കണം"("We have won the War. We have now to win the peace.") എന്നാണ് പോസ്റ്റൽ ആൻഡ് ടെലഗ്രാഫ് സർവീസ് മെച്ചപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് ഉസ്മാൻ പറഞ്ഞത്.<ref>Bernard Bel, ''Media and Mediation'' (SAGE Publications, New Delhi, 2005) [https://books.google.com/books?id=fSwJgdEE648C&pg=PA241 p. 241]</ref> == മരണം == 1960 ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് 76ആം വയസ്സിൽ മരണമടഞ്ഞു. == ബഹുമതികൾ == 1928ൽ നൈറ്റ്(Knight) ബഹുമതി ലഭിച്ചു.<ref>[http://www.london-gazette.co.uk/issues/33390/supplements/3847 The London Gazette]</ref> 1933ൽ നൈറ്റ് കമാൻഡർ ഒഫ് ദ ഓർഡർ ഓഫ് ദ ഇന്ത്യൻ എമ്പയർ ബഹുമതിയും 1945ൽ KCSI ബഹുമതിയും ലഭിച്ചു.<ref name="burke">{{Cite book|title=Burke's Genealogical and Heraldic History of Peerage, Baronetage and Knightage|last=Burke|first=Bernard|last2=John Burke|publisher=Burke's Peerage Limited|year=1937|pages=2881}}</ref><ref>[http://www.london-gazette.co.uk/issues/37119/supplements/2937 The London Gazette]</ref> ചെന്നൈ ടി.നഗറിലെ ഉസ്മാൻ റോഡ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. == കുറിപ്പുകൾ == {{reflist|2}} == അവലംബം == * {{Cite book|title=The Political Evolution of Muslims in Tamilnadu and Madras, 1930&ndash;1947|last=More|first=J. B. Prashant|publisher=Orient Longman|year=1997|ref=More}} [[വർഗ്ഗം:1884-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1960-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മുസ്ലിങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] dnz1fxwveoqf6cd8ico0w7w8lj5klcz ക്രിനോലൈൻ 0 417555 4682623 4653426 2026-11-03T23:36:19Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682623 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Crinoline}} {{multiple image | |width1 = 200 |image1 = Princess Dagmar of Denmark with her dog.jpg |caption1 = [[Maria Feodorovna (Dagmar of Denmark)|ഡെന്മാർക്കിലെ രാജകുമാരി ഡഗ്മർ]] 1860- കളിൽ ഒരു ക്രിനോലൈൻ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. |width2 = 216 |image2 = Crinoline, 1860-1870. MoMu - Fashion Museum Province of Antwerp, www.momu.be. Photo by Hugo Maertens, Bruges.jpg |caption2 = Cage crinoline underskirt, 1860s, [[ModeMuseum Provincie Antwerpen|MoMu, Antwerp]]}} ചുരുളാതെ നിവർന്നു നില്ക്കുന്ന ഘടനയോടുകൂടിയ വനിതകൾ ധരിക്കുന്ന ഒരു വസ്ത്രമായ [[പെറ്റിക്കോട്ട്|പെറ്റിക്കോട്ടാണ്]] '''ക്രിനോലൈൻ.''' പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യകാലം മുതലേ വിവിധകാലങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന വനിതകളുടെ പാവാടയായും ഇതറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ആദ്യം ക്രിനോലൈൻ [[കുതിര]]യുടെ മുടി ("crin"), പരുത്തി അല്ലെങ്കിൽ ലിനൻ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച തുണികൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. വസ്ത്രധാരണ രീതിയിൽ ഇത് അടിവസ്ത്രമായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. 1850-കളിൽ ക്രിനോലൈൻ എന്ന പദം കൂടുതലും പതിവായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഫാഷനബിൾ സിൽഹൗട്ട് പിന്നീടത് ഹോഴ്സ്ഹെയർ പെറ്റിക്കോട്ടിന് വഴിതെളിയിച്ചു. 1850-കളുടെ മധ്യത്തിൽ അവയെ മാറ്റി പകരം ഹൂപ് സ്കർട്ട് ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. രൂപത്തിലും ഉപയോഗത്തിലും 16, 17 നൂറ്റാണ്ടിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ''ഫർതിൻഗലും'' പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ''[[Pannier (clothing)|പന്നിയേറു'' മായി]] സാദൃശ്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. ഈ വസ്ത്രങ്ങൾ പിന്നീട് കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:Dressing for the Ball in 1857, Punch's Pocket Book (cropped).jpg|thumb|right|Inflatable crinoline. 1857 caricature by [[John Leech (caricaturist)|John Leech]] for ''Punch's Pocket Book'']] [[File:Crinoline joke photograph sequence 04.jpg|thumb|150px|Comic photograph, c.1860]] [[File:Crinolettes 1872-75.jpg|thumb|right|Two English crinolettes, 1872–75 (LACMA)]] [[File:SaraForbesBonetta.jpg|upright|thumb|[[Sara Forbes Bonetta]] by [[Camille Silvy]], 1862]] [[File:Women wearing crinolines set on fire, ca. 1860, lithograph Wellcome V0048935.jpg|right|thumb|upright|A crinoline fire, c. 1860]] [[File:Vivienne Westwood Mini Crini.jpg|thumb|upright|Westwood's 'mini-crini', 1987]] [[File:Western Square Dance Group (cropped).jpg|thumb|right|upright|Square dancer, 2006]] സ്റ്റീൽ-ഹോപ്പ്ഡ് കേജ് ക്രിനോലൈൻ 1856 ഏപ്രിലിൽ ആദ്യം പേറ്റന്റ് ചെയ്തത് പാരീസിലെ ആർ. സി.മില്ലെറ്റ് ആയിരുന്നു. ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കുശേഷം ബ്രിട്ടനിൽ അവരുടെ ഏജന്റുമാർ വലിയ പ്രചാരം നേടി കൊടുത്തു. സ്റ്റീൽ ചട്ടകൂട്ടിൽ ക്രിനോലൈൻസ് വലിയ അളവിൽ കൂടുതൽ നിർമ്മിച്ചു. പാശ്ചാത്യ നാടുകളിലുടനീളമുള്ള ഫാക്ടറികൾ വർഷത്തിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. വെൽബോൺ, ചൂരൽ, ഗട്ടാ പെർച, സ്വാഭാവിക റബ്ബർ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വസ്തുക്കൾ ഹൂപ്സിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സ്റ്റീൽ വളരെ പ്രശസ്തമായിരുന്നു. ആറടി വരെ വിസ്താരത്തിൽ ക്രിനോലൈൻ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 1860-കളുടെ അവസാനം ക്രിനോലൈൻസിന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് തുടങ്ങിയിരുന്നു. 1870- കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ക്രിനോലൈൻ മാറ്റി പകരം ചെറിയ ക്രിനോലെറ്റെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. == പദോത്പത്തി == ക്രിനോലൈൻ എന്ന പേര് ലാറ്റിൻ പദമായ ക്രിനിസ് ("മുടി") അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രഞ്ച് പദം ക്രിൻ ("കുതിര മുടി") എന്നിവയുടെ സംയോജനമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ലാറ്റിൻ പദം ലിനം ( "ത്രെഡ്" അല്ലെങ്കിൽ "ഫ്ളക്സ്" ലിനൻ ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.) യഥാർത്ഥ ടെക്സ്റ്റൈൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. <ref> Yarwood, pp.125–127</ref><ref> Martin & Koda, p.119</ref><ref> Steele, Encyclopedia of clothing and fashion, p.317</ref><ref> Flecker, p.146.</ref> == 1850-നു മുമ്പ് == ക്രിനോലൈൻ രൂപകല്പന ചെയ്ത പാവാടയുടെ ഫാഷൻ ആകൃതിയിലുള്ള ആദ്യത്തെ വസ്ത്രമല്ല ഇത്. പുരാതന മിനോവൻ നാഗരികതയുടെ പ്രതിമകളിൽ കാണുന്ന മണിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള പാവാടകൾ പലപ്പോഴും ക്രിനോലൈനുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് അവയുടെ രൂപം നിലനിർത്താൻ ഹൂപ്സ് ആവശ്യമായിരുന്നെന്ന ധാരണയിൽ ഇത് സ്ഥിരീകരിക്കാൻ യാതൊരു തെളിവുമില്ല എന്നുമാത്രമല്ല ഈ സിദ്ധാന്തം സാധാരണയായി പുറന്തള്ളുന്നു.<ref> Glotz, p.75</ref><ref> Wace, p.30</ref><ref> Cleland, Davies & Llewellyn-Jones, p.125</ref>ക്രിനോലൈന്റെ പൂർവികർ [[സ്പാനിഷ്]] ''വെർദുഗദ'' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഇത് ഫർതിൻഗേൽ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ ക്രിനോലൈൻ യൂറോപ്പിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുഴുവൻ സൈഡ്-ഹോപ്പ്സ്, പന്നിയേഴ്സ് എന്നിവ ധരിച്ചിരുന്നു <ref> Watt, p.78</ref><ref> Gernsheim, p.44</ref> ഹോഴ്സ്ഹെയർ ഫേബ്രിക് എന്നു വിളിക്കുന്ന ക്രിനോലൈൻ ആദ്യമായി 1829 -ൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. വസ്ത്രധാരണത്തിനും ലൈനിംഗിനുമായി ഇത് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു.<ref> Cunnington, p.89</ref> ആ വർഷം റുഡോൾഫ് ആക്കർമന്റെ റെപോസിറ്ററി ഓഫ് ഫാഷൻസിന്റെ പുതിയ ടെക്സ്റ്റൈൽ ലെനോയുടേതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിട്ടല്ല മറിച്ച് ശക്തവും സുസ്ഥിരവുമായ വിവരണം നൽകുന്നു. ഇത് വ്യത്യസ്ത വർണ്ണങ്ങളിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ചാരനിറമുള്ളതും, നരച്ചനിറവും കംബ്രികിന് കൂടുതൽ അനുകൂലമാണ്.<ref> Ackermann, Rudolph, ed. (1829). R. Ackermann's Repository of fashions. London: Ackermann. p. 78.</ref> 1839 ആയപ്പോഴേക്കും കുതിരമുടികൊണ്ടുള്ള ക്രിനോലൈൻ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പെറ്റിക്കോട്ടുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ 'ക്രിനോലിൻ' എന്ന പേര് പൊതുവായി പെറ്റിക്കോട്ടുകൾക്ക് പിന്തുണ നൽകാൻ തുടങ്ങി.<ref> Waugh, p.181</ref>1847 ആയപ്പോൾ, ക്രിനോലൈൻ തുണി സ്റ്റിഫ് ആയിട്ടുള്ള പാവാട ലൈനിംഗിനു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് വനിതകൾ പ്രത്യേക ക്രിനോലൈൻ തുണികൊണ്ടുള്ള പെറ്റിക്കോട്ടുകളായിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇത് സ്കോർട്ടുകളുടെ ഭാരം വർദ്ധിച്ചു തുടങ്ങി.<ref> Cunnington, p.145</ref> 1842- ൽ ''ലേഡി അയ്ലെസ്ബറി'' താഴോട്ടും തൂവലുകളോടുകൂടിയ കുതിരമുടികൊണ്ടുള്ള ക്രിനോലൈൻ ആണ് ധരിച്ചിരുന്നത്. <ref> Cunnington & Cunnington, p.147</ref> എന്നിരുന്നാലും, 1850 കളുടെ തുടക്കം വരെ ക്വിൽട്ടെഡ് പാവാടകൾ വളരെയധികം നിർമ്മിച്ചിരുന്നില്ല.1849-ൽ പെറ്റിക്കോട്ടുകൾ പരുത്തി തുണികൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി. 'ക്രിനോലൈൻ ' എന്ന പേരിൽ വിപണിയിലിറക്കുകയും ചെയ്തു. ഹോഴ്സ്ഹെയർ ടെക്സ്റ്റയിലിന് പകരമായിട്ടാണ് ഇത് രൂപകല്പനചെയ്തിരുന്നത്.<ref> Cunnington, pp.165–169</ref> 1850-കൾ വരെ കൃത്രിമ ക്രിനോലൈൻ ഉയർന്നു വന്നിരുന്നില്ല. ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== *{{cite journal|last1=Anonymous|title=Crinoline and Whales|journal=Dublin University Magazine: A Literary and Political Journal|date=November 1858|volume=52|pages=537–551|url=https://books.google.co.uk/books?id=KX5RAAAAYAAJ&pg=PA537|publisher=W. Curry, jr. and Company}} *{{cite book|last1=Bancroft|first1=Alison|title=Fashion and psychoanalysis : styling the self|date=2011|publisher=I.B. Tauris|location=London|isbn=9781780760049}} *{{cite book |last1=Barnard |first1=Malcolm |title=Fashion as Communication |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=1136413049 |edition=2, revised}} *{{cite book |last1=Blau |first1=Herbert |title=Nothing in itself : complexions of fashion|url=https://archive.org/details/nothinginitselfc0000blau |date=1999 |publisher=Indiana Univ. Press|location=Bloomington, Ind. |isbn=9780253335876}} *{{cite book |last1=Breward |first1=Christopher |title=The culture of fashion : a new history of fashionable dress |url=https://archive.org/details/cultureoffashion0000brew |date=2003 |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |isbn=9780719041259 |pages=[https://archive.org/details/cultureoffashion0000brew/page/157 157]–160 |edition=Repr. |chapter=Crinoline and aniline, symbols of progress}} *{{cite book |last1=Cleland |first1=Liza |last2=Davies |first2=Glenys |last3=Llewellyn-Jones |first3=Lloyd |title=Greek and Roman Dress from A to Z |url=https://archive.org/details/greekromandressf0000clel |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=9781134589166}} *{{cite book |last1=Crane |first1=Diana |title=Fashion and Its Social Agendas: Class, Gender, and Identity in Clothing |date=2012 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226924830 |pages=48–58 |chapter=Working-Class Clothing and the Experience of Social Class in the Nineteenth Century: Clothing Behaviour and Working-Class Women in France}} *{{cite book|last1=Cunnington|first1=C. Willett|title=English women's clothing in the nineteenth century a comprehensive guide with 1,117 illustrations |date=1937 |publisher=Dover Publications (1990 reprint) |location=New York |isbn=9780486319636}} *{{cite book |last1=Cunnington |first1=C. Willett |last2=Cunnington |first2=Phillis |title=The history of underclothes |url=https://archive.org/details/historyofundercl00cunn |date=1992 |publisher=Dover Pub. |location=New York |isbn=9780486319780}} *{{cite book|last1=Cumming|first1=Valerie|title=Royal dress : the image and the reality 1580 to the present day |url=https://archive.org/details/royaldressimager0000cumm|date=1989 |publisher=Batsford |location=London |isbn=9780713444872 |page=[https://archive.org/details/royaldressimager0000cumm/page/176 176]}} *{{cite book |last1=D'Alleva |first1=Anne |editor1-last=Smith |editor1-first=Bonnie G. |title=The Oxford encyclopedia of women in world history |url=https://archive.org/details/oxfordencycloped0001bonn |date=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [England] |isbn=9780195148909 |chapter=Body Adornment and Clothing: Comparative History}} *{{cite book |last1=Ewing |first1=Elizabeth |title=Fashion in underwear : from Babylon to bikini briefs |date=2010 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y. |isbn=9780486476490 |edition=Dover}} *{{cite book |last1=Evans |first1=Caroline |editor1-last=Breward |editor1-first=Christopher |editor2-last=Ehrman |editor2-first=Edwina |editor3-last=Evans |editor3-first=Caroline |title=The London look : fashion from street to catwalk |url=https://archive.org/details/londonlookfashio0000brew |date=2004 |publisher=Yale University Press / Museum of London |location=New Haven |isbn=9780300103991 |chapter=Cultural Capital 1976–2000}} *{{cite book |last1=Evans |first1=Caroline |last2=Thornton |first2=Minna |title=Women and Fashion: A New Look |url=https://archive.org/details/womenfashionnewl00evan |date=1989 |publisher=Quartet Books |location=London |isbn=9780704326910 |pages=[https://archive.org/details/womenfashionnewl00evan/page/148 148]–150}} *{{cite book|last1=Flecker|first1=Lara|title=A Practical Guide to Costume Mounting |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=1136431950}} *{{cite book |last1=Gernsheim |first1=Alison |title=Victorian & Edwardian fashion: a photographic survey |url=https://archive.org/details/victorianedwardi0000gern |date=1981 |publisher=Dover Publications |location=New York |isbn=9780486319131 |chapter=The Rise and Fall of the Crinoline}} *{{cite book|last1=Gleason|first1=Katherine|last2=Jeter|first2=K. W.|title=The anatomy of steampunk : the fashion of Victorian futurism|url=https://archive.org/details/anatomyofsteampu0000glea|date=2013|publisher=Race Point Pub.|location=New York, N.Y.|isbn=9781937994280|edition=[2013 ed.]}} *{{cite book |last1=Glynn |first1=Prudence |title=In fashion : dress in the twentieth century |url=https://archive.org/details/infashiondressin00glyn |date=1978 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=9780195200720}} *{{cite book |last1=Ginsburg |first1=Madeleine |title=Victorian dress in photographs |url=https://archive.org/details/victoriandressin0000made |date=1988 |publisher=Batsford |location=London |isbn=9780713460384}} *{{cite book |last1=Glotz |first1=G.|title=The Aegean civilization |date=1996 |publisher=Routledge|location=London |isbn=9781136195303}} *{{cite book|last1=Hill|first1=Daniel Delis|title=As seen in Vogue : a century of American fashion in advertising |date=2007 |publisher=Texas Tech University Press |location=Lubbock, Tex.|isbn=9780896726161|edition=1. pbk. print.}} *{{cite web |last1=Johnston |first1=Lucy |title=Crinolines, Crinolettes, Bustles and Corsets from 1860–80 |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/c/crinolines-crinolettes-bustles-corsets-1860-1880/ |publisher=Victoria and Albert Museum|accessdate=8 June 2015}} *{{Cite web |last=Johnstone |first=Lucy |url= http://www.vam.ac.uk/content/articles/c/corsets-and-crinolines-in-victorian-fashion/|title= Corsets and Crinoline |publisher=Victoria and Albert Museum |accessdate= 26 June 2015}} *{{cite book |last1=Koda |first1=Harold |title=Extreme beauty : the body transformed |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |location=New York |isbn=9780300103120 |edition=3. printing}} *{{cite book |last1=Lehnert |first1=Gertrud |title=A history of fashion in the 20th century |url=https://archive.org/details/historyoffashion0000lehn |date=2000 |publisher=Könemann |location=Cologne|isbn=9783829020336}} *{{cite book|last1=Loschek|first1=Ingrid|title=When clothes become fashion : design and innovation systems|url=https://archive.org/details/whenclothesbecom0000losc|date=2009|publisher=Berg|location=Oxford|isbn=9781847883667|edition=English}} *{{cite book |last1=Martin |first1=Richard |last2=Koda |first2=Harold |title=Infra-apparel |url=https://archive.org/details/infraapparel0000mart |date=1993 |publisher=Metropolitan Museum of Art |location=New York |isbn=9780870996764 }} *{{cite book |last1=Marly |first1=Diana de |title=Worth : father of haute couture |url=https://archive.org/details/dressinnorthamer0000dema |date=1990 |publisher=Holmes & Meier |location=New York |isbn=9780841912427 |edition=2nd}} *{{cite book |last1=Maxwell |first1=Alexander |title=Patriots Against Fashion: Clothing and Nationalism in Europe’s Age of Revolutions |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=1137277149 |chapter=Fashion as a Social Problem}} *{{cite book |last1=Maynard |first1=Margaret |title=Fashioned from penury : dress as cultural practice in colonial Australia |url=https://archive.org/details/fashionedfrompen0000mayn |date=1994 |publisher=Cambridge Univ. Press |location=Cambridge u.a. |isbn=9780521453103 |edition=1. publ.}} *{{cite book| last = Milbank| first = Caroline Rennolds| title = New York Fashion: The Evolution of American Style| url = https://archive.org/details/newyorkfashionev0000milb| publisher = Abrams| year = 1989| isbn =0810913887}} *{{cite book|last1=Milford-Cottam|first1=Daniel|title=Edwardian fashion|url=https://archive.org/details/edwardianfashion0000milf|date=2014|publisher=Shire|location=Oxford|isbn=9780747814047}} *{{cite book |last1=Polan |first1=Brenda |last2=Tredre |first2=Roger |title=The great fashion designers |url=https://archive.org/details/greatfashiondesi0000pola |date=2009 |publisher=Berg |location=Oxford |isbn=9781847882271 |edition=English}} *{{cite book |last1=Routledge |first1=George |title=The Well-Bred Person's Book of Etiquette |url=https://archive.org/details/wellbredpersonsb0000rout |date=1875 |publisher=The History Press (2013 reprint) |location=New York|isbn=9780752496504}} *{{cite book|editor1-last=Steele|editor1-first=Valerie |title=Encyclopedia of clothing and fashion |date=2005 |publisher=Thomson Gale |location=Detroit [u.a.] |isbn=9780684313955 }} *{{cite book|last1=Steele|first1=Valerie|title=Paris fashion : a cultural history |url=https://archive.org/details/parisfashioncult0000stee|date=1988 |publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=9780195044652}} *{{cite book |last1=Thomas |first1=Julia |title=Pictorial Victorians : the inscription of values in word and image |url=https://archive.org/details/pictorialvictori0000thom |date=2004 |publisher=Ohio Univ. Press |location=Athens |isbn=9780821415917 |pages=[https://archive.org/details/pictorialvictori0000thom/page/77 77]–104 |chapter=Crinolinemania: Punch's Female Tragedy}} *{{cite book |last1=Wace |first1=A. J. B. |title=A Cretan Statuette in the Fitzwilliam Museum. |date=2014 |publisher=Cambridge Univ Press, originally published 1927 |isbn=9781107664388}} *{{cite book |last1=Waloschek |first1=Karen |last2=Morris |first2=Ting |editor1-last=Seeling |editor1-first=Charlotte |title=Fashion : the century of the designer : 1900–1999 |url=https://archive.org/details/fashioncenturyof0000seel |date=2000 |publisher=Könemann |location=Cologne |isbn=9783829029803 |edition=English}} *{{cite book|last1=Watt|first1=Judith|title=Fashion: The Ultimate Book of Costume and Style |date=2012 |publisher=Dorling Kindersley Ltd |isbn=1409322416}} *{{cite book |last1=Waugh |first1=Norah |title=Corsets and Crinolines |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781135874094 }} *{{cite book|last1=Williams|first1=Kim|last2=Laing|first2=Jennifer|last3=Frost|first3=Warwick|title=Fashion, design and events|url=https://archive.org/details/fashiondesigneve0000kimw|date=2014 |publisher=Routledge |isbn=9781136238888}} *{{cite book|last1=Wosk|first1=Julie|title=Women and the machine : representations from the spinning wheel to the electronic age|url=https://archive.org/details/womenmachinerepr00wosk_0|date=2001|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, Md. |isbn=9780801873133 }} *{{cite book|last1=Yarwood|first1=Doreen|title=Illustrated encyclopedia of world costume |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000yarw|date=2011 |publisher=Dover Publications, Inc. |location=Mineola, N.Y.|isbn=9780486433806|pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000yarw/page/125 125]–127|edition=Dover}} *{{cite book |last1=Young |first1=William H. |last2=Young |first2=Nancy K. |title=The 1950s |url=https://archive.org/details/1950s0000youn_g1i5 |date=2004 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Conn. |isbn=9780313323935}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book|last=Bradfield|first=Nancy|title=Costume in detail: women's dress 1730–1930|year=2005|publisher=Eric Dobby|location=Kent, England|isbn=1-85882-038-3|edition=new }} * {{cite book|last=Levitt|first=Sarah|title=Victorians unbuttoned: registered designs for clothing, their makers and wearers, 1839–1900|url=https://archive.org/details/victoriansunbutt0000levi|year=1986|publisher=Allen & Unwin|location=London|isbn=0-04-391013-0}} * {{cite book|last1=May| last2=Pellerin |first1= Brian |first2= Denis |authorlink1=Brian May |title=Crinoline: Fashion's Most Magnificent Disaster |year=2016 |publisher=London Stereoscopic Company |location=London|isbn=0957424620}} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons|Crinoline}} * {{Cite EB1911|wstitle=Crinoline |short=x}} [[വർഗ്ഗം:വസ്ത്രധാരണം]] 4c2r4512kh0u63mmn4ssfdd4tqn8ix7 റെയിൻബോ ട്രൗട്ട് 0 425613 4682738 4634266 2026-11-04T09:31:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682738 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rainbow trout}} {{Taxobox | name = ''Oncorhynchus mykiss'' | status = | image = Trout.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Salmoniformes]] | familia = [[Salmonidae]] | genus = [[Oncorhynchus]] | species = '''O mykiss''' | binomial = Oncorhynchus mykiss | binomial_authority = ([[Johann Julius Walbaum|Walbaum]], 1792) | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | synonyms = ''Salmo kamloops'' <small>Dymond, 1931</small><br>''Salmo irideus'' <small>Bajkov, 1927</small>''Salmo nelsoni'' <small>[[Barton Warren Evermann|Evermann]], 1908</small><br>''Oncorhynchus mykiss'' <small>[[Barton Warren Evermann|Evermann]], 1908</small><br>''Salmo gilberti'' <small>[[Jordan (awtor)|Jordan]], 1894</small><br>''Salmo gairdneri'' <small>[[Jordan (awtor)|Jordan]], 1894</small><br>''Salmo rivularis'' <small>([[Jordan (awtor)|Jordan]], 1892)</small><br>''Salmo kamloops'' <small>([[Jordan (awtor)|Jordan]], 1892)</small><br>''Oncorhynchus kamloops'' <small>[[Jordan (awtor)|Jordan]], 1892</small><br>''Salmo masoni'' <small>[[George Suckley|Suckley]], 1860</small><br>''Salmo truncatus'' <small>[[George Suckley|Suckley]], 1859</small><br>''Salmo rivularis'' <small>[[Ayres (awtor)|Ayres]], 1855</small><br>''Salmo gairdneri'' <small>[[Gibbons (awtor)|Gibbons]], 1855</small><br>''Salmo gairdnerii'' <small>[[Gibbons (awtor)|Gibbons]], 1855</small><br>''Salmo iridea'' <small>[[Gibbons (awtor)|Gibbons]], 1855</small><br>''Trutta iridea'' <small>([[Gibbons (awtor)|Gibbons]], 1855)</small><br>''Salmo irideus'' <small>[[Gibbons (awtor)|Gibbons]], 1855</small><br>''Salmo gairdneri'' <small>[[Richardson (awtor)|Richardson]], 1836</small><br>''Salmo gairdnerii'' <small>[[Richardson (awtor)|Richardson]], 1836</small><br>''Fario gairdneri'' <small>([[Richardson (awtor)|Richardson]], 1836)</small><br>''Oncorhynchus gairdnerii'' <small>([[Richardson (awtor)|Richardson]], 1836)</small><br>''Salmo gairdnerii'' <small>[[Richardson (awtor)|Richardson]], 1836</small><br>''Salmo penshinensis'' <small>[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1814</small><br>''Parasalmo penshinensis'' <small>([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1814)</small><br>''Salmo purpuratus'' <small>[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1814</small><br>''Onchorynchus mykiss'' <small>([[Johann Julius Walbaum|Walbaum]], 1792)</small><br>''Parasalmo mykiss'' <small>([[Johann Julius Walbaum|Walbaum]], 1792)</small><br>''Oncorhynchus myskis'' <small>([[Johann Julius Walbaum|Walbaum]], 1792)</small><br>''Onchorrhychus mykiss'' <small>([[Johann Julius Walbaum|Walbaum]], 1792)</small><br>''Salmo mykiss'' <small>[[Johann Julius Walbaum|Walbaum]], 1792</small> }} [[Salmonidae|സൾമോനിഡേ]] സ്പീഷീസിൽ കാണപ്പെടുന്ന [[ഏഷ്യ]]യിലെയും [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]യിലെയും [[പസഫിക് സമുദ്രം|പസഫിക് മഹാസമുദ്രത്തിലെ]] തണുത്ത ജലമുള്ള പോഷകനദികളിലെ തദ്ദേശവാസിയായ ഒരു [[ട്രൗട്ട്]] ആണ് '''റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്''' (''Oncorhynchus mykiss''). സ്റ്റീൽഹെഡ് (ചിലപ്പോൾ "സ്റ്റീൽഹെഡ് ട്രൗട്ട്" എന്നുവിളിക്കുന്നു.) കോസ്റ്റൽ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട് (O. m. irideus) അല്ലെങ്കിൽ [[Columbia River redband trout|കൊളംബിയ റിവർ റെഡ് ബാൻഡ് ട്രൗട്ടിൻറെ]] (O. m. gairdneri), ഒരു അനഡ്രോമസ് ടൈപ് (sea-run) ആയ ഈ മത്സ്യം സാധാരണയായി രണ്ടു മുതൽ മൂന്നു വർഷം വരെ സമുദ്രത്തിൽ ജീവിച്ചതിന് ശേഷം ശുദ്ധജലത്തിലേക്ക് തിരിച്ച് പോകുന്നു. [[മഹാതടാകങ്ങൾ|മഹാ തടാകങ്ങളിൽ]] പ്രവേശിപ്പിച്ച ശുദ്ധജല ഇനങ്ങൾ പോഷകനദികളിലേയ്ക്ക് കുടിയേറുകയും ചെയ്തവയെ ''സ്റ്റീൽഹെഡ് ട്രൗട്ട്'' എന്നു വിളിക്കുന്നു. മുതിർന്ന ശുദ്ധജല റെയിൻബോ ട്രൗട്ട് 1 മുതൽ 5 പൌണ്ട് (0.5, 2.3 കി.ഗ്രാം) വരെ തൂക്കം കണ്ടുവരുന്നു. അതേസമയം, തടാകവാസികൾക്കും അനട്രോമസ് ഫോമുകൾക്കും 20 കിലോഗ്രാം (9 കിലോ) ഭാരം കാണപ്പെടുന്നു. വാസസ്ഥലത്തിനനുസൃതമായി ഉപവർഗ്ഗങ്ങളുടെ നിറവും വ്യത്യസ്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വീതിയുള്ള ചുവന്നവരകൾകൊണ്ട് മുതിർന്നമത്സ്യത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കുന്നു. നിർദ്ദിഷ്ട ഉപജാതികളുടെ ചില പ്രാദേശിക വിഭാഗങ്ങളായ സ്റ്റീൽഹൈഡുകളുടെ കാര്യത്തിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവികളുടെ വിഭാഗത്തിലോ വംശനാശഭീഷണി ഉയർത്തുന്ന വിഭാഗത്തിലോ ഉൾപ്പെടുന്നു. ''സ്റ്റീൽഹെഡ് ട്രൗട്ട്'' [[വാഷിംഗ്ടൺ| വാഷിംഗ്ടണിലെ]] ഔദ്യോഗിക സംസ്ഥാന മത്സ്യമാണ്.<ref> "Symbols of Washington State". Washington State Legislature. Retrieved 2013-11-29.</ref> == ടാക്സോണമി == റെയിൻബോ ട്രൌട്ടിന്റെ ശാസ്ത്രീയ നാമം ഓങ്കോർഹിൻചസ് മൈക്കിസ് ആണ്.<ref> Behnke, Robert J. (2002). "Rainbow and Redband Trout". Trout and Salmon of North America. Tomelleri, Joseph R. (illustrator). New York: The Free Press. p. 67. ISBN 0-7432-2220-2.</ref>ജർമ്മൻ പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനും ടാക്സോണമിസ്റ്റായ [[Johann Julius Walbaum|ജോഹാൻ ജൂലിയസ് വാൾബവും]] 1792-ൽ സൈബീരിയയിലെ കാംചത്ക ഉപദ്വീപിലെ ടൈപ്പ് സ്പീഷീസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ സ്പീഷീസിന് ആദ്യം പേരു നല്കിയത്. കാംചത്കാനിലെ പ്രാദേശിക മത്സ്യമായ മൈകിഷ എന്ന മത്സ്യത്തിന്നുപയോഗിച്ചിരുന്ന നാമത്തിൽനിന്നാണ് വാൾബം മൈക്കിസ് എന്ന യഥാർത്ഥ സ്പീഷിസ് നാമം നല്കിയത്. ഗ്രീക്ക് ഓസ്കോസ് ("ഹുക്ക്"), റിൻകോസ് ("മൂക്ക്") എന്നിവയിൽ നിന്നുമാണ് ജീനസ് പേർ വന്നത്. ഇണചേരൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ആൺമീനുകളുടെ ഹൂക്കിംഗ് താടിയെ ഇത് പരാമർശിക്കുന്നു.<ref> Behnke, Robert J. (2002). "Genus Oncorhynchus". Trout and Salmon of North America. Tomelleri, Joseph R. (illustrator). New York: The Free Press. pp. 10–21. ISBN 0-7432-2220-2.</ref>[[Fort Vancouver|ഫോർട്ട് വാൻകൗവറിലെ]] കൊളംബിയ നദിയിൽനിന്ന് റിച്ചാർട്സൺ നൽകിയ സ്പെസിമെന് മേരിഡിത്ത് ഗായദ്നർ എന്ന ഹഡ്സൺസ് ബേ കമ്പനി സർജനെ ബഹുമാനിക്കാൻ 1836 -ൽ സ്കോട്ട്ലർ പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[John Richardson (naturalist)|സർ ജോൺ റിച്ചാർഡ്സൺ]], ഈ സ്പീഷീസിന്റെ പേര് സാൾമോ ഗായെഡ്നറി എന്നു നല്കി. <ref> Richardson, John; Swainson, William; Kirby, William (1836). "Fauna Boreali-Americana, or, The Zoology of the Northern Parts of British America: Containing Descriptions of the Objects of Natural History Collected on the Late Northern Land Expeditions, Under Command of Captain Sir John Franklin, R.N. (1829) Part Third: The Fish". London: Richard Bentley. p. 221. OCLC 257860151.</ref> 1855- ൽ, കാലിഫോർണിയ അക്കാഡമി ഓഫ് സയൻസസിലെ ജിയോളജി ആൻഡ് മിനറോളജി ക്യൂറേറ്റർ <ref> "Invertebrate Zoology and Geology". California Academy of Sciences. Archived from the original on 2013-12-12. Retrieved 2013-12-16.</ref>വില്യം പി. ഗിബ്ബൻസ്<ref> "Invertebrate Zoology and Geology". California Academy of Sciences. Archived from the original on 2013-12-12. Retrieved 2013-12-16.</ref>സാൽമോ ഇറിഡിയ (ലത്തീൻ: റെയിൻബോ ), പിന്നീട് സാൽമോ ഇറിഡിയസ് എന്ന് ശരിപ്പെടുത്തി. ടൈപ്പ് സ്പീഷീസായ ഇതിനെ വാൽബം ന്റെ വിവരണം അനുസരിക്കാതെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഈ പേരുകൾ തെറ്റായി വരുന്നു.<ref> Behnke, Robert J. (1966). "Relationships of the Far Eastern Trout, Salmo mykiss Walbaum". Copeia. 1966 (2): 346–348. doi:10.2307/1441145. JSTOR 1441145.</ref> പസഫിക് തടത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ട്രൗട്ടുകൾ പസഫിക് സാൽമനുകളും അറ്റ്ലാന്റിക് നദീതടത്തുള്ള സാൽമോ - ബ്രൌൺ ട്രൌട്ട് (സാൽമ ട്രുത്തറ്റ) അല്ലെങ്കിൽ അറ്റ്ലാന്റിക് സാൽമൺ (സാൽമോ സാൽവർ) എന്നിവയുമായി ജനറ്റിക്കലായി വളരെ സാമ്യം 1989-ലെ മോർഫോളജിക്കൽ ആന്റ് ജനിറ്റിക് സ്റ്റഡീസ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref> Smith, Gerald R.; Stearley, Ralph F. (1989). "The Classification and Scientific Names of Rainbow and Cutthroat Trouts". Fisheries. 14 (1): 4–10. doi:10.1577/1548-8446(1989)014<0004:TCASNO>2.0.CO;2.</ref>1989-ൽ ടാക്സോണമിക് അധികാരികൾ റെയിൻബോ ട്രൗട്ടും [[Cutthroat trout|കട്ട്ത്രൗട്ട് ട്രൗട്ടും]] മറ്റ് പസഫിക് ബേസിൻ ട്രൗട്ടും ഓങ്കർഹിഞ്ചസ് ജീനസിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. വാൽബോമിന്റെ പേരിനായിരുന്നു മുൻഗണന. അതിനാൽ ഓങ്കർഹിഞ്ചസ് മൈക്കിസ് എന്ന ശാസ്ത്രീയ നാമം റെയിൻബോ ട്രൗട്ടിന്റെ ശാസ്ത്രീയനാമമായി മാറി. ===ഉപവർഗ്ഗങ്ങൾ=== ഫിഷറീസ് ജൈവശാസ്ത്രജ്ഞൻ റോബർട്ട് ജെ. ബെൻകെ (2002) വിവരിച്ച ഓങ്കോർഹിൻചസ് മൈക്കിസിന്റെ ഉപവർഗ്ഗങ്ങൾ താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്നു.<ref name=Behnke2002>{{cite book |last=Behnke |first=Robert J. |others=Tomelleri, Joseph R. (illustrator) |title=Trout and Salmon of North America |url=https://archive.org/details/troutsalmonofnor0000behn |publisher=The Free Press|location=New York |isbn=0-7432-2220-2 |year=2002 |pages=[https://archive.org/details/troutsalmonofnor0000behn/page/n76 65]–122 |chapter=Rainbow and Redband Trout }}</ref> {| class="wikitable" |- ! scope="col" width="10%"| ഭൂമിശാസ്ത്രഗ്രൂപ്പ് ! scope="col" width="20%"| പൊതുവായ പേര് ! scope="col" width="20%"|ശാസ്ത്ര നാമം ! scope="col" width="35%"|Range ! scope="col" width="15%"| Image |- | align="center"|[[Type (biology)|ടൈപ്പ് ഉപവർഗ്ഗം]] || [[കംചത്കൻ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്']] || {{nowrap|''O. m. mykiss''}} <small>(Walbaum, 1792)</small> || പടിഞ്ഞാറൻ ശാന്തസമുദ്രം: കാംചത്ക ഉപദ്വീപ്, കംചത്കയുടെ കിഴക്കുഭാഗത്തെ കമാൻഡർ ദ്വീപുകളിൽ നിന്നും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഒകോത്സ്ക് കടലിലും അമർ നദിയിലും ഇതിനെക്കാണപ്പെടുന്നു. |- | align="center" rowspan="2"| തീരദേശ ഇനം || തീരദേശ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട് || {{nowrap|''O. m. irideus''}} <small>(Gibbons, 1855)</small> || തെക്കൻ കാലിഫോർണിയയിലെ തെക്ക് അലാസ്കയിലേയ്ക്ക് അലൂഷ്യൻ ദ്വീപുകളിൽ നിന്ന് പസഫിക്ക് സമുദ്രത്തിലേയ്ക്കുള്ള പോഷകനദികളിൽ കാണുന്ന അനഡ്രോമസ് ഇനങ്ങളെ സ്റ്റീൽഹെഡ് എന്നും ശുദ്ധജല ഇനത്തെ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ||rowspan="2" align="center"| [[File:Lake Washington Ship Canal Fish Ladder pamphlet - ocean phase Steelhead.jpg|100px]]<br />[[File:Lake Washington Ship Canal Fish Ladder pamphlet - male freshwater phase Steelhead.jpg|100px]]<br>Ocean and fresh water forms of coastal rainbow trout; a.k.a. "steelhead"<br />''O. m. irideus'' |- | [[ബീയേർഡ്സ്ലീ ട്രൗട്ട് ]]|| {{nowrap|''O. m. irideus'' var. ''beardsleei''}} <small>(not a true subspecies, but a genetically unique lake-dwelling variety of coastal rainbow trout) <small>(Jordan, 1896)</small> || , [[വാഷിംഗ്ടൺ| വാഷിംഗ്ടണിലെ]][[ലേക് ക്രസന്റ് |ലേക് ക്രസന്റിൽ]] ഒറ്റപ്പെട്ടുകാണുന്നു. |- |rowspan="7" align="center"| [[Redband trout|റെഡ്ബാൻഡ് ഫോമുകൾ]] ||[[കൊളംബിയ റിവർ റെഡ്ബാൻഡ് ട്രൗട്ട്]] ||{{nowrap|''O. m. gairdneri''}} <small>(Richardson, 1836)</small> || മൊണ്ടാന, വാഷിംഗ്ടൺ, ഇഡാഹോ എന്നിവിടങ്ങളിലെ കൊളംബിയ നദിയുടെ പോഷകനദികളിലും കാണപ്പെടുന്നു. അനഡ്രോമസ് ഇനങ്ങളെ റെഡ്ബാൻഡ് സ്റ്റീൽഹെഡ് എന്നു പറയുന്നു. || rowspan="7" align="center"|<br>Columbia River redband trout <br>''O. m. gairdneri'' |- | [[അതബാസ്ക റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്]]||{{nowrap|''O. m.'' spp.}}, <small> ഒന്റാറിയോ മന്ത്രാലയത്തിലെ അക്വാട്ടിക് ഇക്കോസിസ്റ്റംസ് റിസർച്ച് സെക്ഷനിൽ നിന്നും 1994- ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സൃഷ്ടികളിൽ ജൈവശാസ്ത്രജ്ഞൻ എൽ. എം. കാൾ ഈ ഉപജാതികളെ വേർതിരിച്ചതിൽ ബെഹ്ൻകെയെ ഒരു പ്രത്യേകസ്പീഷീസായി പരിഗണിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web|last=Rasmussen|first=Joseph B.|author2=Taylor, Eric B.|url=http://esrd.alberta.ca/fish-wildlife/species-at-risk/species-at-risk-publications-web-resources/fish/documents/SAR-StatusAthabascaRainbowTroutAlberta-Jun2009.pdf|title=Status of the Athabasca Rainbow Trout ''Oncorhynchus mykiss'' in Alberta|format=PDF|publisher=Government of Alberta-Fish and Wildlife Division|year=2009|accessdate=2013-11-29|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221203000/http://esrd.alberta.ca/fish-wildlife/species-at-risk/species-at-risk-publications-web-resources/fish/documents/SAR-StatusAthabascaRainbowTroutAlberta-Jun2009.pdf|archivedate=2014-02-21|df=}}</ref></small> || [[ആൽബർട്ട]]യിലെ [[ആറ്റബാസ്ക നദിയുടെ]] ജലസ്രോതസ്സിൽ വിതരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. |- | [[മക്ലൌഡ് റിവർ റെഡ്ബാൻഡ് ട്രൗട്ട്]]||{{nowrap|''O. m. stonei''}} <small>(Jordan, 1894)</small>||, വടക്കൻ കാലിഫോർണിയയിലെ തെക്ക് മൗണ്ട്ശാസ്തയിലെ മക്ലോഡ് നദിയിലേക്കുള്ള മിഡിൽ ഫാൾസിന്റെ അപ്സ്ട്രീം സ്വദേശവാസിയാണ് |- | [[ഷീപ്ഹെവൻക്രീക്ക് റെഡ്ബാൻഡ് ട്രൗട്ട്]]||{{nowrap|''O. m.'' spp.}}|| കാലിഫോർണിയയിലെ സിസ്കിയോ കൗണ്ടിയിലെ ഷീപ്ഹെവൻക്രീക്കിലെ സ്വദേശവാസിയാണ്. 1972 -ൽ സ്വാംപ് ക്രീക്കിലും 1974 ലും, 1977 ൽ ട്രൗട്ട് ക്രീക്കിലേയ്ക്കും ഇതിനെ മാറ്റിപാർപ്പിച്ചു. |- | [[ഗ്രേറ്റ് ബേസിൻ റെഡ്ബാൻഡ് ട്രൗട്ട്]]|| {{nowrap|''O. m. newberrii''}} <small>([[Charles Frédéric Girard|Girard]], 1859)</small> ||തെക്ക് കിഴക്ക് ഓറിഗോയിൽ നിന്നും ഗ്രേറ്റ് പീസിയുടെ പരിധിയിലുള്ള കാലിഫോർണിയ, നെവാഡയുടെ ഭാഗങ്ങളും സ്വദേശമാണ്. |- | [[ഈഗിൾ ലേക്ക് ട്രൗട്ട്]]|| {{nowrap|''O. m. aquilarum''}} <small>([[John Otterbein Snyder|Snyder]], 1917)</small> || [[കാലിഫോർണിയ]]യിലെ ലസ്സൻ കൗണ്ടിയിൽ ഈഗിൾ ലേകിലെ തദ്ദേശവാസിയാണ്. |- | [[കംലൂപ്സ് റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്]]||{{nowrap|''O. m. kamloops'' strain}} <small>(Jordan, 1892)</small> || [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളുംബിയ]] തടാകങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ചും [[കംലോപ്സ് തടാകം]], [[കൂട്നേ തടാകം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ തദ്ദേശവാസിയാണ്.ഇത് വളരെവലിപ്പമുള്ളതായി അറിയപ്പെടുന്നു. |- | rowspan="3" align="center"| [[കേൺ റിവർ ഗോൾഡൻ ട്രൗട്ട് || [[ഗോൾഡൻ ട്രൗട്ട്]]|| {{nowrap|''O. m. aguabonita''}} <small>(Jordan, 1892)</small> || ഗോൾഡൻ ട്രൗട്ട് ക്രീക്ക് (കേൺ നദിയുടെ പോഷകനദികൾ), വോൾകാനോ ക്രീക്ക് [[സൗത്ത് ഫോർക്ക് കേൺ റിവർ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ തദ്ദേശവാസിയാണ്. ||rowspan="3" align="center"| [[File:Goldentroutwiki.jpg|100px]]<br>Kern River golden trout<br>''O. m. aguabonita'' |- | [[കേൺ റിവർ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്]]||{{nowrap|''O. m. gilberti''}} <small>(Jordan, 1894)</small> || [[കാലിഫോർണിയ]]യിലെ ടുലേർകൗണ്ടിയിൽ കേൺ നദിയുടെ പോഷകനദികളിലെ തദ്ദേശവാസിയാണ്. അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ശ്രേണി അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ശ്രേണിയിൽ നിന്നും കുത്തനെ കുറഞ്ഞു. അവശേഷിക്കുന്ന ഇനങ്ങൾ ഡർവുഡ് ക്രീക്കിന് മുകളിലുള്ള കെർ നദിയിൽ, അപ്പർ നിനെമൈൽ, ററ്റിലസ്നക്ക്, ഒസ ക്രീക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. |- | [[ലിറ്റിൽ കേൺ ഗോൾഡൻ ട്രൗട്ട്]]||{{nowrap|''O. m. whitei''}} <small>(Evermann, 1906)</small> || ലിറ്റിൽ കേൺ നദിയുടെ പോഷകനദികളിലെ തദ്ദേശവാസിയാണ്. {{convert|100|mi|km}} കെർന നദീതടത്തിലെ അഞ്ച് ഹെഡ് വാട്ടർ സ്ട്രീമുകളിൽ മാത്രമായി നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്നു. (വെറ്റ് മെഡോസ്, ഡഡ്മാൻ, സോഡ സ്പ്രിംഗ്, വില്ലൊ, ഷീപ്പ്, ഫിഷ് ക്രീക്സ്) <ref>{{cite web |url=http://caltrout.org/pdf/Little%20Kern%20Golden%20Trout.pdf |title=Little Kern Golden Trout |work=SOS: California's Native Fish Crisis |page=74 |publisher=California Trout |format=PDF |accessdate=2014-01-02 |archive-date=2014-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104034330/http://caltrout.org/pdf/Little%20Kern%20Golden%20Trout.pdf |url-status=dead }}</ref> |- |align="center"|മെക്സികോ ഫോംസ് ||[[Mexican native trout|മെക്സിക്കൻ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്]]<br><small>Rio Yaqui, Rio Mayo and Guzman trout<br>Rio San Lorenzo and Arroyo la Sidra trout<br>Rio del Presidio trout</small>||{{nowrap|''O. m. nelsoni''}} <small>(Evermann, 1908)</small>||ചിലപ്പോൾ നെൽസന്റെ ട്രൗട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഇത് മൂന്നു വ്യത്യസ്ത ഭൂമിശാസ്ത്ര ഗ്രൂപ്പുകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഗവേഷണത്തിന് വേണ്ടി ടാക്സോണമിക്കൽ തരംതിരിക്കൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ ഗ്രൂപ്പിൽ പല തരത്തിലുള്ള ഫോമുകളും ഉണ്ടാവാം.<ref name=MexicanNativeTrout>{{cite journal |title=Mexican native trouts: A Review of Their History and Current Systematic and Conservation Status |authors=Hendrickson, Dean A.; Perez, Hector Espinosa; Findley, Lloyd T.; Forbes, William; Tomelleri, Joseph R.; Mayden, Richard L.; Nielsen, Jennifer L.; Jensen, Buddy; Campos, Gorgonio Ruiz; Romero, Alejandro Varela; van der Heiden, Albert; Camarena, Faustino; Gracia de Leon, Francisco J. |journal=Reviews in Fish Biology and Fisheries |volume=12 |pages= 273–316 |year=2002 |publisher=Kluwer Academic Publishers |url=https://webspace.utexas.edu/deanhend/www/pdfs/Hendrickson_2003_Mexican_trout.pdf |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303170013/https://webspace.utexas.edu/deanhend/www/pdfs/Hendrickson_2003_Mexican_trout.pdf |archivedate=2014-03-03}}</ref> || |- |align="center"|മ്യൂട്ടറ്റഡ് ഫോംസ് ||ഗോൾഡൻ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട്<br>പലോമിനോ ട്രൗട്ട്||colspan="2"|പലോമിനോ ട്രൗട്ട് എന്നുംവിളിക്കുന്ന ഗോൾഡൻ റെയിൻബോ ട്രൗട്ട് സിംഗിൾ മ്യൂട്ടേറ്റെഡ് കളർ വേരിയന്റ് ആണ്. {{nowrap|''O. mykiss''}} 1955- ൽ ഒരു [[വെസ്റ്റ് വെർജീനിയ]]യിൽ ഫിഷ് ഹാറ്റ്ചറി ആരംഭിച്ചു. <ref>{{cite news |url=https://www.wvgazettemail.com/outdoors/years-later-golden-rainbows-still-a-treat-for-mountain-state/article_124f8d33-319f-58ce-9ed5-c2d827c63cea.html |title=50 Years Later, Golden Rainbows Still 'a Treat' for Mountain State Fishermen |work=Saturday Gazette-Mail |location=Charleston, West Virginia |author=McCoy, John |date=2013-05-11 |accessdate=2013-12-29 |archive-date=2022-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122170006/https://www.wvgazettemail.com/outdoors/years-later-golden-rainbows-still-a-treat-for-mountain-state/article_124f8d33-319f-58ce-9ed5-c2d827c63cea.html |url-status=dead}}</ref><ref name="golden">{{cite web |url=http://www.fish.state.pa.us/images/pages/qa/fish/trout_golden.htm |title=Golden Rainbow Trout |publisher=Pennsylvania Fish and Boat Commission FAQ |accessdate=2013-11-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131127122359/http://www.fish.state.pa.us/images/pages/qa/fish/trout_golden.htm |archivedate=2013-11-27 |df= }}</ref> Golden rainbow trout are predominantly yellowish, lacking the typical green field and black spots but retaining the diffuse red stripe.<ref name="golden" /> പലോമിനോ ട്രൌട്ട് ഗോൾഡൻ ട്രൗട്ടിന്റെയും റെയിൻബോ ട്രൗട്ടിന്റെയും സങ്കരയിനമാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഒരു ഇന്റർമീഡിയറ്റ് കളർ ലഭിക്കുന്നു. ഗോൾഡൻ ട്രൗട്ട് പ്രകൃതിദത്തമായി ലഭിക്കുന്ന ഇനമല്ല.{{nowrap|''O. m. aguabonita''}}, <ref name=golden/> ||align="center"|[[File:Golden Rainbow Trout Cropped.jpg|100px]]<br>Golden rainbow trout<ref>{{cite web |url=http://www.thejump.net/id/golden-rainbow-trout.htm |title=Golden Rainbow Trout |accessdate=2013-11-28 |archive-date=2022-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122170012/https://www.thejump.net/id/golden-rainbow-trout.htm |url-status=dead }}</ref> |- |} ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{refbegin|35em}} * {{cite book |last=Combs |first=Trey |title=Steelhead Fly Fishing and Flies |url=https://archive.org/details/steelheadflyfish0000trey |year=1976 |publisher=Frank Amato |location=Portland, Oregon |isbn=0-936608-03-X }} * {{cite book |last=Combs |first=Trey |title=Steelhead Fly Fishing |url=https://archive.org/details/steelheadflyfish0000comb_l7p0 |year=1991 |publisher=Lyons and Burford Publishers |location=New York |isbn= 1-55821-119-5 }} * {{cite book |last=Gerlach |first=Rex |title=Fly Fishing for Rainbows-Strategies and tactics for North America's Favorite Trout |url=https://archive.org/details/flyfishingforrai0000gerl |publisher=Stackpole Books |location=Mechanicsburg, Pennsylvania |year=1988 |isbn=0-8117-0624-9}} * {{cite book |last=Halverson |first=Anders |year=2010 |title=An Entirely Synthetic Fish: How Rainbow Trout Beguiled America and Overran the World |url=https://archive.org/details/entirelysyntheti0000halv_n9a9 |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |isbn=978-0-300-14088-0 |oclc=440281085}} [http://yalepress.yale.edu/book.asp?isbn=9780300140873 Review], [http://www.andershalverson.com/talks Interviews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819163237/http://andershalverson.com/talks |date=2014-08-19 }} * {{cite book |last=Marshall |first=Mel |title=Steelhead |url=https://archive.org/details/steelhead00mars |publisher=Winchester Press |location=New York |year=1973 |isbn=0-87691-093-2}} * {{cite book |last=McClane |first=A. J. |author2=Gardner, Keith |title=McClane's Game Fish of North America |url=https://archive.org/details/mcclanesgamefish0000mccl |chapter=Rainbow Trout and Steelhead |pages=54–93 |publisher=Times Books |location=New York |year=1984 |isbn=0-8129-1134-2}} * {{cite book |last=McDermand |first=Charles |title=Waters of the Golden Trout Country |publisher=G.P. Putnam's Sons |location=New York |year=1946}} * {{cite book |last=Montaigne |first=Fen |title=Reeling in Russia |url=https://archive.org/details/reelinginrussiaa0000mont |chapter=Kamchatka |pages=[https://archive.org/details/reelinginrussiaa0000mont/page/250 251]–270 |publisher=St. Martins Press |location=New York |year=1998 |isbn=0-312-18595-2}} * Scott and Crossman (1985) ''Freshwater Fishes of Canada''. Bulletin 184. Fisheries Research Board of Canada. Page 189. {{ISBN|0-660-10239-0}} * {{cite book |last=Walden |first= Howard T. 2nd |title=Familiar Freshwater Fishes of America |url=https://archive.org/details/familiarfreshwat0000wald_j4z0 |publisher=Harper & Row, Publishers |location=New York |year=1964 |chapter=Rainbow, Cutthroat, and Golden Trout |pages=[https://archive.org/details/familiarfreshwat0000wald_j4z0/page/14 14]–33}} {{refend}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{cookbook|Trout}} *{{Commons category-inline|Oncorhynchus mykiss}} *{{Wikispecies-inline|Oncorhynchus mykiss}} * {{FishBase species | genus = Oncorhynchus | species = mykiss | month = February | year = 2006}} * {{ITIS |id=161989 |taxon=Oncorhynchus mykiss |accessdate=2006-01-30}} {{commercial fish topics}} {{Taxonbar|from=Q187986}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:വാണിജ്യമത്സ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങൾ]] 8x9bpwjn6t9ldga4y4umcn0arryk165 ടോനിന 0 435919 4682621 4657356 2026-11-03T23:34:46Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682621 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Toniná}} {{Infobox ancient site | name = Toniná | alternate_name = | image = Toniná Pyramid 1.jpg | image_size = 250px | alt = A pyramid on the 5th terrace of the Acropolis at Toniná. | caption = A pyramid on the 5th terrace of the Acropolis at Toniná. | map = | map_type = Mesoamerica | map_alt = | map_caption = Location within Mesoamerica | map_size = | relief = | coordinates = {{coord|16|54|4.39|N|92|0|34.83|W|display=inline}} | map_dot_label = | location = [[Ocosingo]] | region = [[Chiapas]], ,&nbsp;[[Mexico]] | built = | abandoned = 10th century AD | epochs = Classic | cultures = Maya | event = | excavations = 1972-1975, 1979-1980+ | archaeologists = Pierre Becquelin, Claude Baudez, Juan Yadeun [[INAH]] | architectural_styles = Classic Maya | architectural_details = | notes = Responsible body: [[INAH]] | designation1 = | designation1_offname = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_partof = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = | designation2 = | designation2_offname = | designation2_type = | designation2_criteria = | designation2_date = | delisted2_date = | designation2_partof = | designation2_number = | designation2_free1name = | designation2_free1value = | designation2_free2name = | designation2_free2value = | designation2_free3name = | designation2_free3value = | precolumbian = yes <!-- non-functional tracking parameter, do not remove/change --> }} '''ടോനിന''' (അല്ലെങ്കിൽ സ്പാനിഷ് ടോണീന) [[കൊളംബിയ]]യുടെ മുൻകാല പുരാവസ്തുഗവേഷണ കേന്ദ്രവും, [[List of Maya sites|മായാ സംസ്കാരത്തിലെ]] നാശമുണ്ടായ നഗരവുമാണ്. ഇന്നത്തെ മെക്സിക്കൻ സംസ്ഥാനമായ [[Chiapas|ചിയാപാസിൽ]] , [[Ocosingo|ഒക്കോസിങോ]] നഗരത്തിന്റെ കിഴക്ക് 13 കി മീ (13 മൈൽ) ആണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ സ്ഥലം വളരെ വലുതാണ്, [[Mesoamerican pyramid|ക്ഷേത്ര പിരമിഡുകളുടെ]] കൂട്ടങ്ങൾ 71 മീറ്റർ (233 അടി) ഉയരമുള്ള മേൽക്കൂരകളാണ്.<ref>Kelly 2001, p.355.</ref> ആറാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടക്കുള്ള [[Mesoamerican chronology|ക്ലാസിക് കാലഘട്ടത്തിൽ]] നിർമ്മിച്ച [[Mesoamerican ballgame|മേസൊമേരിക്കൻ ബോൾ ഗെയിം]] കളിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു വലിയ കളിക്കളവും 100 കൊത്തുപണികളുള്ള സ്മാരകങ്ങളും ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു. [[File:Tonina 1.jpg|thumb|A view from the top of a pyramid.]] == അവലംബം == {{reflist|3}} {{refbegin|indent=yes}} <!--BEGIN biblio format. If indent param. is used, Pls use a colon (:) instead of asterisk (*) for bullet markers in the references list --> :{{cite book |author=Coe, Michael D. |authorlink=Michael D. Coe |year=1999 |title=The Maya |url=https://archive.org/details/maya0000coem_h0k7 |edition=6th edition, fully revised and expanded |series=Ancient peoples and places series |location=London and New York |publisher=[[Thames & Hudson]] |isbn=0-500-28066-5 |oclc=59432778 }} :{{cite book |author=Drew, David |authorlink=David Drew (archaeologist) |year=1999 |title=The Lost Chronicles of the Maya Kings |url=https://archive.org/details/lostchroniclesof0000drew_j2y5 |location=London |publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]] |isbn=0-297-81699-3 |oclc=43401096 }} :{{cite journal |author=Espinosa Díaz, Margarita |title=Creación y Destrucción en Toniná |url=https://archive.org/details/arqueologia-mexicana_july-august-2001_9_50/page/16 |journal=Arqueología Mexicana |volume=9 |issue=50 |date=July–August 2001 |page=16 |location=Mexico |publisher=Editorial Raíces |issn=0188-8218 |oclc=29789840 |language=es }} :{{cite web |title=Chiapas Archaeological Sites |url=http://www.guidemexico.info/articles/794 |publisher=GuideMexico |author=GuideMexico |accessdate=2010-03-24 |year=2010 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216034632/http://www.guidemexico.info/articles/794 |url-status=dead }} :{{cite web |title=Zona Arqueológica de Toniná |url=http://www.gobiernodigital.inah.gob.mx/ZonasArqueologicas/todas/htme/za00405a.html# |publisher=[[Instituto Nacional de Antropología e Historia]] (INAH) |accessdate=2010-02-23 |author=INAH |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100207203644/http://www.gobiernodigital.inah.gob.mx/ZonasArqueologicas/todas/htme/za00405a.html <!--Added by H3llBot--> |archivedate=2010-02-07 |language=es }} ''This page cannot be viewed with the Firefox or Google Chrome browsers.'' :{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170526100134/http://www.inah.gob.mx/es/zonas/29-zona-arqueologica-de-tonina |archivedate=2017-05-26 |url=http://www.inah.gob.mx/es/zonas/29-zona-arqueologica-de-tonina |date=2016-12-29 |title=Zona arqueológica de Toniná |trans-title=Tononá Archaeological Zone |language=es |author=INAH |publisher=Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH) |location=Mexico City, Mexico }} :{{cite book |author=Kelly, Joyce |year=2001 |title=An Archaeological Guide to Central and Southern Mexico |url=https://archive.org/details/archaeologicalgu0000joyc |location=Norman |publisher=[[University of Oklahoma Press]] |isbn=0-8061-3349-X}} :{{cite book |author=Martin, Simon |authorlink=Simon Martin (Mayanist) |author2=[[Nikolai Grube]] |year=2000 |title=Chronicle of the Maya Kings and Queens: Deciphering the Dynasties of the Ancient Maya |url=https://archive.org/details/chronicleofmayak00mart |location=London and New York |publisher=[[Thames & Hudson]] |isbn=0-500-05103-8 |oclc=47358325 }} :{{cite book |author=Miller, Mary Ellen |authorlink=Mary Miller (art historian) |year=1999 |title=Maya Art and Architecture |url=https://archive.org/details/mayaartarchitect00mill |location=London and New York |publisher=[[Thames & Hudson]] |isbn=0-500-20327-X |oclc=41659173 }} :{{cite web |title=Toniná at the Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions |url=http://140.247.102.177/CMHI/site.php?site=Tonina |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |accessdate=2010-02-23 |author=Peabody Museum of Archaeology and Ethnology (1) |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110529061119/http://140.247.102.177/CMHI/site.php?site=Tonina |archivedate=2011-05-29 |df= }} :{{cite web |title=Toniná Monument 3 at the Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions |url=http://140.247.102.177/CMHI/detail.php?num=3&site=Tonina&type=Monument# |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |accessdate=2010-02-24 |author=Peabody Museum of Archaeology and Ethnology (2) }}{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }} :{{cite web |title=Toniná Monument 5 at the Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions |url=http://140.247.102.177/CMHI/detail.php?num=5&site=Tonina&type=Monument |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |accessdate=2010-02-24 |author=Peabody Museum of Archaeology and Ethnology (3) }}{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }} :{{cite web |title=Toniná Monument 7 at the Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions |url=http://140.247.102.177/CMHI/detail.php?num=7&site=Tonina&type=Monument# |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |accessdate=2010-02-24 |author=Peabody Museum of Archaeology and Ethnology (4) }}{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }} :{{cite web |title=Toniná Monument 141 at the Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions |url=http://140.247.102.177/CMHI/detail.php?num=141&site=Tonina&type=Monument |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |accessdate=2010-02-24 |author=Peabody Museum of Archaeology and Ethnology (5) |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110529061158/http://140.247.102.177/CMHI/detail.php?num=141&site=Tonina&type=Monument |archivedate=2011-05-29 |df= }} :{{cite journal |author=Pulido Solís, María Trinidad |title=Altos de Chiapas: Desde San Cristóbal a la Meseta y Depresión Centrales |url=https://archive.org/details/arqueologia-mexicana_july-august-2001_9_50/page/78 |journal=Arqueología Mexicana |volume=9 |issue=50 |pages=78–85 |date=July–August 2001 |location=Mexico |publisher=Editorial Raíces |issn=0188-8218 |oclc=29789840 |language=es }} :{{cite book |author=Sharer, Robert J. |authorlink=Robert Sharer |author2=Loa P. Traxler |year=2006 |title=The Ancient Maya |url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar |edition=6th (fully revised) |location=Stanford, California |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=0-8047-4817-9 |oclc=57577446 }} :{{cite web |author=Stuart, David |authorlink=David Stuart (Mayanist) |title="The Fire Enters His House": Architecture and Ritual in Classic Maya Texts |url=http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/ClassicMaya/maya010.pdf |format=[[PDF]] |publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection |location=Washington, D.C., USA. |year=1998 |accessdate=2010-02-24 }}{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }} :{{cite web |author=Stuart, David |authorlink=David Stuart (Mayanist) |year=2002 |title=An Unusual Calendar Cycle at Tonina |url=http://www.mesoweb.com/stuart/notes/Cycle.pdf |format=[[PDF]] online publication |work=Mesoweb articles |publisher=Mesoweb: An Exploration of Mesoamerican Cultures |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2009-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091015003238/http://www.mesoweb.com/stuart/notes/Cycle.pdf |url-status=dead }} :{{cite book |author=Stuart, David |authorlink=David Stuart (Mayanist) |author2=George Stuart |year=2008 |title=Palenque: Eternal City of the Maya |url=https://archive.org/details/palenqueeternalc0000stua |location=London |publisher=[[Thames & Hudson]] |isbn=978-0-500-05156-6 |oclc=227016561 }} :{{cite journal |author=Yadeun, Juan |title=El Museo de Toniná: Territorio del tiempo |url=https://archive.org/details/arqueologia-mexicana_july-august-2001_9_50/page/44 |journal=Arqueología Mexicana |volume=9 |issue=50 |pages=44–49 |date=July–August 2001 |location=Mexico |publisher=Editorial Raíces |issn=0188-8218 |oclc=29789840 |language=es }} {{refend}}<!-- END biblio format style --> == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons category| Toniná | width=20em}} * [https://web.archive.org/web/20110529061119/http://140.247.102.177/CMHI/site.php?site=Tonina#loc Toniná at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions] * [http://www.delange.org/Tonina/Tonina.htm The DeLanges visit Tonina, with lots of photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603134504/http://delange.org/Tonina/Tonina.htm |date=2004-06-03 }} {{coord|16|54|4.39|N|92|0|34.83|W|type:landmark_region:MX_scale:100000|display=title}} {{Maya sites}} [[വർഗ്ഗം:പുരാവസ്‌തുസ്ഥലങ്ങൾ]] mgtnezelti2ul5k1j6z44d8b1dbf9q1 മാനസി ഗിരീഷ്ചന്ദ്ര ജോഷി 0 437018 4682572 4548773 2026-11-03T19:44:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682572 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Manasi Girishchandra Joshi}} {{Infobox sportsperson | image =File:Mansi Joshi in 2020 (sq cropped).jpg |caption=Manasi Joshi |birth_date={{Birth date and age|1989|06|11|df=yes}}<ref>{{Cite web|url=http://system.bwf.website/documents/folder_1_81/folder_1_180/folder_1_182/Classification%20master%20list%20-%202018.08.01.pdf|title=BWF Para-Badminton Classification Master List|last=|first=|date=|website=BWF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811163021/http://system.bwf.website/documents/folder_1_81/folder_1_180/folder_1_182/Classification%20master%20list%20-%202018.08.01.pdf|archive-date=2018-08-11|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref> |fullname=Manasi Girishchandra Joshi |height=171 |weight=68<ref>{{Cite web|url=http://mbasso.in/img/static/ManasiJoshi_Profile_0817.pdf|title=Manasi Joshi-Indian Para-athlete|last=|first=|date=|website=Maharashtra Badminton Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811164857/http://mbasso.in/img/static/ManasiJoshi_Profile_0817.pdf|archive-date=2018-08-11|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref> |country={{IND}} |sport=Badminton |medaltemplates={{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|Women Para-Badminton player}} {{MedalCompetition|[[BWF Para-Badminton World Championships]]}} {{MedalSilver|2015|[[2015 BWF Para-Badminton World Championships|Stoke Mandeville, England]]}}<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/indian-para-badminton-team-wins-11-medals-at-world-championships-2433404.html|title=Indian Para badminton team wins 11 medals at World Championships - Firstpost|website=www.firstpost.com|access-date=2018-08-11}}</ref> {{MedalBronze|2017|[[2017 BWF Para-Badminton World Championships|Ulsen, South Korea]]}} {{MedalCompetition|International Championships}} {{MedalBronze|2018|Para-Badminton International Women's singles}}<ref>{{Cite web|url=http://bwf.tournamentsoftware.com/sport/winners.aspx?id=7F92D325-FDA6-4122-A457-C0034B9EE12E|title=BWF - Thailand Para-Badminton International 2018 - Winners|website=bwf.tournamentsoftware.com|access-date=2018-08-11}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ [[പാര ബാഡ്മിന്റൺ|പാര ബാഡ്മിന്റൺ]] താരമാണ് '''മാനസി ജോഷി.''' 2015 മുതലാണ് മാനസി അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. 2015 ൽ നടന്ന പാര ലോക ബാഡ്മിന്റൺ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ വുമൺ-സിംഗിൾസ് സിൽവർ മെഡലും സ്വന്തമാക്കി.<ref>{{Cite web|url=http://megscpwd.gov.in/success-stories.html|title=Success Stories: Office of The State Commissioner for Persons with Disabilities, Government of Meghalaya|access-date=2018-08-11|website=megscpwd.gov.in|language=en}}</ref> 2011 ൽ ഒരു അപകടത്തിൽ ഇടതുകാൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു.<ref name="hindu" />2018 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് വനിതകളുടെ സിംഗിൾസിൽ [[പാര ബാഡ്മിന്റൺ|എസ്എൽ 3]] വിഭാഗത്തിൽ മാനസി അഞ്ചാം സ്ഥാനത്താണ്.<ref>{{Cite web|url=http://system.bwf.website/documents/folder_1_81/folder_1_180/folder_1_182/Ranking%20with%20details%20-%20Singles%20-%202018.08.01.pdf#page=28|title=Para-Badminton World Ranking Singles|date=2018-08-01|website=badminton.org|access-date=2018-08-11|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811164043/http://system.bwf.website/documents/folder_1_81/folder_1_180/folder_1_182/Ranking%20with%20details%20-%20Singles%20-%202018.08.01.pdf#page=28|url-status=dead}}</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == മാനസി ബാഡ്മിന്റൺ കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് പത്തുവയസ്സുമുതൽ ആണ്. [[ഭാഭാ ആണവ ഗവേഷണകേന്ദ്രം|ഭാഭാ ആണവ ഗവേഷണകേന്ദ്രത്തിലെ]] ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു അച്ഛന്റെ കൂടെ ആണ് ബാഡ്മിന്റൺ കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇലക്ട്രോണിക് എൻജിനീയറിങ്ങിൽ ബാച്ചിലർ ബിരുദം നേടി സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എൻജിനീയറായി ജോലി നേടി. 2011 ൽ ഒരു വാഹന അപകടത്തിൽ ഇടതുകാൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/women/features/manasi-joshi-post-her-experience-in-humans-of-bombay.html|title=കേൾക്കണം ഇവളുടെ കഥ ; നമിക്കണം ഈ പോസിറ്റീവ് എനർജിയെ|work=ManoramaOnline|access-date=2018-08-11}}</ref> 2012 ൽ നടന്ന ഒരു കമ്പനി തലത്തിലുള്ള ബാഡ്മിന്റൺ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പായിരുന്നു സംഭവത്തിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മത്സരം.<ref>{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/45528/para-badminton-player-manasi-joshi/|title=At 22, She Lost Her Leg. At 26, Manasi Joshi Was an International Level Para-Badminton Player!|date=2016-02-29|work=The Better India|access-date=2018-08-11|language=en-US}}</ref> 2014 ഡിസംബറിൽ മാനസി ആദ്യ ദേശീയ കായിക ടൂർണമെന്റിൽ പങ്കെടുക്കാനും, ഒരു വെള്ളി മെഡൽ നേടുകയും ചെയ്‌തു.<ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/women/interview/manasi-joshy-malayalam-news-1.797986|title=മനക്കരുത്തിന്റെ അഗ്നിച്ചിറകുകളിൽ പറന്ന് മാനസി|last=ഹരികുമാർ|first=രമ്യ|work=Mathrubhumi|access-date=2018-08-11|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221200233/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/manasi-joshy-malayalam-news-1.797986|url-status=dead}}</ref><ref name="hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/manasi-in-search-of-an-asiad-medal/article24634693.ece|title=Manasi in search of an Asiad medal|last=Subrahmanyam|first=V. v|date=2018-08-08|work=The Hindu|access-date=2018-08-11|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == അവാർഡുകൾ == * 2015 ൽ - മിക്സഡ് ഡബിൾസിൽ [[പാര ബാഡ്മിന്റൺ|പാര ബാഡ്മിൻറൺ]] ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ വെള്ളി മെഡൽ. * 2016 ൽ - വനിതാ സിംഗിൾസ് വെങ്കലം. * 2017 ൽ - [[പാര ബാഡ്മിന്റൺ|പാരാ ബാഡ്മിന്റൺ]] വേൾഡ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ വെങ്കല മെഡലും സ്പാനിഷ് ഇന്റർനാഷണലിൽ സ്വർണവും. * 2018 പാരാ ബാഡ്മിന്റൺ ഇന്റർനാഷണലിൽ വനിതാ സിംഗിൾസിൽ വെങ്കല മെഡൽ.<ref name="hindu" /><ref>{{Cite news|url=https://www.sportsindiashow.com/badminton-indias-manasi-joshi-wins-bronze-womens-singles-thailand-para-badminton-international2018/|title=Badminton: India's Manasi Joshi wins Bronze in women's singles at Thailand Para-Badminton International,2018 - Sports India Show|date=2018-08-09|work=Sports India Show|access-date=2018-08-11|language=en-US}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ബാഡ്മിന്റൻ കളിക്കാർ]] 6qgsoy0aco8faozaxxtdl89i8s65ecv ഹിപ്പോകാംപസ് 0 440176 4682602 4675303 2026-11-03T23:06:14Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682602 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Hippocampus}} {{Infobox Brain | Name = Hippocampus | Latin = Hippocampus | Image = Gray739-emphasizing-hippocampus.png | Caption = The hippocampus is located in the [[temporal lobe|medial temporal lobe]] of the [[brain]]. In this lateral view of the human brain, the frontal lobe is at the left, the occipital lobe at the right, and the temporal and parietal lobes have largely been removed to reveal the hippocampus underneath. | Image2 = 1511 The Limbic Lobe.jpg | Caption2 = Hippocampus (lowest pink bulb)<br />as part of the [[limbic system]] | Width = 200 | IsPartOf = [[Temporal lobe]] | Components = | Artery = | Vein = }} മനുഷ്യരുടെയും മറ്റ് നട്ടല്ലുള്ള ജീവികളുടെയും തലച്ചോറിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകം ആണ് '''ഹിപ്പോകാംപസ്.''' മനുഷ്യർക്കും മറ്റ് സസ്തനികൾക്കും രണ്ട് ഹിപ്പോകാംപസ് കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ ഓരോന്നും മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ രണ്ട് വശത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇത് മസ്തിഷ്കത്തിലെ ലിംപിക് സംവിധാനത്തിൽ പെടുന്നതും ഹ്രസ്വകാല മെമ്മറിയിൽ നിന്നും ദീർഘകാല മെമ്മറിയിലേയ്ക്കുള്ള നാവിഗേഷൻ സാധ്യമാക്കുന്ന സ്പേഷ്യൽ മെമ്മറിയിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളുടെ ദൃഢീകരണത്തിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു ഹിപ്പോകാംപസ് സെറിബ്രൽ കോർട്ടക്സിൻറെ (അലോക്കോർട്ടിക്കൽ) കീഴിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. <ref> Martin, JH (2003). "Lymbic system and cerebral circuits for emotions, learning, and memory". Neuroanatomy: text and atlas (third ed.). McGraw-Hill Companies. p. 382. ISBN 978-0-07-121237-3. </ref><ref> Amaral D, Lavenex P (2007). "Hippocampal neuroanatomy". In Anderson P, Morris R, Amaral, Bliss T, O'Keefe J. The hippocampus book (first ed.). New York: Oxford University Press. p. 37. ISBN 978-0-19-510027-3. </ref><ref> Anderson P, Morris R, Amaral, Bliss T, O'Keefe J (2007). "The hippocampal formation". In Anderson P, Morris R, Amaral, Bliss T, O'Keefe J. The hippocampus book (first ed.). New York: Oxford University Press. p. 3. ISBN 978-0-19-510027-3. </ref> ആൾകുരങ്ങുകളിൽ മധ്യ ടെമ്പോറൽ ലോബിലാണ് ഇത് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇതിൽ രണ്ട് പ്രധാന ഇന്റർലോക്കിംഗ് ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു: [[Hippocampus proper|ഹിപ്പോകാംപസ് പ്രോപർ]],(ഇത് അമ്മോൺസ് ഹോൺ എന്നു വിളിക്കുന്നു), [[Dentate gyrus|ഡെൻറേറ്റ് ഗൈറസ്]].<ref name="Pearce01">[[#refPearce2001|Pearce, 2001]]</ref> [[അൽഷിമേഴ്സ്]] , [[മേധാക്ഷയം|ഡിമൻഷ്യ]] പോലുള്ള രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ  തലച്ചോറിൽ ആദ്യം നാശം സംഭവിക്കുന്നത് ഹിപ്പോകാമ്പസിനാണ്. ഹ്രസ്വകാല മെമ്മറി നഷ്ടവും അസ്വാസ്ഥ്യവും ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്നു. [[കടൽ കുതിര]]യെ പോലെ നീണ്ടു വളഞ്ഞ ആകൃതിയാണ് ഹിപ്പോ കാമ്പസിന്റെത്. മെമ്മറി കൂടാതെ പഠനം, വികാരങ്ങൾ എന്നിവക്കും ഹിപ്പോകാമ്പസ്സ് പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> File: Hippocampus small.gif|Hippocampus animation File:Hippocampus-Bird brain.png|Pigeon hippocampus (HP) File:Hippocampus-Hippocampal morphology of the four rodent species.jpg|Morphology in four [[rodent]] species File:Hippocpus-Principal hippocampal subdivisions in the marmoset.jpg|Main hippocampal regions in [[marmoset]] File:Hippocampus-Principal hippocampal cell number distribution in the phylogenetic tree.jpg|Cell number distribution across species File:Hippocampus-Hippocampal cell number and body weight relationships in the rodent group.jpg|Cell number to body weight ratios in rodent species File:Hippocampal -Cornu Ammonis.png| Neuronal loss shown in rat CA1 following [[ischemia]] </gallery> == ഇതും കാണുക == {{Portal bar|Neuroscience|Medicine}} ==Notes== {{Academic peer reviewed | journal = WikiJournal of Medicine | doi = 10.15347/wjm/2017.003 <!-- Doi links to published article --> | link = | review = https://en.wikiversity.org/wiki/Talk:WikiJournal_of_Medicine/The_Hippocampus <!-- acadmic peer review at WikiJournal of Medicine --> | title = The Hippocampus | vauthors = Wright M, etal | date = 2017 | volume = 4 | issue = 1 | pages = 3 | pmid = | pmc = }} == അവലംബങ്ങൾ == {{Refbegin|30em}} *<cite id=refAboitiz2003>{{cite journal | vauthors = Aboitiz F, Morales D, Montiel J | title = The evolutionary origin of the mammalian isocortex: towards an integrated developmental and functional approach | url = https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_2003-10_26_5/page/n6 | journal = The Behavioral and Brain Sciences | volume = 26 | issue = 5 | pages = 535–52 | date = Oct 2003 | pmid = 15179935 | doi = 10.1017/S0140525X03000128 }}</cite> *{{cite book | vauthors = Amaral D, Lavenex P | veditors = Andersen P, Morris R, Amaral D, Bliss T, O'Keefe J | title=The Hippocampus Book | year=2006 | chapter=Ch 3. Hippocampal Neuroanatomy | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-510027-3 | name-list-format = vanc |ref=refAmaral2006}} *<cite id=refAnagnostaras2002>{{cite journal | vauthors = Anagnostaras SG, Gale GD, Fanselow MS | title = The hippocampus and Pavlovian fear conditioning: reply to Bast et al | journal = Hippocampus | volume = 12 | issue = 4 | pages = 561–565 | year = 2002 | pmid = 12201641 | doi = 10.1002/hipo.10071 | url = http://homepage.mac.com/sanagnos/19bastreply2002.pdf | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050216104718/http://homepage.mac.com/sanagnos/19bastreply2002.pdf | archivedate = 2005-02-16 | df = }}</cite> *<cite id=refBest1999>{{cite journal | vauthors = Best PJ, White AM | title = Placing hippocampal single-unit studies in a historical context | url = https://archive.org/details/sim_hippocampus_1999_9_4/page/346 | journal = Hippocampus | volume = 9 | issue = 4 | pages = 346–51 | year = 1999 | pmid = 10495017 | doi = 10.1002/(SICI)1098-1063(1999)9:4<346::AID-HIPO2>3.0.CO;2-3 }}</cite> *<cite id=refBliss1973>{{cite journal | vauthors = Bliss TV, Lomo T | title = Long-lasting potentiation of synaptic transmission in the dentate area of the anaesthetized rabbit following stimulation of the perforant path | journal = The Journal of Physiology | volume = 232 | issue = 2 | pages = 331–56 | date = Jul 1973 | pmid = 4727084 | pmc = 1350458 | doi=10.1113/jphysiol.1973.sp010273}} *<cite id=refBoyer2007>{{cite journal | vauthors = Boyer P, Phillips JL, Rousseau FL, Ilivitsky S | title = Hippocampal abnormalities and memory deficits: new evidence of a strong pathophysiological link in schizophrenia | url = https://archive.org/details/sim_brain-research-reviews_2007-04_54_1/page/92 | journal = Brain Research Reviews | volume = 54 | issue = 1 | pages = 92–112 | date = Apr 2007 | pmid = 17306884 | doi = 10.1016/j.brainresrev.2006.12.008 }}</cite> *<cite id=refBroglio2005>{{cite journal | vauthors = Broglio C, Gómez A, Durán E, Ocaña FM, Jiménez-Moya F, Rodríguez F, Salas C | title = Hallmarks of a common forebrain vertebrate plan: specialized pallial areas for spatial, temporal and emotional memory in actinopterygian fish | url = https://archive.org/details/sim_brain-research-bulletin_2005-09-15_66_4-6/page/397 | journal = Brain Research Bulletin | volume = 66 | issue = 4–6 | pages = 397–99 | date = Sep 2005 | pmid = 16144602 | doi = 10.1016/j.brainresbull.2005.03.021 }}</cite> *<cite id=refBurke2006>{{cite journal | vauthors = Burke SN, Barnes CA | title = Neural plasticity in the ageing brain | journal = Nature Reviews. Neuroscience | volume = 7 | issue = 1 | pages = 30–40 | date = Jan 2006 | pmid = 16371948 | doi = 10.1038/nrn1809 }}</cite> *<cite id=refBuzsaki1986>{{cite journal | vauthors = Buzsáki G | title = Hippocampal sharp waves: their origin and significance | url = https://archive.org/details/sim_brain-research_1986-11-26_398_2/page/242 | journal = Brain Research | volume = 398 | issue = 2 | pages = 242–52 | date = Nov 1986 | pmid = 3026567 | doi = 10.1016/0006-8993(86)91483-6 }}</cite> *<cite id=refBuzsaki1989>{{cite journal | vauthors = Buzsáki G | title = Two-stage model of memory trace formation: a role for "noisy" brain states | journal = Neuroscience | volume = 31 | issue = 3 | pages = 551–70 | year = 1989 | pmid = 2687720 | doi = 10.1016/0306-4522(89)90423-5 | url = http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0306-4522(89)90423-5 }}</cite> *<cite id=refBuzsaki1990>{{cite journal | vauthors = Buzsáki G, Chen LS, Gage FH | title = Spatial organization of physiological activity in the hippocampal region: relevance to memory formation | volume = 83 | pages = 257–68 | year = 1990 | pmid = 2203100 | doi = 10.1016/S0079-6123(08)61255-8 | isbn = 9780444811493 | series = Progress in Brain Research }}</cite> *<cite id=refBuzsaki2002>{{cite journal | vauthors = Buzsáki G | title = Theta oscillations in the hippocampus | journal = Neuron | volume = 33 | issue = 3 | pages = 325–40 | date = Jan 2002 | pmid = 11832222 | doi = 10.1016/S0896-6273(02)00586-X | url = http://osiris.rutgers.edu/BuzsakiHP/Publications/PDFs/BuzsakiTheta.pdf | format = PDF | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625161337/http://osiris.rutgers.edu/BuzsakiHP/Publications/PDFs/BuzsakiTheta.pdf | archivedate = 2008-06-25 | df = }}</cite> d*{{cite book | last =Buzsáki | first =G | title =Rhythms of the Brain | url =https://archive.org/details/rhythmsofbrain0000buzs_h3e9 | publisher =Oxford University Press | year =2006 | isbn =978-0-19-530106-9 | name-list-format = vanc |ref=refBuzsaki2006}} *{{cite journal | author = Ramón y Cajal S | title = The Croonian Lecture: La Fine Structure des Centres Nerveux | journal = Proceedings of the Royal Society | volume = 55 | pages = 444–68 | year = 1894 | doi = 10.1098/rspl.1894.0063 | issue = 331–335 |ref=refCajal1894}} *<cite id=refCampbell2004>{{cite journal | vauthors = Campbell S, Macqueen G | title = The role of the hippocampus in the pathophysiology of major depression | journal = Journal of Psychiatry & Neuroscience | volume = 29 | issue = 6 | pages = 417–26 | date = Nov 2004 | pmid = 15644983 | pmc = 524959 }}</cite> *<cite id=refCantero2003>{{cite journal | vauthors = Cantero JL, Atienza M, Stickgold R, Kahana MJ, Madsen JR, Kocsis B | title = Sleep-dependent theta oscillations in the human hippocampus and neocortex | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 23 | issue = 34 | pages = 10897–903 | date = Nov 2003 | pmid = 14645485 | url = http://www.jneurosci.org/cgi/content/full/23/34/10897 }}</cite> *{{cite news | last=Carey | first=B | title=H. M., an Unforgettable Amnesiac, Dies at 82 | work=The New York Times | date=2008-12-04 | url=https://www.nytimes.com/2008/12/05/us/05hm.html | accessdate=2009-04-27 | name-list-format=vanc | ref=refhMObit }} *<cite id=refChiu2004>{{cite journal | vauthors = Chiu YC, Algase D, Whall A, Liang J, Liu HC, Lin KN, Wang PN | title = Getting lost: directed attention and executive functions in early Alzheimer's disease patients | journal = Dementia and Geriatric Cognitive Disorders | volume = 17 | issue = 3 | pages = 174–80 | year = 2004 | pmid = 14739541 | doi = 10.1159/000076353 }}</cite> *<cite id=refChang2003>{{cite journal | vauthors = Chang BS, Lowenstein DH | title = Epilepsy | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-09-25_349_13/page/1256 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 349 | issue = 13 | pages = 1257–66 | date = Sep 2003 | pmid = 14507951 | doi = 10.1056/NEJMra022308 | authorlink2 = Daniel H. Lowenstein (physician) }}</cite> *{{cite book |vauthors=Cho RY, Gilbert A, Lewis DA |veditors=Charney DS, Nestler EJ | title=Neurobiology of Mental Illness |url=https://archive.org/details/neurobiologyofme0000unse_n7i9 | year=2005 | chapter=Ch 22. The neurobiology of schizophrenia | publisher=Oxford University Press US | isbn=978-0-19-518980-3|ref=refCho2005}} *<cite id=refCenquizca2007>{{cite journal | vauthors = Cenquizca LA, Swanson LW | title = Spatial organization of direct hippocampal field CA1 axonal projections to the rest of the cerebral cortex | journal = Brain Research Reviews | volume = 56 | issue = 1 | pages = 1–26 | date = Nov 2007 | pmid = 17559940 | pmc = 2171036 | doi = 10.1016/j.brainresrev.2007.05.002 }}</cite> *<cite id=refClark2005>{{cite journal | vauthors = Clark RE, Broadbent NJ, Squire LR | title = Hippocampus and remote spatial memory in rats | journal = Hippocampus | volume = 15 | issue = 2 | pages = 260–72 | year = 2005 | pmid = 15523608 | pmc = 2754168 | doi = 10.1002/hipo.20056 }}</cite> *<cite id=refColombo2000>{{cite journal | vauthors = Colombo M, Broadbent N | title = Is the avian hippocampus a functional homologue of the mammalian hippocampus? | url = https://archive.org/details/sim_neuroscience-and-biobehavioral-reviews_2000-06_24_4/page/465 | journal = Neuroscience and Biobehavioral Reviews | volume = 24 | issue = 4 | pages = 465–84 | date = Jun 2000 | pmid = 10817844 | doi = 10.1016/S0149-7634(00)00016-6 }}</cite> *<cite id=refCooke2006>{{cite journal | vauthors = Cooke SF, Bliss TV | title = Plasticity in the human central nervous system | url = https://archive.org/details/sim_brain_2006-07_129_7/page/1659 | journal = Brain | volume = 129 | issue = Pt 7 | pages = 1659–73 | date = Jul 2006 | pmid = 16672292 | doi = 10.1093/brain/awl082 }}</cite> *<cite id=refdeOlmos1978>{{cite journal | vauthors = de Olmos J, Hardy H, Heimer L | title = The afferent connections of the main and the accessory olfactory bulb formations in the rat: an experimental HRP-study | url = https://archive.org/details/the-journal-of-comparative-neurology_1978-09-15_181_2/page/213 | journal = The Journal of Comparative Neurology | volume = 181 | issue = 2 | pages = 213–244 | date = Sep 1978 | pmid = 690266 | doi = 10.1002/cne.901810202 }}</cite> *<cite id=refDiana2007>{{cite journal | vauthors = Diana RA, Yonelinas AP, Ranganath C | title = Imaging recollection and familiarity in the medial temporal lobe: a three-component model | journal = Trends in Cognitive Sciences | volume = 11 | issue = 9 | pages = 379–86 | date = Sep 2007 | pmid = 17707683 | doi = 10.1016/j.tics.2007.08.001 }}</cite> *{{cite book |last1= Duvernoy |first1= HM |title= The Human Hippocampus |edition= 3rd |year= 2005 |publisher= Springer-Verlag |location= Berlin |isbn= 978-3-540-23191-2 |page= 1 |chapter= Introduction |chapterurl= https://books.google.com/books?id=5GkpPjk5z1IC&pg=PP1 |name-list-format= vanc |ref= refDuvernoy2005 }} *{{cite book | vauthors = Eichenbaum H, Otto TA, Wible CG, Piper JM | veditors = Davis JL, Eichenbaum H | title=Olfaction | url = https://archive.org/details/olfactionmodelsy0000unse | year=1991 | chapter=Ch 7. Building a model of the hippocampus in olfaction and memory | publisher=MIT Press | isbn=978-0-262-04124-9 |ref=refEichenbaum1991}} *{{cite book | last = Eichenbaum H, Cohen NJ | title = Memory, Amnesia, and the Hippocampal System | year =1993 | publisher =MIT Press | ref = refEichenbaum1993 }} *<cite id=refEichenbaum2007>{{cite journal | vauthors = Eichenbaum H, Yonelinas AP, Ranganath C | title = The medial temporal lobe and recognition memory | journal = Annual Review of Neuroscience | volume = 30 | pages = 123–52 | year = 2007 | pmid = 17417939 | pmc = 2064941 | doi = 10.1146/annurev.neuro.30.051606.094328 }}</cite> *<cite id=refEkstrom2003>{{cite journal | vauthors = Ekstrom AD, Kahana MJ, Caplan JB, Fields TA, Isham EA, Newman EL, Fried I | title = Cellular networks underlying human spatial navigation | journal = Nature | volume = 425 | issue = 6954 | pages = 184–88 | date = Sep 2003 | pmid = 12968182 | doi = 10.1038/nature01964 | url = http://memory.psych.upenn.edu/Publications#EkstEtal03 | format = PDF | bibcode = 2003Natur.425..184E | citeseerx = 10.1.1.408.4443 }} </cite> *<cite id=refErickson2011>{{cite journal | vauthors = Erickson KI, Voss MW, Prakash RS, Basak C, Szabo A, Chaddock L, Kim JS, Heo S, Alves H, White SM, Wojcicki TR, Mailey E, Vieira VJ, Martin SA, Pence BD, Woods JA, McAuley E, Kramer AF | title = Exercise training increases size of hippocampus and improves memory | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 108 | issue = 7 | pages = 3017–3022 | date = Feb 2011 | pmid = 21282661 | pmc = 3041121 | doi = 10.1073/pnas.1015950108 | bibcode = 2011PNAS..108.3017E | displayauthors = 1 }}</cite> *<cite id=refFanselow2010>{{cite journal | vauthors = Fanselow MS, Dong HW | title = Are the dorsal and ventral hippocampus functionally distinct structures? | journal = Neuron | volume = 65 | issue = 1 | pages = 7–19 | date = Jan 2010 | pmid = 20152109 | pmc = 2822727 | doi = 10.1016/j.neuron.2009.11.031 | url = http://ac.els-cdn.com/S0896627309009477/1-s2.0-S0896627309009477-main.pdf?_tid=d96d552c725aa5a9ed5f5a3580256c8c&acdnat=1333939643_6dc0deb7c07606f3917d144d8d2d4fa5 }}</cite> *{{cite book | last=Finger | first=S | title=Origins of Neuroscience: A History of Explorations Into Brain Function | url=https://archive.org/details/originsofneurosc0000fing | year=2001 | publisher=Oxford University Press US | isbn=978-0-19-514694-3|ref=refFinger}} *{{cite book | author = Garcia-Segura LM | title = Hormones and Brain Plasticity | url = https://archive.org/details/hormonesbrainpla0000garc | year = 2009 | publisher =Oxford University Press US | isbn = 978-0-19-532661-1 |ref=refGarciaSegura2009}} *<cite id=Fu2010>{{cite journal | vauthors = Woon FL, Sood S, Hedges DW | title = Hippocampal volume deficits associated with exposure to psychological trauma and posttraumatic stress disorder in adults: a meta-analysis | journal = Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry | volume = 34 | issue = 7 | pages = 1181–1188 | date = Oct 2010 | pmid = 20600466 | doi = 10.1016/j.pnpbp.2010.06.016 }}</cite> *<cite id=refGorwood2008>{{cite journal | vauthors = Gorwood P, Corruble E, Falissard B, Goodwin GM | title = Toxic effects of depression on brain function: impairment of delayed recall and the cumulative length of depressive disorder in a large sample of depressed outpatients | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2008-06_165_6/page/731 | journal = The American Journal of Psychiatry | volume = 165 | issue = 6 | pages = 731–9 | date = Jun 2008 | pmid = 18381906 | doi = 10.1176/appi.ajp.2008.07040574 }}</cite> *<cite id=refGoto2008>{{cite journal | vauthors = Goto Y, Grace AA | title = Limbic and cortical information processing in the nucleus accumbens | journal = Trends in Neurosciences | volume = 31 | issue = 11 | pages = 552–8 | date = Nov 2008 | pmid = 18786735 | pmc = 2884964 | doi = 10.1016/j.tins.2008.08.002 }}</cite> *{{cite book | vauthors = Gray JA, McNaughton N | title = The Neuropsychology of Anxiety: An Enquiry into the Functions of the Septo-Hippocampal System | url = https://archive.org/details/neuropsychologyo0000gray | year =2000 | publisher =Oxford University Press |ref=refGray2000}} *<cite id=refGross1993>{{cite journal | vauthors = Gross CG | title = Hippocampus minor and man's place in nature: a case study in the social construction of neuroanatomy | journal = [[Hippocampus (journal)|Hippocampus]] | volume = 3 | issue = 4 | pages = 403–416 | date = Oct 1993 | pmid = 8269033 | doi = 10.1002/hipo.450030403 }}</cite> *<cite id=refHampel2008>{{cite journal | vauthors = Hampel H, Bürger K, Teipel SJ, Bokde AL, Zetterberg H, Blennow K | title = Core candidate neurochemical and imaging biomarkers of Alzheimer's disease | journal = Alzheimer's & Dementia | volume = 4 | issue = 1 | pages = 38–48 | date = Jan 2008 | pmid = 18631949 | doi = 10.1016/j.jalz.2007.08.006 }}</cite> *<cite id=refHarrison2004>{{cite journal | vauthors = Harrison PJ | title = The hippocampus in schizophrenia: a review of the neuropathological evidence and its pathophysiological implications | url = https://archive.org/details/sim_psychopharmacology_2004-06_174_1/page/151 | journal = Psychopharmacology | volume = 174 | issue = 1 | pages = 151–62 | date = Jun 2004 | pmid = 15205886 | doi = 10.1007/s00213-003-1761-y }}</cite> *{{cite book | author=Hebb DO | title=Organization of Behavior: a Neuropsychological Theory | url=https://archive.org/details/organizationofbe0000dona | location=New York | publisher=John Wiley | year=1949 | isbn=978-0-471-36727-7 |ref=refHebb1948}} *<cite id=refHuerta1993>{{cite journal | vauthors = Huerta PT, Lisman JE | title = Heightened synaptic plasticity of hippocampal CA1 neurons during a cholinergically induced rhythmic state | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1993-08-19_364_6439/page/722 | journal = Nature | volume = 364 | issue = 6439 | pages = 723–5 | date = Aug 1993 | pmid = 8355787 | doi = 10.1038/364723a0 | bibcode = 1993Natur.364..723H }}</cite> *<cite id=refJackson2006>{{cite journal | vauthors = Jackson JC, Johnson A, Redish AD | title = Hippocampal sharp waves and reactivation during awake states depend on repeated sequential experience | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2006-11-29_26_48/page/12414 | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 26 | issue = 48 | pages = 12415–26 | date = Nov 2006 | pmid = 17135403 | doi = 10.1523/JNEUROSCI.4118-06.2006 }}</cite> *<cite id=refJacobs1990>{{cite journal | vauthors = Jacobs LF, Gaulin SJ, Sherry DF, Hoffman GE | title = Evolution of spatial cognition: sex-specific patterns of spatial behavior predict hippocampal size | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 87 | issue = 16 | pages = 6349–52 | date = Aug 1990 | pmid = 2201026 | pmc = 54531 | doi = 10.1073/pnas.87.16.6349 | bibcode = 1990PNAS...87.6349J }}</cite> *<cite id=refJacobs2003>{{cite journal | vauthors = Jacobs LF | title = The evolution of the cognitive map | journal = Brain, Behavior and Evolution | volume = 62 | issue = 2 | pages = 128–39 | year = 2003 | pmid = 12937351 | doi = 10.1159/000072443 }}</cite> *<cite id=refJung1994>{{cite journal | vauthors = Jung MW, Wiener SI, McNaughton BL | title = Comparison of spatial firing characteristics of units in dorsal and ventral hippocampus of the rat | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 14 | issue = 12 | pages = 7347–7356 | date = Dec 1994 | pmid = 7996180 | url = http://www.jneurosci.org/content/14/12/7347.full.pdf+html }}</cite> *<cite id=refKahana2001>{{cite journal | vauthors = Kahana MJ, Seelig D, Madsen JR | title = Theta returns | journal = Current Opinion in Neurobiology | volume = 11 | issue = 6 | pages = 739–44 | date = Dec 2001 | pmid = 11741027 | doi = 10.1016/S0959-4388(01)00278-1 }}</cite> *<cite id=refKotter1997>{{cite journal | vauthors = Kötter R, Stephan KE | title = Useless or helpful? The "limbic system" concept | journal = Reviews in the Neurosciences | volume = 8 | issue = 2 | pages = 139–45 | year = 1997 | pmid = 9344183 | doi = 10.1515/REVNEURO.1997.8.2.139 }} *<cite id=refJoels2008>{{cite journal | vauthors = Joëls M | title = Functional actions of corticosteroids in the hippocampus | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 583 | issue = 2–3 | pages = 312–321 | date = Apr 2008 | pmid = 18275953 | doi = 10.1016/j.ejphar.2007.11.064 }}</cite> *<cite id=refKuruba2009>{{cite journal | vauthors = Kuruba R, Hattiangady B, Shetty AK | title = Hippocampal neurogenesis and neural stem cells in temporal lobe epilepsy | journal = Epilepsy & Behavior | volume = 14 Suppl 1 | pages = 65–73 | date = Jan 2009 | pmid = 18796338 | pmc = 2654382 | doi = 10.1016/j.yebeh.2008.08.020 }}</cite> *<cite id=refLubenov2009>{{cite journal | vauthors = Lubenov EV, Siapas AG | title = Hippocampal theta oscillations are travelling waves | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-28_459_7246/page/534 | journal = Nature | volume = 459 | issue = 7246 | pages = 534–9 | date = May 2009 | pmid = 19489117 | doi = 10.1038/nature08010 | bibcode = 2009Natur.459..534L }}</cite> *<cite id=refMaguire1998>{{cite journal | vauthors = Maguire EA, Burgess N, Donnett JG, Frackowiak RS, Frith CD, O'Keefe J | title = Knowing where and getting there: a human navigation network | url = https://archive.org/details/sim_science_1998-05-08_280_5365/page/920 | journal = Science | volume = 280 | issue = 5365 | pages = 921–24 | date = May 1998 | pmid = 9572740 | doi = 10.1126/science.280.5365.921 | bibcode = 1998Sci...280..921M | citeseerx = 10.1.1.23.4963 }}</cite> *<cite id=refMaguireFrith2000>{{cite journal | vauthors = Maguire EA, Gadian DG, Johnsrude IS, Good CD, Ashburner J, Frackowiak RS, Frith CD | title = Navigation-related structural change in the hippocampi of taxi drivers | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2000-04-11_97_8/page/4398 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 97 | issue = 8 | pages = 4398–403 | date = Apr 2000 | pmid = 10716738 | pmc = 18253 | doi = 10.1073/pnas.070039597 | bibcode = 2000PNAS...97.4398M }}</cite> *<cite id=refMalenka2004>{{cite journal | vauthors = Malenka RC, Bear MF | title = LTP and LTD: an embarrassment of riches | journal = Neuron | volume = 44 | issue = 1 | pages = 5–21 | date = Sep 2004 | pmid = 15450156 | doi = 10.1016/j.neuron.2004.09.012 }}</cite> *<cite id=refMatsumura1999>{{cite journal | vauthors = Matsumura N, Nishijo H, Tamura R, Eifuku S, Endo S, Ono T | title = Spatial- and task-dependent neuronal responses during real and virtual translocation in the monkey hippocampal formation | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 19 | issue = 6 | pages = 2381–93 | date = Mar 1999 | pmid = 10066288 | url = http://www.jneurosci.org/cgi/content/full/19/6/2381 }}</cite> *<cite id=refMcNaughton2006>{{cite journal | vauthors = McNaughton BL, Battaglia FP, Jensen O, Moser EI, Moser MB | title = Path integration and the neural basis of the 'cognitive map' | journal = Nature Reviews. Neuroscience | volume = 7 | issue = 8 | pages = 663–78 | date = Aug 2006 | pmid = 16858394 | doi = 10.1038/nrn1932 | url = http://www.nature.com/nrn/journal/v7/n8/abs/nrn1932.html }}</cite> *<cite id=refMizunami1998>{{cite journal | vauthors = Mizunami M, Weibrecht JM, Strausfeld NJ | title = Mushroom bodies of the cockroach: their participation in place memory | journal = The Journal of Comparative Neurology | volume = 402 | issue = 4 | pages = 520–37 | date = Dec 1998 | pmid = 9862324 | doi = 10.1002/(SICI)1096-9861(19981228)402:4<520::AID-CNE6>3.0.CO;2-K }}</cite> *<cite id=refMorris1982>{{cite journal | vauthors = Morris RG, Garrud P, Rawlins JN, O'Keefe J | title = Place navigation impaired in rats with hippocampal lesions | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1982-06-24_297_5868/page/680 | journal = Nature | volume = 297 | issue = 5868 | pages = 681–83 | date = Jun 1982 | pmid = 7088155 | doi = 10.1038/297681a0 | bibcode = 1982Natur.297..681M }}</cite> *<cite id=refMoser1998>{{cite journal | vauthors = Moser MB, Moser EI | title = Functional differentiation in the hippocampus | url = https://archive.org/details/sim_hippocampus_1998_8_6/page/608 | journal = Hippocampus | volume = 8 | issue = 6 | pages = 608–19 | year = 1998 | pmid = 9882018 | doi = 10.1002/(SICI)1098-1063(1998)8:6<608::AID-HIPO3>3.0.CO;2-7 }}</cite> *<cite id=refMoser2008>{{cite journal | vauthors = Moser EI, Kropff E, Moser MB | title = Place cells, grid cells, and the brain's spatial representation system | journal = Annual Review of Neuroscience | volume = 31 | pages = 69–89 | year = 2008 | pmid = 18284371 | doi = 10.1146/annurev.neuro.31.061307.090723 }}</cite> *<cite id=refNadel1975>{{cite journal | vauthors = Nadel L, O'Keefe J, Black A | title = Slam on the brakes: a critique of Altman, Brunner, and Bayer's response-inhibition model of hippocampal function | journal = Behavioral Biology | volume = 14 | issue = 2 | pages = 151–62 | date = Jun 1975 | pmid = 1137539 | doi = 10.1016/S0091-6773(75)90148-0 }}</cite> *<cite id=refNakazawa2004>{{cite journal | vauthors = Nakazawa K, McHugh TJ, Wilson MA, Tonegawa S | title = NMDA receptors, place cells and hippocampal spatial memory | journal = Nature Reviews. Neuroscience | volume = 5 | issue = 5 | pages = 361–72 | date = May 2004 | pmid = 15100719 | doi = 10.1038/nrn1385 }}</cite> *{{cite journal | last =Nieuwenhuys | first =R | title =An Overview of the Organization of the Brain of Actinopterygian Fishes |journal =Am. Zool. | volume = 22 | pages = 287–310 | year =1982 | doi =10.1093/icb/22.2.287 | issue =2 |ref=refNieuwenhuys1982}} *<cite id=refOKane2004>{{cite journal | vauthors = O'Kane G, Kensinger EA, Corkin S | title = Evidence for semantic learning in profound amnesia: an investigation with patient H.M | journal = Hippocampus | volume = 14 | issue = 4 | pages = 417–25 | year = 2004 | pmid = 15224979 | doi = 10.1002/hipo.20005 }}</cite> *<cite id=refOKeefe1971>{{cite journal | vauthors = O'Keefe J, Dostrovsky J | title = The hippocampus as a spatial map. Preliminary evidence from unit activity in the freely-moving rat | url = https://archive.org/details/brain-research_1971-11-12_34_1/page/171 | journal = Brain Research | volume = 34 | issue = 1 | pages = 171–75 | date = Nov 1971 | pmid = 5124915 | doi = 10.1016/0006-8993(71)90358-1 }}</cite> *{{cite book | vauthors = O'Keefe J, Nadel L | title = The Hippocampus as a Cognitive Map | year = 1978 | publisher = Oxford University Press | url = http://www.cognitivemap.net/HCMpdf/HCMChapters.html | ref = refOKeefe1978 | access-date = 2018-09-05 | archive-date = 2011-03-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110324042731/http://www.cognitivemap.net/HCMpdf/HCMChapters.html | url-status = dead }} *<cite id=refPortavella2002>{{cite journal | vauthors = Portavella M, Vargas JP, Torres B, Salas C | title = The effects of telencephalic pallial lesions on spatial, temporal, and emotional learning in goldfish | journal = Brain Research Bulletin | volume = 57 | issue = 3–4 | pages = 397–99 | year = 2002 | pmid = 11922997 | doi = 10.1016/S0361-9230(01)00699-2 }}</cite> *<cite id=refPearce2001>{{cite journal | vauthors = Pearce JM | title = Ammon's horn and the hippocampus | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_2001-09_71_3/page/351 | journal = Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry | volume = 71 | issue = 3 | pages = 351 | date = Sep 2001 | pmid = 11511709 | pmc = 1737533 | doi = 10.1136/jnnp.71.3.351 }}</cite> *<cite id=refPothuizen2004>{{cite journal | vauthors = Pothuizen HH, Zhang WN, Jongen-Rêlo AL, Feldon J, Yee BK | title = Dissociation of function between the dorsal and the ventral hippocampus in spatial learning abilities of the rat: a within-subject, within-task comparison of reference and working spatial memory | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 19 | issue = 3 | pages = 705–712 | date = Feb 2004 | pmid = 14984421 | doi = 10.1111/j.0953-816X.2004.03170.x }}</cite> *{{cite book |vauthors=Prull MW, Gabrieli JD, Bunge SA |veditors=Craik FI, Salthouse TA | title=The handbook of aging and cognition |url=https://archive.org/details/handbookofagingc0000unse | year=2000 | chapter=Ch 2. Age-related changes in memory: A cognitive neuroscience perspective | publisher=Erlbaum | isbn=978-0-8058-2966-2|ref=refPrull2000}} *<cite id=refRodriguez2002>{{cite journal | vauthors = Rodríguez F, López JC, Vargas JP, Broglio C, Gómez Y, Salas C | title = Spatial memory and hippocampal pallium through vertebrate evolution: insights from reptiles and teleost fish | journal = Brain Research Bulletin | volume = 57 | issue = 3–4 | pages = 499–503 | year = 2002 | pmid = 11923018 | doi = 10.1016/S0361-9230(01)00682-7 }}</cite> *<cite id=refRolls2006>{{cite journal | vauthors = Rolls ET, Xiang JZ | title = Spatial view cells in the primate hippocampus and memory recall | journal = Reviews in the Neurosciences | volume = 17 | issue = 1–2 | pages = 175–200 | year = 2006 | pmid = 16703951 | doi = 10.1515/REVNEURO.2006.17.1-2.175 }}</cite> *<cite id=refRosenzweig2003>{{cite journal | vauthors = Rosenzweig ES, Barnes CA | title = Impact of aging on hippocampal function: plasticity, network dynamics, and cognition | url = https://archive.org/details/progress-in-neurobiology_2003-02_69_3/page/143 | journal = Progress in Neurobiology | volume = 69 | issue = 3 | pages = 143–79 | date = Feb 2003 | pmid = 12758108 | doi = 10.1016/S0301-0082(02)00126-0 }}</cite> *<cite id=refScoville1957>{{cite journal | vauthors = Scoville WB, Milner B | title = Loss of recent memory after bilateral hippocampal lesions | journal = Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry | volume = 20 | issue = 1 | pages = 11–21 | date = Feb 1957 | pmid = 13406589 | pmc = 497229 | doi = 10.1136/jnnp.20.1.11 }}</cite> *<cite id=refShettleworth2003>{{cite journal | vauthors = Shettleworth SJ | title = Memory and hippocampal specialization in food-storing birds: challenges for research on comparative cognition | journal = Brain, Behavior and Evolution | volume = 62 | issue = 2 | pages = 108–16 | year = 2003 | pmid = 12937349 | doi = 10.1159/000072441 }}</cite> *<cite id=refSkaggs1996>{{cite journal | vauthors = Skaggs WE, McNaughton BL, Wilson MA, Barnes CA | title = Theta phase precession in hippocampal neuronal populations and the compression of temporal sequences | journal = Hippocampus | volume = 6 | issue = 2 | pages = 149–76 | year = 1996 | pmid = 8797016 | doi = 10.1002/(SICI)1098-1063(1996)6:2<149::AID-HIPO6>3.0.CO;2-K }}</cite> *<cite id=refSkaggs2007>{{cite journal | vauthors = Skaggs WE, McNaughton BL, Permenter M, Archibeque M, Vogt J, Amaral DG, Barnes CA | title = EEG sharp waves and sparse ensemble unit activity in the macaque hippocampus | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-neurophysiology_2007-08_98_2/page/898 | journal = Journal of Neurophysiology | volume = 98 | issue = 2 | pages = 898–910 | date = Aug 2007 | pmid = 17522177 | doi = 10.1152/jn.00401.2007 }}</cite> *<cite id=refSloviter2005>{{cite journal | vauthors = Sloviter RS | title = The neurobiology of temporal lobe epilepsy: too much information, not enough knowledge | journal = Comptes Rendus Biologies | volume = 328 | issue = 2 | pages = 143–53 | date = Feb 2005 | pmid = 15771000 | doi = 10.1016/j.crvi.2004.10.010 }}</cite> *<cite id=refSmith2006>{{cite journal | vauthors = Smith DM, Mizumori SJ | title = Hippocampal place cells, context, and episodic memory | journal = Hippocampus | volume = 16 | issue = 9 | pages = 716–29 | year = 2006 | pmid = 16897724 | doi = 10.1002/hipo.20208 | citeseerx = 10.1.1.141.1450 }}</cite> *<cite id=refSolstad2008>{{cite journal | vauthors = Solstad T, Boccara CN, Kropff E, Moser MB, Moser EI | title = Representation of geometric borders in the entorhinal cortex | url = https://archive.org/details/sim_science_2008-12-19_322_5909/page/1864 | journal = Science | volume = 322 | issue = 5909 | pages = 1865–68 | date = Dec 2008 | pmid = 19095945 | doi = 10.1126/science.1166466 | bibcode = 2008Sci...322.1865S }}</cite> *<cite id=refSquire1992>{{cite journal | vauthors = Squire LR | title = Memory and the hippocampus: a synthesis from findings with rats, monkeys, and humans | url = https://archive.org/details/sim_psychological-review_1992-04_99_2/page/195 | journal = Psychological Review | volume = 99 | issue = 2 | pages = 195–231 | date = Apr 1992 | pmid = 1594723 | doi = 10.1037/0033-295X.99.2.195 }}</cite> *{{cite book | vauthors = Squire LR, Schacter DL | title = The Neuropsychology of Memory | url = https://archive.org/details/neuropsychologyo0000unse_f6g6 | year =2002 | publisher =Guilford Press | ref = refSquire2002}} *<cite id=refSquire2009>{{cite journal | vauthors = Squire LR | title = The legacy of patient H.M. for neuroscience | journal = Neuron | volume = 61 | issue = 1 | pages = 6–9 | date = Jan 2009 | pmid = 19146808 | pmc = 2649674 | doi = 10.1016/j.neuron.2008.12.023 }}</cite> *<cite id=refSutherland2000>{{cite journal | vauthors = Sutherland GR, McNaughton B | title = Memory trace reactivation in hippocampal and neocortical neuronal ensembles | journal = Current Opinion in Neurobiology | volume = 10 | issue = 2 | pages = 180–86 | date = Apr 2000 | pmid = 10753801 | doi = 10.1016/S0959-4388(00)00079-9 }}</cite> *<cite id=refSutherland1982>{{cite journal | vauthors = Sutherland RJ, Kolb B, Whishaw IQ | title = Spatial mapping: definitive disruption by hippocampal or medial frontal cortical damage in the rat | url = https://archive.org/details/neuroscience-letters_1982-08-31_31_3/page/271 | journal = Neuroscience Letters | volume = 31 | issue = 3 | pages = 271–6 | date = Aug 1982 | pmid = 7133562 | doi = 10.1016/0304-3940(82)90032-5 }}</cite> *<cite id=refSutherland2001>{{cite journal | vauthors = Sutherland RJ, Weisend MP, Mumby D, Astur RS, Hanlon FM, Koerner A, Thomas MJ, Wu Y, Moses SN, Cole C, Hamilton DA, Hoesing JM | title = Retrograde amnesia after hippocampal damage: recent vs. remote memories in two tasks | url = https://archive.org/details/sim_hippocampus_2001_11_1/page/27 | journal = Hippocampus | volume = 11 | issue = 1 | pages = 27–42 | year = 2001 | pmid = 11261770 | doi = 10.1002/1098-1063(2001)11:1<27::AID-HIPO1017>3.0.CO;2-4 }}</cite> *<cite id=refSuzuki2005>{{cite journal | vauthors = Suzuki M, Hagino H, Nohara S, Zhou SY, Kawasaki Y, Takahashi T, Matsui M, Seto H, Ono T, Kurachi M | title = Male-specific volume expansion of the human hippocampus during adolescence | journal = Cerebral Cortex | volume = 15 | issue = 2 | pages = 187–93 | date = Feb 2005 | pmid = 15238436 | doi = 10.1093/cercor/bhh121 }}</cite> *<cite id=refVanderwolf2001>{{cite journal | vauthors = Vanderwolf CH | title = The hippocampus as an olfacto-motor mechanism: were the classical anatomists right after all? | journal = Behavioural Brain Research | volume = 127 | issue = 1–2 | pages = 25–47 | date = Dec 2001 | pmid = 11718883 | doi = 10.1016/S0166-4328(01)00354-0 }}</cite> *<cite id=refVargas2006>{{cite journal | vauthors = Vargas JP, Bingman VP, Portavella M, López JC | title = Telencephalon and geometric space in goldfish | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 24 | issue = 10 | pages = 2870–78 | date = Nov 2006 | pmid = 17156211 | doi = 10.1111/j.1460-9568.2006.05174.x }}</cite> *<cite id=refVanElzakker2008>{{cite journal | vauthors = VanElzakker M, Fevurly RD, Breindel T, Spencer RL | title = Environmental novelty is associated with a selective increase in Fos expression in the output elements of the hippocampal formation and the perirhinal cortex | journal = Learning & Memory | volume = 15 | issue = 12 | pages = 899–908 | date = Dec 2008 | pmid = 19050162 | pmc = 2632843 | doi = 10.1101/lm.1196508 }}</cite> *{{cite book |author= Wechsler RT, Morss, AM, Wustoff, CJ, & Caughey, AB |title= Blueprints notes & cases: Neuroscience |year= 2004 |publisher= Blackwell Publishing |location= Oxford |isbn= 978-1-4051-0349-7 |page= 37 |chapter= |url= https://books.google.com/books?id=k8qv-6tqZL0C&pg=PA37 |ref= refWech04 }} *<cite id=refWest1990>{{cite journal | vauthors = West MJ | title = Stereological studies of the hippocampus: a comparison of the hippocampal subdivisions of diverse species including hedgehogs, laboratory rodents, wild mice and men | volume = 83 | pages = 13–36 | year = 1990 | pmid = 2203095 | doi = 10.1016/S0079-6123(08)61238-8 | isbn = 9780444811493 | series = Progress in Brain Research }}</cite> *<cite id=refWilson1994>{{cite journal | vauthors = Wilson MA, McNaughton BL | title = Reactivation of hippocampal ensemble memories during sleep | url = https://archive.org/details/sim_science_1994-07-29_265_5172/page/676 | journal = Science | volume = 265 | issue = 5172 | pages = 676–79 | date = Jul 1994 | pmid = 8036517 | doi = 10.1126/science.8036517 | bibcode = 1994Sci...265..676W }}</cite> *<cite id=refWinson1978>{{cite journal | vauthors = Winson J | title = Loss of hippocampal theta rhythm results in spatial memory deficit in the rat | url = https://archive.org/details/sim_science_1978-07-14_201_4351/page/160 | journal = Science | volume = 201 | issue = 4351 | pages = 160–63 | date = Jul 1978 | pmid = 663646 | doi = 10.1126/science.663646 | bibcode = 1978Sci...201..160W }}</cite> {{Refend}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == === ജേണലുകൾ === *[http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-HIPO.html ''Hippocampus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171126154241/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-HIPO.html |date=2017-11-26 }} (Wiley) === പുസ്തകങ്ങൾ === {{refbegin}} *{{cite book |title=The Hippocampus Book | veditors = Anderson P, Morris R, Amaral, Bliss T, O'Keefe J |year=2007 |isbn=978-0-19-510027-3 |publisher=[[Oxford University Press]]}} *{{cite book |title=Space, Time and Memory in the Hippocampal Formation | veditors = Derdikman D, Knierim JJ |year=2014 |isbn=978-3-7091-1292-2 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]}} *{{cite book | vauthors = Duvernoy HM, Cattin F | title = The Human Hippocampus: Functional Anatomy, Vascularization, and Serial Sections with MRI| url = https://archive.org/details/humanhippocampus0000duve | publisher = Springer| year = 2005| isbn = 978-3-540-23191-2}} *{{cite book| first = Howard | last = Eichenbaum | name-list-format = vanc | title = The Cognitive Neuroscience of Memory| url = https://archive.org/details/cognitiveneurosc0000eich | publisher = Oxford University Press US| year = 2002| isbn = 978-0-19-514175-7}} *{{cite book| veditors = Sharp PE | title = The Neural Basis of Navigation: Evidence from Single Cell Recording| url = https://archive.org/details/neuralbasisofnav0000unse | publisher = Springer| year = 2002| isbn = 978-0-7923-7579-1 }} *{{cite book |title=The Hippocampus: Neurotransmission and Plasticity in the Nervous System | first = Philippe | last = Taupin | name-list-format = vanc |year=2007 |isbn=978-1-60021-914-6 |publisher=Nova Publishers}} *{{cite book |title=Learning and Memory: A comprehensive reference |url=https://archive.org/details/learningmemoryco0002unse | editor-first = John H | editor-last = Byrne | name-list-format = vanc |year=2008 |isbn=978-0-12-370509-9 |publisher=Elsevier}} {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{BrainMaps|hippocampus}} * [http://www.stanford.edu/group/maciverlab/hippocampal.html Diagram of a Hippocampal Brain Slice] * [http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=hippocampus&Submit=Go&event=display&start=1 Hippocampus – Cell Centered Database] * [http://www.temporal-lobe.com Temporal-lobe.com An interactive diagram of the rat parahippocampal-hippocampal region] * [http://www.brainnav.com/browse?highlight=8d89b5&specid=2 Search Hippocampus on BrainNavigator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309084137/http://www.brainnav.com/browse?highlight=8d89b5&specid=2 |date=2012-03-09 }} via BrainNavigator * {{cite journal | vauthors = Buzsaki G | year = 2010 | title = Hippocampus | url = | journal = Scholarpedia | volume = 6 | issue = 1| page = 1468 | doi=10.4249/scholarpedia.1468| bibcode = 2011SchpJ...6.1468B}} {{Commons category|Hippocampus (anatomy)|Hippocampus}} {{Hippocampal formation}} {{Papez circuit}} [[വർഗ്ഗം:മസ്തിഷ്കം]] flpa9b2tyfe436hxxhmf7sq4i84lp60 യുടിസി−00:25:21 0 440782 4682680 4543052 2026-11-04T04:35:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682680 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} യുടിസി-00:25:21 എന്നത് [[അന്താരാഷ്ട്രസമയക്രമം|അന്താരാഷ്ട്രസമയക്രമത്തിൽ]] നിന്നും 25 [[മിനിറ്റ്]] 21 [[സെക്കന്റ്]] കുറവുള്ള ഒരു തിരിച്ചറിയൽ കോഡാണ്. == ഉപയോഗം == [[അയർലന്റ്|അയർലന്റിൽ]] ഡബ്ലിൻ സമയം എന്ന പേരിൽ UTC-00:25:21 ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1880ലെ സ്റ്റാറ്റ്യൂട്സ് (സമയത്തിന്റെ നിർവ്വചനം) ആക്ടിൽ<ref>[http://www.srcf.ucam.org/~jsm28/british-time/1880c9.html Statutes (Definition of Time) Act, 1880 (43 & 44 Vict. c. 9)]</ref> ആണ് ഡബ്ലിൻ സമയം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്, അതോടൊപ്പം തന്നെ [[ഗ്രീനിച്ച് സമയം]] (ജിഎംടി) [[ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ|ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടണിൽ]] നിയമപരമായി നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് 1858ൽ മാർച്ച് മുതൽ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ, അയർലൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പ്രാദേശിക സമയത്തിന് പകരമായി ഉപയോഗിച്ചു. ഒക്ടോബർ 1 ഞായറാഴ്ച്ച ഡബ്ലിൻ വേനൽക്കാല സമയം രാത്രി 2 മണി മുതൽ ''ടൈം (അയർലണ്ട്) ആക്ട്, 1916''<ref>''Time (Ireland) Act, 1916 (6 & 7 Geo. 5. c. 45)''</ref> പ്രകാരം അയർലണ്ടിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സമയം, ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടണിൽ വേനൽ കാലത്തും, മറ്റു സമയങ്ങളിലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന അതേ സമയം തന്നെയാക്കി മാറ്റാനിടയായി. == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.srcf.ucam.org/~jsm28/british-time/ History of legal time in Britain] * [https://web.archive.org/web/20160304031630/http://www.maths.tcd.ie/~dwmalone/time/dunsink.html Dunsink and Timekeeping] {{Timezones}} [[വർഗ്ഗം:യുടിസി വ്യതിയാനങ്ങൾ]] b4i9nd511hwesbjci29yc63x1uphr4o മാ ഹ്യുട്ടെങ്ങ് 0 448097 4682568 4652075 2026-11-03T18:47:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682568 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox person | name = Mǎ Huàténg | native_name = 马化腾 | image = Pony Ma 2011.jpg | birth_date = {{birth date and age|1971|10|29}} | birth_place = [[Sapporo]], Japan | residence = [[Shenzhen]] | nationality = Japanese | alma_mater = [[Shenzhen University]] | occupation = Founder, Chairman and CEO of [[Tencent]] | website = {{url|qq.com}} | footnotes = | alma mater = [[Shenzhen University]] | networth = {{decrease}} US$42.4 billion (July 2018)<ref>{{cite web|title=Ma Huateng|url=https://www.forbes.com/profile/ma-huateng/|website=Forbes|language=en}}</ref> }} ചൈനീസ് ബിസിനസ് പ്രമുഖൻ നിക്ഷേപകൻ, വോളണ്ടിയർ, എഞ്ചിനീയർ, ഇന്റർനെറ്റ്, ടെക്നോളജി സംരംഭകനുമാണ് '''മാ ഹ്യുട്ടെങ്ങ്''' (പോണി മാ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)(ചൈനീസ്: 马化腾; പിൻയിൻ: എം. ഹൂടെൻഗ്, ജനനം: ഒക്ടോബർ 29, 1971). <ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/608d171e-f08a-11e7-b220-857e26d1aca4|title= Pony Ma, the global strategist with deep pockets |date=6 January 2018|access-date=22 April 2018|work=Financial Times}}</ref>[[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും മൂല്യമേറിയ കമ്പനിയായ [[ടെൻസെന്റ്|ടെൻസന്റി ( Tencent)ന്റെ]] സ്ഥാപകനും ചെയർമാനും ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറുമാണ് അദ്ദേഹം. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപവും ഗെയിമിംഗ്-വിനോദ മേഖല കീഴടക്കിയ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കമ്പനി ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും മൂല്യമേറിയ കമ്പനിയാണ്. <ref>{{cite news|title=Tencent posts 69 percent jump in quarterly net profit; becomes the most valuable company in Asia|url=http://www.firstpost.com/tech/news-analysis/tencent-posts-69-percent-jump-in-quarterly-net-profit-becomes-the-most-valuable-company-in-asia-4211333.html|work=Tech2}}</ref><ref name="book">[https://books.google.com/books?id=IWftSWQ30Q8C&pg=PT118 Investing in China: The Emerging Venture Capital Industry] Jonsson Yinya Li, ''Google Book Search''</ref><ref name="Tencent En">[http://www.tencent.com/en-us/index.shtml Tencent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516200223/http://www.tencent.com/en-us/index.shtml |date=2012-05-16 }} Tencent official site</ref> ചൈനയിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൊബൈൽ തൽക്ഷണ സന്ദേശ സേവനവും അതിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കുന്നതും മാധ്യമങ്ങൾ, വിനോദം, പേയ്മെന്റ് സംവിധാനങ്ങൾ, സ്മാർട്ട്ഫോണുകൾ, ഇന്റർനെറ്റ് സംബന്ധിയായ സേവനങ്ങൾ, മൂല്യവർദ്ധിത സേവനങ്ങൾ, ഓൺലൈൻ പരസ്യ സേവനങ്ങൾ എന്നിവ ചൈനയിലും ആഗോള തലങ്ങളിലും നിയന്ത്രണം ഈ കമ്പനിക്കാണ്. 2007 ൽ, 2014 <ref>{{cite news | url=http://time.com/time100-2014/?pcd=hp-magmod | work=Time | title=The 100 Most Influential People in the World | date=April 24, 2014 | access-date=2018-11-06 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425185132/http://time.com/time100-2014/?pcd=hp-magmod | url-status=dead }}</ref>, 2018 ൽ ടൈം മാഗസിൻ അദ്ദേഹത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="biobk">[https://books.google.com/books?id=24P3M4hrpWwC&pg=PA111 Biographical Dictionary of New Chinese Entrepreneurs and Business Leaders, Pg. 111] Ilan Alon and Wenxian Zhang. Edward Elgar Publishing, 2009. Google Book Search.</ref> 2015 ൽ ഫോബ്സ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തരായ ആളുകളിൽ ഒരാളായി ഫോബ്സ് വിലയിരുത്തി. 2017 ൽ, ഫോർച്ച്യൂൺ മാസിക ആ വർഷത്തെ മികച്ച വ്യവസായികളിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref>{{cite news|title=Businessperson of the Year|url=http://fortune.com/businessperson-of-the-year/|work=Fortune|date=16 November 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Schuman|first1=Michael|title=Ma Huateng - pg.49|url=https://www.forbes.com/pictures/hdij45k/ma-huateng/#1a44db9141b8|work=Forbes}}</ref> ഷെൻജെൻ മുനിസിപ്പൽ പീപ്പിൾസ് കോൺഗ്രസിനും പന്ത്രണ്ടാം നാഷനൽ പീപ്പിൾസ് കോൺഗ്രസിനുമുള്ള ഒരു ഡെപ്യൂട്ടി പദവി വഹിച്ചു<ref name="Tencent En" /> ."ഫോർച്യൂൺ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മഹാനായ നേതാക്കളിൽ" ഒരാളായിരുന്നു, <ref>{{cite news|url=http://fortune.com/longform/worlds-greatest-leaders-2018/|title=world's greatest leaders 2018}}</ref>[[ജാക്ക് മാ|ജാക്ക് മായുടെ]] വ്യക്തിഗത സ്വഭാവത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ചെറിയ രീതിയിലെ സംരംഭകൻ ആണ്, എന്നാൽ വാറൻ ബഫറ്റിനോട് താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്, ആക്രമണാത്മക ഏറ്റെടുക്കുന്നയാൾ എന്നാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ". <ref>{{cite news|title=Tencent's Pony Ma is Asian tech spaces' new Warren Buffett|url=https://www.dealstreetasia.com/stories/tencents-pony-ma-asian-tech-spaces-new-warren-buffett-84993/|work=www.dealstreetasia.com}}</ref><ref>{{cite news|title=Huateng “Pony” Ma|url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/2016/huateng-pony-ma-12/|work=Fortune|date=24 March 2016|access-date=2018-11-06|archive-date=2017-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115221624/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/2016/huateng-pony-ma-12/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Internet mogul Pony Ma named most generous Chinese philanthropist|url=http://www.scmp.com/news/china/money-wealth/article/1975370/internet-mogul-pony-ma-named-most-generous-chinese|work=South China Morning Post|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Flannery|first1=Russell|title=Tencent Rally Adds Billions to Chairman's Philanthropy Pile, Highlights China Influence|url=https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2017/10/08/tencent-rally-adds-billions-to-chairmans-philanthropy-pile-highlights-china-influence/#6421ef7b77ab|work=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Flannery|first1=Russell|title=China Billionaire Horse Race: Tencent's Ma Huateng Is Asia's Richest Again|url=https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2017/08/08/china-billionaire-horse-race-tencents-ma-huateng-is-asias-richest-by-a-nose-again/#51ce7bf87d3e|work=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Asia's Tech Scene Gets a New Warren Buffett|url=https://www.bloombergquint.com/opinion/2017/10/25/asia-s-tech-scene-gets-a-new-warren-buffett|work=Bloomberg Quint|language=en|access-date=2018-11-06|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116185037/https://www.bloombergquint.com/opinion/2017/10/25/asia-s-tech-scene-gets-a-new-warren-buffett|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Chanchani|first1=Madhav|title=After Alibaba Holdings, Tencent makes first investment in Indian firm|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/after-alibaba-holdings-tencent-makes-first-investment-in-indian-firm/articleshow/48383029.cms|work=The Economic Times|date=7 August 2015}}</ref> 2018 മാർച്ചിൽ ചൈനയിലെ ഏറ്റവും ധനികനായ മനുഷ്യൻ, ലോകത്തിലെ 14 മത്തെ ഏറ്റവും സമ്പന്നൻ, 51.1 ബില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളർ ആസ്തി. 2017 നവംബർ 21 ന് ലാറി പേജും സർജീ ബ്രിന്നിനെയും പിന്നിലാക്കി ലോകത്തിലെ ഒൻപതാമത്തെ ധനികനെന്ന ബഹുമതിയും സ്വന്തമാക്കി. ഫോബ്സ് മാസികയിലെ ഏറ്റവും ധനികരായ 10 ധനികരുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടുന്ന ആദ്യ ചൈനീസുകാരനാണ് മാ ഹ്യുട്ടെങ്ങ്.<ref>{{cite news|last1=Walters|first1=Natalie|title=Asia's Richest Man Jack Ma Has Become Much Wealthier This Year - See The Number|url=https://www.thestreet.com/story/14275232/1/here-s-how-much-alibaba-founder-jack-ma-s-net-worth-has-increased-in-2017.html|work=TheStreet|date=17 August 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Tencent Chief Overtakes Wanda's Wang as China's Second-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-07-20/tencent-chief-passes-wanda-s-wang-as-china-second-richest-chart|work=Bloomberg.com|date=20 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Ma Huateng|url=https://www.forbes.com/profile/ma-huateng/|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Ma Huateng became one of the top 10 richest men in the world, surpassing Larry Page and Sergey Brin|url=https://www.forbes.com/sites/kerryadolan/2017/11/21/chinese-billionaire-behind-tencent-cracks-the-worlds-top-ten-richest-for-the-first-time/#6fe542d4446e|website=Forbes|language=en}}</ref> ==ആദ്യകാല ജീവിതം == ഗുവാങ്ഡോംഗിലെ ഷറ്റോ യി ലെ ചായാംഗ് ജില്ലയിലാണ് ഇദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് മാൻ ചെൻഷോ [[ഹോങ്കോങ്|ഹോങ്കോങ്ങിനടുത്തുള്ള]] ഷെൻഷനിൽ ഒരു തുറമുഖ മാനേജറായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ യുവ മാ ഹ്യുട്ടെങ്ങും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title = Tencent’s Ma Huateng is China’s second-richest man on WeChat mania|url = http://www.livemint.com/Companies/RNlBzbwFJfrKsIJ24EtDdJ/Tencents-Ma-Huateng-is-Chinas-secondrichest-man-on-WeChat.html |website = www.livemint.com/|access-date = 2016-01-12}}</ref> 1989 ൽ ഷൻഷെൻ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അദ്ദേഹം 1993 ൽ കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസിൽ ബിരുദം നേടി.<ref>{{Cite web|title = Pony Ma - Founder, Executive Director & CEO @ Tencent Holdings {{!}} CrunchBase|url = https://www.crunchbase.com/person/pony-ma#/entity|website = www.crunchbase.com|access-date = 2016-01-12}}</ref> == കരിയർ == ===ടെൻസന്റെയും ആദ്യകാല കരിയറുകളും === മാ ആദ്യമായി ചെയ്ത ജോലി ചൈനയിലെ മോഷൻ ടെലികോം ഡവലപ്മെൻറിൽ ടെലികോം സേവനദാതാവും വിതരണക്കാരാനായിട്ടാണ് . മാസം തോറും 176 ഡോളർ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. <ref>{{Cite web|title = Tencent’s Ma becomes China’s second-richest man|url = http://www.businessspectator.com.au/news/2013/12/18/china/tencents-ma-becomes-chinas-second-richest-man|website = www.businessspectator.com.au|access-date = 2016-01-12|archive-date = 2013-12-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20131221014614/http://www.businessspectator.com.au/news/2013/12/18/china/tencents-ma-becomes-chinas-second-richest-man|url-status = dead}}</ref>ഇന്റർനെറ്റ് കോളിംഗ് സേവനങ്ങൾക്കുള്ള ഗവേഷണ വികസന വകുപ്പിലെ ഷെൻഷെൻ റൺക്സൺ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് ലിമിറ്റഡിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name=":5">{{Cite web|title = A mysterious message millionaire|url = http://www.chinadaily.com.cn/business/2009-01/12/content_7388202.htm|website = www.chinadaily.com.cn|access-date = 2016-01-12}}</ref> നാല് സഹപാഠികളോടൊപ്പം, ഹുവാട്ടേംഗ് 1998-ൽ ടെൻസെന്റ് സ്ഥാപിച്ചു. 1996-ൽ ഒരു [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രയേലി]] കമ്പനി സ്ഥാപിച്ച ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഇന്റർനെറ്റ് തൽക്ഷണ സന്ദേശ സേവനമായ, ഐ സി ക്യൂ വിന്റെ അവതരണത്തിൽ മായും പങ്കെടുത്തു. <ref name=":5" /> ആശയം പ്രചോദിപ്പിച്ചത്, മായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘവും 1999 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഒരു ചൈനീസ് ഇൻറർഫേസ്, ഓ ഐ സി ക്യൂ(അല്ലെങ്കിൽ, ഓപ്പൺ (സ്വതന്ത്ര) ICQ) പോലെയുള്ള സോഫ്റ്റ് വെയറും അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title = Ma Huateng {{!}} Chinese entrepreneur|url = http://www.britannica.com/biography/Ma-Huateng|website = Encyclopædia Britannica|access-date = 2016-01-12}}</ref> ഈ ഉൽപ്പന്നം വേഗത്തിൽ പ്രചാരം നേടി 1999 അവസാനത്തോടെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഉപയോക്താക്കളെ നേടി, ചൈനയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സേവനങ്ങളിലൊന്നായി ഇതു മാറി. [<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.fastcompany.com/3029119/most-innovative-companies/tencent-the-secretive-chinese-tech-giant-that-can-rival-facebook-a|title=Tencent: The Secretive, Chinese Tech Giant That Can Rival Facebook and Amazon|website=Fast Company|language=en-US|access-date=2016-01-12}}</ref> ടെൻസെന്റ് സ്ഥാപിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം, ചൈന ഡെയിലിയിൽ 2009-ൽ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞു, "ഞാൻ കൂടുതൽ കണ്ടാൽ അത് ഭീമാകാരന്മാരുടെ ചുമലിൽ നിൽക്കുകയാണ്," (If I have seen further, it is by standing on the shoulders of giants,)ഐസക് ന്യൂട്ടന്റെ വാക്യത്തെ ഉദ്ധരിച്ച്, ICQ- ഉം ഒഐസി ക്യു എന്നിവയുമായുള്ള സമാനതകളെ പരാമർശിക്കുന്നു. "ഞങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നത്തിന് ഒരു ഭാവിയുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയാമായിരുന്നു, എന്നാൽ അന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് അത് താങ്ങാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല," മാ ഓർമ്മിച്ചു. <ref name=":5" /> പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനായി ബാങ്ക് വായ്പ ചോദിക്കുകയും കമ്പനി വിൽക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name=":1">{{Cite web|title = Pony Ma Biography - life, family, name, young, born, time, year, Career, Sidelights - Newsmakers Cumulation|url = http://www.notablebiographies.com/newsmakers2/2006-Le-Ra/Ma-Pony.html|website = www.notablebiographies.com|access-date = 2016-01-12}}</ref> ടെൻസന്റെ സൗജന്യമായി സേവനം ഒഐസി ക്യു വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, കമ്പനിയുടെ പ്രവർത്തന ചെലവുകൾക്ക് പണം മുടക്കാൻ കമ്പനിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. 2000 ൽ മാൻ അമേരിക്കയിലെ ഇൻവെസ്റ്റ്മെന്റ് സ്ഥാപനമായ ഐ.ഡി.സിയും ഹോങ്കോംഗിന്റെ ടെലിക്കോം കാരിയർ പസഫിക് സെഞ്ച്വറി സൈബർഓർക്കുകളും (പിസിസിഡബ്ല്യുഡബ്ല്യൂ) 40 ശതമാനം ടെൻസെന്റ് ഷെയറുകൾ 2.2 മില്ല്യൻ ഡോളറിന് വാങ്ങുകയും ചെയ്തു <ref>{{Cite web|title = Ten Years of Tencent -- Beijing Review|url = http://www.bjreview.com/exclusive/txt/2009-02/13/content_178210.htm|website = www.bjreview.com|access-date = 2016-01-12}}</ref> . പേജർ മാർക്കറ്റ് ഇടിഞ്ഞതോടെ, QQ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് മൊബൈൽ സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കാൻ സന്ദേശങ്ങൾ അനുവദിച്ചുകൊണ്ട് മെസേജിങ്ങ് പ്ലാറ്റ്ഫോം മെച്ചപ്പെടുത്തി. അതിനുശേഷം കമ്പനിയുടെ വരുമാനത്തിന്റെ 80 ശതമാനവും ടെലികോം ഓപ്പറേറ്റർമാരും സന്ദേശത്തിന് ഫീസ് പങ്കിടാൻ സമ്മതിച്ചു.<ref name=":1" /> ==AOL നിയമവ്യവസ്ഥയും ബിസിനസ് വിപുലീകരണവും == 1998-ൽ AOL (അമേരിക്ക ഓൺലൈൻ) എന്ന കമ്പനി ഐ സി ക്യൂവിന് വിറ്റപ്പോൾ, ടെൻസെന്റിനെതിരെ യുഎസ്സിയിലെ ദേശീയ ആർബിട്രേഷൻ ഫോറത്തിൽ ഒരു കേസ് ഫയൽ ചെയ്തു. ക്യുഐസിക്യൂയുടെ QICQ.com, QICQ.net എന്നീ ഡൊമെയ്നുകൾക്ക് ഐ സി ക്യൂ യുടെ ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. ടെൻസെന്റ് കേസ് തോൽക്കുകയും വെബ്സൈറ്റുകൾ അടച്ചു പൂട്ടിയിടേണ്ടിയും വന്നു <ref name=":5" />2000 ഡിസംബറിൽ, വിലകൂടിയ മറ്റു നിയമങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനായി മാ സോഫ്റ്റ്വെയറിന്റെ പേര് QQ ("ക്യൂ", "ക്യു ക്യു" എന്നീ വാക്കുകളിൽ "ക്യൂട്ട്" എന്ന വാക്കിനൊപ്പം മാറ്റി) എന്നാക്കി<ref>{{Cite web|title = Language Log » A New Morpheme in Mandarin|url = http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=3111|website = languagelog.ldc.upenn.edu|access-date = 2016-01-12|archive-url = https://web.archive.org/web/20120319065128/http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=3111|archive-date = 2012-03-19|url-status = dead}}</ref> . എ.ഒ.എൽ നിയമത്തിന് ശേഷം, മാ ഹുവാംഗെങ്ങ് ടെൻസന്റെ ബിസിനസ് പോർട്ട്ഫോളിയോ വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 2003-ൽ, ടെൻസെന്റ് സ്വന്തം പോർട്ടൽ (QQ.com) പുറത്തിറക്കി, ഓൺലൈൻ ഗെയിംസ് മാർക്കറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചു. 2004 ൽ, ടെൻസന്റ് ഏറ്റവും വലിയ ചൈനീസ് തൽക്ഷണ സന്ദേശ സേവനമായി മാറുകയും (മാര്ക്കറ്റിന്റെ 74% കൈവശമാക്കി),<ref name=":1" /> ഹോംകോങ്ങ് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ സാധിക്കുകയും ചെയ്തു. .<ref name=":5" />കമ്പനിയുടെ ഐപിഒയിൽ 200 ദശലക്ഷം ഡോളർ സമാഹരിച്ചശേഷം മാ പെട്ടെന്നുതന്നെ ചൈനയിലെ ടെലികോം മേഖലയിലെ ഏറ്റവും ധനികരായ ആളുകളിൽ ഒന്നായി മാറി. 2004-ൽ, ടെൻസെന്റ് ഒരു ഓൺലൈൻ ഗെയിമിംഗ് പ്ലാറ്റ്ഫോം ആരംഭിച്ചു. ആ പ്ലാറ്റ്ഫോമിൽ (ആയുധങ്ങൾ, ഗെയിമിംഗ് പവർ),ഗെയിമുകൾക്ക് വിർച്വൽ സാമഗ്രികൾ , എന്നിവ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് വിൽക്കാൻ തുടങ്ങി.റിംഗ്ടോണുകൾ,ഇമോട്ടിക്കോണുകൾ അവിടെ വിൽക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref name=":4" /> മായുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ടെൻസന്റ് 2005-ൽ C2C പ്ലാറ്റ്ഫോം പായിപ്പായി.കോം (Paipai.com) ആരംഭിക്കുകയും, ഇ-കൊമേഴ്സ് ഭീമൻ അലിബാബയുമായി നേരിട്ട് മത്സരിക്കകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title = Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|url = https://www.techinasia.com/tencent-ceo-pony-ma-talks-wechat-mobile-global-competition|website = www.techinasia.com|access-date = 2016-01-12|language = en-US}}</ref> [[ബിൽ ഗേറ്റ്സ്]] മൈക്രോസോഫ്ട്, മാ ഹ്യുട്ടെങ് എന്നിവർ 2010 ൽ രണ്ട് മത്സരങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. രണ്ടുമാസത്തിനുശേഷം ടെക്സ്റ്റ് മെസ്സേജിംഗും ഗ്രൂപ്പ് ചാറ്റിനുമുള്ള ഒരു ആപ്ലിക്കേഷൻ ഒരു സംഘം അവതരിപ്പിച്ചു - വെയ്ക്സിൻ(weixin) 2011 ജനുവരിയിൽ ആരംഭിച്ചു. 2015-ൽ വെക്സിൻ (അല്ലെങ്കിൽ ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള WeChat) ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തൽക്ഷണ സന്ദേശ വേദിയായി എല്ലാ ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും (48%) ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite web|title = Internet Users In Malaysia Are More Active On WhatsApp And Facebook Than Those In US, UK And China [REPORT]|url = http://dazeinfo.com/2015/10/09/facebook-whatsapp-wechat-usage-malaysia-us-uk-china-instant-messaging-report/|website = Dazeinfo|access-date = 2016-01-12|first = Swathi R.|last = M}}</ref> ടെൻസെന്റ് നൽകുന്ന വിവിധതരം സേവനങ്ങൾ വെബ് പോർട്ടലുകൾ, ഇ-കൊമേഴ്സ്, മൾട്ടിപ്ലെയർ ഓൺലൈൻ ഗെയിംസ് എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. <sup>[8]</sup> ലെജൻഡ് ഓഫ് യുലോങ്ങ്, ലെജൻഡ് ഓഫ് സ്വൂയാൻ യുയാൻ തുടങ്ങിയവയുടെ പകുതിയോളം വർദ്ധനവ 5.1 ബില്യൺ യുഎസ് ഡോളർ വരുമാനത്തിൽ 1.5 ബില്യൺ യു.എസ് ഡോളർ ലാഭം ലഭിച്ചു.<sup>[7]</sup> ടെൻസെൻറ് ദീർഘദൂര രോഗനിർണയവും മെഡിസിൻ ഡെലിവറിയും നൽകിക്കൊണ്ട് വുസാനിൽ "ഇൻറർനെറ്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ" നിർമ്മിക്കുമെന്ന് 2015 ഡിസംബറിൽ മാ ഹ്യൂട്ടെങ് പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. <ref>{{Cite web|title = What are the next big things in the world of high technology? Let China’s internet giants tell you|url = http://www.scmp.com/news/china/article/1892502/what-are-next-big-things-world-high-technology-let-chinas-internet-giants|website = South China Morning Post|access-date = 2016-01-12}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയം == ഔദ്യോഗിക ടെൻസെന്റ് വെബ്സൈറ്റ് പ്രകാരം, അഞ്ചാമത്തെ ഷെൻജെൻ മുനിസിപ്പൽ പീപ്പിൾസ് കോൺഗ്രസ് ഡപ്യൂട്ടി ചെയർമാനും 12-ആം ദേശീയ പീപ്പിൾസ് കോൺഗ്രസിലെ സേവനം നടത്തുകയാന്നദ്ദേഹം<ref name="Tencent En" />. ചൈനയിലെ സോഷ്യൽ നെറ്റ് വർക്കുകളുടെയും തൽക്ഷണ സന്ദേശ വിപണിയുടെ ടെൻസെൻറ് മേധാവിത്വം മൂലം ചൈനയിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർടിയുമായി ബന്ധം തുടർച്ചയായി സൂക്ഷ്മപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. [[സിങ്കപ്പൂർ|സിങ്കപ്പൂരിലെ]] ഒരു ടെക്ക് കോൺഫറൻസിൽ സംസാരിക്കുകയായിരുന്ന മാ പറഞ്ഞു, "ധാരാളം ആളുകൾ കരുതുന്നുണ്ട്, അവർ തങ്ങളോട് സംസാരിക്കാനും ഉത്തരവാദിത്തമില്ലാത്തവരാകാനും കഴിയും, അത് തെറ്റാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു ഞങ്ങൾ സർക്കാരിന്റെ വലിയ പിന്തുണക്കാരനാണ്. ഇൻഫോർമേഷൻ സെക്യൂരിറ്റിയിലൂടെ ഞങ്ങൾ ഇന്റർനെറ്റിനെ മികച്ച മാനേജ്മെന്റും നിയന്ത്രണവുമുള്ളതാക്കി നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. "<ref>{{Cite book|title = Culture and Economy in the Age of Social Media|url = https://books.google.com/books?id=YnwcBgAAQBAJ|publisher = Routledge|date = 2015-01-09|isbn = 9781317558194|first = Christian|last = Fuchs}}</ref> ==വ്യക്തിജീവിതം == മാ കുതിര എന്നർത്ഥം വരുന്ന "Pony" എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് പദത്തിൽ നിന്നാണ് പോണി എന്ന വിളിപ്പേര് മാ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name=":1" /> മാ ഹുവാട്ടെംഗ് മാധ്യമങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ, രഹസ്യസ്വഭാവമുള്ള ജീവിത ശൈലിയാണ് തുടർന്ന് വരുന്നത്. <ref>{{Cite web|title = Pony Ma and his Tencent|url = http://luxatic.com/pony-ma-and-his-tencent/|website = Luxatic|access-date = 2016-01-12|language = en-US}}</ref> "ഈ ആശയങ്ങൾ ചൈനയിൽ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നില്ല- നടപ്പിലാക്കുകയാണ് പ്രാധാന്യം" <ref name=":7" /> ടെൻസെന്റ് ഹോൾഡിംഗ്സിലെ 9.7 ശതമാനം ഓഹരിയിൽ നിന്ന് ഹുവാട്ടെംഗ് ന്റെ കമ്പനി സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നു. ഹോങ്കോങ്ങിൽ 150 മില്യൺ ഡോളർ വിലവരുന്ന വസ്തു വകകളുണ്ട് <ref name=":3">{{Cite web|title = Ma vs. Ma: The most expensive house in Hong Kong belongs to one of China's internet kings - but is it Jack or Pony?|url = http://www.scmp.com/news/hong-kong/economy/article/1866197/who-takes-title-owner-most-expensive-residence-hong-kong-jack?page=all|website = South China Morning Post|access-date = 2016-01-12}}</ref> ഹോങ്കോങ്ങിൽ 19,600 ചതുരശ്ര അടി വീതമുള്ള ഒരു ആഡംബര റസിഡൻസി അദ്ദേഹം ത്തിന് സ്വന്തമാണ്. <ref name=":3" /> 2016-ൽ മാ തന്റെ 10,000 ത്തോളം ഡോളർ ഷെയറുകളെ തന്റെ ചാരിറ്റബിൾ ഫൗണ്ടേഷനു കൈമാറി. എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലുള്ള ഷെയറുകളുടെ പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഫോബ്സ് ആസ്തി കുറച്ചിട്ടില്ല.<ref>{{Cite web|title = Ma Huateng|url = https://www.forbes.com/profile/ma-huateng/?list=billionaires|website = Forbes|access-date = 2017-05-07|language = en-US}}</ref> ==അവലംബം == {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Tencent Holdings}} [[വർഗ്ഗം:സംരംഭകർ]] [[വർഗ്ഗം:1971-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 29-ന് ജനിച്ചവർ]] t2cc28p6ldn17vm07vhgpn7u6sg2h11 എറിത്രീന ഹെർബസീ 0 464423 4682662 4075105 2026-11-04T00:35:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682662 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Erythrina herbacea}} {{taxobox |image = CoralBeanFlower.jpg |image_caption = Flowers |status = G5 |status_system = TNC |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Fabales]] |familia = [[Fabaceae]] |genus = ''[[Erythrina]]'' |species = '''''E. herbacea''''' |binomial = ''Erythrina herbacea'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = ''Erythrina arborea'' <small>[[John Kunkel Small|Small]]</small><ref name="GRIN">{{GRIN | accessdate=2009-10-24}}</ref> |range_map = Erythrina herbacea range map.jpg |range_map_caption = Natural range }} തെക്കു കിഴക്കേ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലും വടക്ക് കിഴക്കൻ [[മെക്സിക്കോ]]യിലും [[കുറ്റിച്ചെടി]]യായോ ചെറുവൃക്ഷമായോ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു [[സപുഷ്പി]] സസ്യമായ '''എറിത്രീന ഹെർബസീ''' സാധാരണയായി '''കോറൽ ബീൻ, ചെറോക്കീ ബീൻ, തെക്കൻ ലൂസിയാനയിൽ മാമൗ പ്ലാൻറ്, റെഡ് കാർഡിനൽ, കാർഡിനൽ സ്പീയർ''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. <ref name="GRIN"/> ഇത് മധ്യ അമേരിക്കയുടെ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും പാകിസ്താനിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സ്പീഷീസ് എന്ന നിലയിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[മെക്സിക്കോ]]യിൽ, വിത്തുകൾ [[എലി]]യുടെ വിഷം ആയി ഉപയോഗിക്കുന്നു. വൃക്ഷത്തിൻറെ പുറംതൊലിയിൽ നിന്നും ഇലകളിൽ നിന്നും ഒരു തരം മത്സ്യവിഷം നിർമ്മിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=Tull, Delena (1999). Edible and Useful Plants of Texas and the Southwest: A Practical Guide. University of Texas Press. p. 254. ISBN 978-0-292-78164-1.|title=|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref> [[File:Coralbean or Cherokee bean or Red cardinal -- Erythrina herbacea.jpg|thumb|Coral bean or Cherokee bean or Red cardinal -- Erythrina herbacea]] ==അവലംബം== {{commons category}} {{Wikispecies}} {{Reflist}} *[http://www.florida.plantatlas.usf.edu/Plant.aspx?id=3264 Florida atlas of Vascular Plants: Erythrina herbaracea"] *[http://plantsdatabase.com/go/2724/index.html Plants data base entry: ''Erythrina herbacea'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book |first=Peter |last=Alden |author2=Rick Cech |author3=Richard Keen |author4=Amy Leventer |author5=Gil Nelson |author6=Wendy B. Zomlefer |year=1998 |title=National Audubon Society Field Guide to Florida |url=https://archive.org/details/nationalaudubons0000unse_a9d3 |location=New York |publisher=Alfred A. Knopf}} ==പുറം കണ്ണികൾ== *{{cite web |url=http://esp.cr.usgs.gov/data/atlas/little/erytherb.pdf |format=PDF |title=''Erythrinaz+herbacea'' |work=Digital Representations of Tree Species Range Maps from "Atlas of United States Trees" by Elbert L. Little, Jr. (and other publications) |publisher=United States Geological Survey |accessdate= |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626044213/http://esp.cr.usgs.gov/data/atlas/little/erytherb.pdf |url-status=dead }} {{Taxonbar|from=Q5396418}} [[വർഗ്ഗം:ഫ്ലോറിഡയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:പരമ്പരാഗത നാടൻ അമേരിക്കൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫാബേസീ]] [[വർഗ്ഗം:കാൾ ലിനേയസ് നാമകരണം ചെയ്തവ]] lre7m24bcx9qz1u826gfhot39u1u1kz മ്യൂസ് മേരി ജോർജ് 0 466259 4682676 4521170 2026-11-04T03:40:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682676 wikitext text/x-wiki എഴുത്തുകാരിയും സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയും നിരൂപകയും [https://web.archive.org/web/20220808084846/https://sarva.kerala.gov.in/ml/%E0%B4%A1%E0%B4%AF%E0%B4%B1%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%B1%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%B8%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%82/ സർവവിജ്ഞാനകോശം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഡയറക്ടറും] ആണ് '''മ്യൂസ് മേരി ജോർജ്'''.1965 മാർച്ച് 12ന് [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി|കാഞ്ഞിരപ്പള്ളിയിൽ]] അധ്യാപക ദമ്പതികളുടെ മകളായി ജനിച്ചു. മലയാള ഭാഷയിലും സാഹിത്യത്തിലും ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും എം.ഫില്ലും. പി വത്സലയുടെയും സാറാ ജോസഫിന്റെയും ചെറുകഥകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഠനത്തിന് എം ജി യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നും പി.എച്ച്.ഡി.യും ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് യു.സി. കോളേജിലെ മലയാള വിഭാഗം അധ്യാപികയായി ജോലി ചെയ്തു. [[പ്രമാണം:Musemaryimage.jpg|ലഘുചിത്രം|ഡോ.മ്യൂസ് മേരി ജോർജ്]] ഇസ്പേഡുറാണി, രഹസ്യേന്ദ്രിയങ്ങൾ (കവിത), സ്ത്രീയേ എനിക്കും നിനക്കും എന്ത് (പഠനം), ഉടലധികാരം, മെർക്കുറി: ജീവിതത്തിന്റെ രസമാപിനി (ലേഖനം) പഴയ കൃതി പുതിയ വായന, സ്ത്രീപക്ഷ മാധ്യമ പഠനങ്ങൾ (സംയോജക) എന്നിവയാണ് അവർ രചിച്ച പുസ്തകങ്ങൾ. മ്യൂസ് മേരി ആനുകാലികങ്ങളിൽ സജീവമായി എഴുതാറുണ്ട്. നകുൽ വി.ജി. എഴുതിയ 'ജലം പോലെ തെളിഞ്ഞ'എന്ന പുസ്തകം മ്യൂസ് മേരിയുടെ എഴുത്തിനെയും ജീവിതത്തെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. == അവലംബം == 1. അഭിമുഖം.'എഴുതുന്നത് സ്ത്രീ അനുഭവത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ ' http://www.keralanews.gov.in/index.php/2014-11-13-05-16-05/3201-2015-10-12-09-01-26{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2. 'സാമൂഹ്യ നന്മയില്ലായ്മയുടെ ഇര' എന്ന ലേഖനം https://m.madhyamam.com/opinion/articles/2016/may/06/194843{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 3. 'പെൺകുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിനവും ദേശീയ ദിനം' എന്ന ലേഖനം https://m.madhyamam.com/opinion/articles/2016/jan/24/173744{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 4. women writers of Kerala. http://womenwritersofkerala.com/author.php?author_id=364 5. keralaliterature.comൽ നിന്നുള്ള ലേഖനം http://keralaliterature.com/tag/%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF-%E0%B4%9C%E0%B5%8B%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%9C%E0%B5%8D/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 6. സാഹിത്യ അക്കാദമി http://malayalamnewsdaily.com/node/651/india{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[വർഗ്ഗം:മലയാള ഗദ്യസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:1965-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 12-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] 5wiaklj4wjrqx3c7abqhap7z7fbev6s വാൾഗ്രീൻസ് 0 468281 4682657 4679840 2026-11-04T00:30:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682657 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Walgreens}} {{Infobox company | name = വാൾഗ്രീൻ കമ്പനി<!-- Don't change to Walgreen's --> | logo = Walgreens 2005 primary logo.svg | image = Walgreens1126.jpg | image_caption = കൊളറാഡോയിലെ സ്റ്റീംബോട്ട് സ്പ്രിംഗ്സിലുള്ള ഒരു വാൽഗ്രീൻസ് സ്റ്റോർ. | type = [[Subsidiary]] | trading_name = Walgreens | founded = {{start date and age|1901}}<br />[[Chicago]], [[Illinois]], [[United States|U.S.]] | founder = [[ചാൾസ് റുഡോൾഫ് വാൽഗ്രീൻ]] | hq_location = 200 Wilmot Road | hq_location_city = [[Deerfield, Illinois|Deerfield]], [[Illinois]] | hq_location_country = [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | num_locations = 9,560<ref name=store_count>{{Cite web| url = http://news.walgreens.com/fact-sheets/store-count-by-state.htm| title = Store Count by State {{!}} Walgreens Newsroom| website = news.walgreens.com| access-date = March 24, 2017| archive-date = 2016-04-04| archive-url = https://web.archive.org/web/20160404155415/http://news.walgreens.com/fact-sheets/store-count-by-state.htm| url-status = dead}}</ref> | area_served = യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്<br>പ്യൂർട്ടോ റിക്കോ<br>യു.എസ്. വിർജിൻ ദ്വീപുകൾ | key_people = [[ജെയിംസ് എ. സ്കിന്നർ]] (എക്സിക്യൂട്ടീവ് ചെയർമാൻ)<br />അലക്സ് ഗൂർലേ (പ്രസിഡന്റ്)<br>[[സ്റ്റെഫാനോ പെസ്സീന]] (സിഇഒ) | industry = [[Retail]] | products = {{unbulleted list|[[Drug store]]|[[Pharmacy (shop)|Pharmacy]]}} | parent = [[Walgreens Boots Alliance]]<br>(2014–present) | homepage = {{URL|walgreens.com}} | footnotes = <ref>{{cite news |last=Pasquarelli |first=Adrianne |url=http://adage.com/article/cmo-strategy/walgreens-rebrands-rival-cvs-scoops-aetna/311514/ |title=GOODBYE 'CORNER OF HAPPY & HEALTHY.' WALGREENS REBRANDS AS RIVAL CVS SCOOPS UP AETNA |work=[[AdAge]] |date=December 4, 2017 |accessdate=December 5, 2017 }}</ref> }} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു [[ഫാർമസി]] ശൃംഖലയാണ് '''വാൾഗ്രീൻസ്''' (Walgreens) . [[ഇല്ലിനോയി]] സംസ്ഥാനത്തെ ഡീർഫീൽഡ് നഗരമാണ് ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം.<ref>"[http://www.walgreens.com/topic/marketing/contactus/default1.jsp Contact Us]." Walgreens. Retrieved on January 30, 2011. "Write Walgreen Co. 200 Wilmot Road Deerfield, IL 60015."</ref><ref>"[http://www.deerfield.il.us/departments/publicworks/maps_and_info/gis.aspx GIS Maps] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100906043615/http://www.deerfield.il.us/departments/publicworks/maps_and_info/gis.aspx|date=2010-09-06}}." City of Deerfield. Retrieved on February 5, 2011.</ref> അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ഫാർമസി ശൃംഖലയായ വാൾഗ്രീൻസ്, സിവിഎസ് ഫാർമസിക്കു (CVS Pharmacy) പിന്നിൽ സ്ഥാനമുള്ള കമ്പനിയാണ്.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/greatspeculations/2015/06/30/cvs-to-buy-all-of-targets-pharmacy-stores-a-win-win-for-both/#1b65050769d1|title=CVS to Buy All of Target's Pharmacy Stores -- A Win-Win For Both|first=Trefis|last=Team|website=[[Forbes]]}}</ref> 2026-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, [[അമേരിക്ക]]യിൽ വാൾഗ്രീൻസിന് 8,000 സ്റ്റോറുകളുണ്ടായിരുന്നു. പ്രതിദിനം 90 ലക്ഷം ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് സേവനം നൽകുകയും 2,11,000 ജീവനക്കാരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. <ref>{{cite web |title=Walgreens {{!}} America's Trusted Community Retail Pharmacy |url=https://corporate.walgreens.com/ |website=Walgreens Corporate Site |access-date=1 May 2026}}</ref> .ഫാർമസി സേവനങ്ങൾക്കു പുറമേ, ഫോട്ടോ സേവനങ്ങളും വാൾഗ്രീൻസ് നൽകുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Welcome to Walgreens - Your Home for Prescriptions, Photos and Health Information |url=http://www.walgreens.com |publisher=walgreens.com}}</ref> 1901-ൽ ചാൾസ് റുഡോൾഫ് വാൾഗ്രീൻ [[ചിക്കാഗോ]]യിൽ വാൾഗ്രീൻസ് സ്ഥാപിച്ചു. 2014 ഡിസംബർ 31-ന്, സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലും യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലും ആസ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്ന [[അലയൻസ് ബൂട്ട്സ്]] (Alliance Boots) എന്ന കമ്പനിയെ വാൾഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി വാൾഗ്രീൻസ് ബൂട്ട്സ് അലയൻസ് (Walgreens Boots Alliance) എന്ന പുതിയ ഹോൾഡിങ് കമ്പനി രൂപീകരിച്ചു. ആ വർഷം സ്വതന്ത്ര കമ്പനിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന വാൾഗ്രീൻസ് 76.4 ബില്യൺ യുഎസ് ഡോളറിന്റെ വാർഷിക വരുമാനം നേടിയിരുന്നു. <ref>{{cite web |title=FORM 10-K: WALGREEN CO. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/104207/000010420714000104/form10k08312014.htm |website=www.sec.gov |publisher=UNITED STATES SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION |access-date=1 May 2026}}</ref>പുതിയ കമ്പനിയുടെ ഉപകമ്പനിയായി മാറിയ വാൾഗ്രീൻസ്, ഡീർഫീൽഡിലെ ആസ്ഥാനം നിലനിർത്തി. പുതിയ കമ്പനി നാസ്ഡാക്ക് (Nasdaq) ഓഹരിവിപണിയിൽ WBA എന്ന ചിഹ്നത്തിൽ വ്യാപാരം നടത്തി. <ref>{{cite web|last=Linnane|first=Ciara|title=Walgreen ticker changes to WBA after merger with Boots Alliance|url=http://www.marketwatch.com/story/walgreen-ticker-changes-to-wba-after-merger-with-boots-alliance-2014-12-31 |publisher=Market Watch|access-date=December 31, 2014|date=December 31, 2014}}</ref> 2025 ഓഗസ്റ്റ് വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച്, സൈക്കമോർ പാർട്ണേഴ്സ് (Sycamore Partners) എന്ന സ്വകാര്യ ഓഹരി നിക്ഷേപ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ് വാൾഗ്രീൻസ്. വിവേചനം, മരുന്നുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തട്ടിപ്പ്, ഫെഡറൽ ബില്ലിങ് തട്ടിപ്പ്, ഒപിയോയിഡുകളുടെ വിതരണം, ഷെൽഫിലെ വിലയും ബില്ലിങ്ങിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന വിലയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, അമിതവില ഈടാക്കൽ, അപകടകരമായ മാലിന്യങ്ങൾ നിയമവിരുദ്ധമായി സംസ്കരിക്കൽ, കാലാവധി കഴിഞ്ഞ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കൽ, നിക്ഷേപകരെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കൽ, ലൈസൻസില്ലാത്ത ഫാർമസിസ്റ്റുകളുടെ നിയമനം, വേതനമോഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി നിയമനടപടികൾക്ക് വാൾഗ്രീൻസ് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. 2021-ൽ, ഒപിയോയിഡ് പ്രതിസന്ധിക്ക് ഗണ്യമായ സംഭാവന നൽകിയ ഫാർമസി ശൃംഖലകളിലൊന്നാണ് വാൾഗ്രീൻസ് എന്ന് ഒരു ഫെഡറൽ ജൂറി കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. == ചരിത്രം == 1901-ൽ [[ഷിക്കാഗോ|ഷിക്കാഗോയിലെ]] ബോവൻ, കോട്ടേജ് ഗ്രോവ് അവന്യൂകളുടെ ഒരു മൂലയിലുള്ള ചെറിയ കട ചാൾസ് റുഡോൾഫ് വാൽഗ്രീൻ വാങ്ങിയതോടെയാണ് വാൽഗ്രീൻസ് (Walgreens) ഫാർമസി ആരംഭിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം അവിടെ ഒരു ഫാർമസിസ്റ്റായി ജോലി ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{cite web |url= https://www.walgreens.com/topic/about/press/facts.jsp|title= Our History|publisher= Walgreens |access-date= March 6, 2008}}</ref> വാൽഗ്രീൻ സ്വന്തമായി മരുന്നുകൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. 1913-ഓടെ, ഷിക്കാഗോയുടെ സൗത്ത് സൈഡിൽ വാൽഗ്രീൻസിന് നാല് സ്റ്റോറുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. 1915-ൽ അഞ്ചാമത്തെ സ്റ്റോറും, 1916-ൽ നാല് സ്റ്റോറുകൾ കൂടി അദ്ദേഹം തുറന്നു. 1919-ഓടെ ഈ ശൃംഖലയിൽ ആകെ 20 സ്റ്റോറുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. [[File:Old "Walgreen" sign, San Antonio.JPG|thumb|ടെക്സാസിലെ [[സാൻ അന്റോണിയോ]]യിൽ ഇപ്പോഴും ഉപയോഗത്തിലുള്ള, ആദ്യകാലത്തെ "വാൾഗ്രീൻ ഡ്രഗ്സ്" (Walgreen Drugs) ബോർഡ്|alt=ടെക്സാസിലെ സാൻ അന്റോണിയോയിൽ ഇപ്പോഴും ഉപയോഗത്തിലുള്ള, ആദ്യകാലത്തെ "വാൾഗ്രീൻ ഡ്രഗ്സ്" ബോർഡ്]] അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ മദ്യനിരോധനം നടപ്പിലാക്കിയ 1920-കൾ വാൾഗ്രീൻസിന് വിജയകരമായ ഒരു കാലഘട്ടമായിരുന്നു. മദ്യം നിയമവിരുദ്ധമായിരുന്നെങ്കിലും, ഡോക്ടറുടെ കുറിപ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വാൾഗ്രീൻസ് വിസ്കിയും മറ്റും വിറ്റിരുന്നു. <ref>{{cite news |last=Segal |first=David |date=26 June 2010 |title=When Capitalism Meets Cannabis |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/06/27/business/27pot.html}}</ref> രഹസ്യ മദ്യശാലകളിൽ വിൽക്കുന്ന മദ്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന വിലയ്ക്കായിരുന്നു ഈ വിസ്കി വിറ്റിരുന്നത്. <ref>{{Cite book |last1=Goldstein |first1=Robin |title=Can Legal Weed Win?: The Blunt Realities of Cannabis Economics |last2=Sumner |first2=Daniel |publisher=University of California Press |year=2023 |isbn=978-0-520-39737-8 |location=Berkeley, CA |pages=11 |language=en}}</ref> 1922-ൽ വാൾഗ്രീൻസ് മാൾട്ട് ചേർത്ത മിൽക്ക്‌ഷേക്ക് വിപണിയിലെത്തിച്ചു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കമ്പനി ഐസ്ക്രീം നിർമ്മാണശാലകൾ സ്ഥാപിച്ചു. <ref name=":2">{{Cite book |last1=Ang |first1=Simon |title=Superior Customer Value in the New Economy: Concepts and Cases, Second Edition |last2=Oliva |first2=Alejandro |publisher=CRC Press |year=2004 |isbn=0-203-50149-7 |location=Boca Raton, FL |pages=348 |language=en}}</ref> വാൾഗ്രീൻസിലെ ജീവനക്കാരനായ ഐവർ കൗൾസൺ, വാനില ഐസ്ക്രീമിന്റെ സ്കൂപ്പുകൾ ചേർത്ത് പരമ്പരാഗത മാൾട്ട് മിൽക്ക് പാചകക്കുറിപ്പിൽ മാറ്റം വരുത്തി.<ref>{{Cite book |last=Ried |first=Adam |title=Thoroughly Modern Milkshakes: 100 Thick and Creamy Shakes You Can Make At Home |publisher=W. W. Norton & Company |year=2012 |isbn=978-0-393-07890-9 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sawyers |first=June Skinner |title=Chicago Portraits: New Edition |url=https://archive.org/details/chicagoportraits0000sawy_b4a8 |publisher=Northwestern University Press |year=2012 |isbn=978-0-8101-2649-7 |location=Evanston, Illinois |pages=[https://archive.org/details/chicagoportraits0000sawy_b4a8/page/316 316] |language=en}}</ref> ഈ മിൽക്ക്‌ഷേക്ക് 0.20 യുഎസ് ഡോളറിനാണ് വിറ്റിരുന്നത്. ഇതോടെ ആളുകൾ ഒത്തുകൂടി സമയം ചെലവഴിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ കേന്ദ്രമായി വാൾഗ്രീൻസ് മാറി. അടുത്ത വർഷം മുതൽ, താമസമേഖലകൾക്ക് പുറത്തും വാൾഗ്രീൻസ് സ്റ്റോറുകൾ തുറക്കാൻ തുടങ്ങി. 1920-കളുടെ മധ്യത്തോടെ, കമ്പനിക്ക് 44 സ്റ്റോറുകളുണ്ടായിരുന്നു. അവയുടെ ആകെ വാർഷിക വിൽപ്പന 1.2 ദശലക്ഷം യുഎസ് ഡോളറായിരുന്നു. അപ്പോഴേക്കും [[മിനസോട്ട]], [[മിസോറി]], [[വിസ്കോൺസിൻ]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വാൾഗ്രീൻസ് പ്രവർത്തനം വ്യാപിപ്പിച്ചിരുന്നു. 1930-ഓടെ കമ്പനിക്ക് 397 സ്റ്റോറുകളായി വളർച്ചയുണ്ടായി. വാർഷിക വിൽപ്പന 4 ദശലക്ഷം യുഎസ് ഡോളറിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ഡാനിയൽ ഒക്രെന്റിന്റെ ലാസ്റ്റ് കോൾ: ദ റൈസ് ആൻഡ് ഫോൾ ഓഫ് പ്രോഹിബിഷൻ' (Last Call: The Rise and Fall of Prohibition) എന്ന പുസ്തകത്തിൽ വിവരിക്കുന്നതുപോലെ, വാൾഗ്രീൻ പലപ്പോഴും കൗണ്ടറിനു താഴെ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന, കുറിപ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിൽക്കുന്ന മദ്യത്തിന്റെ വിൽപ്പനയും ഈ വളർച്ചയ്ക്ക് ഒരു പരിധിവരെ കാരണമായി.<ref>Daniel Okrent, Last Call: The Rise and Fall of Prohibition (197)</ref>[[File:Walgreens 2005 primary logo.svg|thumb|Logo used from 2005 to 2020]] മിൽക്ക് ഷേക്കുകളും മാൾട്ടഡ് മിൽക്കും അതിനുമുമ്പേ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, 'മാൾട്ടഡ് മിൽക്ക് ഷേക്ക്' ജനപ്രിയമാക്കിയതിന്റെ ക്രെഡിറ്റ് വാൾഗ്രീൻസ് (Walgreens) അവകാശപ്പെടുന്നു (അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞപക്ഷം, 1922-ൽ ഐവർ "പോപ്പ്" കോൾസൺ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത, അവരുടെ പതിപ്പ് ജനപ്രിയമാക്കിയതിന്റെ ക്രെഡിറ്റ്).<ref>{{cite web |title=Our Past |url=http://www.walgreens.com/about/history/hist4.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501155205/http://www.walgreens.com/about/history/hist4.jsp |archive-date=May 1, 2008 |access-date=March 6, 2008 |publisher=Walgreens}}</ref>1929 ഒക്ടോബറിലെ ഓഹരി വിപണി തകർച്ചയും അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ 'മഹാ സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യവും' (Great Depression) കമ്പനിയെ കാര്യമായി ബാധിച്ചില്ല. 1934 ആയപ്പോഴേക്കും, 30 സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി 601 സ്റ്റോറുകൾ വാൾഗ്രീൻസ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നു. 1939-ൽ വാൾഗ്രീൻ അന്തരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ചാൾസ് ആർ. വാൾഗ്രീൻ ജൂനിയർ കമ്പനിയുടെ ചുമതലയേറ്റെടുക്കുകയും വിരമിക്കുന്നതുവരെ അത് നയിക്കുകയും ചെയ്തു.1946-ൽ, [[മെക്സിക്കോ]]യിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഫാർമസി, ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് സ്റ്റോർ ശൃംഖലകളിലൊന്നായ 'സാൻബോൺസ്' (Sanborns) ഫ്രാങ്ക് സാൻബോണിൽ നിന്ന് വാൾഗ്രീൻസ് വാങ്ങി (പിന്നീട് 1982-ൽ വാൾഗ്രീൻസ് ഈ ശൃംഖല 'ഗ്രൂപ്പോ കാർസോ'യ്ക്ക് (Grupo Carso) വിറ്റു).<ref>{{cite web|title=Sanborn Hermanos|url=http://www.sanborns.com.mx/sanborns/sanborns_hist.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228175659/http://www.sanborns.com.mx/Sanborns/sanborns_hist.asp|archive-date=February 28, 2008|access-date=March 6, 2008|publisher=[[Grupo Sanborns|Sanborns]]|language=es}}</ref> 1950-കളുടെ പ്രാരംഭത്തിൽ ചാൾസ് ആർ. വാൾഗ്രീൻ ജൂനിയർ വിരമിച്ച ശേഷം, ചാൾസ് "കോർക്ക്" ആർ. വാൾഗ്രീൻ മൂന്നാമൻ (Charles "Cork" R. Walgreen III) കമ്പനിയുടെ തലപ്പത്തെത്തി. ബാർകോഡ് സ്കാനിംഗ് സംവിധാനം നടപ്പിലാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം കമ്പനിയെ ആധുനികവൽക്കരിച്ചു. കൂടാതെ, വലിയ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള 'വാൾഗ്രീൻസ് സൂപ്പർസ്റ്റോറുകൾ' (Walgreens Superstores) ആരംഭിക്കുകയും, 1960-കളിൽ 'ഗ്ലോബ് ഡിസ്‌കൗണ്ട് സിറ്റി' (Globe Discount City) എന്ന വലിയ സ്റ്റോർ ശൃംഖല 'യുണൈറ്റഡ് മെർക്കന്റൈൽ, ഇൻക്.' (United Mercantile, Inc.)-ൽ നിന്ന് വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ചാൾസ് ആർ. വാൾഗ്രീൻ മൂന്നാമൻ വിരമിച്ചതിന് ശേഷം കുറച്ചു കാലത്തേക്ക് വാൾഗ്രീൻ കുടുംബാംഗങ്ങൾ ആരും തന്നെ കമ്പനിയുടെ ഉന്നത മാനേജ്‌മെന്റിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. 1980-കളിൽ, 'വാഗ്‌സ്' (Wag's) എന്ന പേരിൽ കുടുംബങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ റെസ്റ്റോറന്റുകളുടെയും പാൻകേയ്ക്ക് ഹൗസുകളുടെയും ഒരു ശൃംഖല വാൾഗ്രീൻസ് സ്വന്തമായി നടത്തിയിരുന്നു. 1988-ൽ ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും 'മാരിയറ്റ് കോർപ്പറേഷന്' (Marriott Corp.) വിറ്റു.<ref>{{cite news|date=June 30, 1988|title=Marriott to Buy 91 Wag's Restaurants|work=[[The New York Times]]|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5DD1431F933A05755C0A96E948260|access-date=March 6, 2008}}</ref> 1991 ആയപ്പോഴേക്കും ഈ ശൃംഖല പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചു. 1986-ൽ, 'സ്റ്റോപ്പ് ആൻഡ് ഷോപ്പ്' (Stop & Shop)-ൽ നിന്ന് 'മെഡിമാർട്ട്' (MediMart) ശൃംഖല വാൾഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു.<ref>{{cite news | work=Chain Drug Review | title=Walgreens buys Medi Mart | year=2003 | issue=15 | volume=25 }}</ref> 1995-ൽ കെവിൻ പി. വാൾഗ്രീൻ കമ്പനിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി നിയമിതനാവുകയും, 2006-ൽ സ്റ്റോർ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ചുമതലയുള്ള സീനിയർ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url= http://news.walgreens.com/article_display.cfm?article_id=1108 |title= Kevin P. Walgreen |publisher= Walgreens |access-date= March 6, 2008 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20080406121055/http://news.walgreens.com/article_display.cfm?article_id=1108 |archive-date= April 6, 2008 }}</ref>[[File:A Walgreens pharmacy in Murphy, North Carolina.jpg|thumb|A Walgreens pharmacy in [[Murphy, North Carolina]] in 2023]] [[File:The_interior_of_a_Walgreens_pharmacy_in_Murphy,_North_Carolina,_United_States_03.jpg|thumb|ഒരു സാധാരണ വാൽഗ്രീൻസ് ഫാർമസി വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രിസ്‌ക്രിപ്ഷൻ കൗണ്ടർ.]] === ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ട് === 2006 ജൂലൈ 12-ന്, വാൾഗ്രീൻസിന്റെ (Walgreens) സിഇഒ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഡേവിഡ് ബെർനോവർ പടിയിറങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന് പകരമായി കമ്പനി പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജെഫ് റെയിൻ ചുമതലയേറ്റു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറായും ബോർഡ് ചെയർമാനായും നിയമിതനായി. അതേ വർഷം, ഡെലവെയർ, പെൻസിൽവാനിയ, മേരിലാൻഡ്, ന്യൂജേഴ്‌സി എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന 'ഹാപ്പി ഹാരിസ്' (Happy Harry's) എന്ന ശൃംഖലയെ വാൾഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു.<ref>[https://www.baltimoresun.com/2006/06/06/walgreen-to-acquire-happy-harrys-chain/ Walgreen to acquire Happy Harry's chain - Baltimore Sun] . Articles.baltimoresun.com (June 6, 2006). Retrieved on September 5, 2013.</ref> 2007-ൽ, ഹാൽ റോസൻബ്ലൂത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 'ടേക്ക് കെയർ ഹെൽത്ത് സിസ്റ്റംസ്' (Take Care Health Systems) എന്ന ക്വിക്ക്-കെയർ ക്ലിനിക്ക് ശൃംഖലയെ വാൾഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു. എന്നാൽ ഇതിനായി നൽകിയ തുക വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.<ref>{{Cite web |date=2007-05-28 |title=Walgreen to buy clinic operator Take Care Health|author-first1=Jessica|author-last1=Wohl|url=https://www.reuters.com/article/idUSWNAS1741/ |access-date=2024-05-16 |website=Reuters |language=en}}</ref> 2008 ഒക്ടോബർ 10-ന്, ജെഫ് റെയിന് പകരം അലൻ ജി. മക്നാലി ചെയർമാനായും ആക്ടിംഗ് സിഇഒ ആയും ചുമതലയേറ്റു.<ref name="reinretires">{{cite news |last=Andrejczak |first=Matt |date=October 10, 2008 |title=Walgreen CEO quits after two years at helm |url=https://www.marketwatch.com/story/walgreen-ceo-exits-after-two-years-at-helm |access-date=October 16, 2020 |newspaper=Marketwatch}}</ref> 2009 ജനുവരി 26-ന്, ഗ്രിഗറി വാസനെ സിഇഒ ആയി നിയമിച്ചു. 2009 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ ഈ നിയമനം പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു.<ref>{{cite news|last=Wohl|first=Jessica|date=January 26, 2009|title=Walgreen picks insider Wasson to be next CEO|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE50P0RT20090126|access-date=January 26, 2009}}</ref> [[File:Walgreens, Neptune Beach.jpg|thumb|Walgreens location in [[Neptune Beach, Florida]] in 2017]] 2010-ൽ, കടബാധ്യതകൾ ഉൾപ്പെടെ 1.075 ബില്യൺ ഡോളറിന് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേഖലയിലെ 'ഡ്വെയ്ൻ റീഡ്' (Duane Reade) എന്ന ശൃംഖലയെ വാൽഗ്രീൻസ് (Walgreens) ഏറ്റെടുത്തു. ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മെട്രോപൊളിറ്റൻ മേഖലയിലുള്ള ചില സ്റ്റോറുകളിൽ 'ഡ്വെയ്ൻ റീഡ്' എന്ന പേര് തന്നെ തുടർന്നും ഉപയോഗിച്ചു.<ref name="Walgreens">[http://www.businesswire.com/news/home/20100217005827/en/Walgreens-Acquire-York-based-Drugstore-Chain-Duane-Reade "Walgreens to Acquire New York-based Drugstore Chain Duane Reade"], February 17, 2010, Retrieved June 27, 2013,</ref> 2011 മാർച്ചിൽ, 409 ദശലക്ഷം ഡോളറിന് 'ഡ്രഗ്സ്റ്റോർ ഡോട്ട് കോം' (Drugstore.com)-നെ വാൽഗ്രീൻസ് സ്വന്തമാക്കി.<ref>{{cite web|first=Kevin|last=Woodward|title=Merchandising and Design - Beauty.com: A refined look - Internet Retailer|url=http://www.internetretailer.com/2012/11/27/beautycom-refined-look|access-date=June 15, 2015}}</ref>2012 ജൂൺ 19-ന്, 'അലയൻസ് ബൂട്ട്‌സ്' (Alliance Boots)-ൽ 45% ഓഹരി നേടുന്നതിനായി വാൽഗ്രീൻസ് 6.7 ബില്യൺ ഡോളർ മുടക്കി.<ref>{{cite news|date=June 19, 2012|title=US retailer Walgreen buys 45% stake in Alliance Boots|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18504340}}</ref അതേ വർഷം തന്നെ, 'യുഎസ്എ ഡ്രഗ്' (USA Drug), 'സൂപ്പർ ഡി ഡ്രഗ്' (Super D Drug), 'മേയ്‌സ് ഡ്രഗ്' (May's Drug), 'മെഡ്-എക്സ്' (Med-X), 'ഡ്രഗ് വെയർഹൗസ്' (Drug Warehouse) എന്നീ പേരുകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന 'മിഡ്-സൗത്ത്' ഡ്രഗ്‌സ്റ്റോർ ശൃംഖലയെയും വാൽഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു.<ref>{{cite web|date=July 5, 2012|title=Walgreens to acquire mid-South drug store chain|url=http://drugstorenews.com/article/walgreens-acquire-mid-south-drug-store-chain|access-date=July 5, 2012|publisher=Drug Store News|archive-date=July 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708172604/http://drugstorenews.com/article/walgreens-acquire-mid-south-drug-store-chain|url-status=dead}}</ref> 2010 നവംബറിൽ, 'വെഗ്മാൻസ്' (Wegmans) സൂപ്പർമാർക്കറ്റ് ശൃംഖലയ്‌ക്കെതിരെ വാൽഗ്രീൻസ് ഒരു ട്രേഡ്‌മാർക്ക് ലംഘന കേസ് ഫയൽ ചെയ്തു. വെഗ്മാൻസിന്റെ ലോഗോയിലുള്ള "W" എന്ന അക്ഷരം വാൽഗ്രീൻസിന്റേതുമായി വളരെയധികം സാമ്യമുള്ളതാണെന്നായിരുന്നു ആരോപണം.<ref>{{cite news |date=November 6, 2010 |title=Walgreens sues Wegmans in logo dispute |url=http://online.wsj.com/article/AP0d26cbf8d065497781f4dc5f4336a3b3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108222151/http://online.wsj.com/article/AP0d26cbf8d065497781f4dc5f4336a3b3.html |archive-date=November 8, 2010 |access-date=November 17, 2010 |newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> 2011 ഏപ്രിലിൽ ഈ കേസ് ഒത്തുതീർപ്പായി. ഇതനുസരിച്ച്, 2012 ജൂണിനുള്ളിൽ തങ്ങളുടെ "W" ലോഗോ ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിർത്താൻ വെഗ്മാൻസ് സമ്മതിച്ചു. അതേസമയം, "Wegmans" എന്ന പേര് എഴുത്തുരൂപത്തിൽ (script) ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം അവർ നിലനിർത്തി.<ref name="auipb">{{cite web |last=Patterson |first=Richard |date=April 27, 2011 |title=Wegmans Settles with Walgreens over War of W's |url=http://www.ipbrief.net/2011/04/27/wegmans-settles-with-walgreens-over-war-of-w%E2%80%99s/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607191544/http://www.ipbrief.net/2011/04/27/wegmans-settles-with-walgreens-over-war-of-w%E2%80%99s/ |archive-date=June 7, 2011 |access-date=June 9, 2011 |work=Intellectual Property Brief |publisher=American University}}</ref><ref name="walgreenpr">{{cite web |title=Press Release: Wegmans Releases Statement on Lawsuit Resolution |url=http://www.wegmans.com/webapp/wcs/stores/servlet/PressReleaseDetailView?langId=-1&storeId=10052&catalogId=10002&productId=720935 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505055539/http://www.wegmans.com/webapp/wcs/stores/servlet/PressReleaseDetailView?productId=720935&storeId=10052&catalogId=10002&langId=-1 |archive-date=May 5, 2011 |access-date=June 9, 2011}}</ref> 2010 മുതൽ, ചിക്കാഗോയിൽ വാൽഗ്രീൻസിന് ഒരു ടെക്നോളജി ഓഫീസ് ഉണ്ട്. ഇത് കമ്പനിയുടെ ഡിജിറ്റൽ ഹബ്ബായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news |last=Channick |first=Robert |title=Walgreens expanding tech office in Chicago, doubling downtown employees to 600 |url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-biz-walgreens-tech-center-chicago-20171017-story.html |access-date=April 12, 2018 |work=chicagotribune.com}}</ref> 2011-ൽ, കുറിപ്പടി ആനുകൂല്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന 'എക്സ്പ്രസ് സ്ക്രിപ്റ്റ്സുമായുള്ള' (Express Scripts) <ref>{{cite news|title=Walgreens ramps up for end of Express Scripts deal|work=Chicago Tribune|url=http://www.chicagotribune.com/business/breaking/chi-walgreen-ramps-up-for-end-of-express-scripts-deal-20111230,0,7670406.story|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231181555/http://www.chicagotribune.com/business/breaking/chi-walgreen-ramps-up-for-end-of-express-scripts-deal-20111230%2C0%2C7670406.story|archive-date=December 31, 2011}}</ref>ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന് വാൾഗ്രീൻസ് (Walgreens) പ്രഖ്യാപിച്ചു. അൽ ഷാർപ്‌ടന്റെ 'നാഷണൽ ആക്ഷൻ നെറ്റ്‌വർക്ക്' (National Action Network) നേതൃത്വം നൽകിയ, ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മ, ഈ തീരുമാനം പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സിഇഒ ഗ്രിഗറി വാസണിന് കത്തുകൾ അയച്ചു.<ref>{{cite news|title=Document Drop: Al Sharpton V. Walgreens|work=Daily News|location=New York|url=http://www.nydailynews.com/blogs/dailypolitics/2011/12/document-drop-al-sharpton-v-walgreens#comment-911716|access-date=2012-01-14|archive-date=2014-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123050024/http://www.nydailynews.com/blogs/dailypolitics/2011/12/document-drop-al-sharpton-v-walgreens#comment-911716|url-status=dead}}</ref> 'നാഷണൽ ഹിസ്പാനിക് ക്രിസ്ത്യൻ ലീഡർഷിപ്പ് കോൺഫറൻസ്',<ref>{{cite news|title=Largest Latino Religious Group Joins Chorus Critical Changed|url=http://www.bizjournals.com/prnewswire/press_releases/2011/12/28/DC27937}}</ref>'കോൺഗ്രസ് ഓഫ് റേഷ്യൽ ഇക്വാലിറ്റി', <ref>[http://www.prnewswire.com/news-releases/congress-of-racial-equality-core-warns-walgreens-decision-to-drop-express-scripts-will-hurt-poor-135695368.html Congress of Racial Equality (CORE) Warns of Walgreens Plans to Abandon Lower-income & Minority Communities Would Consider Urging Boycott if Course not Walgreens Decision to Drop Express Scripts... - NEW YORK, Dec. 15, 2011 /PRNewswire-USNewswire/]. Prnewswire.com (December 15, 2011). Retrieved on September 5, 2013.</ref> 'ഹിസ്പാനിക് ലീഡർഷിപ്പ് ഫണ്ട്' തുടങ്ങിയ സംഘടനകളും കത്തുകൾ അയച്ചവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|title=Largest Latino Religious Group Joins Chorus Critical Changed|url=http://www.bizjournals.com/prnewswire/press_releases/2011/12/28/DC27937}}</ref> 2012-ൽ, എക്സ്പ്രസ് സ്ക്രിപ്റ്റ്സുമായുള്ള സഹകരണം തുടരുമെന്ന് വാൾഗ്രീൻസ് അറിയിച്ചു.<ref>{{Cite web |last=Isidore |first=Chris |title=Walgreen, Express Scripts settle prescription spat |url=https://money.cnn.com/2012/07/19/investing/walgreens-express-scripts/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721011741/http://money.cnn.com/2012/07/19/investing/walgreens-express-scripts/index.htm |url-status=dead |archive-date=July 21, 2012 |access-date=2025-05-11 |website=CNNMoney}}</ref> പല വാർത്താ മാധ്യമങ്ങളും ഈ സംഭവവികാസങ്ങളെ ഒരു സംഘർഷമായിട്ടാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref>{{Cite web |last1=Krauskopf |first1=Lewis |last2=Wohl |first2=Jessica |date=19 July 2012 |title=Express Scripts, Walgreens settle pharmacy spat |url=https://www.reuters.com/article/business/healthcare-pharmaceuticals/express-scripts-walgreen-settle-pharmacy-spat-idUSBRE86I0MX/ |website=Reuters}}</ref> ഇതിനായി 'തർക്കം',<ref>{{Cite web |last1=Fein |first1=Adam J. |last2=Ph.D. |title=Walgreens is Losing Its Battle with Express Scripts |url=https://www.drugchannels.net/2012/05/walgreens-is-losing-its-battle-with.html |access-date=2025-05-12}}</ref> 'പോരാട്ടം', <ref>{{Cite web |last1=Fein |first1=Adam J. |last2=Ph.D. |title=Walgreens is Losing Its Battle with Express Scripts |url=https://www.drugchannels.net/2012/05/walgreens-is-losing-its-battle-with.html |access-date=2025-05-12}}</ref> 'യുദ്ധം',<ref>{{Cite web |title=Walgreen, Express Scripts End War {{!}} CFO.com |url=https://www.cfo.com/news/walgreen-express-scripts-end-war/667082/ |access-date=2025-05-12 |website=www.cfo.com |language=en-US}}</ref> 'ഭിന്നത' തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ അവർ ഉപയോഗിച്ചു.<ref>{{Cite web |date=2012-07-24 |title=Walgreens and Express Scripts Mend Rift |url=https://www.pharmacytimes.com/view/walgreens-and-express-scripts-mend-rift |access-date=2025-05-12 |website=Pharmacy Times |language=en}}</ref> [[File:Walgreens, Neptune Beach.jpg|thumb|Walgreens location in [[Neptune Beach, Florida]] in 2017]] 2013 ജൂലൈയിൽ, [[കാനഡ]]യിലെ ടൊറന്റോ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഷോപ്പേഴ്സ് ഡ്രഗ് മാർട്ട് എന്ന സ്ഥാപനത്തെ ഏറ്റെടുക്കാൻ വാൾഗ്രീൻസ് ശ്രമിച്ചു. ഇത് സാധ്യമായിരുന്നെങ്കിൽ, അമേരിക്കയ്ക്ക് പുറത്തേക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് കാനഡയിലേക്ക് വാൾഗ്രീൻസ് നടത്തുന്ന ആദ്യത്തെ വിപുലീകരണമായി അത് മാറുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഒടുവിൽ ഈ സ്ഥാപനത്തെ ലോബ്ലോ കമ്പനീസ് ഏറ്റെടുത്തു.<ref>{{Cite web |date=2013-07-17 |title=Walgreens Could Have Bought Shoppers Drug Mart. Could Walgreen's Still Come to Canada? |url=https://retail-insider.com/retail-insider/2013/07/walgreens-could-have-bought-shoppers/ |access-date=2024-12-30 |website=Retail Insider |language=en-US}}</ref> തുടർന്ന്, 2013 സെപ്റ്റംബർ 10-ന്, Kerr Drug എന്ന സ്ഥാപനത്തെ ഏറ്റെടുത്തതായി വാൾഗ്രീൻസ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite news|date=September 10, 2013|title=Walgreens furthers reach into North Carolina with acquisition of Kerr Drug|work=Drug Store News|url=http://www.drugstorenews.com/article/walgreens-furthers-reach-north-carolina-acquisition-kerr-drug|access-date=September 11, 2013|archive-date=September 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130913012840/http://www.drugstorenews.com/article/walgreens-furthers-reach-north-carolina-acquisition-kerr-drug|url-status=dead}}</ref> 2014-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, യൂറോപ്യൻ ഫാർമസി ശൃംഖലയായ അലയൻസ് ബൂട്ട്സുമായുള്ള ലയനത്തിന്റെ ഭാഗമായി കമ്പനിയുടെ ആസ്ഥാനം സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനെക്കുറിച്ച് വാൾഗ്രീൻസ് പരിഗണിച്ചു.<ref>{{cite web |last=Sorkin |first=Andrew Ross |date=July 2014 |title=At Walgreen, Renouncing Corporate Citizenship |url=https://dealbook.nytimes.com/2014/06/30/renouncing-corporate-citizenship}}</ref> ഇത് വിവാദങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. നികുതി ബാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനായി കമ്പനി ആസ്ഥാനം മറ്റൊരു രാജ്യത്തേക്ക് മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണിതെന്ന് നിരവധി ഉപഭോക്താക്കൾ കരുതി. 2014 ഓഗസ്റ്റിൽ, അലയൻസ് ബൂട്ട്‌സ് കമ്പനിയുടെ ശേഷിച്ച 55 ശതമാനം ഓഹരികളും വാൾഗ്രീൻസ് വാങ്ങി. സംയോജിത കമ്പനി വാൾഗ്രീൻസ് ബൂട്ട്‌സ് അലയൻസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം ഷിക്കാഗോയിലായിരുന്നു.<ref>{{cite news|date=August 6, 2014|title=Walgreens buys up rest of Alliance Boots: The Guardian|url=https://www.theguardian.com/business/2014/aug/06/walgreens-buys-alliance-boots-9bn-pounds}}</ref><ref name="WalgreensBoots">{{cite news|title=Post Alliance Boots buyout Walgreens to stay on in US|publisher=Chicago News.Net|url=http://www.chicagonews.net/index.php/sid/224504233|access-date=August 7, 2014|archive-date=April 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405034140/http://www.chicagonews.net/index.php/sid/224504233|url-status=dead}}</ref> അതേ വർഷം ഡിസംബറിൽ, ആൽമസ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ എന്ന ജനറിക് ഔഷധ ബ്രാൻഡിനെയും വാൾഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു.<ref>{{Cite web|title=Almus/Walgreens purchase $3.85 billion dollars|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1618921/000114036116083198/ex21.htm}}</ref>കൂടാതെ, അതേ വർഷം തന്നെ ഫാർമാസിയാസ് ബെനാവിഡെസ് എന്ന സ്ഥാപനവും വാൾഗ്രീൻസ് ഏറ്റെടുത്തു.<ref>{{Cite web|last=Aznarez|first=Cesar|date=2019-06-11|title=La receta de Walgreens Boots Alliance para que Farmacias Benavides entre a su plan global • Forbes México|url=https://www.forbes.com.mx/estrategias-globales-de-walgrestrategias-globales-de-walgreens-boots-allianceeens-boots-alliance/|access-date=2020-04-23|website=Forbes México|language=es-MX}}</ref>2016 ജൂലൈ 28-ന്, സ്വന്തം Walgreens.com വെബ്സൈറ്റിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനായി ഡ്രഗ്‌സ്റ്റോർ.കോം, ബ്യൂട്ടി.കോം എന്നീ വെബ്സൈറ്റുകൾ അടച്ചുപൂട്ടുമെന്ന് വാൾഗ്രീൻസ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>Northwest Innovation, " [http://www.nwinnovation.com/drugstore_com_beauty_com_to_be_shut_down_by_walgreens/s-0066446.html Drugstore.com, Beauty.com To Be Shut Down By Walgreens]." July 28, 2016.</ref>2017 സെപ്റ്റംബർ 19-ന്, റൈറ്റ് എയ്ഡ് (Rite Aid) എന്ന ഫാർമസി ശൃംഖലയെ 4.38 ബില്യൺ യുഎസ് ഡോളറിന് ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള വാൾഗ്രീൻസിന്റെ നാലാമത്തെ ശ്രമത്തിന് ഫെഡറൽ ട്രേഡ് കമ്മീഷൻ (FTC) അനുമതി നൽകി. ഈ ഏറ്റെടുക്കലിൽ 1,932 സ്റ്റോറുകൾ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news |last1=Langreth |first1=Robert |last2=McLaughlin |first2=David |name-list-style=and |date=September 19, 2017 |title=Walgreens Wins U.S. Approval for Rite Aid Deal on Fourth Try |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-19/walgreens-pact-to-buy-fewer-rite-aid-stores-wins-u-s-approval |access-date=September 19, 2017 |work=[[Bloomberg News]] |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |location=[[New York City]]}}</ref> 2020 ഫെബ്രുവരിയിൽ, വാൾഗ്രീൻസ് (Walgreens) തങ്ങളുടെ ഓപ്പറേഷൻസ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന റിച്ചാർഡ് ആഷ്‌വർത്തിനെ കമ്പനിയുടെ പ്രസിഡന്റായി നിയമിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ അദ്ദേഹം ആ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഒഴിഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|title=Walgreens Boots Alliance Appoints Richard Ashworth President of Walgreens|url=https://finance.yahoo.com/news/walgreens-boots-alliance-appoints-richard-151500275.html|access-date=March 12, 2020|website=finance.yahoo.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Klicki|first=Richard|date=February 6, 2020|title=Walgreens names new president|url=https://www.dailyherald.com/business/20200206/walgreens-names-new-president|access-date=March 12, 2020|website=Daily Herald|language=en-US}}</ref> 2021-ന്റെ അവസാനത്തിൽ നടന്ന രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംഭവങ്ങളിൽ, വാൾഗ്രീൻസിലെ ഫാർമസിസ്റ്റുകൾ തെറ്റായ വാക്സിനുകൾ നൽകിയതിനെത്തുടർന്ന് കമ്പനി മാധ്യമങ്ങളിൽ വിമർശനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. 2021 സെപ്റ്റംബറിൽ, മേരിലാൻഡിലെ ബാൾട്ടിമോറിലുള്ള ഒരു ഫാർമസിസ്റ്റ്, 4 വയസ്സുള്ള ഒരു പെൺകുട്ടിക്ക് ഇൻഫ്ലുവൻസ (ഫ്ലൂ) വാക്സിൻ നൽകുന്നതിന് പകരം,ഫൈസർ-ബയോൺടെക് (Pfizer–BioNTech) കോവിഡ്-19 വാക്സിൻ മുതിർന്നവർക്കുള്ള പൂർണ്ണ അളവിൽ അബദ്ധത്തിൽ നൽകി.<ref>{{cite news |last=Miller |first=Hallie |date=September 28, 2021 |title=A Baltimore family went to get flu vaccines. Their 4-year-old accidentally walked out with a COVID shot. |url=https://www.baltimoresun.com/2021/09/28/a-baltimore-family-went-to-get-flu-vaccines-their-4-year-old-accidentally-walked-out-with-a-covid-shot/ |newspaper=[[Baltimore Sun]]}}</ref> ഇതിന് ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം, ഇൻഡ്യാനയിലെ ഇവാൻസ് വില്ലയിലുള്ള മറ്റൊരു വാൾഗ്രീൻസ് ഫാർമസിസ്റ്റ്, ഫ്ലൂ വാക്സിൻ നൽകുന്നതിന് പകരം, 4 വയസ്സുള്ള ഒരു ആൺകുട്ടിക്കും 5 വയസ്സുള്ള ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾക്കും ഫൈസർ വാക്സിൻ മുതിർന്നവർക്കുള്ള പൂർണ്ണ അളവിൽ അബദ്ധത്തിൽ നൽകി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കുട്ടികൾക്ക് അസുഖം ബാധിച്ചു.<ref>{{cite news |last1=Lyman |first1=Jill |last2=Holbrook |first2=Tanner |date=October 8, 2021 |title=Exclusive: Family talks to 14 News about claims of vaccine mistake at Walgreens |url=https://www.14news.com/2021/10/08/attorney-covid-19-vaccine-given-family-including-small-kids-instead-flu-shots/ |work=[[WFIE]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Simonson |first1=Amy |last2=Holcombe |first2=Madeline |name-list-style=and |date=October 14, 2021 |title=Parents say Walgreens mistakenly injected them and their two kids with the Covid-19 vaccine instead of flu shot |url=https://www.cnn.com/2021/10/13/us/parents-say-walgreens-mistake-covid-vaccine/index.html |access-date=February 25, 2025 |work=[[CNN]]}}</ref> വേഗതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പ്രവർത്തനക്ഷമതാ സൂചകങ്ങൾ (KPIs) രോഗികളുടെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയാകുന്നു എന്ന ആശങ്കയെത്തുടർന്ന്, 2022-ൽ വാൾഗ്രീൻസ് തങ്ങളുടെ ഫാർമസി ജീവനക്കാരുടെ പ്രകടനം വിലയിരുത്തുന്നതിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന 'ടാസ്ക് അധിഷ്ഠിത അളവുകോലുകൾ' (task-based metrics) ഒഴിവാക്കി.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Adiel |last2=Nguyen |first2=Vicky |last3=Godie |first3=Mary |name-list-style=and |date=16 March 2021 |title=Pharmacists say they're overworked and understaffed, risking patient safety |url=https://www.nbcnews.com/health/health-care/overworked-understaffed-pharmacists-say-industry-crisis-puts-patient-safety-risk-n1261151 |access-date=1 May 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Adiel |last2=Springer |first2=Samantha |last3=Nguyen |first3=Vicky |name-list-style=and |date=30 December 2021 |title=Now pharmacies don't have enough staff to keep up with prescriptions |url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/latest-worker-shortage-may-affect-health-pharmacies-dont-enough-staff-rcna8737 |access-date=1 May 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=28 October 2022 |title=Walgreens will stop judging its pharmacy staff by how fast they work |url=https://www.nbcnews.com/health/health-care/walgreens-will-stop-judging-pharmacy-staff-fast-work-rcna54297 |access-date=1 May 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=30 November 2023 |title=Walgreens Sharpens Focus on Patient Care and Experience, Eliminating Task-Based Metrics for Pharmacy Staff Performance Reviews Chainwide |url=https://www.walgreensbootsalliance.com/news-media/press-releases/2022/walgreens-sharpens-focus-on-patient-care-and-experience-eliminating-task-based-metrics-for-pharmacy-staff-performance-reviews-chainwide |access-date=1 May 2024 |work=Walgreens Boots Alliance |language=en}}</ref> ഫുഡ് ആൻഡ് ഡ്രഗ് അഡ്മിനിസ്‌ട്രേഷന്റെ (FDA) നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ വന്ന മാറ്റത്തെത്തുടർന്ന്, മരുന്ന് ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഗർഭച്ഛിദ്രത്തിന് (medication abortion) ആവശ്യമായ രണ്ട് മരുന്നുകളിൽ ഒന്നായ 'മിഫെപ്രിസ്റ്റോൺ' (mifepristone) വിതരണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുമെന്ന് 2023 ജനുവരിയിൽ വാൾഗ്രീൻസ് (Walgreens), സിവിഎസ് (CVS) എന്നിവ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |last1=Kimball |first1=Spencer |last2=Coombs |first2=Bertha |date=2023-01-05 |title=CVS and Walgreens plan to sell abortion pill mifepristone at pharmacies after FDA rule change |url=https://www.cnbc.com/2023/01/05/abortion-cvs-and-walgreens-will-sell-mifepristone-in-pharmacies.html |access-date=2023-11-23 |website=CNBC |language=en}}</ref> വാൾഗ്രീൻസ് പോലുള്ള ഫാർമസികളിൽ ഗർഭച്ഛിദ്രത്തിനുള്ള ഗുളികകൾ ലഭ്യമാക്കിയത് വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും, ഫാർമസികൾക്ക് മുന്നിൽ നിരവധി പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |last1=Ollstein |first1=Alice Miranda |last2=Gardner |first2=Lauren |name-list-style=and |date=2023-01-11 |title=Next frontier in the abortion wars: Your local CVS |url=https://www.politico.com/news/2023/01/11/pharmacies-anti-abortion-pills-00077349 |access-date=2023-11-23 |website=Politico |language=en}}</ref> ഇതിനായുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വാൾഗ്രീൻസ് തങ്ങളുടെ ചില ശാഖകളിൽ ഗർഭച്ഛിദ്രത്തിനുള്ള ഗുളികകൾ ലഭ്യമാക്കിത്തുടങ്ങി. എന്നാൽ, യാഥാസ്ഥിതിക നിലപാടുകളുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ അറ്റോർണി ജനറൽമാർ, തങ്ങളുടെ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇത്തരം ഗുളികകൾ വിൽക്കരുതെന്ന് വാൾഗ്രീൻസിന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇതിന് വഴങ്ങിയ വാൾഗ്രീൻസിന്റെ നടപടി, ഗർഭച്ഛിദ്ര അവകാശങ്ങൾക്കായി വാദിക്കുന്ന നിരവധി പ്രവർത്തകരുടെ വിമർശനത്തിന് ഇടയാക്കി.<ref>{{Cite web |last1=Radde |first1=Kaitlyn |last2=McCammon |first2=Sarah |date=March 4, 2023 |title=Walgreens won't sell abortion pills in red states that threatened legal action |url=https://www.npr.org/2023/03/04/1161143595/walgreens-abortion-pill-mifepristone-republican-threat-legal-action |access-date=December 29, 2024 |website=[[NPR]]}}</ref> ഗർഭച്ഛിദ്ര ഗുളികകളുടെ കാര്യത്തിൽ യാഥാസ്ഥിതിക സംസ്ഥാനങ്ങളോട് വാൾഗ്രീൻസ് സ്വീകരിച്ച നിലപാടിനെത്തുടർന്ന്, ആ കമ്പനിയുമായുള്ള എല്ലാ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളും അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന് കാലിഫോർണിയ ഗവർണർ [[Gavin Newsom|ഗാവിൻ ന്യൂസം]] പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite news |date=March 7, 2023 |title=California to not do business with Walgreens over abortion pills issue, Governor says |url=https://www.reuters.com/world/us/california-not-do-business-with-walgreens-over-abortion-pills-issue-governor-2023-03-06/ |access-date=March 7, 2023 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> 2023 ജൂണിൽ, അമേരിക്കയിലെ 150-ഓളം ശാഖകളും (കൂടാതെ യുകെയിലെ 300 ശാഖകളും) അടച്ചുപൂട്ടാൻ പോവുകയാണെന്ന് വാൾഗ്രീൻസ് അറിയിച്ചു.<ref>{{Cite web |last=Maruf |first=Ramishah |date=2023-06-30 |title=Walgreens is closing 450 locations {{!}} CNN Business |url=https://www.cnn.com/2023/06/30/investing/walgreens-150-store-closings/index.html |access-date=2023-06-30 |website=CNN |language=en}}</ref> [[File:Closed Walgreens.jpg|thumb|A Walgreens store that closed in early 2025, one of many branches to close around that time]] 2024 ജൂൺ 27-ന്, അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന റീട്ടെയിൽ ഫാർമസി മേഖലയുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ പ്രയാസപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, അമേരിക്കയിലുള്ള തങ്ങളുടെ 8,600 ശാഖകളിൽ "ഗണ്യമായ ഒരു ഭാഗം" അടുത്ത മൂന്ന് വർഷത്തിനുള്ളിൽ അടച്ചുപൂട്ടുമെന്ന് വാൽഗ്രീൻസ് (Walgreens) അറിയിച്ചു. കമ്പനിയുടെ 25 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന, അതായത് ഏകദേശം 2,150 സ്റ്റോറുകൾ മോശം പ്രകടനമാണ് കാഴ്ചവെക്കുന്നതെന്നും, അവ അടച്ചുപൂട്ടുന്ന കാര്യം പരിഗണിക്കുമെന്നും കമ്പനി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ, ഏതൊക്കെ ശാഖകളാണ് അടച്ചുപൂട്ടുക എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല.<ref>{{cite news |title=Walgreens to close 'underperforming' U.S. stores |url=https://www.upi.com/Top_News/US/2024/06/27/walgreens-closes-stores-underperforming/7251719507787 |work=[[United Press International]] |date=June 27, 2024 |access-date=June 30, 2024}}</ref> 2024 ഡിസംബറിൽ, വാൽഗ്രീൻസ് ബൂട്ട്സ് അലയൻസ് (Walgreens Boots Alliance) തങ്ങളെത്തന്നെ സ്വകാര്യ ഇക്വിറ്റി സ്ഥാപനമായ 'സൈക്കാമോർ പാർട്ണേഴ്സിന്' (Sycamore Partners) വിൽക്കുന്നതിനായി ചർച്ചകൾ നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |last1=Lombardo |first1=Cara |last2=Thomas |first2=Lauren |last3=Mathews |first3=Anna Wilde |name-list-style=and |date=December 11, 2024 |title=Walgreens Is in Talks to Sell Itself to Private-Equity Firm Sycamore Partners |url=https://www.wsj.com/business/deals/walgreens-sycamore-partners-private-equity-deal-5d14c920 |access-date=2025-01-06 |website=WSJ |language=en-US}}</ref> 2025 മാർച്ചിൽ, 10 ബില്യൺ ഡോളർ ഇക്വിറ്റി മൂല്യത്തിൽ, സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനിയായി മാറുന്നതിനായി സൈക്കാമോർ പാർട്ണേഴ്സുമായി കരാർ ഉറപ്പിച്ചതായി വാൽഗ്രീൻസ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |last=Constantino |first=Annika Kim |date=2025-03-06 |title=Walgreens to go private in roughly $10 billion deal with Sycamore Partners |url=https://www.cnbc.com/2025/03/06/walgreens-to-go-private-in-10-billion-deal-with-sycamore-partners.html |access-date=2025-03-21 |website=CNBC |language=en}}</ref> 2025 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന്, വാൽഗ്രീൻസിനെ ഏറ്റെടുക്കൽ നടപടികൾ പൂർത്തിയായതായും, ഇതോടെ പബ്ലിക് ലിസ്റ്റഡ് കമ്പനി (publicly traded company) എന്ന നിലയിലുള്ള അതിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിച്ചതായും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name="wba1">{{cite news |title=Sycamore Partners finishes deal to take drugstore chain Walgreens private |url=https://apnews.com/article/walgreens-going-private-sycamore-partners-a620a4392369bea0a01017136b939ba9 |work=AP News |date=28 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250828183252/https://apnews.com/article/walgreens-going-private-sycamore-partners-a620a4392369bea0a01017136b939ba9 |archive-date=28 August 2025 |language=en}}</ref> 2025 മെയ് മാസത്തിൽ, പ്രമേഹം, ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദം തുടങ്ങിയ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾക്കുള്ള മരുന്നുകളുടെ കുറിപ്പടികൾ (prescriptions) കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി റോബോട്ടുകളെ ഉപയോഗിക്കുന്ന 'മൈക്രോ-ഫുൾഫിൽമെന്റ് സെന്ററുകൾ' (micro-fulfillment centers) വഴി സേവനം നൽകുന്ന റീട്ടെയിൽ സ്റ്റോറുകളുടെ എണ്ണം വാൽഗ്രീൻസ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web |last=Constantino |first=Annika Kim |date=2025-05-11 |title=Walgreens doubles down on prescription-filling robots to cut costs, free up pharmacists amid turnaround |url=https://www.cnbc.com/2025/05/11/walgreens-doubles-down-on-robots-to-fill-prescriptions-amid-turnaround.html |access-date=2026-01-29 |website=CNBC |language=en}}</ref> == സ്റ്റോർ മോഡൽ == [[File:Washington Marriott.JPG|thumb|right|Walgreens corner store located in street-level retail space, [[Washington, D.C.]]]] [[File:The interior of a Walgreens pharmacy in Murphy, North Carolina, United States 01.jpg|thumb|A typical Walgreens interior with greeting cards on display]] 2009 ലെ ബിസിനസ് മോഡലിന് കീഴിൽ, വാൾഗ്രീൻസ് സ്റ്റോറുകൾ പൊതുവെ ഫ്രീസ്റ്റാൻഡിംഗ് കോർണർ സ്റ്റോറുകളായിരുന്നു, തെരുവിലെ പ്രവേശന കവാടം ഏറ്റവും കൂടുതൽ ട്രാഫിക് ഫ്ലോ ഉള്ളതായിരുന്നു, ആലങ്കാരികമായി ഇത് എത്ര സ്വതന്ത്ര ഫാർമസികൾ വികസിച്ചു എന്നതിന് സമാനമായ ഒരു "കോർണർ ഡ്രഗ്‌സ്റ്റോർ" ആയി മാറി. പല സ്റ്റോറുകളിലും ഡ്രൈവ്-ത്രൂ ഫാർമസി ഉണ്ട്.<ref>{{cite web |url= http://www.walgreens.com/store/promotion/printer_refills/default.jsp?ban=ribbons_inkjet |title= Printer Cartridge Refills |publisher= Walgreens |access-date= March 6, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080302161746/http://www.walgreens.com/store/promotion/printer_refills/default.jsp?ban=ribbons_inkjet |archive-date = March 2, 2008}}</ref>മിക്ക സ്വതന്ത്ര സ്റ്റോറുകൾക്കും സമാനമായ രൂപവും ഘടനയുമാണുള്ളത്. വലിയ നഗരങ്ങളിലെ ചില സ്റ്റോറുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ഇവ കൂടുതൽ വലുതും വിശാലവുമാണ്. പഴയ കടകളെ അപേക്ഷിച്ച് പുതിയ കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ആധുനികമായ രൂപകല്പനയാണുള്ളത്. ന്യൂയോർക്ക്, ഷിക്കാഗോ തുടങ്ങിയ വൻനഗരങ്ങളിലെ ചില കടകൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് അവയുടെ പ്രധാന ശാഖകൾക്ക് (flagship stores), ഒന്നിലധികം നിലകളുണ്ട്. മുൻവശത്തെ കൗണ്ടറുകൾക്ക് പിന്നിലായി പുകയില ഉൽപ്പന്നങ്ങളും മദ്യവും കാണാം. എന്നാൽ ചില കടകളിൽ ഇത്തരം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കാറില്ല; ഉദാഹരണത്തിന്, മദ്യം വിൽക്കാത്ത ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കടകളും പുകയില ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കാത്ത മസാച്യുസെറ്റ്‌സിലെ കടകളും.<ref name=":0">{{Cite web |title=Massachusetts becomes 6th state to pass Tobacco 21, 1st State to Prohibit Tobacco Sales in Pharmacies – Counter Tobacco |url=https://countertobacco.org/massachusetts-becomes-6th-state-to-pass-tobacco-21-1st-state-to-prohibit-tobacco-sales-in-pharmacies/ |access-date=December 5, 2018 |publisher=countertobacco.org}}</ref> == വാൾഗ്രീൻസിനെതിരായ കേസുകളും വിമർശനങ്ങളും == === ഫെഡറൽ ബില്ലിംഗ് തട്ടിപ്പും വില ചർച്ചകളും === 2009-ൽ, ഡെലവെയറിലെ ദരിദ്രർക്ക് ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ നൽകുന്നതിനുള്ള സംസ്ഥാന, ഫെഡറൽ പങ്കാളിത്തമായ മെഡികെയ്ഡ് പ്രോഗ്രാം ഉപേക്ഷിക്കുമെന്ന് വാൾഗ്രീൻസ് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. റീഇംബേഴ്‌സ്‌മെന്റ് നിരക്കുകളുടെ പേരിൽ വാൾഗ്രീൻസ് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഫാർമസി ശൃംഖലയും അത്തരമൊരു ഭീഷണി ഉയർത്തുന്ന ഒരേയൊരു ശൃംഖലയുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/walgreen-idUSN0422921420090604 |work=Reuters |title=UPDATE 1-Walgreen exiting Delaware Medicaid program |date=June 4, 2009 |access-date=July 3, 2017 |archive-date=July 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703175251/http://www.reuters.com/article/2009/06/04/walgreen-idUSN0422921420090604 |url-status=live}}</ref>ഡെലവെയർ സംസ്ഥാനവും വാൽഗ്രീൻസും പേയ്‌മെന്റ് നിരക്കുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരു ധാരണയിലെത്തിയതോടെ പ്രതിസന്ധി ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു..<ref>{{cite news|url=http://www.chaindrugreview.com/front-page/newsbreaks/reports-walgreens-reaches-medicaid-rx-deal-in-delaware|title=Reports: Walgreens reaches Medicaid Rx deal in Delaware|date=August 11, 2009|access-date=June 27, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090831095610/http://www.chaindrugreview.com/front-page/newsbreaks/reports-walgreens-reaches-medicaid-rx-deal-in-delaware|archive-date=August 31, 2009}}</ref> 2010-ൽ, വാൾഗ്രീൻസ് വാഷിംഗ്ടൺ സംസ്ഥാനത്ത് മെഡികെയ്ഡ് സ്വീകരിക്കുന്നത് നിർത്തി. അതിന്റെ ഒരു ദശലക്ഷം മെഡികെയ്ഡ് സ്വീകർത്താക്കൾക്ക് ഈ 121 സ്റ്റോറുകളിൽ പൂരിപ്പിച്ച കുറിപ്പടികൾക്ക് പണം നൽകാൻ മെഡികെയ്ഡ് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നു.<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2011367936_walgreens18m.html |work=The Seattle Times |first=Janet I. |last=Tu |title=Walgreens: no new Medicaid patients as of April 16 |date=March 17, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111195102/http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2011367936_walgreens18m.html |archive-date=January 11, 2012 }}</ref> === ഒപ്പിയോയിഡുകളുടെ വിതരണം === 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ, യു.എസ്. ഡ്രഗ് എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് അഡ്മിനിസ്‌ട്രേഷൻ (DEA), വാൾഗ്രീൻസ് (Walgreens) പൊതുസുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയുണ്ടാക്കുന്നുവെന്ന് ആരോപിക്കുകയും, ഫ്ലോറിഡയിലെ ജുപ്പിറ്ററിലുള്ള വിതരണ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഓക്സികോഡോൺ (oxycodone), മറ്റ് നിയന്ത്രിത മരുന്നുകൾ എന്നിവ അയയ്ക്കുന്നതിൽ നിന്ന് കമ്പനിയെ വിലക്കുകയും ചെയ്തു. ലഹരിക്ക് അടിമകളായവർക്കും മയക്കുമരുന്ന് കച്ചവടക്കാർക്കും മരുന്നുകൾ ലഭിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ആവശ്യമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിൽ വാൾഗ്രീൻസ് പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന് DEA വ്യക്തമാക്കി. ഫ്ലോറിഡയിലുള്ള വാൾഗ്രീൻസിന്റെ ആറ് ഫാർമസികൾ വർഷത്തിൽ പത്ത് ലക്ഷത്തിലധികം ഓക്സികോഡോൺ ഗുളികകൾ ഓർഡർ ചെയ്തിരുന്നതായും DEA അറിയിച്ചു. എന്നാൽ, DEA-യുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം 2011-ൽ അമേരിക്കയിലെ ഒരു സാധാരണ ഫാർമസി വർഷത്തിൽ ഓർഡർ ചെയ്തത് 73,000 ഓക്സികോഡോൺ ഗുളികകൾ മാത്രമായിരുന്നു. ഫ്ലോറിഡയിലെ ഫോർട്ട് മയേഴ്സിലുള്ള ഒരു വാൾഗ്രീൻസ് ഫാർമസി 2009-ൽ 95,800 ഗുളികകൾ ഓർഡർ ചെയ്തപ്പോൾ, 2011 ആയപ്പോഴേക്കും അത് വർഷത്തിൽ 22 ലക്ഷം (2.2 ദശലക്ഷം) ഗുളികകളായി വർദ്ധിച്ചു. ക്ലിയർവാട്ടറിന് സമീപം 34,000 ജനസംഖ്യയുള്ള ഹഡ്‌സൺ എന്ന പട്ടണത്തിലെ മറ്റൊരു വാൾഗ്രീൻസ് ഫാർമസി 2011-ൽ 22 ലക്ഷം ഗുളികകൾ വാങ്ങിയതായും DEA ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഒരു ഫാർമസിയോ ഡോക്ടറോ പോലുള്ള, DEA-യിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഒരു സ്ഥാപനമോ വ്യക്തിയോ "പൊതുസുരക്ഷയ്ക്ക് അടിയന്തര ഭീഷണിയാകുന്നു" എന്ന് DEA-യ്ക്ക് ബോധ്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് അവർ 'ഉടനടി പ്രവർത്തനാനുമതി റദ്ദാക്കൽ' (immediate suspension) പോലുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നത്. "മരുന്നുകൾ യഥാർത്ഥ രോഗികളിലേക്ക് മാത്രമേ എത്തുന്നുള്ളൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ DEA ലൈസൻസുള്ള എല്ലാവർക്കും ബാധ്യതയുണ്ട്," എന്ന് മിയാമി ഫീൽഡ് ഡിവിഷന്റെ ചുമതലയുണ്ടായിരുന്ന മുൻ DEA സ്പെഷ്യൽ ഏജന്റ് മാർക്ക് ട്രൂവിൽ പറഞ്ഞു. "അവർ ഇക്കാര്യത്തിൽ കണ്ണടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിക്കുമ്പോൾ, രോഗികൾ കഷ്ടപ്പെടുകയും മയക്കുമരുന്ന് കച്ചവടക്കാർ നേട്ടമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു." 2001-ൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ച [[ഫ്ലോറിഡ]]യിലെ ജുപ്പിറ്റർ ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷൻ സെന്റർ, വാൾഗ്രീൻസിൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഇത്തരം 12 കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. 2009 മുതൽ, ഫ്ലോറിഡയിൽ 'ഓക്സികോഡോൺ' (oxycodone) ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിതരണം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്രം വാൾഗ്രീൻസിൻ്റെ ഈ ജുപ്പിറ്റർ കേന്ദ്രമാണെന്ന് ഡി.ഇ.എ (DEA) അറിയിച്ചു. കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് വർഷത്തിനിടെ ഇവരുടെ വിപണി വിഹിതം വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫ്ലോറിഡയിൽ ഓക്സികോഡോൺ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വാങ്ങുന്ന ആദ്യ 100 സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 52 എണ്ണവും വാൾഗ്രീൻസ് ശാഖകളാണെന്ന് ഡി.ഇ.എ വ്യക്തമാക്കി.<ref>[http://usatoday30.usatoday.com/news/nation/story/2012/09/17/walgreens-and-oxycodone/57782912/1 Walgreens and Oxycodone – USATODAY.com]. Usatoday30.usatoday.com. Retrieved on September 5, 2013.</ref> 2013-ൽ, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് അറ്റോർണി വിഫ്രെഡോ ഫെറർ ആരോപിച്ചത്, വാൾഗ്രീൻസ് റെക്കോർഡ് സൂക്ഷിക്കുന്നതിലും മരുന്ന് വിതരണം ചെയ്യുന്നതിലും "അസാധാരണമാംവിധം വലിയ തോതിൽ" ചട്ടലംഘനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നാണ്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് വാൾഗ്രീൻസിന് 80 ദശലക്ഷം ഡോളർ പിഴ ചുമത്തി. 'കൺട്രോൾഡ് സബ്സ്റ്റൻസസ് ആക്റ്റ്' (Controlled Substances Act) ചരിത്രത്തിൽ അക്കാലത്ത് ചുമത്തപ്പെട്ട ഏറ്റവും വലിയ പിഴയായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2013/06/11/walgreens-drug-oxycodone-license-80-million/2412451/|title=Walgreens to pay $80 million for oxycodone violations|website=[[USA Today]]|author-first1=Donna|author-last1=Leinwand Leger|date=11 June 2013}}</ref> 2021 നവംബറിൽ, വാൾഗ്രീൻസ്, സി.വി.എസ് (CVS), വാൾമാർട്ട് (Walmart) എന്നിവ ഓപിയോയിഡ് പ്രതിസന്ധിക്ക് (opioid crisis) കാര്യമായ രീതിയിൽ കാരണമായിട്ടുണ്ടെന്ന് ഒരു ഫെഡറൽ ജൂറി കണ്ടെത്തി.<ref name=":1">{{Cite news|last=Hoffman|first=Jan|date=2021-11-23|title=CVS, Walgreens and Walmart Fueled Opioid Crisis, Jury Finds|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/11/23/health/walmart-cvs-opioid-lawsuit-verdict.html|url-access=limited|access-date=2021-12-06|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/11/23/health/walmart-cvs-opioid-lawsuit-verdict.html|archive-date=2021-12-28|issn=0362-4331}}{{cbignore}}</ref> ആറാഴ്ച നീണ്ടുനിന്ന വിചാരണയ്ക്കൊടുവിൽ, ഈ ഫാർമസി ശൃംഖലകൾക്ക് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ടെന്ന് ജൂറി വിധിച്ചു. ഓപിയോയിഡ് പ്രതിസന്ധിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഫാർമസി കമ്പനികൾ നേരിട്ട് പ്രതിരോധം തീർത്ത ആദ്യത്തെ വിചാരണയായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/ohio-jury-finds-pharmacies-operated-by-cvs-walgreens-walmart-contributed-to-opioid-epidemic-11637695351|title=Walgreens, Walmart and CVS Pharmacies Contributed to Opioid Epidemic, Ohio Jury Finds|website=Wall Street Journal|date=November 23, 2021|first=Kris|last=Maher|access-date=March 24, 2022}}</ref> 2022 മെയ് മാസത്തിൽ, ഓപിയോയിഡ് വിൽപ്പനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഫ്ലോറിഡ സംസ്ഥാനത്തിന് 683 മില്യൺ ഡോളർ സെറ്റിൽമെന്റ് നൽകാൻ വാൾഗ്രീൻസ് സമ്മതിച്ചു. തങ്ങൾ തെറ്റായൊന്നും ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് വാൽഗ്രീൻസ് (Walgreens) വ്യക്തമാക്കി.<ref>{{cite news|url=https://financialpost.com/pmn/business-pmn/walgreens-reaches-683-mln-opioid-settlement-with-florida-5|website=Financial Post|date=May 5, 2022|first=Dietrich|last=Knauth|title=Walgreens reaches $683 MLN opioid settlement with Florida |access-date=May 5, 2022}}</ref> 2022 ഓഗസ്റ്റിൽ, കുറിപ്പടി വേദനസംഹാരിയുടെ ദുരുപയോഗത്തിനെതിരെ ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിൽ ഫാർമസി പരാജയപ്പെട്ടതിലൂടെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഓപിയോയിഡ് പകർച്ചവ്യാധിക്ക് ഇന്ധനം നൽകിയെന്ന് ആരോപിച്ച് ടെന്നസി സംസ്ഥാനം വാൾഗ്രീൻസിനെതിരെ കേസെടുത്തു. പൊതുജന ശല്യവും ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമങ്ങളും ലംഘിച്ച് വാൾഗ്രീൻസ് മനഃപൂർവ്വം കുറിപ്പടി മയക്കുമരുന്നുകളുടെ അമിത വിതരണം വിപണിയിൽ നിറച്ചുവെന്ന് കേസ് അവകാശപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |last=Gluck |first=Frank |title=Tennessee sues Walgreens over 'unlawful' opioid sales |url=https://www.tennessean.com/story/news/health/2022/08/03/tennessee-sues-walgreens-over-unlawful-prescription-opioid-sales/10230655002/ |access-date=2022-08-04 |website=The Tennessean |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gorman |first=Steve |date=2022-08-04 |title=Tennessee sues Walgreens pharmacy chain over opioid distribution |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/legal/tennessee-sues-walgreens-pharmacy-chain-over-opioid-distribution-2022-08-04/ |access-date=2022-08-04}}</ref> 2022 ഓഗസ്റ്റിൽ, ക്ലീവ്‌ലാൻഡിലെ ഒരു ഫെഡറൽ ജഡ്ജി സിവിഎസും വാൾമാർട്ടും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഒപിയോയിഡ് കേസിൽ ലേക്ക് കൗണ്ടിക്കും ട്രംബുൾ കൗണ്ടിക്കും 650 മില്യൺ ഡോളർ വിധിച്ചു. കൗണ്ടികളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന അഭിഭാഷകർ കമ്പനികൾ 3.3 ബില്യൺ ഡോളർ നഷ്ടപരിഹാരത്തിന് ഉത്തരവാദികളാണെന്ന് പറഞ്ഞു. റൈറ്റ് എയ്ഡ്, ജയന്റ് ഈഗിൾ എന്നീ രണ്ട് കമ്പനികൾക്കെതിരെയും കൗണ്ടികൾ കേസ് ഫയൽ ചെയ്തെങ്കിലും വെളിപ്പെടുത്താത്ത തുകയ്ക്ക് വിചാരണയ്ക്ക് മുമ്പ് തീർപ്പാക്കി.<ref>{{Cite web |date=18 August 2022 |title=Walgreens, Walmart and CVS ordered to pay $650 million over opioid sales |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/walgreens-walmart-cvs-ordered-pay-650-million-opioid-sales-rcna43698 |access-date=2022-08-20 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2025 ഏപ്രിലിൽ, വാൾഗ്രീൻസ് അസാധുവായ കുറിപ്പടികൾക്ക് നിയമവിരുദ്ധമായി ഓപിയോയിഡുകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതായി ആരോപിച്ച് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ജസ്റ്റിസ് ഒരു പരാതി ഫയൽ ചെയ്തു.<ref>{{Cite news |last=Petrow-Cohen |first=Caroline |date=21 April 2025 |title=Walgreens agrees to pay at least $300 million in opioid settlement |url=https://www.latimes.com/business/story/2025-04-21/walgreens-350-million-opioid-settlement |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428055114/https://www.latimes.com/business/story/2025-04-21/walgreens-350-million-opioid-settlement |archive-date=28 April 2025 |access-date=21 January 2026 |work=Los Angeles Times}}</ref> ഈ കുറിപ്പടികൾ (prescriptions) അസാധുവാണെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ അവയ്ക്ക് വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായ ഉദ്ദേശ്യമില്ലെന്നോ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മുന്നറിയിപ്പ് ലക്ഷണങ്ങളെ വാൽഗ്രീൻസ് (Walgreens) ഫാർമസിസ്റ്റുകൾ അവഗണിച്ചുവെന്ന് പരാതിയിൽ ആരോപിക്കുന്നു. കൂടുതൽ പ്രസ്‌ക്രിപ്‌ഷനുകൾ വേഗത്തിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ (മരുന്ന് നൽകാൻ) വാൽഗ്രീൻസ് തങ്ങളെ നിർബന്ധിച്ചതായും ഫാർമസിസ്റ്റുകൾ ആരോപിച്ചു.. കൂടാതെ മെഡികെയറിൽ നിന്നും ഫെഡറൽ ധനസഹായം ലഭിക്കുന്ന മറ്റ് ആരോഗ്യ സംരക്ഷണ പദ്ധതികളിൽ നിന്നും വാൾഗ്രീൻസ് (Walgreens) ഈ അനധികൃത കുറിപ്പടി ഫീസുകൾ (prescription fees) ഈടാക്കി. ഇതിന്റെ ഫലമായി, വാൽഗ്രീൻസ് (Walgreens) കമ്പനിയിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞത് 300 ദശലക്ഷം ഡോളർ ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള ഒത്തുതീർപ്പ് കരാറിന്മേൽ, തങ്ങളുടെ അവകാശവാദം പിൻവലിക്കാൻ നീതിന്യായ വകുപ്പ് (Department of Justice) സമ്മതിച്ചു. കൂടാതെ, 2032 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിന് മുമ്പായി കമ്പനി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയോ, ലയിപ്പിക്കപ്പെടുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ വിൽക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന പക്ഷം, അധികമായി 50 ദശലക്ഷം ഡോളർ കൂടി ലഭിക്കുന്നതാണ്. === വേതന മോഷണ ലംഘനങ്ങൾ === [[File:Walgreens, Perry, Florida.jpg|thumb|right|Walgreens in [[Perry, Florida]]]] 2021 മാർച്ചിൽ, വാൾഗ്രീൻസിനെതിരെ (Walgreens) ഫയൽ ചെയ്ത ഒരു കൂട്ടായ നിയമനടപടി (class action) 4.5 ദശലക്ഷം ഡോളറിന്റെ ഒത്തുതീർപ്പിൽ കലാശിച്ചു. 2010-നും 2017-നും ഇടയിൽ കാലിഫോർണിയയിലെ ജീവനക്കാരുടെ കാര്യത്തിൽ വാൾഗ്രീൻസ് വേതനം കവരുകയും തൊഴിൽ നിയമങ്ങൾ ലംഘിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നായിരുന്നു ആരോപണം. ജീവനക്കാരുടെ ജോലി സമയം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന കാർഡുകളിൽ (timecards) സമയം കുറച്ചു കാണിക്കുക, ഷിഫ്റ്റിന് മുൻപും ശേഷവും സുരക്ഷാ പരിശോധനകൾക്ക് വിധേയരാകാൻ നിർബന്ധിക്കുകയും എന്നാൽ ആ സമയത്തിന് പ്രതിഫലം നൽകാതിരിക്കുക, നിയമപ്രകാരം ലഭിക്കേണ്ട ഭക്ഷണ ഇടവേളകൾ (meal breaks) നിഷേധിക്കപ്പെട്ട ജീവനക്കാർക്ക് അധിക വേതനം (premium wages) നൽകാതിരിക്കുക തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു<ref>{{Cite web |last=Dailey |first=Kathleen |date=November 25, 2020 |title=Walgreens Employees in California Secure $4.5 Million Wage Deal |url=https://news.bloomberglaw.com/daily-labor-report/walgreens-employees-in-california-secure-4-5-million-wage-deal |website=[[Bloomberg Law]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://popular.info/p/a-tale-of-two-thefts|title=A tale of two thefts|first=Judd|last=Legum|author-link=Judd Legum|website=[[Popular Information]]|date=November 29, 2021}}</ref><ref>{{cite news |last=Keehner |first=Steven |date=July 19, 2021 |title=Shoplifting Is Big News; Stealing Millions From Workers Is Not |url=https://fair.org/home/shoplifting-is-big-news-stealing-millions-from-workers-is-not/ |work=[[Fairness & Accuracy in Reporting]] |access-date=July 28, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberglaw.com/public/desktop/document/MejiavWalgreenCoNo219CV002182020BL458362EDCalNov242020CourtOpinio?1607707069|title=Court Opinions, Case No. 2:19-cv-00218 WBS AC|website=[[Bloomberg Law]]|date=November 24, 2020}}</ref> == ബ്രാൻഡുകൾ == {| class="wikitable" |+List of Walgreens Boots Alliance brands<ref>{{Cite web|title=Product Brands {{!}} Walgreens Boots Alliance|url=https://www.walgreensbootsalliance.com/newsroom/multimedia/company-photos/global-brands/|access-date=September 26, 2019|website=walgreensbootsalliance.com}}</ref> !Brand !Product |- |Almus Pharmaceuticals |Medication |- |Be Jolly |Holiday |- |Big Roll |Toilet Paper |- |Botanics |Skincare |- |Complete Home |Household |- |CYO |Cosmetics |- |Certainty |Incontinence |- |Dashing |Holiday |- |Finest Nutrition |Vitamins |- |Infinitive |Electronics |- |Liz Earle |Skincare (UK) |- |Modern Expressions |Holiday |- |Nice! |Groceries |- |[[No. 7 (brand)|No. 7]] |Skincare |- |Patriot Candles |Candles |- |PetShoppe |Pets |- |Playright |Toys |- |Sleek MakeUP |Cosmetics |- |Smile & Save |Paper Towels |- |Soap & Glory |Cosmetics |- |Soltan |Sunscreen (UK) |- |Well at Walgreens |Healthcare |- |Well Beginnings |Baby |- |West Loop |Clothing |- |Wexford |Office Supplies |- |YourGoodSkin |Skincare |}[[File:Walgreens on Canal Street in New Orleans at night.JPG|thumb|250px|A [[Neon lighting|neon-lit]] store on Canal Street in {{no wrap|[[New Orleans]]}} in 2015]] ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category}} * [http://www.walgreens.com Walgreens Official website]* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225032010/http://www.walgreens.com/ |date=2011-02-25 }} * [https://web.archive.org/web/20061111213111/https://www.walgreenshealth.com/whc/pbm/jsp/pbm_home.jsp Walgreens Health Initiatives] * [https://web.archive.org/web/20081006090629/http://www.healthcornertv.com/ Health Corner] * [https://web.archive.org/web/20080308171804/http://www.takecarehealth.com/ Take Care Health Systems] * [https://finance.yahoo.com/q?s=WAG&d=t Company information] from [[Yahoo! Finance]] {{authority control}} {{Walgreens}} {{Illinois Corporations}} [[വർഗ്ഗം:യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ഫാർമസികൾ]] d45ylsfd9fqvubpso5c8csoofwc55ux വില്യം-അഡോൾഫ് ബോഗുറേ 0 470176 4682619 4589027 2026-11-03T23:33:21Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682619 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist |name = William-Adolphe Bouguereau |image = Self portrait, by William Bouguereau.jpg |caption = ''Portrait of the Artist'' (1879) |birth_name = William-Adolphe Bouguereau |birth_date = {{birth date|1825|11|30|df=y}} |birth_place = [[La Rochelle]], France |death_date = {{death date and age|1905|8|19|1825|11|30|df=y}} |death_place = La Rochelle, France |nationality = French |field = Painterhttps://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William-Adolphe_Bouguereau&action=edit |training = |movement = [[Realist visual arts|Realism]], [[Academic Art]] | spouse = {{marriage|Nelly Monchablon|1866|1877}}<br />{{marriage|[[Elizabeth Jane Gardner]]|1896}} |works = {{Plainlist| * ''[[The Birth of Venus (Bouguereau)|The Birth of Venus]]'' * ''[[The Bohemian (Bouguereau painting)|The Bohemian]]'' }} }} ഫ്രഞ്ചുകാരനായ ഒരു ചിത്രകാരനായിരുന്നു '''വില്യം-അഡോൾഫ് ബോഗുറേ (William-Adolphe Bouguereau)''' ({{IPA-fr|wijam.adɔlf buɡ(ə)ʁo}}; 30 നവംബർ 1825 – 19 ആഗസ്ത് 1905). തന്റെ റിയലിസ്റ്റിക് ചിത്രങ്ങളിൽ പുരാണരംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുകവഴി അദ്ദേഹം ക്ലാസിക് രംഗങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീശരീരചിത്രീകരണങ്ങൾക്ക് നവീനഅർത്ഥങ്ങൾ പകർന്നുനൽകി.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/33947605|title=Bouguereau|last=Wissman, Fronia E.|date=1996|publisher=Pomegranate Artbooks|isbn=0876545827|edition=1st ed|location=San Francisco|oclc=33947605}}</ref> തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഫ്രാൻസിലും അമേരിക്കയിലും പ്രസിദ്ധനായിരുന്ന ഇദ്ദേഹത്തിന് നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചിത്രങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന വില ലഭിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="glueck">{{cite web|last=Glueck |first=Grace |title=To Bouguereau, Art Was Strictly 'The Beautiful' |work=The New York Times |date=January 6, 1985 |url=https://www.nytimes.com/1985/01/06/arts/art-view-to-bouguereau-art-was-strickly-the-beautiful.html |accessdate=27 January 2013}}</ref> മാറുന്ന അഭിരുചികളാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യമാകുമ്പോഴേക്കും ബോഗുറേയ്ക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾക്കും സ്വീകാര്യത കുറഞ്ഞുവന്നു.<ref name="glueck"/> എന്നാൽ 1980 കളിൽ ശരീര രൂപചിത്രീകരണങ്ങൾക്ക് പൊതുവെ ഉണ്ടായ ജനപ്രീതി ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളുടെയും ജനപ്രീതി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.<ref name="glueck"/> തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് പൂർണമായ 822 രചനകൾ നടത്തിയ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ പലതിനേക്കുറിച്ചുമുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇപ്പോഴും അജ്ഞാതമാണ്..<ref name="ross">{{cite web |last=Ross |first=Fred |title=William Bouguereau: Genius Reclaimed |work=Art Renewal |date= |url=http://www.artrenewal.org/articles/2000/Genuis_Reclaimed/genius1.php |accessdate=27 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150918230217/http://www.artrenewal.org/articles/2000/Genuis_Reclaimed/genius1.php |archivedate=18 September 2015 |df=mdy-all}}</ref> <!-- ==ജീവിതവും കലാജീവിതവും== ===ആദ്യകാലം=== [[File:William-Adolphe Bouguereau, 1848, Égalité devant la mort, oil on canvas, 141 x 269 cm, Musée d'Orsay.jpg|thumb|upright=1.50|''Égalité devant la mort'' (''Equality Before Death''), 1848, oil on canvas, 141 × 269 cm (55.5 × 105.9 in), [[Musée d'Orsay]], Paris. ''Equality'' is Bouguereau's first major painting, produced after two years at the École des Beaux-Arts de Paris at the age of 23.<ref>[http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/egalite-devant-la-mort-21302.html ''Égalité devant la mort'' (''Equality before Death''), Musée d'Orsay]</ref>]] ===മെഡീസി വില്ല, റോം 1851–1854=== ===കലാജീവിതത്തിന്റെ ഔന്നത്യം=== [[File:Bouguereau Nymphs and Satyr MMA cr.jpg|thumb|''Nymphs and Satyr'', 1873, oil on canvas, 260 × 180 cm (102.4 × 70.9 in), [[Clark Art Institute]]]] [[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Wave (1896)-2.jpg|thumb|upright=1.40|alt=|''The Wave'' (1896)]] [[File:The Birth of Venus by William-Adolphe Bouguereau (1879).jpg|thumb|upright.0|alt=|[[The Birth of Venus (Bouguereau)|''The Birth of Venus'']] (1879)]] ===ജൂലിയൻ അകാഡമി=== ===ഭാര്യമാരും മക്കളും=== [[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Portrait de Mademoiselle Elizabeth Gardner (1879).jpg|thumb|Portrait by Bouguereau of his wife [[Elizabeth Jane Gardner]]]] ===വീടുകൾ=== ===പിൽക്കാലജീവിതവും മരണവും=== ==ശ്രദ്ധേയമായ രചനകൾ== <gallery perrow="" widths="154" heights="254" caption="Depictions of nude women"> File:WilliamBouguereau-TheBather-(1879).jpg|''The Bather'' - ''Baigneuse'' (1879) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - After the Bath (1875).jpg|''After the Bath'' (1875) File:Bouguereau - Baigneuse.jpg|''Baigneuse'' File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Bather (1870).jpg|''Baigneuse'' File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Les Deux Baigneuses (1884).jpg|''Les Deux Baigneuses'' (1884) </gallery> <gallery perrow="" widths="154" heights="254" caption="Depictions of women in classical themes"> File:Bouguereau-Linnocence.jpg|''Innocence'' File:Bouguereau-Evening Mood 1882.jpg|''Soir'', ''Evening'' or ''Evening Mood'' File:L'Aurore by William-Adolphe Bouguereau - BMA.jpg|''L'Aurore'' or ''Dawn'' File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Bacchante (1894).jpg|''Bacchante'' (1894) File:Psycheabduct.jpg|''[[Psyche (mythology)|Psyche]]'' File:Psyche et LAmour.jpg|''Psyche et L'Amour'' (1889) </gallery> ==ഖ്യാതി== [[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Young Shepherdess (1885).jpg|thumb|upright.0|alt=|''[[The Young Shepherdess]]'' (1885)]] ==പേര്== [[Image:Bouguereau assinaturajpg.jpg|thumb|upright.0|Bouguereau's signature]] Sources on his full name are contradictory: it is sometimes given as ''William-Adolphe Bouguereau'' (composed name), ''William Adolphe Bouguereau'' (usual and civil-only names according to the French tradition), while in other occasions it appears as ''Adolphe William Bouguereau'' (with Adolphe as the usual name). However, he used to sign his works simply as William Bouguereau (hinting "William" was his given name, whatever the order), or more precisely as ''"W.Bouguereau.date"'' (French alphabet) and later as ''"W-BOVGVEREAV-date"'' (Latin alphabet). == പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും == * 1848: Second [[Prix de Rome]], for ''Saint Pierre après sa délivrance de prison, vient retrouver les fidèles chez Marie''. * 1850: Premier [[Prix de Rome]], for ''Zenobie retrouvée par les bergers sur les bords de l'Araxe''. * 1859: Knight of the [[Legion of Honour]]<ref name="Léonore" /> * 1876: Officer of the Legion of Honour<ref name="Léonore" /> * 1881: Knight in the [[Order of Leopold (Belgium)|Order of Leopold]]<ref>Handelsblad (Het) 15-05-1881</ref> * 1885: Commander of the Legion of Honour<ref name="Léonore" /> * 1885: Grand Medal of Honour<ref name="Wissman 1996, p. 16"/> * 1890: Member of the [[Royal Academy of Science, Letters and Fine Arts of Belgium]]<ref>Index biographique des membres et associés de l'Académie royale de Belgique (1769–2005).</ref> * 1905: Grand Officier of the Legion of Honour<ref name="Léonore" /> ==സാഹിത്യത്തിൽ== In Sir [[Arthur Conan Doyle]]'s novel ''[[The Sign of the Four]]'' (1890), the character Mr Sholto remarks, "there cannot be the least question about the Bouguereau. I am partial to the modern French school."<ref name="Doyle2011">{{cite book |last=Doyle |first=Arthur Conan |title=Sherlock Holmes: The Sign of Four (Sherlock Complete Set 2) |url=https://books.google.com/books?id=DpsOmHH3vGkC&pg=PT17 |year=2011 |origyear=1890 |publisher=Headline |isbn=978-0-7553-8765-6 |page=17}}</ref> ==തെരഞ്ഞെടുത്ത രചനകൾ== [[Image:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Seamstress (1898).jpg|thumb|upright.0|alt=|''Sewing'' (1898)]] * ''[[La Danse (Bouguereau)|La Danse]]'' (1856) * ''Bather'' (1864) * ''[[Alone in the World (painting)|Alone in the World]]'' (Latest 1867) * ''[[The Knitting Girl]]'' (1869) * ''[[The Elder Sister]]'' (1869) * ''Italian Girl at the Fountain'' (1870) * ''Baigneuse'' (1870) * ''[[Nymphs and Satyr]]'' (1873) * ''Homer and his Guide'' (1874) * ''At the Edge of the River'' (1875) * ''The Grape Picker'' (1875) * ''The Little Knitter'' (1875) * ''The Donkey Ride'' (1878) * ''[[The Birth of Venus (Bouguereau)|The Birth of Venus]]'' (1879) * ''Girl Defending herself against Cupid'' (1880) * ''Virgin of the Angels'' (1881) * ''[[Evening Mood]]'' (1882) * ''[[The Nut Gatherers]]'' (1882) * ''Alma Parens of Mother France'' (1883) * ''The Youth of Bacchus'' (1884) * ''Biblis'' (1884) * ''[[The Return of Spring]]'' (1886) * ''Woman with Captive Cupid'' (1886) * ''[[The First Mourning]]'' (1888) * ''[[The Shepherdess]]'' (1889) * ''[[Les murmures de l'Amour]]'' (1889) * ''[[Gabrielle Cot]]'', a portrait of Cot's daughter, 1890 * ''[[L'Amour et Psyché, enfants]]'' (1890) * ''[[The Bohemian (Bouguereau painting)|The Bohemian]]'' (1890) * ''Little Beggars'' (1890) * ''[[Le Travail interrompu]]'' (1891) * ''[[The Goose Girl (painting)|The Goose Girl]]'' (1891) * ''The Wasps Nest'' (1892) * ''Innocence'' (1893) * ''Pleasant Burden'' (1895) * ''The Ravishment of Psyche'' (1895) * ''The Wave'' (1896) * ''Admiration'' (1897) * ''[[Rêve de printemps]]'' (1901) * ''Yvonne on the Doorstep'' (1901) * ''The Oreads'' (1902) * ''Oceanid'' (1904) * ''In The Woods'' (1905) :''[https://www.bouguereau.org/the-complete-works.html Source]'' --> ==ചിത്രശാല== ::''For an extensive gallery, see [[:commons:William-Adolphe Bouguereau|William-Adolphe Bouguereau]] at Wikimedia Commons.'' <!--Please do not add additional images per the talk page discussion. Thank you.--> <gallery widths="170px" heights="170px"> File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Fraternal Love (1851).png|''Fraternal Love'' (1851) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Day of the Dead (1859).jpg|''The Day of the Dead'' (1859) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Charity (1859).jpg|''Charity'' (1859) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Maternal Admiration (1869).jpg|''Maternal Admiration'' (1869) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Haymaker (1869).jpg| ''The Haymaker'' (1869) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Italian Girl Drawing Water (1871).jpg|''Italian Girl Drawing Water'' (1871) File:Les murmures de l'Amour, William-Adolphe Bouguereau.jpg|''[[Les murmures de l'Amour]]'' (1889) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Charity (1878).jpg|''Charity'' (1878) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Nymphaeum (1878).jpg | ''The Nymphaeum'' (1878) File:William A. Bouguereau - La Frileuse - 1879.jpg|''La Frileuse'' (1879) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - A Young Girl Defending Herself Against Eros (1880).jpg|''A Young Girl Defending Herself Against Eros'' (1880) File:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Song_of_the_Angels_(1881).jpg|''Song of the Angels'' (1881) File:William-Adolphe Bouguereau - Pêche pour les grenouilles.jpg|''Fishing For Frogs'' (1882) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Biblis (1884).jpg|''Biblis'' (1884) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Seated Nude (1884).jpg|''Seated Nude'' (1884) File:William Bouguereau - El primer duelo.jpg|''[[The First Mourning]]'' (1888) William-Adolphe Bouguereau, 1892 - Le Guêpier.jpg|''The Invasion'' (1892) File:William-Adolphe Bouguereau - Gabrielle Cot - Sotheby's.jpg|''[[Gabrielle Cot]], daughter of [[Pierre Auguste Cot]]'' (1890) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - A Little Coaxing (1890).jpg|''A Little Coaxing'' (1890) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Daisies (1894).jpg|''Daisies'' (1894) File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Inspiration (1898).jpg|''Inspiration'' (1898) File:William-Adolphe Bouguereau The Virgin With Angels.jpg| ''The Virgin With Angels'' (1900) File:Les Enfants à L'Agneau by William Adolphe Bouguereau.jpg| ''Les Enfants à L'Agneau'' (1879) File:The Shepherdess by William Adolphe Bouguereau.jpg|''The Shepherdess'' (1895) <!-- File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Two Sisters (1901).jpg|''Two Sisters'' (1901) --> </gallery> ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==അധികവായനയ്ക്ക്== {{refbegin}} * {{cite book |last=Boime |first=Albert |authorlink=Albert Boime |title=Art Pompier: Anti-Impressionism |publisher=Hofstra University Press |location=New York |year=1974 |isbn= }} * {{cite book |last=Boime |first=Albert |title=The Academy and French Painting in the Nineteenth Century |url=https://archive.org/details/academyfrenchpai0000boim |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1986 |isbn=978-0300037326}} * {{cite book |last=Celebonovic |first=Aleska |title=Peinture kitsch ou réalisme bourgeois, l'art pompier dans le monde |publisher=Seghers |location=Paris |year=1974 |isbn= }} * {{cite book |last=D'Argencourt |first=Louise |title=The Other Nineteenth Century |publisher=National Gallery of Canada |edition=First |location=Ottawa |year=1981 |isbn=978-0888843487}} * {{cite book |last=D'Argencourt |first=Louise |last2=Walker |first2=Mark Steven |title=William Bouguereau 1925–1905 |publisher=Montreal Museum of Fine Arts |location=Montreal |year=1984 |isbn= }} * {{cite web |last=Gibson |first=Michael |title=Bouguereau's 'Photo-Idealism' |work=International Herald Tribune |year=1984 |isbn= }} * {{cite web |last=Glueck |first=Grace |title=To Bouguereau, Art Was Strictly 'The Beautiful' |work=The New York Times |date=January 6, 1985 |url=https://www.nytimes.com/1985/01/06/arts/art-view-to-bouguereau-art-was-strickly-the-beautiful.html |accessdate=January 27, 2013}} * {{cite book |last=Harding |first=James |title=Les peintres pompiers |publisher=Flammarion |location=Paris |year=1980 |isbn= }} * {{cite book |last=Isaacson |first=Robert |title=William Adolphe Bouguereau |publisher=New York Cultural Center |location=New York |year=1974 |isbn= }} * {{cite book |last=Lécharny |first=Louis-Marie |title=L'Art-Pompier |publisher=Presses Universitaires de France |location=Paris |year=1998 |isbn=978-2130493419}} * {{cite book |last=Ritzenthaler |first=Cécile |title=L'école des beaux art du XIXe siècle |url=https://archive.org/details/isbn_2852990024 |publisher=Editions Mayer |location=Paris |year=1987 |isbn=978-2852990029}} * {{cite book |last=Rosenblum |first=Robert |last2=Janson |first2=H.W. |title=19th Century Art |url=https://archive.org/details/isbn_2900131895620 |edition=Second |publisher=Pearson |location=New York |year=2004 |isbn=978-0131895621}} * {{cite news |last=Russell |first=John |title=Art: Cultural Center Honors Bouguereau |work=The New York Times |url= |date=December 23, 1974 |isbn= }} * {{cite news |last= |first= |title=The Bouguereau Market |work=The Arte newsletter |pages=6–8 |date=January 6, 1981 |isbn= }} {{refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons and category|William-Adolphe Bouguereau}} {{wikiquote|William-Adolphe Bouguereau}} * [http://www.bouguereau.org William-Adolphe Bouguereau: The Complete Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227210355/http://www.bouguereau.org/ |date=2021-02-27 }} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=7 William Bouguereau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018203036/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=7 |date=2012-10-18 }} at Art Renewal Center * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=19 William-Adolphe Bouguereau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190113062708/http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=19 |date=2019-01-13 }} at Museum Syndicate * [http://library.getty.edu/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=bouguereau&Search_Code=GETG%5E&SL=None&PID=YMjQfj2K-XoVMDjwe8NkamZ6TfsV&SEQ=20070816060801&CNT=50&HIST=1&SEARCH_FROM_TITLES_PAGE=Y Getty Research Institute]{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rehs.com/william_a_bouguereau.html William A. Bouguereau] at The Academic Tradition Personified (Rehs Galleries) * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/bouguereau/ Adolphe-William Bouguereau] at the WebMuseum, Paris {{William-Adolphe Bouguereau|state=expanded}} {{Henri Matisse}} {{Authority control}} oe33al3vewhsv1onybts83qfsb85ho7 എലനോർ കാറൊതേഴ്സ് 0 470258 4682660 3777990 2026-11-04T00:34:49Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682660 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=എലനോർ കാറൊതേഴ്സ്|image=Estrella Eleanor Carothers.jpg|image_size=|alt=|caption=Eleanor Carothers holding one of her specimen cases|birth_date={{birth date |1882|12|4|df=yes}}|birth_place=Newton, Kansas|death_date=1957 <!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|residence=|citizenship=|nationality=American|fields=zoology, geneticist, cytologist|workplaces=Pennsylvania State University, University of Iowa, University of Pennsylvania|alma_mater=Nickerson Normal College, University of Kansas, Pennsylvania State University|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}} '''എസ്ത്രെല്ല എലനോർ''' കാറൊതേഴ്സ് (4 ഡിസംബർ 1882 - 1957), പ്രധാനമായും '''എലനോർ കാറൊതേഴ്സ്''' അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ [[ജന്തുശാസ്ത്രം|ജന്തുശാസ്ത്രജ്ഞയും]] , ജനറ്റിസിസ്റ്റും , ഒപ്പം [[കോശജീവശാസ്ത്രം|കോശജീവശാസ്ത്രജ്ഞയും]] ആയിരുന്നു. അവർ പുൽച്ചാടിയിലാണ് തന്റെ ഗവേഷണം കൂടുതലായി നടത്തിയത്., സ്വതന്ത്ര തരംതിരിവ് എന്ന സങ്കല്പത്തിന് ജനിതകശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനികമായ സുപ്രധാനമായ ഭൌതിക തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തി. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കറോതേഴ്സ് 1882 ഡിസംബർ 4 ന് ന്യൂടൺ, കൻസാസിൽ ജനിച്ചു . 1977-ലും 1912-ലും യഥാക്രമം നിക്കൺസൺ നോർമൽ കോളേജിൽ പഠിച്ചു. ബാച്ചിലർ ഓഫ് ആർട്സ് ബിരുദവും കൻസാസ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് [[ബിരുദാനന്തരബിരുദം|മാസ്റ്റേർസ് ബിരുദം]] നേടി. <ref name="Shearer">{{Cite book|title=E. (Estella) Eleanor Carothers|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|last=Chadwell|first=Faye A.|work=Notable Women in the Life Sciences: A Biographical Dictionary|publisher=Greenwood Press|year=1996|isbn=978-0-313-29302-3|editors=Benjamin F. and Barbara Shearer|pages=[https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse/page/56 56]–57}}</ref> == ഗവേഷണ ജീവിതം == 1913 മുതൽ 1914 വരെ പെൻസിൽവാനിയ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പെപ്പർ ഫെലോ എന്ന കലാപ്രവർത്തകയായി. ആ വർഷം, അവർ സുവോളജി ഒരു അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസർ ആയി നിയമിക്കപ്പെട്ടു, 1916-ൽ [[ഡോക്ടറേറ്റ്|പി.എച്ച്.]]<nowiki/>ഡി നേടി. 1936 വരെ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസ്സർ ആയി അവർ തുടർന്നു. മറൈൻ ബയോളജിക്കൽ ലബോറട്ടറിയിലെ സ്വതന്ത്ര അന്വേഷകനായി ഒരു അക്കാദമി നിയമനവും ഇക്കാലയളവുകളിൽ നടന്നു. 1920 മുതൽ 1941 വരെ അവർ ഇതിൽ തുടർന്നു. 1936 ൽ അവൾ അയോവ സർവ്വകലാശാലയിൽ പോയി. 1941 വരെ അവിടെ ഗവേഷകനായി. റോക്ഫെല്ലർ ഫൌണ്ടേഷന്റെ സഹായത്തോടെയാണ് അവർ പ്രവർത്തനം നടത്തിയത്. <ref name="Shearer">{{Cite book|title=E. (Estella) Eleanor Carothers|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|last=Chadwell|first=Faye A.|work=Notable Women in the Life Sciences: A Biographical Dictionary|publisher=Greenwood Press|year=1996|isbn=978-0-313-29302-3|editors=Benjamin F. and Barbara Shearer|pages=[https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse/page/56 56]–57}}</ref> പെൻസിൽവാനിയ സർവകലാശാലയിൽ പഠിക്കുകയും പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, 1915-ലും 1919-ലുമായി നടന്ന ഗവേഷണ പര്യവേഷണങ്ങളിൽ കരോത്തർ അമേരിക്കയുടെ തെക്കൻ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. അയോവ സർവകലാശാലയിലെ അവളുടെ സമയത്ത്, അവർ ഏറ്റവും പ്രധാന ഗവേഷണപ്രവർത്തനം നടത്തി. പുൽച്ചാടിയിലാണവർ ഗവേഷണം നടത്തിയത്. പഠിക്കാൻപുൽച്ചാടിയുടെ ഭ്രൂണങ്ങൾ ആണുപയോഗിച്ചത്. സ്വതന്ത്ര അസോർട്ട്മെന്റ്, ഹെറ്ററോമോർഫിക്സമാനതയുള്ള ക്രോമസോമുകൾ എന്നിവയെപ്പറ്റി പഠിച്ചു. <ref name="Shearer">{{Cite book|title=E. (Estella) Eleanor Carothers|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|last=Chadwell|first=Faye A.|work=Notable Women in the Life Sciences: A Biographical Dictionary|publisher=Greenwood Press|year=1996|isbn=978-0-313-29302-3|editors=Benjamin F. and Barbara Shearer|pages=[https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse/page/56 56]–57}}</ref> ഹോമോലോഗസ് ക്രോമസോമുകൾ ഊനഭംഗസമയത്ത് സ്വതന്ത്രമായി വേർതിരിയുമെന്നു കണ്ടെത്തി. ഇത് ലൈംഗിക-പുനരുൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജീവികളുടെ ജനിതകവ്യത്യാസത്തിന്റെ ഒരു ഉറവിടമാണ്. ഇതാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ ഭൗതികമായ തെളിവുകൾ ലഭ്യം ആയ പരീക്ഷണം. <ref>{{Cite journal|url=http://www.genetics.org/content/160/1/1.full|title=100 Years Ago: Walter Sutton and the Chromosome Theory of Heredity|date=1 January 2002|journal=Genetics|volume=160|issue=1|pages=1–4|pmid=11805039|pmc=1461948|last=Crow|first=E. W.|last2=Crow|first2=J. F.}}</ref> == ശേഷ ജീവിതം == [[പ്രമാണം:Estrella_Eleanor_Carothers_(1883-1957)_(8491199175).jpg|ലഘുചിത്രം| സൂക്ഷ്മദർശിനി ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറൊതേഴ്സ് ]] 1941 ൽ അയോവ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും വിരമിച്ച കറോതേഴ്സ് അയോവയിൽ നിന്ന് കൻസാസിലെ കിംഗ്മാനിലേയ്ക്ക് മാറി. അവിടെ വുഡ്സ് ഹോൾ മറൈൻ ബയോളജിക്കൽ ലാബിനായി ഗവേഷണം തുടർന്നു. 1954-ൽ അവൾ കൻസാസ്, കൻസാസ് എന്ന സ്ഥലത്തെ മർദ്ദോക്കിലേയ്ക്കു താമസം മാറി. തന്റെ ശിഷ്ടകാലം ഗവേഷണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിത്തന്നെയാണ് ജീവിച്ചത്. 75 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ 1957 ൽ കരോത്തർസ് മരിച്ചു. <ref name="Shearer">{{Cite book|title=E. (Estella) Eleanor Carothers|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|last=Chadwell|first=Faye A.|work=Notable Women in the Life Sciences: A Biographical Dictionary|publisher=Greenwood Press|year=1996|isbn=978-0-313-29302-3|editors=Benjamin F. and Barbara Shearer|pages=[https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse/page/56 56]–57}}</ref> <ref name="Oakes">{{Cite book|title=International Encyclopedia of Women Scientists|url=https://archive.org/details/internationalenc00oake|last=Oakes|first=Elizabeth H.|publisher=Facts on File|year=2002|isbn=978-0-8160-4381-1|pages=[https://archive.org/details/internationalenc00oake/page/54 54]–55}}</ref> == പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും == 1921-ൽ കരോതർസ്, നേപ്പിൾസ് ടേബിൾ അസോസിയേഷൻ , എല്ലെൻ റിച്ചാർഡ്സ് റിസർച്ച് പ്രൈസ് കരസ്ഥമാക്കി . 1927 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ''അമേരിക്കൻ മെൻ ഓഫ് സയൻസ്'' നാലാം എഡിഷനിൽ വെട്ടുകിളികളിലെ ഭ്രൂണത്തെപ്പറ്റിയുള്ള പഠനത്തിനു അവർക്ക് പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ആ സമയത്ത് അക്കാലത്ത് ശാസ്ത്രജ്ഞയായ ഒരു സ്ത്രീക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അപൂർവ അവാർഡ് ആയിരുന്നു അത്. <ref name="Shearer">{{Cite book|title=E. (Estella) Eleanor Carothers|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|last=Chadwell|first=Faye A.|work=Notable Women in the Life Sciences: A Biographical Dictionary|publisher=Greenwood Press|year=1996|isbn=978-0-313-29302-3|editors=Benjamin F. and Barbara Shearer|pages=[https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse/page/56 56]–57}}</ref> Carothers നാഷണൽ അക്കാഡമി ഓഫ് സയൻസസിലും ഫിലഡൽഫിയയിലെ അക്കാദമി ഓഫ് നാച്വറൽ സയൻസസിലും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു . <ref name="Proffitt">{{Cite book|title=Notable Women Scientists|url=https://archive.org/details/notablewomenscie00pame|last=Petrusso|first=Annette|year=1999|isbn=978-0-7876-3900-6|editor-last=Pamela Proffitt|pages=[https://archive.org/details/notablewomenscie00pame/page/77 77]–78|chapter=Estella Eleanor Carothers}}</ref> == പ്രധാന പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == * {{Cite journal|first=E. Eleanor|last=Carothers|title=The Segregation and Recombination of Homologous Chromosomes as Found in Two Genera of Acrididae (Orthoptera)|year=1917|journal=Journal of Morphology|volume=28|issue=2|pages=445–521|doi=10.1002/jmor.1050280205}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|title=Notable women in the life sciences : a biographical dictionary|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|last=Shearer|first=Barbara|last2=Shearer|first2=Benjamin|date=1996|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313293023|edition=1. publ.|location=Westport, Conn. [u.a.]|oclc=832549823}} * {{Cite book|title=American women of science since 1900|url=https://archive.org/details/americanwomenofs0001wayn|last=Wayne|first=Tiffany K.|date=2011|publisher=ABC-CILO|isbn=9781598841596|location=Santa Barbara|oclc=702118874}} == റെഫറൻസുകൾ == <references group="" responsive=""></references> [[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ വനിതാ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1957-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1882-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:വനിതാ ജന്തുശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ജന്തുശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ജനിതകശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] t6du9ac6y3ybjuxaic9r7mnzrx95vfe വൈറ്റ്-ബെല്ലീഡ് ഹെറോൺ 0 470587 4682604 3645774 2026-11-03T23:08:35Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682604 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|White-bellied heron}} {{speciesbox | image = White-bellied Heron at Pho Chu, Bhutan.JPG | image_caption = White-bellied heron (''Ardea insignis'') at Pho Chu, [[Bhutan]]. | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Ardea insignis'' |author=BirdLife International |journal=[[The IUCN Red List of Threatened Species]] |publisher=[[IUCN]] |date=2018 |page=e.T22697021A118359844 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22697021/134201407 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22697021A134201407.en}}</ref> | genus = Ardea | species = insignis | authority = [[Allan Octavian Hume|Hume]], 1878 | synonyms = *''Ardea imperialis'' | range_map = Ardea_insignis_map.svg }} '''ഇമ്പെരിയൽ ഹെറോൺ, ഗ്രേറ്റ് വൈറ്റ് ബെല്ലീഡ് ഹെറോൺ''' എന്നെല്ലാം അറിയപ്പെടുന്ന '''വൈറ്റ്-ബെല്ലീഡ് ഹെറോൺ''' [[ഇന്ത്യ]]യിലെ കിഴക്കൻ [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയത്തിന്റെ]] താഴ്വാരങ്ങളിലും കിഴക്കൻ ഹിമാലയൻ, [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[ഭൂട്ടാൻ]], [[ബർമ്മ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും അറിയപ്പെടുന്ന വലിയ ഒരു [[ഹെറോൺ]] സ്പീഷീസാണ്.<ref>{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|url=https://archive.org/details/lbg.598.2954.ali.0340|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay |isbn=0-19-563731-3}}</ref>മിക്കപ്പോഴും ഏകാകികളായി കാണപ്പെടുന്ന ഇവ നദീതീരങ്ങളിലോ ചതുപ്പുപോലുള്ള ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലോ ആണ് കൂടുതലും കാണപ്പെടുന്നത്. 2007 മുതൽ ഐ.യു.സി.എൻ റെഡ് ലിസ്റ്റിൽ ഗുരുതരമായ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്നവയുടെ കൂട്ടത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3723&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://www.bhutanbirdquest.com/photo-gallery/white-bellied-heron/ White-bellied heron photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707232136/http://www.bhutanbirdquest.com/photo-gallery/white-bellied-heron/ |date=2011-07-07 }} by Yeshey Dorji * [http://www.bhutanbirdquest.com/white-bellied-heron-video-gallery/ White-bellied heron video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707232803/http://www.bhutanbirdquest.com/white-bellied-heron-video-gallery/ |date=2011-07-07 }} by Bhutan Bird Quest [[വർഗ്ഗം:ഭൂട്ടാനിലെ പക്ഷികൾ]] 7cv2idwv6wnfmo9t0nqo261r95h9dd6 അക്കിലിയ മില്ലെഫോളിയം 0 483896 4682603 4678037 2026-11-03T23:07:56Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682603 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Achillea millefolium}} {{Speciesbox |image = Yarrow (Achillea millefolium).jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=202909|title=''Achillea millefolium'' |version=2019.1 |year=2019 |accessdate=17 June 2019}}</ref> |genus = Achillea |species = millefolium |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Achillea albida'' <small>Willd.</small> |''Achillea alpicola'' <small>(Rydb.) Rydb.</small> |''Achillea ambigua'' <small>Boiss.</small> |''Achillea ambigua'' <small>Pollini</small> |''Achillea anethifolia'' <small>Fisch. ex Herder</small> |''Achillea angustissima'' <small>Rydb.</small> |''Achillea arenicola'' <small>A.Heller</small> |''Achillea bicolor'' <small>Wender.</small> |''Achillea borealis'' <small>Bong.</small> |''Achillea californica'' <small>Pollard </small> |''Achillea ceretanica'' <small>Sennen</small> |''Achillea compacta'' <small>Lam.</small> |''Achillea coronopifolia'' <small>Willd.</small> |''Achillea crassifolia'' <small>Colla</small> |''Achillea cristata'' <small>Hort. ex DC.</small> |''Achillea dentifera'' <small>Rchb.</small> |''Achillea eradiata'' <small>Piper</small> |''Achillea fusca'' <small>Rydb.</small> |''Achillea gigantea'' <small>Pollard</small> |''Achillea gracilis'' <small>Raf.</small> |''Achillea haenkeana'' <small>Tausch</small> |''Achillea intermedia'' <small>Schleich.</small> |''Achillea lanata'' <small>Lam.</small> |''Achillea lanulosa'' <small>Nutt.</small> |''Achillea laxiflora'' <small>A.Nelson</small> |''Achillea laxiflora'' <small>Pollard & Cockerell</small> |''Achillea magna'' <small>All.</small> |''Achillea magna'' <small>L.</small> |''Achillea magna'' <small>Haenke</small> |''Achillea marginata'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> |''Achillea nabelekii'' <small>Heimerl </small> |''Achillea occidentalis'' <small>(DC.) Raf. ex Rydb.</small> |''Achillea ochroleuca'' <small>Eichw.</small> |''Achillea ossica'' <small>K.Koch</small> |''Achillea pacifica'' <small>Rydb.</small> |''Achillea palmeri'' <small>Rydb.</small> |''Achillea pecten-veneris'' <small>Pollard</small> |''Achillea pratensis'' <small>Saukel & R.Länger</small> |''Achillea pseudo-tanacetifolia'' <small>Wierzb. ex Rchb.</small> |''Achillea puberula'' <small>Rydb.|</small> |''Achillea pumila'' <small>Schur</small> |''Achillea rosea'' <small>Desf.</small> |''Achillea setacea'' <small>Schwein.</small> |''Achillea sordida'' <small>(W.D.J.Koch) Dalla Torre & Sarnth.</small> |''Achillea subalpina'' <small>Greene</small> |''Achillea submillefolium'' <small>Klokov & Krytzka</small> |''Achillea sylvatica'' <small>Becker</small> |''Achillea tanacetifolia'' <small>Mill.</small> |''Achillea tenuifolia'' <small>Salisb.</small> |''Achillea tenuis'' <small>Schur</small> |''Achillea tomentosa'' <small>Pursh 1813 not L. 1753</small> |''Achillea virgata'' <small>Hort. ex DC.</small> |''Achillios millefoliatus'' <small>St.-Lag.</small> |''Alitubus millefolium'' <small>(L.) Dulac</small> |''Alitubus tomentosus'' <small>Dulac</small> |''Chamaemelum millefolium'' <small>(L.) E.H.L.Krause</small> |''Chamaemelum tanacetifolium'' <small>(All.) E.H.L.Krause</small> |''Chamaemelum tomentosum'' <small>(L.) E.H.L.Krause</small> |plus many more names for subspecies, forms, and varieties }}}} [[File:Yarrow dark background.jpg|alt=White flower with green leaves on a dark backround.|thumb|Yarrow flower by a pond, [[United Kingdom|UK]].]] [[ആസ്റ്റ്രേസീ|ആസ്റ്റെറേസി]] കുടുംബത്തിലെ പൂച്ചെടിയാണ് '''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം.''' സാധാരണയായി '''യാരോ''' / ˈjˈroʊ / അല്ലെങ്കിൽ '''കോമൺ യാരോ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഇനം [[ഏഷ്യ]], [[യൂറോപ്പ്]], [[വടക്കേ അമേരിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ വടക്കൻ അർദ്ധഗോളത്തിലെ മിതശീതോഷ്ണ പ്രദേശങ്ങളിലെ സ്വദേശിയാണ്. നനഞ്ഞതും വരണ്ടതുമായ പ്രദേശങ്ങളായ പാതവക്കുകൾ, [[പുൽമേടുകൾ]], [[വയൽ|വയലുകൾ]], തീരപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഒരു സാധാരണ സസ്യമായ യാരോ [[ന്യൂസിലാന്റ്]] [[ഓസ്ട്രേലിയ]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ കാലത്തീറ്റയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Citation|title=Yarrow (Achillea millefolium L.)|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470330319.ch95|work=Medical Toxicology of Natural Substances|pages=623–626|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=9780470330319|access-date=2019-09-04}}</ref> [[ന്യൂ മെക്സിക്കോ]]യിലും തെക്കൻ [[കൊളറാഡോ]]യിലും ഇലയുടെ ആകൃതിയിൽ നിന്നും ഘടനയിൽ നിന്നും ഇതിനെ ''പ്ലൂമാജില്ലോ'' (സ്പാനിഷിൽ 'ചെറിയ തൂവൽ') എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പുരാതന കാലത്ത്, മുറിവുകളിൽ നിന്ന് രക്തപ്രവാഹം തടയുന്നതിനുള്ള അതിന്റെ ഉപയോഗത്തിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി യാരോയെ ''ഹെർബൽ മിലിറ്ററിസ്'' എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. '''ഗോർഡാൽഡോ, നോസ് ബ്ലീഡ് പ്ലാന്റ്, ഓൾഡ് മാൻസ് പെപ്പർ, ഡെവിൾസ് നെറ്റിൽ, സാങ്കുനറി, മിൽ‌ഫോയിൽ, സോളിജേഴ്സ് വൂണ്ടഡ്വർട്ട്''' എന്നിവയാണ് ഈ ഇനത്തിന്റെ പൊതുവായ പേരുകൾ.<ref name=efloras>{{eFloras|1|200023010|Achillea millefolium|accessdate=31 January 2013}}</ref> [[File:Achillea millefolium 7981.JPG|thumb|മൂന്ന് മുതൽ എട്ട് വരെ വെളുത്തതും പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ളതുമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 15 മുതൽ 40 വരെ ചെറിയ ഡിസ്ക് പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പരന്ന മുകളറ്റം പൂങ്കുലയിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു ([[Wenatchee Mountains|വെനാച്ചി പർവതനിരകൾ]], [[Washington (state)|വാഷിംഗ്ടൺ]])]]. ==വിവരണം== റൈസോമാറ്റസ് വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ടതും നിവർന്നുനിൽക്കുന്നതും ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കാണ്ഡം]] 0.2–1 മീറ്റർ (0.66–3.28 അടി) ഉയരത്തിൽ വളരുന്നതുമായ ഒരു വാർഷികസസ്യമാണ് അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം. [[ഇല|ഇലകൾ]] തണ്ടിനൊപ്പം തുല്യമായി വിന്യസിച്ചിരിക്കുന്നു. തണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലും താഴെയുമുള്ള ഇലകൾ ഏറ്റവും വലുതാണ്. ഇലകൾ വ്യത്യസ്ത അളവിൽ രോമാവൃതമാണ് (പ്യൂബ്സെൻസ്). 5-20 സെന്റിമീറ്റർ (2.0–7.9 ഇഞ്ച്) നീളമുള്ള ബിപിന്നേറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ ട്രൈപിന്നേറ്റ് ഇലകൾ ഏതാണ്ട് [[തൂവൽ]], പോലെ [[കാണ്ഡം|കാണ്ഡത്തിൽ]] സർപ്പിളാകൃതിയിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. തണ്ടിനുമുകളിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഇലകൾ‌ (കോളിൻ‌) കൂടുതലായും കൊളുത്തുപോലെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=efloras/> [[പൂങ്കുല|പൂങ്കുലയിൽ]] 4 മുതൽ 9 വരെ [[സഹപത്രം|സഹപത്രങ്ങൾ]] കാണപ്പെടുന്നു. അതിനോടൊപ്പം വെള്ള, പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ള റേ, ഡിസ്ക് പൂക്കൾ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സാധാരണയായി 3 മുതൽ 8 വരെയുള്ള പൂക്കൾ അണ്ഡാകാരം മുതൽ വൃത്താകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഡിസ്ക് പൂക്കൾ 15 മുതൽ 40 വരെ കാണപ്പെടുന്നു. പൂങ്കുലകൾ പരന്ന മുകളറ്റത്ത് ക്യാപിറ്റുലം ക്ലസ്റ്ററിലാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പൂങ്കുല|പൂങ്കുലകളിൽ]] പല [[പ്രാണി|പ്രാണികളും]] [[പരാഗണം|പരാഗണത്തിനായി]] സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite journal|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|year= 2015|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762}}</ref> ചെറിയ അച്ചീൻ പോലുള്ള പഴങ്ങളെ സിപ്‌സെല എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Morin|first=Nancy R.|date=2014-09|title=New Publication: Flora of North America North of Mexico, Volume 28: Bryophyta, Part 2.NEW PUBLICATION: Flora of North America north of Mexico, Volume 28: Bryophyta, Part 2. Flora of North America Editorial Committee, pp. US $95. ISBN 9780190202750. Oxford University Press, www.oup.com. August 2014.|url=http://dx.doi.org/10.1639/079.031.0307|journal=Evansia|volume=31|issue=3|pages=112–112|doi=10.1639/079.031.0307|issn=0747-9859}}</ref> ചെടിക്ക് [[ജമന്തി]]ക്ക് സമാനമായ ശക്തമായ, ഹൃദ്യമായ സുഗന്ധമുണ്ട്.<ref name="S&S">{{cite book|title=Simon & Schuster's Guide to Herbs and Spices|editor=Stanley Schuler|isbn=978-0-671-73489-3|author=Gualtiero Simonetti|year=1990|publisher=Simon & Schuster, Inc|url=https://archive.org/details/simonschustersgu0000simo}}</ref> [[File:Achillea millefolium 4.jpg|thumb|right|വാഷിംഗ്ടണിലെ വെനാച്ചി താഴ്‌വരയിൽ ഉണ്ടായ കാട്ടുതീക്ക് ശേഷം അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം.]] == വിതരണം == യാരോ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,500 മീറ്റർ (11,500 അടി) ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. ചെടിയിൽ സാധാരണയായി മെയ് മുതൽ ജൂലൈ വരെ പൂക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു. പുൽമേടുകളുടെയും തുറന്ന വനങ്ങളുടെയും നേരിയ തരിശുഭൂമികളിലും ആണ് സാധാരണ യാരോ കാണപ്പെടുന്നത്. സജീവമായ വളർച്ച വസന്തകാലത്ത് സംഭവിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/22629246|title=Simon & Schuster's guide to herbs and spices|last=Simonetti, Gualtiero.|date=1990|publisher=Simon & Schuster|others=Pergher, Italo., Schuler, Stanley., Simon and Schuster, Inc.|isbn=067173489X|location=New York|oclc=22629246}}</ref><ref name="efloras"/> [[യുറേഷ്യ]] സ്വദേശിയായ ഈ സസ്യം യുകെ മുതൽ [[ചൈന]] വരെ വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു. [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]യിലെ, ഈ ഇനത്തിന്റെ തദ്ദേശിയിലും, സങ്കരയിനങ്ങളിലും ഡിപ്ലോയിഡ്, പോളിപ്ലോയിഡ് സസ്യങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.herbarium.unc.edu/flora.htm|title=Flora of the Carolinas, Virginia, and Georgia, and Surrounding Areas|author=Alan S. Weakley|date=April 2008|access-date=2019-09-04|archive-date=2018-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006082209/http://herbarium.unc.edu/flora.htm|url-status=dead}}</ref>[[കൊളറാഡോ]], [[മൊഹാവി മരുഭൂമി|മൊഹാവി മരുഭൂമികൾ]] ഒഴികെ [[കാലിഫോർണിയ]]യിലുടനീളമുള്ള എല്ലാ ആവാസ വ്യവസ്ഥകളിലും ഇത് കാണപ്പെടുന്നു.<ref>[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Achillea%20millefolium Jepson Manual treatment for ''ACHILLEA millefolium''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181008104011/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Achillea%20millefolium |date=2018-10-08 }} . accessed 31 January 2013</ref><ref>[http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=61 Calflora database: ''Achillea millefolium''] . Accessed 31 January 2013.</ref> സാധാരണ യാരോ ഏക്കറിന് ശരാശരി 43,000 ചെടികൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. മൊത്തം ഇതിന്റെ ഉണങ്ങിയ ഭാരം 10,500 lbs ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.ksre.ksu.edu/bookstore/pubs/mf2634.pdf |title=A Grower's Guide_Yarrow_Achillea millefolium |access-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007014225/http://www.ksre.ksu.edu/bookstore/pubs/mf2634.pdf |archive-date=7 October 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലും ഈ സസ്യം കാണപ്പെടുന്നു. ==ടാക്സോണമി== നിരവധി ഇനങ്ങളും ഉപജാതികളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. *''Achillea millefolium'' subsp. ''millefolium'' **''A. m.'' subsp. ''m.'' var. ''millefolium'' – [[യൂറോപ്പ്]], [[ഏഷ്യ]] **''A. m.'' subsp. ''m.'' var. ''borealis'' – [[ആർട്ടിക്]] പ്രദേശങ്ങൾ **''A. m.'' subsp. ''m.'' var. ''rubra'' – തെക്കൻ [[അപ്പാലാച്ചിയൻസ്]] *''A. millefolium'' subsp. ''chitralensis'' – പടിഞ്ഞാറ് [[ഹിമാലയം]] *''A. millefolium'' subsp. ''sudetica'' – [[ആൽപ്സ്]], [[കാർപാത്തിയൻസ്]] *''Achillea millefolium'' var. ''alpicola'' – പടിഞ്ഞാറൻ [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]], [[അലാസ്ക]]<ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIA USDA Plants Profile for ''Achillea millefolium'' var. ''alpicola'' (common yarrow)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511052635/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIA |date=2013-05-11 }} . accessed 31 January 2013</ref> *''Achillea millefolium'' var. ''californica'' – [[കാലിഫോർണിയ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പസഫിക് <ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIC Profile for ''Achillea millefolium'' var. ''californica'' (California yarrow)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511100817/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIC |date=2013-05-11 }} . accessed 31 January 2013</ref><ref>[http://www.tropicos.org/NameSearch.aspx?name=Achillea%20millefolium%20californica Tropicos: ''Achillea millefolium'' var. ''californica''] . accessed 31 January 2013</ref><ref>{{cite web|author=Bert Wilson|url=http://www.laspilitas.com/nature-of-california/plants/achillea-millefolium-californica|title=Las Pilitas Nursery horticultural treatment: ''Achillea millefolium'' var. ''californica''|publisher=Laspilitas.com|date=29 July 2012|accessdate=19 May 2013}}</ref> *''Achillea millefolium'' var. ''occidentalis'' – വടക്കേ അമേരിക്ക<ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIO USDA Plants Profile for ''Achillea millefolium'' var. ''occidentalis'' (western yarrow)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425165407/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIO |date=2013-04-25 }}. Accessed 31 January 2013.</ref> *''Achillea millefolium'' var. ''pacifica'' – [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]യുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരം, അലാസ്ക<ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIP USDA Plants Profile for ''Achillea millefolium'' var. ''pacifica'' (Pacific yarrow)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510234615/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIP |date=2013-05-10 }} . accessed 31 January 2013</ref> *''Achillea millefolium'' var. ''puberula'' – [[കാലിഫോർണിയ]]യിലെ തദ്ദേശവാസി<ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIP2 USDA Plants Profile for ''Achillea millefolium'' var. ''puberula''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511033309/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMIP2 |date=2013-05-11 }} . Accessed 31 January 2013.</ref> ==ഇക്കോളജി == [[File:Eristalis arbustorum - Achillea millefolium - Keila.jpg|thumbnail|Pollination]] === പക്ഷികൾ=== [[കാളിക്കിളി]] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി അറകളിൽ കൂടുണ്ടാക്കുന്ന പക്ഷികൾ അവയുടെ കൂടുകൾ നിരത്താൻ യാരോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. യാരോ ഉപയോഗിക്കാത്ത [[ട്രീ സ്വാല്ലോ]]യിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ, കൂടുകളിൽ യാരോ ചേർക്കുന്നത് പരാന്നഭോജികളുടെ വളർച്ചയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{cite journal |vauthors=Shutler D, Campbell AA |title=Experimental addition of greenery reduces flea loads in nests of a non-greenery using species, the tree swallow Tachycineta bicolor |journal=Journal of Avian Biology |volume=38 |pages=7–12 |year=2007 |doi=10.1111/j.2007.0908-8857.04015.x |issue=1}}</ref> === പ്രാണികൾ=== പലതരം പ്രാണികളുടെ ഭക്ഷണ സ്രോതസ്സാണ് അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം. ===നിശാശലഭങ്ങൾ=== [[Bucculatrix clavenae|ബുകുലാട്രിക്സ് ക്ലാവെനെ]], [[Bucculatrix cristatella|ബി. ക്രിസ്റ്റാറ്റെല്ല]], [[Bucculatrix fatigatella|ബി. ഫാറ്റിഗറ്റെല്ല]], [[Bucculatrix humiliella|ബി. ഹുമിലിയല്ല]], [[Cnephasia abrasana|ക്നെഫാസിയ അബ്രാസാന]], [[Cochylimorpha elongana|കൊച്ചിലിമോർഫ എലോങ്കാന]], [[Coleophora argentula|കോലിയോഫോറ അർജന്റുല]] [[Coleophora carelica|സി. കെയർലിക്ക]], [[Coleophora ditella|സി. ഡിറ്റെല്ല]], [[Coleophora expressella|സി. എക്സ്പ്രസെല്ല]], [[Coleophora follicularis|സി. ഫോളികുലാരിസ്]], [[Coleophora gardesanella|സി. ഗാർഡെസനെല്ല]], [[Coleophora millefolii|സി. മില്ലെഫോളി]], [[Coleophora partitella|സി. പാർ‌ട്ടിടെല്ല]], [[Coleophora ptarmicia|സി. പി‌റ്റാർ‌മിസിയ]], [[Coleophora quadristraminella|സി. ക്വാഡ്രിസ്ട്രാമിനല്ല]], [[Coleophora succursella|സി. സക്യുർസെല്ല]], [[Coleophora vibicigerella|സി. വിബിസിഗെറല്ല]], [[Depressaria olerella|ഡിപ്രസേറിയ ഒലെറെല്ല]], [[Depressaria silesiaca|ഡി. സിലീസിയാക്ക]], [[Dichrorampha alpinana|ഡിക്രോറാംഫ അൽപിനാന]] (ബ്രോഡ്-ബ്ലോച്ച് ഡ്രിൽ), [[Dichrorampha petiverella|ഡി. പെറ്റിവെറല്]], [[Dichrorampha vancouverana|ഡി. വാൻ‌കൂവറാന]] (ടാനാസെറ്റം റൂട്ട് മോത്), [[Eupithecia millefoliata|യൂപ്പിറ്റെസിയ മില്ലെഫോളിയാറ്റ]] (യാരോ പഗ്), [[Eupithecia nanata|ഇ. നനത]] (നാരോ-വിങ്ഡ് പഗ്), [[Gillmeria pallidactyla|ഗിൽ‌മേരിയ പാലിഡാക്റ്റൈല]], [[Idaea pallidata|ഐഡിയ പല്ലിഡാറ്റ]], [[Isidiella nickerlii|ഇസിഡിയെല്ല നിക്കർ‌ലി]], [[Loxostege manualis|ലോക്സോസ്റ്റെജ് മാനുവലിസ്]], [[Phycitodes maritima|ഫൈസിറ്റോഡ്സ് മാരിടിമ]], [[Phycitodes saxicola|പി. സാക്സിക്കോള]], [[Pyncostola bohemiella|പിൻ‌കോസ്റ്റോള ബോഹെമിയല്ല]], [[Sophronia sicariellus|സോഫ്രോണിയ സിക്കാരിയല്ലസ്]], തെറ്റിഡിയ സ്മാരാഗ്ദാരിയ ([[എസെക്സ് എമറാൾഡ്]]) എന്നിവ യൂറോപ്പിലെ അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം ഭക്ഷിക്കുന്നു. [[Chlorochlamys chloroleucaria|ക്ലോറോക്ലാമിസ് ക്ലോറോലൂക്കറിയ]] (ബ്ലാക്ക്ബെറി ലൂപ്പർ), [[Coleophora quadruplex|കൊലിയോഫോറ ക്വാഡ്രപ്ലെക്സ്]], [[Sparganothoides lentiginosana|സ്പാർഗനോത്തോയിഡ്സ് ലെന്റിജിനോസാന]] (ലെന്റിജിനോസ് മോത്) എന്നിവയുടെ ലാർവകൾ വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം ഭക്ഷിക്കുന്നു. മറ്റ് മോത്കളിൽ [[Aethes smeathmanniana|ഈഥസ് സ്മെത്ത്മാനിയാന]] (സ്മീത്മാന്റെ ഈഥസ് മോത്), [[V-pug|ക്ലോറോക്ലിസ്റ്റിസ് വി-അറ്റാ]] (വി-പഗ്), [[Choristoneura diversana|ചോറിസ്റ്റോണൂറ ഡൈവേർസാന]], [[Cochylidia richteriana|കൊച്ചിലിഡിയ റിച്ച്റ്റെറിയാന]], [[Epiblema graphana|എപിബിൾമ ഗ്രാഫാന]], [[Bordered pug|യൂപിറ്റീഷ്യ സക്സെന്റൂറിയാറ്റ]] [[Common pug|ഇ. വൾഗേറ്റ]] (കോമൺ പഗ്), [[Jordanita budensis|ജോർദാനിറ്റ ബുഡെൻസിസ്]], [[Thiodia citrana|തിയോഡിയ സിട്രാന]] (നാരങ്ങ മണി) എന്നിവ കൂടുതൽ കോസ്മോപൊളിറ്റൻ വിതരണമുള്ളതാണ്. ===വണ്ടുകൾ=== പലതരം പ്രാണികളുടെ ഭക്ഷണ സ്രോതസ്സാണ് അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം. '' [[Cassida denticollis|കാസിഡ ഡെന്റിക്കോളിസ്]], [[Galeruca tanaceti|ഗലേറുക്ക ടാനസെറ്റി]], [[Hypocassida subferruginea|ഹൈപ്പോകാസിഡ സബ്ഫെറുഗീനിയ]], [[Phytoecia virgula|ഫൈറ്റോസിയ വിർജുല]] എന്നിവയാണ് എ. മില്ലെഫോളിയത്തെ ഭക്ഷിക്കുന്ന കോസ്മോപൊളിറ്റൻ ഇനം വണ്ടുകൾ. <br>[[Chrysanthia viridissima|ക്രിസാന്തിയ വിരിഡിസിമ]] ഒരു യൂറോപ്യൻ ഇനമാണ്. ഇതിന്റെ പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തിയ സസ്യങ്ങളിൽ വണ്ടുകൾ പരാഗണം, പൂമ്പൊടി എന്നിവയ്ക്കായി എത്തുന്നു. <br>[[Trichodes ornatus|ട്രൈക്കോഡ്സ് ഓർനാറ്റസ്]] (അലങ്കരിച്ച ചെക്കേർഡ് വണ്ട്) [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]യിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ഇനമാണ്. (ornate checkered beetle) അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം ഭക്ഷിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. === മൂട്ട === അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം ഭക്ഷിക്കുന്ന ഒരു തരം സസ്യ മൂട്ടകളാണ് [[Horistus orientalis|ഹൊറിസ്റ്റസ് ഓറിയന്റാലിസ്]]. ===കടന്നൽ=== [[Hedychrum rutilans|ഹെഡിക്രം റുട്ടിലാൻസ്]] യൂറോപ്പിലെയും വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിലെയും അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ഒരു തരം കുക്കി വാസ്പുകളാണ്. == കൃഷി == [[File:Red Achillea millefolium.jpg|thumb|''Achillea millefolium'' 'Paprika' [[cultivar]]]] [[File:Achillea20090912 079.jpg|thumb|''Achillea millefolium'' cultivar]] പല സസ്യനഴ്സറികളും അലങ്കാര സസ്യമായി അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം കൃഷി ചെയ്യുന്നു. വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥയിൽ വിവിധശൈലികളിൽ ഉദ്യാനങ്ങളിലും പ്രകൃതിദത്ത ലാൻഡ്സ്കേപ്പിംഗ് ക്രമീകരണങ്ങളിലും ഈ സസ്യം നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നു. തദ്ദേശീയസസ്യവും, വരൾച്ചയെ നേരിടുന്ന, [[Wildlife garden|വന്യവൃക്ഷത്തോട്ടങ്ങൾ]] എന്നിവ അവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[ശലഭോദ്യാനം|ബട്ടർഫ്ലൈ ഗാർഡനുകളുടെ]] സ്ഥിരംസസ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്. സൂര്യപ്രകാശവും നന്നായി വളക്കൂറുള്ള മണ്ണുമുള്ള അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇതിനെ വളർത്താം.<ref>{{cite web|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/b282/achillea-millefolium.aspx|title=Missouri Botanical Garden horticultural treatment: ''Achillea millefolium'' |accessdate=31 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.finegardening.com/plantguide/achillea-millefolium-common-yarrow.aspx |title=Fine Gardening magazine Plant Guide — ''Achillea millefolium'' (Yarrow)|accessdate=31 January 2013}}</ref><ref name=lbj>{{cite web|url=http://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=ACMI2|title=Lady Bird Johnson Wildflower Center Native Plant Database: ''Achillea millefolium'' (common yarrow)|accessdate=31 January 2013}}</ref> === പ്രജനനം=== പ്രജനനത്തിന്, വിത്തുകൾ മുളയ്ക്കുന്നതിന് വെളിച്ചം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ കാൽ ഇഞ്ചിൽ (6 മില്ലീമീറ്റർ) ആഴത്തിൽ കൂടുതൽ നടാതിരിക്കുമ്പോൾ ഒപ്റ്റിമൽ ജെർമിനേഷൻ സംഭവിക്കുന്നു. വിത്തുകൾക്ക് 18-24°C (C (64–75 ° F) മുളയ്ക്കുന്ന താപനില ആവശ്യമാണ്. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇതിന് താരതമ്യേന ഹ്രസ്വായുസ്സാണ് പക്ഷേ മറ്റെല്ലാ വർഷവും വസന്തകാലത്ത് വിഭജനം വഴി ഇത് നീണ്ടുനിൽക്കാം. കൂടാതെ 12 മുതൽ 18 വരെ (30–46 സെ.മീ) അകലത്തിൽ നടാം. ഈ സസ്യം [[ജൈവാധിനിവേശം|ജൈവാധിനിവേശത്തിനു]] കാരണമാകുന്നു.<ref>USDA, NRCS. 2006. The PLANTS Database (http://plants.usda.gov {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005020210/http://plants.usda.gov/ |date=2013-10-05 }}, 22 May 2006). National Plant Data Center, Baton Rouge, LA 70874-4490 USA.[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMI2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106210557/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACMI2 |date=2012-11-06 }}</ref> === കൾട്ടിവറുകൾ=== പരമ്പരാഗത തോട്ടങ്ങളിൽ ഈ ഇനം ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിർദ്ദിഷ്ട 'മെച്ചപ്പെട്ട' ഗുണങ്ങളുള്ള കൾട്ടിവറുകൾ ഇതിനെക്കാൾ ഗുണത്തിൽ മെച്ചപ്പെട്ടുനില്ക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|url=https://archive.org/details/azencyclopediaof0000unse|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1-4053-3296-5|page=1136}}</ref>ചിലത് കാലാകാലമായ മുറിക്കൽ പ്രക്രിയയിലൂടെ വരൾച്ചയെ നേരിടുന്ന പുൽത്തകിടി മാറ്റിസ്ഥാപിക്കലിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>[http://www.smgrowers.com/gardens/yarrow.asp San Marcos Growers horticulture — The Yarrow Lawn]. Accessed 31 January 2013.</ref>പലതരം അലങ്കാര കൃഷിയിടങ്ങളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: 'പപ്രിക', <ref>{{cite web|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/n710/achillea-millefolium-paprika.aspx|title=Missouri Botanical Garden horticultural treatment: ''Achillea millefolium'' 'Paprika'|publisher=Missouribotanicalgarden.org|accessdate=19 May 2013}}</ref> 'സെറൈസ് ക്വീൻ', 'റെഡ് ബ്യൂട്ടി', <ref>{{cite web|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/c653/achillea-millefolium-red-beauty.aspx|title=Missouri Botanical Garden horticultural treatment: ''Achillea millefolium'' 'Red Beauty'|publisher=Missouribotanicalgarden.org|accessdate=19 May 2013}}</ref> 'റെഡ് വെൽവെറ്റ്', <ref>[http://www.rhs.org.uk/Plants/161992/Achillea-millefolium-Red-Velvet/Details RHS: Achillea millefolium 'Red Velvet']</ref> 'സോസി സെഡക്ഷൻ', 'സ്ട്രോബെറി സെഡക്ഷൻ' (ചുവപ്പ്), 'ദ്വീപ് പിങ്ക് '(പിങ്ക്), <ref>{{cite web|author=Bert Wilson|url=http://www.laspilitas.com/nature-of-california/plants/achillea-millefolium-rosea-island-pink|title=Las Pilitas Nursery: ''Achillea millefolium rosea'' Island Pink (Pink Yarrow)|publisher=Laspilitas.com|date=8 January 2012|accessdate=19 May 2013}}</ref> കാലിസ്റ്റോഗ '(വെള്ള), <ref>{{cite web|url=http://www.theodorepayne.org/mediawiki/index.php?title=Achillea_millefolium_'Calistoga'|title=California Natives Wiki: ''Achillea millefolium'' 'Calistoga'|publisher=Theodorepayne.org|date=19 August 2010|accessdate=19 May 2013|archive-date=2015-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321073622/http://www.theodorepayne.org/mediawiki/index.php?title=Achillea_millefolium_%27Calistoga%27|url-status=dead}}</ref> സോനോമ കോസ്റ്റ് '(വെള്ള)<ref>{{cite web|url=http://www.theodorepayne.org/mediawiki/index.php?title=Achillea_millefolium_'Sonoma_Coast'|title=California Natives Wiki: ''Achillea millefolium'' 'Sonoma Coast'|publisher=Theodorepayne.org|date=19 August 2010|accessdate=19 May 2013|archive-date=2015-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321183610/http://www.theodorepayne.org/mediawiki/index.php?title=Achillea_millefolium_%27Sonoma_Coast%27|url-status=dead}}</ref>.'കെൽ‌വേയി', 'ലാൻസ്‌ഡോർഫെർഗ്ലട്ട്' (രണ്ടും പിങ്ക്) എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കൾട്ടിവറുകൾക്ക് റോയൽ ഹോർട്ടികൾച്ചറൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ഗാർഡൻ മെറിറ്റ് അവാർഡ് നേടി. 'ആപ്പിൾബ്ലോസം', 'ഫനാൽ', 'ഹോഫ്നുങ്', 'മൂൺഷൈൻ' എന്നിവയുൾപ്പെടെ അച്ചില്ലിയ എക്സ് ടാഗെറ്റിയ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട ഈ ഇനത്തിന്റെ പല സങ്കരയിനങ്ങളും ഉപയോഗപ്രദമായ പൂന്തോട്ട സസ്യങ്ങളാണ്.<ref>{{cite book|author1=Clausen, Ruth Rogers|author2=Ekstrom, Nicolas H.|title=Perennials for American gardens|year=1989|publisher=Random House|location=New York|isbn=978-0-394-55740-3|page=4|url=https://archive.org/details/perennialsforame00clau}}</ref><ref>[http://www.monrovia.com/plant-catalog/plants/45/moonshine-yarrow/ Monrovia Growers: Achillea x 'Moonshine' — Moonshine Yarrow].</ref> == ഉപയോഗങ്ങൾ== [[File:YarrowEssentialOil.png|thumb|left|upright|നിറമില്ലാത്ത ഗ്ലാസ് പാത്രത്തിൽ യാരോ (അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം ) എണ്ണ]] ഇതിന്റെ [[Yarrow oil|എണ്ണയിൽ]] [[Matricin|പ്രോസുലീൻ]] എന്ന രാസവസ്തുക്കൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref>Predicting Presence of Proazulenes in the Achillea millefolium Group. Barbara Michler and Carl-Gerold Arnold, Folia Geobotanica, Vol. 34, No. 1, Ecology of Closely Related Plant Species. Proceedings of the 40th Symposium of the International Association of Vegetation Science (1999), pages 143–161 ([https://www.jstor.org/stable/4201352 jstor stable URL])</ref>ഇരുണ്ട നീല എണ്ണ [[ടൈഗർ കൊതുക്|ഈഡെസ് ആൽബോപിക്റ്റസ്]] എന്ന കൊതുകിന്റെ ലാർവകളെ കൊല്ലുന്നു.<ref>Essential oil composition and larvicidal activity of six Mediterranean aromatic plants against the mosquito Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) Conti B., Canale A., Bertoli A., Gozzini F., Pistelli L. Parasitology Research 2010 107:6 (1455–1461)</ref> അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം നിന്നുള്ളവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഗം റെസിനുകളെ '''ഒപൊപാനാക്സ്''' അല്ലെങ്കിൽ '''ഒപൊബാൽസം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി ഇത് ഔഷധ ഗുണങ്ങളുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചില [[Pick-up sticks|പിക്ക് അപ്പ് സ്റ്റിക്കുകൾ]] യാരോ ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. == കമ്പാനിയൻ പ്ലാന്റിംഗ് == യാരോ ഉപയോഗപ്രദമായ ഒരു കമ്പാനിയൻ സസ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുണമുള്ളവയെ ആകർഷിക്കുമ്പോൾ ചില കീടങ്ങളെ അകറ്റുന്നു. ഇത് കവർച്ചസ്വാഭാവമുള്ള കടന്നലുകളെ ആകർഷിക്കുന്നു. അവ പൂന്തേൻ കുടിക്കുകയും പിന്നീട് കീടങ്ങളെ അവയുടെ ലാർവകൾക്ക് ഭക്ഷണമായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ, ഇത് [[കോക്സിനെല്ലിടെ|ലേഡിബേർഡുകളെയും]] [[Hoverfly|ഹോവർഫ്ലൈകളെയും]] ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="lbj"/> === കൃഷി === A. വരൾച്ചയ്ക്കെതിരായ ചെടിയുടെ പ്രതിരോധം മൂലം മണ്ണൊലിപ്പ് നേരിടാൻ മില്ലെഫോലിയം നടാവുന്നതാണ്. ഗ്രാസ്സ് ലെയും[https://en.wiktionary.org/wiki/ley leys] റൈഗ്രാസിന്റെ ഏകകൃഷിയും വരുന്നതിനുമുമ്പ്, സ്ഥിരമായ മേച്ചിൽപ്പുറത്ത് എ. മില്ലെഫോലിയം ഹെക്ടറിന് 0.3 കിലോഗ്രാം എന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നു. പുല്ല് മിശ്രിതങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു കാരണം ധാതുക്കളാൽ സമ്പന്നമായ ഇലകളും അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള വേരുകളും ആയിരുന്നു. ഇത് ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി നൽകിയ റുമിനന്റുകളിലെ ധാതുക്കളുടെ കുറവ് തടയാൻ സഹായിച്ചു. വരൾച്ചയെ നേരിടുന്ന മേച്ചിൽപ്പുറമായാണ് ഇത് ന്യൂസിലൻഡിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്. ഈ ഇനം വളരെ പ്രചാരമുള്ളതായി കാണപ്പെടുന്നു. <ref name=":0">{{Cite web|title = RNZIH – Horticulture Pages – Weeds – Achillea millefolium – yarrow|url = http://www.rnzih.org.nz/pages/achilleamillefolium.htm|website = www.rnzih.org.nz|accessdate = 2015-09-02}}</ref> === ഭക്ഷണം === മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, [[Hops|ഹോപ്സ്]] ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബിയറിന്റെ സ്വാദിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന [[Gruit|ഗ്രൂട്ട്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഔഷധ മിശ്രിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു യാരോ.<ref>{{cite web | url=http://thornews.com/2015/10/04/this-is-genuine-viking-beer/ | title=This Is Genuine Viking Beer | publisher=ThorNews | date=5 October 2015 | accessdate=5 October 2015 | author=Lanneskog, Thor}}</ref>പൂക്കളും ഇലകളും ചില മദ്യങ്ങളും [[Bitters|കയ്പുകളും]] ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="S&S" /> === ഔഷധ, പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങൾ === എ. മില്ലെഫോളിയം പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലെന്നപോലെ ചരിത്രപരമായ ഉപയോഗവും ഇതിന് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="S&S" />ഈ സസ്യം ഒരു ഡയഫോറെറ്റിക്, ആസ്ട്രിൻചെന്റ്,<ref name="hutchens">{{cite book | title=Indian Herbology of North America | url=https://archive.org/details/indianherbalogyo00hutc | author= Alma R. Hutchens | isbn=978-0-87773-639-4 | year=1973 | publisher=Shambhala Publications}}</ref> ടോണിക്ക്, <ref name="hutchens" /> ഉത്തേജകവും മിതമായ സുഗന്ധവുമാണ്. ഇതിൽ [[3-Methylbutanoic acid|ഐസോവാലറിക് ആസിഡ്]], [[സാലിസിലിക് അമ്ലം|സാലിസിലിക് ആസിഡ്]], [[Asparagine|അസ്പരാജിൻ]], [[Sterol|സ്റ്റിറോൾസ്]], [[Flavonoid|ഫ്ലേവനോയ്ഡുകൾ]] എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book| publisher = DK Pub.| isbn = 978-0-7566-7183-9| title = Home Herbal: Cook, Brew & Blend Your Own Herbs| url = https://archive.org/details/homeherbalcookbr0000unse| date = 2011}}</ref> അക്കിലിസ് എന്ന <ref name="hutchens" /> പുരാതന ഗ്രീക്ക് കഥാപാത്രത്തിൽ നിന്നാണ് അച്ചില്ല എന്ന ജനുസ്സിന് പേര് ലഭിച്ചത്. യുദ്ധത്തിലെ മുറിവുകൾ ചികിത്സിക്കുന്നതിനായി സൈന്യത്തോടൊപ്പം അക്കിലിസും ഉണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.<ref name="S&S" /> എ. മില്ലെഫോലിയത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത പേരുകളിൽ '''ആരോറൂട്ട്, ബാഡ്മാൻസ് പ്ലേതിങ്, ബ്ലഡ് വോർട്ട്, കാർപെന്റേഴ്സ് വീഡ്, ഡെത്ത് ഫ്ളവർ, ഡെവിൾസ് നെറ്റിൽ, ഈറി, ഫീൽഡ് ഹോപ്സ്, ഗീയർവെ, ഹണ്ട്രെഡ് ലീവ്സ് ഗ്രാസ്ല്, നൈറ്റ്സ് മൈൽഫോയിൽ, നൈറ്റെൻ, മൈൽ‌ഫോലിയം, മിൽ‌ഫോയിൽ, മില്ലെഫോയിൽ, നോബിൾ യാരോ, നോസ്ബ്ലീഡ്, ഓൾഡ് മാൻസ് മസ്റ്റാർഡ്, ഓൾഡ് മാൻസ് പെപ്പെർ, സാൻഗുയിനറി, സെവെൺ ഈയേഴ്സ് ലൗവ്, സ്നേക്ക്സ് ഗ്രാസ്സ്, സോൾജിയർ, സോൾജിയേഴ്സ് വൂണ്ട്വർട്ട്, സ്റ്റാൻച്വീഡ്, തൗസന്റ് സീൽ, വൂണ്ട്വർട്ട്, യാരോവേ, യെർവ്''' എന്നിവ എ. മില്ലെഫോലിയത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത പേരുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. യാരോ എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് നാമം ഗിയർവെ എന്ന സാക്സൺ (പഴയ ഇംഗ്ലീഷ്) പദത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്, ഇത് ഡച്ച് പദമായ ഗെർവ്, പഴയ ഹൈ ജർമ്മൻ പദമായ ഗരാവ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite book | work = Oxford English Dictionary | edition = 2nd | title = Yarrow}}</ref> യാരോയും [[Tortoiseshell|ആമതോടും]] [[Chinese culture|ചൈനീസ് പാരമ്പര്യത്തിൽ]] ഭാഗ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.chinatownconnection.com/chinese-superstitions.htm |title=Chinese Superstitions |publisher=Chinatownconnection.com |date= |accessdate=19 May 2013 |archive-date=2006-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060224002923/http://www.chinatownconnection.com/chinese-superstitions.htm |url-status=dead }}</ref> ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രീസിൽ, [[ഹോമർ|ഹോമർ]] തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഔഷധസസ്യങ്ങൾ പരിചയപ്പെടുത്തിയ [[Chiron|ചിറോണിനെക്കുറിച്ചും]] ട്രോയിയുടെ യുദ്ധക്കളത്തിൽ യാരോ ഉപയോഗിക്കാൻ അക്കില്ലെസിനെ പഠിപ്പിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും പറയുന്നു.<ref>{{cite book | author=Homer | authorlink=Homer | title = Iliad | pages= 11.828–832| title-link=Iliad }}</ref> ==== ബ്രിട്ടീഷ് നാടോടിക്കഥകൾ ==== [[Hebrides|ഹെബ്രൈഡുകൾക്കിടയിൽ]] കണ്ണുകൾക്ക് നേരെ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ഇലയ്ക്ക് [[ആറാം ഇന്ദ്രിയം|അതീന്ദ്രിയജ്ഞാനം]] ലഭിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Baker">{{Cite book|title=Discovering the Folklore of Plants|author =Margaret Baker|publisher=Shire Publications|date=October 1971|id=SBN 852630806|edition=revised}}</ref> ==== ചൈനീസ് ഭവിഷ്യജ്ഞാനം==== [[File:Yarrow stalks for I Ching.JPG|thumb|upright|A bunch of 50 yarrow ''Achillea millefolium'' subsp. ''millefolium'' var. ''millefolium'' stalks, used for ''I Ching'' divination.]] ഒരു പുരാതന ചൈനീസ് ഭാവിഗ്രന്ഥവും ചൈനീസ് ക്ലാസിക്കുകളിൽ ഏറ്റവും പഴയതുമായ [[I Ching|I ചിംഗിൽ]] [[I Ching divination|I ചിംഗ് ഡിവൈനേഷനിൽ]]<ref>{{cite web |url=http://www.iging.com/intro/introduc.htm |title=Introduction to the I Ching – By Richard Wilhelm |publisher=Iging.com |date= |accessdate=19 May 2013 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816044721/http://www.iging.com/intro/introduc.htm |url-status=dead }}</ref>തണ്ടുകൾ ഉണക്കി റാൻഡമൈസിംഗ് ഏജന്റായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ====പ്രാദേശിക അമേരിക്കൻ ഉപയോഗങ്ങൾ==== യാരോയും അതിന്റെ [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]ൻ ഇനങ്ങളും പരമ്പരാഗതമായി ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പല [[അമേരിക്ക]]ൻ രാജ്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref name="dearborn">[http://herb.umd.umich.edu/herb/search.pl?searchstring=Achillea+millefolium University of Michigan – Dearborn: Native American Ethnobotany; ''Achillea millefolium''] . accessed 31 January 2013</ref>[[Navajo|നവാജോ]] ജനത ചരിത്രപരമായി ഇതിനെ ഒരു "ജീവൗഷധമായി" കണക്കാക്കുകയും പല്ലുവേദനയ്ക്കായി ചെടിയെ ചവയ്ക്കുകയും ചെവിവേദനയ്ക്കായി പിഴിഞ്ഞനീര്‌ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. [[കാലിഫോർണിയയിലെ]] [[Miwok|മിവോക്ക്]] ജനത സസ്യത്തിനെ വേദനസംഹാരിയായും തലയ്ക്ക് തണുപ്പിനായും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="dearborn"/> സമതലത്തിലെ സാധാരണക്കാരായ [[പാവ്നീ ഇന്ത്യൻ ജനത]] വേദനസംഹാരിയായി സാധാരണ യാരോയുടെ തണ്ടുപയോഗിക്കുന്നു. [[ചെറോക്കീ|ചെറോക്കി]] ജനത പനി കുറയ്ക്കുന്നതിനും ഉറക്കത്തിന് സഹായിക്കുന്നതിനുമായി സാധാരണ യാരോ [[ചായ]] കുടിക്കുന്നു.<ref name="dearborn"/> ആക്സിഡന്റാലിസ് ഇനം [[Zuni|സൂനി]] ജനത ഔഷധമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങളും വേരും ചവച്ചരക്കുകയും ജ്യൂസ് തീയിലൂടെ നടക്കുന്നതിനുമുമ്പ് തീനാളങ്ങളേൽക്കാതിരിക്കാൻ ശരീരത്തിൽ പുരട്ടുന്നു. ഇടിച്ചുപൊടിച്ച ചെടിയുടെ കുഴമ്പ് വെള്ളത്തിൽ കലർത്തി പൊള്ളലേറ്റതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>Stevenson, Matilda Coxe 1915 Ethnobotany of the Zuni Indians. SI-BAE Annual Report #30 (p. 42)</ref> [[ഒജിബ്‌‌വാ|ഒജിബ്വെ]] ജനത ചരിത്രപരമായി യാരോ ഇലകളുടെ ഒരു കഷായം ചൂടുള്ള കല്ലുകളിൽ തളിക്കുകയും തലവേദനയ്ക്ക് ചികിത്സിക്കുന്നതിനായി പുക ശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref>Densmore, Frances, 1928, Uses of Plants by the Chippewa Indians, SI-BAE Annual Report #44:273–379, page 336</ref> അതുപോലെ തന്നെ വേരുകളുടെ കഷായം അതിന്റെ ഉത്തേജക ഫലത്തിനായി ചർമ്മത്തിൽ പുരട്ടുന്നു.<ref>Densmore, Frances, 1928, Uses of Plants by the Chippewa Indians, SI-BAE Annual Report #44:273–379, page 350</ref>ആചാരപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി അവർ അതിന്റെ പുഷ്പങ്ങൾ പുകവലിക്കുകയും [[കൽക്കരി]]യിൽ ഇട്ട് പുക പനി ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>Smith, Huron H., 1932, Ethnobotany of the Ojibwe Indians, Bulletin of the Public Museum of Milwaukee 4:327–525, page 362</ref> == അപകടങ്ങൾ == അപൂർവ സന്ദർഭങ്ങളിൽ, യാരോ കടുത്ത അലർജിയുണ്ടാക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായി ത്വക്കിന് തിണർപ്പിന് കാരണമാകുന്നു. നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉപയോഗം ചർമ്മത്തിന്റെ ഫോട്ടോസെൻസിറ്റിവിറ്റിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. <ref>Contact Dermatitis 1998, 39:271–272.</ref>നനഞ്ഞ ചർമ്മം യാരോയും ഒരുമിച്ച് മുറിച്ച പുല്ലുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുമ്പോൾ ഇത് തുടക്കത്തിൽ പ്രാവർത്തികമാകുന്നു. [[American Society for the Prevention of Cruelty to Animals|എ.എസ്.പി.സി.എ.]]യുടെ വിലയിരുത്തൽ അനുസരിച്ച് നായ്ക്കൾ, [[പൂച്ച]]കൾ, [[കുതിര]]കൾ എന്നിവയ്ക്ക് യാരോ വിഷാംശം ഏല്ക്കുമ്പോൾ മൂത്രമൊഴിക്കൽ, ഛർദ്ദി, വയറിളക്കം, ഡെർമറ്റൈറ്റിസ് എന്നിവ വർദ്ധിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.aspca.org/pet-care/animal-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/yarrow | title = Toxic and Non-Toxic Plants: Yarrow | publisher = ASPCA}}</ref> ഒരു [[എലി]] മാതൃകയിൽ വിഷമയാവസ്ഥയിലുള്ള പ്രത്യുൽപാദനത്തിൽ യാരോയിലെ ജലം ചേർത്ത സത്ത് ശുക്ലത്തിന്റെ ശതമാനത്തിൽ അസാധാരണമായി ഗണ്യമായ വർദ്ധനവ് വരുത്തി<ref>{{cite journal |vauthors=Dalsenter P, Cavalcanti A, Andrade A, Araújo S, Marques M | title = Reproductive evaluation of aqueous crude extract of Achillea millefolium L. (Asteraceae) in Wistar rats | journal = Reprod Toxicol | volume = 18 | issue = 6 | pages = 819–23 | year = 2004 | pmid = 15279880 | doi = 10.1016/j.reprotox.2004.04.011}}</ref>. == രസതന്ത്രം == എ. മില്ലെഫോലിയത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന രാസ സംയുക്തങ്ങളാണ് [[Chamazulene|ചമാസുലീൻ]], [[delta-Cadinol|δ- കാഡിനോൾ]]. യാരോയിലും വേംവുഡിലും [[Azulene|അസുലീന്റെ]] ക്രോമോഫോർ കണ്ടെത്തുകയും 1863-ൽ സെപ്റ്റിമസ് പീസെ ഇതിനെ നാമകരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ==ചിത്രശാല== <gallery widths="180px" heights="180px" perrow="5"> Koeh-149.jpg|<center>കൊഹ്‌ലറുടെ Medizinal-Pflanzen in naturgetreuen Abbildungen und kurz erläuterndem Texte'' ലെ ഔഷധ സസ്യങ്ങളുടെ ചിത്രീകരണം ([[ഫ്രാൻസ് യൂജൻ കോഹ്ലർ]]; 1883–1914).</center> Achillea millefolium scan.jpg|യാരോ ഇലകൾ File:Achillea millefolium 3.jpg|''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം'' ഇല Achillea millefolium ENBLA03.jpg|''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം'' — ഫ്ലവർ ക്ലോസപ്പ്. Achillea millefolium occidentalis seeds.jpg|Achenes Achillea millefolium capitula 2002-11-18.jpg|<center>''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം'' ബയോട്രെക്കിൽ, [[കാലിഫോർണിയ സ്റ്റേറ്റ് പോളിടെക്നിക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, പൊമോന]].</center> The Achillea millefolium.JPG|[[റഷ്യ]]യിലെ യാരോയുടെ കൃഷിസ്ഥലം. Budding yarrow.jpg|Budding File:Achillea millefolium 4.jpg|''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം'' വാഷിംഗ്ടണിലെ ചേലൻ കൗണ്ടിയിലെ വെനാച്ചി ഫൂട്ട്‌ഹിൽസിൽ File:Achillea millefolium 6.jpg|''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം'' പൂവിടുമ്പോൾ File:Achillea millefolium 5.jpg|''അച്ചില്ലി മില്ലെഫോളിയം'' പൂവിട്ടതിനുശേഷം </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Achillea millefolium}} *[http://kswildflower.org/flower_details.php?flowerID=119 Kansas Wildflowers – Achillea millefolium] *[https://web.archive.org/web/20041117232630/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=18 Dr. Duke's Databases: ''Achillea millefolium''] *[https://web.archive.org/web/20181003153929/http://www.portraitoftheearth.com/trees/yarrow.html Winter identification photographs] *[http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?lang=en&channelid=1288&searchword=herb_id=D00672 Achillea millefolium L.] Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University) {{In lang|zh-hant}} {{In lang|en}} {{Medicinal herbs & fungi}} {{Use dmy dates|date=April 2011}} {{taxonbar|from=Q25408}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:കാൾ ലിനേയസ് നാമകരണം ചെയ്തവ]] [[വർഗ്ഗം:പരമ്പരാഗത നാടൻ അമേരിക്കൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചിത്രശലഭങ്ങളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:അക്കിലിയ]] 8kyz3weytc7x6ib7wv6sj95ag25er13 ഭിൽവാര ജില്ല 0 485040 4682502 4653475 2026-11-03T14:03:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682502 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ഭിൽവാര ജില്ല | official_name = | native_name = | settlement_type = [[Districts of Rajasthan|രാജസ്ഥാനിലെ ജില്ല]] | image_map = Bhilwara in Rajasthan (India).svg | map_caption = രാജസ്ഥാനിൽ ഭിൽവാര ജില്ലയുടെ സ്ഥാനം | coordinates = | coor_pinpoint = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = [[India|ഇന്ത്യ]] | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_type2 = | subdivision_name1 = [[Rajasthan|രാജസ്ഥാൻ]] | subdivision_name2 = | established_title = സ്ഥാപിതം | established_date = | seat_type = ആസ്ഥാനം | seat = | parts_type = [[Tehsils of India|തഹസിലുകൾ]] | parts_style = para | p1 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = ആകെ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10,455 | population_total = 2,408,523 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_urban = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = [[Literacy in India|സാക്ഷരത]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = | unemployment_rate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = }} [[ഇന്ത്യ|പശ്ചിമേന്ത്യയിലെ]] [[രാജസ്ഥാൻ]] [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനത്തിലെ ഒരു]] ജില്ലയാണ് '''[[ഭിൽവാര ജില്ല]]'''. ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനം [[ഭിൽവാര]] പട്ടണമാണ്. == ചരിത്രം == 5,000 മുതൽ 2,00,000 വർഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ശിലായുഗ ഉപകരണങ്ങൾ സംസ്ഥാനത്തെ ബുണ്ടി, ഭിൽവാര ജില്ലകളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{citation |last=Pillai |first=Geetha Sunil |title=Stone age tools dating back 2,00,000 years found in Rajasthan |url=https://m.timesofindia.com/city/udaipur/stone-age-tools-dating-back-200000-years-found-in-rajasthan/articleshow/57385393.cms |work=[[The Times of India]] |date=28 February 2017 }}</ref> ==ഭരണനിർവഹണം== {{historical populations|11=1901|12=3,54,261|13=1911|14=4,37,969|15=1921|16=4,65,050|17=1931|18=5,32,185|19=1941|20=6,34,666|21=1951|22=7,31,532|23=1961|24=8,69,410|25=1971|26=10,59,055|27=1981|28=13,15,552|29=1991|30=15,99,056|31=2001|32=20,20,969|33=2011|34=24,08,523|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}} ജില്ലയിൽ 7 സബ് ഡിവിഷനുകൾ ഉണ്ട്. ഭിൽവാര, ഷാപുര, ഗംഗാപുർ, ഗുലാബ്പുര, അസിന്ദ്, മണ്ഡൽഗഢ്, ജഹാജ്പുർ എന്നിവയാണവ. ഈ സബ് ഡിവിഷനുകളുടെ കീഴിൽ 16 മണ്ഡലങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഭിൽവാര, ബനേര, [[താലൂക്ക്|മണ്ഡൽ]], മണ്ഡൽഗഢ്, ബീജോലിയ, കോട്രി, ഷാപുര, ജഹാജ്പുർ, സഹദ, റായ്പൂർ, കരേഡ, അസിന്ദ്, ഹുർദ, സഹദ, ബദ്‌നോർ എന്നിവയാണവ. ബാഗോർ (മണ്ഡൽ), ബദ്‌നോർ (അസിന്ദ്), ഹാമിർഗഢ്, പുളിയകലൻ (ഷാപുര) എന്നിങ്ങനെ നാല് സബ് തഹസിലുകൾ ഉണ്ട്. 2001-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 1783 ഗ്രാമങ്ങളുണ്ട്. {{bar box|title=ഭിൽവാരയിലെ മതങ്ങൾ|titlebar=#Fcd116|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism|ഹിന്ദുമതം]]|orange|92.37}} {{bar percent|[[Islam|ഇസ്ലാം മതം]]|green|5.91}} {{bar percent|[[Jainism|ജൈനമതം]]|pink|1.46}} {{bar percent|[[sikh|സിഖ് മതം]]|yellow|0.06}} {{bar percent|മറ്റുള്ളവ|black|0.10}}|caption=മതങ്ങളുടെ അനുപാതം<br /> <small>[[Christians|ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] (0.08%) ഉൾപ്പെടെ.</small>}} == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്|http://www.bhilwara.rajasthan.gov.in}} * [https://web.archive.org/web/20201126184814/http://www.india9.com/i9show/Bhilwara-District-14638.htm ഭിൽവാര ജില്ല] * [https://web.archive.org/web/20100724072529/http://www.rajasthanonline.in/Profile/districts/Bhilwara.asp ഭിൽവാര] * [https://web.archive.org/web/20091008160221/http://www.rajasthan.gov.in/rajgovt/Districtprofile/bhilwara.html ഭിൽവാര ജില്ലാ പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:രാജസ്ഥാനിലെ ജില്ലകൾ]] 8vsnes9py9q21ipjpt39tzfxf6kzger ഇരട്ടനക്ഷത്രം 0 486093 4682580 4613435 2026-11-03T22:29:06Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682580 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} [[നിരീക്ഷണ ജ്യോതിശാസ്ത്രം|നിരീക്ഷണ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ]], '''ഇരട്ട നക്ഷത്രം''' അല്ലെങ്കിൽ '''ദൃശ്യ ഇരട്ട''' എന്നത് [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] നിന്ന് [[ഭൂമി|നോക്കുമ്പോൾ]], പ്രത്യേകിച്ച് പ്രാകാശിക ദൂരദർശിനികളുടെ സഹായത്തോടെ, പരസ്പരം അടുത്ത് കാണുന്ന ഒരു ജോഡി [[നക്ഷത്രം|നക്ഷത്രങ്ങളാണ്]]. ഇവ ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രം ആവണമെന്നില്ല. [[ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രം|ദ്വന്ദ്വ നക്ഷത്രം]] പരസ്പരം [[ഗുരുത്വാകർഷണം|ഗുരുത്വാകർഷണത്തിലൂടെ]] ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരട്ട നക്ഷത്രങ്ങൾ പരസ്പരം അകലെയാണെങ്കിലും അവയുടെ നേർരേഖാവിന്യാസം കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നവയായി തോന്നുന്നവയാണ്.<ref name="aitken1">{{Cite book|title=The Binary Stars|url=https://archive.org/details/bwb_P8-ADQ-238|last=Aitken|first=R. G.|publisher=Dover|year=1964|location=New York|page=[https://archive.org/details/bwb_P8-ADQ-238/page/1 1]|author-link=Robert Grant Aitken}}</ref> <ref name="heintz17">{{Cite book|title=Double Stars|url=https://archive.org/details/doublestars0015hein|last=Heintz|first=W. D.|publisher=[[D. Reidel]]|year=1978|isbn=90-277-0885-1|location=[[Dordrecht]]|page=[https://archive.org/details/doublestars0015hein/page/16 17]}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രതരങ്ങൾ]] asm9dvcscek1a8ztqvl5dsvvdccbs7g യാരാലിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി 0 486201 4682678 4074222 2026-11-04T04:15:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682678 wikitext text/x-wiki {{PU|Yarralin, Northern Territory }} {{Infobox Australian place | type = town | name = യാരാലിൻ <br> Yarralin | state = nt | image = | caption = | coordinates = {{coord|16|26|49|S|130|53|00|E|display=inline,title}} | postcode = 0852 | est = | pop = 266 | pop_year = {{CensusAU|2011}} | pop_footnotes = <ref name=Census2011Y /> | elevation= | maxtemp = | mintemp = | rainfall = | lga = [[Victoria Daly Region|വിക്ടോറിയ ഡാലി റീജിയൻ]] | stategov = [[Electoral division of Stuart|സ്റ്റുവർട്ട്]] | fedgov = [[Division of Lingiari|ലിംഗിരി]] | dist1 = 390 | dir1 = SW | location1= [[Katherine, Northern Territory|കാതറിൻ]] | dist2 = 705 | dir2 = S | location2= [[Darwin, Northern Territory|ഡാർവിൻ]] }} [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി ഓഫ് ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ ഒരു വിദൂര ആദിവാസി സമൂഹമാണ് '''വലൻ‌ഗെരി''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''യാരാലിൻ'''. 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം യാരാലിനിലെ ജനസംഖ്യ 266 ആയിരുന്നു.<ref name=Census2011Y>{{Census 2011 AUS|id=UCL722035|name=Yarralin (Urban Centre/Locality) |accessdate=26 July 2014|quick=on}}</ref> [[Victoria River Downs Station|വിക്ടോറിയ റിവർ ഡൗണിന്]] 15 കിലോമീറ്റർ അകലെ (9.3 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ് [[Wickham River|വിഖാം നദിയുടെ]] തീരത്താണ് ഈ കമ്മ്യൂണിറ്റി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[Buchanan Highway|ബുക്കാനൻ ഹൈവേയിൽ]] ഒരു പ്രധാന കന്നുകാലി സ്റ്റേഷനും ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വൈവിധ്യപൂർണ്ണമായ സമൂഹമാണ് യാരാലിനിൽ. ഇവിടുത്തെ നിവാസികളിൽ ഗുരിന്ദ്‌ജി, നാഗരിനിമാൻ, ബിലിനാര, മുദ്‌ബുര എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി തദ്ദേശീയ ഭാഷാ ഗ്രൂപ്പുകൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.<ref name=kwhb>{{cite web|url=http://kwhb.com.au/clinics/yaralin-chc|title=Yarralin|publisher=Katherine West Health Board Aboriginal Corporation|accessdate=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925143212/https://www.kwhb.com.au/clinics/yaralin-chc|archive-date=2019-09-25|url-status=dead}}</ref> ആധുനിക സമൂഹത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള പുരാവസ്തു തെളിവുകളും വാമൊഴി ചരിത്രങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് വടക്കൻ പ്രദേശത്തെ തദ്ദേശവാസികൾക്കിടയിൽ ചരക്കുകളുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും വ്യാപാരം, കൈമാറ്റം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത ശൃംഖലയിലെ പ്രധാന കണ്ണിയാണ് യാരലിൻ എന്നാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.deepeninghistories.anu.edu.au/sites/pelican-dreaming/index.php?action=about#aboutf|author=Paton, Robert|title=Dreaming History for the Pelican: The Deep History of Aboriginal Trade and Exchange Networks in the Top End of the Northern Territory|publisher=[[Australian National University]]|date=March 2013|accessdate=27 July 2014|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328102729/http://www.deepeninghistories.anu.edu.au/sites/pelican-dreaming/index.php?action=about#aboutf|url-status=dead}}</ref> ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്തിനായുള്ള ഒരു സേവന കേന്ദ്രമാണ് യാരാലിൻ. ഒരു സ്കൂൾ, ഹെൽത്ത് ക്ലിനിക്, പോസ്റ്റോഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, എയർസ്ട്രിപ്പ്, കമ്മ്യൂണിറ്റി സ്റ്റോർ, സ്പോർട്സ് ഫീൽഡുകൾ എന്നിവ കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Localities and communities of the Victoria Daly Region|state=collapsed}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ നഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ]] 1b6frwylop1keo9d07m9vrdzuopj47f ലജാമനു, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി 0 487297 4682749 3643604 2026-11-04T11:14:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682749 wikitext text/x-wiki {{PU|Lajamanu, Northern Territory}} {{Infobox Australian place | type = town | name =ലജാമനു<br> Lajamanu | state = nt | image = Lajamanu aerial.jpg | image_upright = | image_alt = | caption = ലജാമനുവിന്റെയും താൽക്കാലിക വിമാനത്താവളത്തിന്റെയും ദൃശ്യം | coordinates = {{coord|-18.335835|130.63834|type:city(600)_region:AU|format=dms|display=title,inline}} | coord_ref = <ref name="NTplacenames">{{cite web |title=Search result for "Lajamanu" |url=http://www.ntlis.nt.gov.au/placenames/view.jsp?id=609 |website=NT Place Names Register |publisher=North Territory Government |accessdate=13 June 2018}}</ref> | alternative_location_map = | force_national_map = | use_lga_map = | relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | map_alt = | pop = | pop_year = | pop_footnotes = | poprank = | density = | density_footnotes = | established = | established_footnotes = | abolished = | gazetted = | postcode = | elevation = | elevation_footnotes = | area = | area_footnotes = | timezone = | utc = | timezone-dst = | utc-dst = | dist1 = | dir1 = | location1 = | dist2 = | dir2 = | location2 = | lga = | stategov = [[Electoral division of Stuart|സ്റ്റുവർട്ട്]]<ref name="NTEC">{{cite web |title=Division of Stuart |url=http://www.ntec.nt.gov.au/ElectoratesAndBoundaries/DivisionProfiles/Pages/Division%20of%20Stuart.aspx |publisher=Northern Territory Government |accessdate=13 June 2018 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062559/http://www.ntec.nt.gov.au/ElectoratesAndBoundaries/DivisionProfiles/Pages/Division%20of%20Stuart.aspx |url-status=dead }}</ref> | fedgov = [[Division of Lingiari|ലിംഗിരി]]<ref name="AEC">{{cite web |title=Profile of the electoral division of Lingiari (NT) |url=https://www.aec.gov.au/profiles/nt/lingiari.htm |publisher=Australian Electoral Commission |accessdate=13 June 2018 |date=27 February 2017}}</ref> | maxtemp = | maxtemp_footnotes = | mintemp = | mintemp_footnotes = | rainfall = | rainfall_footnotes = | near-n = | near-ne = | near-e = | near-se = | near-s = | near-sw = | near-w = | near-nw = | near = | footnotes = }} [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]യിലെ ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് '''ലജാമനു'''. [[കാതറിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|കാതറിനിൽ]] നിന്ന് 557 കിലോമീറ്ററും [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]] നിന്ന് ഏകദേശം 890 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ് പട്ടണം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 2006-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ലജാമനുവിലെ ജനസംഖ്യ 669 ആണ്. ഇതിൽ 92 ശതമാനവും ആദിവാസി വംശജരാണ്.<ref name=Census2006Y>{{Census 2006 AUS|id=UCL703900|name=Lajamanu (L) (Urban Centre/Locality)|accessdate=20 December 2011|quick=on}}</ref> ==സർക്കാർ== സെൻ‌ട്രൽ‌ ലാൻ‌ഡ് കൗൺ‌സിലും കുരിദ്‌ജി ലോ ആന്റ് ജസ്റ്റിസ് ഗ്രൂപ്പും ചേർന്നാണ് ഈ നഗരം ഭരിക്കുന്നത്. 1980-ലാണ് ലജാമനു കൗൺസിൽ രൂപീകൃതമായത്. നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിൽ ആദ്യമായി രൂപീകരിച്ച കമ്മ്യൂണിറ്റി ഗവൺമെന്റ് കൗൺസിലാണിത്. പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങൾ ഇപ്പോഴും നിലവിലുള്ളതു മൂലം സാംസ്കാരിക കാര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ പ്രാദേശിക ട്രൈബൽ കൗൺസിലിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. ഇതു പൊതുവെ സമൂഹത്തിന്റെ ചിന്താഗതിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ==ഭാഷകൾ== ലജാമനു നിവാസികളിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും അവരുടെ പ്രധാന പൈതൃക ഭാഷയായി [[Warlpiri language|വാൾ‌പിരി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. 1982 മുതൽ 2008 വരെ വാൾ‌പിരി-ഇംഗ്ലീഷ് ദ്വിഭാഷാ സ്കൂളായിരുന്നു ലജാമനു സ്കൂൾ.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/4corners/special_eds/20090914/language/chronology.htm |title=Four Corners - 14/09/2009: Chronology: The Bilingual Education Policy in the Northern Territory |publisher=Abc.net.au |accessdate=2013-09-16}}</ref> ഇവിടെ എല്ലാ ദിവസത്തിലെയും ആദ്യത്തെ നാല് മണിക്കൂർ വാൾ‌പിരി ഭാഷാ പഠനം നിരോധിക്കുന്ന ഒരു നയം ടെറിട്ടറി സർക്കാർ അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>[http://www.det.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0004/15637/CompulsoryEnglishFourHoursEachDay.pdf ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110331102754/http://www.det.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0004/15637/CompulsoryEnglishFourHoursEachDay.pdf |date=March 31, 2011 }}</ref> 2009 മുതൽ ലജാമനു സ്കൂളിലെ ഹാജർ ഗണ്യമായി കുറയാൻ ഇത് കാരണമായി. ചെറുപ്പക്കാർ ഇപ്പോൾ ലൈറ്റ് വാൾപിരി തങ്ങളുടെ ആദ്യ ഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ.<ref>Dickson, G. (2010) No Warlpiri, No School? A preliminary look at attendance in Warlpiri schools since introducing the first four hours policy. ''Ngoonjook: a journal of Australian Indigenous Issues''. 35: 97-113.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.crikey.com.au/2011/01/18/remote-nt-education-crisis-lost-in-the-warlpiri-triangle/ |title=Remote NT education crisis: lost in the Warlpiri triangle |publisher=Crikey |date=2011-01-18 |accessdate=2013-09-16}}</ref> മിക്ക ഔദ്യോഗിക ബിസിനസ്സും വിദ്യാഭ്യാസവും ഇംഗ്ലീഷിലാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.<ref>Nicholas Bakalar, [https://www.nytimes.com/2013/07/16/science/linguist-finds-a-language-in-its-infancy.html "Linguist Finds a Language in Its Infancy"], ''The New York Times'', July 14, 2013</ref> ==ഭൂമിശാസ്ത്രവും കാലാവസ്ഥയും== ചൂടുള്ള വരണ്ട കാലാവസ്ഥയുള്ള ലജാമനു ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ മധ്യഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 2010 ഫെബ്രുവരിയിൽ തുടർച്ചയായി രണ്ട് ദിവസങ്ങളിൽ നൂറുകണക്കിന് ലൈവ് [[Leiopotherapon unicolor|സ്‌പാൻഗിൾഡ് പെർ‌ച്ച്]] നഗരത്തിൽ പെയ്തു വീണു. ഒരു ചുഴലിക്കാറ്റ് മത്സ്യത്തെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് വലിച്ചുകയറ്റിയതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അവ പിന്നീട് ഉയരത്തിൽ മരവിക്കുകയും ഉരുകുമ്പോൾ താഴെ വീഴുകയും ചെയ്തിരിക്കാം. അവയുടെ ഉത്ഭവത്തിൽ നിന്ന് നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്റർ അകലെയായിരിക്കാം വന്നു വീഴുന്നത്.<ref>{{cite news|last1=Bourchier|first1=Daniel|title=Fish rain down on Top End town of Lajamanu|url=http://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/fish-rain-down-on-top-end-town-of-lajamanu/story-fn3dxiwe-1225835191966|accessdate=12 October 2014|work=[[The Australian]]|date=28 February 2010|archive-date=2014-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030015921/http://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/fish-rain-down-on-top-end-town-of-lajamanu/story-fn3dxiwe-1225835191966|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Shears|first1=Richard|title=Residents stunned as hundreds of fish fall out of the sky over remote Australian desert town|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1254812/Hundreds-fish-fall-sky-remote-Australian-town-Lajamanu.html|accessdate=12 October 2014|work=[[Daily Mail]]|date=2 March 2010}}</ref> ==പ്രവേശനം== പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ദൂരം കൂടുതലായതിനാൽ ലജാമനുവിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ പ്രയാസമാണ്. [[Victoria Highway|വിക്ടോറിയ ഹൈവേ]] വഴി [[Buntine Highway|ബന്റൈൻ ഹൈവേയിലേക്കാണ്]] റോഡ് പ്രവേശനം. ഇതു തമ്മിൽ 323 കിലോമീറ്റർ ആണ് ദൂരം. ബന്റൈൻ ഹൈവേയിലൂടെ 104 കിലോമീറ്റർ ദൂരമുണ്ട് ലജാമനുവിലേക്ക്. ==കല== തടിയിലുള്ള കരകൗശലവസ്തുക്കളും ശരീരത്തിലും നിലത്തും പാറകളിലും കല സൃഷ്ടിച്ചതിന്റെ ഒരു നീണ്ട ചരിത്രമുണ്ട് വാൾപിരി ജനതയ്ക്ക്. ലജമാനിലെ കലയുടെ സവിശേഷതയായ ആചാരപരമായ അദ്ധ്യാപന ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാൾപിരി കല ഉപയോഗിച്ചു. കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ നടന്ന പരമ്പരാഗത പെയിന്റിംഗ് കോഴ്‌സിനെ തുടർന്ന് 1986 ൽ ലജാമനു കലാകാരന്മാർ ക്യാൻവാസും അക്രിലിക് പെയിന്റും ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{cite web|title=Tradition and Transformation - Lajamanu|url=http://www.ngv.vic.gov.au/ngvschools/TraditionAndTransformation/communities/Lajamanu-formerly-known-as-Hooker-Creek-/|publisher=National Gallery of Victoria|accessdate=14 February 2013}}</ref> ഇന്ന് ലജമാനിലെ കലാകാരന്മാർ കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ വാർനായക ആർട്ട് ഗ്യാലറിയിൽ ക്യാൻവാസും അക്രിലിക് പെയിന്റും ഉപയോഗിച്ച് പെയിന്റ് ചെയ്യുന്നത് തുടരുന്നു. പൂർണ്ണമായും വാൾ‌പിരി ബോർഡ് നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഗാലറി ഒരു [[Office of the Registrar of Indigenous Corporations|വാൾ‌പിരി കോർപ്പറേഷനാണ്]]. കലാകാരന്മാരായ [[Peggy Rockman Napaljarri|പെഗ്ഗി റോക്ക്മാൻ നപൽ‌ജാരി]], [[Lily Nungarrayi Yirringali Jurrah Hargraves|ലില്ലി നുൻ‌ഗറായ് യിറിംഗലി ജുറാ ഹാർ‌ഗ്രേവ്സ്]], റോസി മർ‌ൻ‌കു മർ‌ങ്കു നാപുറുർല ടാസ്മാൻ, മോളി നാപുർ‌റുല ടാസ്മാൻ എന്നിവരെല്ലാം ഗാലറിയിൽ വരച്ചിട്ടുണ്ട്. 2008, 2009, 2010, 2011 വർഷങ്ങളിൽ [[National Aboriginal & Torres Strait Islander Art Award|ടെൽസ്ട്ര നാഷണൽ അബോറിജിനൽ ആന്റ് ടോറസ് സ്ട്രെയിറ്റ് ഐലൻഡർ ആർട്ട് അവാർഡുകളിൽ]] ലജാമനു കലാകാരന്മാർ അന്തിമ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=Previous Telstra NATSIAA|url=http://artsandmuseums.nt.gov.au/museums/natsiaa/previous-telstra-national-aboriginal-and-torres-strait-islander-art-awards|author=NT Government Department of Arts and Museums|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130103053709/http://artsandmuseums.nt.gov.au/museums/natsiaa/previous-telstra-national-aboriginal-and-torres-strait-islander-art-awards|archivedate=2013-01-03}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://web.archive.org/web/20040512040806/http://www.lajamanu.nt.gov.au/ Community Website] * [http://www.warnayaka.com/ Warnayaka Art Gallery] {{Localities and communities of the Central Desert Region|state=collapsed}} {{Localities and communities of the Victoria Daly Region|state=collapsed}} [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ നഗരങ്ങൾ]] temiv5gjodbt5y6z674ycwu93k38hzq ബെറ്റി ഡേവിസ് 0 489942 4682650 4629827 2026-11-04T00:21:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682650 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bette Davis}} {{Infobox person | name = ബെറ്റി ഡേവിസ് | image = Bette Davis.jpg | image_size = | caption = ഡേവിസ് 1952 ൽ | birth_name = റൂത്ത് എലിസബത്ത് ഡേവിസ് | birth_date = {{birth date|1908|04|05}}<ref name="Sikov2008">{{cite book|author=Ed Sikov|title=Dark Victory: The Life of Bette Davis|url=https://books.google.com/books?id=IVF8dddede8C&pg=PA11|year= 2008|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-0-8050-8863-2|page=11}}</ref> | birth_place = [[ലോവൽ, മസാച്ചുസെറ്റ്സ്]], യു.എസ്. | death_date = {{death date and age|1989|10|06|1908|04|05}} | death_place = [[ന്യൂലി-സർ-സീൻ]], ഫ്രാൻസ് | resting_place = [[Forest Lawn Memorial Park (Hollywood Hills)|ഫോറസ്റ്റ് ലോൺ മെമ്മോറിയൽ പാർക്ക്]] | occupation = നടി | years active = 1929–1989 | spouse = {{marriage|ഹാർമോൺ നെൽസൺ|1932|1938|end=divorced}}<br>{{marriage|Arthur Farnsworth|1940|1943|end=died}}<br>{{marriage|വില്യം ഗ്രാന്റ് ഷെറി|1945|1950|end=divorced}}<br>{{marriage|[[Gary Merrill|ഗാരി മെറിൽ]]|1950|1960|end=divorced}} | children = 3, including [[B. D. Hyman|ബാർബറ ഷെറി]] }} ചലച്ചിത്രം, ടെലിവിഷൻ, നാടകം എന്നിവയിൽ അഭിനയിച്ചിരുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ നടിയായിരുന്നു '''റൂത്ത് എലിസബത്ത് "ബെറ്റ്" ഡേവിസ്''' (/ ˈbɛti /; ഏപ്രിൽ 5, 1908 - ഒക്ടോബർ 6, 1989). കരിയറിൽ 60 വർഷവും 100 അഭിനയ അംഗീകാരവുമുള്ള റൂത്ത് ഹോളിവുഡിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച നടിമാരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.notablebiographies.com/Co-Da/Davis-Bette.html|title=Bette Davis Biography|publisher=}}</ref> അനുകമ്പയില്ലാത്ത, കൃത്രിമമായ കഥാപാത്രങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ശ്രദ്ധേയയായി. സമകാലിക ക്രൈം മെലോഡ്രാമകൾ മുതൽ ചരിത്ര സിനിമകൾ, സസ്‌പെൻസ് ഹൊറർ, ഹാസ്യചിത്രങ്ങൾ തുടങ്ങി നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിലൂടെ അവർ പ്രശസ്തയായിരുന്നു.<ref>{{cite book |last= Michele Bourgoin|first= Suzanne |title= Encyclopedia of World Biography|year= 1998 |publisher= Gale |isbn=0-7876-2221-4|page=119}}</ref> അഭിനയത്തിന് അക്കാദമി അവാർഡിനുള്ള പത്ത് നാമനിർദ്ദേശങ്ങൾ നേടിയ ആദ്യ വ്യക്തിയായിരുന്നു അവർ. [[ബ്രോഡ്‍വേ നാടകവേദി|ബ്രോഡ്‌വേ]] നാടകങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശേഷം, 22-കാരിയായ ഡേവിസ് 1930-ൽ ഹോളിവുഡിലേക്ക് മാറി. പരാജയപ്പെട്ട ചില സിനിമകൾക്ക് ശേഷം, [[Of Human Bondage (1934 film)|ഓഫ് ഹ്യൂമൻ ബോണ്ടേജിൽ]] (1934) ഒരു മോശം പരിചാരികയായി അഭിനയിച്ചതിൽ അവർക്ക് നിർണായക വഴിത്തിരിവായി. എന്നിരുന്നാലും, വിവാദപരമായി, ആ വർഷത്തെ [[Academy Award for Best Actress|മികച്ച നടിക്കുള്ള അക്കാദമി അവാർഡിനുള്ള]] മൂന്ന് നോമിനികളിൽ അവർ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. അടുത്ത വർഷം, [[Dangerous (film)|ഡേഞ്ചറസ്]] (1935) എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനേത്രിയെന്ന നിലയിൽ മികച്ച അഭിനയം അവരുടെ ആദ്യത്തെ മികച്ച നടിക്കുള്ള നാമനിർദ്ദേശവും അവാർഡും ലഭിച്ചു. 1937-ൽ വാർണർ ബ്രദേഴ്‌സുമായുള്ള കരാറിൽ നിന്ന് സ്വയം മോചിപ്പിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു. നിയമപരമായി നടത്തിയ കേസ് പരാജയപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, ഇത് ഒരു ദശകത്തിലേറെക്കാലം യുഎസ് സിനിമയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ പ്രമുഖ വനിതകളിൽ ഒരാളായി അടയാളപ്പെടുത്തുകയും അവരുടെ ശക്തവും തീവ്രവുമായ ശൈലിക്ക് പേരുകേൾക്കുകയും ചെയ്തു. 1850 കളിൽ [[Jezebel|ഈസബെലിലെ]] (1938) തെക്കൻ ബെല്ലെ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അഭിനയിച്ചതിലൂടെ മികച്ച നടിക്കുള്ള രണ്ടാമത്തെ അക്കാദമി അവാർഡ് ലഭിച്ചു. [[Dark Victory|ഡാർക്ക് വിക്ടറി]] (1939), [[The Letter (1940 film)|ദി ലെറ്റർ]] (1940), [[The Little Foxes|ദി ലിറ്റിൽ ഫോക്സ്]] (1941), [[Now, Voyager|നൗ വോയേജർ]] (1942) എന്നിവയ്ക്ക് തുടർച്ചയായി അഞ്ച് വർഷങ്ങളിൽ നാമനിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു. സ്റ്റുഡിയോ എക്സിക്യൂട്ടീവുകളുമായും ചലച്ചിത്ര സംവിധായകരുമായും ഒപ്പം സഹതാരങ്ങളുമായും അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു തികഞ്ഞ വ്യക്തിയെന്ന നിലയിൽ ഡേവിസ് പ്രശസ്തി നേടി. <ref>{{Cite news|url=http://www.vulture.com/2017/03/susan-sarandon-feud-politics-debra-messing.html|title=Susan Sarandon on Feud and Why Everyone Gets So Mad at Her About Politics|last=Jung|first=E. Alex|work=Vulture|access-date=2017-03-08|language=en}}</ref> == ജീവിതവും കരിയറും == === 1908-1929: കുട്ടിക്കാലവും ആദ്യകാല അഭിനയ ജീവിതവും=== കുട്ടിക്കാലം മുതൽ "ബെറ്റി" എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന റൂത്ത് എലിസബത്ത് ഡേവിസ് 1908 ഏപ്രിൽ 5 ന് [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്|മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ]] ലോവലിൽ ജനിച്ചു. അഗസ്റ്റയിൽ നിന്നുള്ള നിയമ വിദ്യാർത്ഥിയും പിന്നീട് പേറ്റന്റും അറ്റോർണിയുമായ ഹാർലോ മോറെൽ ഡേവിസിന്റെയും (1885-1938) മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ടിങ്‌സ്ബോറോയിൽ നിന്നുള്ള റൂത്ത് അഗസ്റ്റ (നീ ഫാവർ; 1885-1961) യുടെയും മകളായിരുന്നു. <ref>ancestry.com Massachusetts 1840–1915 birth records, page 448 of book registered in Somerville</ref> ഡേവിസിന്റെ അനുജത്തി ബാർബറ ഹാരിയറ്റ് ആയിരുന്നു.<ref>ancestry.com Massachusetts Birth Records 1840–1915, page 1235</ref> 1915-ൽ ഡേവിസിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ വേർപിരിഞ്ഞു. ഡേവിസ് ബെർക്ക്‌ഷയറിലെ ലാൻസ്‌ബറോയിലെ ക്രെസ്റ്റൽബാൻ എന്ന സ്പാർട്ടൻ ബോർഡിംഗ് സ്‌കൂളിൽ ചേർന്നു. <ref>Sikov (2007), pp. 14–15</ref> 1921-ൽ റൂത്ത് ഡേവിസ് സഹോദരിയോടൊപ്പം [[ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]]യിലേക്ക് മാറി. അവിടെ പോർട്രെയിറ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫറായി ജോലി ചെയ്തു. [[ഹോണോറെ ഡി ബൽസാക്|ഹോണറേ ഡി ബൽസാക്കിന്റെ]] [[Cousin Bette|ലാ കസിൻ ബെറ്റിന്]] ശേഷം ഡേവിസ് പിന്നീട് അവരുടെ ആദ്യ പേരിന്റെ അക്ഷരവിന്യാസം "ബെറ്റ്" എന്ന് മാറ്റി. <ref>Chandler (2006), p. 34</ref>ന്യൂയോർക്കിലായിരിക്കുമ്പോൾ, ഡേവിസ് [[Girl Guides|ഗേൾ സ്കൗട്ടിലെ]] ഒരു അംഗമായി മാറുകയും അവർ അതിൽ ഒരു പട്രോൾ ലീഡറാകുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/?id=IVF8dddede8C&pg=PA16&dq=Bette+Davis+Girl+Scout#v=onepage&q=Bette%20Davis%20Girl%20Scout | title=Dark Victory: The Life of Bette Davis| isbn=978-0805088632| last1=Sikov| first1=Ed| year=2008}}</ref> ഡേവിസ് മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ആഷ്ബർ‌ൻ‌ഹാമിലെ ബോർഡിംഗ് സ്കൂളായ കുഷിംഗ് അക്കാദമിയിൽ ചേർന്നു. അവിടെ തന്റെ ഭാവി ഭർത്താവായ "ഹാം" എന്നറിയപ്പെട്ട ഹാർമോൺ ഒ. നെൽ‌സണെ കണ്ടുമുട്ടി. 1926-ൽ 18 വയസ്സുള്ള ഡേവിസ് [[Henrik Ibsen|ഹെൻ‌റിക് ഇബ്സന്റെ]] [[The Wild Duck|ദി വൈൽഡ് ഡക്ക്]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[Blanche Yurka|ബ്ലാഞ്ചെ യൂർക്ക]] [[Peg Entwistle|പെഗ് എൻ‌റ്റ്വിസ്റ്റൽ]] എന്നിവരോടൊപ്പം അഭിനയിച്ചു. [[Eva Le Gallienne|ഇവാ ലെ ഗാലിയന്റെ]] മാൻഹട്ടൻ സിവിക് റിപ്പർട്ടറിയിലേക്ക് പ്രവേശനത്തിനായി അവരെ ഓഡിഷൻ നടത്തിയെങ്കിലും ലെ ഗാലിയാൻ നിരസിച്ചു. അവരുടെ പെരുമാറ്റത്തെ "ആത്മാർത്ഥതയില്ലാത്തതും നിസ്സാരവും" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>Spada (1993), p. 40</ref> == അവലംബം== {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക== * {{cite book |last=Bret |first = David |title = Joan Crawford: Hollywood Martyr |url=https://archive.org/details/joancrawfordholl0000bret_w7k3 |publisher = Carroll & Graf Publishers | year = 2006 | isbn = 978-0-7867-1868-9}} * {{cite book |last= Carr |first= Larry |title= More Fabulous Faces: The Evolution and Metamorphosis of Bette Davis, [[Katharine Hepburn]], [[Dolores del Rio]], [[Carole Lombard]] and [[Myrna Loy]] |year= 1979 |publisher= Doubleday and Company |isbn= 0-385-12819-3 }} * {{cite book |last= Chandler |first= Charlotte |title= The Girl Who Walked Home Alone: Bette Davis, A Personal Biography |year= 2006 |publisher= Simon and Schuster |isbn= 978-0-7432-6208-8 |url= https://archive.org/details/girlwhowalkedhom00char }} * {{cite book |last= Collins |first= Bill |title= Bill Collins Presents "The Golden Years of Hollywood" |year= 1987 |publisher= The MacMillan Company of Australia |isbn= 0-333-45069-8}} * {{cite book |last=Considine |first=Shaun| title = Bette and Joan: The Divine Feud |publisher=Backinprint.com |isbn= 978-0-595-12027-7 |year= 2000}} * {{cite book |last=Davis |first=Bette |title=The Lonely Life: An Autobiography |url=https://archive.org/details/lonelylifeautobi00davi |year=1962 |location=New York |publisher=G. P. Putnam's Sons |isbn=978-0-425-12350-8 |oclc=387221}} * {{cite book |last= Davis |first= Bette |author2=Michael Herskowitz |title= This 'N That |url= https://archive.org/details/thisnthat00davi |year= 1987 |publisher= G. P. Putnam's Sons |isbn= 0-345-34453-7}} * {{cite book |last= Guiles |first= Fred Lawrence |title= Joan Crawford, The Last Word |url= https://archive.org/details/joancrawfordlast0000guil |year= 1995 |publisher= Conrad Goulden Books |isbn= 1-85793-268-4}} * {{cite book |last= Haver |first= Ronald |authorlink=Ronald Haver |title= David O. Selznick's Hollywood |url= https://archive.org/details/davidoselznicksh0000have_g4u7 |year= 1980 |publisher= Bonanza Books |isbn= 0-517-47665-7}} * {{cite book |last= Kael |first= Pauline |title= 5001 Nights at the Movies |year= 1982 |publisher= Zenith Books |isbn= 0-09-933550-6}} * {{cite book |last= Ringgold |first= Gene |title= The Films of Bette Davis |year= 1966 |publisher= Cadillac Publishing Co |isbn= 0-8065-0953-8 |url= https://archive.org/details/bettedavisherfil00ring }} * Sermak, Kathryn (2017) Miss D. and me : Life with the Invincible Bette Davis. Hachette Books * {{cite book |last= Shipman |first= David |title= Movie Talk |year= 1988 |publisher= St. Martin's Press |isbn= 0-312-03403-2}} * {{cite book |last= Sikov |first= Ed |title= Dark Victory: The Life of Bette Davis |year= 2007 |publisher= Henry Holt and Company |isbn= 0-8050-7548-8 |url= https://archive.org/details/darkvictorylifeo00siko }} * {{cite book |last= Spada |first= James |title= More Than a Woman |url= https://archive.org/details/morethanwomanint0000spad |year= 1993 |publisher= Little, Brown and Company |isbn= 0-316-90880-0 }} * {{cite book |last= Sperling |first= Cass Warner |author2=Milner, Cork Milner|author3=Warner, Jack Jr. |title= Hollywood Be Thy Name: The Warner Brothers Story |url= https://archive.org/details/hollywoodbethyna0000sper |year= 1998 |publisher= Prima Publishing |isbn=0-8131-0958-2}} * {{cite book |last= Springer |first= John |author2=Jack Hamilton |title= They Had Faces Then |url= https://archive.org/details/theyhadfacesthen0000john |year= 1978 |publisher= Citadel Press |isbn= 0-8065-0657-1 }} * {{cite book |last= Staggs |first= Sam |title= All About "All About Eve" |url= https://archive.org/details/allaboutallabout0000stag_p8y2 |year= 2000 |publisher= St. Martin's Press |isbn= 0-312-27315-0}} * {{cite book |last= Stine |first= Whitney |author2= Bette Davis |title= Mother Goddam: The Story of the Career of Bette Davis |year= 1974 |publisher= W.H. Allen and Co. Plc. |isbn= 1-56980-157-6 |url= https://archive.org/details/sharontatemanso00king }} * {{cite book |last= Wiley |first= Mason |author2=Damien Bona |title= Inside Oscar: The Unofficial History of the Academy Awards |url= https://archive.org/details/insideoscarunoff00wile |year= 1987 |publisher= Ballantine Books |isbn= 0-345-34453-7}} * {{cite book |last= Zeruk |first= James |title= Peg Entwistle and the Hollywood Sign Suicide: A Biography |year=2014 |publisher= McFarland & Co. |isbn= 978-0-7864-7313-7}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category}} {{Wikiquote}} * {{official website|https://www.bettedavis.com/}} - operated by the Estate of Bette Davis * {{AllRovi person|17295}} * {{IBDB name}} * {{IMDb name|12}} * {{Tcmdb name}} * {{TV Guide person|bette-davis/141778}} * [http://www.thenedscottarchive.com/galleries/film-stars.html#bettedavis Portraits from "The Little Foxes", 1941] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004019/http://thenedscottarchive.com/galleries/film-stars.html#bettedavis |date=2016-03-05 }} by [[Ned Scott]] * [http://www.news-sentinel.com/living/2017/10/24/tinseltown-talks-kathryn-sermak-recounts-living-with-bette-davis/ Kathryn Sermak recounts living with Bette Davis, interview October, 2017, News-Sentinel, accessed October 25, 2017.] {{s-start}} {{s-npo}} {{s-bef|before= [[Walter Wanger]]}} {{s-ttl|title = [[Academy of Motion Picture Arts and Sciences#Presidents of the Academy|President of the Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]|years = 1941}} {{s-aft|after = [[Walter Wanger]]}} {{s-end}} {{Navboxes | title = Awards for Bette Davis | list = {{AcademyAwardBestActress 1927-1940}} {{AFI Life Achievement Award}} {{British Film Institute Fellowship}} {{Prix d'interprétation féminine 1946-1959}} {{Cecil B. DeMille Award 1952-1975}} {{EmmyAward MiniseriesLeadActress 1976-2000}} {{Lincoln Center Gala Tribute}} {{Honorary César}} {{Kennedy Center Honorees 1980s}} {{New York Film Critics Circle Award for Best Actress}} {{Saturn Award for Best Supporting Actress}} {{Volpi Cup for Best Actress}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1908-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1989-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ വനിതാ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ നാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്തനാർബുദത്താൽ മരിച്ചവർ]] hcdzi5ri2p4vsegjyiwnwb0nbxvjxpu മെൽബൺ സർവകലാശാല 0 500451 4682672 4490951 2026-11-04T01:56:31Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682672 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|University of Melbourne}} {{Infobox university|name=മെൽബൺ സർവകലാശാല|students=52,475<ref name="AR2018" />|affiliations=[[Universitas 21]], [[Group of Eight (Australian universities)|Go8]], [[Association of Pacific Rim Universities|APRU]], [[Association of Commonwealth Universities|ACU]], [[Washington University in St. Louis]] McDonnell International Scholars Academy<ref>{{cite web|url=https://global.wustl.edu/mcdonnell-academy/|title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്|access-date=2020-02-22|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930190203/https://global.wustl.edu/mcdonnell-academy/|url-status=dead}}</ref>|campus=[[Urban area|Urban]]<br>(Parkville Campus)<br>{{convert|36|ha|km²|1}}<ref>{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=pGWD12zNoOk|title=The University of Melbourne Campus|date=4 January 2011|publisher=|accessdate=13 April 2016|via=YouTube}}</ref>|coor={{Coord|-37.7963|144.9614|type:edu_region:AU|display=inline,title}}|country=[[Australia]]|state=[[Victoria (Australia)|Victoria]]|city=[[Melbourne]]|doctoral=3,451<ref name="AR2018" />|postgrad=22,543<ref name="AR2018" />|undergrad=26,751<ref name="AR2018" />|academic_staff=4,631<ref name="AR2018">{{cite web | publisher=University of Melbourne | url=https://about.unimelb.edu.au/__data/assets/pdf_file/0030/89544/2018-Annual-Report.pdf | title=2018 Annual Report | accessdate=31 August 2019 | archive-date=2019-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191007061903/https://about.unimelb.edu.au/__data/assets/pdf_file/0030/89544/2018-Annual-Report.pdf | url-status=dead }}</ref>|latin_name=Universitas Melburniensis<ref>University of Melbourne, ''University of Melbourne Calendar 1902'' (Melbourne: Melville & Mullen, 1902), 403.</ref><ref>University of Dublin, ''Records of the Tercententary Festival of the University of Dublin held 5th to 8th July, 1892'' (Dublin: Hodges, Figgis, & Co., 1894), 174.</ref><ref>University of Sydney,''Record of the Jubilee Celebrations of the University of Sydney: September 30th, 1902 (Sydney: William Brooks and Co., 1903), 136.''</ref>|vice_chancellor=[[Duncan Maskell]]<ref name="unimelbVC">{{Cite web |url=https://about.unimelb.edu.au/leadership/vice-chancellor/professor-duncan-maskell |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-02-22 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003101204/https://about.unimelb.edu.au/leadership/vice-chancellor/professor-duncan-maskell |url-status=dead }}</ref>|chancellor=[[Allan Myers]]|endowment=AU$1.335 [[1000000000 (number)|billion]]|type=[[Public university|Public]]|established={{start date and age|1853}}|logo_size=160px|logo=University of Melbourne logo.png|image_name=University of Melbourne coat of arms.png|mottoeng="May I grow in the esteem of future generations"|motto=''Postera Crescam Laude'' ([[Latin]])|website={{URL|unimelb.edu.au}}}}'''മെൽബൺ സർവകലാശാല''' [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ]] [[മെൽബൺ]] നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പൊതു ഗവേഷണ സർവകലാശാലയാണ്. 1853 ൽ സ്ഥാപിതമായ ഇത് [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ]] രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള സർവകലാശാലയും അതുപോലെതന്നെ [[വിക്ടോറിയ (ഓസ്ട്രേലിയ)|വിക്ടോറിയയിലെ]] ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള സർവകലാശാലയുമാണ്.<ref name="futurestudents.unimelb.edu.au">{{cite web|url=http://futurestudents.unimelb.edu.au/explore/about|title=About the University : Future Students|accessdate=2014-01-17|date=|publisher=Futurestudents.unimelb.edu.au|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192747/http://futurestudents.unimelb.edu.au/explore/about|url-status=dead}}</ref> ഇതിന്റെ പ്രധാന കാമ്പസ് &nbsp;മെൽബൺ സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിന്റെ വടക്ക് ഭാഗത്തെ ഒരു ആന്തരിക നഗരപ്രാന്തമായ പാർക്ക്വില്ലെയിലായും മറ്റ് നിരവധി കാമ്പസുകൾ വിക്ടോറിയയിലുടനീളവുമായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഒരു [[സാൻഡ്‌സ്റ്റോൺ സർവ്വകലാശാല|സാൻഡ്‌സ്റ്റോൺ സർവ്വകലാശാലയായ]] മെൽബൺ സർവ്വകലാശാല ‘ഗ്രൂപ്പ് ഓഫ് എയ്റ്റ്’, ‘യൂണിവേഴ്‌സിറ്റാസ് 21’, വാഷിംഗ്ടൺ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുടെ ‘മക്‌ഡൊണെൽ ഇന്റർനാഷണൽ സ്‌കോളേഴ്‌സ് അക്കാദമി’,<ref>{{Cite web|url=https://global.wustl.edu/mcdonnell-academy/|title=McDonnell International Scholars Academy|access-date=2019-08-04|website=Global|language=en-US|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930190203/https://global.wustl.edu/mcdonnell-academy/|url-status=dead}}</ref> ‘അസോസിയേഷൻ ഓഫ് പസഫിക് റിം യൂണിവേഴ്‌സിറ്റീസ്’ എന്നിവയിലെ ഒരു അംഗവുമാണ്. 1872 മുതൽ വിവിധ റെസിഡൻഷ്യൽ കോളേജുകൾ സർവകലാശാലയുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. പ്രധാന കാമ്പസിലും സമീപ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുമായുള്ള 10 കോളേജുകൾ മെൽബൺ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഫാക്കൽറ്റികൾക്കും അവരുടെ താമസത്തോടൊപ്പം അക്കാദമിക്, കായിക, സാംസ്കാരിക പരിപാടികളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. 10 വ്യത്യസ്ത അക്കാദമിക് യൂണിറ്റുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മെൽബൺ സർവ്വകലാശാല വാൾട്ടർ ആന്റ് എലിസ ഹാൾ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച്, ഫ്ലോറി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂറോ സയൻസ് ആൻഡ് മെന്റൽ ഹെൽത്ത്, മെൽബൺ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അപ്ലൈഡ് ഇക്കണോമിക് ആൻഡ് സോഷ്യൽ റിസർച്ച്, ഗ്രാറ്റൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രത്യേക സ്ഥാപനങ്ങളും ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മെൽബൺ സർവ്വകലാശാലയിലെ 15 ബിരുദ സ്കൂളുകളിൽ മെൽബൺ ബിസിനസ് സ്കൂൾ, മെൽബൺ ലോ സ്കൂൾ, മെൽബൺ മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ എന്നിവ പ്രത്യേകമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നവയാണ്.<ref>{{cite news|title=Melbourne University regarded top in the country, but reputation isn't everything|url=http://theconversation.com/melbourne-university-regarded-top-in-country-but-reputation-isnt-everything-5874|date=15 March 2012|accessdate=18 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.australianuniversities.com.au/info/4/melbourne/|title=Australian Universities|accessdate=18 May 2013|archive-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501135826/http://www.australianuniversities.com.au/info/4/melbourne/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Melbourne tops discipline based ranking|url=http://www.theaustralian.com.au/higher-education/melbourne-tops-discipline-based-ranking/story-e6frgcjx-1226637055540|accessdate=19 May 2013|work=The Australian|date=8 May 2013|archive-date=2013-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518033513/http://www.theaustralian.com.au/higher-education/melbourne-tops-discipline-based-ranking/story-e6frgcjx-1226637055540|url-status=dead}}</ref> ടൈംസ് ഹയർ എഡ്യൂക്കേഷന്റെ 2017-2018<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2018/world-ranking|title=World University Rankings 2017-2018|publisher=THE World University Rankings 2017-2018}}</ref> ലെ ആഗോളതല റാങ്കിംഗിൽ മെൽബൺ സർവ്വകലാശാല 32-ആം സ്ഥാനത്തും ലോക സർവകലാശാലകളുടെ അക്കാദമിക് റാങ്കിംഗിൽ ആഗോളതലത്തിൽ 38 ആം സ്ഥാനത്തും (രണ്ടും ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ ഒന്നാമത്),<ref>{{cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=Academic Ranking of World Universities 2018|publisher=Shanghai Ranking Consultancy|access-date=2020-02-22|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816224432/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html|url-status=dead}}</ref>  ക്യൂഎസ് വേൾഡ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റീസ് റാങ്കിംഗിൽ 2019 ൽ ആഗോളതലത്തിൽ 39 ആം സ്ഥാനത്തുമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Rankings 2019|publisher=Quacquarelli Symonds}}</ref> 2019 ലെ ക്യുഎസ് ഗ്രാജുവേറ്റ് എംപ്ലോയബിലിറ്റി റാങ്കിംഗ് അനുസരിച്ച് ആഗോളതലത്തിൽ ഇതിന്റെ സ്ഥാനം ആറാമതാണ്. നാല് ഓസ്ട്രേലിയൻ പ്രധാനമന്ത്രികളും അഞ്ച് ഗവർണർ ജനറൽമാരും മെൽബൺ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഓസ്‌ട്രേലിയിലെ മറ്റേതൊരു സർവകലാശാലകളേക്കാളും കൂടുതലായി, പത്ത് നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ ഇവിടുത്തെ വിദ്യാർത്ഥികളോ ഫാക്കൽറ്റികളോ ആണ്.<ref>{{Cite web|url=http://about.unimelb.edu.au/tradition-of-excellence/notable-staff-and-alumni/research_and_industry_leaders|title=Research and industry leaders - Notable Staff and Alumni|access-date=2016-05-13|website=about.unimelb.edu.au|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427030524/http://about.unimelb.edu.au/tradition-of-excellence/notable-staff-and-alumni/research_and_industry_leaders|archive-date=27 April 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ കോട്ട് ഓഫ് ആംസ്, നീല നിറത്തിലുള്ള ഫലകത്തിന്മേൽ ശ്വത നിറത്തിൽ വിക്ടറി ദേവത [[ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളം|ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളത്തിലെ]] [[നക്ഷത്രരാശി|നക്ഷത്രരാശിക്കു]] മുകളിലൂടെ അവളുടെ പുഷ്പചക്രകിരീടം പിടിക്കുന്നതായുള്ള ചിത്രീകരണമാണ്. ‘പോസ്റ്റെറ ക്രെസ്കാം ലൌഡെ’ ("പിന്നീട് ഞാൻ സ്തുതിയാൽ വളരും" അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി, "ഭാവി തലമുറകളുടെ ആദരവോടെ ഞങ്ങൾ വളരും") എന്ന ആപ്തവാക്യം കവചത്തിനു ചുവടെയുള്ള ഒരു ചുരുളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു. ഹോറസിന്റെ ഓഡെസിലെ ഒരു വരിയായ ‘ego postera crescam laude recens’ ൽനിന്നുള്ളതാണ് ഇതിലെ ലാറ്റിൻ വാചകം. == ചരിത്രം == === '''സർവകലാശാലയുടെ സ്ഥാപനം''' === ഓഡിറ്റർ ജനറലും ധനമന്ത്രിയുമായിരുന്ന ഹഗ് ചിൽഡേഴ്സ് 1852 നവംബർ 4 ന് നടത്തിയ ആദ്യ ബജറ്റ് പ്രസംഗത്തിൽ ഒരു സർവകലാശാല സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി 10,000 ഡോളർ നീക്കിവെച്ചതിനെത്തുടർന്നാണ് മെൽബൺ സർവകലാശാല സ്ഥാപിതമായത്. കല, വൈദ്യം, നിയമങ്ങൾ, സംഗീതം എന്നിവയിൽ ബിരുദം നേടാനുള്ള അധികാരത്തോടെ 1853 ജനുവരി 22 ലെ ആക്റ്റ് ഓഫ് ഇൻ‌കോർ‌പ്പറേഷൻ വഴി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഈ സർവകലാശാല. ഈ നിയമം 9,000 ഡോളർ വാർഷിക സംഭാവനയായി നൽകുകയും അതേസമയം ആ വർഷത്തേയ്ക്ക് ആവശ്യമുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾക്കായി 20,000 ഡോളർ പ്രത്യേക ഗ്രാന്റായും നൽകിയിരുന്നു. 1854 ജൂലൈ 3 ന് ശിലാസ്ഥാപനം നടത്തുകയും, അതേ ദിവസം തന്നെ സ്റ്റേറ്റ് ലൈബ്രറിയുടേയും ശിലാസ്ഥാപനം നിർവ്വഹിക്കപ്പെടുകയും 1855 ൽ മൂന്ന് പ്രൊഫസർമാരും പതിനാറ് വിദ്യാർത്ഥികളുമായി ക്ലാസുകൾക്കുള്ള ആരംഭിച്ചുവെങ്കിലും ഈ വിദ്യാർത്ഥി സംഘത്തിലെ നാല് പേർക്കു മാത്രമാണ് ബിരുദം നേടാനായത്. 1855 ഒക്ടോബർ 3 ന് വിക്ടോറിയ കോളനിയിലെ ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണലായിരുന്ന സർ ചാൾസ് ഹോതാം യഥാർത്ഥ കെട്ടിടങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായി തുറന്നു. == അവലംബം == rwbdqpakepvhli18w7ab6rshpbw7vtb മാരി തെരേസ ഓഫ് ഫ്രാൻസ് 0 501029 4682576 3672206 2026-11-03T20:02:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682576 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Marie Thérèse of France}} {{Infobox Royalty | name = മാരി തെരേസ | title = [[Duchess of Angoulême (disambiguation)|Duchess of Angoulême]] | image = Duchess d'Angouleme.jpg | caption = [[Antoine-Jean Gros|ആന്റോയിൻ-ജീൻ ഗ്രോസ്]], 1817 ൽ ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രം. | consort = yes | succession = [[Queen consort of France|ഫ്രാൻസിലെ രാജ്ഞി]] | reign = 2 August 1830 (approx. 20 min.) | birth_date = {{birth date|1778|12|19|df=y}} | birth_place = [[Palace of Versailles|വെഴ്സായ് കൊട്ടാരം]], [[Kingdom of France|ഫ്രാൻസ്]] | death_date = {{death date and age|1851|10|19|1778|12|19|df=y}} | death_place = [[Schloss Frohsdorf|ഫ്രോസ്‌ഡോർഫ് പാലസ്]], [[Lanzenkirchen|ലാൻ‌സെൻ‌കിർ‌ചെൻ]], [[Austrian Empire|ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യം]] | burial_place = [[Kostanjevica Monastery|കോസ്താൻജെവിക്ക മൊണാസ്ട്രി]], [[Nova Gorica|നോവ ഗോറിക്ക]], [[Slovenia|സ്ലൊവേനിയ]] | spouse = {{marriage|[[Louis Antoine, Duke of Angoulême|ഫ്രാൻസിലെ ലൂയി XIX]]|1799}} | full name = മാരി-തെരേസ-ഷാർലറ്റ് ഡി ഫ്രാൻസ് | house = [[House of Bourbon|ബർബൺ]] | father = [[ഫ്രാൻസിലെ ലൂയി പതിനാറാമൻ]] | mother = [[Marie Antoinette|മാരി ആന്റോനെറ്റ്]] | religion = [[Roman Catholicism|റോമൻ കത്തോലിക്കാ മതം]] | signature = Signature of Marie Thérèse (Charlotte) of France at her own marriage.png }} [[Louis XVI of France|ലൂയി പതിനാറാമന്റെയും]] [[Marie Antoinette|മേരി ആന്റോനെറ്റിന്റെയും]] മൂത്ത കുട്ടിയായിരുന്നു മാഡം റോയൽ എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''മാരി തെരേസ ഷാർലറ്റ് ഓഫ് ഫ്രാൻസ്.''' അംഗോളീമിലെ [[Louis Antoine, Duke of Angoulême|ഡ്യൂക്ക് ലൂയിസ് അന്റോയിനുമായി]] അവർ വിവാഹിതയായി. വിവാഹശേഷം, ഡച്ചസ് ഓഫ് അംഗോളീം എന്നറിയപ്പെട്ടു. 1824-ൽ അമ്മായിയപ്പൻ [[Charles X of France|ചാൾസ് X ]] ഫ്രാൻസിന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതോടെ അവർ [[Dauphine of France|ഫ്രാൻസിലെ ഡൗഫിൻ]] ആയി. സാങ്കേതികമായി അവർ ഇരുപത് മിനിറ്റ് ഫ്രാൻസ് രാജ്ഞിയായിരുന്നു. 1830 ഓഗസ്റ്റ് 2 ന്, അമ്മായിയപ്പൻ രാജിവയ്ക്കൽ രേഖയിൽ ഒപ്പിട്ട സമയത്തിനും ഭർത്താവ് മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ അതേ രേഖയിൽ ഒപ്പിട്ട സമയത്തിനും ഇടയിൽ.<ref name="Moran2011">{{cite book|author=Michelle Moran|title=Madame Tussaud|url=https://books.google.com/books?id=v6FxSVO937UC&pg=PA430|year=2011|publisher=Quercus|isbn=978-1-84916-137-4|page=430}}</ref><ref name="Nagel2009">{{cite book|author=Susan Nagel|title=Marie-Thérèse: The Fate of Marie Antoinette's Daughter|url=https://books.google.com/books?id=_ydFDp1ZasMC&pg=PA316|year=2009|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9666-0|page=316}}</ref> ==ആദ്യകാലജീവിതം== 1778 ഡിസംബർ 19 ന് [[വെഴ്സായ് കൊട്ടാരം|വെഴ്സായ് കൊട്ടാരത്തിലാണ്]] മാരി-തെരേസ ജനിച്ചത്. ഫ്രാൻസിലെ പതിനാറാമൻ ലൂയി രാജാവിന്റെയും മേരി ആന്റോനെറ്റ് രാജ്ഞിയുടെയും മൂത്ത മകൾ (മാതാപിതാക്കളുടെ വിവാഹത്തിന് എട്ടുവർഷത്തിനുശേഷം) ആയിരുന്നു.<ref name="Romer1852">{{cite book|author=Isabella Frances Romer|title=Filia dolorosa, memoirs of Marie Thérèse Charlotte, duchess of Angoulême|url=https://archive.org/details/filiadolorosame00romegoog|year=1852|pages=[https://archive.org/details/filiadolorosame00romegoog/page/n82 4]–6}}</ref>ഫ്രാൻസ് രാജാവിന്റെ മകളെന്ന നിലയിൽ, അവർ ഒരു [[Fils de France|ഫില്ലെ ഡി ഫ്രാൻസ്]] ആയിരുന്നു. രാജാവിന്റെ മൂത്ത മകളെന്ന നിലയിൽ, ജനനസമയത്ത് [[Madame Royale|മാഡം റോയൽ]] എന്നായിരുന്നു അവരുടെ പേര്. തിരക്കേറിയതും അനിയന്ത്രിതവുമായ ഒരു മുറി കാരണം ഈ ജനനസമയത്ത് മേരി ആന്റോനെറ്റ് ശ്വാസംമുട്ടി ഏറെക്കുറെ മരിച്ചു. പക്ഷേ അവരെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ മുറിയിൽ ശുദ്ധവായു ലഭിക്കുന്നതിന് ജാലകങ്ങൾ തുറന്നു.<ref name="Romer1852"/> ഭയാനകമായ അനുഭവത്തിന്റെ ഫലമായി, ലൂയി പതിനാറാമൻ പൊതുജനങ്ങൾ കാണുന്നത് നിരോധിച്ചു. അടുത്ത രാജകീയ കുട്ടികളുടെ ജനനത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ അടുത്ത കുടുംബാംഗങ്ങളെയും വിശ്വസ്തരായ ചില സഭാധികാരികളെയും മാത്രമേ അനുവദിച്ചുള്ളൂ. അവർ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജ്ഞി മകളെ സന്തോഷത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു (പിന്നീട് അവൾക്ക് മൗസ്ലൈൻ എന്ന് വിളിപ്പേരുണ്ടാക്കി <ref>Castelot, chapter ''Mousseline la sérieuse'', p. 13, (French)</ref>) {{quote|Poor little one, you are not desired, but you will be none the less dear to me! A son would have belonged to the state—you will belong to me.<ref>{{cite book | last1 = Thieme | first1 = Hugo Paul|authorlink=Hugo Paul Thieme | title = Women of Modern France | volume = 7 | publisher = George Barrie & Sons | year = 1908 | location = Philadelphia, Pennsylvania | url = http://www.gutenberg.org/files/32727/32727-h/32727-h.htm | accessdate = 1 December 2013}}</ref>}} [[File:Adolf Ulrik Wertmüller - Queen Marie Antoinette of France and two of her Children Walking in The Park of Trianon - Google Art Project.jpg|thumb|left|225px|മാരി-തെരേസ ഷാർലറ്റ്, അമ്മ [[Marie Antoinette|മാരി ആന്റോനെറ്റ്]], ഫ്രാൻസിലെ ഡൗഫിൻ സഹോദരൻ [[Louis Joseph, Dauphin of France|ലൂയിസ് ജോസഫ്]], എന്നിവരോടൊപ്പം [[Petit Trianon|പെറ്റിറ്റ് ട്രിയാനോണിന്റെ]] പൂന്തോട്ടത്തിൽ, [[Adolf Ulrik Wertmüller|അഡോൾഫ് അൾറിക് വെർട്ട് മുള്ളർ]] (1785) ചിത്രീകരിച്ചത്.]] മാരി-തെരേസ ജനിച്ച ദിവസം സ്നാനമേറ്റു.<ref name="Romer1852p4">{{cite book|author=Isabella Frances Romer|title=Filia dolorosa, memoirs of Marie Thérèse Charlotte, duchess of Angoulême|url=https://archive.org/details/filiadolorosame00romegoog|year=1852|page=[https://archive.org/details/filiadolorosame00romegoog/page/n82 4]}}</ref>ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനിയായ [[മറിയ തെരേസ|മരിയ തെരേസ]] എന്ന മുത്തശ്ശിയുടെ പേരിലാണ് അവർ അറിയപ്പെടുന്നത്. അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ പേര്, ഷാർലറ്റ്, അമ്മയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സഹോദരി, നേപ്പിൾസിന്റെയും സിസിലിയുടെയും രാജ്ഞി [[Maria Carolina of Austria|ഓസ്ട്രിയയിലെ മരിയ കരോലിന]] കുടുംബത്തിൽ ഷാർലറ്റ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഭർത്താവിന്റെ അവിവാഹിതരായ അമ്മായിമാരെപ്പോലെ അഹങ്കാരികളായി മകൾ വളരരുതെന്ന് മേരി ആന്റോനെറ്റ് തീരുമാനിച്ചു. താഴ്ന്ന റാങ്കിലുള്ള കുട്ടികളെ <ref name="Nagel2009p47">{{cite book|author=Susan Nagel|title=Marie-Thérèse: The Fate of Marie Antoinette's Daughter|url=https://books.google.com/books?id=_ydFDp1ZasMC&pg=PA47|year=2009|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9666-0|page=47}}</ref>മാരി-തെരേസയ്ക്കൊപ്പം വന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ അവർ പലപ്പോഴും ക്ഷണിക്കുകയും ചില വിവരണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് പാവപ്പെട്ടവർക്ക് കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ നൽകാൻ കുട്ടിയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ദരിദ്രരുടെ ദുരവസ്ഥ അവഗണിച്ച ഭൗതിക രാജ്ഞിയെന്ന അവരുടെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് വിപരീതമായി, മേരി ആന്റോനെറ്റ് തന്റെ മകളെ മറ്റുള്ളവരുടെ കഷ്ടപ്പാടുകളെക്കുറിച്ച് പഠിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അവരുടെ മരണത്തിന് ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഒരു പക്ഷപാതപരമായ ഉറവിടം കണ്ടെത്തിയതിൽ പറയുന്നു. 1784 ലെ പുതുവത്സര ദിനത്തിൽ, മാരി-തെരേസയുടെ അപ്പാർട്ട്മെന്റിലേക്ക് മനോഹരമായ ചില കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന ശേഷം, മാരി ആന്റോനെറ്റ് അവളോട് പറഞ്ഞു: {{quote|ഇതെല്ലാം നിങ്ങൾക്ക് പുതുവത്സര സമ്മാനമായി നൽകാൻ ഞാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടതാണ്, പക്ഷേ ശീതകാലം വളരെ കഠിനമാണ്, ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ അപ്പമോ വസ്ത്രം ധരിക്കാനോ തീ ഉണ്ടാക്കാൻ വിറകോ ഇല്ലാത്ത അസന്തുഷ്ടരായ ഒരു ജനക്കൂട്ടമുണ്ട്. എന്റെ പണം മുഴുവൻ ഞാൻ അവർക്ക് നൽകി. നിങ്ങൾക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ എനിക്ക് ആരും ശേഷിക്കുന്നില്ല, അതിനാൽ ഈ വർഷം ആരുമുണ്ടാകില്ല.<ref>{{cite book|last=Campan|first=Madame|title=Mémoires sur la vie de Marie-Antoinette|year=1823|publisher=Nelson Éditeurs|location=Paris|pages=184}}</ref>}} == വിപ്ലവകാലത്തെ ജീവിതം == മാരി-തെരേസ പക്വത പ്രാപിച്ചതോടെ ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവത്തിലേക്കുള്ള മാർച്ച് ശക്തി പ്രാപിച്ചു. തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ബജറ്റിലെ സാമൂഹിക അസംതൃപ്തി സമ്പൂർണ്ണ വിരുദ്ധ വികാരത്തിന്റെ പ്രകോപനം സൃഷ്ടിച്ചു. അമേരിക്കൻ വിപ്ലവത്തിൽ രാജ്യത്തിന്റെ പിന്തുണ കൊണ്ടുവന്ന പാപ്പരത്തത്തിന്റെ ഫലമായി 1789 ആയപ്പോഴേക്കും ഫ്രാൻസ് വിപ്ലവത്തിലേക്ക് കുതിക്കുകയായിരുന്നു. വരൾച്ചയെത്തുടർന്ന് ഉയർന്ന ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ, ഇവയെല്ലാം രൂക്ഷമാക്കിയത് പ്രചാരകരാണ്. അവഹേളനത്തിന്റെയും പരിഹാസത്തിന്റെയും പ്രധാന ലക്ഷ്യം ഫ്രാൻസ് രാജ്ഞി മാരി ആന്റോനെറ്റ് ആയിരുന്നു. ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * Castelot, André, ''Madame Royale'', Librairie Académique Perrin, Paris, 1962, {{ISBN|2-262-00035-2}} * Desmond, Alice Curtis. ''Marie Antoinette's Daughter'' . NY: Dodd, Mead & Company, 1967. {{ISBN|0-396-05641-5}}. * Lenotre, G., ''La fille de Louis XVI, Marie-Thérèse-Charlotte de France, duchesse d'Angoulême'', in ''Mémoires et Souvenirs sur la Révolution et l'Empire'', Librairie Académique Perrin, 1908. * Nagel, Susan. ''Marie-Therese, Child of Terror: The Fate of Marie Antoinette's Daughter'''. NY: Bloomsbury, 2008. {{ISBN|1-59691-057-7}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Library resources box|by=yes|onlinebooksby=yes|viaf=59105273}} {{Portal|Biography}} {{Commonscat|Marie Thérèse Charlotte of France, Madame Royale}} ===Primary sources=== * {{in lang|fr}} [http://penelope.uchicago.edu/angouleme/index.html Duchess of Angoulême's Memoirs on the Captivity in the Temple] (from the autograph manuscript) * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/France/_Texts/CROROY/Fuite_de_Varennes*.html Duchess of Angoulême's Memoir on the Flight to Varennes], (1823 English translation, by [[John Wilson Croker]], of a slightly redacted French edition) * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/France/_Texts/CROROY/Memoires_du_Temple/1*.html Duchess of Angoulême's Memoirs on the Captivity in the Temple], (same 1823 English translation) * [http://digital.library.upenn.edu/women/wormeley/princess/princess.html ''The Ruin of a Princess as told by the Duchesse d'Angoulême, Madame Elisabeth, Sister of Louis XVI, and Cléry, the King's Valet de Chambre''], translated by Katharine Prescott Wormeley. New York: The Lamb Publishing Co., 1912 at [https://web.archive.org/web/20180813091143/http://digital.library.upenn.edu/women/ A Celebration of Women Writers] ===Other material=== * [http://www.samostan-kostanjevica.si/ English language site of the franciscan Monastery in Kostanjevica [[Slovenia]], where Marie Thérèse Charlotte is buried, together with the last French kings] * [http://www.madame-royale.de/ English and German language site about the substitution theory of Madame Royale and the "Dark Countess of Hildburghausen"] * [http://digital.library.upenn.edu/women/wormeley/princess/princess.html] The Ruin of a Princess, which contains the life and letters of Madame Élisabeth, Journal of the Tower of the Temple by Cléry and Narrative of Madame Royale. {{S-start}} {{S-hou|[[House of Bourbon]]|19 December|1778|19 October|1851|[[Capetian dynasty]]}} {{S-roy|fr}} |- {{S-vac|next=[[Marie Antoinette of Austria]]|as=Queen of the French}} {{S-ttl|title=[[List of Queens and Empresses of France|Queen consort of France and Navarre]]|years=2 August 1830<br />''for 20 minutes''}} {{S-vac|next=[[Maria Amalia of the Two Sicilies]]|as=Queen of the French}} {{S-pre}} |- {{S-vac|last=[[Marie Antoinette|Marie Antoinette of Austria]]|reason=[[July Revolution]]}} {{S-tul|title=[[List of Queens and Empresses of France|Queen consort of France and Navarre]]|years=6 November 1836&nbsp;– 3 June 1844}} {{S-aft|after=[[Archduchess Maria Theresa of Austria-Este (1817–1886)|Maria Theresa of Austria-Este]]}} |- {{S-end}} {{Dauphines of France}} {{Princesses of France (House of Bourbon)}} {{House of Bourbon (France)}} {{French consorts}} {{Daughters of France by marriage}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ന്യുമോണിയ ബാധിച്ച് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1778-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1851-ൽ മരിച്ചവർ]] c6zohm5y4byvimkpzqjdvbhfbem9r7h ബെറനീസ് അബ്ബോട്ട് 0 502300 4682596 4666254 2026-11-03T22:57:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682596 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Berenice Abbott}} {{Infobox artist | bgcolour = | name = ബെറനീസ് അബ്ബോട്ട് | image = Berenice Abbott by Hank ONeal NYC 1979.jpg | caption = അബോട്ട് 1979 നവംബർ 18 ന് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ. [[Hank O'Neal|ഹാങ്ക് ഓ നീൽ]] ചിത്രീകരിച്ചത് | birth_name = ബെറനീസ് അബ്ബോട്ട് | birth_date = {{birth-date|July 17, 1898}} | birth_place = [[Springfield, Ohio|സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഒഹായോ]], US | death_date = {{death-date|December 9, 1991}} (aged 93) | death_place = [[Monson, Maine|മോൺസൺ, മെയ്ൻ]], US | resting_place = ന്യൂ ബ്ലാഞ്ചാർഡ് സെമിത്തേരി [[Blanchard, Maine|ബ്ലാഞ്ചാർഡ്, മെയ്ൻ]], U.S.<ref>ഡൊണാൾഡ് വി. ബ്രൗൺ, ക്രിസ്റ്റിൻ ബ്രൗൺ (comp.). ''[http://www.maine.gov/megis/pdfs/cemeteries/Piscataquis/Abbot/Abbot.pdf Blanchard Cemetery, Abbot, Piscataquis, Maine, 1829 – 1990]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''.</ref> | nationality = യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് | field = [[ഫോട്ടോഗ്രാഫി]] | training = | movement = | works = | patrons = | influenced = | awards = }} '''ബെറനീസ് അബ്ബോട്ട്''' (ജൂലൈ 17, 1898 - ഡിസംബർ 9, 1991), <ref name=EB>{{cite encyclopedia|last=|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Abbott, Berenice|edition=15th|year=2010|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|volume=I: A-Ak – Bayes|location=Chicago, Illinois|isbn=978-1-59339-837-8|pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/12 12–13]|url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/12}}</ref> നീ '''ബെർണൈസ് ആലീസ് അബ്ബോട്ട്,''' ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യുദ്ധകാലത്തെ സാംസ്കാരിക വ്യക്തികളുടെ ഛായാചിത്രങ്ങൾ, [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]] വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ, 1930 കളിലെ നഗര രൂപകൽപ്പന, 1940 മുതൽ 1960 വരെ ശാസ്ത്ര വ്യാഖ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ പ്രശസ്തയായ ഒരു അമേരിക്കൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫറായിരുന്നു. == ആദ്യകാലങ്ങളിൽ == [[ഒഹായോ|ഒഹായോയിലെ]] സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിൽ<ref name="Who's Who">{{cite book|title=Who Was Who in America, with World Notables, v. 10: 1989–1993|year=1993|publisher=Marquis Who's Who|location=New Providence, NJ|isbn=0837902207|page=1|chapter=Abbott, Berenice}}</ref> ജനിച്ച അബ്ബോട്ട് അവിടെ വിവാഹമോചിതയായ അമ്മ ലില്ലിയൻ ആലീസ് ബൺ (ചാൾസ് ഇ. അബോട്ട്, ചില്ലിക്കോത്ത് ഒഎച്ച്, 1886) വളർത്തി. അവർ ഒഹിയോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ രണ്ട് സെമസ്റ്ററുകളിൽ ചേർന്നു. പക്ഷേ 1918 ന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രൊഫസർ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് ക്ലാസ് പഠിപ്പിക്കുന്ന ജർമ്മൻകാരനായതിനാൽ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.<ref>[[#Yochelson|Yochelson]], pp.&nbsp;9–10.</ref> പാരീസിൽ, ഫോട്ടോഗ്രാഫിയെക്കുറിച്ച് മുൻ അറിവില്ലാത്ത ഒരാളെ ആവശ്യമുള്ള മാൻ റേയുടെ സഹായിയായി.<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/berenice-abbott-9173875|title=Berenice Abbott|website=Biography|language=en-us|access-date=April 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705204137/https://www.biography.com/people/berenice-abbott-9173875|archive-date=July 5, 2018|url-status=dead}}</ref>റേയുടെ സഹ കലാകാരന്മാരുടെ ചായാചിത്രങ്ങൾ അബോട്ട് പ്രകാശനം നടത്തി.<ref>{{Cite book|last=Norwich|first=John Julius|title=Oxford Illustrated Encyclopedia Of The Arts|url=https://archive.org/details/oxfordillustrate00norw|publisher=Oxford University Press|year=1990|isbn=978-0198691372|location=USA|pages=[https://archive.org/details/oxfordillustrate00norw/page/1 1]}}</ref> == യൂറോപ്പിലേക്കുള്ള യാത്ര, ഫോട്ടോഗ്രാഫി, കവിതകൾ == അവരുടെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പഠനങ്ങളിൽ നാടകവും ശില്പവും ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>Sculpture, Ray, Hartmann: Julia Van Haaften, "Portraits", ''Berenice Abbott, Photographer: A Modern Vision'' (New York: New York Public Library, 1989), p.&nbsp;11.</ref> പാരീസിലും ബെർലിനിലും ശില്പം പഠിക്കാൻ രണ്ടുവർഷം ചെലവഴിച്ചു.<ref name=EB/>പാരീസിലെ [[Académie de la Grande Chaumière|അക്കാഡെമി ഡി ലാ ഗ്രാൻഡെ ചൗമിയർ]], ബെർലിനിലെ [[Prussian Academy of Arts|പ്രഷ്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് ആർട്സ്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പഠിച്ചു.<ref>{{cite book|last1=Marter|first1=Joan M.|title=The Grove Encyclopedia of American Art, Volume I|date=2011|publisher=Oxford University Press|pages=9–10}}</ref>ഈ സമയത്ത്, [[Djuna Barnes|ഡുജുന ബാർൺസിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവരുടെ ആദ്യത്തെ പേര് "ബെറനീസ്" എന്ന ഫ്രഞ്ച് അക്ഷരവിന്യാസം സ്വീകരിച്ചു.<ref name="herring">{{cite book | last = Herring | first = Phillip | year = 1995 | title = Djuna: ''The Life and Work of Djuna Barnes'' | location = New York | publisher = Penguin Books | isbn = 0-14-017842-2}}</ref> വിഷ്വൽ ആർട്‌സിലെ അവരുടെ പ്രവർത്തനത്തിനുപുറമെ, പരീക്ഷണാത്മക സാഹിത്യ ജേണൽ [[Transition (literary journal)|ട്രാൻസിഷനിൽ]] അബ്ബോട്ട് കവിത പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>{{cite book | last = Benstock | first = Shari | year = 1986 | title = Women of the Left Bank: Paris, 1900–1940 | url = https://archive.org/details/womenofleftbank00shar | url-access = registration | location = Texas | publisher = University of Texas Press | isbn = 0-292-79040-6}}</ref>1923-ൽ [[Man Ray|മാൻ റേ]]യുടെ [[Montparnasse|മോണ്ട്പർണാസെയിലെ]] പോർട്രെയിറ്റ് സ്റ്റുഡിയോയിൽ ഡാർക്ക്‌റൂം അസിസ്റ്റന്റായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ അബ്ബോട്ട് ആദ്യമായി ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അവൾ എഴുതി: "ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ ഒരു താറാവ് പോലെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയിലേക്ക് പോയി. എനിക്ക് മറ്റൊന്നും ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹമില്ലായിരുന്നു. "റേ അവരുടെ ഡാർക്ക്‌റൂം ജോലിയിൽ മതിപ്പുളവായതിനാൽ സ്വന്തം ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ തന്റെ സ്റ്റുഡിയോ ഉപയോഗിക്കാൻ അവരെ അനുവദിച്ചു.<ref>[[#Yochelson|Yochelson]], p.&nbsp;10. Abbott quotation: Abbott, untitled text dated December 1975, ''Berenice Abbott, Photographer: A Modern Vision,'' p.&nbsp;8.</ref> 1921-ൽ അവരുടെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന ചിത്രങ്ങൾ പാരീസിയൻ ഗാലറിയിലെ ലെ സാക്രേ ഡു പ്രിന്റെംപ്സിലെ ഒരു എക്സിബിഷനിലായിരുന്നു. കുറച്ചുകാലം ബെർലിനിൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫി പഠിച്ച ശേഷം 1927-ൽ പാരീസിലേക്ക് മടങ്ങിയ അവർ സെർവാണ്ടോണിയിൽ രണ്ടാമത്തെ സ്റ്റുഡിയോ ആരംഭിച്ചു.<ref>Solo exhibition, studios: Van Haaften, "Portraits", ''Berenice Abbott, Photographer,'' p.&nbsp;11.</ref> [[File:Margarett Sargent by Berenice Abbott, 1928.jpg|thumb|1928-ൽ പാരീസിൽ അബോട്ട് എടുത്ത അവരുടെ സുഹൃത്ത് [[Margarett Sargent|മാർഗരറ്റ് സാർജന്റിന്റെ ]] ഫോട്ടോ]] ഫ്രഞ്ച് പൗരന്മാർ ([[Jean Cocteau|ജീൻ കോക്റ്റോ]]), പ്രവാസികൾ ([[James Joyce|ജെയിംസ് ജോയ്സ്]]), നഗരത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന മറ്റുള്ളവർ എന്നിവരുൾപ്പെടെ കലാപരവും സാഹിത്യപരവുമായ ലോകത്തെ ആളുകളായിരുന്നു അബോട്ടിന്റെ വിഷയങ്ങൾ. [[Sylvia Beach|സിൽവിയ ബീച്ച്]] പറയുന്നതനുസരിച്ച്, "To be 'done' by Man Ray or Berenice Abbott meant you rated as somebody" "<ref>Beach quotation: Van Haaften, "Portraits", ''Berenice Abbott, Photographer,'' p.&nbsp;11.</ref>മാൻ റേ, ആൻഡ്രെ കെർട്ടസ്, പാരീസിലെ മറ്റുള്ളവർ എന്നിവരോടൊപ്പം "സലോൺ ഡി എൽ എസ്‌കലിയറിൽ" അബോട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ <ref name="journaldesfemmes">{{cite web|url=http://img-3.journaldesfemmes.com/_AlerDfqgitR9wJ3lZ_WLBXbL2M=/1240x/smart/0339f058aacc4f10acbdc645ec91e67a/ccmcms-jdf/1293890.jpg|title=Image: 1293890.jpg, (1240 × 827 px)|website=img-3.journaldesfemmes.com|accessdate=May 31, 2019}}</ref>(കൂടുതൽ ഔപചാരികമായി, പ്രീമിയർ സലൂൺ ഇൻഡെപെൻഡന്റ് ഡി ലാ ഫോട്ടോഗ്രാഫി), [[Théâtre des Champs-Élysées|തീയറ്റർ ഡെസ് ചാംപ്സ്-എലിസീസിന്റെ]] ഗോവണിയിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. 1928-1929 ൽ ബ്രസ്സൽസിലും [[ജർമ്മനി]]യിലും നടന്ന മോഡേണിസ്റ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ പ്രദർശനങ്ങളിൽ അവരുടെ ഛായാചിത്രം അസാധാരണമായിരുന്നു.<ref>Salon de l'Escalier, Belgian and German exhibitions: Van Haaften, "Portraits", ''Berenice Abbott, Photographer,'' p.&nbsp;11.</ref> 1925-ൽ മാൻ റേ അവരെ [[Eugène Atget|യൂജിൻ അറ്റ്ജെറ്റിന്റെ]] ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളിൽ പരിചയപ്പെടുത്തി. അറ്റ്ജെറ്റിന്റെ സൃഷ്ടികളിൽ അവർക്ക് താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. <ref>{{cite web|url=http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/abbott-bio.htm|title=Berenice Abbott - Bio|website=www.phillipscollection.org|access-date=2020-03-14|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408193912/https://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/abbott-bio.htm|url-status=dead}}</ref> 1927-ൽ ഒരു ഛായാചിത്രത്തിനായി ഇരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite book|title=Berenice Abbott|last=O'Neal|first=Hank|publisher=Thames & Hudson|year=2010|isbn=9780500411001|location=New York, N.Y.|pages=[p. 3]}}</ref>താമസിയാതെ അദ്ദേഹം മരിച്ചു. 1927-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണസമയത്ത് യൂജിൻ അറ്റ്ജെറ്റിന്റെ സ്റ്റുഡിയോയിൽ അവശേഷിക്കുന്ന പ്രിന്റുകളും നെഗറ്റീവുകളും അവർ നേടി.<ref>{{Cite book|title=The Oxford dictionary of American art and artists|last=Lee.|first=Morgan, Ann|date=2007|publisher=Oxford University Press|others=Oxford University Press.|isbn=9780199891504|edition= 1st |location=Oxford|oclc=181102756}}</ref>അറ്റ്ജെറ്റിന്റെ ആർക്കൈവിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും സർക്കാർ സ്വന്തമാക്കി. 1920-ൽ അറ്റ്ജെറ്റ് 2,621 നെഗറ്റീവുകളും വിറ്റു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തും മരണശാസനം നടത്താൻ ചുമതലപ്പെട്ടയാളും ആയ ആൻഡ്രെ കാൽമെറ്റ്സ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം ഉടൻ തന്നെ 2,000 എണ്ണം കൂടി വിറ്റു.<ref>Harris, David (2000) ''Eugène Atget: Unknown Paris''. New York: New Press. {{ISBN|1-56584-854-3}}. pp. 13, 15.</ref>ബാക്കിയുള്ളവ 1928 ജൂണിൽ വാങ്ങാൻ അബ്ബോട്ടിന് കഴിഞ്ഞു. അതിന്റെ പ്രചാരത്തിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ആരംഭിച്ചു. ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==Cited sources== * {{cite book|ref=Yochelson|author=Bonnie Yochelson|title=Berenice Abbott: Changing New York|url=https://archive.org/details/bereniceabbottch0000bonn|place=New York|publisher= New Press|year= 1997|isbn=1565845560}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite journal|last1 = Bakewell|first1 = Joan|last2 = Rodger|first2 = Liam|title = Abbott, Berenice|journal = Chambers Biographical Dictionary|date = 2011|volume = 9th|url = https://search.credoreference.com/content/entry/chambbd/abbott_berenice/0?institutionId=3255|accessdate = February 15, 2018}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|last1=Broe|first1=Mary Lynn|title=Women's Writing in Exile|url=https://archive.org/details/womenswritingine00broe|url-access=registration|date=1993|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807842515}} * Butet-Roch, Laurence, "Berenice Abbott: Writing Her Own History," The New York Times, May 6, [http://lens.blogs.nytimes.com/2015/05/06/berenice-abbott-writing-her-own-history/?_r=0 2015] * Documentary Film: Berenice Abbott: A View of the Twentieth Century (1992) * Hillstrom, L. C., & Hillstrom, K. (1999). ''[http://www.worldcat.org/oclc/40869639 Contemporary women artists]''. Detroit: St. James Press. * {{cite encyclopedia | last=Kauffman|first=Bette|title=Abbott, Berenice|pages=11–17|volume=1|editor=Commire, Anne|encyclopedia=[[Women in World History|Women in World History: A biographical encyclopedia]]|year=1999|publisher=Yorkin Publications, Gale Group|location=Waterford, CT|isbn=0787640808}} * {{cite encyclopedia |last=Noyes Platt |first=Susan |title=Berenice Abbott|pages=2–3|editor=Susan Ware |encyclopedia=Notable American Women: A biographical dictionary, completing the Twentieth Century |year=2004 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA|isbn=067401488X}} * {{citation | last = Stern | first = Keith | chapter = Abbott, Bernice | title = Queers in History | publisher = BenBella Books, Inc.; Dallas, Texas | year = 2009 | isbn = 978-1-933771-87-8|ref=none}} *{{cite book|last1 = Wedge|first1 = Eleanor F.|chapter = Abbott, Berenice (1898–1991), photographer|title = American National Biography|date = 2000|chapter-url = http://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1701556}} *Van Haaften, Julia (2018). ''Berenice Abbott: A Life in Photography'', W. W. Norton & Company. {{ISBN|0393292789}}, {{ISBN|978-0393292787}}. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Wikiquote}} {{commonscatinline}} * Corinne, Tee A. [http://www.glbtqarchive.com/arts/abbott_b_A.pdf "Berenice Abbott"] (''GLBTQ: An encyclopedia of gay, lesbian, transgender and queer culture.'') * Teicher, Jessica E. [http://jessica.teicher.googlepages.com "Inspired by Berenice Abbott"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619094624/http://jessica.teicher.googlepages.com/ |date=2009-06-19 }} * [https://web.archive.org/web/20130830185525/http://www.commercegraphics.com/ba.html "Berenice Abbott's Photographic Prints"](Commerce Graphics Ltd, Inc.) * [http://www.moma.org/artists/41 Berenice Abbott] (The Museum of Modern Art) * [http://archive.artsmia.org/get-the-picture/print/abbott.shtml Get the Picture: Berenice Abbott] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722102628/http://archive.artsmia.org/get-the-picture/print/abbott.shtml |date=2020-07-22 }} (Minneapolis Institute of Art) * [http://www.awarewomenartists.com/en/artist/berenice-abbott/ Berenice Abbott] (Archives of Women Artists, Research and Exhibitions) {{Ohio Women's Hall of Fame}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1898-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1991-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഛായാഗ്രാഹകർ]] [[വർഗ്ഗം:വനിതാ കണ്ടുപിടുത്തക്കാർ]] prp20gf0fgdf8u039uclb2n4l91irns മെലിൻഡ ഡില്ലൻ 0 502377 4682573 4023390 2026-11-03T19:54:06Z Kundus2006 224977 /* */ 4682573 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Melinda Dillon}} {{Infobox person | image = Melinda Dillon (1977 CBS press photo).jpg | imagesize = | caption = മെലിൻഡ ഡില്ലൻ, 1976ൽ | othername = | birthname = മെലിൻഡ റൂത്ത് ഡില്ലൻ | birth_date = {{Birth date and age|1939|10|13}} | birth_place = [[Hope, Arkansas|ഹോപ്പ്, അർക്കൻസ]], യു.എസ്. | occupation = നടി | years_active = 1962–2007 | spouse = {{marriage|[[Richard Libertini|റിച്ചാർഡ് ലിബെർട്ടീനി]]<br>|1963|1978|end=വിവാഹമോചനം}} | children = 1 }} '''മെലിൻഡ റൂത്ത് ഡില്ലൻ''' (ജനനം: ഒക്ടോബർ 13, 1939) ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] അഭിനേത്രിയാണ്. ''ഹൂസ് അഫ്രൈഡ് ഓഫ് വിർജീനിയ വൂൾഫ്?'' എന്ന [[ബ്രോഡ്‍വേ നാടകവേദി|ബ്രോഡ്‌വേ]] [[നാടകം|നാടകത്തിലൂടെ]] അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയ അവർക്ക് 1963 ലെ [[ടോണി പുരസ്കാരം|ടോണി അവാർഡ്]] നാമനിർദ്ദേശം ലഭിക്കുകയും ''ക്ലോസ് എൻ‌കൌണ്ടേഴ്സ് ഓഫ് ദ തേർഡ് കൈൻഡിലെ'' (1977) ജിലിയൻ ഗൈലർ എന്ന കഥാപാത്രം, ''അബ്സെൻസ് ഓഫ് മാലിസ്'' (1981) എന്ന ചിത്രത്തിലെ തെരേസ എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചതിന്റെ പേരിൽ മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള [[അക്കാദമി അവാർഡ്|അക്കാദമി അവാർഡിനും]] നാമനിർദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ''ബൗണ്ട് ഫോർ ഗ്ലോറി'' (1976), ''F.I.S.T.'' (1978), ''എ ക്രിസ്മസ് സ്റ്റോറി'' (1983), ''ഹാരി ആൻഡ് ഹെൻഡേഴ്സൺസ്'' (1987), ''ദി പ്രിൻസ് ഓഫ് ടൈഡ്സ്'' (1991), ''മഗ്നോളിയ'' (1999) എന്നിവ അവരുടെ മറ്റ് പ്രധാന ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. == ആദ്യകാലജീവിതം == [[അർക്കൻസാസ്|അർക്കൻസാസിലെ]] [[ഹോപ്പ്|ഹോപ്പിൽ]] ഇ. നോറിൻ (മുമ്പ്, ബാർനെറ്റ്), ഒരു ആർമി ഓഫീസറായിരുന്ന ഡബ്ല്യു. എസ്. ഡില്ലൻ എന്നിവരുടെ പുത്രിയായി മെലിൻഡ ഡില്ലൻ ജനിച്ചു.<ref name="ref">{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/22/Melinda-Dillon.html|title=Melinda Dillon Biography (1939-)|accessdate=2011-12-24|publisher=Film Reference Library}}</ref> [[ഷിക്കാഗോ|ഷിക്കാഗോയിലെ]] ഹൈഡ് പാർക്ക് ഹൈസ്കൂളിൽ അവർ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ചേർന്നു. == ഔദ്യോഗികജീവിതം == ആദ്യവേഷത്തിലൂടെത്തന്നെ മികച്ച അഭിനയത്തിനുള്ള [[ടോണി പുരസ്കാരം|ടോണി അവാർഡിന്]] ദില്ലൻ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. 1962 ൽ [[ബ്രോഡ്‍വേ നാടകവേദി|ബ്രോഡ്‌വേയുടെ]] നിർമ്മാണത്തിൽ എഡ്വേർഡ് ആൽ‌ബിയുടെ ''ഹൂസ് അഫ്രൈഡ് ഓഫ് വിർജീനിയ വൂൾഫിലെ'' ഹണി എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്  ഒരു നാടക നടിയെന്ന നിലയിൽ ദില്ലൺ തന്റെ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. തുടർന്ന് ''യു നോ ഐ കാൻറ് ഹിയർ യു വെൻ ദ വാട്ടേർസ് റണ്ണിംഗ്'', ''പോൾ സിൽസ് സ്റ്റോറി തിയേറ്റർ'' എന്നീ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. 1959 ൽ ജാസ് സംഗീതവും ആഫ്രിക്കൻ-അമേരിക്കൻ സംസ്കാരവും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ''ദി ക്രൈ ഓഫ് ജാസ്'' എന്ന ഹ്വസ്വ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. 1969 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ദി ഏപ്രിൽ ഫൂൾസ്'' ആയിരുന്നു ദില്ലന്റെ ആദ്യത്തെ മുഴുനീള സിനിമ. സിനിമയോടൊപ്പം [[ടെലിവിഷൻ|ടെലിവിഷനിലും]] പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന അവർ 1969 ൽ അതിഥി വേഷത്തിൽ ''ബോണാൻസ'' എന്ന ഹിറ്റ് ടിവി പരമ്പരയുടെ "''എ ലോമാൻസ് ലോട്ട് ഈസ് നോട്ട് എ ഹാപ്പി വൺ"'' (സീസൺ 11) എന്ന എപ്പിസോഡിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു . 1976 ലെ [[വൂഡി ഗുത്രി|വൂഡി ഗുത്രിയുടെ]] ജീവചരിത്രസംബന്ധിയായ സിനിമയായ ''ബൌണ്ട് ഫോർ ഗ്ലോറിയിൽ'' [[ഡേവിഡ് കാരാഡ്|ഡേവിഡ് കാരാഡിനൊപ്പം]] അഭിനയിക്കുകയും അതിലെ മെംഫിസ് സ്യൂ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചതിന്റെ പേരിൽ [[ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് പുരസ്കാരം|ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ്]] മികച്ച പുതുമുഖ വനിതാ വിഭാഗത്തിലേയ്ക്കു നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അടുത്ത വർഷം [[സ്റ്റീവൻ സ്പിൽബർഗ്ഗ്|സ്റ്റീവൻ സ്പിൽബെർഗിന്റെ]] ''[[ക്ലോസ് എൻ‌കൌണ്ടേഴ്സ് ഓഫ് തേർഡ് കൈൻഡ്]]''  എന്ന സിനിമയിൽ അന്യഗ്രഹജീവികളാൽ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ട ഒരു കുട്ടിയുടെ മാതാവിന്റെ വേഷത്തിന് മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള [[അക്കാദമി അവാർഡ്|ഓസ്കാർ പുരസ്കാരത്തിനു]] നാമനിർദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അതേ വർഷം, ''ദ മപ്പറ്റ് മൂവിയിൽ'' അപ്രധാനമായ ഒരു അതിഥി വേഷം ചെയ്യുകയും [[പോൾ ന്യൂമാൻ|പോൾ ന്യൂമാനുമൊത്ത്]] ''സ്ലാപ്പ് ഷോട്ട്'' എന്ന ഹാസ്യ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും ചെയ്തു. നാലുവർഷത്തിനുശേഷം, ന്യൂമാനോടൊപ്പംതന്നെ അഭിനയിച്ച് 1981 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''അബ്സെൻസ് ഓഫ് മാലിസ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ആത്മഹത്യചെയ്യുന്ന അദ്ധ്യാപികയായി അഭിനയിച്ചതിന്റെ പേരിൽ ദില്ലൻ വീണ്ടും മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള [[അക്കാദമി അവാർഡ്|ഓസ്കാറിനു]] നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഒരു ഹാസ്യനടിയെന്നനിലയിൽ, [[ബോബ് ക്ലാർക്ക്|ബോബ് ക്ലാർക്കിന്റെ]] 1983-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''എ ക്രിസ്മസ് സ്റ്റോറി'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ റാൽഫിയുടെയും റാണ്ടിയുടെയും മാതാവായി അഭിനയിച്ചതിന്റെ പേരിലും ഡില്ലൻ കൂടുതലായി അറിയപ്പെടുന്നു.  റാൽഫി പാർക്കറിനെക്കുറിച്ചും (പീറ്റർ ബില്ലിംഗ്സ്ലി അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രം) സാന്താക്ലോസിൽ നിന്നുള്ള റെഡ് റൈഡർ ബിബി തോക്കിനായി അയാൾ നടത്തിയ അന്വേഷണങ്ങളും പ്രമേയമാക്കി [[ജീൻ ഷെപ്പേർഡ്]] എഴുതിയ ചെറുകഥകളെയും നോവലുകളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. നാല് വർഷത്തിന് ശേഷം, ബിഗ്ഫൂട്ട് കോമഡിയായ ''ഹാരി ആൻഡ് ഹെൻഡേഴ്സണിൽ'' ജോൺ ലിത്ഗോയ്‌ക്കൊപ്പം ദില്ലൻ അഭിനയിച്ചു. 1990 കളിലുടനീളം നാടകരംഗത്തും ചലച്ചിത്രത്തിലും സജീവമായി തുടർന്ന അവർ [[ബാർബറ സ്‌ട്രൈസാൻഡ്]] നാടക ചിത്രമായ ''[[ദി പ്രിൻസ് ഓഫ് ടൈഡ്സ്]]'', [[ലൂ ഡയമണ്ട് ഫിലിപ്സ്|ലൂ ഡയമണ്ട് ഫിലിപ്സിന്റെ]]  കുറഞ്ഞ ബജറ്റ്  ത്രില്ലറായ ''സിയോക്സ് സിറ്റി'', ''[[ഹൗ ടു മേക്ക് എ അമേരിക്കൻ ക്വിൽറ്റ്]]'' എന്നിവയിലും അഭിനയിച്ചിരുന്നു. 1999-ൽ പോൾ [[തോമസ് ആൻഡേഴ്സൺ]] സംവിധാനം ചെയ്ത മഗ്നോളിയയിൽ മാരകമായ അസുഖം ബാധിച്ച ടെലിവിഷൻ ഗെയിം ഷോ അവതാരകൻ ജിമ്മി ഗേറ്ററിന്റെ (ഫിലിപ്പ് ബേക്കർ ഹാൾ) പിണങ്ങിക്കഴിയുന്ന ഭാര്യ റോസ് ഗേറ്റർ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. 2005 ൽ ''ലോ & ഓർഡർ: സ്പെഷ്യൽ വിക്ടിംസ് യൂണിറ്റ് "ബ്ലഡ്''" എന്ന പരമ്പരയുടെ ബ്ലഡ് എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അതിഥി വേഷമിട്ടു. == സ്വകാര്യജീവിതം == 1963 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് സ്വഭാവ നടൻ [[റിച്ചാർഡ് ലിബർട്ടിനി|റിച്ചാർഡ് ലിബർട്ടിനിയെ]] ദില്ലൻ വിവാഹം കഴിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിൽ അവർക്ക് റിച്ചാർഡ് എന്ന പേരിൽ ഒരു കുട്ടിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. 1978 ൽ അവർ വിവാഹമോചനം നേടി.  അവൾ ഒരു മെത്തഡിസ്റ്റ് ആണ്. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:1939-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 13-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ മരിച്ചവർ]] bxh2vvgtayb277yr0jy6x0k5uw9c40c ഉത്തമ ചോളൻ 0 507069 4682648 3966622 2026-11-04T00:11:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682648 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Uttama Chola}} {{Infobox royalty|name=ഉത്തമചോളൻ|title=|image=|alt=|caption=|reign=970–985 CE|predecessor=[[പരാന്തക ചോളൻ രണ്ടാമൻ]]|successor=[[രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ]]|spouse=സൊരബൈയർ ത്രിഭുവന മഹാദേവി,<br /> കാടുവെട്ടിഗൾ നന്ദിപ്പൊട്ടൈരയർ<br />സിദ്ധവദവൻ സുത്തിയാർ|spouse-type=രാജ്ഞി|issue=മധുരാന്തകൻ|father=[[ഗന്ധരാദിത്യൻ]]|religion=}} {{Chola history}} '''ഉത്തമ ചോളൻ''' (മധുരാന്തകചോളൻ) [[പരാന്തക ചോളൻ രണ്ടാമൻ|പരാന്തക ചോള രണ്ടാമന്റെ]] പിൻഗാമിയായി സി.ഇ 970 ൽ അധികാരത്തിലെത്തി. [[രാജേന്ദ്ര ചോളൻ|രാജേന്ദ്രചോളന്റെ]] തിരുവാലങ്ങാട് ഫലകങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, മധുരാന്തക ഉത്തമചോളന്റെ ഭരണം [[ആദിത്യ ചോളൻ രണ്ടാമൻ|ആദിത്യൻ രണ്ടാമനുശേഷമാണ്]]. ആദിത്യചോളൻ [[പരാന്തക ചോളൻ രണ്ടാമൻ|സുന്ദര ചോളന്റെ]] മകനായിരുന്നു. ഭരണം ഏൽക്കുന്നതിനു മുമ്പ് അദ്ദേഹം മരിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. <ref name="raosahib">{{Cite book|title=South Indian Inscriptions, Volume III, Miscellaneous inscriptions from the Tamil Country|last=Rao Sahib H. Krishna Sastri|publisher=The Director General, Archaeological Survey On India, Janpath, New Delhi|year=1987|pages=413–426}}</ref> ഉത്തമചോളൻ [[സെമ്പിയൻ മഹാദേവി|സെമ്പിയൻ മഹാദേവിയുടേയും]] [[ഗണ്ഡരാദിത്യ ചോഴൻ|ഗന്ധരാദിത്യന്റേയും]] മകനായിരുന്നു . <ref name="bhakti">{{Cite book|title=The Embodiment of Bhakti|last=Karen Pechilis Prentiss|publisher=Oxford University Press|year=2000|page=97}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of Southern India|last=Sakkottai Krishnaswami Aiyangar|publisher=Asian Educational Services|year=1911|page=103}}</ref> == സിംഹാസനാരോഹണം == ഉത്തമചോളൻ സിംഹാസനം കയറിയ സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യക്തമല്ല. ഗന്ധരാദിത്യന്റേയും രാജ്ഞിയായ സെമ്പിയൻ മഹാദേവിയുടേയും മകനായിരുന്നു ഉത്തമൻ. <ref>{{Cite book|title=Origin of Saivism and Its History in the Tamil Land|url=https://archive.org/details/originofsaivismi00krsu|last=Subramanian K R|publisher=Asian Educational Services|year=2002|page=[https://archive.org/details/originofsaivismi00krsu/page/71 71]}}</ref> ഗന്ധരാദിത്യന്റെ മരണസമയത്ത് ഉത്തമൻ വളരെ ചെറിയ കുട്ടിയായിരിക്കണം. പക്വതയില്ലായ്മ കാരണം ചോള സിംഹാസനത്തിനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവകാശങ്ങൾ മാറ്റിവച്ച്, ഗന്ധരിദിത്യന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ [[അറിഞ്ചയ ചോഴൻ|അറിഞ്ചയൻ]] രാജാവായി കിരീടമണിഞ്ഞു. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/greatcholatemple00siva|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|last=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India|year=2007|page=[https://archive.org/details/greatcholatemple00siva/page/11 11]}}</ref> അറിഞ്ചയൻ വളരെ ചുരുങ്ങിയ കാലം ഭരിച്ചു - ഒരുപക്ഷേ ഒരു വർഷത്തിൽ താഴെ കാലം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ പരാന്തകൻ രണ്ടാമൻ ( [[പരാന്തക ചോളൻ രണ്ടാമൻ|സുന്ദര ചോള]]<nowiki/>ൻ ) അധികാരമേറ്റു. <ref>{{Cite book|title=A handbook of Tamil Nadu|last=K. M. Venkataramaiah|publisher=International School of Dravidian Linguistics, 1996 - History - 544 pages|page=359}}</ref> കിരീടം അവകാശപ്പെടാൻ മധുരാന്തകനു പ്രായമാകുമ്പോഴേക്കും സുന്ദര ചോളന് രണ്ട് ആൺമക്കളുണ്ടായിരുന്നു - ആദിത്യ കരികാലൻ, [[രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ|അരുൾമൊഴിവർമൻ]] എന്നിവർ. ഗന്ധരദിത്യചോളന്റെ മകൻ ഉത്തമ ചോളന് സിംഹാസനത്തിന് കൂടുതൽ അവകാശമുണ്ടെങ്കിൽകൂടി പരാന്തകസുന്ദരചോളന്റെ ഭരണകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ആദിത്യൻ രണ്ടാമനെ ചോളസിംഹാസനത്തിനു അവകാശിയാക്കി . 969 സി.ഇ യിൽ ആദിത്യൻ രണ്ടാമൻ വധിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="udaiyargudi1">{{Cite book|title=Annals of Oriental Research, Volume 25|publisher=University of Madras.|year=1975|page=600}}</ref> <ref name="udaiyargudi2">{{Cite book|title=Early Indian land grants and state economy|last=Om Prakash|publisher=Excellence Publishers, 1988 - Land grants - 320 pages|page=175}}</ref> [[രാജേന്ദ്ര ചോളൻ|രാജേന്ദ്ര ചോളൻ ഒന്നാമന്റെ]] തിരുവലങ്ങാട് ഫലകൾ അനുസരിച്ച് കിരീടാവകാശത്തെക്കുറിച്ച് തർക്കമുണ്ടായിരുന്നതായി കരുതുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് [[രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ|രാജരാജൻ ഒന്നാമൻ]] എന്ന പേരു സ്വീകരിച്ച അരുൾമൊഴിവർമൻ തന്റെ പിതാമഹന്റെ സഹോദരപുത്രനായ മധുരാന്തകനു വേണ്ടി മാറിനിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. <ref name="raosahib">{{Cite book|title=South Indian Inscriptions, Volume III, Miscellaneous inscriptions from the Tamil Country|last=Rao Sahib H. Krishna Sastri|publisher=The Director General, Archaeological Survey On India, Janpath, New Delhi|year=1987|pages=413–426}}</ref> == ആദിത്യൻ രണ്ടാമന്റെ വധത്തിലെ പങ്ക് == രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റത്തിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ചില വ്യക്തികളുടെ സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടിയതായി രാജരാജന്റെ കാലത്തെ ഒരു ലിഖിതത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. ആദിത്യൻ രണ്ടാമനെ വധിക്കാനുള്ള ഗൂഢാലോചനയിൽ ഈ വ്യക്തികൾക്കു ഉള്ള പങ്കും ഈ ലിഖിതം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. [[രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ|രാജരാജ ചോളന്റെ]] രണ്ടാം വർഷത്തിൽ എഴുതിയ ഉദയാർഗുഡിയിൽ നിന്നുള്ള ലിഖിതത്തിൽ രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റത്തിനും ആദിത്യൻ രണ്ടാമന്റെ വധത്തിനും കാരണക്കാരായ സോമൻ, രവിദാസൻ, പരമേശ്വരൻ, മലയനൂർ രേവദാസ ക്രമവിത്തൻ, രേവദാസന്റെ പുത്രൻ, അമ്മ എന്നിവരുടെ ഭൂമിയും സ്വത്തും കണ്ടുകെട്ടിയതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവരിൽ രവിദാസനും പരമേശ്വരനും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരായിരുന്നു <ref name="southindiahistory">{{Cite book|title=Proceedings of the Annual Conference, Volume 18|last=South Indian History Congress|year=1999|page=157}}</ref> <ref name="udaiyargudi1">{{Cite book|title=Annals of Oriental Research, Volume 25|publisher=University of Madras.|year=1975|page=600}}</ref> <ref name="udaiyargudi2">{{Cite book|title=Early Indian land grants and state economy|last=Om Prakash|publisher=Excellence Publishers, 1988 - Land grants - 320 pages|page=175}}</ref> ക്രി.വ. 969-ൽ ആദിത്യൻ രണ്ടാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, കുറ്റവാളികൾക്ക് നീതി ലഭ്യമാക്കാൻ ഉത്തമചോളന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഒരു നടപടിയും സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ലെന്നതിനു ഈ ലിഖിതം തെളിവായി കണക്കാക്കുന്നു . എന്നിരുന്നാലും, പിൽക്കാല ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ അവകാശവാദം തെറ്റായിരിക്കാമെന്നും തമിഴ് ലിഖിതങ്ങളെ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിച്ചിരിക്കാമെന്നും ആണ്. ഉത്തമ ചോളനെതിരെ എന്തെങ്കിലും തെളിവുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ രാജരാജന്റെ മകൻ രാജേന്ദ്രൻ കിരീടധാരണനാമമായി മധുരാന്തകൻ രണ്ടാമൻ എന്ന പേരു ഏറ്റെടുക്കുമായിരുന്നില്ല എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഉത്തമചോളൻ മതവിശ്വാസിയായിരുന്നുവെന്നുള്ളതിനു ധാരാളം തെളിവുകളുണ്ട്. കടുത്ത ശിവഭക്തനായിരുന്ന (തിരുനല്ലം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കൊന്നേരിരാജപുരം, കാഞ്ചീപുരം എന്നിവിടങ്ങളിലെ ലിഖിതങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നതു പോലെ) ഉത്തമചോളനാണ്, തന്റെ അമ്മയുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിൽ, ക്ഷേത്രരീതികൾ, ക്ഷേത്രലിഖിതങ്ങൾ, കല, ശിൽപ്പകല, ഭരണപരമായ രേഖകളുടെ സംരക്ഷണം എന്നിവ ക്രോഡീകരിച്ചത്. == ചോളസൈന്യം == ഉത്തമചോളന്റെ സൈനികനീക്കങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിവുകൾ ലഭ്യമല്ല, എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലമായപ്പോഴേക്കും തോണ്ടൈമണ്ഡലത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും [[രാഷ്ട്രകൂടർ|രാഷ്ട്രകൂടന്മാരിൽ]] നിന്ന് തിരിച്ചുപിടിച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite book|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|last=Upinder Singh|publisher=Pearson Education India, 2008 - Excavations (Archaeology) - 677 pages|page=559}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ [[കാഞ്ചീപുരം|കാഞ്ചി]], [[തിരുവണ്ണാമലൈ|തിരുവണ്ണാമല]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref>{{Cite book|title=History and Culture of the Tamils: From Prehistoric Times to the President's Rule|last=Raju Kalidos|publisher=Vijay Publications|year=1976|page=128}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല ലിഖിതങ്ങളും ചിംഗ്ലെപുട്ട്, നോർത്ത് ആർക്കോട്ട് ജില്ലകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഉത്തമചോളന്റെ സമയത്ത് ചോള സൈന്യം പാണ്ഡ്യരുമായും അവരുടെ സഖ്യകക്ഷിയായ സിംഹളന്മാരുമായും ഈഴത്തിലോ ശ്രീലങ്കയിലോ തുടർച്ചയായ പോരാട്ടത്തിലാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഉത്തമചോളന്റെ നിരവധി നാണയങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തും ഈഴത്തിലും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book|title=Social and cultural history of Tamilnad, Volume 1|last=N. Subrahmanian|publisher=Ennes|year=1993|page=134}}</ref> ഉത്തമചോളൻ ഗുണനിലവാരത്തിലും സംഘടനയിലും സൈന്യത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത ഉയർത്തിയെന്നുള്ള സൂചനകൾ ലഭ്യമാണ്. ഉത്തമചോളന്റെ കാലം മുതൽ യോദ്ധാക്കൾക്ക് അരക്കെട്ടിനുള്ള കവചം നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ലിഖിതങ്ങളിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്നു. സുന്ദരചോളന്റെ കീഴിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച പാലുവേട്ടയ്യാർ മറവൻ കണ്ടനാർ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തെ ഒരു പ്രധാന സൈന്യാധിപൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ കുമാരൻ മറവാനും ഉത്തമ ചോളനെ സേവിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=A Panorama of Indian Culture: Professor A. Sreedhara Menon Felicitation Volume|last=K. K. Kusuman|publisher=Mittal Publications, 1990 - Inde - Civilisation - 349 pages|page=300}}</ref> == ജീവചരിത്രം == സെമ്പിയൻ മഹാദേവിയുടെയും [[ഗണ്ഡരാദിത്യ ചോഴൻ|ഗന്ധരാദിത്യ]]<nowiki/>ചോളന്റെയും മകനായിരുന്നു ഉത്തമ ചോളൻ. മലവരയർ തലവന്റെ മകളായിരുന്നു സെമ്പിയൻ മഹാദേവി. <ref>{{Cite book|title=Early Chola Temples: Parantaka I to Rajaraja I, A.D. 907-985|last=S. R. Balasubrahmanyam|publisher=Orient Longman, 1971 - Architecture, Chola - 351 pages|page=210}}</ref> ഉത്തമ ചോളന് നിരവധി രാജ്ഞിമാരുണ്ടായിരുന്നു. ഒറട്ടനാൻ (ഉറാട്ടയാന) സോരബ്ബയ്യാർ ത്രിഭുവന-മഹാദേവിയാർ (മുഖ്യ രാജ്ഞി), കാടുവെട്ടിഗൽ നന്ദിപ്പൊട്ടൈരായർ (പല്ലവ രാജകുമാരിയാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു), സിദ്ധവദവൻ സുത്തിയാർ എന്നിവർ അവരിൽ ചിലരാണ്. <ref>{{Cite book|title=A Topographical List of Inscriptions in the Tamil Nadu and Kerala States: Thanjavur District|last=T. V. Mahalingam|publisher=Indian Council of Historical Research|year=1992|page=364}}</ref> ഒരു ശൈവഭക്തനായിരുന്നെങ്കിലും ഉത്തമചോളൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങൾ സംഭാവന [[വിഷ്ണു]] ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കു സംഭാവന നൽകി, പ്രത്യേകിച്ച് ഉള്ളഗലദർ ക്ഷേത്രത്തിന്. രാജ്യത്തിലെ ജില്ലകൾക്ക് വലിയ തോതിൽ സ്വയംഭരണവും ഉത്തമചോളൻ നൽകി. കച്ചിപീഡ് (ആധുനിക കാഞ്ചീപുരം) അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ്. ആധുനിക കുംഭകോണം, തിരുനല്ലം (ആധുനിക കൊന്നേരിരാജപുരം), തിരുവല്ലാറൈ, തിരുപ്പട്ടുറൈ, തിരുനേദുഗളം, തിരുവീസലൂർ, തിരുനാരൈയൂർ, തിരുവലങ്ങാട്, തിരുക്കോടിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കു പണം, കന്നുകാലികൾ, ആടുകൾ എന്നിവ അദ്ദേഹം സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇഷ്ടിക, ചുണ്ണാമ്പ്, മരം എന്നിവ കൊണ്ടുള്ള കെട്ടിടങ്ങളെ കല്ലിലാക്കുന്ന മാറ്റത്തിനു ഉത്തമ ചോളന്റെ അമ്മ തുടക്കമിട്ടു. ഈ ശ്രമത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ അമ്മയ്ക്ക് സജീവമായി ധനസഹായം നൽകി എന്നതിന് ലിഖിത തെളിവുകൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite book|title=A Topographical List of Inscriptions of the Madras Presidency, Volume II, with Notes and References|last=V. Rangacharya|publisher=Asian Educational Services, New Delhi|year=1985|page=1357}}</ref> കുംഭകോണത്തിനടുത്തുള്ള കൊന്നേരരാജപുരം (തിരുനല്ലം) ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അകത്തെ പ്രകാരത്തിന്റ തെക്കേ മതിലിൽ ഉത്തമ ചോളന്റേയും (മധുരാന്തക ദേവർ) അമ്മയുടെയും ശില്പങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. == മരണവും പിന്തുടർച്ചയും == ഉത്തമചോളൻ 985 സി.ഇ യിൽ അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും (മധുരാന്തക ഗന്ധരാദിത്യൻ), പിന്തുടർച്ചാവകാശം പരാന്തകൻ രണ്ടാമന്റെ കുടുംബത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി. [[രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ|രാജരാജ ചോള ഒന്നാമൻ]] ചോള ചക്രവർത്തിയായി. രാജരാജന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ മധുരാന്തക ഗന്ധരാദിത്യൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. == കുറിപ്പുകൾ == {{Reflist}} == അവലംബം == * നിലകണ്ഠ ശാസ്ത്രി, കെ.എ (1935). ''ദി ചോളാസ്'', മദ്രാസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, മദ്രാസ് (1984 ൽ പുനപ്രസിദ്ധീകരിച്ചു). * നിലകണ്ഠ ശാസ്ത്രി, കെ‌.എ (1955). ''എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ്'' സൗത്ത് ''ഇന്ത്യ'', ഒ‌യു‌പി, ന്യൂഡൽഹി (പുനപ്രസിദ്ധീകരിച്ചു 2002). {{S-start}} {{Succession box|title=[[ഉത്തമചോളൻ]]|before=[[പരാന്തക ചോളൻ രണ്ടാമൻ]]|after=[[രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ]]|years=970–985 CE}} {{s-end}} [[വർഗ്ഗം:980-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ചോളരാജാക്കന്മാർ]] je9xqfc5pg8do8c7bl2snns8n4axezs മാർഷ പി. ജോൺസൺ 0 512980 4682578 4582988 2026-11-03T21:33:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682578 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Marsha P. Johnson}} {{Infobox person | name = '''മാർഷ പി. ജോൺസൺ''' |image = Marsha P. Johnson, Joseph Ratanski and Sylvia Rivera in the 1973 NYC Gay Pride Parade by Gary LeGault (cropped).jpg |caption = | birth_name = മാൽക്കം മൈക്കിൾസ് ജൂനിയർ.<ref name=BPast>Washington, K. (April 9, 2019) [https://www.blackpast.org/african-american-history/marsha-p-johnson-1945-1992/ Marsha P. Johnson (1945-1992)]. Accessed July 7, 2019</ref><ref name=SSDI>U.S., Social Security Applications and Claims Index, 1936–2007, Death, Burial, Cemetery & Obituaries: "Michaels, Malcolm Jr [Malcolm Mike Michaels Jr], [M Michae Jr], [Malculm Jr]. SSN: 147346493. Gender: Male. Race: Black. Birth Date: 24 Aug 1945. Birth Place: എലിസബത്ത്, യൂനിയൻ, ന്യൂജേഴ്‌സി [എലിസബത്ത്, ന്യൂജേഴ്‌സി]]. Death Date: Jul 1992. Database on-line. Provo, UT, US: Ancestry.com"</ref> | birth_date = {{birth date|1945|8|24}}<ref name=BPast/>< <ref name=BirthCertificate>[https://www.flickr.com/photos/randywicker/13139124753/in/album-72157625873936233/ Scan of Birth Certificate]. Name: Malcolm Michaels; Sex: Male; Place of Birth: St. Elizabeth Hospital; Date of Birth: August 24, 1945; Registration Date: August 27, 1945; Date of Issue: September 4, 1990. Accessed September 10, 2015.</ref> | birth_place = എലിസബത്ത്, ന്യൂജേഴ്‌സി, [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]].{{sfn|Chan|2018}} | death_date = {{death date and age|1992|7|6|1945|8|24}}{{sfn|Chan|2018}} | death_place = [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | known_for =സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ വിമോചന പ്രവർത്തക, ഏയ്‍ഡ്സ് പ്രവർത്തക, ഹോട്ട് പീച്ചുകളും ഏഞ്ചൽസ് ഓഫ് ലൈറ്റും ഉപയോഗിച്ച് പ്രകടനം നടത്തുന്നയാൾ }} അമേരിക്കൻ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ വിമോചന പ്രവർത്തകയും<ref name=MarshaDoc>''I've been involved in gay liberation ever since it first started in 1969'', 15:20 into the interview, Johnson is quoted as saying this.</ref> [[ഡ്രാഗ് ക്യൂൻ|ഡ്രാഗ് ക്യൂനു]]മാണ് '''മാർഷ പി. ജോൺസൺ'''<ref name=feinberg>{{cite web |url=http://www.workers.org/2006/us/lavender-red-73/ |title=Street Transvestite Action Revolutionaries |work=[[Workers World Party]] |quote="Stonewall combatants Sylvia Rivera and Marsha "Pay It No Mind" Johnson... Both were self-identified drag queens." |author=Feinberg, Leslie |date=September 24, 2006 |accessdate=July 15, 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/29/arts/transgender-monument-stonewall.html|title=Two Transgender Activists Are Getting a Monument in New York|date=May 29, 2019|quote='I was no one, nobody, from Nowheresville, until I became a drag queen,' Ms. Johnson said in 1992.}}</ref> (ഓഗസ്റ്റ് 24, 1945 - ജൂലൈ 6, 1992). സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി പരസ്യമായി വാദിച്ച ജോൺസൺ 1969 ലെ സ്റ്റോൺവാൾ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ നേതൃനിരയിലുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="CarterVanguard">{{cite book|last=Carter|first=David|title=Stonewall: The Riots that Sparked the Gay Revolution|url=https://archive.org/details/stonewallriotsth0000cart|year=2004|publisher=St. Martin's|pp=[https://archive.org/details/stonewallriotsth0000cart/page/64 64], 261, 298|isbn=0-312-20025-0}}</ref> <ref name="Giffney">{{cite book |url=https://books.google.com/?id=gMehAgAAQBAJ&pg=PA252&dq=trans+rights+marsha+p.+johnson#v=onepage&q=trans%20rights%20marsha%20p.%20johnson&f=false |title=Queering the Non/Human |author=Giffney, Noreen |date=December 28, 2012 |page=252 |accessdate=July 9, 2017|isbn=9781409491408 }}</ref> ഗേ ലിബറേഷൻ ഫ്രണ്ടിന്റെ സ്ഥാപകാംഗമായ ജോൺസൺ, അടുത്ത സുഹൃത്ത് സിൽവിയ റിവേരയ്‌ക്കൊപ്പം ചേർന്ന് റാഡിക്കൽ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പായ സ്ട്രീറ്റ് ട്രാൻസ്‌വെസ്റ്റൈറ്റ് ആക്ഷൻ റെവല്യൂഷണറീസ് (S.T.A.R.) സ്ഥാപിച്ചു. ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ രംഗത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ വ്യക്തിയായ ജോൺസൺ ആൻഡി വാർ‌ഹോളിനെ മാതൃകയാക്കി, ഡ്രാഗ് പെർഫോമൻസ് ട്രൂപ്പ് ഹോട്ട് പീച്ചിനൊപ്പം സ്റ്റേജിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. ഗ്രീൻ‌വിച്ച് വില്ലേജിലെ തെരുവുകളിൽ സ്വാഗതാർഹമായ സാന്നിധ്യമായി പതിറ്റാണ്ടുകളായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ജോൺസൺ "ക്രിസ്റ്റഫർ സ്ട്രീറ്റിലെ മേയർ" എന്നറിയപ്പെട്ടു. 1987 മുതൽ 1992 വരെ ഏയ്‍ഡ്സ് കൊളീഷൻ ടു അൺലീഷ് പവർ ആക്റ്റ് യുപിയിൽ (ACT UP)എയ്ഡ്സ് പ്രവർത്തകനായിരുന്നു ജോൺസൺ. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== 1945 ഓഗസ്റ്റ് 24 ന് ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ എലിസബത്തിൽ മാൽക്കം മൈക്കിൾസ് ജൂനിയറായി ജോൺസൺ ജനിച്ചു.അദ്ദേഹത്തിന് ആറ് സഹോദരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് മാൽക്കം മൈക്കിൾസ് സീനിയർ ജനറൽ മോട്ടോർസാൻഡിലെ അസംബ്ലി ലൈൻ ജോലിക്കാരനായിരുന്നു. അമ്മ ആൽബർട്ട ക്ലൈബോൺ ഒരു വീട്ടുജോലിക്കാരിയായിരുന്നു.കുട്ടിക്കാലത്ത് ഒരു ആഫ്രിക്കൻ മെത്തഡിസ്റ്റ് എപ്പിസ്കോപ്പൽ പള്ളിയിൽ പങ്കെടുത്ത ജോൺസൺ പിൽക്കാല ജീവിതത്തിൽ ഭക്തനായി തുടർന്നു, പലപ്പോഴും കത്തോലിക്കാസഭയിൽ താൽപര്യം കാണിക്കുകയും വ്യക്തിപരമായി വിശുദ്ധർക്ക് വഴിപാടുകൾ നൽകുകയും സ്വകാര്യ ബലിപീഠം വീട്ടിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="MarshaDrag">{{cite web |url=https://www.villagevoice.com/2019/06/04/stonewall-1979-the-drag-of-politics/ |title=Stonewall 1979: The Drag of Politics |work=[[The Village Voice]] |last=Watson |first=Steve |date=June 15, 1979 |accessdate=June 23, 2019 |archive-date=2019-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627163102/https://www.villagevoice.com/2019/06/04/stonewall-1979-the-drag-of-politics/ |url-status=dead }}</ref>അഞ്ചാം വയസ്സിൽ ജോൺസൺ ആദ്യമായി വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും സമീപത്ത് താമസിക്കുന്ന ആൺകുട്ടികളുടെ ഉപദ്രവത്തെത്തുടർന്ന് താൽക്കാലികമായി നിർത്തി. 1992 ലെ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, കൗമാരക്കാരനായ ഒരു ആൺകുട്ടിയുടെ ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന് ഇരയായ യുവാവാണെന്ന് ജോൺസൺ വിവരിച്ചു..<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: events occur at 4:21 and 4:41.</ref><ref>{{harvnb|Chan|2018}}: "Later, Johnson said in an interview toward the end of her life, she was sexually assaulted by another boy, who was around 13."</ref>ഇതിനുശേഷം, സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗിയെന്ന ആശയം "സാധ്യമായതായി തോന്നുന്നതിനേക്കാൾ" ഒരുതരം സ്വപ്നം "എന്നാണ് ജോൺസൺ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, അതിനാൽ 17 ന് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നതുവരെ ലൈംഗിക നിഷ്‌ക്രിയനായി തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു.<ref name="MarshaDrag"/> ,<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 46:52.</ref>സ്വവർഗരതി എന്നത് ഒരു നായയേക്കാൾ താഴ്ന്നതു പോലെയാണെന്നാണ് ജോൺസന്റെ അമ്മ ആൽബർട്ട ക്ലൈബോൺ പറഞ്ഞത്.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 46:52.</ref> എന്നാൽ ആൽബർട്ടയ്ക്ക് എൽ.ജി.ബി.ടി സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് അറിയില്ലെന്ന് ജോൺസൺ പറഞ്ഞു.1963 ൽ എലിസബത്തിലെ എഡിസൺ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് (ഇപ്പോൾ തോമസ് എ. എഡിസൺ കരിയർ ആൻഡ് ടെക്നിക്കൽ അക്കാദമി) ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ജോൺസൺ ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലേക്ക് 15 ഡോളറും ഒരു ബാഗ് വസ്ത്രവുമായി വീട്ടിൽ നിന്നും ഇറങ്ങിപ്പോയി. 1966 ൽ ഗ്രീൻ‌വിച്ച് വില്ലേജിലേക്ക് മാറിയശേഷം ജോൺസൺ പരിചാരികയായി ജോലി ചെയ്തു.ജോൺസൺ നഗരത്തിൽ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗിയെ കണ്ടുമുട്ടി, ഒടുവിൽ അവൾക്ക് സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗിയാകാൻ കഴിയുമെന്ന് തോന്നുകയും അത് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 47:22.</ref>.<ref name="MarshaDrag"/> ==പ്രകടനവും വ്യക്തിത്വവും== സ്ത്രീകളുടെ വസ്ത്രം ധരിക്കുമ്പോൾ ജോൺസൺ തന്റെ പേര് "ബ്ലാക്ക് മാർഷ" എന്നാണ് ആദ്യം വിളിച്ചിരുന്നത്, എന്നാൽ പിന്നീട് "മാർഷ ബി. ജോൺസൺ" എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു, നാൽപത്തിരണ്ടാം തെരുവിലെ ഹോവാർഡ് ജോൺസൺ റെസ്റ്റോറന്റിൽ നിന്ന് ജോൺസന്റെ പേര് സ്വീകരിച്ചു.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 37:22; {{harvnb|Carter|2010}}: "In the early days she tended to go out mainly in semidrag and call herself Black Marsha. (When she later dropped the ''Black'' and started calling herself Marsha P. Johnson, she explained that the ''P.'' stood for 'Pay it no mind.')"</ref> എൻ‌ബി എന്നാൽ “കാര്യം അവഗണിക്കുക” എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത് അവൾ.<ref name = "wow">{{cite web |url=http://worldofwonder.net/comingattractions-death-life-marsha-p-johnson/ |title=#LGBTQ: Doc Film, "The Death & Life of Marsha P. Johnson" Debuts At Tribeca Film Fest – The WOW Report |accessdate=July 9, 2017|date=April 6, 2017 }}</ref> ഈ ലിംഗ പ്രവണതയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ ഈ വാക്യം വിരോധാഭാസമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, "ഇത് അവഗണിക്കുക എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്." ഒരു ജഡ്ജിയോട് ഒരിക്കൽ ഈ വാചകം ജോൺസൺ പറഞ്ഞു, അതിൽ രസിച്ച ജഡ്ജി ജോൺസന്റെ മോചനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.ഒരു ലെസ്ബിയൻ, ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ, രാജ്ഞി (ഒരു സ്ത്രീയുടെ വസ്ത്രധാരണത്തിലെ നടൻ എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്) എന്നാണ് ജോൺസൺ ഏകപക്ഷീയമായി സ്വയം നിർവചിച്ചത് അരിസോണ സർവകലാശാലയിലെ ലിംഗ, മനുഷ്യ ലിംഗപഠന പ്രൊഫസറായ സൂസൻ സ്ട്രാക്കർ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ജോൺസന്റെ ലിംഗപരമായ പ്രകടനത്തെ ലിംഗപരമായ അനിശ്ചിതത്വം എന്ന് വിളിക്കാം; ജോൺസൺ ഒരിക്കലും സ്വയം ഒരു ലിംഗഭേദം കാണിച്ചിരുന്നില്ല.എന്നാൽ ജോൺസൺ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഈ പദം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല.വിലയേറിയ സ്റ്റോറുകളിൽ നിന്ന് വസ്ത്രങ്ങൾ വാങ്ങാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ സ്ത്രീകളുടെ വസ്ത്രത്തിൽ (ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള അല്ലെങ്കിൽ ഷോ-സ്റ്റൈൽ) വേഷംമാറിയ ഒരു അഭിനേത്രിയെന്ന നിലയിൽ തന്റെ രീതിയെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമുള്ളവനല്ലെന്ന് ജോൺസൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{harvnb|Chan|2018}}: "Many transgender people have also come to hail Johnson, and her longtime friend and colleague Sylvia Rivera, as pioneering heroes. (The term transgender was not in wide use in Johnson's lifetime; she usually used female pronouns for herself, but also referred to herself as gay, as a transvestite or simply as a queen.) 'Marsha P. Johnson could be perceived as the most marginalized of people — black, queer, gender-nonconforming, poor,' said Susan Stryker …"</ref> വിലകൂടിയ സ്റ്റോറുകളിൽ നിന്ന് വസ്ത്രങ്ങൾ വാങ്ങാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ജോൺസന്റെ വലിച്ചിടൽ രീതി ഗൗരവമായിരുന്നില്ല ("ഹൈ ഡ്രാഗ്" അല്ലെങ്കിൽ "ഷോ ഡ്രാഗ്"<ref name="MarshaDrag"/>). മാൻഹട്ടനിലെ ഫ്ലവർ ഡിസ്ട്രിക്റ്റിൽ പൂക്കൾ അടുക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച മേശകൾക്കടിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ശേഷമാണ് ജോൺസന് അവശേഷിക്കുന്ന പൂക്കൾ ലഭിച്ചത്, പുതിയ പുഷ്പങ്ങളുടെ കിരീടങ്ങൾ ധരിച്ചതിന് പ്രശസ്തനായിരുന്നു ജോൺസൻ.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 10:11.</ref> ഉയരവും മെലിഞ്ഞതും പലപ്പോഴും ഒഴുകുന്ന വസ്ത്രങ്ങളും തിളങ്ങുന്ന വസ്ത്രങ്ങളും, ചുവന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് ഉയർന്ന കുതികാൽ, ശോഭയുള്ള വിഗ്ഗുകൾ എന്നിവ ധരിച്ചിരുന്ന ജോൺസൺ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 8:42.</ref> എഡ്മണ്ട് വൈറ്റ് തന്റെ 1979 ലെ വില്ലേജ് വോയ്സ് ലേഖനമായ "ദി പൊളിറ്റിക്സ് ഓഫ് ഡ്രാഗ്" ൽ എഴുതിയതുപോലെ, "പുല്ലിംഗവും സ്ത്രീലിംഗവും തമ്മിലുള്ള അന്തരം" പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ വസ്ത്രധാരണം ജോൺസണും ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. ഈ ലേഖനത്തിലെ ജോൺസന്റെ ഒരു ഫീച്ചറിലെ ഫോട്ടോയിൽ, ഒഴുകുന്ന വിഗിലും മേക്കപ്പിലും, അർദ്ധസുതാര്യമായ ഷർട്ടും പാന്റും പാർക്കയും കാണിക്കുന്നു - കേറ്റ് മില്ലറ്റിന്റെ ലൈംഗിക രാഷ്ട്രീയം ഉദ്ധരിച്ച് വൈറ്റ് പറയുന്നു, “അവൾ ഒരേസമയം പുല്ലിംഗവും സ്ത്രീലിംഗവുമാണ്."<ref name="MarshaDrag"/> സ്റ്റേജിൽ ജോൺസൺ പൂർണ്ണമായും ഗംഭീരവും ഉയർന്നതുമായ ഡ്രാഗ് ചെയ്യുന്നതിന്റെ ചില ഫൂട്ടേജുകൾ നിലവിലുണ്ട്, എന്നാൽ ജോൺസന്റെ മിക്ക പ്രകടന പ്രവർത്തനങ്ങളും കൂടുതൽ അടിത്തട്ടിലുള്ള, ഹാസ്യ, രാഷ്ട്രീയ ഗ്രൂപ്പുകളായിരുന്നു.<ref name=PerformanceClips>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=YLU3K3znzAw|title= Marsha P. Johnson 'A Beloved Star!'}} – Randolfe Wicker. Published on January 22, 2007. Accessed July 1, 2019. Note: Collection of brief clips from a number of different performances.</ref>ജെ. കാമിയാസിയസിന്റെ ഇന്റർനാഷണൽ എൻ.വൈ.സി.എൻ അധിഷ്ഠിത ഡ്രാഗ് പെർഫോമൻസ് ട്രൂപ്പ്, ഹോട്ട് പീച്ച്സ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ 1972 മുതൽ 1990 കളിലെ ഷോകൾ വരെ ജോൺസൺ പാടി അവതരിപ്പിച്ചു.<ref name=doc2>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/2015/09/forget-stonewall-pay-it-no-mind-the-life-and-times-of-marsha-p-johnson-is-available-online-for-free-213751/|title=Feature Doc 'Pay It No Mind: The Life & Times of Marsha P. Johnson' Released Online. Watch It|work=[[Indiewire]]|date=September 24, 2015|accessdate=July 21, 2019}} 27:15</ref><ref name=Peaches>[http://www.hotpeachesnyc.com/hotpeachesnyc/Home.html NYC's Hot Peaches] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730201815/http://www.hotpeachesnyc.com/hotpeachesnyc/Home.html |date=2017-07-30 }} website. Accessed January 23, 2016.</ref> സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോയിൽ നിന്നുള്ള സമാനമായ ഡ്രാഗ് ട്രൂപ്പായ ദി കോക്കറ്റ്സ്, ഈസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് ട്രൂപ്പ്, ഏഞ്ചൽസ് ഓഫ് ലൈറ്റ് രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ, ജോൺസണും അവരോടൊപ്പം പ്രകടനം നടത്താൻ തയ്യാറായി.<ref name=Sylvester>{{cite book|last=Gamson|first=Joshua|title=The fabulous Sylvester: the legend, the music, the seventies in San Francisco|year=2005|publisher=Macmillan|isbn=978-0-8050-7250-1|url=https://archive.org/details/fabuloussylveste00gams}} Citation is for more information on the Cockettes, but does not mention Johnson.</ref> 1973-ൽഏഞ്ചൽസിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ "ദി എൻചാന്റഡ് മിറക്കിൾ" എന്ന സിനിമയിൽ ജോൺസൺ "ദി ജിപ്സി ക്വീൻ" എന്ന വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. 1975 ൽ പോളറോയിഡുകളുടെ "ലേഡീസ് ആൻഡ് ജെന്റിൽമെൻ" പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായി പ്രശസ്ത കലാകാരൻ ആൻഡി വാർ‌ഹോൾ ജോൺസന്റെ ഫോട്ടോയെടുത്തു.<ref name=AngelsOfLight>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=B1PsvWrIQlU |title= Marsha P Johnson & 2015 Stonewall movie |time=51s}} – Randolfe Wicker. Published on October 5, 2015. "Rumi, one of the original Cockettes, recalls discovering Marsha P Johnson & working with her in 1973." Accessed November 15, 2017. Note: Slideshow includes Warhol polaroids.</ref>,<ref name=PeachesLondon>{{cite web |url=http://www.hotpeachesnyc.com/hotpeachesnyc/Marsha_P..html |title=Marsha P. in London '90 |website= NYC's Hot Peaches |accessdate= June 9, 2018}}</ref> 1990 ൽ ജോൺസൺ ലണ്ടനിലെ ദി ഹോട്ട് പീച്ചുകൾക്കൊപ്പം അവതരണത്തിലേർപ്പെട്ടു.എയ്ഡ്‌സ് ആക്ടിവിസ്റ്റായി മാറിയ ജോൺസൺ 1990 ൽ ദി ഹോട്ട് പീച്ച്സ് പ്രൊഡക്ഷൻ ദി ഹീറ്റിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും "സൈലൻസ് ഡെത്ത്" "ലവ്" എന്നീ ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 29:00.</ref> ==സ്റ്റോൺ‌വാൾ പ്രക്ഷോഭവും മറ്റ് പ്രവർത്തനവും== സ്‌റ്റോൺവാൾ ഹോട്ടലിലേക്ക് പോയ സ്ത്രീകളുടെ വസ്ത്രം ധരിച്ച ആദ്യത്തെ ഡ്രാഗ് ക്യൂനുകളിൽ ഒരാളാണ് ജോൺസൺ.<ref name=MarshaInterview/>അവർ സ്ത്രീകളെ അനുവദിക്കാൻ തുടങ്ങിയതിനുശേഷം ക്യൂനുകളെ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കാനാരംഭിച്ചു.ഇതിനുമുമ്പ് സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികൾക്ക് മാത്രമുള്ള ഒരു ബാർ ആയിരുന്നു ഇത്. 1969 ജൂൺ ഇരുപത്തിയെട്ടാം തിയതി പുലർച്ചെയാണ് സ്റ്റോൺവാൾ സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ആദ്യ രണ്ട് രാത്രികളിലെ കലാപങ്ങൾ ഏറ്റവും രൂക്ഷമായിരുന്നു, എന്നാൽ പൊലീസുമായുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ ഗ്രീൻ‌വിച്ച് വില്ലേജിലെ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിരവധി പരേഡുകളും സ്വമേധയാ പ്രകടനങ്ങളും നടത്തി. അതിനുശേഷം ഒരാഴ്ചയോളം തുടർന്നു.<ref name=CarterWholeBook>{{cite book|last=Carter|first=David|title=Stonewall: The Riots that Sparked the Gay Revolution|url=https://archive.org/details/stonewallriotsth0000cart|year=2004|publisher=St. Martin's|isbn=0-312-20025-0}}</ref> ജോൺസൺ, സാസു നോവ, ജാക്കി ഹോർമോന എന്നീ പേരുകൾ പരാമർശിച്ച നിരവധി സ്റ്റോൺവാൾ യോദ്ധാക്കളെ ഡേവിഡ് കാർട്ടർ അഭിമുഖം നടത്തി.<ref name="DCarter2019">{{cite web | last=Carter | first=David | title=Exploding the Myths of Stonewall – Gay City News | website=Gay City News | date=2019-06-27 | url=https://www.gaycitynews.com/exploding-the-myths-of-stonewall/ | access-date=2020-07-01}}</ref>ഇൻജിബിടി വിപ്ലവത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും വിവരിക്കുകയും ചെയ്ത സ്റ്റോൺവാൾ Stonewall: The Riots That Sparked the Gay Revolution എന്ന പുസ്തകത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇത് പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.പ്രക്ഷോഭത്തിന് നേതൃത്വം കൊടുത്തത് അവളാണെന്ന വാദം ജോൺസൺ നിഷേധിച്ചു. 1987 ൽ "പുലർച്ചെ 2 മണിയോടെ" താൻ എത്തിയെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു."കലാപം മുൻകൂട്ടി ആരംഭിച്ചു", "സ്റ്റോൺവാളിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് തീപിടിക്കുകയായിരുന്നു". <ref name=MarshaInterview>{{cite web |url=http://makinggayhistory.com/podcast/episode-11-johnson-wicker/ |title=Making Gay History: Episode 11 – Johnson & Wicker |date=1987 |accessdate=July 6, 2017}}</ref> അന്ന് പുലർച്ചെ 1: 20 ന് കലാപം ആരംഭിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്.<ref name=CarterWholeBook/><ref name="feinberg1996" /> അന്ന് അറസ്റ്റുചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ച പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനുമായി സ്റ്റോമി ഡോൾവേരി വഴക്കിട്ടു.പോലീസ് തീയിട്ടതിന് ശേഷമാണ് സ്റ്റോൺവാൾ കെട്ടിടത്തിന് തീപിടിച്ചതെന്നും പറയുന്നു.<ref name=CarterWholeBook/> ആദ്യ ദിവസം തന്നെ ജോൺസൺ കത്തുന്ന ബാറിലെ കണ്ണാടിയിലേക്ക് ഒരു ചെറിയ ഗ്ലാസ് ഗ്ലാസ് എറിഞ്ഞു,"എനിക്ക് എന്റെ പൗരാവകാശം ലഭിച്ചു"എന്ന് ആക്രോശിച്ചു.<ref name=CarterWholeBook>.<ref name=CarterWholeBook</ref> താമസിയാതെ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ വിമോചന പ്രവർത്തക അലയൻസിനോട് സോസ പറഞ്ഞു “ആ പാനപാത്രത്തിന്റെ ശബ്ദം ലോകം മുഴുവൻ കേട്ടു.''എന്നിരുന്നാലും, റോബിൻസൺ രാത്രിയുടെ വിവിധ വിവരണങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്നും ഒരു വിവരണത്തിലും ജോൺസന്റെ പേര് ഉയർത്തിയിട്ടില്ലെന്നും കാർട്ടർ നിഗമനം ചെയ്തു.ജോൺസന്റെ പ്രക്ഷോഭത്തെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി അവകാശപ്പെട്ടാൽ ജോൺസന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന മാനസികാവസ്ഥയും ലിംഗഭേദവും സ്ഥിരീകരിക്കില്ലെന്നും"പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ എതിരാളികൾക്ക് ഫലപ്രദമായി ഇത് ഉപയോഗിക്കാമായിരുന്നുവെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.<ref name=CarterWholeBook/> "ഷോട്ട് ഗ്ലാസ്" സംഭവവും വലിയ തർക്കത്തിലാണ്. കാർട്ടറിന്റെ പുസ്തകത്തിന് മുമ്പ് ജോൺസൺ ഒരു പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥന് നേരെ ഒരു ഇഷ്ടിക എറിഞ്ഞതായി അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു.ഇത് ഒരിക്കലും പരിശോധിച്ചിട്ടില്ല. കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ സ്റ്റോൺ‌വാൾ ഹോട്ടലിൽ ഹാജരാകാതിരുന്നതും ജോൺസൺ സ്ഥിരീകരിച്ചു. പകരം അതിനെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ട് ഒരു പാർക്കിൽ മുകളിലുണ്ടായിരുന്ന ബെഞ്ചിലിരുന്ന് ഉറങ്ങാൻ പോയി.<ref>{{cite web|url=http://www.back2stonewall.com/2018/10/the-stonewall-riots.html|title=Gay History Month- June 28,1969: The REAL History of the Stonewall Riots|date=October 23, 2018|website=Back2Stonewall|access-date=2020-07-07|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330122534/http://www.back2stonewall.com/2018/10/the-stonewall-riots.html|url-status=dead}}</ref>, <ref name=CarterWholeBook/> [[File:Marsha_P._Johnson,_Joseph_Ratanski_and_Sylvia_Rivera_in_the_1973_NYC_Gay_Pride_Parade_by_Gary_LeGault.jpg|thumb|right|മാർഷ പി. ജോൺസൺ, ജോസഫ് രതാൻസ്കി, സിൽവിയ റിവേര 1973 ൽ ഗാരി ലെഗോൾട്ടിൽ]] സ്റ്റോൺ‌വാൾ പ്രക്ഷോഭത്തെത്തുടർന്ന് ജോൺസൺ ഗേ ലിബറേഷൻ ഫ്രണ്ടിൽ ചേർന്നു.<ref name=ACTUP>Shepard, Benjamin Heim and Ronald Hayduk (2002) ''From ACT UP to the WTO: Urban Protest and Community Building in the Era of Globalization''. Verso. pp.156-160 {{ISBN|978-1859-8435-67}}</ref> ജി‌എൽ‌എഫ് ഡ്രാഗ് ക്വീൻ കോക്കസിൽ സജീവമായിരുന്നു.സ്റ്റോൺ‌വാൾ കലാപത്തിന്റെ ഒന്നാം വാർഷികത്തിൽ, 1970 ജൂൺ 28 ന് ജോൺസൺ ആദ്യത്തെ ഗേ പ്രൈഡ് റാലിയിൽ മാർച്ച് നടത്തി, തുടർന്ന് ക്രിസ്റ്റഫർ സ്ട്രീറ്റ് ലിബറേഷൻ ഡേ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു.സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ സംഘടനകൾ സ്പോൺസർ ചെയ്തതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർമാർ ഒരു നൃത്തം റദ്ദാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന് 1970 ഓഗസ്റ്റിൽ ന്യൂയോർക്ക് സർവകലാശാലയിലെ വെയ്ൻ‌സ്റ്റൈൻ ഹാളിൽ സഹ ജി‌എൽ‌എഫ് അംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം കുത്തിയിരിപ്പ് സമരം നടത്തി.<ref name="LavenderRed">{{cite web|url=http://www.workers.org/2006/us/lavender-red-73/|title=Street Transvestite Action Revolutionaries|website=www.workers.org|first=Leslie |last=Feinberg|date=September 24, 2006|accessdate=July 13, 2017}}</ref> താമസിയാതെ ജോൺസണും ഉറ്റസുഹൃത്തായ സിൽവിയ റിവേരയും സ്ട്രീറ്റ് ട്രാൻസ്‌വെസ്റ്റൈറ്റ് ആക്ഷൻ റെവല്യൂഷണറീസ് (സ്റ്റാർ) ഓർഗനൈസേഷൻ (തുടക്കത്തിൽ സ്ട്രീറ്റ് ട്രാൻസ്‌വെസ്റ്റൈറ്റ്സ് യഥാർത്ഥ വിപ്ലവകാരികൾ) എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപിച്ചു.സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ വിമോചന മാർച്ചുകളിലും മറ്റ് സമൂലമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അവർ രണ്ടുപേരും പ്രത്യക്ഷ സാന്നിധ്യമായി. 1973 ൽ, സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികളുടെ അഭിമാന പരേഡിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ജോൺസണേയും റിവേറയേയും വിലക്കി, പരിപാടി നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഗേ, ലെസ്ബിയൻ കമ്മിറ്റി, മാർച്ചുകളിൽ "ഡ്രാഗ് രാജ്ഞികളെ അനുവദിക്കില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞ് "തങ്ങൾക്ക് ഒരു ചീത്തപ്പേര് നൽകുന്നു" എന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു.പരേഡിന് മുന്നോടിയായി ധിക്കാരപൂർവ്വം മാർച്ച് ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പ്രതികരണം.എഴുപതുകളുടെ തുടക്കത്തിൽ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി ഹാളിൽ നടന്ന ഒരു സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ റാലിക്കിടെ, ഡയാന ഡേവിസ് ഫോട്ടോയെടുത്ത ഒരു റിപ്പോർട്ടർ ജോൺസനോട് സംഘം എന്തുകൊണ്ടാണ് പ്രകടനം നടത്തുന്നതെന്ന് ചോദിച്ചു, ജോൺസൺ മൈക്രോഫോണിലേക്ക് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു, "ഡാർലിംഗ്, എനിക്ക് ഇപ്പോൾ എന്റെ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ അവകാശങ്ങൾ വേണം!"<ref>Wicker, Randolfe (2014), [https://www.youtube.com/watch?v=-SDEcv6QtCI "Marsha P Johnson Carols for Ma & Pa Xmas Presents"], YouTube.</ref>{{sfn|Kasino|2012}} <ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 17:20</ref><ref name=DaviesCityHall>{{cite web |url=https://digitalcollections.nypl.org/items/510d47e3-57a1-a3d9-e040-e00a18064a99 |title=Gay rights activists Sylvia Ray Rivera, Marsha P. Johnson, Barbara Deming, and Kady Vandeurs at City Hall rally for gay rights |last= Davies |first= Diana |date= April 1973 |website= Digital Collections |publisher= The New York Public Library |access-date= June 9, 2018 |quote=Demonstration at City Hall, New York City, in support of gay rights bill "Intro 475," April 1973}}</ref> ഈ സമയത്ത് നടന്ന മറ്റൊരു സംഭവത്തിനിടെ, ന്യൂയോർക്കിൽ താമസിച്ചതിന് ജോൺസണെ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ നേരിട്ടു. ഉദ്യോഗസ്ഥർ അറസ്റ്റുചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ജോൺസൺ അവരെ ഒരു ഹാൻഡ്‌ബാഗ് ഉപയോഗിച്ച് അടിച്ചു, അതിൽ രണ്ട് ഇഷ്ടികകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.ഹസ്റ്റലിംഗിന് വിശദീകരണം ജഡ്ജിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ജോൺസന്റെ ഭർത്താവിന് ഒരു ശവകുടീരത്തിന് ആവശ്യമായ പണം നേടാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെന്ന് ജോൺസൺ അവകാശപ്പെട്ടു.അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ സ്വവർഗ വിവാഹം നിയമവിരുദ്ധമായ ഒരു സമയത്ത്, “ആരോപണവിധേയനായ ഈ ഭർത്താവിന് എന്ത് സംഭവിച്ചു” എന്ന് ജഡ്ജി ചോദിച്ചു, “പന്നി അവനെ വെടിവച്ചു”.ആക്രമണത്തിന് തുടക്കത്തിൽ 90 ദിവസത്തെ തടവിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട ജോൺസന്റെ അഭിഭാഷകൻ ഒടുവിൽ ബെല്ലിവ്യൂ ഹോസ്പിറ്റൽ കൂടുതൽ അനുയോജ്യമാണെന്ന് ജഡ്ജിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി.<ref name=LeeStone>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=p3VfKzfHUME |title=MARSHA P JOHNSON 'PIGS KILLED MY HUSBAND' |accessdate=July 13, 2017}}</ref>,<ref name=LeeStone/> റിവേറയ്‌ക്കൊപ്പം, സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികൾക്കും ട്രാൻസ് സ്ട്രീറ്റ് കുട്ടികൾക്കുമായി ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായ സ്റ്റാർ ഹൗസ് 1972 ൽ ജോൺസൺ സ്ഥാപിക്കുകയും ലൈംഗിക തൊഴിലാളികളായി സ്വയം സമ്പാദിച്ച പണംകൊണ്ട് വാടക നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name="ReferenceA">"Rapping With a Street Transvestite Revolutionary" in Out of the closets : voices of gay liberation. Douglas, c1972.</ref>ഹ performance പ്രകടനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചില്ലെങ്കിലും, ബ്ലാക്ക്, ലാറ്റിനോ എൽജിബിടി കമ്മ്യൂണിറ്റിയിലെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കുടുംബത്തിന്റെ ദീർഘകാല പാരമ്പര്യത്തിൽ ജോൺസൺ സ്റ്റാർ ഹൗസിന്റെ ഒരു "ഡ്രാഗ് അമ്മ" ആയിരുന്നു.ക്രിസ്റ്റഫർ സ്ട്രീറ്റ് ഡോക്കുകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ ന്യൂയോർക്കിലെ ലോവർ ഈസ്റ്റ് സൈഡിലുള്ള അവരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന യുവ ഡ്രാഗ് രാജ്ഞികൾ, ട്രാൻസ് വുമൺസ്, ജെൻഡർ നോൺഫോർമിസ്റ്റുകൾ, മറ്റ് ഗേ സ്ട്രീറ്റ് കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, വൈകാരിക പിന്തുണ, കുടുംബബോധം എന്നിവ നൽകാൻ ജോൺസൺ പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="zagria">[http://zagria.blogspot.com/2009/05/marsha-p-johnson-1944-1992-activist.html "Marsha P. Johnson (1944–1992) Activist, Drag Mother."] ''A Gender Variance Who's Who.'' May 2, 2009. Under Creative Commons License: Attribution</ref> 1980 കളിൽ ജോൺസൺ തെരുവ് ആക്ടിവിസത്തിൽ മാന്യനായ ഒരു സംഘാടകനെന്ന നിലയിലും ആക്റ്റ് യുപിയുമായി മാർഷലായും തുടർന്നു. 1980 കളിൽ ജോൺസൺ തെരുവ് ആക്ടിവിസത്തിൽ മാന്യനായ ഒരു സംഘാടകനെന്ന നിലയിലും ആക്റ്റ് യുപിയുമായി മാർഷലായും തുടർന്നു. സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗ വിമോചന പ്രസ്ഥാനത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി 1992 ൽ ജോർജ്ജ് സെഗൽ (ആർട്ടിസ്റ്റ്) സ്റ്റോൺ‌വാൾ സ്മാരകം ഒഹായോയിൽ നിന്ന് ക്രിസ്റ്റഫർ സ്ട്രീറ്റിലേക്ക് മാറ്റിയപ്പോൾ ജോൺസൺ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, “സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനായി പാർക്കിൽ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഈ രണ്ട് ചെറിയ പ്രതിമകൾക്കായി എത്രപേർ മരിച്ചു? നാമെല്ലാവരും മനുഷ്യവർഗ്ഗത്തിലെ സഹോദരീസഹോദരന്മാരും മനുഷ്യരുമാണെന്ന് ആളുകൾക്ക് കാണാൻ എത്ര വർഷമെടുക്കും? ഞാൻ അർത്ഥമാക്കുന്നത് നമ്മൾ എല്ലാവരും ഈ റേറ്1 റേസിലാണെന്ന് (സമ്പത്തിനോ അധികാരത്തിനോ വേണ്ടിയുള്ള കടുത്ത മത്സര പോരാട്ടത്തിൽ ആളുകൾ അകപ്പെടുന്ന ഒരു ജീവിതരീതി)ആളുകൾക്ക് കാണാൻ എത്ര വർഷമെടുക്കുമെന്നാണ്.<ref>{{harvnb|Kasino|2012}}: event occurs at 41:06</ref> == ഇതും കൂടി കാണുക == {{Portal|LGBT|Transgender}} * Lee Brewster – founder of the Queens Liberation Front * ''Paris Is Burning (film)|Paris Is Burning'' – film about black drag culture in New York City in the 1980s * Stormé DeLarverie – biracial lesbian whose resistance of arrest incited the first Stonewall riots * Sylvia Rivera – fellow gay-liberation activist, close friend to Johnson * Thomas Lanigan-Schmidt – fellow Stonewall veteran, artist, and Union County native == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category}} * {{IMDb name}} === ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ === * [https://www.flickr.com/photos/randywicker/sets/72157625873936233/ Randy Wicker's Marsha P. Johnson album] on [[Flickr]] * [https://digitalcollections.nypl.org/collections/diana-davies-photographs?utf8=%E2%9C%93&keywords=marsha+johnson Photographs of Marsha P. Johnson by Diana Davies] at the [[New York Public Library]] Digital Collections (note: the photo of the much younger person, sitting on the table wearing a headscarf, has been mislabeled; it is actually GLF and Youth Group member, Zazu Nova, also a Stonewall veteran) * [https://www.villagevoice.com/2019/06/04/stonewall-1979-the-politics-of-drag/ Stonewall 1979: The Politics of Drag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604161732/https://www.villagevoice.com/2019/06/04/stonewall-1979-the-politics-of-drag/ |date=2019-06-04 }} archive of ''[[Village Voice]]'' article by [[Edmund White]], features photo of Marsha Johnson === പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട അഭിമുഖം === * [https://www.villagevoice.com/2019/06/04/stonewall-1979-the-drag-of-politics/ The Drag of Politics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627163102/https://www.villagevoice.com/2019/06/04/stonewall-1979-the-drag-of-politics/ |date=2019-06-27 }} - June 15, 1979, article in the ''[[Village Voice]]'' when Johnson was 34 === വീഡിയോകൾ === * {{YouTube|YLU3K3znzAw|"Marsha P. Johnson 'A Beloved Star!'"}} (performance footage - clips from a number of different shows with [[Hot Peaches]] and at several benefits) * {{Vimeo|37548074|Sylvia Rivera Reflects on the Spirit of Marsha P Johnson}} (excerpt from an interview with [[Randy Wicker]] at the [[Christopher Street Pier]]s on September 21, 1995) * {{YouTube|9Kmv0twbaGM|"Marsha P Johnson – People's Memorial"}} (conversations with friends of Johnson) * {{YouTube|F-Xv4fQ0ud8|"Bennie Toney 1992"}} (interview with a friend who may have seen the men who assaulted Johnson) ==അനുബന്ധം== [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്വവർഗ്ഗലൈംഗികത]] {{വർഗ്ഗം:1945-ൽ ജനിച്ചവർ}} 5li6njmrr6o9vmmywgmuylcnidncije യംഗ് മാപനാങ്കം 0 514369 4682677 3450034 2026-11-04T03:54:58Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682677 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Young's modulus}} {{Infobox physical quantity | name = യംഗ് മാപനാങ്കം | image = [[File:Compressive and tensile loading of two materials with different Young's moduli.svg|frameless|center|upright=0.5]] | caption = കടുപ്പം കുറഞ്ഞ പദാർത്ഥങ്ങളിൽ (ചുവപ്പ്) ഏകാക്ഷീയ ആയാസം ഉയർന്ന കടുപ്പമുളള (stiffness) പദാർത്ഥങ്ങളെക്കാൾ (നീല) കൂടുതൽ വിരൂപണം ഉണ്ടാക്കുന്നു. കടുപ്പത്തിന്റെ ഒരു അളവാണ് യംഗ് മാപനാങ്കം | unit = [[pascal (unit)|pascal]] | otherunits = | symbols = {{mvar|E}}, {{mvar|Y}} | baseunits = Pa = kg m<sup>−1</sup> s<sup>−2</sup> | dimension = '''M''' '''L'''<sup>−1</sup> '''T'''<sup>−2</sup> | extensive = | intensive = | conserved = | transformsas = | derivations = <math> E \equiv \frac{\sigma(\varepsilon)}{\varepsilon}= \frac{F/A}{\Delta L/L_0} = \frac{F L_0} {A \, \Delta L} </math> }} ഒരു ഘനവസ്തുവിന്റെ ദൃഢതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന യാന്ത്രിക സവിശേഷതയാണ് '''യംഗ് മാപനാങ്കം (Youngs Modulus)'''. [[രേഖീയ ഇലാസ്തികത]]<nowiki/>യുടെ അധീനമേഖലയ്ക്കുളളിലെ (linear elasticity regime) ഒരു വസ്തുവിന്റെ [[ഏകാക്ഷീയ വിരൂപണം|ഏകാക്ഷീയ വിരൂപണ]] (Uniaxial deformation)സമയത്തെ [[ആയാസം|ആയാസവും]] (stress, പ്രതി വിസ്തീർണത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന ബലം) [[ആതാനം|ആതാന]]വും (Strain- ആനുപാതിക വിരൂപണം) തമ്മിലുളള അംശബന്ധമാണിത്. 19 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ''[[തോമസ് യംഗ് (ശാസ്ത്രജ്ഞൻ)|തോമസ് യംഗി]]''ന്റെ പേരിലാണ് ഇതറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ആശയം രൂപീകരിച്ചത് 1727ൽ [[ലിയോൻഹാഡ് യൂളർ|ലിയോൻഹാഡ് യൂളർ(]]Leonhard Euler) ആണ്. 1782ൽ ഈ ആശയം ഉപയോഗിച്ചുളള ആദ്യകാല പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത് ഇറ്റാലിയൻ ശാസ്ത്രകാരനായ [[ജിയോർഡാനോ റിക്കാറ്റി]] (Giordano Riccati) ആയിരുന്നു. അത് യംഗിന്റെ പരിശ്രമങ്ങൾക്കും 25 വർഷം മുൻപായിരുന്നു. അളവ് എന്ന അർത്ഥമുളള ലാറ്റിൻ മൂലപദമായ ''modus'' ൽ നിന്നാണ് ''modulus'' എന്ന വാക്ക് ഉരിത്തിരിഞ്ഞത്. === നിർവ്വചനം === === രേഖീയ ഇലാസ്തികത (Linear elasticity) === സമ്മർദ്ദനമോ (Compression) തനനമോ (Tension) ആയ ബലം പ്രയോഗിച്ചാൽ ഒരു ഘന വസ്തു ഇലാസ്തിക വിരൂപണത്തിന് ([[Elastic deformation|elastic deformation)]]<nowiki/>വിധേയമാകും. ഇലാസ്തിക വിരൂപണം പ്രതിലോമീയമാണ് (reversible- ബലം നീക്കം ചെയ്താൽ പദാർത്ഥം അതിന്റെ പൂർവ്വാകൃതി കൈവരിക്കുന്നു). കുറഞ്ഞ ആതാനവും [[ആയാസം|ആയാസ]]വുമുളളപ്പോൾ, [[ആയാസ ആതാന വക്രം]] (stress strain curve) നേർരേഖീയമായിരിക്കും കൂടാതെ, ആതാനവും ആയാസവും തമ്മിലുളള ബന്ധം ഹൂക്ക്സ് നിയമപ്രകാരവും ആയിരിക്കും. ആതാനം ആയാസത്തിന് നേരനുപാതത്തിലായിരിക്കും എന്നതാണ് ഹൂക്ക്സ് നിയമം. ഈ അനുപാതത്തിന്റെ ഗുണാങ്കമാണ് യംഗ് മാപനാങ്കം. മാപനാങ്കം കൂടുതലാണെങ്കിൽ ഒരേ ആതാനം ഉണ്ടാകുന്നതിന് കൂടുതൽ [[ആയാസം]] (stress) കൊടുക്കേണ്ടതായി വരും; ഒരു ആദർശ ദൃഢവസ്തുവിന് അനന്തമായ യംഗ് മാപനാങ്കം ആയിരിക്കും ഉണ്ടാകുക. ദ്രവങ്ങൾ പോലെ അതിസരളമായ പദാർത്ഥങ്ങൾക്ക് പൂജ്യം ആയിരിക്കും യംഗ് മാപനാങ്കം. ഒരു ചെറിയ അളവ് വിരൂപണത്തിനപ്പുറം ഒരു പദാർത്ഥവും രേഖീയമോ ഇലാസ്തികമോ ആയിരിക്കുകയില്ല. {{cn|date=July 2018}} === സൂത്രവാക്യങ്ങളും ഏകകവും === <math>E=\frac{\sigma}{\varepsilon}</math>, ഇതിൽ<ref>{{GoldBookRef|title=modulus of elasticity (Young's modulus), ''E''|file=M03966}}</ref> *<math>E</math> എന്നാൽ യംഗ് മാപനാങ്കം *<math>\sigma</math> എന്നാൽ ഏകാക്ഷീയ [[ആയാസം]](Uniaxial stress) അഥവാ പ്രതി വിസ്തീർണത്തിലുളള ഏകാക്ഷീയബലം *<math>\varepsilon</math> എന്നാൽ [[ആതാനം]](strain), അഥവാ ആനുപാതിക [[വിരൂപണം]] (proportional deformation- നീളത്തിലുളള ഏറ്റക്കുറച്ചിലിനെ യഥാർത്ഥ നീളം കൊണ്ട് ഹരിച്ചത്); ഇത് [[അമാനം|അമാന]](dimensionless)മാണ്. <math>E</math> ക്കും <math>\sigma</math> ക്കും [[മർദ്ദം|മർദ്ദത്തിന്റെ]] അതേ [[ഏകകം|ഏകക]]<nowiki/>മാണുളളത്, എന്നാൽ <math>\varepsilon</math> അമാനമാണ്(dimensionless). യംഗ് മാപനാങ്കങ്ങൾ സാധാരണയായി വളരെ വലുതായതിനായതിന്ൽ അവയെ പാസ്കലിനു പകരം മെഗാപാസ്കലിലോ(MPa or [[Newton (unit)|N]]/mm<sup>2</sup>) ജിഗാ പാസ്കലലോ (GPa or kN/mm<sup>2</sup>). ആണ് പറയുന്നത്. == അവലംബം== {{reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * [[ASTM]] E 111, [http://www.astm.org/Standards/E111.htm "Standard Test Method for Young's Modulus, Tangent Modulus, and Chord Modulus"] * The ''[[ASM Handbook]]'' (various volumes) contains Young's Modulus for various materials and information on calculations. [http://products.asminternational.org/hbk/index.jsp Online version] {{subscription required}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== * [http://www.matweb.com/ Matweb: free database of engineering properties for over 115,000 materials] * [https://web.archive.org/web/20110519140925/http://www-materials.eng.cam.ac.uk/mpsite/interactive_charts/stiffness-cost/NS6Chart.html Young's Modulus for groups of materials, and their cost] {{Physics-footer}} {{Elastic moduli}} [[വർഗ്ഗം:ഇലാസ്റ്റിസിറ്റി (ഭൗതികശാസ്ത്രം)]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗതിക പരിമാണങ്ങൾ]] o5kiyd6ov5v2h55aj12oeces37ii38l മേക്കർപ്ലെയ്ൻ 0 514496 4682673 4556448 2026-11-04T02:00:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682673 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} വിമാന നിർമ്മാണ പ്രേമികളായ ഒരു [[കാനഡ|കനേഡിയൻ]] സംഘം ആരംഭിച്ച ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് ഏവിയേഷൻ ഓർഗനൈസേഷനാണ് '''മേക്കർപ്ലെയ്ൻ'''. അതിന്റെ അംഗങ്ങൾ ആദ്യത്തെ ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് വിമാനം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തു.<ref>[http://www.cbc.ca/player/Radio/Local+Shows/Ontario/Metro+Morning/ID/2399514708/ Tech column- Jesse Hirsh - Maker plane - Metro Morning - CBC Player]</ref> ഇത് നിർമ്മിക്കാൻ 15,000 [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡോളർ|യുഎസ് ഡോളർ]] ചിലവാകുമെന്ന് അവർ കണക്കാക്കുന്നു. <ref name="wired">{{Cite web|url=https://www.wired.com/autopia/2013/07/open-source-airplane-design/|title=Wired: First Open Source Airplane Could Cost Just $15,000|access-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330184849/http://www.wired.com/autopia/2013/07/open-source-airplane-design|archive-date=2014-03-30|url-status=dead}}</ref> പല ചെറുകിട സ്വയം ചെയ്യുന്ന വിമാന പദ്ധതികളും പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.gizmag.com/makerplane-open-source-airplane/23903/ "Makerplane aims to create the first open source aircraft"]. by David Szondy, ''Gizmag'' August 29, 2012</ref> സങ്കീർണ്ണവും അവ്യക്തവുമായ പദ്ധതികളും അസംബ്ലി നിർദ്ദേശങ്ങളും, ബിൽഡർ പിന്തുണയുടെ അഭാവവും, ഒരു പൂർണ്ണമായ വിമാനം സൃഷ്ടിക്കാൻ ആവശ്യമായ ആയിരക്കണക്കിന് മണിക്കൂറുകളും <ref>{{Cite web|url=http://www.eaa.org/homebuilders/faq.asp|title=EAA Homebuilder FAQs|access-date=2020-07-15|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209092348/http://eaa.org/homebuilders/faq.asp|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.airbum.com/articles/GetStartedHomebuilding-3.html|title=Get Started Homebuilding|website=AirBum}}</ref> ബിസിനസ്സിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുന്ന ഭാഗങ്ങളുടെയും പദ്ധതികളുടെയും നിർമ്മാതാക്കളുമെല്ലാമാണ് ഇത്തരം പദ്ധതികൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ ചില കാരണങ്ങൾ. ഈ തടസ്സങ്ങളെ മറികടക്കുന്നതിനായി മേക്കർപ്ലെയ്ൻ അംഗങ്ങൾ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗിൽ പങ്കെടുക്കുകയും വിവരങ്ങൾ പങ്കിടുകയും ലളിതവും സാമ്പത്തികപരമായി പ്രാവർത്തികവുമായ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref name="Rauf2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zce2BQAAQBAJ&pg=PA48|title=Getting the Most Out of Makerspaces to Build Unmanned Aerial Vehicles|last=Don Rauf|date=15 July 2014|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4777-7828-9|pages=48–}}</ref> <ref>[http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=272438&dfpPParams=ind_186,aid_272438&dfpLayout=article "Tools for the Remote Workplace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303165050/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=272438&dfpPParams=ind_186,aid_272438&dfpLayout=article |date=2016-03-03 }}, ''Design News'', Cabe Atwell, 4/2/2014</ref> കൂടാതെ പലതരം തടസ്സങ്ങൾ മറികടക്കുന്നതിനായി സ്വന്തമായി ഭാഗങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref>[http://www.aopa.org/News-and-Video/All-News/2012/September/7/Print-your-aircraft-Technology-offers-new-tools "Print your aircraft? Technology offers new tools"]. ''Aircraft Owners and Pilots Association website''. September 7, 2012 By Jim Moore </ref> == വിമാന ഡിസൈനുകൾ == സി‌എൻ‌സി മില്ലുകൾ <ref>[http://www.stuff.co.za/would-you-get-into-an-open-source-3d-printed-airplane/ "Would you get into an open-source, (partly) 3D printed airplane?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930181811/http://stuff.co.za/would-you-get-into-an-open-source-3d-printed-airplane/ |date=2018-09-30 }}. ''Stuff'' Nic Boerma July 30, 2013</ref>, [[ത്രിമാന അച്ചടി|3 ഡി പ്രിന്ററുകൾ എന്നിവ]] പോലുള്ള ആധുനികവും താങ്ങാനാവുന്നതുമായ വ്യക്തിഗത ഉൽ‌പാദന ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് 2011 ൽ മേക്കർ‌പ്ലെയ്ൻ കമ്മ്യൂണിറ്റി അവരുടെ വിമാനം നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>{{Cite web |url=http://www.ainonline.com/aviation-news/ain-news-live/eaa-airventure/2013-07-29/makerplane-seeks-community-funding-lsa-prototype |title=MakerPlane Seeks Community Funding for LSA Prototype {{!}} Aviation International News |access-date=2020-07-15 |archive-date=2014-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905155323/http://www.ainonline.com/aviation-news/ain-news-live/eaa-airventure/2013-07-29/makerplane-seeks-community-funding-lsa-prototype |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://gearburn.com/2013/07/makerplane-the-open-source-airplane-project-looking-for-crowdfunding-love/ "MakerPlane: the open source airplane project looking for crowdfunding love"]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''GearBurn'' by Lauren Granger on 31 July, 2013</ref> ആദ്യത്തെ രൂപകൽപ്പന 2 സീറ്റുകളുള്ള ലൈറ്റ് സ്പോർട്ട് എയർക്രാഫ്റ്റാണ്, നിലവിൽ "മേക്കർപ്ലെയ്ൻ വി 1.0 എൽഎസ്എ" എന്ന പേരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>[http://www.aero-news.net/index.cfm?do=main.textpost&id=9e0133b1-27f1-4d64-8045-e848e4e89712 MakerPlane Plans 'Open Source' LSA | Aero-News Network]</ref> [[ക്രിയേറ്റീവ് കോമൺസ്]] ലൈസൻസിന് കീഴിലാണ് ഡിസൈനുകൾ പുറത്തിറക്കുക. <ref>[http://www.pcworld.com/article/2045873/makerplane-is-an-open-source-airplane-you-could-build-at-home.html "MakerPlane is an open source airplane you could build at home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414045352/https://www.pcworld.com/article/2045873/makerplane-is-an-open-source-airplane-you-could-build-at-home.html |date=2021-04-14 }}. ''PC World Magazine'', Kevin Lee Aug 3, 2013</ref> ആദ്യത്തെ പ്രോട്ടോടൈപ്പ് 2015 ൽ പറക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും 2014, 2015 വർഷങ്ങളിലെ എയർവെഞ്ചർ ഓഷ്കോഷ് ഷോകളിൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു <ref name="wired"/> <ref>{{Cite web|url=http://www.techhive.com/article/2045873/makerplane-is-an-open-source-airplane-you-could-build-at-home.html|title=TechHive: MakerPlane is an open source airplane you could build at home|access-date=2020-07-15|archive-date=2013-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915035855/http://www.techhive.com/article/2045873/makerplane-is-an-open-source-airplane-you-could-build-at-home.html|url-status=dead}}</ref> == ഇവന്റുകൾ == 2013-ൽ മേക്കർപ്ലെയ്ൻ ഒരു കിക്ക്സ്റ്റാർട്ടർ കാമ്പെയ്‌നും <ref>[https://www.engadget.com/2013/07/29/makerplane-open-source-aircraft-campaign/ MakerPlane's open source aircraft funding campaign gets off to a slow start (video)]. ''Engadget''</ref> <ref>[http://www.golem.de/news/crowdfunding-makerplane-fliegt-quelloffen-1307-100683.html Crowdfunding: Makerplane fliegt quelloffen - Golem.de]</ref> വിമാനത്തിന്റെ വികസനത്തിനായി ധനസഹായത്തിനായി ഇൻഡിഗോഗോ കാമ്പെയ്‌നും ആരംഭിച്ചു. <ref>[http://www.pro-linux.de/news/1/20073/open-source-flugzeug-makerplane-sucht-finanzierung.html Open-Source-Flugzeug MakerPlane sucht Finanzierung - Pro-Linux]</ref> <ref>[https://archive.today/20140901233728/http://www.airventure.org/news/2013/130728_makerplane-launches-indiegogo-campaign.html Open-Source Aircraft: MakerPlane Launches Indiegogo Campaign]. ''Air Venture''</ref> ആദ്യ കുറച്ച് മാസങ്ങളിൽ, ഈ കാമ്പെയ്‌നുകൾ ഗണ്യമായ തുക സ്വരൂപിക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ചില്ല. <ref>[http://www.ibtimes.com/worlds-first-open-source-airplane-designs-15000-aircraft-will-be-released-free-1369037 "World's First Open Source Airplane: Designs For $15,000 Aircraft Will Be Released For Free"]. ''International Business Times''. By Ryan W. Nea</ref> 2014 ജനുവരിയിൽ, മേക്കർപ്ലെയ്ൻ അതിന്റെ ആദ്യ സ്കെയിൽ മോഡൽ വിജയകരമായി പറത്തി. <ref>{{Cite web|url=http://www.aero-news.net/index.cfm?do=main.textpost&id=0ef370a4-ebdb-4cf9-bd78-fb6b4c1da9fe|title=Scale Model Of MakerPlane Makes First Flight|access-date=29 September 2014|last=Aero-News Network|website=www.aero-news.net}}</ref> 5 വർഷത്തിനുശേഷം 2019 ജൂണിൽ, പ്രോജക്റ്റ് എയർവെഞ്ചറിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. <ref>[https://makerplane.org/?cat=7 News on Makerplane.org from June 2019]</ref> == ഇതും കാണുക == * ഇലക്ട്രിക് വിമാനം == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.makerplane.org MakerPlane വെബ്സൈറ്റ്] 987w4a0vblvussx9mqr9ghusrajyw8k വിക്കിപീഡിയ:ടെക് വാർത്തകൾ 4 517164 4682509 4680600 2026-11-03T14:22:10Z MediaWiki message delivery 53155 /* Tech News: 2026-45 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4682509 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Wikipedia:Tech news}} ടെക് വാർത്തകൾ == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News: 2020-30]] == <section begin="technews-2020-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * ഒരു താൽ‌ക്കാലിക പരിഹാരം വിക്കികൾ‌ക്ക് അവരുടെ പ്രധാന പേജുകളെ കൂടുതൽ‌ മൊബൈൽ‌ സൗഹൃദമാക്കാൻ സഹായിച്ചിരുന്നു. ഇത് 2012 ലായിരുന്നു. 2017 മുതൽ ഇത് ശുപാർശ ചെയ്യാറില്ല. മൊബൈലിലെ പ്രധാന പേജിന്റെ പ്രത്യേക കേസിംഗ് ജൂലൈ 14 ന് പ്രവർത്തനം നിർത്തി. 60 വിക്കികളുടെ പ്രധാന പേജുകൾ ഇപ്പോൾ മൊബൈലിൽ നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ഏതൊക്കെയാണവ, അത് എങ്ങനെ ശരിയാക്കാം, എങ്ങനെ സഹായം നേടാം എന്നിവയൊക്കെ നിങ്ങൾക്ക് [[phab:T254287|ഫബ്രിക്കേറ്ററിൽ]] കാണാൻ സാധിക്കും. ടെക് ന്യൂസിന്റെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|2020/24]] ലക്കത്തിലും, [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26| 2020/26]] ലക്കത്തിലും ഇതേ പ്രശ്‌നം റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തതാണ്. '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * ഇന്റർലാംഗ്വേജ് ലിങ്കുകളിൽ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ടായി. മറ്റൊരു ഭാഷയിൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പേജ് കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ലിങ്കുകളാണ് ഇന്റർലാംഗ്വേജ് ലിങ്കുകൾ. തരംതിരിക്കൽ പ്രക്രിയ തകർക്കപ്പെട്ടു. ഡവലപ്പർമാർ ഒരു പരിഹാരത്തിനായി ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * ചില ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഒരേ ഇവന്റിന്റെ അറിയിപ്പുകൾ ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് പഴയ സംഭവങ്ങളാണ്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257714] * ചില ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രശ്‌നമുണ്ട്. ഇത് ഒരുപക്ഷേ ഒരു [[:w:en:HTTP cookie|ബ്രൗസർ കുക്കി]] പ്രശ്നമാകാം. ഡവലപ്പർമാർ പ്രശ്നം മനസിലാക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രശ്നമുണ്ടെങ്കിൽ വിശദാംശങ്ങൾ [[phab:T258121|ഫബ്രിക്കേറ്ററിൽ]] കാണാൻ സാധിക്കും. [https://phabricator.wikimedia.org/T258121] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.1|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-07-21|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-22|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-23|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * <code>{{int:printableversion}}</code> എന്നൊരു ലിങ്ക് ഉണ്ട്. ഇത് അപ്രത്യക്ഷമാകും. കാരണം, ഇപ്പോഴത്തെ വെബ് ബ്രൗസറുകൾ‌ക്ക് പ്രിന്റ് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പതിപ്പ് സൃഷ്‌ടിക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ‌ അത് പ്രിന്റ് ചെയ്യാമ്പോൾ എങ്ങനെ കാണപ്പെടുമെന്ന് കാണിക്കാനും ഉള്ള സംവിധാനം ഉണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T167956] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W30"/> 19:13, 20 ജൂലൈ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Tech News: 2020-31]] == <section begin="technews-2020-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * [[m:Small wiki toolkits/Starter kit|സ്റ്റാർട്ടർ കിറ്റ്]] ഇപ്പോൾ വിക്കി കമ്മ്യൂണിറ്റികൾക്കായി ലഭ്യമാണ്. ഈ പേജ് സാങ്കേതിക ഉറവിടങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ശുപാർശകളും പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു വിക്കി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിന് ഇവ അത്യാവശ്യമാണ്. പരിമിതമായ കമ്മ്യൂണിറ്റി പരിചയം ഉള്ള ചെറിയ വിക്കികൾക്ക് ഇത് കൂടുതലും ഉപയോഗപ്രദമാണ്. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093633.html] * [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|ഡെസ്ക്ടോപ്പ് മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ]] പ്രോജക്റ്റിന്റെ ആദ്യ സവിശേഷതകൾ എല്ലാ വിക്കികളിലും, ലോഗിൻ ചെയ്തിട്ടുള്ള ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഇപ്പോൾ ലഭ്യമാണ്. അവ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്, [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|പ്രാദേശിക]] അല്ലെങ്കിൽ [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|ആഗോള]] ക്രമീകരണങ്ങളിലെ, ''{{int:prefs-skin-prefs}}'' വിഭാഗത്തിലെ ''{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}'' എന്ന ഓപ്ഷൻ അൺചെക്ക് ചെയ്യുക. കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, കാത്തിരിക്കുക. [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|അഭിപ്രായങ്ങൾ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] പല വിക്കികളിലും, UTCLiveClock എന്ന ഗാഡ്‌ജെറ്റ് ലഭ്യമാണ്. ഗാഡ്‌ജെറ്റ് [[:mw:MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js|mediawiki.org- ൽ നിന്ന് നേരിട്ട്]] ഇംപോർട്ട് ചെയ്യുന്ന വിക്കികളിലെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഇപ്പോൾ [[mw:MediaWiki_talk:Gadget-UTCLiveClock.js#Time_zones|UTC ക്ക് പകരം മറ്റ് സമയമേഖലകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കഴിയും]]. '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] ‍മീഡിയാവിക്കിക്കായുള്ള ഡിപ്ലോയ്മെന്റ് ട്രെയിൻ ഈ ആഴ്ചയിൽ തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093640.html][https://phabricator.wikimedia.org/T257969] * വിവർത്തന-അറിയിപ്പ് ബോട്ട് എല്ലാ വിവർത്തകർക്കും ഒരേ സന്ദേശം ഒന്നിലധികം തവണ അയയ്ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T144780] * ചില ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഒരേ അറിയിപ്പ് ഒന്നിലധികം തവണ ലഭിക്കുന്നു. ഇത് പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257766] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.2|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-07-28|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-29|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-30|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W31"/> 13:51, 27 ജൂലൈ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Tech News: 2020-32]] == <section begin="technews-2020-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * [[mw:Wikidata Query Service|വിക്കിഡാറ്റ അന്വേഷണ സേവനത്തിലേക്കുള്ള]] എല്ലാ അന്വേഷണങ്ങളും ജൂലൈ 23 വ്യാഴാഴ്ച 17:50 നും 17:59 (UTC)നും ഇടയിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ചില ചോദ്യങ്ങൾ ഒരു നീണ്ട കാലയളവിൽ പരാജയപ്പെട്ടിരുന്നു. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200723-wdqs-outage] * കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് ആഴ്ചകളായി ഇന്റർലാംഗ്വേജ് ലിങ്കുകൾ‌ തെറ്റായ ക്രമത്തിൽ ആയിരുന്നു. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|രണ്ടാഴ്ച മുമ്പുള്ള ടെക് വാർത്തയിലും]] ഈ പ്രശ്നം പരാമർശിച്ചിരുന്നു. പ്രശ്നം ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|ആഗോള ക്രമീകരണങ്ങളിലെ]] "{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}" ഓപ്ഷനിൽ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ട്. ഇത് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഡവലപ്പർമാർ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T258493] * വിക്കിബേസ് എക്സ്റ്റൻഷനിലെ ഒരു ബഗ് വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലെ പ്രധാന (പ്രമാണം) നാമമേഖലയിൽ (നെയിംസ്‌പെയ്‌സ്) "പേരുമാറ്റത്തിൽനിന്നുള്ള സംരക്ഷണം", "ഉണ്ടാക്കൽ സംരക്ഷണം" തുടങ്ങിയവയെ പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കി. പുതിയ സംരക്ഷണങ്ങൾ ചേർക്കാനും നിലവിലുള്ള സംരക്ഷണങ്ങളിൽ മാറ്റംവരുത്താനും (താൾ സൃഷ്ടിക്കലും, തലക്കെട്ട് മാറ്റവും മറ്റും അനുവദിക്കുന്നത്) കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T258323] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS Player|വീഡിയോ പ്ലെയർ]] ലളിതവും ആധുനികവുമായി മാറും. ഈ ആഴ്ചയിൽ നിലവിലെ ബീറ്റ സവിശേഷത മിക്ക വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും എല്ലാവർക്കുമുള്ള വീഡിയോ പ്ലെയറായി മാറും. പഴയ പ്ലെയറിനെ നീക്കംചെയ്യും. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * ഉപയോക്താക്കളുടെ <code>global.js</code>, <code>global.css</code> പേജുകൾ ഇപ്പോൾ മൊബൈൽ‌ സൈറ്റിലും ലോഡുചെയ്യപ്പെടും. മൊബൈൽ സ്കിന്നിൽ സ്റ്റൈലുകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നത് എങ്ങനെ ഒഴിവാക്കാമെന്ന് ഈ [[mw:Help:Extension:GlobalCssJs#Per-skin_customization|ഡോക്യുമെന്റേഷനിൽ]] നിങ്ങൾക്ക് വായിക്കാം. [https://phabricator.wikimedia.org/T138727] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|മോണോബുക്ക്]] സ്കിന്നിൽ, <code>searchGoButton</code> എന്ന ഐഡന്റിഫയർ ഇപ്പോൾ <code>searchButton</code> എന്നാണ്. ഇത് CSS, JS ഗാഡ്‌ജെറ്റുകളെ ബാധിച്ചേക്കാം. മൈഗ്രേഷൻ നിർദ്ദേശങ്ങൾ [[phab:T255953|T255953]] ൽ കാണാം. ഇത് മുമ്പ് [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|27-ാമത്തെ ലക്കത്തിൽ]] ൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നു. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] ചർച്ചകൾ പതിവായി ആർക്കൈവ് ചെയ്യുന്നതിന് ബോട്ട് ഓപ്പറേറ്റർമാർക്ക് പൈവിക്കിബോട്ട് ഉപയോഗിക്കാം. വലിയ ആർക്കൈവുകൾ തടയാൻ ബോട്ട് <code>counter</code> ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി മാറ്റി. [https://phabricator.wikimedia.org/T215247] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.3|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-04|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-05|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-06|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W32"/> 15:42, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Tech News: 2020-33]] == <section begin="technews-2020-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യ വാരത്തിൽ [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|ഫയൽഇംപോർട്ടറും ഫയൽ എക്സ്പോർട്ടറും]] എല്ലാ വിക്കികളിലെയും സ്റ്റാൻഡേർഡ് സവിശേഷതകളായി. യഥാർത്ഥ ഫയൽ വിവരങ്ങൾക്കും നാൾവഴിക്കും കേടുകൂടാതെ പ്രാദേശിക വിക്കികളിൽ നിന്ന് വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലേക്ക് പ്രമാണങ്ങൾ (ഫയലുകൾ) കൈമാറാൻ അവ നിങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T140462] '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * ആരാണ് അവസാനമായി എഡിറ്റുചെയ്തത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് മൊബൈൽ സ്കിൻ പേജിന്റെ ചുവടെ ഒരു സന്ദേശം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ചില വിക്കിടെക്സ്റ്റ് ആണ് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[mw:Structured Discussions|ഘടനാപരമായ ചർച്ചകളിലെയും]] [[mw:Content translation|ഉള്ളടക്ക വിവർത്തനത്തിലെയും]] ചില സന്ദേശങ്ങൾ ഇപ്പോഴും അസംസ്കൃത വിക്കിടെക്സ്റ്റായി ദൃശ്യമാകാം. ഡവലപ്പർമാർ അതിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T259565] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.4|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-11|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-12|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-13|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * എല്ലാ വിക്കികളിലും സെപ്റ്റംബർ 1 ന് കുറച്ച് മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് എഡ്റ്റ് ചെയ്യാൻ സാധിക്കില്ല (Read-only). 13:30നും 15:30നും (UTC) ഇടയിൽ ആണ് ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ടെക് വാർത്തകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കും, മാത്രമല്ല വരും ആഴ്ചകളിൽ പ്രാദേശിക വിക്കികളിൽ അറിയിപ്പ് നൽകുന്നതായിരിക്കും. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W33"/> 16:06, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20353586 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Tech News: 2020-34]] == <section begin="technews-2020-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * മാറ്റം തിരസ്ക്കരിക്കുക (undo) എന്ന ലിങ്ക് ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾ ഒരു എഡിറ്റ് പഴയപടിയാക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ എഡിറ്റ് <code>തിരസ്ക്കരിക്കൽ</code> (<code>undo</code>) റ്റാഗ് ഉപയോഗിച്ച് അടയാളപ്പെടുത്താറുണ്ട്. മാറ്റം തിരസ്ക്കരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് എഡിറ്റ് വിൻഡോയിൽ നിങ്ങൾ ഒരു മാറ്റവും വരുത്തിയില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ ഇനി ഇത് സംഭവിക്കുകയുള്ളൂ. ഉപയോക്താക്കൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോൾ അവ തിരസ്ക്കരിക്കലുകളായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കാനാണിത്. [https://phabricator.wikimedia.org/T259014] * പുതിയ [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI]] പതിപ്പ് [[:w:en:Internet Explorer 8|ഇന്റർനെറ്റ് എക്സ്പ്ലോറർ 8]]-ൽ പ്രവർത്തിക്കില്ല. എന്നുവച്ചാൽ വിക്കികൾ, ഇന്റർനെറ്റ് എക്സ്പ്ലോറർ 8-ൽ വിചിത്രമായി കാണപ്പെടുകയും നന്നായി പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യാം. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|ടെക്/വാർത്തകൾ/2020/17]]ൽ ഇത് റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്. ഇതിന് കാരണം വളരെ പഴയ ബ്രൗസറുകളിൽ വിക്കികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മറ്റ് പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതാണ്. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-August/093718.html] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.5|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-18|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-19|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-20|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * എല്ലാ വിക്കികളിലും സെപ്റ്റംബർ 1 ന് കുറച്ച് മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് എഡ്റ്റ് ചെയ്യാൻ സാധിക്കില്ല (Read-only). 13:30നും 15:30നും (UTC) ഇടയിൽ ആണ് ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ടെക് വാർത്തകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും അടുത്ത ആഴ്ചയിൽ പ്രാദേശിക വിക്കികളിൽ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതൊരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. [[m:Tech/Server switch 2020|ഈ അറിയിപ്പ് സന്ദേശം വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] വഴി നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങളെ സഹായിക്കാനാകും. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W34"/> 20:41, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20366028 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Tech News: 2020-35]] == <section begin="technews-2020-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.6|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-25|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-26|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-27|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W35"/> 17:59, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20389773 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Tech News: 2020-36]] == <section begin="technews-2020-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * ഇതൊരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. എല്ലാ വിക്കികളിലും സെപ്റ്റംബർ 1 ന് കുറച്ച് മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് എഡിറ്റുചെയ്യാൻ കഴിയില്ല (വായിക്കാൻ മാത്രമായിരിക്കും). 14:00നും 15:00നും (UTC) ഇടയിലാണ് ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. [[m:Tech/Server switch 2020| അറിയിപ്പ് സന്ദേശത്തിലെ]] വിശദാംശങ്ങൾ പരിശോധിക്കുക. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * ഈ ആഴ്ച പുതിയ മീഡിയവിക്കി പതിപ്പുകളൊന്നുമില്ല. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W36"/> 20:09, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20411995 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Tech News: 2020-37]] == <section begin="technews-2020-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * സാധാരണയായി, നിലവില്ലാത്ത ഒരു ശീർഷകത്തിലേക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നാൾപ്പതിപ്പ് മാത്രമുള്ള ഒരു റീഡയറക്റ്റിലേക്കോ മാത്രമേ താളുകളുടെ തലക്കെട്ട് മാറ്റാൻ കഴിയു. എന്നാൽ ഒരു പുതിയ ഉപയോക്തൃ അനുമതി ഒന്നിൽ കൂടുതൽ നാൾപ്പതിപ്പുകൾ ഉള്ള റീഡയറക്‌റ്റുകളിലേക്ക് പേജുകൾ നീക്കാൻ ഉപയോക്താക്കളെ അനുവദിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T239277] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.8|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-08|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-09|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-10|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] എല്ലാ മീഡിയവിക്കി [[:w:en:API|API]] മൊഡ്യൂളുകളും ഇനിമുതൽ <code>watch</code> എന്നതിനുപകരം <code>watchlist</code> എന്ന് ഉപയോഗിക്കും. ഇത് മുമ്പ് പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലായിരുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T247915] '''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|വിക്കിപീഡിയ ആൻഡ്രോയ്ഡ് അപ്ലിക്കേഷൻ]] ടീം ഭാവിയിൽ പട്രോളിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം. നിങ്ങൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പരിചയസമ്പത്ത് കുറഞ്ഞ പട്രോളർമാർക്ക് ഏതെല്ലാം ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗപ്രദമാകുമെന്ന് അവരെ അറിയിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Patrolling conversation|Mediawiki.org- ലെ പേജ് കാണുക]]. * [[m:Special:MyLanguage/OTRS|ഒ‌.ടി‌.ആർ‌.എസ്.]] പുതിയ പതിപ്പിലേക്ക് അപ്‌ഡേറ്റുചെയ്യുന്നതാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം രണ്ട് ദിവസമെടുക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഒ‌.ടി‌.ആർ‌.എസ്. ഏജന്റുമാർ‌ക്ക് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് ആക്‌സസ് ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. അപ്‌ഡേറ്റ് സമയത്ത് വരുന്ന ഇമെയിലുകൾ അപ്‌ഡേറ്റ് പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ കൈമാറുന്നതായിരിക്കും. സെപ്റ്റംബർ 14-ാം തീയതി 08:00 (UTC) ന് ഇത് ആരംഭിക്കാനാണ് ഇപ്പോൾ പദ്ധതിയിട്ടിചിക്കുന്നത്. ഇതിന് മാറ്റം വന്നേക്കാം. [https://phabricator.wikimedia.org/T187984] * ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ആവശ്യമെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയ ആൻഡ്രോയിഡ് അപ്ലിക്കേഷൻ [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ]] അയയ്‌ക്കും. നിങ്ങളുടെ സംവാ‍ദ താളിൽ ആരെങ്കിലും സന്ദേശം അയയ്ക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ എഡിറ്റ് പഴയപടിയാക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ അത് അറിയാൻ നിങ്ങളെ ഇത് സഹായിക്കും. ഇത് പ്രവർത്തിക്കാൻ [[:w:en:Google Play Services|Google Play Services]] ആവശ്യമാണ്. Google Play Services ഇല്ലാതെ തന്നെ ആപ്ലിക്കേഷൻ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയും, പക്ഷേ പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കില്ല. [[:w:en:Android KitKat|Android 4.4]] ഉപയോക്താക്കൾക്കും, ആപ്ലിക്കേഷൻ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിന് Google Play Services ആവശ്യമാണ്. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android#Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T146032] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] വിക്കിമീഡിയ കോഡ് അവലോകനം [[:w:en:GitLab|GitLab]]ലേക്ക് നീക്കപ്പെടാം. ഇത് വിക്കിമീഡിയ സെർവറുകളിൽ ഹോസ്റ്റുചെയ്യപ്പെടും. നിങ്ങൾക്ക് [[mw:GitLab consultation|കൺസൾട്ടേഷൻ]]ൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കും. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|വെക്റ്റർ സ്കിന്നിലെ]] ഡ്രോപ്പ്ഡൗൺ മെനുകൾ ഒരു <code>.menu</code> ക്ലാസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഭാവിയിൽ പ്രവർത്തിക്കില്ല. സ്ക്രിപ്റ്റുകൾക്ക് ഇതിന് പകരം <code>nav ul</code> ഉപയോഗിക്കാം. <code>.vectorTabs</code>, <code>.vectorMenu</code> എന്നിവയും പ്രവർത്തിക്കില്ല. ചില സ്ക്രിപ്റ്റുകൾ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. നിങ്ങൾക്ക് ഇതിനെപ്പറ്റി [[phab:T262092|കൂടുതൽ ഫാബ്രിക്കേറ്ററിൽ വായിക്കുാം]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W37"/> 15:59, 7 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20427670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Tech News: 2020-38]] == <section begin="technews-2020-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * [[mw:Wikimedia Apps|വിക്കിപീഡിയ അപ്ലിക്കേഷനുകൾ]] കഴിഞ്ഞയാഴ്ച [[w:en:CSS|CSS]] ഇല്ലാതെ പേജുകൾ ദൃശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനർത്ഥം അവ തെറ്റായി ആയിരുന്നു കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇത് വേഗത്തിൽ ശരിയാക്കിയെങ്കിലും CSS ഇല്ലാത്ത കാഷ്ഡ് പേജുകൾ കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾ കൂടി ഇങ്ങനെ കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200909-mobileapps_config_change][https://phabricator.wikimedia.org/T262437] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.9|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-15|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-16|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-17|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W38"/> 16:19, 14 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20446737 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Tech News: 2020-39]] == <section begin="technews-2020-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * പഴയപടിയാക്കിയ എഡിറ്റുകൾക്കായി ഒരു പുതിയ ടാഗ് ഉണ്ട്. പേജിന്റെ പഴയ പതിപ്പിലേക്ക് തിരസ്കരിച്ചതോ (undo) റോൾബാക്ക് ചെയ്തതോ സ്വമേധയാ തിരസ്കരിച്ചതോ (manual revert) ആയ എഡിറ്റുകൾ ഇത് കാണിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T254074][https://phabricator.wikimedia.org/T164307] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * വിക്കിയിൽ ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ നിങ്ങൾക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നവയുടെ എണ്ണം പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് മിനിറ്റിലുള്ള എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം നിങ്ങൾ ഇമെയിൽ ചെയ്യുന്ന ഉപയോക്താക്കളുടെ എണ്ണം തുടങ്ങിയവ ആകാം. ചില ഉപയോക്തൃ അവകാശങ്ങളെ ഇവ ബാധിച്ചേക്കില്ല. പരിധി നിങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് ഉടൻ തന്നെ അത് കാണാൻ സാധിക്കും. [https://phabricator.wikimedia.org/T258888] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.10|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-22|ml}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-23|ml}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-24|ml}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W39"/> 21:27, 21 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20461072 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Tech News: 2020-40]] == <section begin="technews-2020-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * അഡ്‌മിൻമാ‍ർക്ക് [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]ൽ ഇല്ലാതാക്കിയ പുനരവലോകനങ്ങളിലേക്കുള്ള ലിങ്കുകൾ ഇപ്പോൾ കാണാൻ കഴിയും. ഇത് [[Special:Undelete|Special:Undelete]] ന്റെ ഇന്റർഫേസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T261630] * ചില ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പുകളിലേക്ക് എഡിറ്റർ‌മാർ‌ യാന്ത്രികമായി ചേർ‌ക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, എഡിറ്റർ‌മാരെ മതിയായ സമയവും എഡിറ്റുകളും ആയാൽ [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] എന്നതിലേക്ക് ചേർ‌ക്കുന്നു. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|ദുരുപയോഗ അരിപ്പകൾക്ക്]] ഒരു നിശ്ചിത സമയത്തേക്ക് ഉപയോക്താക്കളെ സ്വപ്രേരിതമായി ഉപയോക്തൃ അവകാശങ്ങളിൽ ചേർക്കുന്നതിൽ നിന്ന് തടയാൻ കഴിയും. ഉപയോക്താക്കളെ അവരുടെ അവകാശങ്ങളിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യാനും അവയ്ക്ക് കഴിയും. [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projectPHIDs=Wikimedia-Site-requests ഫാബ്രിക്കേറ്ററിൽ‍] തങ്ങളുടെ വിക്കിക്ക് ഈ കാലയളവ് മാറ്റാൻ വിക്കികൾക്ക് ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാം. നിലവിൽ ഇത് അഞ്ച് ദിവസമാണ്. [https://phabricator.wikimedia.org/T231756] '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * ഒരു പുതിയ മാറ്റം കാരണം [[m:Tech/News/2019/34|കഴിഞ്ഞ വർഷം]] ചില ദുരുപയോഗ അരിപ്പകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് നിർത്തി. ആ പ്രവർത്തനത്തിന് ലഭ്യമല്ലാത്ത വേരിയബിളുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചാൽ അവ പരാജയപ്പെടും. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചു. [https://phabricator.wikimedia.org/T230256] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.11|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-29|ml}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-30|ml}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-10-01|ml}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * സംവാ‍ദ താളിൽ നിന്നോ നാൾവഴിയിൽ നിന്നോ മറ്റ് ഭാഷാ പതിപ്പുകളിലേക്കുള്ള ഭാഷാ ലിങ്കുകൾ നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ല. നിങ്ങൾ ഒരു ലേഖനം എഡിറ്റുചെയ്യുമ്പോൾ അവ കാണിക്കില്ല. ഇത് മാറ്റാം. ഒരു നാൾവഴി താളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു നാൾവഴി താളിലേക്കാണോ ലേഖനത്തിലേക്കാണോ ലിങ്ക് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല. നിങ്ങൾക്ക് [[phab:T262472|ഫാബ്രിക്കേറ്ററിലെ ചർച്ചയിൽ]] പങ്കെടുക്കാം. * ലിങ്ക് നിറങ്ങൾ മാറാം. ലിങ്കുകളും മറ്റ് വാചകങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നതിനാണിത്. നിങ്ങൾക്ക് [[phab:T213778|ഫാബ്രിക്കേറ്ററിൽ കൂടുതൽ വായിക്കുാൻ]] സാധിക്കും. * നിങ്ങളുടെ ക്രമീകരണങ്ങളിൽ വെബിലാണോ ഇമെയിലിലാണോ വ്യത്യസ്ത അറിയിപ്പുകൾ ലഭിക്കുേണ്ടത് എന്നത് നിങ്ങൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാം. ഈ ആഴ്ച അവസാനം <code>Apps</code> എന്നത് ഇതരമാർഗങ്ങളിലൊന്നായി നിങ്ങൾ കാണും. [[mw:Wikimedia Apps|Android, iOS വിക്കിപീഡിയ അപ്ലിക്കേഷനുകൾ]] ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ നൽകുന്നതിനാലാണിത്. ടെസ്റ്റ് വിക്കിയിൽ നിങ്ങൾക്ക് [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo ക്രമീകരണങ്ങൾ] കാണാൻ കഴിയും. ഒക്ടോബറോടെ Android- ലും 2021 ന്റെ തുടക്കത്തോടെ iOS- ലും പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ നേടുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. [https://phabricator.wikimedia.org/T262936] * നിങ്ങൾക്ക് ഉടനെ തന്നെ ഒരു നിശ്ചിത സമയത്തേക്ക് നിങ്ങളുടെ വാച്ച് ലിസ്റ്റിൽ പേജുകൾ ഇടാനുള്ള സംവിധാനം ലഭിക്കും. നിങ്ങൾക്ക് കുറച്ച് സമയത്തേക്ക് എന്തെങ്കിലും കാണണമെങ്കിലും എന്നാൽ ഇത് എന്നെന്നേക്കുമായി നിങ്ങളുടെ വാച്ച് ലിസ്റ്റിൽ ആവശ്യമില്ലെങ്കിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം. ഇത് ഇപ്പോൾ [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]]ൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, പിന്നീട് കൂടുതൽ വിക്കികളിലേക്ക് വരും. നിങ്ങൾക്ക് [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Watchlist Expiry|കൂടുതൽ വായിക്കാനും]] മറ്റ് വിക്കികളിൽ [[m:Community Tech/Watchlist Expiry/Release Schedule|എപ്പോൾ വരുമെന്ന്]] കാണാനും കഴിയും. * ഈ വർഷത്തെ മികച്ച പുതിയ സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങളെന്ന് വിക്കിമീഡിയക്കാർ കരുതുന്നവയെ നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. നിങ്ങൾക്ക് അവയെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യാനും കഴിയും. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W40"/> 21:24, 28 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20483264 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Tech News: 2020-41]] == <section begin="technews-2020-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://consultation-stats.toolforge.org/ new tool] where you can see which home wiki users have in discussions on Meta. This can help show which communities are not part of the discussion on wikis where we make decisions that affect many other wikis. * You can now thank users for file uploads or for changing the language of a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254992] '''Problems''' * There were many errors with the new MediaWiki version last week. The new version was rolled back. Updates that should have happened last week are late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177] * Everyone was logged out. This was because a user reported being logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093922.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Many pages have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. You can [https://techblog.wikimedia.org/2020/09/28/diving-into-wikipedias-ocean-of-errors/ read more] and now [[:w:en:User:Jdlrobson/User scripts with client errors|see a list of user scripts with errors]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 October. It will be on all wikis from 8 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Letters immediately after a link are shown as part of the link. For example the entire word in <code><nowiki>[[Child]]ren</nowiki></code> is linked. On Arabic wikis this works at both the start and end of a word. Previously on Arabic wikis numbers and other non-letter Unicode characters were shown as part of the link at the start of a word but not at the end. Now only Latin and Arabic letters will extend links on Arabic wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T263266] '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 27 October around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W41"/> 16:24, 5 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20515061 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Tech News: 2020-42]] == <section begin="technews-2020-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translations]] are available. '''Problems''' * Because of the problems with the MediaWiki version two weeks ago last week's updates are also late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177][https://phabricator.wikimedia.org/T263178][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093944.html] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live previews]] didn't show the templates used in the preview if you just edited a section. This has now been fixed. You can also test [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] pages even if you have the live preview enabled. Previously this didn't work well. [https://phabricator.wikimedia.org/T102286][https://phabricator.wikimedia.org/T186390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 October. It will be on all wikis from 15 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A new stable version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is coming soon. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-October/010056.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W42"/> 15:24, 12 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20528295 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Tech News: 2020-43]] == <section begin="technews-2020-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-10-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-10-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-10-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|en}} around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function will be updated soon so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] * Some gadgets and user-scripts use the HTML div with the ID <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#jump-to-nav</code>. This div will be removed soon. Maintainers should replace these uses with either <code dir=ltr>#siteSub</code> or <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#mw-content-text</code>. A list of affected scripts is at the top of [[phab:T265373]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W43"/> 16:31, 19 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20550811 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Tech News: 2020-44]] == <section begin="technews-2020-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''പ്രശ്നങ്ങൾ''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|ml}} ഏകദേശം 14:00ന് (UTC)] നിങ്ങൾക്ക് വിക്കികൾ വായിക്കാൻ കഴിയും എന്നാൽ ഒരു മണിക്കൂർ വരെ എഡിറ്റുചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ഇത് ഒരു മണിക്കൂർ പോലും ഉണ്ടാകില്ല. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * കഴിഞ്ഞ ആഴ്ച, മൊബൈൽ വാച്ച് ലിസ്റ്റുകളിലും സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും "മാറ്റങ്ങൾ" എന്ന ലിങ്കുകൾ വ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് പകരം പേജ് നാൾപ്പതിപ്പിലേക്ക് ലിങ്കുചെയ്തിരുന്നു. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചു. [https://phabricator.wikimedia.org/T265654] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * ഈ ആഴ്ച പുതിയ മീഡിയവിക്കി പതിപ്പുകളൊന്നുമില്ല. '''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * 2018 ൽ [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|ഇന്റർഫേസ് അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ]] എന്ന ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ് അവതരിപ്പിച്ചതുമുതൽ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർമാർക്ക് CSS/JS പേജുകളുടെ ഇല്ലാതാക്കിയ ചരിത്രം കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ അവർക്ക് കഴിയും. [https://phabricator.wikimedia.org/T202989] * [[Special:Tags|ചേഞ്ച് ടാഗുകൾ]] എന്നതിൽ ഒരു പ്രശ്‌നമുണ്ടായിരുന്നു. തിരസ്കരിച്ച എഡിറ്റിന് ശേഷം നേരിട്ട് ലരുന്ന പേജ്-സംരക്ഷണ മാറ്റങ്ങൾ പോലുള്ള പേജ് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് സോഫ്റ്റ്വെയർ "{{int:Tag-mw-reverted}}" ടാഗ് ഉപയോഗിക്കുമായിരുന്നു. പുതിയ എഡിറ്റുകളിൽ ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചുട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T265312] * <span class="mw-translate-fuzzy">[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] നവംബറിൽ മിക്ക വിക്കിപീഡിയകളിലും ഒരു ഓപ്റ്റ്-ഇൻ [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|ബീറ്റ സവിശേഷത]] ആയി വരുന്നതായിരിക്കും. ''കുറിപ്പ്: തീയതി തീരുമാനിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ മറ്റൊരു പ്രഖ്യാപനം നടത്തുന്നതായിരിക്കും.''</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W44"/> 17:38, 26 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20574890 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Tech News: 2020-45]] == <section begin="technews-2020-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser uses very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It could lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since October 29, 2020, users who use old TLS versions will not be able to connect to Wikimedia projects. A list of [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]] is available. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T258405] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new automatic [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] available: [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:nonnumeric-formatnum}}|Pages with non-numeric formatnum arguments]]. It collects pages which use the <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> parser function with invalid (non-numeric) input, ''e.g.'' <code><nowiki>{{formatnum:TECHNEWS}}</nowiki></code>. Note that <code><nowiki>{{formatnum:123,456}}</nowiki></code> is also invalid input: as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#formatnum|documentation]], the argument should be <u>unformatted</u> so that it can be reliably and correctly localised. The tracking category will help identify problematic usage and double-formatting. The new tracking category's name can be [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=nonnumeric-formatnum&group=core&optional=1&action=translate translated at translatewiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237467] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 4. It will be on all wikis from November 5 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Administrators and stewards will be able to use a special page (Special:CreateLocalAccount) to force local account creation for a global account. This is useful when account creation is blocked for that user (by a block or a filter). [https://phabricator.wikimedia.org/T259721] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias on November 4. This change excludes the English, Russian, and German-language Wikipedias, plus a few smaller Wikipedias with special circumstances. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|the help page]] and [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?|the troubleshooting guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''Future changes''' * A discussion has been restarted about using a Unicode minus sign (− U+2212) in the output of <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> when it is given a negative argument. [https://phabricator.wikimedia.org/T10327] * In the future [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|IP addresses of unregistered users will not be shown for everyone]]. They will get an alias instead. There will be a new user right or an opt-in function for more vandal fighters to see the IPs of unregistered users. There would be some criteria for who gets the user right or opt-in. There will also be other new tools to help handle vandalism. This is early in the process and the developers are still collecting information from the communities before they suggest solutions. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W45"/> 16:09, 2 നവംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20604769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Tech News: 2020-46]] == <section begin="technews-2020-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * You can see [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|reference previews]]. This shows a preview of the footnote when you hover over it. This has been a [[mw:Beta Features|beta feature]]. It will move out of beta and be enabled by default. There will be an option not to use it. The developers are looking for small or medium-sized wikis to be the first ones. You can [[m:User talk:Michael Schönitzer (WMDE)|let them know]] if your wiki is interested. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-November/002373.html] * From November 16 the categories will not be sorted in order for a short time. This is because the developers are upgrading to a new version of the [[:w:en:International Components for Unicode|internationalisation library]]. They will use a script to fix the existing categories. This can take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W46"/> 15:50, 9 നവംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20634159 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Tech News: 2020-47]] == <section begin="technews-2020-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 16 November, changes to categories will not be sorted correctly for most languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''Changes later this week''' * If you merged two pages in a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespace]] where pages can't redirect this used to break the merge history. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T93469] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-11-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-11-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-11-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] is now open for proposals. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 16 to 30 November. You can vote on proposals from 8 December to 21 December. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W47"/> 15:37, 16 നവംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20669023 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Tech News: 2020-48]] == <section begin="technews-2020-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Timestamps in [[Special:Log|Special:Log]] are now links. They go to Special:Log for only that entry. This is how timestamps work on for example the history page. [https://phabricator.wikimedia.org/T207562] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2020 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from 1 December. Unclaimed projects can be deleted from 1 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-November/094054.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W48"/> 17:18, 23 നവംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20698111 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Tech News: 2020-49]] == <section begin="technews-2020-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] will show readers more of the article history. They can see new updates and easier see how the article has changed over time. This is an experiment. It will first be shown only to some iOS app users as a [[:w:en:A/B testing|test]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T241253][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Breaking_Down_the_Wall] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]] can be used for [[:w:en:SQL|SQL]] queries. You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry], [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] or other ways to do this. To make the Wiki Replicas stable there will be two changes. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work. You can also only query a database if you connect to it directly. This will happen in February 2021. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W49"/> 17:44, 30 നവംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20728523 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Tech News: 2020-50]] == <section begin="technews-2020-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now put pages on your watchlist for a limited period of time. Some wikis already had this function. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Watchlist_Expiry][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Watchlist_expiry] '''Changes later this week''' * Information from Wikidata that is used on a wiki page can be shown in recent changes and watchlists on a Wikimedia wiki. To see this you need to turn on showing Wikidata edits in your watchlist in the preferences. Changes to the Wikidata description in the language of a Wikimedia wiki will then be shown in recent changes and watchlists. This will not show edits to languages that are not relevant to your wiki. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-November/014402.html][https://phabricator.wikimedia.org/T191831] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] between 8 December and 21 December. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W50"/> 16:14, 7 ഡിസംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20754641 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Tech News: 2020-51]] == <section begin="technews-2020-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="ml" dir="ltr"><div class="plainlinks"> വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്. '''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ''' * [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] ഫോണുകൾക്കായി ഒരു [[mw:Wikipedia for KaiOS|വിക്കിപീഡിയ ആപ്ലിക്കേഷൻ]] ഉണ്ട്. സെപ്റ്റംബറിൽ ഇത് ഇന്ത്യയിൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഇത് ഇപ്പോൾ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലും ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാൻ കഴിയും. [https://diff.wikimedia.org/2020/12/10/growing-wikipedias-reach-with-an-app-for-kaios-feature-phones/] '''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.22|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-12-15|ml}} മുതൽ ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-12-16|ml}} മുതൽ വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-12-17|ml}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W51"/> 21:34, 14 ഡിസംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20803489 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Tech News: 2020-52]] == <section begin="technews-2020-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2021. '''Recent changes''' * The <code><nowiki>{{citation needed}}</nowiki></code> template shows when a statement in a Wikipedia article needs a source. If you click on it when you edit with the visual editor there is a popup that explains this. Now it can also show the reason and when it was added. [https://phabricator.wikimedia.org/T270107] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Ideas|propose and discuss]] what technical improvements should be done for geographic information. This could be coordinates, maps or other related things. * Some wikis use [[mw:Writing systems/LanguageConverter|LanguageConverter]] to switch between writing systems or variants of a language. This can only be done for the entire page. There will be a <code><nowiki><langconvert></nowiki></code> tag that can convert a piece of text on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T263082] * Oversighters and stewards can hide entries in [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. They can soon hide multiple entries at once using checkboxes. This works like hiding normal edits. It will happen in early January. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W52"/> 20:53, 21 ഡിസംബർ 2020 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20833836 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Tech News: 2021-02]] == <section begin="technews-2021-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can choose to be reminded when you have not added an edit summary. This can be done in your preferences. This could conflict with the [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T12729] * You can link to specific log entries. You can get these links for example by clicking the timestamps in the log. Until now, such links to private log entries showed no entry even if you had permission to view private log entries. The links now show the entry. [https://phabricator.wikimedia.org/T269761] * Admins can use the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter tool]] to automatically prevent bad edits. Three changes happened last week: ** The filter editing interface now shows syntax errors while you type. This is similar to JavaScript pages. It also shows a warning for regular expressions that match the empty string. New warnings will be added later. [https://phabricator.wikimedia.org/T187686] ** [[m:Special:MyLanguage/Meta:Oversighters|Oversighters]] can now hide multiple filter log entries at once using checkboxes on [[Special:AbuseLog]]. This is how the usual revision deletion works. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] ** When a filter matches too many actions after it has been changed it is "throttled". The most powerful actions are disabled. This is to avoid many editors getting blocked when an administrator made a mistake. The administrator will now get a notification about this "throttle". * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new tool to [https://skins.wmflabs.org/?#/add build new skins]. You can also [https://skins.wmflabs.org/?#/ see] existing [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. You can [[mw:User talk:Jdlrobson|give feedback]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-December/094130.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots using the API no longer watch pages automatically based on account preferences. Setting the <code>watchlist</code> to <code>watch</code> will still work. This is to reduce the size of the watchlist data in the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T258108] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto's]] [[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#File metadata|file metadata]] now includes length. [https://phabricator.wikimedia.org/T209679] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:w:en:CSS|CSS]] and [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code pages now have link anchors to [https://patchdemo.wmflabs.org/wikis/40e4795d4448b55a6d8c46ff414bcf78/w/index.php/MediaWiki:En.js#L-125 line numbers]. You can use wikilinks like [[:w:en:MediaWiki:Common.js#L-50]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T29531] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There was a [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25|new version]] of MediaWiki last week. You can read [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25/Changelog|a detailed log]] of all 763 changes. Most of them are very small and will not affect you. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W02"/> 15:42, 11 ജനുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20950047 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Tech News: 2021-03]] == <section begin="technews-2021-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth team]] plans to add features to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer tasks/Experiment analysis, November 2020|get more visitors to edit]] to more Wikipedias. You can help [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translating the interface]. * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791] * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] posts could be automatically timestamped in the future. This is because MassMessage senders can now send pages using MassMessage. Pages are more difficult to sign. If there are times when a MassMessage post should not be timestamped you can [[phab:T270435|let the developers know]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W03"/> 16:09, 18 ജനുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20974628 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Tech News: 2021-04]] == <section begin="technews-2021-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. You will not be able to read or edit [[:wikitech:Main Page|Wikitech]] for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210128T09 {{#time:j xg|2021-01-28|en}} at 09:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791][https://phabricator.wikimedia.org/T272388] '''Changes later this week''' * [[m:WMDE Technical Wishes/Bracket Matching|Bracket matching]] will be added to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] syntax highlighter on the first wikis. The first wikis are German and Catalan Wikipedia and maybe other Wikimedia wikis. This will happen on 27 January. [https://phabricator.wikimedia.org/T270238] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W04"/> 18:30, 25 ജനുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21007423 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Tech News: 2021-05]] == <section begin="technews-2021-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translations]] are available. '''Problems''' * [[:w:en:IPv6|IPv6 addresses]] were written in lowercase letters in diffs. This caused dead links since [[Special:Contributions|Special:Contributions]] only accepted uppercase letters for the IPs. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T272225] '''Changes later this week''' * You can soon use Wikidata to link to pages on the multilingual Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T138332] * Often editors use a "non-breaking space" to make a gap between two items when reading but still show them together. This can be used to avoid a line break. You will now be able to add new ones via the special character tool in the 2010, 2017, and visual editors. The character will be shown in the visual editor as a space with a grey background. [https://phabricator.wikimedia.org/T70429][https://phabricator.wikimedia.org/T96666] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] Wikis use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] to stop bad edits being made. Filter maintainers can now use syntax like <code>1.2.3.4 - 1.2.3.55</code> as well as the <code>1.2.3.4/27</code> syntax for IP ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T218074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[mw:Skin:Minerva Neue|Minerva]] is the skin Wikimedia wikis use for mobile traffic. When a page is protected and you can't edit it you can normally read the source wikicode. This doesn't work on Minerva on mobile devices. This is being fixed. Some text might overlap. This is because your community needs to update [[MediaWiki:Protectedpagetext|MediaWiki:Protectedpagetext]] to work on mobile. You can [[phab:T208827|read more]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Inline_styles_should_not_use_properties_that_impact_sizing_and_positioning][https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Avoid_tables_for_anything_except_data] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] will change the IP address they use to contact the wikis. The new IP address will be <code>185.15.56.1</code>. This will happen on February 8. You can [[:wikitech:News/CloudVPS NAT wikis|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W05"/> 22:38, 1 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21033195 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Tech News: 2021-06]] == <section begin="technews-2021-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now has watchlists and talk pages in the app. [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia] '''Changes later this week''' * You can see edits to chosen pages on [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]]. You can add pages to your watchlist on every wiki you like. The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|GlobalWatchlist]] extension will come to Meta on 11 February. There you can see entries on watched pages on different wikis on the same page. The new watchlist will be found on [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] on Meta. You can choose which wikis to watch and other preferences on [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Special:GlobalWatchlistSettings]] on Meta. You can watch up to five wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T260862] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * When admins [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protecting and unprotecting pages|protect]] pages the form will use the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [[Special:Import|Special:Import]] will also get the new look. This will make them easier to use on mobile phones. [https://phabricator.wikimedia.org/T235424][https://phabricator.wikimedia.org/T108792] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Tech/News/2021/05|Last week]] Tech News reported that the IP address [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] use to contact the wikis will change on 8 February. This is delayed. It will happen later instead. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/CloudVPS_NAT_wikis] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W06"/> 17:41, 8 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21082948 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Tech News: 2021-07]] == <section begin="technews-2021-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translations]] are available. '''Problems''' * There were problems with recent versions of MediaWiki. Because the updates caused problems the developers rolled back to an earlier version. Some updates and new functions will come later than planned. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094255.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094271.html] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W07"/> 17:55, 15 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21105437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Tech News: 2021-08]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The visual editor will now use [[:c:Commons:Structured data/Media search|MediaSearch]] to find images. You can search for images on Commons in the visual editor when you are looking for illustrations. This is to help editors find better images. [https://phabricator.wikimedia.org/T259896] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighter]] now works with more languages: [[:w:en:Futhark (programming language)|Futhark]], [[:w:en:Graphviz|Graphviz]]/[[:w:en:DOT (graph description language)|DOT]], CDDL and AMDGPU. [https://phabricator.wikimedia.org/T274741] '''Problems''' * Editing a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EasyTimeline|timeline]] might have removed all text from it. This was because of a bug and has been fixed. You might need to edit the timeline again for it to show properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T274822] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a [[:m:Wikimedia Rust developers user group|user group]] for developers and users interested in working on Wikimedia wikis with the [[:w:en:Rust (programming language)|Rust programming language]]. You can join or tell others who want to make your wiki better in the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 00:17, 23 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21134058 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Tech News: 2021-09]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth team tools]] can now show the name of a newcomer's mentor anywhere [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship/Integrating_mentorship|through a magic word]]. This can be used for welcome messages or userboxes. * A new version of the [[c:Special:MyLanguage/Commons:VideoCutTool|VideoCutTool]] is now available. It enables cropping, trimming, audio disabling, and rotating video content. It is being created as part of the developer outreach programs. '''Problems''' * There was a problem with the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Job queue|job queue]]. This meant some functions did not save changes and mass messages were delayed. This did not affect wiki edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T275437] * Some editors may not be logged in to their accounts automatically in the latest versions of Firefox and Safari. [https://phabricator.wikimedia.org/T226797] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.33|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 19:07, 1 മാർച്ച് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21161722 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Tech News: 2021-10]] == <section begin="technews-2021-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section translation]] now works on Bengali Wikipedia. It helps mobile editors translate sections of articles. It will come to more wikis later. The first focus is active wikis with a smaller number of articles. You can [https://sx.wmflabs.org/index.php/Main_Page test it] and [[mw:Talk:Content translation/Section translation|leave feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] now give admins the review right. [https://phabricator.wikimedia.org/T275293] * When someone links to a Wikipedia article on Twitter this will now show a preview of the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T276185] '''Problems''' * Many graphs have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. Graph editors can check their graphs in their browser's developer console after editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T275833] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Talk pages project/New discussion|New Discussion]] tool will soon be a new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|discussion tools]] beta feature for on most Wikipedias. The goal is to make it easier to start new discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T275257] '''Future changes''' * There will be a number of changes to make it easier to work with templates. Some will come to the first wikis in March. Other changes will come to the first wikis in June. This is both for those who use templates and those who create or maintain them. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|read more]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will become a default feature on some wikis on 17 March. They will share a setting with [[mw:Page Previews|Page Previews]]. If you prefer the Reference Tooltips or Navigation-Popups gadget you can keep using them. If so Reference Previews won't be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * New JavaScript-based functions will not work in [[:w:en:Internet Explorer 11|Internet Explorer 11]]. This is because Internet Explorer is an old browser that doesn't work with how JavaScript is written today. Everything that works in Internet Explorer 11 today will continue working in Internet Explorer for now. You can [[mw:Compatibility/IE11|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W10"/> 17:51, 8 മാർച്ച് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21175593 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Tech News: 2021-11]] == <section begin="technews-2021-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis that are part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project can now use a new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Search|search function]]. The desktop improvements and the new search will come to more wikis later. You can also [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements#Deployment plan and timeline|test it early]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Editors who put up banners or change site-wide [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code should use the [https://grafana.wikimedia.org/d/000000566/overview?viewPanel=16&orgId=1 client error graph] to see that their changes has not caused problems. You can [https://diff.wikimedia.org/2021/03/08/sailing-steady%e2%80%8a-%e2%80%8ahow-you-can-help-keep-wikimedia-sites-error-free read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276296] '''Problems''' * Due to [[phab:T276968|database issues]] the [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org Wikimedia Beta Cluster] was read-only for over a day. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can add a [[:w:en:Newline|newline]] or [[:w:en:Carriage return|carriage return]] character to a custom signature if you use a template. There is a proposal to not allow them in the future. This is because they can cause formatting problems. [https://www.mediawiki.org/wiki/New_requirements_for_user_signatures#Additional_proposal_(2021)][https://phabricator.wikimedia.org/T272322] * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|12 wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|en}} at 06:00 (UTC)]. This could take 30 minutes but will probably be much faster. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry] for [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 23 March. There will be a new field to specify the database to connect to. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] and other ways to do [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the Wiki Replicas will be affected later. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W11"/> 23:22, 15 മാർച്ച് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21226057 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Tech News: 2021-12]] == <section begin="technews-2021-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. They don't have a touch screen so readers navigate with the phone keys. There is now a [https://wikimedia.github.io/wikipedia-kaios/sim.html simulator] so you can see what it looks like. * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|new discussion tool]] are now available as the "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] in almost all wikis except German Wikipedia. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|twelve wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|{{PAGELANGUAGE}}}} at 06:00 (UTC)]. This can also affect password changes, logging in to new wikis, global renames and changing or confirming emails. This could take 30 minutes but will probably be much faster. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[:w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] colours will change to be easier to read. This will soon come to the [[phab:T276346|first wikis]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting] '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] will no longer have multiple tags like "tone" or "depth". It will also only have one tier. This was changed because very few wikis used these features and they make the tool difficult to maintain. [https://phabricator.wikimedia.org/T185664][https://phabricator.wikimedia.org/T277883] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015 this was moved from <code dir=ltr>wg*</code> to <code dir=ltr>mw.config</code>. <code dir=ltr>wg*</code> will soon no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W12"/> 16:52, 22 മാർച്ച് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21244806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to <code>irc.wikimedia.org</code> and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579] '''Problems''' * When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350] * Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:30, 29 മാർച്ച് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21267131 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Tech News: 2021-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors can collapse part of an article so you have to click on it to see it. When you click a link to a section inside collapsed content it will now expand to show the section. The browser will scroll down to the section. Previously such links didn't work unless you manually expanded the content first. [https://phabricator.wikimedia.org/T276741] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] will use for example <code>2010-12-XX</code> instead of <code>2010-12</code> for dates with a month but no days. This is because <code>2010-12</code> could be confused with <code>2010-2012</code> instead of <code>December 2010</code>. This is called level 1 instead of level 0 in the [https://www.loc.gov/standards/datetime/ Extended Date/Time Format]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:PAWS|PAWS]] can now connect to the new [[:wikitech:Wiki Replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 28 April. There is [[:wikitech:News/Wiki Replicas 2020 Redesign#How should I connect to databases in PAWS?|a new way to connect]] to the databases. Until 28 April both ways to connect to the databases will work. If you think this affects you and you need help you can post [[phab:T268498|on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:39, 5 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21287348 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Tech News: 2021-16]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Email to the Wikimedia wikis are handled by groups of Wikimedia editors. These volunteer response teams now use [https://github.com/znuny/Znuny Znuny] instead of [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]]. The functions and interface remain the same. The volunteer administrators will give more details about the next steps soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T279303][https://phabricator.wikimedia.org/T275294] * If you use [[Mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighting]], you can see line numbers in the 2010 and 2017 wikitext editors when editing templates. This is to make it easier to see line breaks or talk about specific lines. Line numbers will soon come to all namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T267911][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Because of a technical change there could be problems with gadgets and scripts that have an edit summary area that looks [https://phab.wmfusercontent.org/file/data/llvdqqnb5zpsfzylbqcg/PHID-FILE-25vs4qowibmtysl7cbml/Screen_Shot_2021-04-06_at_2.34.04_PM.png similar to this one]. If they look strange they should use <code>mw.loader.using('mediawiki.action.edit.styles')</code> to go back to how they looked before. [https://phabricator.wikimedia.org/T278898] * The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.1|latest version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis last week. There was no Tech News issue last week. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in two weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:48, 19 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21356080 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Tech News: 2021-17]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Templates have parameters that can have specific values. It is possible to suggest values for editors with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateData|TemplateData]]. You can soon see them as a drop-down list in the visual editor. This is to help template users find the right values faster. [https://phabricator.wikimedia.org/T273857][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:24, 26 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21391118 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346] * Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes <code dir=ltr>.error</code>, <code dir=ltr>.warning</code> and <code dir=ltr>.success</code> do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:43, 3 മേയ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21418010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:09, 10 മേയ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21428676 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Tech News: 2021-20]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new toolbar in [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply tool]]. It works in the wikitext source mode. You can enable it in [[Special:Preferences#mw-htmlform-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276608] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#13_May_2021] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/New_discussion#13_May_2021] * Wikimedia [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo mailing lists] are being moved to [[:w:en:GNU Mailman|Mailman 3]]. This is a newer version. For the [[:w:en:Character encoding|character encoding]] to work it will change from <code>[[:w:en:UTF-8|UTF-8]]</code> to <code>utf8mb3</code>. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IEYQ2HS3LZF2P3DAYMNZYQDGHWPVMTPY/][https://phabricator.wikimedia.org/T282621] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|earlier issue]] of Tech News said that the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] would handle dates with a month but no days in a new way. This has been reverted for now. There needs to be more discussion of how it affects different wikis first. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>MediaWiki:Pageimages-blacklist</code> will be renamed <code>MediaWiki:Pageimages-denylist</code>. The list can be copied to the new name. It will happen on 19 May for some wikis and 20 May for some wikis. Most wikis don't use it. It lists images that should never be used as thumbnails for articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T282626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 13:48, 17 മേയ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21464279 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Tech News: 2021-21]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia movement has been using [[:m:Special:MyLanguage/IRC|IRC]] on a network called [[:w:en:Freenode|Freenode]]. There have been changes around who is in control of the network. The [[m:Special:MyLanguage/IRC/Group_Contacts|Wikimedia IRC Group Contacts]] have [[m:Special:Diff/21476411|decided]] to move to the new [[:w:en:Libera Chat|Libera Chat]] network instead. This is not a formal decision for the movement to move all channels but most Wikimedia IRC channels will probably leave Freenode. There is a [[:m:IRC/Migrating_to_Libera_Chat|migration guide]] and ongoing Wikimedia [[m:Wikimedia Forum#Freenode (IRC)|discussions about this]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:06, 24 മേയ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21477606 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Tech News: 2021-22]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translations]] are available. '''Problems''' * There was an issue on the Vector skin with the text size of categories and notices under the page title. It was fixed last Monday. [https://phabricator.wikimedia.org/T283206] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:05, 31 മേയ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21516076 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980] * Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for <code>Bedusz</code> doesn't find <code>Będusz</code> on German Wikipedia. The character <code>ę</code> isn't used in German so many would write <code>e</code> instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:02, 7 ജൂൺ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21551759 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Tech News: 2021-24]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Logged-in users on the mobile web can choose to use the [[:mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile mode]]. They now see categories in a similar way as users on desktop do. This means that some gadgets that have just been for desktop users could work for users of the mobile site too. If your wiki has such gadgets you could decide to turn them on for the mobile site too. Some gadgets probably need to be fixed to look good on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T284763] * Language links on Wikidata now works for [[:oldwikisource:Main Page|multilingual Wikisource]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T275958] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future we [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|can't show the IP]] of unregistered editors to everyone. This is because privacy regulations and norms have changed. There is now a rough draft of how [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#Updates|showing the IP to those who need to see it]] could work. * German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis will be read-only for a few minutes on 22 June. This is planned between 5:00 and 5:30 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 28 June. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:26, 14 ജൂൺ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21587625 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Tech News: 2021-25]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code>otrs-member</code> group name is now <code>vrt-permissions</code>. This could affect abuse filters. [https://phabricator.wikimedia.org/T280615] '''Problems''' * You will be able to read but not edit German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis for a few minutes on 22 June. This is planned between [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210623T0500 5:00 and 5:30 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:48, 21 ജൂൺ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21593987 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Tech News: 2021-26]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth features]] now can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure Growth features directly on their wiki]]. This uses the new special page <code>Special:EditGrowthConfig</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285423] * Wikisources have a new [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/OCR Improvements|OCR tool]]. If you don't want to see the "extract text" button on Wikisource you can add <code>.ext-wikisource-ExtractTextWidget { display: none; }</code> to your [[Special:MyPage/common.css|common.css page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285311] '''Problems''' *You will be able to read but not edit the Wikimedia wikis for a few minutes on 29 June. This is planned at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210629T1400 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * <code>Threshold for stub link formatting</code>, <code>thumbnail size</code> and <code>auto-number headings</code> can be set in preferences. They are expensive to maintain and few editors use them. The developers are planning to remove them. Removing them will make pages load faster. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:SKim (WMF)/Performance Dependent User Preferences|read more and give feedback]]. * A toolbar will be added to the [[mw:Talk pages project/Replying|Reply tool]]'s wikitext source mode. This will make it easier to link to pages and to ping other users. [https://phabricator.wikimedia.org/T276609][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#Status_updates] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:31, 28 ജൂൺ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21653312 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Tech News: 2021-27]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 19 July. '''Recent changes''' * [[:wikidata:Q4063270|AutoWikiBrowser]] is a tool to make repetitive tasks easier. It now uses [[:w:en:JSON|JSON]]. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON</code> and <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/Config</code>. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/Version</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/VersionJSON</code>. The tool will eventually be configured on the wiki so that you don't have to wait until the new version to add templates or regular expression fixes. [https://phabricator.wikimedia.org/T241196] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] helps saving online sources on some wikis. It adds them to [[:w:en:Wayback Machine|Wayback Machine]] and links to them there. This is so they don't disappear if the page that was linked to is removed. It currently has a problem with linking to the wrong date when it moves pages from <code>archive.is</code> to <code>web.archive.org</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T283432] '''Changes later this week''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] will be updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It will come to the first wikis on 7 July. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Some Wikimedia wikis use [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]] or pending changes. It hides edits from new and unregistered accounts for readers until they have been patrolled. The auto review action in Flagged Revisions will no longer be logged. All old logs of auto-review will be removed. This is because it creates a lot of logs that are not very useful. [https://phabricator.wikimedia.org/T285608] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:32, 5 ജൂലൈ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21694636 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Tech News: 2021-29]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] was updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It was supposed to come to the first wikis on 7 July. It was delayed to 12 July instead. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * [[Special:UnconnectedPages|Special:UnconnectedPages]] lists pages that are not connected to Wikidata. This helps you find pages that can be connected to Wikidata items. Some pages should not be connected to Wikidata. You can use the magic word <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> on pages that should not be listed on the special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T97577] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] How media is structured in the [[:w:en:Parsing|parser's]] HTML output will soon change. This can affect bots, gadgets, user scripts and extensions. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/L2UQJRHTFK5YG3IOZEC7JSLH2ZQNZRVU/ read more]. You can test it on [[:testwiki:Main Page|Testwiki]] or [[:test2wiki:Main Page|Testwiki 2]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:31, 19 ജൂലൈ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21755027 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Tech News: 2021-30]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.14|new version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis the week before last week. This was not in Tech News because there was no newsletter that week. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you use the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook skin]] you can choose to switch off [[:w:en:Responsive web design|responsive design]] on mobile. This will now work for more skins. If <code>{{int:monobook-responsive-label}}</code> is unticked you need to also untick the new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preference]] <code>{{int:prefs-skin-responsive}}</code>. Otherwise it will stop working. Interface admins can automate this process on your wiki. You can [[phab:T285991|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:10, 26 ജൂലൈ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21771634 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Tech News: 2021-31]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] If your wiki uses markup like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl"></nowiki></code></bdi> without the required <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>dir</code></bdi> attribute, then these will no longer work in 2 weeks. There is a short-term fix that can be added to your local wiki's Common.css page, which is explained at [[phab:T287701|T287701]]. From now on, all usages should include the full attributes, for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr" dir="ltr" lang="en"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl" dir="rtl" lang="he"></nowiki></code></bdi>. This also applies to some other HTML tags, such as <code>span</code> or <code>code</code>. You can find existing examples on your wiki that need to be updated, using the instructions at [[phab:T287701|T287701]]. * Reminder: Wikimedia has [[m:Special:MyLanguage/IRC/Migrating to Libera Chat|migrated to the Libera Chat IRC network]], from the old Freenode network. Local documentation should be updated. '''Problems''' * Last week, all wikis had slow access or no access for 30 minutes. There was a problem with generating dynamic lists of articles on the Russian Wikinews, due to the bulk import of 200,000+ new articles over 3 days, which led to database problems. The problematic feature has been disabled on that wiki and developers are discussing if it can be fixed properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-07-26_ruwikinews_DynamicPageList] '''Changes later this week''' * When adding links to a page using [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]], [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]] will now only appear at the bottom of search results. This is because users do not often want to link to disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285510] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|team of the Wikipedia app for Android]] is working on communication in the app. The developers are working on how to talk to other editors and get notifications. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|read more]]. They are looking for users who want to [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingJuly2021|test the plans]]. Any editor who has an Android phone and is willing to download the app can do this. * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for {{int:discussiontools-preference-label}} will be updated in the coming weeks. You will be able to [[mw:Talk pages project/Notifications|subscribe to individual sections]] on a talk page at more wikis. You can test this now by adding <code>?dtenable=1</code> to the end of the talk page's URL ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta_talk:Sandbox?dtenable=1 example]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:46, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21818289 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [please test] Growth team features == <div dir="ltr" lang="en"> Hello! Sorry to use English. {{Int:please-translate}}. I'm [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. I work as a community relations specialist for the Wikimedia Foundation. I'm here to share a message from the [[mw:Growth|Growth team]]. As you may already know, the Growth team's goal is to create features that would help newcomers. Our goal is to help newcomers when they edit for the first time and also to increase the retention of new editors. [[mw:Growth#deploymentstable|Several wikis already have these features]] since a long time now. Working with these wikis, [[mw:NEWTEA|the Growth team found evidence of the efficiency of these new features]]. These features will be available for all new accounts on your Wikipedia '''starting on the week of August 23''', 2021. This way your Wikipedia will offer more options for newcomers to make good first edits and become community members. === Which features? === [[File:Screenshot of newcomer homepage variant D 2020-10-23.png|thumb|The newcomer homepage (here on Portuguese Wikipedia, displayed in English)]] We have [[mw:Growth/Feature summary|created several features]] to help them, and also to help community members who help them : * [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer homepage|'''Newcomer homepage''']]: a new special page, the best place for a newcomer to get started. Please visit it at [[Special:Homepage]] It includes: ** [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer tasks|'''Newcomer tasks''']]: a feed of task suggestions that help newcomers learn to edit. Newcomers have been making [[mw:NEWTEA|productive edits]] through this feed! [[mw:Help:Growth/Tools/Suggested edits|Know more about this tool]]. ** '''Mentorship module''' [optional]: each newcomers has a direct link to an experienced user (see below). This way, they can ask questions about editing Wikipedia, less the need to find where to ask for assistance. ** '''Impact module''': the user sees how many pages views articles they edit received. Have a look at [[Special:Impact]] for yours! * [[mw:Growth/Feature summary#Help panel|'''Help panel''']]: a platform to provide resources to newcomers while they are editing. If they do some suggested tasks, they are guided step-by-step on the process of editing. * '''Welcome Survey''': communities can know why newcomers create an account on Wikipedia. You can see it at [[Special:WelcomeSurvey]]. The features available right now in your preferences ([[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-homepage|here]] and [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|there]]) so that you can try them. ''They are'' not ''yet visible to newcomers''. === How to help? === First, we need help to '''translate the features'''. At the moment, most of the messages newcomers will see on your Wikipedia are in English, some of them have been translated using machine translation. Please help '''[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translate the interface]''' (done on [[translatewiki.net]]. It needs a specific account). Also, I need your help checking on the configuration the team setups as default. '''Please try the features''' and let us know if something questions you. Newcomers tasks are based on templates to suggest edits to newcomers. You can check the templates used on [[MediaWiki:NewcomerTasks.json]]. You can also change the templates and the help links defined there. Several templates can be added for the same task. It you are familiar with Phabricator, '''[[phab:T275069|here is the ticket about this deployment]]'''. Please find your wiki in the list to access all the information we used for the deployment. Please have a look at it. You can suggest changes by replying to this message. If you wish to, you can create a list of mentors. This will activate the optional Mentorship module. Please [[mw:Growth/Communities/How to introduce yourself as a mentor|format the list following the guidance]]. You need at least one mentor for each 500 new accounts created monthly on your wiki (3 mentors minimum). Are you hesitant to become a mentor? Please check [[mw:Growth/Communities/How to interact with newcomers|the resources we have written]] based on other mentors' experiences. Please tell us if you are interested by creating a mentor list! Let me know if you have any question about this deployment, please ping me! Of course, if this message is not at the right place, please move or share it (and let me know). All the best, [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 15:33, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=21840649 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Tech News: 2021-32]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translations]] are available. '''Problems''' * You can read but not edit 17 wikis for a few minutes on 10 August. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1628571650 05:00 UTC]. This is because of work on the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T287449] '''Changes later this week''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/2021:Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place remotely on 13 August, starting at 5:00 UTC, for 24 hours. You can participate in many ways. You can still propose projects and sessions. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The old CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="visualClear"></div></nowiki></code></bdi> will not be supported after 12 August. Instead, templates and pages should use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div style="clear:both;"></div></nowiki></code></bdi>. Please help to replace any existing uses on your wiki. There are global-search links available at [[phab:T287962|T287962]]. '''Future changes''' * [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is a place for Wikipedia editors to get access to sources. There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TheWikipediaLibrary|extension]] which has a new function to tell users when they can take part in it. It will use notifications. It will start pinging the first users in September. It will ping more users later. [https://phabricator.wikimedia.org/T288070] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Vue.js|Vue.js]] will be the [[w:en:JavaScript|JavaScript]] framework for MediaWiki in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SOZREBYR36PUNFZXMIUBVAIOQI4N7PDU/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:20, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21856726 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Tech News: 2021-33]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can add language links in the sidebar in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] '''Problems''' * There was a problem on wikis which use the Translate extension. Translations were not updated or were replaced with the English text. The problems have been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T288700][https://phabricator.wikimedia.org/T288683][https://phabricator.wikimedia.org/T288719] '''Changes later this week''' * A [[mw:Help:Tags|revision tag]] will soon be added to edits that add links to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]]. This is because these links are usually added by accident. The tag will allow editors to easily find the broken links and fix them. If your wiki does not like this feature, it can be [[mw:Help:Tags#Deleting a tag added by the software|hidden]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287549] *Would you like to help improve the information about tools? Would you like to attend or help organize a small virtual meetup for your community to discuss the list of tools? Please get in touch on the [[m:Toolhub/The Quality Signal Sessions|Toolhub Quality Signal Sessions]] talk page. We are also looking for feedback [[m:Talk:Toolhub/The Quality Signal Sessions#Discussion topic for "Quality Signal Sessions: The Tool Maintainers edition"|from tool maintainers]] on some specific questions. * In the past, edits to any page in your user talk space ignored your [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications#mute|mute list]], e.g. sub-pages. Starting this week, this is only true for edits to your talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T288112] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:27, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21889213 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Tech News: 2021-34]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score]] extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><score></nowiki></code></bdi> notation) has been re-enabled on public wikis and upgraded to a newer version. Some musical score functionality may no longer work because the extension is only enabled in "safe mode". The security issue has been fixed and an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score/2021 security advisory|advisory published]]. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289130|some wikis]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1629871217 06:00 UTC]. This is for database maintenance. During this time, operations on the CentralAuth will also not be possible. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:58, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21923254 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Read-only reminder == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="MassMessage"/> A maintenance operation will be performed on [https://zonestamp.toolforge.org/1629871231 {{#time: l F d H:i e|2021-08-25T06:00|en}}]. It should only last for a few minutes. This will affect your wiki as well as 11 other wikis. During this time, publishing edits will not be possible. Also during this time, operations on the CentralAuth will not be possible (GlobalRenames, changing/confirming e-mail addresses, logging into new wikis, password changes). For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T289130|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help your community to be aware of this maintenance operation. {{Int:Feedback-thanks-title}}<section end="MassMessage"/> </div> 20:34, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21927201 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Tech News: 2021-35]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some musical score syntax no longer works and may needed to be updated, you can check [[:Category:{{MediaWiki:score-error-category}}]] on your wiki for a list of pages with errors. '''Problems''' * Musical scores were unable to render lyrics in some languages because of missing fonts. This has been fixed now. If your language would prefer a different font, please file a request in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T289554] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]] about this. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289660|Commons]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-09-06|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1630818058 05:00 UTC]. This is for database maintenance. * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 13 September. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:00, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21954810 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Tech News: 2021-36]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] deployed have been part of A/B testing since deployment, in which some newcomers did not receive the new features. Now, all of the newcomers on 21 of the smallest of those wikis will be receiving the features. [https://phabricator.wikimedia.org/T289786] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In 2017, the provided jQuery library was upgraded from version 1 to 3, with a compatibility layer. The migration will soon finish, to make the site load faster for everyone. If you maintain a gadget or user script, check if you have any JQMIGRATE errors and fix them, or they will break. [https://phabricator.wikimedia.org/T280944][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/6Z2BVLOBBEC2QP4VV4KOOVQVE52P3HOP/] * Last year, the Portuguese Wikipedia community embarked on an experiment to make log-in compulsory for editing.  The [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Impact report for Login Required Experiment on Portuguese Wikipedia|impact report of this trial]] is ready. Moving forward, the Anti-Harassment Tools team is looking for projects that are willing to experiment with restricting IP editing on their wiki for a short-term experiment. [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Login Required Experiment|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:20, 6 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21981010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Tech News: 2021-37]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * 45 new Wikipedias now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T289680] * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|A majority of Wikipedias]] now have access to the Growth features. The Growth team [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ|has published an FAQ page]] about the features. This translatable FAQ covers the description of the features, how to use them, how to change the configuration, and more. '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on 14 September. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628002 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * Starting this week, Wikipedia in Italian will receive weekly software updates on Wednesdays. It used to receive the updates on Thursdays. Due to this change, bugs will be noticed and fixed sooner. [https://phabricator.wikimedia.org/T286664] * You can add language links in the sidebar in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|the new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlight]] tool marks up code with different colours. It now can highlight 23 new code languages. Additionally, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>golang</code></bdi> can now be used as an alias for the [[d:Q37227|Go programming language]], and a special <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>output</code></bdi> mode has been added to show a program's output. [https://phabricator.wikimedia.org/T280117][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/SyntaxHighlight_GeSHi/+/715277/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:34, 13 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22009517 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Tech News: 2021-38]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Growth features are now deployed to almost all Wikipedias. [[phab:T290582|For the majority of small Wikipedias]], the features are only available for experienced users, to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#enable|test the features]] and [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#config|configure them]]. Features will be available for newcomers starting on 20 September 2021. * MediaWiki had a feature that would highlight local links to short articles in a different style. Each user could pick the size at which "stubs" would be highlighted. This feature was very bad for performance, and following a consultation, has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T284917] * A technical change was made to the MonoBook skin to allow for easier maintenance and upkeep. This has resulted in some minor changes to HTML that make MonoBook's HTML consistent with other skins. Efforts have been made to minimize the impact on editors, but please ping [[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] on wiki or in [[phab:T290888|phabricator]] if any problems are reported. '''Problems''' * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of an accidental restart of the search servers. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-09-13_cirrussearch_restart] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[s:Special:ApiHelp/query+proofreadinfo|meta=proofreadpage API]] has changed. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>piprop</nowiki></code></bdi> parameter has been renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prpiprop</nowiki></code></bdi>. API users should update their code to avoid unrecognized parameter warnings. Pywikibot users should upgrade to 6.6.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T290585] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|previously announced]] change to how you obtain tokens from the API has been delayed to September 21 because of an incompatibility with Pywikibot. Bot operators using Pywikibot can follow [[phab:T291202|T291202]] for progress on a fix, and should plan to upgrade to 6.6.1 when it is released. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:31, 20 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22043415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.vector-menu-dropdown-noicon</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752] * A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]]. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W39"/> </div> 22:21, 27 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22077885 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hidden</code></bdi> property will no longer say an entry is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>implicit</code></bdi> for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>false</code></bdi> for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718] * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Future changes''' * You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgExtraSignatureNamespaces</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgLegalTitleChars</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgIllegalFileChars</code></bdi> will soon be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi>. These are not part of the "stable" variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePrefix</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieDomain</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePath</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieExpiration</code></bdi> will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.cookie</code></bdi> from the "<bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]</bdi>" module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:30, 4 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22101208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|"auto-number headings" preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering. '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W41"/> </div> 15:30, 11 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22152137 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development. * 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=22&month=10&year=2021 22 October 15:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W42"/> </div> 20:53, 18 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22176877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526] * The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600] '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W43"/> </div> 20:07, 25 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22232718 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W44"/> </div> 20:27, 1 നവംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22269406 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105] '''Changes later this week''' * [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W45"/> </div> 20:36, 8 നവംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22311003 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>stashfailed</code></bdi>" or "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>DBQueryError</code></bdi>" have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available. '''Problems''' * Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525] * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W46"/> </div> 22:06, 15 നവംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22338097 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. *The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W47"/> </div> 20:02, 22 നവംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22366010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W48"/> </div> 21:14, 29 നവംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22375666 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available. '''Problems''' * MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MentorDashboard</nowiki></code></bdi>. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=ajax</nowiki></code></bdi>, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>jquery.jStorage</nowiki></code></bdi>, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.storage</nowiki></code></bdi> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W49"/> </div> 21:58, 6 ഡിസംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22413926 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the "Project:" namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[WB:]]</nowiki></code></bdi> will go to the local language default for the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[Project:]]</nowiki></code></bdi> namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W50"/> </div> 22:27, 13 ഡിസംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22441074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022. '''Recent changes''' * Queries made by the DynamicPageList extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><DynamicPageList></nowiki></code></bdi>) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W51"/> </div> 22:05, 20 ഡിസംബർ 2021 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22465395 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> 01:23, 11 ജനുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> 19:54, 17 ജനുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> 21:37, 24 ജനുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> 17:41, 31 ജനുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> 21:15, 7 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> 19:18, 14 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> 19:11, 21 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> 22:59, 28 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> 21:15, 7 മാർച്ച് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> 22:07, 14 മാർച്ച് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> 16:00, 21 മാർച്ച് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> 19:54, 28 മാർച്ച് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> 21:00, 4 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> 19:44, 11 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> 23:11, 18 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> 22:55, 25 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> 19:33, 2 മേയ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> 15:22, 9 മേയ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> 18:57, 16 മേയ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> 00:20, 24 മേയ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> 20:28, 30 മേയ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> 02:45, 7 ജൂൺ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> 16:58, 13 ജൂൺ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> 20:17, 20 ജൂൺ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> 20:02, 27 ജൂൺ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> 19:31, 4 ജൂലൈ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> 19:24, 11 ജൂലൈ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> 22:59, 18 ജൂലൈ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> 19:26, 25 ജൂലൈ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> 21:21, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> 19:49, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> 21:08, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> 00:11, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> 23:04, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> 23:21, 5 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> </div> 01:49, 13 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> table are now being dropped: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. See <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available. Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Future changes''' * In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> </div> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> 22:15, 19 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> attribute of links. Further details are in <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:29, 27 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:22, 4 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> 14:08, 10 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> to add errors for some possible code problems. This replaces "[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]" on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Future changes''' * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The "{{int:discussiontools-replylink}}" button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:45, 17 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]]. * On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]]. '''Problems''' * Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]]. * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22, 24 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:14, 31 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problems''' * Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:31, 8 നവംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:54, 14 നവംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:20, 21 നവംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:02, 28 നവംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:40, 6 ഡിസംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:33, 12 ഡിസംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:59, 19 ഡിസംബർ 2022 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:06, 10 ജനുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:09, 17 ജനുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:45, 23 ജനുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 31 ജനുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:20, 6 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:48, 14 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:57, 21 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:46, 27 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:49, 6 മാർച്ച് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 13 മാർച്ച് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:25, 21 മാർച്ച് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 28 മാർച്ച് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:38, 3 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:04, 10 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:53, 18 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:02, 24 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:44, 2 മേയ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:35, 9 മേയ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 15 മേയ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 16:54, 22 മേയ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:01, 29 മേയ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:51, 5 ജൂൺ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:50, 12 ജൂൺ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:08, 19 ജൂൺ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 26 ജൂൺ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:50, 3 ജൂലൈ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:53, 10 ജൂലൈ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:07, 17 ജൂലൈ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:19, 25 ജൂലൈ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 31 ജൂലൈ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:20, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:59, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 15:24, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:59, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:32, 4 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:07, 11 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:19, 18 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:51, 26 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:26, 3 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:39, 9 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 16 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:16, 23 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:21, 30 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:05, 6 നവംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 13 നവംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:55, 21 നവംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:08, 27 നവംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:50, 4 ഡിസംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:12, 12 ഡിസംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:17, 18 ഡിസംബർ 2023 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:19, 9 ജനുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:12, 16 ജനുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:03, 23 ജനുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:31, 29 ജനുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:22, 5 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:48, 13 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:36, 19 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:23, 26 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:46, 4 മാർച്ച് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:04, 11 മാർച്ച് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:39, 18 മാർച്ച് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:56, 25 മാർച്ച് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:35, 2 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:37, 8 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:28, 15 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:27, 22 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:33, 30 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:44, 6 മേയ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:58, 13 മേയ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:04, 20 മേയ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:15, 28 മേയ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:34, 3 ജൂൺ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:20, 10 ജൂൺ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 17 ജൂൺ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:32, 24 ജൂൺ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:59, 1 ജൂലൈ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:31, 8 ജൂലൈ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:30, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 23 ജൂലൈ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:10, 29 ജൂലൈ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:21, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:53, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:32, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:06, 3 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:02, 17 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:36, 23 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:19, 30 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:42, 7 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:20, 14 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:52, 21 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:56, 28 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 4 നവംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 12 നവംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:00, 19 നവംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 25 നവംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:22, 2 ഡിസംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:15, 9 ഡിസംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:24, 16 ഡിസംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Tech News: 2025-36 == <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.</span> [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].</span> * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these].</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.</span> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 6 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:18, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 4 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 18 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:08, 1 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:30, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:55, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:48, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 18:51, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 07:38, 13 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:37, 19 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:55, 26 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Many Wikimedia tools were taken offline last week because of a [[:w:PHP2Shell|security vulnerability in PHP]]. This affected many websites worldwide. [[m:Special:MyLanguage/Toolforge|Toolforge]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services|Cloud VPS]] have been back up since October 22. Many important tools have been gradually restored. Some tools need the respective volunteer maintainers to restart them. Others still need to upgrade to a patched PHP version. Some tools were using older versions of PHP which are not supported by the recent security patches. They will require maintainers to upgrade to a more recent version. This might require additional effort. You can follow the work [[:wikitech:Talk:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community#Exceptions|on Wikitech]]. '''Updates for editors''' * A new optional search experiment is running in the Wikipedia Android and iOS apps for Arabic, French, and Japanese Wikipedias. Participating readers can search inside articles and open quoted passages directly in their source articles, no answers or summaries are generated. This is the first of four experiments in [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|Phase 2 of Semantic Search]]. It began on October 22 and runs for 20 days. Feedback is welcome on the project’s [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|discussion page]]. * The [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences|Future Audiences]] team is planning to bring [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences/Share_card|Share Cards]] to Wikipedia on mobile. This feature gives users the option to share a visually appealing card with friends, based on the article they are reading. The card contains the article’s title, image, opening text, and related attribution, and links back to the article for full reading. Editors are invited to try out this feature by adding <code dir="ltr">?useformat=mobile&sharecard=1</code> to any article URL from October 29 to November 8. Share any thoughts on the [[m:Talk:Future_Audiences/Share_card| project talk page]] and report any bugs on [[phab:T439161|Phabricator]]. * The default renderer for math formulas will change on November 2. After the change, the server sends the formula as MathML, and your browser uses MathJax to show it. This is the last step towards the Mathoid/RESTBase deprecation process, for sustainability and security reasons. You can [[w:en:Wikipedia:WikiProject Mathematics/MathFormattingBugs|ask questions or report problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T375238] * Do you have an idea for a new feature, or a bug that needs fixing? [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Submit your suggestion for the community wish list by November 8!]] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.3|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:22, 3 നവംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31236748 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> tifxht1x5n1p4zvpnu7kp62goy0wgbb ബ്രിട്ടാനി എൽംസ്ലി 0 517295 4682488 4610900 2026-11-03T12:47:20Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682488 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Brittany Elmslie}} {{Infobox swimmer | name = Brittany Elmslie | image = <!-- Only free-content images are allowed for depicting living people -- see [[WP:NONFREE]]. --> | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | alt = | caption = | fullname = Brittany Joyce Elmslie | nicknames = "Brit", "Britty", "Bidz" | national_team = {{AUS}} | strokes = [[Freestyle swimming|Freestyle]], [[butterfly stroke|butterfly]], [[medley swimming|medley]] | club = Marion | coach = Peter Bishop | collegeteam = | birth_date = {{Birth date and age|1994|6|19|df=y}} | birth_place = [[Nambour, Queensland]] | death_date = | death_place = | height = 180 cm<ref>{{cite web |title=Brittany Elmslie |url=http://www.fina.org/athletes/brittany-elmslie |website=fina.org |publisher=[[FINA]] |accessdate=5 October 2019 |archive-date=2018-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623214239/http://www.fina.org/athletes/brittany-elmslie |url-status=dead }}</ref> | weight = 73 kg | medaltemplates = {{MedalSport | Women's [[Swimming (sport)|Swimming]]}} {{MedalCountry | [[Australia]]}} {{MedalCount |[[Olympic Games]]|2|3|0 |[[Swimming at the World Aquatics Championships|World Championships (LC)]]|0|3|0 |[[FINA World Championships (25m)|World Championships (SC)]]|1|0|1 |[[Pan Pacific Swimming Championships|Pan Pacific Championships]]|1|1|0 |[[Commonwealth Games]]|2|1|0 |'''Total'''|'''6'''|'''8'''|'''1''' }} {{MedalCompetition | [[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalGold | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalGold|[[Swimming at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]]|[[Swimming at the 2016 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2012 London | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics – Women's 4 × 200 metre freestyle relay|4×200 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2012 London | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre medley relay|4×100 m medley]]}} {{MedalSilver|2016 Rio de Janeiro|[[Swimming at the 2016 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre medley relay|4×100 m medley]]}} {{MedalCompetition | [[Swimming at the World Aquatics Championships|World Championships (LC)]]}} {{MedalSilver | [[2013 World Aquatics Championships|2013 Barcelona]] | [[Swimming at the 2013 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2013 Barcelona | [[Swimming at the 2013 World Aquatics Championships – Women's 4 × 200 metre freestyle relay|4×200 m freestyle]]}} {{MedalSilver|[[2017 World Aquatics Championships|2017 Budapest]]|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4x100 m freestyle]]}} {{MedalCompetition|[[FINA World Championships (25m)|World Championships (SC)]]}} {{MedalGold|[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m)|2016 Windsor]]|[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalBronze|[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m)|2016 Windsor]]|[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 100 metre medley relay|4x100 m medley]]}} {{MedalCompetition | [[Pan Pacific Swimming Championships|Pan Pacific Championships]]}} {{MedalGold | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships|2014 Gold Coast]] | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2014 Gold Coast | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships – Women's 4 × 200 metre freestyle relay|4×200 m freestyle]]}} {{MedalCompetition | [[Swimming at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}} {{MedalGold | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalGold | 2014 Glasgow | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 200 metre freestyle relay|4×200 m freestyle]]}} {{MedalBronze | 2014 Glasgow | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 50 metre butterfly|50 m butterfly]]}} }} ഓസ്‌ട്രേലിയൻ മുൻ മത്സര നീന്തൽതാരമാണ് '''ബ്രിട്ടാനി ജോയ്‌സ് എൽമ്‌സ്ലി, OAM''' <ref>{{cite web|url=http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=1149162&search_type=quick&showInd=true|title=Elmslie, Brittany Joyce awarded a Medal of the Order of Australia|accessdate=30 July 2014|work=It's an Honour|publisher=Commonwealth of Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808052411/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=1149162&search_type=quick&showInd=true|archive-date=8 August 2014|url-status=dead}}</ref>(ജനനം: 19 ജൂൺ 1994). നീന്തലിൽ 2012, 2016 വർഷങ്ങളിൽ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച അവർ രണ്ട് ഗെയിമുകളിലും 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടി. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == [[ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിലെ]] [[Nambour, Queensland|നമ്പോറിലാണ്]] എൽമ്‌സ്ലി ജനിച്ചത്. നോർത്ത്സൈഡ് ക്രോണിക്കിളിനുള്ള 2011–2012 യങ്‌സ്റ്റാർ സ്‌പോർട്ട് അവാർഡ് ജേതാവായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref name=northisdechronicle>{{cite web|url=http://www.couriermail.com.au/questnews/youngstar-winners-honoured-at-quests-gala-awards-night/story-fn8ygho7-1226396777559 |title=YoungStar winners honoured at Quest's gala awards night &#124; Competitions from Quest Community Newspapers Southeast Queensland |publisher=The Courier-Mail |date=17 June 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> 2012 വരെ, [[Brisbane|ബ്രിസ്ബെയ്നിൽ]] താമസിക്കുന്ന അവർ <ref name=sunshingcoahst>{{cite web|first=Megan|last=Mackander |url=http://www.sunshinecoastdaily.com.au/story/2012/07/12/massive-flag-to-farewell-athletes-olympics/ |title=Massive flag to farewell athletes &#124; Sunshine Coast News &#124; Local News in Sunshine Coast |publisher=Sunshine Coast Daily |date=26 April 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> അവിടെ നിന്ന് [[Shire of Noosa|നൂസ]]യിലേയ്ക്ക് താമസം മാറുകയും അവിടെ ഒളിമ്പിക്സിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള സാധ്യത മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി 2011-ൽ [[Good Shepherd Lutheran College|ഗുഡ് ഷെപ്പേർഡ് ലൂഥറൻ കോളേജിൽ]] ചേർന്നു.<ref name=movedboosa>{{cite web|last=Balym |first=Todd |url=http://www.couriermail.com.au/sport/london-olympics/a-move-by-brittany-elmslie-to-brisbane-has-paid-dividends-with-the-youngster-booking-a-berth-to-the-london-olympics/story-fn9di2lk-1226325057838 |title=A move by Brittany Elmslie to Brisbane has paid dividends with the youngster booking a berth to the London Olympics |publisher=The Courier-Mail |date=13 April 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> എൽമ്‌സ്ലിക്ക് 179 സെന്റിമീറ്റർ (5 അടി 10 ഇഞ്ച്) ഉയരവും 73 കിലോഗ്രാം (161 പൗണ്ട്) ഭാരവുമുണ്ട്. <ref name=aoc>{{cite web |url=http://london2012.olympics.com.au/athlete/brittany-elmslie |title=London 2012 – Brittany Elmslie |publisher=Australian Olympic Committee |location=Australia |accessdate=10 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712003535/http://london2012.olympics.com.au/athlete/brittany-elmslie |archive-date=12 July 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name=swimmingaus>{{cite web|url=http://swimming.org.au/profiles/index.cfm?fuseaction=profile&ProfileID=1080673 |title=Swimming Australia |publisher=Swimming.org.au |date=19 June 1994 |accessdate=13 July 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711073311/http://www.swimming.org.au/profiles/index.cfm?fuseaction=Profile&ProfileID=1080673 |archivedate=11 July 2012 }}</ref> എൽംസ്ലി മുമ്പ് [[Griffith University|ഗ്രിഫിത്ത് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] ബിസിനസ് പഠിച്ചിരുന്നു, പ്രധാനമായും ഇവന്റ്സ്, സ്പോർട്സ് മാനേജ്മെൻറ് എന്നിവയിൽ ആയിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2014-04-03|title=Meet Olympic swimmer Brittany Elmslie|url=https://swimart.com.au/2014/04/03/meet-olympic-swimmer-brittany-elmslie/|access-date=2020-07-25|website=Swimart|language=en-AU|archive-date=2020-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725193924/https://swimart.com.au/2014/04/03/meet-olympic-swimmer-brittany-elmslie/|url-status=dead}}</ref> പിന്നീട് അവർ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി [[Flinders University|ഫ്ലിൻഡേഴ്സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]യിലെ മീഡിയ, കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് എന്നിവയിലേക്ക് മാറി.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Brittany Elmslie|url=https://www.linkedin.com/in/brittany-elmslie-9b0952169|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=26 July 2020|website=LinkedIn}}</ref> 2020 ജൂൺ 2-ന്, മത്സര നീന്തലിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചതിന് എൽംസ്ലി ആരോപണവിധേയമായി. [[Swimming at the 2018 Commonwealth Games|2018 ലെ കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസിന്]] യോഗ്യത നേടാത്തതിന് ശേഷം സ്വയം കാഴ്ചപ്പാടിനും, അഡ്‌ലെയ്ഡിൽ [[2019 Australian Swimming Championships|2019-ലെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്റെ]] ഫൈനലിൽ സ്വയം തിരിച്ചറിവിനും ശേഷം മത്സര നീന്തലിൽ നിന്ന് മുന്നേറാൻ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. എൽംസ്ലി നിലവിൽ യുവജന അത്ലറ്റുകളായ കായികതാരങ്ങളെ ഉപദേശിക്കുകയും വരേണ്യ കായികതാരങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നീന്തൽ പരിപാടികൾ, വൺ-ഓൺ-വൺ കോച്ചിംഗ്, ടെക്നിക് എഫിഷ്യൻസി കോച്ചിംഗ് എന്നിവയിലൂടെ സ്വന്തം ബിസിനസ്സായ ഗോൾഡൻ പെർസ്പെക്റ്റീവ് നടത്തുന്നു.<ref name=":0" /> ==നീന്തൽ== എൽംസ്ലി ഒരു നീന്തൽക്കാരിയാണ്.<ref name=aoc/>13 സെപ്റ്റംബർ 2016 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, 2016-ലെ ഹാൻ‌കോക്ക് പ്രോസ്‌പെക്ടിംഗ് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിലാണ് 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ അവരുടെ ഏറ്റവും മികച്ച സമയം ആയ 53.54 സെക്കൻഡ് നേടിയത്.<ref name=medalfacs/>2016-ലെ സ്വിമ്മിംഗ് ഓസ്‌ട്രേലിയ ഗ്രാൻഡ് പ്രിക്സിൽ 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ അവരുടെ ഏറ്റവും മികച്ച സമയം 24.74 സെക്കൻഡായിരുന്നു. 2014 മക്ഡൊണാൾഡ്സ് ക്വീൻസ്‌ലാന്റ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ അവരുടെ ഏറ്റവും മികച്ച സമയം 1: 56.79 ആണ്. 2015 ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ 100 മീറ്റർ ബട്ടർഫ്ലൈയിൽ അവരുടെ ഏറ്റവും മികച്ച സമയം 57.97 സെക്കൻഡാണ്. അവർ ബ്രിസ്ബേൻ ഗ്രാമർ സ്കൂൾ നീന്തൽ ക്ലബിലെ അംഗമാണ്. ഗ്വാം ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച 2009-ലെ ജൂനിയർ പാൻ പസഫിക്കിൽ, 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ എൽംസ്ലി ഒന്നാം സ്ഥാനവും 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ നാലാമതും ഫിനിഷ് ചെയ്തു. 2010-ലെ ടെൽസ്ട്ര ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ഫൈനലിൽ പങ്കെടുത്തു. 2010 ജൂനിയർ പാൻ പസഫിക് ഹോസ്റ്റിൽ 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനവും 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ അഞ്ചാം സ്ഥാനവും നേടി.<ref name=swimmingaus/> 2011-ൽ, മാറ്റ് ബ്രൗൺ പരിശീലിപ്പിച്ച മറ്റ് നീന്തൽക്കാരോടൊപ്പം ചേരാൻ ബ്രിസ്ബെയ്നിലേക്ക് മാറിയശേഷം, എൽമ്‌സ്ലി പരിശീലന രീതി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും 6 കിലോഗ്രാം (13 പൗണ്ട്) ഭാരം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ പരിശീലന പങ്കാളികളിൽ [[Emily Seebohm|എമിലി സീബോം]] ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=movedboosa/>2012-ലെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ദേശീയ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ 1 മിനിറ്റ് 57.24 സെക്കൻഡ് സമയം അവർ സജ്ജമാക്കി.<ref name=mdley>{{cite web|first=Michael|last=Cowley |url=http://www.brisbanetimes.com.au/olympics/phelps-well-ahead-but-darcys-time-holds-up-against-the-rest-20120629-216kn.html |title=Phelps well ahead but D'Arcy's time holds up against the rest |publisher=Brisbane Times |date=29 June 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref>2012 ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ വനിതകളുടെ 4 × 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ നീന്തൽ ടീം മത്സരത്തിൽ <ref name=sunshingcoahst/><ref name=aoc/><ref name=the200team>{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/sport/london-games/americans-short-of-stephanie-rice-mark/story-e6frgdg6-1226412763647 |title=Americans short of Stephanie Rice mark |publisher=The Australia |year=2012 |accessdate=13 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703193033/http://www.theaustralian.com.au/sport/london-games/americans-short-of-stephanie-rice-mark/story-e6frgdg6-1226412763647 |archive-date=2012-07-03 |url-status=dead}}</ref><ref name=partofteam>{{cite web|first=Andrew|last=McGarry |url=http://www.abc.net.au/news/2012-04-22/interview-brittany-elmslie/3961042 |title=Interview: Brittany Elmslie |publisher=ABC News (Australian Broadcasting Corporation) |date=22 April 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref>ഓസ്ട്രേലിയയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref name=mdley/><ref name=firstyea>{{cite news|url=http://www.heraldsun.com.au/sport/london-olympics/australias-10-best-medal-chances-at-the-london-olympics/story-fn9dheyx-1226422887547 |title=Australia's 10 best medal chances at the London Olympics |publisher=Herald Sun |location=Melbourne |year=2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> ഗെയിമുകളിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ അവരുടെ ടീമിനെ ഒരു മെഡൽ ടീമുകളായി കണക്കാക്കി.<ref name=medalfacs>{{cite web|url=http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/USA/31086.asp?q=U.S.-Olympic-Trials:-An-Early-Look-at-the-Women%27s-400-Free-Relay |title=Lane 9 News Archive: U.S. Olympic Trials: An Early Look at the Women's 400 Free Relay |publisher=Swimmingworldmagazine.com |date= |accessdate=13 July 2012}}</ref> കൗമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ ഒളിമ്പിക്സിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി. <ref name=mdelyeyes>{{cite web|author= |url=http://liverpool-leader.whereilive.com.au/sport/story/australias-top-10-gold-medal-chances-for-london-2012-olympics/ |title=Australia's top 10 gold medal chances for London 2012 Olympics&nbsp;— Olympics 2012 – Sport&nbsp;— Liverpool Leader |publisher=Liverpool-leader.whereilive.com.au |date= |accessdate=13 July 2012}}</ref> 2012-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ, 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടിയ ഓസ്‌ട്രേലിയ ടീമിനെ (ഫൈനലിൽ [[കേറ്റ് ക്യാമ്പ്ബെൽ|കേറ്റ് ക്യാമ്പ്‌ബെൽ]], [[Alicia Coutts|അലീഷ്യ കോട്ട്സ്]], [[മെലാനി ഷ്ലാങർ|മെലാനി ഷ്ലാങർ]] എന്നിവരോടൊപ്പം) എൽംസ്ലി പ്രതിനിധീകരിച്ചു. അവിടെ ടീം 3-ലെ ഒളിമ്പിക് റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു: 33.15. 4 × 100 മീറ്റർ മെഡ്‌ലി റിലേ, 4 × 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേ എന്നിവയുടെ മത്സര ഹീറ്റിൽ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ടീമുകളുടെ ഭാഗമായി രണ്ട് വെള്ളികളും എൽംസ്ലി നേടി. [[2013 Australian Swimming Championships|2013-ലെ ഓസ്ട്രേലിയൻ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] 100 മീറ്റർ ബട്ടർഫ്ലൈയിലും വെങ്കല 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇനങ്ങളിലും വെള്ളി നേടി. [[2013 World Aquatics Championships|2013-ലെ ലോക അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്]] യോഗ്യത നേടി. ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ, [[Bronte Campbell|ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ]], [[എമ്മ മക്കിയോൺ|എമ്മ മക്കിയോൺ]], [[Emily Seebohm|എമിലി സീബോം]] എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയുടെ ഹീറ്റിൽ അവർ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി.<ref>{{cite web|title=Heat results of Women's 4 × 100 metre freestyle relay at the 2013 World Aquatics Championships|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101003300FFFFFFFFFFFF02|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|format=PDF|date=28 July 2013|accessdate=29 July 2013}}</ref> സഹോദരിമാരായ [[Cate Campbell|കേറ്റ്]], [[Bronte Campbell|ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ]], [[എമ്മ മക്കിയോൺ|എമ്മ മക്കിയോൺ]], [[Alicia Coutts|അലീഷ്യ കോട്ട്സ്]] എന്നിവരോടൊപ്പം യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ടീമിനു പിന്നിൽ 0.12 സെക്കൻഡിൽ വെള്ളി മെഡൽ നേടി.<ref>{{cite web|title=Final results of Women's 4 × 100 metre freestyle relay at the 2013 World Aquatics Championships|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101003302FFFFFFFFFFFF02|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|format=PDF|date=28 July 2013|accessdate=29 July 2013}}</ref> 2016-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ, 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടിയ ഓസ്‌ട്രേലിയ ടീമിനെ (ഫൈനലിൽ സഹോദരിമാരായ കേറ്റ് ക്യാമ്പ്‌ബെൽ, ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ, എമ്മ മക്കിയോൺ എന്നിവരോടൊപ്പം [[Madison Wilson|മാഡിസൺ വിൽ‌സണും]]) എൽംസ്ലി പ്രതിനിധീകരിച്ചു. ടൂർണമെന്റിന്റെ ഫൈനലിൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ ടീം 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ 3: 30.65 എന്ന ലോക റെക്കോർഡ് സമയം സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://rio2016.olympics.com.au/news/2016-australian-olympic-swimming-team-selected|title=2016 Australian Olympic Swimming Team selected|publisher=Australian Olympic Committee|date=14 April 2016|accessdate=5 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011063212/http://rio2016.olympics.com.au/news/2016-australian-olympic-swimming-team-selected|archive-date=11 October 2016|url-status=dead}}</ref>4 × 100 മീറ്റർ മെഡ്‌ലി റിലേയിലെ മത്സര ഹീറ്റിൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ ടീമിന്റെ ഭാഗമായി എൽംസ്ലിയും വെള്ളി നേടി. 2018-ലെ കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസിന് എൽംസ്ലി യോഗ്യത നേടിയില്ല. <ref name=":0">{{Cite web|date=2020-06-02|title=Leaving the sport I loved by Brittany Elmslie|url=https://www.athletesvoice.com.au/leaving-the-sport-you-love-doesnt-have-to-be-scary/|access-date=2020-07-25|website=AthletesVoice|language=en-US|archive-date=2020-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728191240/https://www.athletesvoice.com.au/leaving-the-sport-you-love-doesnt-have-to-be-scary/|url-status=dead}}</ref> 2019 ഏപ്രിൽ 23 ന് എൽംസ്ലി തന്റെ 24 ആം വയസ്സിൽ മത്സരപരമായ നീന്തലിൽ നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=2019-04-23|title=Australian Olympic Gold Medalist Brittany Elmslie Retires at Age 24|url=https://swimswam.com/australian-olympic-gold-medalist-brittany-elmslie-retires-at-age-24/|access-date=2020-07-25|website=SwimSwam|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=@britelmslie shared a photo on Instagram: “THANK YOU SWIMMING❤️ It was challenging to have to summarise my swimming journey. After 12 years of dedicating my mind, body and soul to…” • Apr 23, 2019 at 9:49am UTC|url=https://www.instagram.com/p/Bwl_aLaFFR8/|access-date=2020-07-25|website=Instagram|language=en}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== * {{AOC profile}} * {{IOC profile|brittany-elmslie}} * {{SR/Olympics profile}} * {{FINA}} * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018201056/http://www.swimming.org.au/Home/AustralianDolphins/AthleteProfile.aspx?AthleteID=19 |date=18 October 2016 |title=Brittany Elmslie at Swimming Australia}} * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421223206/http://www.swimming.org.au/article.php?group_id=7456 |date=21 April 2015 |title=Brittany Elmslie at Swimming Australia}} {{Footer Olympic Champions 4x100 m Freestyle Relay Women}} {{Footer World SC Champions 100m Freestyle Women}} {{Footer Pan Pacific Champions 4x100m Freestyle Women}} [[വർഗ്ഗം:1994-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ഒളിമ്പിക് നീന്തൽ താരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2016 റിയോ ഒളിമ്പിക്സിലെ മെഡൽ ജേതാക്കൾ]] 2fqvqseh1l78kw8qbs4gic4871wyhe1 ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ 0 517321 4682491 4594767 2026-11-03T13:04:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682491 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bronte Campbell}} {{Infobox swimmer | name = ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ | image = Bronte Campbell.jpg | image_size = 240 | alt = | caption = | fullname = | nicknames = | national_team = {{AUS}} | strokes = [[Freestyle swimming|Freestyle]] | club = [[Commercial Swimming Club|Commercial SC]] | coach = Simon Cusack | collegeteam = | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|14|df=y}} | birth_place = [[Blantyre, Malawi]] | death_date = | death_place = | height = 179 cm<ref>{{cite web |title=Bronte Campbell |url=http://www.fina.org/athletes/bronte-campbell |website=fina.org |publisher=[[FINA]] |accessdate=1 September 2019 |ref=fina |archive-date=2016-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423034825/http://www.fina.org/athletes/bronte-campbell |url-status=dead }}</ref> | weight = 58 kg | medaltemplates = {{MedalCount |total=yes |[[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]]|1|0|0 |[[FINA World Aquatics Championships|World Championships (LC)]]|5|4|2 |[[FINA World Swimming Championships (25 m)|World Championships (SC)]]|0|2|0 |[[Pan Pacific Swimming Championships|Pan Pacific Championships]]|1|2|0 |[[Swimming at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]|5|2|1 }} {{MedalSport | Women's swimming}} {{MedalCountry | Australia}} {{MedalCompetition|[[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalGold|[[Swimming at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]]|[[Swimming at the 2016 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalCompetition | [[FINA World Aquatics Championships|World Championships (LC)]]}} {{MedalGold | [[2015 World Aquatics Championships|2015 Kazan]] | [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalGold | 2015 Kazan | [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalGold | 2015 Kazan | [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalGold|[[2019 World Aquatics Championships|2019 Gwangju]]|[[Swimming at the 2019 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalGold|2019 Gwangju|[[Swimming at the 2019 World Aquatics Championships – 4 × 100 metre mixed medley relay|4×100 m mixed medley]]}} {{MedalSilver | [[2013 World Aquatics Championships|2013 Barcelona]] | [[Swimming at the 2013 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalSilver|[[2017 World Aquatics Championships|2017 Budapest]]|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4x100 m freestyle]]}} {{MedalSilver|2017 Budapest|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – 4 × 100 metre mixed medley relay|4x100 m mixed medley]]}} {{MedalSilver|2019 Gwangju|[[Swimming at the 2019 World Aquatics Championships – 4 × 100 metre mixed freestyle relay|4×100 m mixed freestyle]]}} {{MedalBronze | 2015 Kazan | [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre medley relay|4×100 m medley]]}} {{MedalBronze|2017 Budapest|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre medley relay|4x100 m medley]]}} {{MedalCompetition | [[FINA World Swimming Championships (25 m)|World Championships (SC)]]}} {{MedalSilver | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m)|2014 Doha]] | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2014 Doha | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 100 metre medley relay|4×100 m medley]]}} {{MedalCompetition | [[Pan Pacific Swimming Championships|Pan Pacific Championships]]}} {{MedalGold | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships|2014 Gold Coast]] | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2014 Gold Coast | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2014 Gold Coast | [[2014 Pan Pacific Swimming Championships – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalCompetition | [[Swimming at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}} {{MedalGold | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalGold | 2014 Glasgow | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metre medley relay|4×100 m medley]]}} {{MedalGold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Swimming at the 2018 Commonwealth Games – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalGold|2018 Gold Coast|[[Swimming at the 2018 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalGold|2018 Gold Coast|[[Swimming at the 2018 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metre medley relay|4×100 m medley]]}} {{MedalSilver | 2014 Glasgow | [[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalSilver | 2018 Gold Coast | [[Swimming at the 2018 Commonwealth Games – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalBronze | 2014 Glasgow|[[Swimming at the 2014 Commonwealth Games – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} }} [[മലാവി|മലാവിയൻ]] വംശജയായ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയൻ]] നീന്തൽതാരവും, ഒളിമ്പിക് സ്വർണ്ണ മെഡൽ ജേതാവും ലോക ചാമ്പ്യനുമാണ് '''ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ ഒ‌എഎം''' (ജനനം: 14 മെയ് 1994). അവരുടെ മൂത്ത സഹോദരി [[കേറ്റ് ക്യാമ്പ്ബെൽ]] ഒരു മത്സരാധിഷ്ഠിത നീന്തൽതാരവും ഹ്രസ്വ, ദീർഘ കോഴ്‌സുകളിൽ 100 മീറ്റർ വ്യക്തിഗത ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇവന്റുകളിൽ ലോക റെക്കോർഡുകളും നേടിയിട്ടുണ്ട്. 1972-ലെ ഒളിമ്പിക്സിന് ശേഷം ഒരേ ഒളിമ്പിക് നീന്തൽ ടീമിലെ ആദ്യത്തെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ സഹോദരങ്ങളും ഒളിമ്പിക്സിൽ ഒരേ നീന്തൽ മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ആദ്യ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ സഹോദരിമാരുമാണ് ബ്രോണ്ടും കേറ്റും.<ref>{{cite web|title=Bronte Campbell|url=http://london2012.olympics.com.au/athlete/bronte-campbell|access-date=2020-08-04|archive-date=2014-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008015701/http://london2012.olympics.com.au/athlete/bronte-campbell|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Campbell Sisters to swim in London|url=http://london2012.olympics.com.au/news/campbell-sisters-to-swim-in-london|access-date=18 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104182954/http://london2012.olympics.com.au/news/campbell-sisters-to-swim-in-london|archive-date=4 November 2014|url-status=dead}}</ref> 50, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ മത്സരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships|2015-ലെ ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ മൂന്ന് സ്വർണ്ണ മെഡലുകൾ നേടിയിരുന്നു. == മുൻകാലജീവിതം == എറിക് (അക്കൗണ്ടന്റ്), ജെന്നി (ഒരു നഴ്‌സ്) ക്യാമ്പ്‌ബെൽ എന്നിവർക്ക് ജനിച്ച അഞ്ച് മക്കളിൽ രണ്ടാമത്തേതാണ് ക്യാമ്പ്‌ബെൽ. അവർക്ക് ഒരു മൂത്ത സഹോദരി കേറ്റിനെ കൂടാതെ, ജെസീക്ക, അബിഗയിൽ എന്നീ രണ്ട് അനുജത്തികളും ഹമീഷ് എന്ന ഒരു ഇളയ സഹോദരനുമുണ്ട്. കഠിനമായ സെറിബ്രൽ പക്ഷാഘാതമുള്ള ഹമീഷിന് മുഴുവൻസമയ പരിചരണം ആവശ്യമാണ്.<ref>{{Cite news|url=https://www.foxsports.com.au/commonwealth-games/swimming-sisters-cate-and-bronte-campbell-carry-aussie-hopes-at-glasgow-games/news-story/b462c4d061f3e929caf766124437393f|title=Sister act set to rock Glasgow pool|date=2014-07-20|work=Fox Sports|access-date=2017-07-15|language=en-GB}}</ref> ഹമീഷിന് ബ്രോണ്ടെയെക്കാൾ നാല് വയസ്സ് കുറവാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/sisters-bronte-and-cate-campbell-talk-to-hamish-mclachlan-about-life-in-and-out-of-pool/news-story/1e5ec53c03978ebef370ddc20ca153af|title=Subscribe {{!}} heraldsun|website=www.heraldsun.com.au|access-date=2017-07-15}}</ref> നീന്തൽക്കാരിയായിരുന്ന ജെന്നി, തന്റെ നാല് പെൺമക്കളെ നീന്താൻ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.mamamia.com.au/meet-cate-campbell-olympic-swimmer/|title=Sport on Saturdays: Meet Cate Campbell, Olympic swimmer.|date=2013-10-05|work=Mamamia|access-date=2017-07-15|language=en-US|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192430/http://www.mamamia.com.au/meet-cate-campbell-olympic-swimmer/|url-status=dead}}</ref> ==കരിയർ== അവരുടെ കുടുംബം 2001-ൽ [[മലാവി]]യിൽ നിന്ന് [[ഓസ്ട്രേലിയ]]യിലേക്ക് താമസം മാറി. ക്യാമ്പ്‌ബെല്ലും കേറ്റും അതേ വർഷം ബ്രിസ്ബേനിലെ ഇന്ദൂറിപ്പിളി നീന്തൽ ക്ലബ്ബിൽ ചേർന്നു. അവരുടെ പരിശീലകനായ സൈമൺ കുസാക്ക് രണ്ട് സഹോദരിമാരെയും പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്നു. 2009-ൽ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ [[Australian Youth Olympic Festival|യൂത്ത് ഒളിമ്പിക് ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ബ്രോണ്ടെ സ്വർണം നേടി. 2011-ൽ പെറുവിലെ ലിമയിൽ നടന്ന [[2011 FINA World Junior Swimming Championships|2011-ലെ ഫിന വേൾഡ് ജൂനിയർ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] ഇതേ മത്സരത്തിൽ സ്വർണം നേടി. === 2012 === ലണ്ടനിൽ നടന്ന [[2012 Summer Olympics|2012-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ]] വനിതാ 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ക്യാമ്പ്ബെൽ മത്സരിച്ചു. ബ്രോണ്ടെയും സഹോദരി കേറ്റും ഒരേ ഹീറ്റ്സിൽ നീന്തുകയും യഥാക്രമം രണ്ടും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങൾ നേടുകയും സെമി ഫൈനലിന് യഥാക്രമം ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തും പത്താം സ്ഥാനത്തും യോഗ്യത നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.london2012.com/swimming/event/women-50m-freestyle/index.html Women's 50m Freestyle: Heats] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120822143609/http://www.london2012.com/swimming/event/women-50m-freestyle/index.html |date=22 August 2012 }}, London2012.com</ref> ===2013=== [[2013 Australian Swimming Championships|2013-ലെ ഓസ്ട്രേലിയൻ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] 50, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇനങ്ങളിൽ അവർ വെള്ളി നേടി സഹോദരി കേറ്റിനെ പിന്നിലാക്കി [[2013 World Aquatics Championships|2013-ലെ ലോക അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്]] യോഗ്യത നേടി. ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ, 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ കേറ്റ്, [[എമ്മ മക്കിയോൺ]], [[അലീഷ്യ കോട്ട്സ്|അലീഷ്യ കോട്ട്സ്]] എന്നിവരുമായി മത്സരിച്ച് അവർ വെള്ളി മെഡൽ നേടുകയും യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിന് പിന്നിൽ 0.12 സെക്കൻഡിൽ ഫിനിഷ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|title=Final results of Women's 4 × 100 metre freestyle relay at the 2013 World Aquatics Championships|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101003302FFFFFFFFFFFF02|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|format=pdf|date=28 July 2013|accessdate=29 July 2013}}</ref> ===2014=== [[ദോഹ]]യിൽ നടന്ന [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m)|2014-ലെ ഫിനാ വേൾഡ് നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] (25 മീറ്റർ) മത്സരിച്ച അവർ 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇനത്തിൽ (സമയം 23.62) [[Ranomi Kromowidjojo|റനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോജോയ്ക്ക്]] പിന്നിലും മറ്റൊന്ന് 4 × 100 മീറ്റർ മെഡ്‌ലി റിലേയിൽ ഡാനിഷ് ടീമിന് പിന്നിലും രണ്ട് വെള്ളി മെഡലുകൾ നേടി. 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇനത്തിന്റെ ഫൈനലിൽ [[ Femke Heemskerk|ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്]], [[Ranomi Kromowidjojo|റനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോ]], [[Sarah Sjöström|സാറാ സ്ജസ്ട്രോം]] എന്നിവർക്ക് പിന്നിൽ അവർ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി (ടൈമിംഗ് 51.65), ===2015=== [[File:Kazan 2015 - Victory Ceremony Campbell sisters 100m freestyle.JPG|thumbnail|2015-ൽ കസാനിൽ കേറ്റ് ക്യാമ്പ്‌ബെല്ലിനൊപ്പം]] കസാനിൽ നടന്ന 2015-ലെ ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ മൂന്ന് സ്വർണവും ഒരു വെങ്കലവും നേടി 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇനത്തിൽ (52.52 ൽ) സാറാ സ്ജോസ്ട്രോമിനെയും കേറ്റ് ക്യാമ്പ്‌ബെല്ലിനെയും തോൽപ്പിച്ച് അവർ ഒന്നാമതെത്തി.<ref>[http://omegatiming.com/File/Download?id=00010F020001001502FFFFFFFFFFFF02 Final results]</ref>50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഇവന്റിൽ (24.12 ൽ), [[Ranomi Kromowidjojo|റനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോയെയും]] സാറാ സ്ജസ്ട്രോമിനെയും തോൽപ്പിച്ചു. [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേ]]യിൽ ഡച്ച്, യുഎസ് ടീമുകളെ തോൽപ്പിച്ച് അവർ സ്വർണം നേടി.<ref>[http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010F020001003302FFFFFFFFFFFF02 Final results]</ref>[[ചൈനീസ്]], [[സ്വീഡിഷ്]] ടീമുകൾക്ക് പിന്നിൽ 4 × 100 മീറ്റർ മെഡ്‌ലി റിലേയിൽ വെങ്കല മെഡൽ നേടി<ref>{{Cite web |url=http://omegatiming.com/File/Download?id=00010F020001043902FFFFFFFFFFFF02 |title=Final results |access-date=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924141814/http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010F020001043902FFFFFFFFFFFF02 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }}</ref>. === 2016 === [[Swimming at the 2016 Summer Olympics|2016-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ]] 50 മീറ്ററിലും 100 മീറ്ററിലും ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിലും [[ഓസ്ട്രേലിയ]]യെ ക്യാമ്പ്ബെൽ പ്രതിനിധീകരിച്ചു (അതിൽ അവർ ഒന്നാമതെത്തി ഒരു പുതിയ ലോക റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു).<ref>{{cite web|url=http://rio2016.olympics.com.au/news/2016-australian-olympic-swimming-team-selected|title=2016 Australian Olympic Swimming Team selected|publisher=Australian Olympic Committee|date=14 April 2016|accessdate=4 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011063212/http://rio2016.olympics.com.au/news/2016-australian-olympic-swimming-team-selected|archive-date=11 October 2016|url-status=dead}}</ref>50, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ലോക ചാമ്പ്യനായിരുന്നിട്ടും ഈ ഇനങ്ങളിൽ അവർ ഒരു മെഡൽ നേടിയില്ല. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == [[Queensland University of Technology|ക്വീൻസ്‌ലാന്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് ടെക്‌നോളജിയിലെ]] വിദ്യാർത്ഥിനിയാണ് ക്യാമ്പ്‌ബെൽ. അവിടെ ബിസിനസിൽ <ref>{{Cite news|url=https://www.qut.edu.au/news/news?news-id=103541|title=QUT News & Events Wrap|work=QUT|access-date=2017-08-07}}</ref> പ്രധാനമായും പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് പഠിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/bronte-and-cate-campbell-olympic-swimming-hopefuls-sisters-rivals/news-story/1e67876945395071a07ed01e0cd7c664|title=Double trouble: Swim sisters|date=2015-05-15|access-date=2017-08-07|archive-date=2016-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112152818/http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/bronte-and-cate-campbell-olympic-swimming-hopefuls-sisters-rivals/news-story/1e67876945395071a07ed01e0cd7c664|url-status=dead}}</ref> ബ്രിസ്ബെയ്നിലെ ഒരു പ്രാദേശിക ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് പള്ളിയിൽ ക്യാമ്പ്ബെൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailytelegraph.com.au/lifestyle/sibling-rivals-in-the-pool/news-story/4ce2fa7369713f5dba3577f86059823b|title=Sibling rivals in the pool|access-date=2017-08-07}}</ref>2016 ഡിസംബർ വരെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ സഹോദരി കേറ്റിനൊപ്പം താമസിച്ചിരുന്നെങ്കിലും 2017 ലെ വിവരമനുസരിച്ച്, അവർ ഇപ്പോൾ ഒന്നിച്ചു താമസിക്കുന്നില്ല. ക്യാമ്പ്ബെൽ ഇപ്പോൾ [[Coorparoo, Queensland|കൂർപാറു]]വിലാണ് താമസിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|url=https://www.realestate.com.au/news/cate-campbell-buying-a-brisbane-house/|title=Cate Campbell buying a Brisbane house - realestate.com.au|date=2017-02-04|work=realestate.com.au|access-date=2017-08-07|language=en-US|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807193524/https://www.realestate.com.au/news/cate-campbell-buying-a-brisbane-house/|url-status=dead}}</ref>കഴിവുള്ള ഒരു കവിയത്രി കൂടിയാണ് ക്യാമ്പ്‌ബെൽ. കവിതകൾ എഴുതുകയും ഒരു മത്സരത്തിന് മുമ്പ് പ്രചോദനം നൽകാൻ നീന്തൽ ടീമിലേക്ക് അവ വായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.womenshealth.com.au/aussie-campbell-sisters-doing-it-for-themselves|title=Aussie swimmers the Campbell sisters doing it for themselves|work=Women's Health|access-date=2018-04-17|archive-date=2018-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412191514/https://www.womenshealth.com.au/aussie-campbell-sisters-doing-it-for-themselves|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sportette.com.au/bronte-campbell-poet-uncaged/|title=Bronte Campbell - the Poet Uncaged - Sportette|date=2016-07-17|work=Sportette|access-date=2018-04-17|language=en-US|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418034150/http://www.sportette.com.au/bronte-campbell-poet-uncaged/|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{commons category}} * {{Swimming Australia|bronte-campbell}} ([https://web.archive.org/web/20170404010322/http://www.swimming.org.au/Home/AustralianDolphins/AthleteProfile.aspx?AthleteID=6 archive 1]) ([https://web.archive.org/web/20150906205514/http://www.swimming.org.au/article.php?group_id=7319 archive 2]) * {{FINA}} * {{AOC profile}} * {{IOC profile}} * {{SR/Olympics profile}} {{s-start}} {{s-ach|rec}} {{succession box|before=[[Florent Manaudou]], [[Jérémy Stravius]], [[Mélanie Henique]], [[Anna Santamans]]|title=[[World record progression 4 × 50 metres freestyle relay|Mixed 4 × 50 metres freestyle relay world record-holder]]|with=[[Regan Leong]] (10 November to 10 November), [[Tomaso D'Orsogna]], [[Travis Mahoney]], [[Cate Campbell]]|years=10 November 2013 – 14 December 2013|after=[[Sergey Fesikov]], [[Vladimir Morozov (swimmer)|Vladimir Morozov]], [[Rozaliya Nasretdinova]], [[Veronika Popova]]}} {{s-end}} {{Footer Olympic Champions 4x100 m Freestyle Relay Women}} {{Footer World LC Champions 50m Freestyle Women}} {{Footer World LC Champions 100m Freestyle Women}} {{Footer World LC Champions 4x100m Freestyle Women}} {{Footer Pan Pacific Champions 4x100m Freestyle Women}} [[വർഗ്ഗം:ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ഒളിമ്പിക് നീന്തൽ താരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1994-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓസ്‌ട്രേലിയൻ വനിതാ നീന്തൽ താരങ്ങൾ]] hja8n1ynuc30bah4v1f3xbbttevxmt3 റനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോജോ 0 517580 4682714 4669392 2026-11-04T07:36:34Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682714 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ranomi Kromowidjojo}} {{Infobox swimmer | name = Ranomi Kromowidjojo | image = Ranomi Kromowidjojo 2010 closeup.jpg | image_size = | alt = | caption = Kromowidjojo in 2010 | national_team = Netherlands | birth_date = {{Birth date and age|1990|8|20|df=y}} | birth_place = [[Sauwerd]], Netherlands | death_date = | death_place = | height = 1.80 m | weight = 67 kg | website = {{URL|www.ranomi.nl|Ranomi.nl}} | strokes = [[Freestyle swimming|Freestyle]], [[Butterfly stroke|butterfly]] | club = Team Iron (ISL) | collegeteam = | coach = | medaltemplates = {{MedalSport | Women's [[swimming (sport)|swimming]]}} {{MedalCountry | {{NED}} }} {{MedalCount|total=yes | [[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]] | 3 | 1 | 0 | [[FINA World Aquatics Championships|World Championships (LC)]] | 3 | 8 | 6 | [[FINA World Swimming Championships (25 m)|World Championships (SC)]] | 12 | 7 | 3 | [[LEN European Aquatics Championships|European Championships (LC)]] | 4 | 4 | 1 | [[European Short Course Swimming Championships|European Championships (SC)]] | 18 | 5 | 3 }} {{MedalCompetition | [[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]] }} {{MedalGold | [[Swimming at the 2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Swimming at the 2008 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalGold | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2012 London | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]] }} {{MedalSilver | 2012 London | [[Swimming at the 2012 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalCompetition | [[FINA World Aquatics Championships|World Championships (LC)]] }} {{MedalGold | [[2009 World Aquatics Championships|2009 Rome]] | [[Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalGold | [[2011 World Aquatics Championships|2011 Shanghai]] | [[Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalGold | [[2013 World Aquatics Championships|2013 Barcelona]] | [[Swimming at the 2013 World Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalSilver | 2011 Shanghai | [[Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalSilver | [[2015 World Aquatics Championships|2015 Kazan]] | [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalSilver | 2015 Kazan | [[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalSilver|2015 Kazan | {{nowrap|[[Swimming at the 2015 World Aquatics Championships – 4 × 100 metre mixed freestyle relay|4×100 m mixed freestyle]]}}}} {{MedalSilver|[[2017 World Aquatics Championships|2017 Budapest]]|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalSilver|2017 Budapest|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – Women's 50 metre butterfly|50 m butterfly]]}} {{MedalSilver | 2017 Budapest | [[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – 4 × 100 metre mixed freestyle relay|4×100 m mixed freestyle]]}} {{MedalSilver|[[2019 World Aquatics Championships|2019 Gwangju]]|[[Swimming at the 2019 World Aquatics Championships – Women's 50 metre butterfly|50 m butterfly]]}} {{MedalBronze | [[2007 World Aquatics Championships|2007 Melbourne]] | [[Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalBronze | 2011 Shanghai | [[Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]] }} {{MedalBronze | 2013 Barcelona | [[Swimming at the 2013 World Aquatics Championships – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]] }} {{MedalBronze | 2013 Barcelona | [[Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Women's 50 metre butterfly|50 m butterfly]] }} {{MedalBronze | 2013 Barcelona | [[Swimming at the 2013 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalBronze|2017 Budapest|[[Swimming at the 2017 World Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalCompetition | [[FINA World Swimming Championships (25 m)|World Championships (SC)]] }} {{MedalGold | {{nowrap|[[2008 FINA World Swimming Championships (25 m)|2008 Manchester]]}}|4×200 m freestyle }} {{MedalGold | [[2010 FINA World Swimming Championships (25 m)|2010 Dubai]] | [[2010 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2010 Dubai | [[2010 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2010 Dubai | [[2010 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalGold | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m)|2014 Doha]] | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2014 Doha | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 50 metre freestyle relay|4×50 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2014 Doha | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2014 Doha | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 200 metre freestyle relay|4×200 m freestyle]] }} {{MedalGold|[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m)|2016 Windsor]]|[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalGold|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m)|2018 Hangzhou]]|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalGold|2018 Hangzhou|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalGold| 2018 Hangzhou | [[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 50 metre butterfly|50 m butterfly]]}} {{MedalSilver| 2016 Windsor | [[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]]}} {{MedalSilver| 2016 Windsor | [[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 50 metre freestyle relay|4×50 m freestyle]]}} {{MedalSilver| 2016 Windsor | [[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – 4 × 50 metre mixed freestyle relay|4×50 m mixed freestyle]]}} {{MedalSilver|2018 Hangzhou|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 50 metre freestyle relay|4×50 m freestyle]]}} {{MedalSilver|2018 Hangzhou|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalSilver|2018 Hangzhou|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Mixed 4 × 50 metre freestyle relay|4×50 m mixed freestyle]]}} {{MedalSilver|2018 Hangzhou|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Mixed 4 × 50 metre medley relay|4×50 m mixed medley]]}} {{MedalBronze | 2014 Doha | [[2014 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]] }} {{MedalBronze| 2016 Windsor |[[2016 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]]}} {{MedalBronze|2018 Hangzhou|[[2018 FINA World Swimming Championships (25 m) – Women's 4 × 50 metre medley relay|4×50 m medley]]}} {{MedalCompetition | [[LEN European Aquatics Championships|European Championships (LC)]] }} {{MedalGold | [[2008 European Aquatics Championships|2008 Eindhoven]] | 4×100 m freestyle }} {{MedalGold | [[2016 European Aquatics Championships|2016 London]] | [[Swimming at the 2016 European Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2016 London| [[Swimming at the 2016 European Aquatics Championships – Women's 4 x 100 metre freestyle relay|4×100 m freestyle]] }} {{MedalGold | 2016 London| [[Swimming at the 2016 European Aquatics Championships – Mixed 4 x 100 metre freestyle relay|4×100 m mixed freestyle]] }} {{MedalSilver | [[2006 European Aquatics Championships|2006 Budapest]] | 4×100 m freestyle }} {{MedalSilver | 2016 London| [[Swimming at the 2016 European Aquatics Championships – Women's 100 metre freestyle|100 m freestyle]] }} {{MedalSilver | [[2018 European Aquatics Championships|2018 Glasgow]] | [[Swimming at the 2018 European Aquatics Championships – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|4x100 m freestyle]] }} {{MedalSilver|2018 Glasgow|[[Swimming at the 2018 European Aquatics Championships – Mixed 4 × 100 metre freestyle relay|4×100 m mixed freestyle]]}} {{MedalBronze|2018 Glasgow|[[Swimming at the 2018 European Aquatics Championships – Women's 50 metre freestyle|50 m freestyle]]}} {{MedalCompetition | [[European Short Course Swimming Championships|European Championships (SC)]] }} {{MedalGold | [[2007 European Short Course Swimming Championships|2007 Debrecen]] | 4×50 m freestyle }} {{MedalGold | [[2008 European Short Course Swimming Championships|2008 Rijeka]] | 4×50 m freestyle }} {{MedalGold | 2008 Rijeka | 4×50 m medley }} {{MedalGold | [[2009 European Short Course Swimming Championships|2009 Istanbul]] | 4×50 m freestyle }} {{MedalGold | 2009 Istanbul | 4×50 m medley }} {{MedalGold | [[2010 European Short Course Swimming Championships|2010 Eindhoven]] | 50 m freestyle }} {{MedalGold | 2010 Eindhoven | 100 m freestyle }} {{MedalGold | 2010 Eindhoven | 4×50 m freestyle }} {{MedalGold | 2010 Eindhoven | 4×50 m medley }} {{MedalGold | [[2013 European Short Course Swimming Championships|2013 Herning]] | 50 m freestyle }} {{MedalGold | 2013 Herning | 100 m freestyle }} {{MedalGold | [[2015 European Short Course Swimming Championships|2015 Netanya]] | 50 m freestyle }} {{MedalGold | 2015 Netanya | 4×50 m medley }} {{MedalGold | [[2017 European Short Course Swimming Championships|2017 Copenhagen]]| 100 m freestyle}} {{MedalGold | 2017 Copenhagen | 50 m butterfly}} {{MedalGold | 2017 Copenhagen|4×50 m freestyle}} {{MedalGold | 2017 Copenhagen|4×50 m mixed freestyle}} {{MedalGold | 2017 Copenhagen|4×50 m mixed medley}} {{MedalSilver | 2009 Istanbul | 50 m freestyle }} {{MedalSilver | 2009 Istanbul | 100 m freestyle }} {{MedalSilver | 2015 Netanya | 100 m freestyle }} {{MedalSilver | 2015 Netanya | 4×50 m freestyle }} {{MedalSilver|2017 Copenhagen|50 m freestyle}} {{MedalBronze | 2008 Rijeka | 100 m freestyle }} {{MedalBronze | 2013 Herning | {{nowrap|4×50 m mixed freestyle}} }} {{MedalBronze | 2015 Netanya | 4×50 m mixed freestyle }} }} ഡച്ച്-ജാവനീസ് സുരിനാമീസ് വംശജയായ ഒരു ഡച്ച് നീന്തൽതാരമാണ് '''റനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോജോ''' (ഡച്ച് ഉച്ചാരണം: [raːˈnoːmi ˌkroːmoːʋiˈɟoːjo born; ജനനം 20 ഓഗസ്റ്റ് 1990).<ref>[http://www.deolympische-spelen.nl/debutanten2.htm deolympische-spelen.nl] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724151046/http://www.deolympische-spelen.nl/debutanten2.htm |date=24 July 2011 }}.</ref>.ട്രിപ്പിൾ ഒളിമ്പിക് ചാമ്പ്യയായ അവർ 2008-ലെ ഒളിമ്പിക്സിൽ 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിലും 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും 2012-ലെ ഒളിമ്പിക്സിലും സ്വർണം നേടി. 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഷോർട്ട് കോഴ്സിൽ (25 മീറ്റർ പൂൾ) ക്രോമോവിഡ്ജോജോ ലോക റെക്കോർഡ് സ്വന്തമാക്കി. ഡച്ച് ടീമിന്റെ ഭാഗമായി 4 × 50 മീറ്റർ, 4 × 100 മീറ്റർ, 4 × 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേകളിൽ ലോക റെക്കോർഡുകൾ അവർ സ്വന്തമാക്കി. (ഹ്രസ്വ കോഴ്സ്).<ref>[https://web.archive.org/web/20160826105909/https://www.rio2016.com/en/athlete/ranomi-kromowidjojo]</ref>ഫിന വേൾഡ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് ഇനങ്ങളിൽ ആകെ 39 മെഡലുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. == നീന്തൽ ജീവിതം == === ജൂനിയേഴ്സ് === 2005 ലും 2006 ലും നടന്ന [[European Junior Swimming Championships|യൂറോപ്യൻ ജൂനിയർ നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ, ബട്ടർഫ്ലൈ ഇനങ്ങളിൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ ആകെ മൂന്ന് മെഡലുകൾ നേടി. === 2006 === ഹംഗറിയിലെ ബുഡാപെസ്റ്റിൽ [[2006 European Aquatics Championships|2006-ലെ യൂറോപ്യൻ എൽസി ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] ക്രോമോവിഡ്ജോജോ അന്താരാഷ്ട്ര സീനിയർ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ 15-ാം വയസ്സിൽ [[Inge Dekker|ഇംഗ് ഡെക്കർ]], [[Chantal Groot|ചന്തൽ ഗ്രൂട്ട്]], [[Marleen Veldhuis|മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസ്]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര സീനിയർ മെഡൽ നേടി. === 2007 === ക്രോമോവിഡ്ജോജോ 2007-ൽ തന്റെ ആദ്യത്തെ ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന് യോഗ്യത നേടി. ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ മെൽബണിൽ നടന്ന [[Swimming at the 2007 World Aquatics Championships|2007-ലെ വേൾഡ് എൽസി ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]], 4 × 100 ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ ഇംഗ് ഡെക്കർ, [[Femke Heemskerk|ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്]], മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസ് എന്നിവർക്കൊപ്പം വെങ്കല മെഡൽ നേടി. 100 ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ വ്യക്തിഗതമായി 13-ാം സ്ഥാനത്താണ് അവർ. 2007 അവസാനം, 2008 സമ്മർ ഒളിമ്പിക്‌സിനുള്ള 50 മീറ്റർ, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ എ-ക്വാളിഫിക്കേഷൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് നീന്തുകയും 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഷോർട്ട് കോഴ്‌സിൽ ഡച്ച് ഓപ്പൺ നീന്തൽ കപ്പിൽ [[Hinkelien Schreuder|ഹിങ്കേലിയൻ ഷ്രൂഡർ]], ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്, മർലീൻ വെൽ‌ഡൂയിസ് എന്നിവരോടൊപ്പം ലോക റെക്കോർഡ് നീന്തുകയും ചെയ്തു. തൊട്ടടുത്ത ആഴ്ചയിൽ ഹംഗറിയിലെ ഡെബ്രെസെനിൽ നടന്ന [[2007 European Short Course Swimming Championships|2007-ലെയൂറോപ്യൻ ഷോർട്ട് കോഴ്‌സ് നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] പങ്കെടുത്തു. 4 × 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഷോർട്ട് കോഴ്‌സിൽ ഹിങ്കെലിയൻ ഷ്രൂഡർ, ഇംഗ് ഡെക്കർ, മർലീൻ വെൽദുയിസ് എന്നിവരോടൊപ്പം മറ്റൊരു ലോക റെക്കോർഡ് അവർ നേടി. === 2008 === === സ്പ്രിംഗ് === [[File:Ranomi Kromowidjojo (2008-08-25).jpg|thumb|[[2008 Olympics|2008-ലെ ഒളിമ്പിക്സിന്]] ശേഷം റാനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോജോ വീണ്ടും [[Amsterdam|ആംസ്റ്റർഡാമിൽ]] തിരിച്ചെത്തി.]] 2008-ൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന ടൂർണമെന്റ് ഐൻ‌ഹോവനിൽ നടന്ന [[2008 European Aquatics Championships|2008-ലെ യൂറോപ്യൻ അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പായിരുന്നു]]. 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ അവർ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടിയ ടീമിനൊപ്പം: ഇഞ്ച് ഡെക്കർ, ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്, മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസ് എന്നിവരുണ്ടായിരുന്നു. 3: 33.62 സമയത്തോടെ അവർ ലോക റെക്കോർഡ് തകർത്തു. അതേ ടീമിനൊപ്പം 4 × 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ അവർ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി. വ്യക്തിഗതമായി 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം മാഞ്ചസ്റ്ററിൽ നടന്ന [[2008 FINA World Swimming Championships (25 m)|2008-ലെ ഫിനാ ഷോർട്ട് കോഴ്സ് വേൾഡ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] 4 × 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ ലോക കിരീടം നേടുകയും വീണ്ടും ഡെക്കർ, ഹെംസ്കെർക്ക്, വെൽ‌ഡൂയിസ് എന്നിവരുമായി മറ്റൊരു ലോക റെക്കോർഡ് തകർക്കുകയും ചെയ്തു. 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ ഹീറ്റ്സിനു ശേഷം കൈമുട്ടിനേറ്റ പരിക്കോടെ അവർ ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് പിന്മാറി. === ബീജിംഗ് ഒളിമ്പിക്സ് === ബീജിംഗിൽ നടന്ന [[2008 Summer Olympics|2008-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിലും]] പതിനെട്ടാം പിറന്നാളിന് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പും ക്രോമോവിഡ്ജോജോ 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ഇംഗ് ഡെക്കർ, ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്, മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസ് എന്നിവരോടൊപ്പം സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടി ഒളിമ്പിക് ചാമ്പ്യനായി. അവരുടെ സമയം 3: 33.76; അവരുടെ സ്വന്തം ലോക റെക്കോർഡിന് പുറത്ത് ആയിരുന്നു.<ref>[http://en.beijing2008.cn/news/sports/headlines/swimming/n214524246.shtml Olympic Champions 4×100m freestyle] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080811031302/http://en.beijing2008.cn/news/sports/headlines/swimming/n214524246.shtml |date=11 August 2008 }}. En.beijing2008.cn. Retrieved 16 February 2014.</ref> 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ 23-ന് അവസാനിക്കുന്ന ഹീറ്റ്സിൽ അവർ വ്യക്തിഗതമായി ആരംഭിച്ചതിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം. 4 × 200 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ, 4 × 100 മീറ്റർ മെഡ്‌ലി റിലേ ടീമുകളുടെയും ഭാഗമായിരുന്ന അവർ അതത് ഫൈനലിലേക്ക് യോഗ്യത നേടുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു.<ref name=r1>{{cite Sports-Reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/ranomi-kromowidjojo-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417165649/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/ranomi-kromowidjojo-1.html|url-status=dead|archive-date=2020-04-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417165649/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/ranomi-kromowidjojo-1.html |date=2020-04-17 }} {{Cite web |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/ranomi-kromowidjojo-1.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-08-06 |archive-date=2020-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417165649/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/ranomi-kromowidjojo-1.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ====ശരത്കാലം==== വർഷാവസാനം ക്രോമോവിഡ്ജോജോ നിരവധി ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകളിൽ പങ്കെടുത്തു. സ്വിം കപ്പ് ഐൻ‌ഹോവൻ 2008-ൽ ആരംഭിച്ച അവർ 50 മീറ്റർ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്ക് ലോംഗ് കോഴ്‌സിൽ ദേശീയ റെക്കോർഡ് തകർത്തു. അവരുടെ ആദ്യത്തെ വ്യക്തിഗത ദേശീയ റെക്കോർഡ്, കൂടാതെ 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ 2009-ലെ ലോക അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന് യോഗ്യത നേടി. ഒരാഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം [[ക്രൊയേഷ്യ]]യിലെ [[Rijeka|റിജേക്ക]]യിൽ നടന്ന [[2008 European Short Course Swimming Championships|2008-ലെ യൂറോപ്യൻ ഷോർട്ട് കോഴ്സ് നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] പങ്കെടുത്തു. 4 × 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും 4 × 50 മീറ്റർ മെഡ്‌ലി റിലേയിലും രണ്ട് സ്വർണ്ണ മെഡലുകളും [[Marleen Veldhuis|മർലിൻ വെൽ‌ഡൂയിസിനും]] [[Jeanette Ottesen|ജീനെറ്റ് ഒട്ടീസെനും]] പിന്നിൽ 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ വെങ്കല മെഡലും അവർ നേടി. 50 മീറ്റർ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്കിൽ ആറാമതും എത്തി. === 2009 === 2009 ജൂലൈ 26 ന് ഇറ്റലിയിലെ റോമിൽ നടന്ന ലോക എൽസി ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ, 4 × 100 ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ ഇംഗ് ഡെക്കർ, ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്, മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസ് എന്നിവരുമായി സ്വർണം നേടി. ഒരു പുതിയ ലോക റെക്കോർഡ് (3: 31.72) സ്ഥാപിച്ചു. === 2010 === [[File:Ranomi Kromowidjojo and Britta Steffen 2010 closeup.jpg|thumb|2010-ലെ [[Netherlands|നെതർലാൻഡിലെ]] [[Eindhoven|ഐൻഡ്‌ഹോവനിൽ]] നടന്ന യൂറോപ്യൻ ഷോർട്ട് കോഴ്‌സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ റനോമി ക്രോമോവിഡ്ജോജോ (വലത്ത്), ബ്രിട്ട സ്റ്റെഫെൻ (ഇടത്ത്). (right) ]] 2010-ൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ [[2010 FINA World Swimming Championships (25 m)|2010-ലെ ഫിന വേൾഡ് നീന്തൽ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] (25 മീറ്റർ) 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും വ്യക്തിഗത സ്വർണം നേടി 51.45 എന്ന ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു. === 2011 === 2011-ൽ 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേ ടീമിന്റെ ഭാഗമായി 2011 ലോക അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ ക്രോമോവിഡ്ജോ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടി. [[Inge Dekker|ഇംഗെ ഡെക്കർ]], [[Marleen Veldhuis|മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസ്]], [[Femke Heemskerk|ഫെംകെ ഹീംസ്കെർക്ക്]] എന്നിവർക്കൊപ്പം 3: 33.96, 2.24 സെക്കൻഡിൽ സ്വന്തം ലോക റെക്കോർഡിനേക്കാൾ മുകളിലെത്തി. വ്യക്തിഗതമായി 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ വെങ്കല മെഡൽ നേടി. 53.66 സെക്കൻഡിൽ [[Jeanette Ottesen|ജീനെറ്റ് ഒട്ടെസെൻ]], [[Aliaksandra Herasimenia|അലക്സാന്ദ്ര ജെറാസിമെന്യ]] എന്നിവരെക്കാൾ 53.45 ൽ ഒന്നാമതെത്തി. === 2012 === ലണ്ടനിൽ നടന്ന [[2012 Summer Olympics|2012-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ക്രോമോവിഡ്ജോയും ടീമംഗങ്ങളും 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ വെള്ളി മെഡൽ നേടി. ഈ മത്സരത്തിൽ അവർ നിലവിലെ ചാമ്പ്യന്മാരായിരുന്നു. സ്വർണ്ണ മെഡൽ ഓസ്‌ട്രേലിയയ്ക്കു ലഭിച്ചു. 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിന്റെ സെമിഫൈനലിൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ 53.05 സെക്കൻഡിൽ ഒളിമ്പിക് റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു. ഫൈനലിൽ അടുത്ത ദിവസം 53.00 സെക്കൻഡിൽ ഒരു പുതിയ ഒളിമ്പിക് റെക്കോർഡിൽ സ്വർണം നേടി ലോക ചാമ്പ്യൻ [[Aliaksandra Herasimenia|അലക്സാന്ദ്ര ജെറാസിമെന്യയെയും]] [[Tang Yi|ടാങ് യി]]യെയും മറികടന്നു. 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ 24.07 സെക്കൻഡിൽ വ്യക്തിഗത റെക്കോർഡുമായി അവർ ഫൈനലിലേക്ക് അതിവേഗ യോഗ്യത നേടി. ഫൈനലിൽ 24.05 സെക്കൻഡിൽ പുതിയ ഒളിമ്പിക് റെക്കോർഡിൽ സ്വർണം നേടി. ജെറസിമെനിയയെയും പരിശീലന പങ്കാളിയും സ്വദേശിയുമായ [[Marleen Veldhuis|മർലീൻ വെൽ‌ദുയിസിനെയും]] തോൽപ്പിച്ച് അവർ സ്പ്രിന്റ് ഇരട്ട പൂർത്തിയാക്കി. ലണ്ടനിലെ [[2012-ലെ Holland Heineken House|2012-ലെ ഹോളണ്ട് ഹൈനെകെൻ ഹൗസിലെ]] പ്രകടനങ്ങൾക്ക് ക്രോമോവിഡ്ജോജോയെ ബഹുമാനിച്ചു. 50 മീറ്ററും 100 മീറ്ററും ഫ്രീസ്റ്റൈൽ നേടിയതിലൂടെ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ സിഡ്നിയിൽ നടന്ന [[2000 Summer Olympics|2000-ലെ ഒളിമ്പിക്സിൽ]] രണ്ട് ഇനങ്ങളിലും വിജയിച്ച [[Inge de Bruijn|ഇംഗെ ഡി ബ്രൂയിന്റെ]] പാത പിന്തുടർന്നു. [[LEN|യൂറോപ്യൻ നീന്തൽ ഫെഡറേഷൻ]] 2012-ലെ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ വനിതാ യൂറോപ്യൻ നീന്തൽ താരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>[http://www.len.eu/Press/LEN%20PR54-12%20LEN%20Award%20Winners%202012.aspx 2012 LEN Awards: European Aquatic Athletes of the Year] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221225956/http://www.len.eu/Press/LEN%20PR54-12%20LEN%20Award%20Winners%202012.aspx |date=21 February 2014 }}. len.eu</ref> === 2013 === [[ബാഴ്‌സലോണ]]യിൽ നടന്ന [[2013 World Aquatics Championships|2013-ലെ ലോക അക്വാട്ടിക്‌സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ സ്വർണം നേടി. ഇത് അവരുടെ ആദ്യത്തെ വ്യക്തിഗത ലോംഗ് കോഴ്‌സ് ലോക കിരീടമായിരുന്നു. <ref>{{cite magazine |url=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/ranomi-kromowidjojo-sprints-way-to-third-career-world-title/ |title=Ranomi Kromowidjojo Sprints Way to Third Career World Title |date=4 August 2013 |magazine=[[Swimming World]] |access-date=2 August 2016 }}</ref> 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ, 50 മീറ്റർ ബട്ടർഫ്ലൈ, 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേ എന്നിവയിൽ മൂന്ന് വെങ്കല മെഡലുകളും അവർ നേടി. === 2015 === 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ [[ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെൽ|ബ്രോണ്ടെ ക്യാമ്പ്‌ബെല്ലിനോട്]] ലോക കിരീടം നഷ്ടപ്പെട്ടു. 0.10 സെ. പിന്നിൽ വെള്ളി മെഡൽ നേടി. <ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2015-08-10/bronte-campbell-claims-freestyle-double-at-worlds/6684430 |title=Bronte Campbell wins 50m freestyle crown at world titles as Australia finishes with seven gold medals |date=9 August 2015 |publisher=[[ABC Online]] | access-date=2 August 2016 }}</ref> റിലേയിൽ രണ്ട് വെള്ളി മെഡലുകൾ കൂടി നേടി. === 2016 === 50, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിലും 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേയിലും ക്രോമോവിഡ്ജോജോ [[റിയോ ഡി ജനീറോ]]യിൽ നടന്ന [[2016 Summer Olympics|2016-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിന്]] യോഗ്യത നേടി.<ref>{{cite web |url=https://swimswam.com/kromowidjojo-dekker-verschuren-among-17-strong-dutch-olympic-roster/ |title=Kromowidjojo, Dekker, Verschuren Among 17-Strong Dutch Olympic Roster |first1=Loretta |last1=Race |date=12 July 2016 |publisher=Swimswam |access-date=2 August 2016 }}</ref>റിലേയിൽ ഡച്ച് ടീം നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി, 1996 ഒളിമ്പിക്സിന് ശേഷം അവർ മെഡലുകൾക്ക് പുറത്ത് ഫിനിഷ് ചെയ്തു. 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ അഞ്ചാം സ്ഥാനത്തെത്തി. മൂന്നാം സ്ഥാനത്തിലെത്തിയ സമയത്തിന്റെ 0.09 സെക്കൻഡിൽ പിന്നിൽ എത്തി. 50 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ ജേതാവായ [[Pernille Blume|പെർനില്ലെ ബ്ലൂമിന്]] പിന്നിൽ ആറാം സ്ഥാനത്തെത്തി. === 2017 === ക്രോമോവിഡ്ജോജോ 2017 ഏപ്രിലിൽ 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ നീന്തൽ കപ്പ് ഐൻ‌ഹോവൻ (ഡച്ച് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്) മത്സരിച്ച് 53.72 സെക്കന്റിൽ സ്വർണം നേടി. <ref>{{Cite web|url=https://knzblive.nl/livetiming/sceh/2017/ResultList_25F_us.pdf|title=knzb 2017 live scores|website=|access-date=2020-08-06|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120202321/https://knzblive.nl/livetiming/sceh/2017/ResultList_25F_us.pdf|url-status=dead}}</ref> ബുഡാപെസ്റ്റ് ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിനും യോഗ്യത നേടി. ആദ്യ 50 മീറ്ററിൽ [[Femke Heemskerk|ഫെംകെ ഹെംസ്കെർക്ക്]] ലീഡ് നേടിയെങ്കിലും രണ്ടാം 50 മീറ്ററിൽ ക്രോമോവിഡ്ജോജോ അവരെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. === 2019 === 2019-ലെ ലോക അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ നെതർലാൻഡിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് വനിതകളുടെ 50 മീറ്റർ ബട്ടർഫ്ലൈ ഇനത്തിൽ വെള്ളി മെഡൽ നേടി. ====ഇന്റർനാഷണൽ നീന്തൽ ലീഗ് ==== 2019-ൽ [[Team Iron|ടീം അയണിനെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച് [[2019 International Swimming League|2019-ലെ ഇന്റർനാഷണൽ നീന്തൽ ലീഗിൽ]] അംഗമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=ISL Team Iron Starts Loading Arsenal With Atkinson & Kromowidjojo|url=https://swimswam.com/isl-team-iron-starts-loading-arsenal-with-atkinson-kromowidjojo/|date=2019-03-14|website=SwimSwam|language=en-US|access-date=2020-05-15}}</ref>ടീം മത്സരിച്ച ഓരോ മത്സരത്തിലും എല്ലാ സ്കിൻ റേസുകളിലും വിജയിച്ചതിന്റെ മികച്ച റെക്കോർഡ് അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. ബുഡാപെസ്റ്റിലെ 50 ഫ്രീസ്റ്റൈലും അവർ നേടി, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. 50, 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈലിൽ രണ്ട് രണ്ടാം സ്ഥാനങ്ങൾ ലൂയിസ്‌വില്ലിൽ അവർ നേടി. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == ഭാഗികമായി ജാവനീസ് സുരിനാമീസ് പാരമ്പര്യമുള്ള ക്രോമോവിഡ്ജോജോ, <ref name="Language Log">[http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=4111 Language Log » Celebrating "Kromowidjojo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160802075949/http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=4111 |date=2016-08-02 }}. Languagelog.ldc.upenn.edu (3 August 2012). Retrieved 16 February 2014.</ref> സോവർഡിൽ ജനിച്ചു. 3 ആം വയസ്സിൽ സ്പെയിനിൽ കുടുംബത്തോടൊപ്പമുള്ള ഒരു അവധിക്കാലത്ത് നീന്താൻ തുടങ്ങി. 2010 ജൂലൈയിൽ കാനറി ദ്വീപുകളിൽ ദേശീയ ടീമിനൊപ്പം പരിശീലനം നടത്തുന്നതിനിടെ വൈറൽ മെനിഞ്ചൈറ്റിസ് ബാധിച്ചെങ്കിലും ആ വർഷം അവസാനം ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവർ സുഖം പ്രാപിച്ചു. ഐൻ‌ഹോവനിലെ ബിസിനസ് സ്കൂൾ നോട്ടൻ‌ബൂമിലെ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു ക്രോമോവിഡ്ജോ. 2013–14ൽ മുൻ എലൈറ്റ് നീന്തൽ താരം [[Pieter van den Hoogenband|പീറ്റർ വാൻ ഡെൻ ഹൂഗൻബാൻഡുമായി]] ഡേറ്റിംഗ് നടത്തിയിരുന്നു.<ref>[http://www.ad.nl/ad/nl/1022/Celebs/article/detail/3431621/2013/04/25/Pieter-van-den-Hoogenband-wil-nog-niet-samenwonen-met-Ranomi.dhtml Pieter van den Hoogenband wil nog niet samenwonen met Ranomi]. ''Algemeen Dagblad''. 25 April 2013</ref><ref>"[http://www.ad.nl/ad/nl/1001/Sportwereld/article/detail/3743861/2014/09/08/Ranomi-Kromowidjojo-en-Pieter-van-den-Hoogenband-uit-elkaar.dhtml Ranomi Kromowidjojo en Pieter van den Hoogenband uit elkaar]" (in Dutch), ''[[Algemeen Dagblad]]'', 2014. Retrieved 30 August 2015.</ref>നിരവധി ഡച്ച് പത്രങ്ങൾ 2013-ലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ മത്സരദമ്പതികളായി അവരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>[http://www.rtlnieuws.nl/boulevard/entertainment/ranomi-en-pieter-zijn-leukste-stel-van-2013 Ranomi en Pieter zijn leukste stel van 2013]. RTL News. 26 December 2013</ref>2015 മുതൽ ഡച്ച് നീന്തൽ താരം [[Ferry Weertman|ഫെറി വെർട്ട്മാനുമായി]] അവർക്ക് പ്രണയബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.nu.nl/achterklap/4284583/ranomi-kromowidjojo-perfecte-vrouw-ferry-weertman.html |title=Ranomi Kromowidjojo is 'perfecte vrouw' voor Ferry Weertman |date=28 June 2016 |publisher=Nu.nl |language=nl |access-date=16 August 2016 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rtvnoord.nl/nieuws/180893/Ferry-flikt-het-vriend-van-Kromo-is-wereldkampioen |title=Ferry flikt het; vriend van Kromo is wereldkampioen |language=Dutch |date=18 July 2017 |publisher=[[RTV Noord]] |access-date=29 August 2017 }}</ref> == വ്യക്തിഗത മികച്ചത് == {| |- | style="vertical-align:top; text-align:left;" | {| class="wikitable" | ! colspan="4" style="background: #add8e6;" | Short course<ref name="zwemkroniek">[http://www.zwemkroniek.com/whoswho.php3?action=2&id=61 Ranomi Kromowidjojo]. Zwemkroniek Online. Retrieved 18 March 2008.</ref><ref name="swimrankings">[http://www.swimrankings.net/index.php?page=athleteDetail&athleteId=1565600 KROMOWIDJOJO, Ranomi]. Swimrankings.net. Retrieved 16 February 2014.</ref> |- ! Event ! Time ! Date ! Location |- | 50 m freestyle | style="text-align:right;" | 22.93 {{WR|swimming}} | 2017-08-07 | [[Berlin]], [[Germany]] |- | 100 m freestyle | style="text-align:right;" | 50.95 | 2017-12-15 | [[Copenhagen]], [[Denmark]] |- | 200 m freestyle | style="text-align:right;" | 1:55.77 | 2011-12-18 | [[Atlanta]], United States |- | 400 m freestyle | style="text-align:right;" | 4:06.25 | 2008-12-19 | [[Amsterdam]], [[Netherlands]] |- | 50 m backstroke | style="text-align:right;" | 26.10 | 2018-09-28 | [[Eindhoven]], [[Netherlands]] |- | 100 m backstroke | style="text-align:right;" | 59.90 | 2008-12-20 | [[Amsterdam]], [[Netherlands]] |- | 50 m butterfly | style="text-align:right;" | 24.47 | 2018-12-14 | [[Hangzhou]], [[China]] |- | 100 m butterfly | style="text-align:right;" | 56.63 | 2017-08-07 | [[Berlin]], [[Germany]] |} | valign=top align=left | {| class="wikitable" | ! colspan="4" style="background: #add8e6;" | Long course<ref name="zwemkroniek" /><ref name="swimrankings" /> |- ! Event ! Time ! Date ! Location |- | 50 m freestyle | style="text-align:right;" | 23.85 | 2017-07-30 | [[Budapest]], [[Hungary]] |- | 100 m freestyle | style="text-align:right;" | 52.75 | 2012-04-13 | [[Eindhoven]], [[Netherlands]] |- | 200 m freestyle | style="text-align:right;" | 1:59.77 | 2008-03-22 | [[Eindhoven]], [[Netherlands]] |- | 50 m backstroke | style="text-align:right;" | 28.70 | 2008-12-05 | [[Eindhoven]], [[Netherlands]] |- | 100 m backstroke | style="text-align:right;" | 1:05.90 | 2007-06-03 | [[Amsterdam]], [[Netherlands]] |- | 50 m butterfly | style="text-align:right;" | 25.35 | 2019-07-27 | [[Gwangju]], [[South Korea]] |- | 100 m butterfly | style="text-align:right;" | 59.20 | 2018-09-09 | [[Kazan]], [[Russia]] |} |} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Commons category}} *{{Official website}} *{{FINA}} *{{Sports-Reference}} *{{IOC profile}} *{{Cite web |url=http://www.london2012.com/athlete/kromowidjojo-ranomi-1119309/ |title=London 2012 athlete profile |access-date=15 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815025616/http://www.london2012.com/athlete/kromowidjojo-ranomi-1119309/ |archive-date=15 August 2012 |url-status=bot: unknown }} *{{Swimrankings}} {{Navboxes | list={{Footer Olympic Champions 50 m Freestyle Women}} {{Footer Olympic Champions 100 m Freestyle Women}} {{Footer Olympic Champions 4x100 m Freestyle Relay Women}} {{Footer World LC Champions 50m Freestyle Women}} {{Footer World LC Champions 4x100m Freestyle Women}} {{Footer World SC Champions 50m Freestyle Women}} {{Footer World SC Champions 100m Freestyle Women}} {{Footer World SC Champions 50m Butterfly Women}} {{Footer World SC Champions 4x50m Freestyle Women}} {{Footer World SC Champions 4x100m Freestyle Women}} {{Footer World SC Champions 4x200m Freestyle Women}} {{Footer European Champions 50m Freestyle Women}} {{Footer European Champions 4x100m Freestyle Women}} {{Footer European Champions 4x100m Mixed Freestyle}} {{Footer European SC Champions 50m Freestyle Women}} {{Footer European SC Champions 100m Freestyle Women}} {{Footer European SC Champions 50m Butterfly Women}} {{Footer European SC Champions 4x50m Freestyle Women}} {{Footer European SC Champions 4x50m Medley Women}} {{Footer European SC Champions 4x50m Freestyle Mixed}} {{Footer European SC Champions 4x50m Medley Mixed}} {{Footer Netherlands Swimming 2008 Summer Olympics}} {{Footer Netherlands Swimming 2012 Summer Olympics}} {{Footer Netherlands Swimming 2016 Summer Olympics}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:2012-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിലെ നീന്തൽ താരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1990-ൽ ജനിച്ചവർ]] 8cb7uog0g8dkigtsl8ln332m0oh6em9 നാഗൊർനോ-കറാബക്ക് പോരാട്ടം 0 526828 4682600 4645495 2026-11-03T23:04:54Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682600 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nagorno-Karabakh conflict}} {{Infobox military conflict | conflict = നാഗൊർനോ-കറാബക്ക് പോരാട്ടം | partof = the [[post-Soviet conflicts]] | image = Artsakh Occupation Map.png | image_size = 375px | caption = Military situation in the region before the [[2020 Nagorno-Karabakh war|2020 war]] | date = 20 February 1988 – present * [[Guerrilla warfare]]: 1988–1991<ref>{{cite book |editor1-last=Rudolph |editor1-first=Joseph Russell |title=Encyclopedia of Modern Ethnic Conflicts |url=https://archive.org/details/encyclopediamode00jrjo |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=978-0313313813 |page=[https://archive.org/details/encyclopediamode00jrjo/page/n267 208] |quote=When the Soviet Union broke up in 1991 [...] the Karabakh conflict escalated further, from guerrilla warfare to full-scale conventional combat.}}</ref> * [[First Nagorno-Karabakh War]]: 1992–1994<ref>{{cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |title=The crisis over Nagorno-Karabakh, explained |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/04/05/how-the-crisis-over-nagorno-karabakh-could-get-worse-fast/ |work=[[Washington Post]] |date=April 5, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200724154403/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/04/05/how-the-crisis-over-nagorno-karabakh-could-get-worse-fast/ |archivedate=24 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Nagorno-Karabakh Conflict: A Visual Explainer |url=https://www.crisisgroup.org/content/nagorno-karabakh-conflict-visual-explainer |publisher=[[International Crisis Group]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629210704/https://www.crisisgroup.org/content/nagorno-karabakh-conflict-visual-explainer |archivedate=29 June 2020 }}</ref> * [[Low-intensity conflict]]: 1994–2020<ref>{{cite book |chapter=Armenia-Azerbaijan arms race undercuts peace prospects |publisher=[[Oxford Analytica]]|doi=10.1108/OXAN-DB223736 |date=August 11, 2017 |quote=As low-intensity fighting continues...|title=Emerald Expert Briefings }}</ref><ref>{{cite news |last1=Anishchuk |first1=Alexei |title=Armenia says to recognise Karabakh in case of war |url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-karabakh/armenia-says-to-recognise-karabakh-in-case-of-war-idUKLDE6B917F20101210 |work=[[Reuters]] |date=December 10, 2010 |archiveurl=https://archive.today/20200824143926/https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-karabakh/armenia-says-to-recognise-karabakh-in-case-of-war-idUKLDE6B917F20101210 |archivedate=2020-08-24 |quote=Low-intensity skirmishes since 1994... |access-date=2020-11-19 |url-status=live }}</ref> * [[2020 Nagorno-Karabakh war|Second Nagorno-Karabakh War]]: 2020<ref>{{cite news |title=The Azerbaijan-Armenia conflict hints at the future of war |url=https://www.economist.com/europe/2020/10/10/the-azerbaijan-armenia-conflict-hints-at-the-future-of-war |agency=[[The Economist]] |date=October 10, 2020 |quote=The real war, which began on September 27th,...}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hauer |first1=Neil |title=Caucasus war a result of US retreat from the world |url=https://asiatimes.com/2020/10/caucasus-war-a-result-of-us-retreat-from-the-world/ |agency=[[Asia Times]] |date=October 9, 2020 |quote=The past two weeks have provided one of the starkest examples of the consequences of this: the re-eruption of full-scale war between Armenia and Azerbaijan over the disputed territory of Nagorno-Karabakh.}}</ref> | place = [[Nagorno-Karabakh Line of Contact|Line of Contact (Nagorno-Karabakh)]], [[Armenia–Azerbaijan border]] | territory = Independence of the [[Armenians|Armenian]]-majority [[Republic of Artsakh]], subsequent unification with [[Armenia]] (''[[de facto]]'')<ref> {{cite book |last1=Trenin |first1=Dmitri V. |authorlink1=Dmitri Trenin |title=Post-Imperium: A Eurasian Story |date=2011 |publisher=[[Brookings Institution Press]] |isbn=978-0870033452 |page=[https://books.google.am/books?id=9QqVCwAAQBAJ&pg=PA67&dq=karabakh+%22de+facto+united 67] |quote=Armenia is de facto united with Nagorno-Karabakh, an unrecognized state, in a single entity.}} * {{cite news|last1=Mulcaire|first1=Jack|title=Face Off: The Coming War between Armenia and Azerbaijan|url=http://nationalinterest.org/feature/face-the-coming-war-between-armenia-azerbaijan-12585|work=[[The National Interest]]|date=9 April 2015|quote=The mostly Armenian population of the disputed region now lives under the control of the Nagorno-Karabakh Republic, a micronation that is supported by Armenia and is effectively part of that country.|access-date=14 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103170830/http://nationalinterest.org/feature/face-the-coming-war-between-armenia-azerbaijan-12585|archive-date=3 January 2017|url-status=live}} * {{cite book|last=Cornell|first=Svante|title=Azerbaijan Since Independence|url=https://archive.org/details/azerbaijansincei0000corn|year=2011|publisher=M.E. Sharpe|location=New York|isbn=978-0-7656-3004-9|author-link=Svante Cornell|page=[https://archive.org/details/azerbaijansincei0000corn/page/135 135]|quote=Following the war, the territories that fell under Armenian control, in particular Mountainous Karabakh itself, were slowly integrated into Armenia. Officially, Karabakh and Armenia remain separate political entities, but for most practical matters the two entities are unified."}}</ref> | status = [[2020 Nagorno-Karabakh ceasefire agreement|Ceasefire agreement]] signed, [[Russia|Russian]] peacekeeping forces deployed in the region<ref>{{Cite web|title=Armenia, Azerbaijan, Russia sign deal to end Nagorno-Karabakh war|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/11/9/armenia-pm-says-signed-painful-deal-to-end-nagorno-karabakh-war|access-date=2020-11-10|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> * Armenian victory in 1994<ref>{{cite journal|last1=Broers|first1=Laurence|title=The limits of leadership: Elites and societies in the Nagorny Karabakh peace process|journal=Accord|publisher=[[Conciliation Resources]]|date=2005|page=8|url=http://www.c-r.org/downloads/17_Nagorny_Karabakh.pdf|location=London|issn=1365-0742|quote=Overlaying what is fundamentally a territorial dispute are the consequences of the 1991–94 war: a decisive Armenian military victory resulting in Armenian control of Nagorny Karabakh and the further occupation of seven districts surrounding it.|access-date=17 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218064125/http://www.c-r.org/downloads/17_Nagorny_Karabakh.pdf|archive-date=18 February 2017|url-status=live}}</ref> * [[Frozen conflict|Political stalemate]]<ref>{{cite news |last1=Mirovalev |first1=Mansur |title=Here's why a 'frozen' conflict between Armenia and Azerbaijan has gotten hot |url=https://www.latimes.com/world/europe/la-fg-nagorno-karabakh-20160419-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |date=April 19, 2016 |quote=The 1994 cease-fire [...] ended in political stalemate.}}</ref> and [[Cold war (general term)|cold war]] from 1994 to 2020<ref>{{cite book |title=The Caucasus and Central Asia: Transitioning to Emerging Markets |date=April 2014 |publisher=[[International Monetary Fund]] |isbn=978-1484305140 |doi=10.5089/9781484305140.087 |page=72 |url=https://www.elibrary.imf.org/doc/IMF087/21239-9781484305140/21239-9781484305140/Other_formats/Source_PDF/21239-9781475588033.pdf |quote=Armenia and Azerbaijan have been in a cold war since the cessation of large-scale conflict over Nagorno-Karabakh during 1988–94... }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=Broers |first1=Laurence |title=Armenia and Azerbaijan: what can societies do when political judgement errs? |url=https://www.opendemocracy.net/en/opensecurity/armenia-and-azerbaijan-what-can-societies-do-when-political-judgement-e/ |work=opendemocracy.net |agency=[[openDemocracy]] |date=12 September 2012 |archiveurl=https://archive.today/20200824135251/https://www.opendemocracy.net/en/opensecurity/armenia-and-azerbaijan-what-can-societies-do-when-political-judgement-e/ |archivedate=2020-08-24 |quote=...as cold war between Armenia and Azerbaijan deepens. |access-date=2020-11-19 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Tchilingirian |first1=Hratch |title=Nagorno Karabagh: Transition and the elite |url=https://archive.org/details/central-asian-survey_1999-12_18_4/page/450 |journal=[[Central Asian Survey]] |date=1999 |volume=18 |issue=4 |page=450 |doi=10.1080/713656168 |quote=As characterized by Karabagh's defence minister, the current post-war situation in the region is 'a cold war between Azerbaijan and Karabagh'.}}</ref> * [[Arms race]]<ref>{{cite news |last1=Bodner |first1=Matthew |title=Russia Emerges as Winner in Arms Race Between Armenia and Azerbaijan |url=https://www.themoscowtimes.com/2016/11/21/russias-answer-to-nagorno-karabakh-mutually-assured-destruction-a56224 |work=[[The Moscow Times]] |date=November 21, 2016 |archiveurl=https://archive.today/20200805210327/https://www.themoscowtimes.com/2016/11/21/russias-answer-to-nagorno-karabakh-mutually-assured-destruction-a56224 |archivedate=5 August 2020}}</ref> and [[militarization]]<ref>{{cite journal |last1=Mutschler |first1=Max |last2=Bales |first2=Marius |title=Global Militarisation Index 2019 |date=February 2020 |page=2 |url=https://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/BICC_GMI_2019_EN.pdf |publisher=[[Bonn International Center for Conversion]] |issn=2521-7844 |quote=The unresolved secessionist conflict between Armenia (position 3) and Azerbaijan (position 10) over the Nagorno-Karabakh region continues to keep militarisation in the South Caucasus at a very high level. |access-date=2020-11-19 |archive-date=2021-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806002150/https://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/BICC_GMI_2019_EN.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|last1=de Waal|first1=Thomas|authorlink1=Thomas de Waal|title=Nagorno-Karabakh's cocktail of conflict explodes again|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35954969|agency=[[BBC News]]|date=3 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328073010/https://www.bbc.com/news/world-europe-35954969 |archivedate=28 March 2019 |quote=The so-called Line of Contact between the two sides became the most militarised zone in the wider Europe, bristling with tanks and heavy artillery.}}</ref> * Azerbaijani victory in 2020<ref>{{Cite web|title='Extremely painful': Armenia orders end to fighting with Azerbaijan over Nagorno-Karabakh|url=https://globalnews.ca/news/7452082/azerbaijan-armenia-update/|access-date=2020-11-10|website=Global News|language=en-US}}</ref> | combatant1 = '''{{flag|Artsakh}} (Nagorno-Karabakh)'''{{efn|[[Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast]] (NKAO) until 1991.}}<br>'''{{flag|Armenia}}'''{{efn|[[Armenian Soviet Socialist Republic]] (Soviet Armenia) until 1990 (renamed Republic of Armenia)/1991 (declared independence).}}<br><small>''[[#Foreign fighters|Foreign fighters]]''</small><br><small>''[[#Arms suppliers|Arms suppliers]]''</small><br><small>''[[#Diplomatic support|Diplomatic support]]''</small> | combatant2 = '''{{flag|Azerbaijan}}'''{{efn|[[Azerbaijan Soviet Socialist Republic]] (Soviet Azerbaijan) until 1991.}}<br>{{flag|Soviet Union}} <small>(1988–1991)</small>{{efn|"Throughout the Soviet period, Moscow supported the Azerbaijani authorities against Armenian secessionists."<ref name="Matveeva"/> "Until the dissolution of the USSR, the Soviet authorities sided, in general, with Azerbaijan. [...] Soviet troops sent to the conflict area [...] on numerous occasions, took the side of the Azerbaijani forces to 'punish' the Armenians for raising the NK issue."<ref name="Panossian"/> "Soviet troops have been in Nagorno-Karabakh for 2 1/2 years [...] The troops support armed Azerbaijani militias who have imposed a blockade of the region..."<ref>{{cite news |last1=Shogren |first1=Elizabeth |title=Armenians Wage Hunger Strike in Regional Dispute: Soviet Union: Five threaten to starve themselves to death unless Moscow ends military rule in Azerbaijan enclave. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-21-mn-730-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |date=21 September 1990|quote=}}</ref> Soviet troops directly intervened during [[Operation Ring]] in April–May 1991 on the Azerbaijani side.<ref>{{cite web |last1=Cornell |first1=Svante E. |authorlink1=Svante Cornell |title=The Nagorno-Karabakh Conflict |url=https://is.muni.cz/el/fss/jaro2019/POL587/um/Cornell_The_Nagorno-Karabakh_Conflict.pdf |website=Report no. 46, Department of East European Studies |publisher=[[Uppsala University]] |page=26 |date=1999 |quote=Sporadic clashes became frequent by the first months of 1991, with an ever-increasing organization of paramilitary forces on the Armenian side, whereas Azerbaijan still relied on the support of Moscow. [...] In response to this development, a joint Soviet and Azerbaijani military and police operation directed from Moscow was initiated in these areas during the Spring and Summer of 1991.}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Papazian |first1=Taline |title=State at War, State in War: The Nagorno-Karabakh Conflict and State-Making in Armenia, 1991–1995 |journal=The Journal of Power Institutions in Post-Soviet Societies |date=2008 |issue=8 |page=25 |doi=10.4000/pipss.1623 |url=https://journals.openedition.org/pipss/1623 |quote=...units of the 4th army stationed in Azerbaijan and Azeri OMONs were used in “Operation Ring”, to empty a number of Armenian villages in Nagorno-Karabakh in April 1991.|doi-access=free }}</ref> It was essentially a "combined Soviet-Azerbaijan operation."<ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=David E. |title=Operation 'Ring': The Black Berets in Azerbaijan |journal=[[The Journal of Soviet Military Studies]] |date=1992 |volume=5 |issue=1 |doi=10.1080/13518049208430053 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13518049208430053 |page=93 |quote=...Operation 'Ring' as a combined Soviet-Azerbaijan operation to weaken Armenian resistance in the Nagorno-Karabakh enclave.}}</ref>}}<br><small>''[[#Foreign fighters|Foreign fighters]]''</small><br><small>''[[#Arms suppliers|Arms suppliers]]''</small><br><small>''[[#Diplomatic support|Diplomatic support]]''</small> | commander1 = | commander2 = | units1 = [[File:Army Artsakh.jpg|15px|link=]] [[Artsakh Defence Army]]<br> [[Armed Forces of Armenia]] | units2 = [[File:Azerbaijani Armed Forces logo.svg|15px|link=]] [[Azerbaijani Armed Forces]] | strength1 = 2018: 65,000 <small>(active servicemen)</small><ref>{{cite web |last1=Abrahamyan |first1=Eduard |title=Russian Loan Allows Armenia to Upgrade Military Capabilities |url=https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13491-russian-loan-allows-armenia-to-upgrade-military-capabilities.html |website=CACI Analyst |publisher=[[Central Asia-Caucasus Institute]] |archiveurl=https://archive.today/20200805175615/https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13491-russian-loan-allows-armenia-to-upgrade-military-capabilities.html |archivedate=5 August 2020 |date=8 January 2018 |quote=While often portrayed as separate forces, Armenia’s Armed Forces and the “Artsakh Defense Army,” totaling up to 65,000 active personnel, are in practice one force with a single Command-and-Control (C2) system.}}</ref>{{efn|Armenia: 44,800 active servicemen (2019, [[International Institute for Strategic Studies|IISS]])<ref>{{cite book| title=The Military Balance 2019| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| year= 2019| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| isbn=978-1857439885| page=184}}</ref><br>Artsakh: 18,000–20,000 active servicemen (2008, [[Advanced Research and Assessment Group|ARAG]])<ref>{{cite book |last1=Blandy |first1=C. W. |title=Azerbaijan: Is War Over Nagornyy Karabakh a Realistic Option? |url=http://mercury.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/87342/ipublicationdocument_singledocument/a89cdf88-ead4-40f1-8fc1-dd35b766ff72/en/08_may.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415152138/http://mercury.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/87342/ipublicationdocument_singledocument/a89cdf88-ead4-40f1-8fc1-dd35b766ff72/en/08_may.pdf |url-status=dead |archive-date=2016-04-15 |publisher=[[Advanced Research and Assessment Group]], [[Defence Academy of the United Kingdom]] |page=14 |date= 2008|isbn=978-1905962495}}</ref>}}<br />1993–1994: 30,000–40,000<ref name="SIPRI1994"/><ref name="CaucasianKnot"/> | strength2 = 2019: 66,950 <small>(active servicemen)</small><ref>{{cite book| title=The Military Balance 2019| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| date=15 February 2019| publisher=[[Routledge]]| location=London| isbn=978-1857439885| page=185}}</ref><br>1993–1994: 42,000–56,000<ref name="CaucasianKnot"/><ref name="SIPRI1994"/><ref>{{cite web |title=SIPRI Yearbook 1995 |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/SIPRI%20Yearbook%201995.pdf |website=sipri.org |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]] |archivedate=26 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200826154313/https://www.sipri.org/yearbook/1995 |page=28}} Table of conflict locations with at least one major armed conflict in 1994</ref> | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = 28,000–38,000 killed <small>(1988–1994)</small>{{#tag:ref|See {{sfn|de Waal|2003|p=285}}<ref name="Winds of Change in Nagorno Karabakh">[http://www.euronews.net/2009/11/28/winds-of-change-in-nagorno-karabakh/ Winds of Change in Nagorno Karabakh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206040424/http://www.euronews.net/2009/11/28/winds-of-change-in-nagorno-karabakh |date=2011-12-06 }}. ''[[Euronews]]''. 28 November 2009.</ref><ref name="ReferenceA">[[Uppsala Conflict Data Program]], Republic of Nagorno-Karabakh – civilians, viewed 2013-05-03</ref><ref name="Naharnet">{{cite web|url=http://www.naharnet.com/stories/en/150603|title=Azerbaijani Soldier Shot Dead by Armenian Forces|work=Naharnet|access-date=22 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016112356/http://www.naharnet.com/stories/en/150603|archive-date=16 October 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>}}<br>3,000 killed <small>(May 1994 – August 2009)</small><ref name=crisis3000>{{cite web|title=Armenia and Azerbaijan: Preventing War |url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b60-armenia-and-azerbaijan-preventing-war.pdf |website=Europe Briefing N°60 |publisher=[[International Crisis Group]] |page=3 |date=8 February 2011 |quote=There are no exact casualty figures since 1994, but most observers agree that as many as 3,000 people, mostly soldiers, have died. Crisis Group phone interview, Jasur Sumerinli, military expert, August 2009.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160520105841/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/caucasus/B60%20Armenia%20and%20Azerbaijan%20---%20Preventing%20War.pdf |archivedate=20 May 2016 |df= }}</ref><br>541–547+ killed <small>(2010–2019)</small><ref>See [[Nagorno-Karabakh conflict#1994–2019|here]]</ref><br>4,000–4,392 killed <small>(2020)</small><ref>See [[Nagorno-Karabakh conflict#2020–present|here]]</ref> | notes = | campaignbox = {{Campaignbox First Nagorno-Karabakh War}}{{Campaignbox Nagorno-Karabakh conflict}} }} തർക്കപ്രദേശമായ നാഗൊർനോ-കറാബാക്കിനെച്ചൊല്ലി [[അർമേനിയ|അർമേനിയയും]] [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാനും]] തമ്മിലുള്ള വംശീയവും<ref>{{cite web |last1=Carley |first1=Patricia |title=Nagorno-Karabakh: Searching for a Solution |url=https://www.usip.org/publications/1998/12/nagorno-karabakh-searching-solution-0 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |archiveurl=https://archive.today/20200805204448/https://www.usip.org/publications/1998/12/nagorno-karabakh-searching-solution-0 |archivedate=5 August 2020 |date=December 1, 1998 |quote=Many observers view it as an ethnic conflict fueled by nationalist intransigence.}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Yamskov |first1=A. N. |title=Ethnic Conflict in the Transcausasus: The Case of Nagorno-Karabakh |url=https://archive.org/details/sim_theory-and-society_1991-10_20_5/page/631 |journal=[[Theory and Society]] |date=October 1991 |volume=20 |issue=5 |pages=631–660 |doi=10.1007/BF00232663 |jstor=657781 |s2cid=140492606 }}</ref> പ്രാദേശികവുമായ സംഘട്ടനമാണ് '''നാഗോർനോ-കറാബക്ക് പോരാട്ടം'''.{{efn|Also called the '''Karabakh conflict''',<ref name="Rezvani">{{cite book |last1=Rezvani |first1=Babak |title=Conflict and Peace in Central Eurasia: Towards Explanations and Understandings |date=2014 |publisher=Brill |isbn=978-9004276369 |page=[https://books.google.am/books?id=juziBQAAQBAJ&pg=PA159&lpg=PA159&dq=Karabakh+territorial+conflict 159] |quote=The Karabakh conflict is an ethno-territorial conflict....}}</ref> '''Armenia–Azerbaijan conflict''',<ref name="Waal_MEI2020">{{cite news |last1=de Waal |first1=Thomas |author-link1=Thomas de Waal |title=New old dynamics at play in the Armenia-Azerbaijan conflict |url=https://www.mei.edu/publications/new-old-dynamics-play-armenia-azerbaijan-conflict |publisher=[[Middle East Institute]] |date=July 17, 2020 |archive-url=https://archive.today/20200804143421/https://www.mei.edu/publications/new-old-dynamics-play-armenia-azerbaijan-conflict |archive-date=4 August 2020 |quote=...local factors are still the main driver of the conflict and that Russia has equities on both sides.}}</ref> or '''Armenian–Azerbaijani conflict'''. Usually referred to as the '''Artsakh conflict''' in Armenia<ref>{{cite web |title=Armenia, Artsakh Security Councils hold joint session in Yerevan |url=https://www.primeminister.am/en/statements-and-messages/item/2019/12/23/Nikol-Pashinyan-meeting-Security-Council/ |website=primeminister.am |publisher=The Prime Minister of the Republic of Armenia |archiveurl=https://archive.today/20200805205942/https://www.primeminister.am/en/statements-and-messages/item/2019/12/23/Nikol-Pashinyan-meeting-Security-Council/ |archivedate=5 August 2020 |date=23 December 2019 |quote=...the peaceful resolution of the Artsakh conflict.}}</ref> and the '''Armenia-Azerbaijan Nagorno-Karabakh conflict''' in Azerbaijan.<ref>{{cite web |title=Armenia-Azerbaijan Nagorno-Karabakh conflict |url=https://nk.gov.az/en/page/69/ |website=nk.gov.az |publisher=[[Cabinet of Azerbaijan|Cabinet of Ministers of the Republic of Azerbaijan]] |archiveurl=https://archive.today/20200817115852/https://nk.gov.az/en/page/69/ |archivedate=17 August 2020}}</ref>}} ഒന്നാം നാഗൊർനോ-കറാബക്ക് യുദ്ധത്തിൽ <ref>{{cite book |author= Thomas De Waal |author-link= |date=May 2003 |title=Black Garden |url=https://archive.org/details/blackgardenarmen0000dewa|location= |publisher= |pages=[https://archive.org/details/blackgardenarmen0000dewa/page/212 212], 215, 285 |isbn=0-8147-6032-5}}</ref><ref>{{cite web |title=Population of Azerbaijan SSR |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnazerbaijan.html |website=www.ethno-kavkaz.narod.ru |language=ru |access-date=12 October 2020}}</ref> നാടുകടത്തപ്പെടുന്നതുവരെ അർമേനിയക്കാരും<ref>{{cite book |last=Ardillier-Carras|first=Françoise |date=2006|title=Sud-Caucase : conflit du Karabagh et nettoyage ethnique|trans-title=South Caucasus: Nagorny Karabagh conflict and ethnic cleansing|url=https://www.persee.fr/doc/bagf_0004-5322_2006_num_83_4_2527|location= |publisher=|language=fr|pages=409–432 |isbn=}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.unhcr.org/publications/refugeemag/3b5583fd4/unhcr-publication-cis-conference-displacement-cis-conflicts-caucasus.html |title=UNHCR publication for CIS Conference (Displacement in the CIS) - Conflicts in the Caucasus |last= |first= |website=www.unhcr.org |publisher=[[UNHCR]]|language=en|quote=}}</ref><ref>{{cite book|last=Yamskov|first=A. N.|author-link=|title=Ethnic Conflict in the Transcausasus: The Case of Nagorno-Karabakh |periodical=Theory and Society|volume= 20|number=5|date=1991|page=659 | language=en |isbn=}}</ref><ref>{{cite book |last=Hambardzumyan |first=Viktor |author-link= |date=1978 |title=Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ (ԼՂԻՄ)|trans-title=Nagorno Karabakh Autonomous Region (NKAO)|publisher=[[Armenian Soviet Encyclopedia]] |page= 576|volume=4| language=hy|isbn=}}</ref> ചുറ്റുമുള്ള ഏഴ് ജില്ലകളിൽ കൂടുതലായി അസർബൈജാനികളും വസിച്ചിരുന്നു. അവ സ്വയം പ്രഖ്യാപിത [[നഗോർണോ-കാരബാഖ് റിപ്പബ്ലിക്ക്|റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ആർട്ട്ഷാഖ്]] നിയന്ത്രിക്കുന്നുവെങ്കിലും അസർബൈജാനിലെ [[De jure|ഡി ജൂറിയായി]] അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 1994-ൽ ബിഷ്‌കെക്കിൽ ഒപ്പുവച്ച വെടിനിർത്തൽ രണ്ട് ദശാബ്ദക്കാലത്തെ ആപേക്ഷിക സ്ഥിരതയ്ക്ക് കാരണമായി. അർമേനിയയെ ഉറപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായി നിലവിലെ സ്ഥിതിയിൽ അസർബൈജാനിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന നിരാശയ്‌ക്കൊപ്പം ഇത് ഗണ്യമായി വഷളായി.<ref name="openDem">{{cite web|url=https://www.opendemocracy.net/od-russia/olesya-vartanyan-magdalena-grono/armenia-and-azerbaijan-collision-course-over-nagorno-karabakh|title=Armenia and Azerbaijan collision course over Nagorno-Karabakh|first1=Olesya|last1=Vartanyan|first2=Magdalena|last2=Grono|date=14 July 2017|publisher=openDemocracy|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714115035/https://www.opendemocracy.net/od-russia/olesya-vartanyan-magdalena-grono/armenia-and-azerbaijan-collision-course-over-nagorno-karabakh|archive-date=14 July 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 2016 ഏപ്രിലിലെ നാല് ദിവസത്തെ വർദ്ധനവ് 2020 ലെ സംഘർഷം വരെയുള്ള ഏറ്റവും മാരകമായ വെടിനിർത്തൽ ലംഘനമായി മാറി.<ref>{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-azerbaijan/244-nagorno-karabakhs-gathering-war-clouds|title=Nagorno-Karabakh's Gathering War Clouds|date=1 June 2017|publisher=Crisis Group|access-date=4 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170601175127/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-azerbaijan/244-nagorno-karabakhs-gathering-war-clouds|archive-date=1 June 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 2020 നവംബർ 10-ന് ത്രികക്ഷി വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രകാരം താൽക്കാലിക യുദ്ധവിരാമം സ്ഥാപിച്ചു. അതിലൂടെ ഒന്നാം നഗോർണോ-കറാബാക്ക് യുദ്ധത്തിൽ അസർബൈജാന് നഷ്ടപ്പെട്ട ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും അസർബൈജാനിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായി. സംഘർഷം അങ്ങനെ അവസാനിച്ചുവെന്ന് അസർബൈജാൻ പ്രസിഡന്റ് ഇൽഹാം അലിയേവ് അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Алиев: конфликт в Нагорном Карабахе – это уже история|url=https://www.vesti.ru/article/2500499|access-date=2020-12-18|website=vesti.ru|language=ru}}</ref> എന്നിരുന്നാലും വെടിനിർത്തൽ കരാറിനെത്തുടർന്ന് 2021-ലെ അർമേനിയ-അസർബൈജാൻ അതിർത്തി പ്രതിസന്ധി 2021 മെയ് മുതൽ ഇരുവശത്തുനിന്നും തുടർച്ചയായി ആൾനാശം സംഭവിച്ചു. == പശ്ചാത്തലം == 1988 ഫെബ്രുവരിയിലാണ് സംഘട്ടനത്തിന്റെ ആധുനിക ഘട്ടം ആരംഭിച്ചത്. സോവിയറ്റ് സെൻസസ് പ്രകാരം (1979), 160,841 അസറികൾ അർമേനിയയിലും 352,410 അർമേനിയക്കാർ നഗോർണോ-കരാബാഗിന് പുറത്ത് അസർബൈജാനിലുമാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name=sensusref1>{{cite journal |last1=Henze |first1=Paul B. |title=The demography of the Caucasus according to 1989 Soviet census data |journal=Central Asian Survey |date=1 January 1991 |volume=10 |issue=1–2 |pages=147–170 |doi=10.1080/02634939108400741 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634939108400741?journalCode=ccas20 |access-date=31 December 2021 |issn=0263-4937}}</ref> സോവിയറ്റ് സെൻസസ് (1989) ആ ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ അർമേനിയയിൽ 84,860 അസറികളും നാഗോർണോ-കരാബാഗിന് പുറത്ത് അസർബൈജാനിൽ 245,045 അർമേനിയന്മാരുമായി കുറഞ്ഞു.<ref name=sensusref1/> 1989-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ പിരിച്ചുവിടൽ സമയത്ത്, അർമേനിയക്കാരും അസർബൈജാനികളും തമ്മിലുള്ള വംശീയ സംഘർഷം നാഗോർണോ-കറാബാക്ക് മേഖലയിൽ വർദ്ധിച്ചു. 2017-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഇരുവശത്തുമുള്ള പൊതുജനാഭിപ്രായം "കൂടുതൽ വേരൂന്നിയതും, യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതും, വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്തതും" ആയി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="openDem"/> ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ പിരിമുറുക്കങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്ന പരസ്പര ഇളവുകൾ, ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക്, ആഭ്യന്തര സ്ഥിരതയ്ക്കും ഭരണത്തിലെ ഉന്നതരുടെ നിലനിൽപ്പിനും ഭീഷണിയായേക്കാം. അതിനാൽ വിട്ടുവീഴ്ചയ്ക്ക് ചെറിയ പ്രോത്സാഹനം അവശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="openDem"/> == ടൈംലൈൻ == === ഒന്നാം നഗോർണോ-കറാബാക്ക് യുദ്ധം (1988-1994) === [[File:Gravestones of Azeri soldiers died in Karabakh war.jpg|thumb|അസർബൈജാനി സൈനികരുടെ ശവകുടീരങ്ങൾ ]]അർമേനിയയിലെയും നാഗോർണോ-കറാബാഖിലെയും ആർട്‌സാഖ് വിമോചനയുദ്ധം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഒന്നാം നഗോർണോ-കറാബാഖ് യുദ്ധം, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1994 മെയ് വരെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അസർബൈജാനിലെ നാഗോർണോ-കരാബാക്ക് എൻക്ലേവിൽ നടന്ന ഒരു സായുധ പോരാട്ടമാണ്. റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അർമേനിയയുടെയും റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അസർബൈജന്റെയും പിന്തുണയുള്ള നാഗോർണോ-കറാബാക്കിലെ വംശീയ അർമേനിയക്കാർ. യുദ്ധം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അർമേനിയയും അസർബൈജാനും മുൻ സോവിയറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ, നഗോർണോ-കറാബാക്കിലെ വിഘടനവാദ പ്രസ്ഥാനത്തെ തടയാൻ അസർബൈജാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ കറാബാക്കിലെ പർവതനിരകളിൽ നീണ്ട അപ്രഖ്യാപിത യുദ്ധത്തിൽ കുടുങ്ങി. എൻക്ലേവിന്റെ പാർലമെന്റ് അർമേനിയയുമായി ഐക്യപ്പെടുന്നതിന് അനുകൂലമായി വോട്ട് ചെയ്തിരുന്നു. നാഗോർണോ-കറാബാക്കിലെ അസർബൈജാനി ജനസംഖ്യ ബഹിഷ്‌കരിച്ച ഒരു റഫറണ്ടം നടന്നു. അതിലൂടെ ഭൂരിഭാഗം വോട്ടർമാരും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് അനുകൂലമായി വോട്ട് ചെയ്തു. 1988-ൽ പുതുതായി ആരംഭിച്ച അർമേനിയയുമായി ഐക്യപ്പെടാനുള്ള ആവശ്യം താരതമ്യേന സമാധാനപരമായ രീതിയിലാണ് ആരംഭിച്ചത്. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ പിരിച്ചുവിടൽ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ പിരിമുറുക്കങ്ങൾ ക്രമേണ വംശീയ അർമേനിയക്കാരും അസർബൈജാനികളും തമ്മിലുള്ള വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അക്രമാസക്തമായ സംഘട്ടനമായി വളർന്നു. ഇരുപക്ഷവും വംശീയ ഉന്മൂലനത്തെക്കുറിച്ചും മറ്റുള്ളവർ നടത്തിയ വംശഹത്യയെക്കുറിച്ചും അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു.<ref name=CASE-STUDY-IN-ETHNIC-STRIFE> {{cite journal|last=Rieff|first=David|title=Without Rules or Pity|journal=Foreign Affairs|volume=76|issue=2|url=http://www.cilicia.com/armo19e.html|publisher=[[Council on Foreign Relations]]|date=June 1997|access-date=13 February 2007|archive-url=https://archive.today/20080720114733/http://www.cilicia.com/armo19e.html|archive-date=20 July 2008|url-status=live|df=dmy-all}} </ref><ref>{{cite book|last=Lieberman|first=Benjamin|title=Terrible Fate: Ethnic Cleansing in the Making of Modern Europe|url=https://archive.org/details/terriblefateethn0000lieb|publisher=Ivan R. Dee|year=2006|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/terriblefateethn0000lieb/page/284 284]–292|isbn=1566636469}}</ref> [[File:Muzeum padlých vojáků, Stěpanakert.jpg|thumb|നഗോർണോ കരാബാക്കിലെ സ്റ്റെപാനകേർട്ടിൽ വീണുപോയ അർമേനിയൻ സൈനികരുടെ ഫോട്ടോകൾ]] 1988 ഫെബ്രുവരി 20-ന് അസർബൈജാനിലെ നാഗോർണോ-കറാബാഖ് സ്വയംഭരണ പ്രദേശത്തിന്റെ (NKAO) പാർലമെന്റ് ഈ പ്രദേശത്തെ അർമേനിയയുമായി ഏകീകരിക്കാൻ വോട്ട് ചെയ്തതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെയാണ് ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള അന്തർ-വംശീയ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയുടെ സാഹചര്യങ്ങൾ സോവിയറ്റ് അസർബൈജാനിൽ ഒരു അർമേനിയൻ വിഘടനവാദ പ്രസ്ഥാനത്തിന് സഹായകമായി. അസർബൈജാനിൽ നിന്നുള്ള വേർപിരിയൽ പ്രഖ്യാപനം പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രാദേശിക സംഘട്ടനത്തിന്റെ അന്തിമ ഫലമായിരുന്നു.<ref name="Croissant">{{cite book|last=Croissant|first=Michael P.|title=The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications|publisher=Praeger|year=1998|location=London|isbn=0275962415|url-access=registration|url=https://archive.org/details/armeniaazerbaija00croi}}</ref> അസർബൈജാൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും എൻക്ലേവ് ഗവൺമെന്റിന്റെ അധികാരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അർമേനിയൻ ഭൂരിപക്ഷം അസർബൈജാനിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ വോട്ട് ചെയ്തു. ഈ പ്രക്രിയയിൽ അവർ അംഗീകൃതമല്ലാത്ത റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് നാഗോർണോ-കറാബാക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>At the time of the [[dissolution of the USSR]], the United States government [[Stimson Doctrine|recognized as legitimate]] the pre-[[Molotov–Ribbentrop Pact]] 1933 borders of the country (the [[Franklin D. Roosevelt]] government established diplomatic relations with the Kremlin at the end of that year). Because of this, the [[George H. Bush]] administration openly supported the secession of the [[Baltic countries|Baltic SSRs]], but regarded the questions related to the independence and territorial conflicts of [[Georgia (country)|Georgia]], Armenia, [[Azerbaijan]] and the rest of the [[Transcaucasus]] as internal Soviet affairs.</ref> ==അവലംബം== ;Notes {{notelist}} ;Citations {{reflist|30em|refs= <ref name="Panossian">{{cite book |last1=Panossian |first1=Razmik |authorlink1=Razmik Panossian |editor1-last=Hughes |editor1-first=James |editor2-last=Sasse |editor2-first=Gwendolyn |editor1-link=Jim Hughes (academic) |editor2-link=Gwendolyn Sasse |title=Ethnicity and Territory in the Former Soviet Union: Regions in Conflict |date=2002 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1136342042 |page=[https://books.google.am/books?id=QBWgBAAAQBAJ&pg=PA145&dq=soviet+sided+azerbaijan+karabakh 145] |chapter=The Irony of Nagorno-Karabakh: Formal Institutions versus Informal Politics }}</ref> <ref name="Matveeva">{{cite book |last1=Matveeva |first1=Anna |title=The South Caucasus: Nationalism, Conflict and Minorities |url=https://www.refworld.org/pdfid/469cbfd90.pdf |publisher=[[Minority Rights Group International]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200823144616/https://www.refworld.org/pdfid/469cbfd90.pdf |archivedate=23 August 2020 |page=11 |date=2002|isbn= 189769344-3}}</ref> <ref name="CaucasianKnot">{{cite book|last=Chorbajian|first=Levon|author2=Patrick Donabedian|author3=[[Claude Mutafian]]|title=The Caucasian Knot: The History and Geopolitics of Nagorno-Karabagh|publisher=Zed Books|year=1994|location=London|pages=[https://books.google.am/books?id=OUlnYdOHJ3wC&pg=PA14 13–18]|isbn=1856492885 }} Unless otherwise stated, the statistics cited by the authors is from data compiled by the [[International Institute for Strategic Studies]] in its annual ''The Military Balance'', published in 1993. Reference to these statistics can be found on pages 68–69 and 71–73 of the report.</ref> <ref name="SIPRI1994">{{cite web |title=SIPRI Yearbook 1994 |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/SIPRI%20Yearbook%201994.pdf |website=sipri.org |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200826153836/https://www.sipri.org/yearbook/1994 |archivedate=26 August 2020 |date=1994 |page=88 }} Table of conflict locations with at least one major armed conflict in 1993</ref> }} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== * {{cite book|last=de Waal|first=Thomas|title=[[Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War]]|year=2003|publisher=New York University Press|location=New York|isbn=978-0814719459|author-link=Thomas de Waal}} * {{cite book |title=Azerbaijan: Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh |url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/AZER%20Conflict%20in%20N-K%20Dec94.pdf |publisher=[[Human Rights Watch]]|isbn=1564321428 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628191526/https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/AZER%20Conflict%20in%20N-K%20Dec94.pdf |archivedate=28 June 2020 |ref={{harvid|HRW|1994}} }} * {{cite journal |last1=Taarnby |first1=Michael |title=The Mujahedin in Nagorno-Karabakh: A Case Study in the Evolution of Global Jihad |journal=Working Paper |date=2008 |pages=1–12 |url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/wcm/connect/a2aa12004f018b88b8d1fc3170baead1/WP20-2008_Taarnby_Mujahedin_Nagorno-Karabakh_Global_Jihad.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=a2aa12004f018b88b8d1fc3170baead1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819082551/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/wcm/connect/a2aa12004f018b88b8d1fc3170baead1/WP20-2008_Taarnby_Mujahedin_Nagorno-Karabakh_Global_Jihad.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=a2aa12004f018b88b8d1fc3170baead1 |url-status=dead |archive-date=2020-08-19 |publisher=[[Elcano Royal Institute]] |location=Madrid}} * {{cite journal|last1=Cornell|first1=Svante E.|authorlink1=Svante Cornell|title=Turkey and the Conflict in Nagorno Karabakh: A Delicate Balance|url=https://archive.org/details/sim_middle-eastern-studies_1998-01_34_1/page/51|journal=Middle Eastern Studies|date=1998|volume=34|issue=1|pages=51–72|doi=10.1080/00263209808701209|jstor=4283917}} {{Nagorno-Karabakh Conflict}} {{Armenia–Azerbaijan relations}} {{Post-Cold War European conflicts}} {{ongoing military conflicts}} [[വർഗ്ഗം:സംഘർഷങ്ങൾ]] kmjrzb865rszye3c8sde5m772jjwp43 എമ്മലൈൻ പെത്തിക്-ലോറൻസ് 0 536229 4682639 3999372 2026-11-03T23:54:46Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682639 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Emmeline Pethick-Lawrence}} {{Infobox person | pre-nominals = [[The Right Honourable]] | name = ബറോണസ് പെത്തിക്-ലോറൻസ് | image = Harris & Ewing - Emmeline Pethick-Lawrence (Cropped image).jpg | caption = പെത്തിക്-ലോറൻസ്, c. 1910s | alt = | birth_name = എമ്മലൈൻ പെത്തിക് | birth_date = 21 October 1867 | birth_place = [[ക്ലിഫ്ടൺ, ബ്രിസ്റ്റോൾ]], ഇംഗ്ലണ്ട് | death_date = {{death date and age|df=yes|1954|03|11|1867|10|21}} | death_place = [[ഗോംഷാൽ]], സർറെ, ഇംഗ്ലണ്ട് | residence = | nationality = ബ്രിട്ടീഷ് | alma_mater = | known_for = Campaign for [[women's suffrage]], co-founder of ''[[Votes for Women (newspaper)|Votes for Women]]''. | party = [[Women's Social and Political Union|വനിതാ സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയ യൂണിയൻ]], [[United Suffragists|യുണൈറ്റഡ് സഫ്രാഗിസ്റ്റ്സ്]] | occupation = | years_active = | spouse = [[Frederick Pethick-Lawrence, 1st Baron Pethick-Lawrence|ഫ്രെഡറിക് പെത്തിക്-ലോറൻസ്, ഒന്നാം ബാരൺ പെത്തിക്-ലോറൻസ്]] | children = | parents = }} ഒരു [[ബ്രിട്ടീഷ്]] വനിതാ അവകാശ പ്രവർത്തകയും സഫ്രാജിസ്റ്റുമായിരുന്നു '''എമ്മലൈൻ പെത്തിക്-ലോറൻസ്, ബറോണസ് പെത്തിക്-ലോറൻസ്''' (നീ പെത്തിക്; 21 ഒക്ടോബർ 1867 - 11 മാർച്ച് 1954 <ref>{{cite web|url=http://orlando.cambridge.org/public/svPeople?person_id=pethem|title=Emmeline Pethick-Lawrence © Orlando Project|work=cambridge.org|access-date=2021-03-23|archive-date=2019-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413071524/http://orlando.cambridge.org/public/svPeople%3Fperson_id%3Dpethem|url-status=dead}}</ref>). == ആദ്യകാലജീവിതം == പെത്തിക്-ലോറൻസ് ബ്രിസ്റ്റളിൽ എമ്മലിൻ പെത്തിക്ക് ആയി ജനിച്ചു. അവരുടെ പിതാവ് ഹെൻ‌റി പെതിക് ഒരു ബിസിനസുകാരനും തെക്കേ അമേരിക്കൻ വ്യാപാരിയും വെസ്റ്റൺ ഗസറ്റിന്റെ ഉടമയും വെസ്റ്റൺ ടൗൺ കമ്മീഷണറുമായിരുന്നു. 13 മക്കളിൽ രണ്ടാമത്തെയാളായ അവരെ എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ ബോർഡിംഗ് സ്കൂളിലേക്ക് അയച്ചു. അവരുടെ അനുജത്തി ഡൊറോത്തി പെത്തിക്കും (പത്താമത്തെ കുട്ടി) ഒരു സഫ്രാജിസ്റ്റായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://suffragettestories.omeka.net/bio-dorothy-pethick|title=Dorothy Pethick · Suffragette Stories|website=suffragettestories.omeka.net|access-date=2020-03-12}}</ref> == കരിയറും വിവാഹവും == 1891 മുതൽ 1895 വരെ ഫിത്‌സ്‌റോയ് സ്‌ക്വയറിനടുത്തുള്ള ക്ലീവ്‌ലാന്റ് ഹാളിൽ വെസ്റ്റ് ലണ്ടൻ മിഷനായി "ജനങ്ങളുടെ സഹോദരിയായി" പെത്തിക് പ്രവർത്തിച്ചു. മിഷനിൽ ഗേൾസ് ക്ലബ് നടത്താൻ [[Mary Neal|മേരി നീലിനെ]] അവർ സഹായിച്ചു. 1895 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ അവരും മേരി നീലും മിഷന്റെ ദൗത്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുകയും ദൗത്യത്തിന്റെ പരിമിതികൾക്ക് വിധേയമാകാത്ത, നൃത്തവും നാടകവും പരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്ന യുവതികൾക്കും പെൺകുട്ടികൾക്കുമായി ഒരു ക്ലബ്ബായ എസ്‌പെറൻസ് ക്ലബ് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite journal |url=http://www.maryneal.org/file-uploads/files/file/1989s1a.pdf |page=548 |last=Judge |first=Roy |title=Mary Neal and the Espérance Morris |journal=Folk Music Journal |year=1989 |volume=5 |issue=5 |access-date=28 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111219024833/http://www.maryneal.org/file-uploads/files/file/1989s1a.pdf |archive-date=19 December 2011 |url-status=dead }}</ref>മിനിമം വേതനവും ദിവസം എട്ട് മണിക്കൂർ ജോലിയും അവധിക്കാല പദ്ധതിയുമായ ഒരു ഡ്രസ്മേക്കിംഗ് സഹകരണ സ്ഥാപനമായ മൈസൺ എസ്പെറൻസും പെത്തിക്ക് ആരംഭിച്ചു. == ആക്ടിവിസം == [[File:Votes for Women newspaper 1907 (22797474871).jpg|thumb|upright|'പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് സ്ഥാപിച്ച വോട്ട്സ് ഫോർ വിമൻ എന്ന സഫ്രാഗറ്റ് പത്രം]] [[File:Peace Delegates on NOORDAM 18848v.jpg|thumb|upright|ജെയ്ൻ ആഡംസും ആനി ഇ. മല്ലോയും ഉൾപ്പെടെ 1915-ൽ ഹേഗിൽ സ്ത്രീകൾക്കൊപ്പം പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ്.]] പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് സഫ്‌റേജ് സൊസൈറ്റിയിലെ അംഗമായിരുന്നു. കൂടാതെ 1906-ൽ എമെലിൻ പാൻഖർസ്റ്റിനെ പരിചയപ്പെട്ടു. 1903-ൽ പാങ്കുർസ്റ്റ് സ്ഥാപിച്ച വിമൻസ് സോഷ്യൽ ആൻഡ് പൊളിറ്റിക്കൽ യൂണിയന്റെ (WSPU) ട്രഷററായി അവർ മാറി. ആറ് വർഷം കൊണ്ട് £134,000 സമാഹരിച്ചു. <ref name="Uglow">{{cite book|last=Uglow|first=Jennifer S.|title=The International Dictionary of Women's Biography|url=https://archive.org/details/internationaldic00uglorich|year=1985|publisher=Continuum|location=New York|isbn=0-8264-0192-9|pages=[https://archive.org/details/internationaldic00uglorich/page/370 370]–371|chapter=Pethick-Lawrence, Emmeline}}</ref> ജെസ്സി സ്റ്റീഫൻസൺ, ഫ്ലോറൻസ് ഹെയ്ഗ്, മൗഡ് ജോക്കിം, മേരി ഫിലിപ്‌സ് എന്നിവരോടൊപ്പം 1908 ജൂൺ അവസാനത്തിൽ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ സന്ദർശനം റദ്ദാക്കിയത് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പരിപാടികളിൽ പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് പങ്കെടുത്തു. അതിനുശേഷം സ്ത്രീ പ്രതിഷേധക്കാരോട് അക്രമാസക്തമായ പെരുമാറ്റവും നിരവധി അറസ്റ്റുകളും ഉണ്ടായി.<ref>{{Cite book|title=Rise up, women! : the remarkable lives of the suffragettes|url=https://archive.org/details/riseupwomenremar00unse|last=Atkinson|first=Diane|publisher=Bloomsbury|year=105|isbn=9781408844045|location=London|oclc=1016848621}}</ref> [[File:Emmeline Pethick-Lawrence, Baroness Pethick-Lawrence 1921.png|thumb|Emmeline Pethick-Lawrence, 1921]] 1913 ഏപ്രിലിൽ, വസ്തുവകകൾ നശിപ്പിക്കാനുള്ള ഗൂഢാലോചനയുടെ പേരിൽ എമെലിൻ പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ്, താനും, ഓൾഡ് ബെയ്‌ലിയിലെ എമെലിൻ പാൻഖർസ്റ്റും എന്നിവരുടെ പ്രോസിക്യൂഷനുകളുടെ 900 പൗണ്ട് നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഫ്രെഡറിക് പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് പാപ്പരായി. ഐറിഷ് ടൈംസ് മോശമായി രേഖപ്പെടുത്തി "ഈ നടപടി അർത്ഥമാക്കുന്നത് മിസ്റ്റർ പെതിക്ക്-ലോറൻസ് പാപ്പരല്ല, കാരണം അദ്ദേഹം ഒരു ധനികനാണ്.<ref>Irish Times 3 May 1913</ref> ജയിലിൽ നിന്ന് മോചിതരായ ശേഷം, പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് എതിർത്ത സജീവതയുടെ കൂടുതൽ സമൂലമായ രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിയോജിപ്പ് കാരണം, എമെലിൻ പാൻഖർസ്റ്റും അവളുടെ മകൾ ക്രിസ്റ്റബെലും WSPU-യിൽ നിന്ന് അപ്രതീക്ഷിതമായി പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ചികിത്സയിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് അവളുടെ സഹോദരി ഡൊറോത്തി പെത്തിക്കും ഡബ്ല്യുഎസ്പിയു വിട്ടു, മുമ്പ് പങ്കെടുത്ത് തീവ്രവാദ പ്രവർത്തനത്തിന് തടവിലാക്കപ്പെട്ടു.<ref name="suffragettestories.omeka.net">{{Cite web|url=https://suffragettestories.omeka.net/bio-dorothy-pethick|title=Dorothy Pethick · Suffragette Stories|website=suffragettestories.omeka.net|access-date=12 March 2020}}</ref>പെത്തിക്ക്-ലോറൻസസ് പിന്നീട് ആഗ്നസ് ഹാർബെനും മറ്റുള്ളവരുമായി ചേർന്ന് യുണൈറ്റഡ് സഫ്രജിസ്റ്റുകൾ ആരംഭിച്ചു,<ref name="Uglow" /> അത് സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും തീവ്രവാദികൾക്കും സൈനികേതരർക്കും ഒരുപോലെ തുറന്നിരുന്നു.<ref>{{Cite book|last=Crawford|first=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=ISBN9781841420318|title=The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866–1928|publisher=UCL Press|year=1999|isbn=978-1-84142-031-8|location=|pages=269–271|language=en}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1938-ൽ പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് അവളുടെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് വോട്ടവകാശ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമൂലവൽക്കരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇത് ചർച്ച ചെയ്തു. <ref>Emmeline Pethick-Lawrence (1938). ''My Part in a Changing World''. London.</ref>പ്രസ്ഥാനത്തെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനായി എഡിത്ത് ഹൗ-മാർട്ടിനുമായി സഫ്രഗെറ്റ് ഫെലോഷിപ്പ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ അവർ പങ്കാളിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://collections.museumoflondon.org.uk/online/agent/3592.html|title=Museum of London {{!}} Free museum in London|website=collections.museumoflondon.org.uk|access-date=1 August 2019}}</ref> 1945-ൽ, തന്റെ ഭർത്താവ് ഒരു ബാരൺ ആയപ്പോൾ അവർ ലേഡി പെത്തിക്ക്-ലോറൻസ് ആയിത്തീർന്നു.<ref>{{cite book|last=Rappaport|first=Helen|author-link=Helen Rappaport|title=Encyclopedia of women social reformers. 1. [A – L]|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=978-1-57607-101-4|page=548|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rpuSzowmIkgC&q=Emmeline%20Pethick-Lawrence&pg=PA548|chapter=Pethick-Lawrence, Emmeline}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{commonscat|Emmeline Pethick-Lawrence}} * [https://web.archive.org/web/20120207010935/http://www.kibbokift.org/who.html Kibbo Kift official history] * [http://www.spartacus-educational.com/Wpethick.htm Spartacus References] * [http://www.spartacus-educational.com/REmethodism.htm Weslyan Methodists] * [http://www.wlm.org.uk/ West London Mission] {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1867-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1954-ൽ മരിച്ചവർ]] dy4g2fvbd6b9io5ntdvz35shrczigp2 മരിയൻ ഫിലിപ്സ് 0 537101 4682583 3993734 2026-11-03T22:35:28Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682583 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Marion Phillips}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = മാരിയൻ ഫിലിപ്സ് | honorific-suffix = | image = Marion Pillips.jpg | caption = | constituency_MP = [[Sunderland (UK Parliament constituency)|Sunderland]]<br /> | alongside = [[Alfred Smith (British politician)|Alfred Smith]], to March 1931;<br />[[Luke Thompson (politician)|Luke Thompson]], from March 1931 | term_start = 30 May 1929 | term_end = 26 October 1931 | primeminister = [[സ്റ്റാൻലി ബാൾഡ്വിൻ]]<br />[[റാംസെ മക്ഡോണാൾഡ്]] | predecessor = [[Luke Thompson (politician)|ല്യൂക്ക് തോംപ്സൺ]], <br />[[വാൾട്ടർ റെയ്ൻ]] | successor = ല്യൂക്ക് തോംപ്സൺ <br />[[Samuel Storey, Baron Buckton|സാമുവൽ സ്റ്റോറി]] | birth_name = | birth_date = {{birth date|1881|10|29|df=yes}} | birth_place = [[Melbourne]], [[Victoria (Australia)|Colony of Victoria]] (now in [[Australia]]) | death_date = {{Death date and age|1932|01|23|1881|10|29|df=yes}} | death_place = | party = [[Labour Party (UK)|ലേബർ പാർട്ടി]] | religion = }} ഒരു [[ലേബർ പാർട്ടി]] രാഷ്ട്രീയക്കാരിയും [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] പാർലമെന്റ് അംഗവുമായിരുന്നു '''മരിയൻ ഫിലിപ്സ്''' (ജീവിതകാലം, 29 ഒക്ടോബർ 1881 - 23 ജനുവരി 1932). == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1881 ഒക്ടോബർ 29 ന് [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ]] [[മെൽബൺ|മെൽബണിൽ]] മരിയൻ ഫിലിപ്സ് ജനിച്ചു. അഭിഭാഷകനായ ഫിലിപ്പ് ഫിലിപ്സ്, [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസിലാന്റിൽ]] നിന്നുള്ള റോസ് ആഷർ എന്നിവരായിരുന്നു അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ. <ref>{{Cite ODNB|url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-37852|title=Phillips, Marion (1881–1932), first Labour Party woman organizer|year=2004|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/37852|access-date=8 March 2020}}</ref> 1903 ൽ മെൽബണിലെ പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ ലേഡീസ് കോളേജ്, മെൽബൺ സർവകലാശാല എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1904 ൽ ലണ്ടൻ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്‌സിൽ ഗവേഷണ സ്‌കോളർഷിപ്പ് ആരംഭിച്ചു. ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിന്റെ വികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രബന്ധം അവതരിപ്പിച്ചതിന് 1907 ൽ ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് ആയി ബിരുദം നേടി. 1906 നും 1910 നും ഇടയിൽ പൂവർ ലാസ് അന്വേഷിക്കുന്ന ഒരു കമ്മീഷനിൽ [[ബിയാട്രീസ് വെബ്|ബിയാട്രിസ് വെബിന്റെ]] നിർദേശപ്രകാരം അവർ പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite book|last=Uglow|first=Jennifer S.|title=The International Dictionary of Women's Biography|url=https://archive.org/details/internationaldic00uglorich|year=1985|publisher=Continuum|location=New York|isbn=0-8264-0192-9|chapter=Phillips, Marion|page=[https://archive.org/details/internationaldic00uglorich/page/371 371]}}</ref> == കരിയർ == 1908 മുതൽ വിമൻസ് ലേബർ ലീഗിൽ അംഗമായ അവർ 1912-ൽ അതിന്റെ സെക്രട്ടറിയായി. 1913-ൽ ലേബർ വുമണായി മാറിയ ലീഗിന്റെ ലഘുലേഖ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അവർ യുദ്ധ എമർജൻസി വർക്കേഴ്സ് നാഷണൽ കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി. 1916-ൽ, വ്യാവസായിക വനിതാ സംഘടനകളുടെ സ്റ്റാൻഡിംഗ് ജോയിന്റ് കമ്മിറ്റിയുടെ രൂപീകരണത്തിൽ ഫിലിപ്സ് പങ്കെടുത്തു. 1917 നും 1932 നും ഇടയിൽ ഫിലിപ്പ് അതിന്റെ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പാർലമെന്റിലേക്ക് ഒരു സ്ത്രീ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് ഫിലിപ്സ് നിരവധി സർക്കാർ കമ്മിറ്റികളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭക്ഷ്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഉപഭോക്തൃ കൗൺസിൽ, പുനർനിർമ്മാണ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ വനിതാ ഉപദേശക സമിതി എന്നിവയായിരുന്നു ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്. പ്രമുഖ വോട്ടർമാരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഫ്രാഞ്ചൈസി വിപുലീകരിക്കുന്നതിൽ അവളുടെ കാഴ്ചപ്പാട് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നില്ല, സ്വതന്ത്ര വിപണിയിലെ ഭരണകൂട ഇടപെടലുകൾ ജോലിസ്ഥലത്തിന് പുറത്തുള്ള ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് നന്നായി അറിയാൻ അവൾ ആഗ്രഹിച്ചു. വിമൻസ് ലേബർ ലീഗിന്റെ നേതാവ് എന്ന നിലയിൽ, "സ്ത്രീകളുടെ ആവശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ലേബർ പാർട്ടിയെ നന്നായി അറിയിക്കുകയും സ്ത്രീകൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ കാര്യങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതിനുള്ള മാർഗങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുക" എന്നതിന്റെ പങ്ക് അവർ വിവരിച്ചു. ഈ ഉദ്യമത്തിൽ അവർ കാൽലക്ഷത്തോളം വീട്ടമ്മമാരെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പങ്കാളികളാക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, ജോലിസ്ഥലത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് തുല്യത, സ്കൂൾ ഭക്ഷണം, ക്ലിനിക്കുകൾ, കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലങ്ങൾ, മാതൃത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മൂല്യം, കൂടുതൽ മാനുഷികത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ജനകീയമാക്കാൻ അവർ സഹായിച്ചു. ==അവലംബം== {{reflist}} *{{Rayment-hc|date=March 2012}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{Hansard-contribs | dr-marion-phillips | Marion Phillips }} * https://web.archive.org/web/20050130200035/http://www.ialhi.org/gender/lhasc-phillips.doc *[http://www.womenaustralia.info/leaders/biogs/WLE0563b.htm Phillips, Marion (1881–1932)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104222259/http://www.womenaustralia.info/leaders/biogs/WLE0563b.htm |date=2021-11-04 }} in ''The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia'' {{S-start}} {{s-ppo}} {{succession box|title=Secretary of the [[Women's Labour League]]|years=1913–1918|before=[[Margaret Bondfield]]|after=''Organisation dissolved''}} {{succession box|before=''New position''|title=[[Labour Party (UK)|Labour Party]] Chief Women's Officer|after=[[Mary Sutherland (political administrator)|Mary Sutherland]]|years=1919–1932}} {{s-par|uk}} {{succession box | title = [[Member of Parliament]] for [[Sunderland (UK Parliament constituency)|Sunderland]] | with = [[Alfred Smith (British politician)|Alfred Smith]], to March 1931 | with2 = [[Luke Thompson (politician)|Luke Thompson]], from March 1931 | years = [[1929 United Kingdom general election|1929]]–[[1931 United Kingdom general election|1931]] | before = Luke Thompson and <br />Sir [[Walter Raine]] | after = Luke Thompson and <br />[[Samuel Storey, Baron Buckton|Samuel Storey]] }} {{S-end}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1881-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1932-ൽ മരിച്ചവർ]] 4jntr4o5xkgogsc9gu4lk5m1lzur6ck ദി പ്രൊപ്പോസിഷൻ (ലെയ്‌സ്റ്റർ) 0 537635 4682653 4647487 2026-11-04T00:23:01Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682653 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|The Proposition (Leyster)}} {{Infobox artwork | image_file = Judith Leyster The Proposition.jpg | title = The Proposition | artist = [[Judith Leyster]] | year = 1631 | medium = Oil on panel | material = | height_metric = | width_metric = | metric_unit = cm<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default cm. Not including it will default it to cm.--> | height_imperial = 11 3/8{{sfn|Lewis|Lewis|2008|p=324}} | width_imperial = 9.5{{sfn|Lewis|Lewis|2008|p=324}} | imperial_unit = in<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default in. Not including it will default it to in.--> | city = [[The Hague]] | museum = [[Mauritshuis|Royal Picture Gallery, Mauritshuis]]{{sfn|Lewis|Lewis|2008|p=324}} | owner = }} 1631-ൽ [[Judith Leyster|ജുഡിത്ത് ലെയ്‌സ്റ്റർ]] വരച്ച ഒരു ചിത്രമാണ് '''ദി പ്രൊപ്പോസിഷൻ.''' ഇപ്പോൾ ഈ ചിത്രം ഹേഗിലെ [[മൗറിറ്റ്ഷൂയിസിൽ (ലെയ്‌സ്റ്റർ)|മൗറിറ്റ്ഷൂയിസിൽ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ചിത്രത്തിന് '''മാൻ ഓഫെറിങ് മണി ടു യങ് വുമൺ''' എന്ന് ശീർഷകം നല്കിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Harris|2005|p=358}}<ref>[https://archive.today/20130222141954/http://www.mauritshuis.nl/index.aspx?FilterId=988&ChapterId=2346&ContentId=17532 Mauritshuis page]</ref> ഒരു സ്ത്രീ [[മെഴുകുതിരി]] വെളിച്ചത്തിൽ തയ്യൽ ചെയ്യുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു പുരുഷൻ അവരുടെ മേൽ ചാരി ഇടത് കൈകൊണ്ട് അവരുടെ വലതു തോളിൽ സ്പർശിക്കുന്നു. അവൻ അവൾക്ക് നാണയങ്ങൾ അവന്റെ വലതുകയ്യിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. പക്ഷേ അവൾ ഈ ഓഫർ അവഗണിക്കുകയും അവരുടെ തയ്യലിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. {{sfn|Servadio|2005|p=215}}{{sfn|Brown|Boyd McBride|2005|p=262}}{{sfn|Harris|2005|p=358}} ==അവലംബം== ===Cross-reference=== {{reflist|20em}} === ഗ്രന്ഥസൂചിക=== {{refbegin}} * {{cite encyclopaedia|article=Netherlandish Artists (1600&ndash;1800)|encyclopedia=Women's Studies Encyclopedia: G&ndash;P|volume=2|editor1-first=Helen|editor1-last=Tierney|first=Marianne|last=Berardi|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1999|isbn=9780313310720|url-access=registration|url=https://archive.org/details/womensstudiesenc0001unse}} * {{cite book|chapter=Women and the Arts|title=Women's Roles in the Renaissance|url=https://archive.org/details/womensrolesinren0000brow|series=Women's Roles Through History Series|first1=Meg Lota|last1=Brown|first2=Kari|last2=Boyd McBride|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2005|isbn=9780313322105}} * {{cite book|title=Looking Back, Moving Forward: 25 Years of Women's Studies History: 1 & 2|series=Women's Studies Quarterly Series|editor1-first=Dorothy O.|editor1-last=Helly|editor2-first=Elaine|editor2-last=Hedges|editor3-first=Nancy|editor3-last=Porter|edition=25th|publisher=Feminist Press at CUNY|year=1997|isbn=9781558611719|chapter=Feminist Art History and the Academy: Where are we Now?|first1=Norma|last1=Broude|first2=Mary D.|last2=Garrard}} * {{cite book|last=Harris|first=Ann Sutherland|title=17th-century Art & Architecture|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Xd0CuzsPYJcC&q=the+proposition+judith+leyster&pg=PA358|year=2005|publisher=Laurence King Publishing|isbn=978-1856694155|chapter=The Dutch Republic}} * {{cite book|title=Dutch Seventeenth-Century Genre Painting: Its Stylistic and Thematic Evolution|first=Wayne E.|last=Franits|publisher=Yale University Press|year=2004|isbn=9780300102376|chapter=Haarlem}} * {{cite book|title=Singular Women: Writing the Artist|url=https://archive.org/details/singularwomenwri0000unse|editor1-first=Kristen|editor1-last=Frederickson|editor2-first=Sarah E.|editor2-last=Webb|publisher=University of California Press|year=2003|isbn=9780520231658|first=Frima Fox|last=Hofrichter|chapter=Judith Leyster}} * {{cite book|title=Cross-Cultural Issues in Art: Frames for Understanding|url=https://archive.org/details/crossculturaliss0000leut|first=Steven|last=Leuthold|publisher=Taylor & Francis|year=2011|isbn=9780415577991|chapter=Gender and ''Japonisme''}} * {{cite book|title=The Power of Art|url=https://archive.org/details/powerofart02edlewi_m8j9|first1=Richard L.|last1=Lewis|first2=Susan I.|last2=Lewis|edition=2nd|publisher=Cengage Learning|year=2008|isbn=9780534641030}} * {{cite book|title=Chronology of Women's History: Profiles Nearly 5000 Women Worldwide|first=Kirstin|last=Olsen|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1994|isbn=9780313288036|url=https://archive.org/details/isbn_9780313288036}} * {{cite book|title=Vision and Difference: Feminism, Femininity and Histories of Art|first=Griselda|last=Pollock|edition=3rd|publisher=Routledge|year=2012|isbn=9781136743894}} * {{cite book|title=Renaissance Woman|url=https://archive.org/details/renaissancewoman0000serv|first=Gaia|last=Servadio|publisher=I.B.Tauris|year=2005|isbn=9781850434214|chapter=Women In The North}} * {{cite book|first=Linda|last=Stone-Ferrier|chapter=Gabriel Metsu's ''Justice Protecting Widows and Orphans'': Patron and Painter Relationships and their Involvement in the Social and Economic Plight of Widows and Orphans|title=The Public and Private in Dutch Culture of the Golden Age|series=The Center for Renaissance and baroque studies|editor1-first=Arthur K. (Jr)|editor1-last=Wheelock|editor2-first=Adele F.|editor2-last=Seeff|publisher=University of Delaware Press|year=2000|isbn=9780874136401}} {{refend}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{cite journal|title=Judith Leyster's ''Proposition'': Between Virtue and Vice|url=https://archive.org/details/sim_feminist-art-journal_winter-1975-winter-1976_4_4/page/22|journal=Feminist Art Journal|volume=4|year=1975|pages=22&ndash;26|first=Frima Fox|last=Hofrichter}} ** Also published as: {{cite book|chapter=Judith Leyster's ''Proposition'': Between Virtue and Vice|title=Feminism and Art History|url=https://archive.org/details/feminismarthisto00brou|url-access=registration|editor1-first=Norma|editor1-last=Broude|editor2-first=Mary|editor2-last=Garrard|location=New York|publisher=Harper & Row|year=1982|pages=[https://archive.org/details/feminismarthisto00brou/page/173 173]&ndash;181|first=Frima Fox|last=Hofrichter}} * {{cite book|chapter=Judith Leyster: ''The Rejected Offer''|title=Dutch painting in the seventeenth century|first=Madlyn Millner|last=Kahr|publisher=Harper & Row|year=1978|isbn=9780064335768|pages=[https://archive.org/details/dutchpaintingins0000kahr/page/65 65&ndash;66]|chapter-url=https://archive.org/details/dutchpaintingins0000kahr/page/65}} ==പുറംകണ്ണികൾ== *[https://archive.today/20130222141954/http://www.mauritshuis.nl/index.aspx?FilterId=988&ChapterId=2346&ContentId=17532 Mauritshuis page on the painting] {{Judith Leyster}} {{ACArt}} [[വർഗ്ഗം:1631-ലെ പെയിന്റിംഗുകൾ]] bhenqfdrqobfvp9h9dbrp7pwy994p1c ലഡോണ ബ്രേവ് ബുൾ അലാർഡ് 0 538391 4682750 4671919 2026-11-04T11:16:23Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682750 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|LaDonna Brave Bull Allard}} {{Infobox person | name = ലഡോണ ബ്രേവ് ബുൾ അലാർഡ് | image = 558px-LaDonna Brave Bull Allard at Mount Allison University.jpg | alt = | caption = | birth_name = ലഡോണ തമാകാവസ്‌റ്റ്വിൻ ബ്രേവ് ബുൾ അലാർഡ് | birth_date = {{Birth date|1956|06|08}} | birth_place = [[ഫോർട്ട് യേറ്റ്സ്, നോർത്ത് ഡക്കോട്ട]] | death_date = {{Death date and age|2021|04|10|1956|06|08}} | death_place = | nationality = അമേരിക്കൻ | occupation = ചരിത്രകാരൻ, ആക്ടിവിസ്റ്റ് | years_active = | known_for = [[Dakota Access Pipeline protests|ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ പ്രതിഷേധം]] }} ഒരു തദ്ദേശീയ [[അമേരിക്ക]]ൻ ഡക്കോട്ട ജനതയും [[Lakota people|ലക്കോട്ട]] ചരിത്രകാരിയും വംശാവലീരചയിതാവും ജലസംരക്ഷണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തറവാട്ടമ്മയും ആയിരുന്നു '''ലഡോണ തമാകാവസ്‌റ്റ്വിൻ (ഗുഡ് എർത്ത് വുമൺ) ബ്രേവ് ബുൾ അല്ലാർഡ്''' (ജൂൺ 8, 1956 - ഏപ്രിൽ 10, 2021). <ref>{{Cite web|last=Halpin|first=Mikki|title=The Fiercest Woman of the Standing Rock Sioux Tribe Says Young Natives Will Save the Planet|url=https://www.teenvogue.com/story/standing-rock-sioux-tribe-ladonna-brave-bull-allard-interview-dapl-protests|access-date=2021-04-15|website=Teen Vogue|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|last=Today|first=Indian Country|title=LaDonna Brave Bull Allard 'changed history'|url=https://indiancountrytoday.com/obituaries/ladonna-brave-bull-allard-changed-history|access-date=2021-04-15|website=Indian Country Today|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Meet the Brave, Audacious, Astonishing Women Who Built the Standing Rock Movement|url=http://jezebel.com/meet-the-brave-audacious-astonishing-women-who-built-1789756669|publisher=Jezebel|access-date=2021-04-18|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418080522/https://jezebel.com/meet-the-brave-audacious-astonishing-women-who-built-1789756669|url-status=dead}}</ref> ലഡോണ നോർത്ത് ഡക്കോട്ടയിലെ സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് ഇന്ത്യൻ റിസർവേഷന് സമീപമുള്ള ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ നിർത്തുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 2016 ഏപ്രിലിൽ ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ റെസിസ്റ്റൻസ് ക്യാമ്പുകളുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായിരുന്നു. <ref name=NNO-obit/><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/radio/unreserved/something-extraordinary-is-happening-at-standing-rock-1.3850506/ladonna-brave-bull-allard-s-land-is-home-to-water-protectors-at-standing-rock-1.3853339|publisher=CBC Radio|title=LaDonna Brave Bull Allard's land is home to water protectors at Standing Rock}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/nov/21/standing-rock-protest-hundreds-clash-with-police-over-dakota-access-pipeline|work=[[The Guardian]]|title=Standing Rock protest: hundreds clash with police over Dakota Access Pipeline}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.democracynow.org/2016/10/17/dakota_excess_pipeline_standing_rock_protectors|work=[[Democracy Now!]]|title=Dakota Excess Pipeline? Standing Rock Protectors Strip-Searched, Jailed for Days on Minor Charges}}</ref> == ജീവിതരേഖ == ലഡോണ ബ്രേവ് ബുൾ അല്ലാർഡ് 1956 ജൂൺ 8 ന് വലേരി ലവ്ജോയിയുടെയും ഫ്രാങ്ക് ബ്രേവ് ബുളിന്റെയും മകളായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=new member {{!}} www.American-Tribes.com|url=https://amertribes.proboards.com/thread/1512/new-member|access-date=2021-04-08|website=amertribes.proboards.com}}</ref>അവരുടെ പൂർവ്വികർ ഇഹക്തുവാസ്, പബാസ്ക (കട്ട്ഹെഡ്), പിതാവിന്റെ ഭാഗത്തുള്ള സിസെറ്റൺ ഡക്കോട്ട, അമ്മയുടെ പക്ഷത്തുള്ള ഹങ്ക്പാപ, ലക്കോട്ട ബ്ലാക്ക്ഫൂട്ട്, ഓഗ്ലല ലക്കോട്ട എന്നിവരാണ്.<ref>{{cite web|website=Wisdomoftheelders.org|url=http://www.wisdomoftheelders.org/turtle-island-storyteller-ladonna-brave-bull-allard/|title=Turtle Island Storyteller LaDonna Brave Bull Allard}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ladonna Brave Bull Allard|url=https://www.indigenousgoddessgang.com/matriarch-monday/2021/2/3/ladonna-brave-bull-allard|access-date=2021-04-08|website=+ + + +|language=en-US|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411133856/https://www.indigenousgoddessgang.com/matriarch-monday/2021/2/3/ladonna-brave-bull-allard|url-status=dead}}</ref>[[Battle of the Little Bighorn|ഗ്രീസ് ഗ്രാസ് യുദ്ധത്തിൽ]] [[George Armstrong Custer|കസ്റ്ററിനോട്]] പോരാടിയ ചീഫ് [[Rain-in-the-Face|റെയിൻ-ഇൻ-ഫെയ്‌സിന്റെ]] പിൻഗാമിയാണ് അവർ.<ref>{{Cite web|title=American-Tribes.com|url=http://www.american-tribes.com/Lakota/BIO/Rain-in-the-Face.htm|access-date=2021-04-08|website=www.american-tribes.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rain-The-Face {{!}} www.American-Tribes.com|url=https://amertribes.proboards.com/thread/201|access-date=2021-04-08|website=amertribes.proboards.com}}</ref> [[Battle of Whitestone Hill|വൈറ്റ്സ്റ്റോൺ കൂട്ടക്കൊലയിൽ]] നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട നേപ്പ് ഹോട്ട് വിന്റെ (മേരി ബിഗ് മൊക്കാസിൻ) കൊച്ചുമകൾ കൂടിയാണ് അവർ. <ref>{{Cite web|last=Allard|first=LaDonna Bravebull|title=Why the Founder of Standing Rock Sioux Camp Can’t Forget the Whitestone Massacre|url=https://indiancountrytoday.com/archive/why-the-founder-of-standing-rock-sioux-camp-cant-forget-the-whitestone-massacre|access-date=2021-04-06|website=Indian Country Today|language=en}}</ref>അവർ ഒരു സംഘത്തിലെ അംഗവും സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് സിയോക്സ് ട്രൈബിലെ മുൻ ട്രൈബൽ ഹിസ്റ്റോറിക് പ്രിസർവേഷൻ ഓഫീസറുമാണ്.<ref name="dn">{{cite interview|last=Allard|first=LaDonna Brave Bull|subject-link=LaDonna Brave Bull Allard|interviewer=[[Amy Goodman]]|title=Interview with LaDonna Brave Bull Allard, Standing Rock Sioux tribal historian, on the 153rd anniversary of the Whitestone massacre|medium=video|url=http://www.democracynow.org/shows/2016/9/8|access-date=2016-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910155127/http://www.democracynow.org/shows/2016/9/8|archive-date=2016-09-10|url-status=dead|work=Democracy Now!|date=2016-09-03|time=42:26|df=}}</ref><ref>{{cite web|date=September 8, 2016|title=Standing Rock Sioux Historian: Dakota Access Co. Attack Comes on Anniversary of Whitestone Massacre|url=http://www.democracynow.org/2016/9/8/standing_rock_sioux_historian_dakota_access|work=Democracy Now!}}</ref> ബ്രേവ് ബുൾ അല്ലാർഡ് നോർത്ത് ഡക്കോട്ട സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി.<ref>{{Cite web|last=portaladmin|title=Turtle Island Storyteller LaDonna Brave Bull Allard - Wisdom of the elders|url=https://wisdomoftheelders.org/turtle-island-storyteller-ladonna-brave-bull-allard/|access-date=2021-04-06|website=wisdomoftheelders.org|language=en-US}}</ref>പിന്നീട് സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് ടൂറിസം കോർഡിനേറ്ററായി. അവിടെ [[സിറ്റിംഗ് ബുൾ|സിറ്റിംഗ് ബുൾ]] കൊല്ലപ്പെട്ട സ്ഥലം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ചരിത്ര സ്ഥലങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്ന സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് സിനിക് ബൈവേ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. <ref>{{Cite web|last=Tribune|first=LAUREN DONOVAN, Bismarck|title=Highway named scenic byway|url=https://bismarcktribune.com/uncategorized/highway-named-scenic-byway/article_4fe055e9-b3ef-5ac5-9cc1-cae0fea47d72.html|access-date=2021-04-08|website=Bismarck Tribune|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418065933/https://bismarcktribune.com/uncategorized/highway-named-scenic-byway/article_4fe055e9-b3ef-5ac5-9cc1-cae0fea47d72.html|archive-date=2021-04-18|url-status=dead}}</ref>അമേരിക്കൻ ട്രൈബ്സ് എന്ന ചരിത്ര വെബ്‌സൈറ്റിൽ അവരുടെ വിപുലമായ ചില ഗോത്ര വംശാവലി പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാണാം.<ref>{{Cite web|title=American-Tribes.com|url=http://www.american-tribes.com/introduction.htm|url-status=live|access-date=2021-04-06|website=amertribes.proboards.com}}</ref> ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രതിരോധ ക്യാമ്പ് കാനൻ ബോൾ നദിയുടെയും മിസോറി നദിയുടെയും സംഗമസ്ഥാനത്ത് അവരുടെ കുടുംബത്തിന്റെ ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ച സേക്രഡ് സ്റ്റോൺ ക്യാമ്പായിരുന്നു. <ref name=NNO-obit/><ref name="BTtrespass">{{cite news|date=17 Feb 2017|title=Sacred Stone camp given trespass notice|work=[[The Bismarck Tribune]]|url=http://bismarcktribune.com/news/state-and-regional/sacred-stone-camp-given-trespass-notice/article_b02f5c69-ae93-5c4f-91c8-dc651ee68a47.html|accessdate=24 March 2018|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420141454/https://bismarcktribune.com/news/state-and-regional/sacred-stone-camp-given-trespass-notice/article_b02f5c69-ae93-5c4f-91c8-dc651ee68a47.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=At The Sacred Stone Camp, Tribes And Activists Join Forces To Protect The Land|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/codeswitch/2016/09/10/493110892/at-the-sacred-stone-camp-a-coalition-joins-forces-to-protect-the-land|accessdate=8 December 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Why do we punish Dakota pipeline protesters but exonerate the Bundys?|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/02/dakota-pipeline-protest-bundy-militia}}</ref><ref>{{cite news|title=At Standing Rock, women lead fight in face of Mace, arrests and strip searches|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/nov/04/dakota-access-pipeline-protest-standing-rock-women-police-abuse}}</ref>ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ക്യാമ്പുകൾ തുടക്കത്തിൽ വളരെ ചെറുതായിരുന്നു. എന്നാൽ ധൈര്യമുള്ള ബുൾ അലാർഡ് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സഹായത്തിനായി ഒരു വൈകാരിക അഭ്യർത്ഥന പോസ്റ്റുചെയ്തതിനുശേഷം അതിന്റെ വലുപ്പം വർദ്ധിച്ചു.<ref name=NNO-obit>{{cite web |last1=Thompson |first1=Darren |title=LaDonna Tamakawastewin Allard, Leader of Standing Rock’s Fight Against the Dakota Access Pipeline, Passes On |url=https://nativenewsonline.net/currents/ladonna-tamakawastewin-allard-leader-of-standing-rock-s-fight-against-the-dakota-access-pipeline-passes-on |website=Native News Online |access-date=April 11, 2021}}</ref><ref name="BTtrespass"/> ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * {{IMDb name|nm6582377}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2021-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] 48vuba6nhhx1ms3f0vl9nuq1efhresh വിക്കിപീഡിയ:വാക്സിൻ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2021/തുടങ്ങാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ/പ്രസിദ്ധരായ ഡോക്ടർമാർ 4 538675 4682670 4681354 2026-11-04T01:19:19Z ListeriaBot 105900 Wikidata list updated [V2] 4682670 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE {?item wdt:P31 wd:Q5; wdt:P106 wd:Q39631. ?item wdt:P27 wd:Q668.} |section= |columns=label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item:wikidata item,?linkcount:site links |thumb=128 |min_section=2 |update=manual }} {| class='wikitable sortable' ! name ! ചിത്രം ! description ! പൗരത്വം ! ജനിച്ച തീയതി ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! മരിച്ച സ്ഥലം ! wikidata item ! site links |- | ''[[:d:Q55704|കേദാർ ജോഷി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55704|Q55704]] | |- | [[റാഷിദ് ജഹാൻ|റഷീദ് ഷാജഹാൻ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1905" | 1905 | data-sort-value="1952" | 1952-07-29 | [[കാൺപൂർ]] | [[മോസ്കോ]] | [[:d:Q81576|Q81576]] | |- | [[ദീപക് ചോപ്ര]] | [[പ്രമാണം:Deepak Chopra.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q318506|Q318506]] | |- | [[ബി.സി. റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Dr. Bidhan Chandra Roy in 1943 (cropped).jpg|center|128px]] | പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു ഡോ.ബി.സി. റോയ് | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1882" | 1882-07-01 | data-sort-value="1962" | 1962-07-01 | ''[[:d:Q3181037|Bankipore]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q2901773|Q2901773]] | |- | [[ജെറുഷ ജിറാദ്]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891-03-21 | data-sort-value="1984" | 1984-06-02 | [[ഷിമോഗ]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q3177539|Q3177539]] | |- | [[ബാലായ് ചന്ദ് മുഖോപാധ്യായ]] | [[പ്രമാണം:Balai Chand Mukhopadhyay 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] | ബംഗാളി ഭാഷാ നോവലിസ്റ്റും ചെറുകഥാകൃത്തും നാടകകൃത്തും കവിയും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1899" | 1899-07-19 | data-sort-value="1979" | 1979-02-09 | ''[[:d:Q2453339|Manihari]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q3349545|Q3349545]] | |- | [[അനുകുൽചന്ദ്ര ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Anukul as a boy.jpg|center|128px]] | ആത്മീയ നേതാവും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1888" | 1888-09-14 | data-sort-value="1969" | 1969-01-27 | ''[[:d:Q5711201|Hemayetpur]]'' | [[ദേവ്ഘർ]] | [[:d:Q3349646|Q3349646]] | |- | [[ആമി ബേരാ]] | [[പ്രമാണം:Ami Bera official photo.jpg|center|128px]] | അമേരിക്കൻ ഫിസിഷ്യനും രാഷ്ട്രീയക്കാരനും | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-02 | | [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ്]] | | [[:d:Q3389105|Q3389105]] | |- | [[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]] | [[പ്രമാണം:Farooq Abdullah addressing at the presentation ceremony of the Cash Prizes to the best performing Regional Rural Banks and Certificates for extending loans for SPV home lighting systems during 2009-10, in New Delhi (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-21 | | ''[[:d:Q1506029|ശ്രീനഗർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q3517911|Q3517911]] | |- | [[രമൺ സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:The former Chief Minister of Chhattisgarh, Dr. Raman Singh.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-15 | | ''[[:d:Q1929610|Kawardha]]'' | | [[:d:Q3521181|Q3521181]] | |- | [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മി സഹ്ഗൾ]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Sahgal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമിയിലെ ഇന്ത്യൻ സൈനാധിപ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1914" | 1914-10-24 | data-sort-value="2012" | 2012-07-23 | [[ചെന്നൈ]] | [[കാൺപൂർ]] | [[:d:Q465051|Q465051]] | |- | [[ബിനായക് സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Binayak Sen.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-04 | | | | [[:d:Q863536|Q863536]] | |- | [[സാകിർ നായിക്|സാകിർ നായ്ക്ക്]] | [[പ്രമാണം:Dr Zakir Naik.jpg|center|128px]] | ഒരു എഴുത്തുകാരനും പ്രഭാഷകനും മത താരതമ്യ പണ്ഡിതനുമാണ് സാകിർ അബ്ദുൽ കരീം നായിക് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[സൗദി അറേബ്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q932829|Q932829]] | |- | [[മണി മേനോൻ‌|മണി മേനോൻ]] | [[പ്രമാണം:Mani Menon VGR.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-09 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q984570|Q984570]] | |- | [[ഹനുമപ്പ സുദർശൻ]] | [[പ്രമാണം:H Sudarshan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-30 | | ''[[:d:Q8052060|Yemalur]]'' | | [[:d:Q1243958|Q1243958]] | |- | [[ആർക്കോട്ട് ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ|എ. ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ]] | [[പ്രമാണം:A. Lakshmanaswami Mudaliar.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1887" | 1887-10-14 | data-sort-value="1974" | 1974-04-15 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3531827|Q3531827]] | |- | ''[[:d:Q5071372|ചന്ദ്രകാന്ത് ഷാ]]'' | | | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-07 | | ''[[:d:Q2087583|Nandurbar]]'' | | [[:d:Q5071372|Q5071372]] | |- | ''[[:d:Q5076920|Charles Donovan]]'' | [[പ്രമാണം:Charles Donovan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1863" | 1863-09-19 | data-sort-value="1951" | 1951-10-29 | [[കൊൽക്കത്ത]] | ''[[:d:Q895264|Bourton-on-the-Water]]'' | [[:d:Q5076920|Q5076920]] | |- | ''[[:d:Q1446797|അബ്രഹാം വർഗീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg|center|128px]] | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | | [[അഡിസ് അബെബ]] | | [[:d:Q1446797|Q1446797]] | |- | ''[[:d:Q2214381|സലിം യൂസഫ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-26 | | [[കൊട്ടാരക്കര]] | | [[:d:Q2214381|Q2214381]] | |- | [[റീത ഫാരിയ]] | [[പ്രമാണം:Reita Faria in Africa (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും സൌന്ദര്യമത്സര വിജയിയും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2273463|Q2273463]] | |- | ''[[:d:Q2335520|അരൂപ് ചാറ്റർജി]]'' | [[പ്രമാണം:Aroup Chatterjee.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2335520|Q2335520]] | |- | [[സുനേത്ര ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Kulldorff gupta bhattacharya (Sunetra Gupta cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നോവലിസ്റ്റും എപ്പിഡെമിയോളജിസ്റ്റും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2366381|Q2366381]] | |- | ''[[:d:Q2652239|അട്രജ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2652239|Q2652239]] | |- | [[പ്രതാപ് ചന്ദ്ര റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Prathap C. Reddy (1).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1933" | 1933-02-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4243548|Q4243548]] | |- | ''[[:d:Q4307084|വിമൽ മുണ്ട]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-08-15 | data-sort-value="2012" | 2012-03-22 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q4307084|Q4307084]] | |- | [[എ. ജി. കെ. ഗോഖലെ]] | [[പ്രമാണം:Dr agk gokhale.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-02 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4647788|Q4647788]] | |- | [[എ.ആർ. മേനോൻ]] | | കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-04-06 | data-sort-value="1960" | 1960-10-09 | | | [[:d:Q4648296|Q4648296]] | |- | ''[[:d:Q4690369|അഫ്സർ മൗദൂദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1874" | 1874-03-03 | data-sort-value="1948" | 1948-12-24 | | | [[:d:Q4690369|Q4690369]] | |- | ''[[:d:Q4699812|Ajit Varki]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q4699812|Q4699812]] | |- | [[അജ്മൽ അമീർ]] | [[പ്രമാണം:Ajmal Ameer at Launch of Provoke Lifestyle Magazine.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-02 | | [[ആലുവ]] | | [[:d:Q4699893|Q4699893]] | |- | ''[[:d:Q4746535|അമീർ ചന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1889" | 1889 | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q4746535|Q4746535]] | |- | ''[[:d:Q4751307|Ananda Prasad]]'' | [[പ്രമാണം:Ananda Prasad 2011b.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2022" | 2022-02-05 | ''[[:d:Q861160|Buxar]]'' | [[പാലക്കാട്]] | [[:d:Q4751307|Q4751307]] | |- | [[കേതയൂൺ അർദേശിർ ദിൻ‌ഷോ]] | [[പ്രമാണം:Kadinshaw.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-11-16 | data-sort-value="2011" | 2011-08-26 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4793608|Q4793608]] | |- | [[ഗുരുബായ് കർമാർക്കർ]] | [[പ്രമാണം:Gurubal Karmarkar, a 1892 graduate of Woman's Medical College of Pennsylvania (1).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1801" | 19th century<br/>1862-10-10 | data-sort-value="1932" | 1932 | | | [[:d:Q4793879|Q4793879]] | |- | [[എസ്.ഐ. പത്മാവതി|എസ്. ഐ. പദ്മാവതി]] | [[പ്രമാണം:Si-padmavati.webp|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കാർഡിയോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1917" | 1917-06-20 | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]]<br/>''[[:d:Q957326|Magway]]'' | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q4794109|Q4794109]] | |- | [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Muthulakshmi Reddy (ca 1912).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും നിയമസഭാംഗവും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-07-30 | data-sort-value="1968" | 1968-07-22 | ''[[:d:Q3535371|Pudukkottai State]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4794148|Q4794148]] | |- | ''[[:d:Q4805068|ആഷിക ഡേവിഡ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1862" | 1862 | | | | [[:d:Q4805068|Q4805068]] | |- | [[ബി. രമണ റാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q4834177|Q4834177]] | |- | [[ബി.എസ്. മൂൺജെ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1872" | 1872-12-12 | data-sort-value="1948" | 1948-03-03 | | | [[:d:Q4834200|Q4834200]] | |- | [[ബാനൂ ജഹാൻഗീർ കോയാജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-22<br/>1917-09-17 | data-sort-value="2004" | 2004-07-15 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q4857029|Q4857029]] | |- | [[ഡി. ബിജു]] | [[പ്രമാണം:Dr. Biju.jpg|center|128px]] | മലയാളം ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-31 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q4907282|Q4907282]] | |- | [[സുശീല നയ്യാർ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sushila Nayyar, 1947.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത വനിത | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1914" | 1914-12-26 | data-sort-value="2001" | 2001-01-03 | ''[[:d:Q6444811|Kunjah]]'' | [[സേവാഗ്രാം]] | [[:d:Q4969032|Q4969032]] | |- | ''[[:d:Q5269812|ധ്രുബജ്യൊതി ബോറ]]'' | | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-27 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q5269812|Q5269812]] | |- | ''[[:d:Q5276806|Dilip Mahalanabis]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-12 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q2875992|Kishoreganj]]''<br/>[[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q5276806|Q5276806]] | |- | ''[[:d:Q5358597|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കട്ാട് നീലകണ്ഠൻ മൂസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[ഒല്ലൂർ]] | [[ഒല്ലൂർ]] | [[:d:Q5358597|Q5358597]] | |- | ''[[:d:Q5559835|Gieve Patel]]'' | [[പ്രമാണം:Gieve Patel.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-18 | data-sort-value="2023" | 2023-11-03 | [[മുംബൈ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q5559835|Q5559835]] | |- | ''[[:d:Q5640460|ഹക്കീം അബ്ദുൽ അസീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Hakim Abdul Aziz.jpeg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1855" | 1855 | data-sort-value="1911" | 1911 | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q5640460|Q5640460]] | |- | ''[[:d:Q6394895|Kesava Reddy]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.Keshavareddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1946" | 1946-03-10 | data-sort-value="2015" | 2015-02-13 | ''[[:d:Q7709526|Thalupulapalle]]'' | [[നിസാമാബാദ്]] | [[:d:Q6394895|Q6394895]] | |- | [[ഖദീജ മുംതാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.khadeeja mumtaz.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[കാട്ടൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q6398859|Q6398859]] | |- | ''[[:d:Q6407615|കില്ലി കൃപ റാണി]]'' | [[പ്രമാണം:Kruparani Killi (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-11-19 | | ''[[:d:Q671757|Srikakulam]]'' | | [[:d:Q6407615|Q6407615]] | |- | ''[[:d:Q6712223|എം. എൽ. കുൽക്കർണി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-08 | | | | [[:d:Q6712223|Q6712223]] | |- | [[എം.കെ. മുനീർ]] | [[പ്രമാണം:M K Muneer.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-08-26 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q6712766|Q6712766]] | |- | [[ഇന്ദിര ഹിന്ദുജ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-12-18 | | ''[[:d:Q1250069|Shikarpur]]'' | | [[:d:Q6025009|Q6025009]] | |- | ''[[:d:Q6114669|ജാക്ക് പ്രെഗെർ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Jack Preger, founder of Calcutta Rescue.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1930" | 1930-07-25 | | | | [[:d:Q6114669|Q6114669]] | |- | ''[[:d:Q6319421|ജ്യോതി പാണ്ഡ്യ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6319421|Q6319421]] | |- | ''[[:d:Q6323647|K. N. Kesari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. K. N. Kesari 1999 by Bapu (page 1 crop).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="1953" | 1953-06-08 | ''[[:d:Q15690270|Inamanamellur]]'' | | [[:d:Q6323647|Q6323647]] | |- | ''[[:d:Q6334699|Nirodbaran]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-17 | data-sort-value="2006" | 2006-07-17 | [[ചിറ്റഗോങ്]] | [[പുതുച്ചേരി നഗരം]] | [[:d:Q6334699|Q6334699]] | |- | [[കാകർല സുബ്ബറാവു|കകർല സുബ്ബറാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1925" | 1925-01-25 | data-sort-value="2021" | 2021-04-16 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[സെക്കന്ദ്രാബാദ്]] | [[:d:Q6349273|Q6349273]] | |- | ''[[:d:Q6713018|എം. ആർ. ഗുരുസാമി മുദലിയാർ]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q2340194|Nelamangala]]'' | [[കീഴ്പാക്കം]] | [[:d:Q6713018|Q6713018]] | |- | [[എം.എസ്. വല്യത്താൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr.M.S.Valiathan.jpg|center|128px]] | കാർഡിയാക് സർജൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-24 | data-sort-value="2024" | 2024-07-17 | [[മാവേലിക്കര]] | [[മണിപ്പാൽ]] | [[:d:Q6713130|Q6713130]] | |- | ''[[:d:Q6733131|മഹൻകാളി സീതാരാമ റാവു]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1906" | 1906 | data-sort-value="1977" | 1977 | | | [[:d:Q6733131|Q6733131]] | |- | [[മേരി വർഗീസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.Mary Verghese receiving Padma Shri award.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-21<br/>1925-05-27<br/>1925-05-26 | data-sort-value="1986" | 1986-12-17 | [[ചെറായി]] | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q6780883|Q6780883]] | |- | [[പദ്മാവതി ബന്ദോപാദ്ധ്യായ്]] | [[പ്രമാണം:Padma Bandopadhyay.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1944" | 1944-11-04 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q7123872|Q7123872]] | |- | [[എസ്. പിനകപാണി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-03 | data-sort-value="2013" | 2013-03-11 | ''[[:d:Q7246454|Priyagraharam]]'' | [[കർനൂൽ]] | [[:d:Q7124235|Q7124235]] | |- | ''[[:d:Q7141308|Parveen Kumar]]'' | [[പ്രമാണം:Dame Parveen Kumar (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | data-sort-value="1942" | 1942-06-01 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7141308|Q7141308]] | |- | ''[[:d:Q7143137|പശുപതി ബോസ്]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1907" | 1907-11-01 | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[:d:Q7143137|Q7143137]] | |- | [[ആർ. കേശവൻ നായർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1910" | 1910 | data-sort-value="2005" | 2005 | | | [[:d:Q7273787|Q7273787]] | |- | ''[[:d:Q7288445|രാം ചന്ദ്ര ഡോം]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-08 | | ''[[:d:Q2088440|ബിർഭും ജില്ല]]'' | | [[:d:Q7288445|Q7288445]] | |- | [[റസ്റ്റോം ജൽ വകിൽ]] | | | [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1911" | 1911-07-17 | data-sort-value="1974" | 1974-11-20 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7382531|Q7382531]] | |- | ''[[:d:Q7399608|സാഹിബ് സിംഗ് സോഖെ]]'' | [[പ്രമാണം:Sahib Singh Sokhey 1948 Wellcome V0028080 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887-12-15 | data-sort-value="1971" | 1971-10-23 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q7399608|Q7399608]] | |- | ''[[:d:Q7461261|ഷാ ഫൈസൽ]]'' | [[പ്രമാണം:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh congratulating Dr. Shah Faisal, the Civil Services topper for 2010 from Jammu & Kashmir, in New Delhi on May 26, 2010.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-17 | | ''[[:d:Q6668869|Lolab Valley]]'' | | [[:d:Q7461261|Q7461261]] | |- | [[ഷീല ബാലകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7493001|Q7493001]] | |- | ''[[:d:Q7530461|സിർക്കഴി ജി. ശിവചിദംബരം]]'' | [[പ്രമാണം:சீர்காழி சிவசிதம்பரம்.JPG|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കർണാടക ഗായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-06-08 | | | | [[:d:Q7530461|Q7530461]] | |- | ''[[:d:Q7547563|സ്നേഹ ആനി ഫിലിപ്പ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-07 | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 | [[കേരളം]] | [[ലോക വ്യാപാര കേന്ദ്രം]] | [[:d:Q7547563|Q7547563]] | |- | ''[[:d:Q6933432|മുകേഷ് ഹൈക്കർവാൾ]]'' | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6933432|Q6933432]] | |- | ''[[:d:Q6962817|നാൻസി ലോൺസ്‌ഡോർഫ്]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q6962817|Q6962817]] | |- | [[നരേന്ദ്ര ധാബോൽക്കർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-01 | data-sort-value="2013" | 2013-08-20 | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[പൂണെ]] | [[:d:Q6965776|Q6965776]] | |- | ''[[:d:Q7117146|P. Brahmayya Sastry]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-05-24 | data-sort-value="1993" | 1993-05-28 | ''[[:d:Q59018|Kakinada]]'' | | [[:d:Q7117146|Q7117146]] | |- | [[പി.കെ. വാരിയർ|പി. കെ. വാരിയർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1921" | 1921-06-05<br/>1921 | data-sort-value="2021" | 2021-07-10 | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[:d:Q7117375|Q7117375]] | |- | ''[[:d:Q7654042|സ്വാതി പിരമൽ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Swati Piramal.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-28 | | | | [[:d:Q7654042|Q7654042]] | |- | [[ടി.എസ്.എസ്. രാജൻ]] | [[പ്രമാണം:TSSRajan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880 | data-sort-value="1953" | 1953 | [[ശ്രീരംഗം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668680|Q7668680]] | |- | ''[[:d:Q7686934|തരുൺ മണ്ഡൽ]]'' | [[പ്രമാണം:TMondal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-20 | | ''[[:d:Q2330643|Jaynagar Majilpur]]'' | | [[:d:Q7686934|Q7686934]] | |- | [[വി. ശാന്ത]] | [[പ്രമാണം:Dr. V. Shanta, in New Delhi on March 20, 2006 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1927" | 1927-03-11 | data-sort-value="2021" | 2021-01-19 | ''[[:d:Q1646915|Mylapore]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7907747|Q7907747]] | |- | [[വന്ദന ജെയിൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914349|Q7914349]] | |- | ''[[:d:Q8045744|Y. G. Parameshwara]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2004" | 2004 | | | [[:d:Q8045744|Q8045744]] | |- | [[സി.കെ. ലക്ഷ്മണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-05 | data-sort-value="1970" | 1970-10-03 | | | [[:d:Q11689979|Q11689979]] | |- | ''[[:d:Q12354393|Ranganayakulu Potturu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranganayakulu, Bengaluro, aprilo 2018.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-08 | | | | [[:d:Q12354393|Q12354393]] | |- | [[രാമചന്ദ്ര ദത്താത്രയ ലെലെ|രാമചന്ദ്ര ദതത്രയ ലെലെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1928" | 1928-01-16 | data-sort-value="2022" | 2022 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q12449609|Q12449609]] | |- | [[ഹേംലത ഗുപ്ത|ഹേമലത ഗുപ്ത]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1943-06-25 | data-sort-value="2006" | 2006-05-13<br/>2006 | [[ഇന്ത്യ]] | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[:d:Q12460836|Q12460836]] | |- | ''[[:d:Q12995370|Raja Rao Garikapati]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1915" | 1915-02-05 | data-sort-value="1963" | 1963-09-08 | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12995370|Q12995370]] | |- | [[ഹിൽഡ മേരി ലാസാറുസ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890<br/>1890-01-23 | data-sort-value="1978" | 1978 | [[വിശാഖപട്ടണം]] | [[വിശാഖപട്ടണം]] | [[:d:Q13012160|Q13012160]] | |- | ''[[:d:Q13120548|Rani Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Rani Bang (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-17 | | | | [[:d:Q13120548|Q13120548]] | |- | ''[[:d:Q14076389|Kanwaljeet S. Anand]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q14076389|Q14076389]] | |- | ''[[:d:Q15071574|ജാൻവി ബറുവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15071574|Q15071574]] | |- | ''[[:d:Q16190122|പുലിൻ ബിഹാരി ബാസ്‌കെ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | | ''[[:d:Q5221114|Dantan Vidhan Sabha constituency]]'' | | [[:d:Q16190122|Q16190122]] | |- | ''[[:d:Q16208488|Nikhil Dhurandhar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16208488|Q16208488]] | |- | ''[[:d:Q16317426|P. Sridevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1929" | 1929 | data-sort-value="1961" | 1961 | | | [[:d:Q16317426|Q16317426]] | |- | ''[[:d:Q16345836|ഫനിന്ദ്ര കൃഷ്ണ ഗുപ്ത]]'' | [[പ്രമാണം:Phanindra Krishna Gupta.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1883" | 1883 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16345836|Q16345836]] | |- | ''[[:d:Q16514386|Abhay Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abhay Bang with breath counter.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-09-23 | | | | [[:d:Q16514386|Q16514386]] | |- | [[ടി.എസ്. സൗന്ദ്രം|ടി. എസ് സൗന്ദ്രം]] | [[പ്രമാണം:TS Soundram 2005 stamp of India.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904-08-18 | data-sort-value="1984" | 1984-10-21 | [[തിരുനെൽ‌വേലി]] | [[ദിണ്ടിഗൽ]] | [[:d:Q16011026|Q16011026]] | |- | ''[[:d:Q16097828|Mabelle Arole]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1935" | 1935-12-26 | data-sort-value="1999" | 1999 | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q16097828|Q16097828]] | |- | [[എളേടത്ത് തൈക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1933" | 1933-10-02 | data-sort-value="2020" | 2020-08-05 | [[ഒല്ലൂർ]] | | [[:d:Q16106737|Q16106737]] | |- | ''[[:d:Q15132653|വൈ.രാധാകൃഷ്ണമൂർത്തി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2013" | 2013-10-19 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15132653|Q15132653]] | |- | ''[[:d:Q15144914|Minnie M. Mathan]]'' | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-16 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q15144914|Q15144914]] | |- | ''[[:d:Q15144919|Asha Mathur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1938" | 1938<br/>1938-06-13 | data-sort-value="2024" | 2024-08-01 | ''[[:d:Q796664|Bijnor]]'' | | [[:d:Q15144919|Q15144919]] | |- | ''[[:d:Q15431871|Anil Singhal]]'' | [[പ്രമാണം:Anil Singhal.jpg|center|128px]] | | [[ജർമ്മനി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-11 | data-sort-value="2017" | 2017-05-10 | [[അലിഗഢ്]] | ''[[:d:Q2971|Paderborn]]'' | [[:d:Q15431871|Q15431871]] | |- | ''[[:d:Q15689653|Achanta Lakshmipathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-03 | data-sort-value="1962" | 1962-08-06 | | | [[:d:Q15689653|Q15689653]] | |- | [[ശശി വാധ്വ]] | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q15972942|Q15972942]] | |- | [[കെ. ശ്രീനാഥ് റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:K Srinath Reddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17083021|Q17083021]] | |- | ''[[:d:Q17199281|ഘാനശ്യാമ മിശ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1922" | 1922-10-10 | data-sort-value="2014" | 2014-06-01 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q17199281|Q17199281]] | |- | [[എം. ആർ. രാജഗോപാൽ]] | [[പ്രമാണം:Dr. M. R Rajagopal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-23 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q17306215|Q17306215]] | |- | [[നീലം ക്ലേർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q17411238|Q17411238]] | |- | [[ലീല സുമന്ത് മൂൽഗവോക്കർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1916" | 1916-10-10 | data-sort-value="1992" | 1992-05-20 | | | [[:d:Q17917743|Q17917743]] | |- | [[സാരൂബം ബിമോല കുമാരി ദേവി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Sarungbam Bimola Kumari Devi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 08, 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മണിപ്പൂർ]] | | [[:d:Q19560351|Q19560351]] | |- | [[രാജേഷ് കൊട്ടേച്ച]] | [[പ്രമാണം:Vaidya Rajesh Kotecha.jpg|center|128px]] | He is presently the Vice Chancellor of Gujarat Ayurved University, Jamnagar, India | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-18 | | | | [[:d:Q19561084|Q19561084]] | |- | [[രൺദീപ് ഗുലേരിയ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Randeep Guleria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-04-05 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19612523|Q19612523]] | |- | [[ഓം പ്രകാശ് ഉപാധ്യായ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19664597|Q19664597]] | |- | [[രാജഗോപാലൻ കൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1932" | 1932-11-17 | data-sort-value="2015" | 2015-01-10 | [[കൊല്ലം]] | [[കൊല്ലം]] | [[:d:Q19666231|Q19666231]] | |- | [[മാതംഗി രാമകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-05 | data-sort-value="2025" | 2025-10-27 | [[തമിഴ്‌നാട്]]<br/>[[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q19666692|Q19666692]] | |- | [[ശ്രീനിവാസ് എസ്. വൈശ്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-07 | | [[മഥുര]] | | [[:d:Q19666874|Q19666874]] | |- | ''[[:d:Q19811612|Meena Rajendra Shete-Sambhu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19811612|Q19811612]] | |- | ''[[:d:Q19852450|Basuhua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-01 | data-sort-value="1986" | 1986-10-12 | ''[[:d:Q3350679|Bikrampur]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q19852450|Q19852450]] | |- | ''[[:d:Q16734859|അസ്മ റഹീം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16734859|Q16734859]] | |- | ''[[:d:Q16844432|മനോജ് കെ ജെയിൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Manoj Jain, infectious disease physician, manojkjain.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-09-16 | | ''[[:d:Q2283203|Dr. Ambedkar Nagar]]'' | | [[:d:Q16844432|Q16844432]] | |- | ''[[:d:Q16901297|ഉമാ സാരെൻ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16901297|Q16901297]] | |- | [[സുബ്രത് കുമാർ ആചാര്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-01 | | ''[[:d:Q2022279|ബലസോർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q18000280|Q18000280]] | |- | ''[[:d:Q18029936|നിലീം കുമാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Nilim Kumar, poet.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | ''[[:d:Q2571402|Pathsala]]'' | | [[:d:Q18029936|Q18029936]] | |- | [[ഭാൽചന്ദ്ര ബാബാജി ദീക്ഷിത്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1902" | 1902-09-07 | data-sort-value="1977" | 1977 | [[അമരാവതി, മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q18111875|Q18111875]] | |- | [[ഗുൽ‌ഷൻ റായ് ഖത്രി|ഗുൽഷൻ റായ് ഖത്രി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Gulshan Rai Khatri, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 20, 2013.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-10 | data-sort-value="2020" | 2020-07-16 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18347568|Q18347568]] | |- | [[ഉഷ കെഹാർ ലുത്ര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932-09-21 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q18357516|Q18357516]] | |- | [[കിരിത്കുമാർ മൻസുഖ്‌ലാൽ ആചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Dr. Kiritkumar Mansukhlal Acharya, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18421890|Q18421890]] | |- | [[കെ. കെ. അഗർവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-05 | data-sort-value="2021" | 2021-05-17 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18683826|Q18683826]] | |- | [[പവൻ രാജ് ഗോയൽ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. (Dr.) Pawan Raj Goyal, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-02 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q18686437|Q18686437]] | |- | [[ജിതേന്ദ്ര നാഥ് പാണ്ഡെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1941" | 1941-06-14 | data-sort-value="2020" | 2020-05-23 | ''[[:d:Q2717915|Shikohabad]]'' | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18688035|Q18688035]] | |- | ''[[:d:Q18921381|R Balu]]'' | [[പ്രമാണം:Dr R Balu.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-05-04 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q18921381|Q18921381]] | |- | ''[[:d:Q18977847|Ritam Chowdhury]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1983" | 1983-08 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18977847|Q18977847]] | |- | [[സുനിതി സോളമൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1938" | 1938 | data-sort-value="2015" | 2015-07-28 | [[ചെന്നൈ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q20738697|Q20738697]] | |- | [[സൗമ്യ സ്വാമിനാഥൻ]] | [[പ്രമാണം:The Director General, ICMR and Secretary, DHR, Dr. Soumya Swaminathan, in New Delhi on January 19, 2016.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-02 | | [[ജർമ്മനി]] | | [[:d:Q21062285|Q21062285]] | |- | [[സുന്ദരി മോഹൻദാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.Sundarimohan Das.jpg|center|128px]] | സ്വാതന്ത്ര്യസേനാനി, ഭിഷഗ്വരൻ, സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1857" | 1857-12-17 | data-sort-value="1950" | 1950-04-04 | [[സിൽഹെറ്റ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21176925|Q21176925]] | |- | ''[[:d:Q21481665|രാധ ചരൺ പാണ്ട]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-24 | data-sort-value="1974" | 1974-10-29 | | | [[:d:Q21481665|Q21481665]] | |- | ''[[:d:Q21597809|ജഗദീഷ് ചതുർവേദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1929" | 1929-08-15 | data-sort-value="2015" | 2015 | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | | [[:d:Q21597809|Q21597809]] | |- | [[ജെ. എസ്. ഗുലേറിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2026" | 2026-01-22 | [[പഞ്ചാബ്, പാകിസ്താൻ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q21686034|Q21686034]] | |- | [[കെ.എ. എബ്രഹാം|കെ. എ. അബ്രഹാം]] | [[പ്രമാണം:Padmashri Dr K A Abraham.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021-10-22 | [[കേരളം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q21798148|Q21798148]] | |- | ''[[:d:Q21981198|മോഹിത് ഭണ്ഡാരി]]'' | [[പ്രമാണം:Mohit Bhandari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q21981198|Q21981198]] | |- | [[പോൾ കലാനിധി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-01 | data-sort-value="2015" | 2015-03-09 | ''[[:d:Q928168|Bronxville]]'' | | [[:d:Q22087287|Q22087287]] | |- | [[സിറിംഗ് ലാൻ‌ഡോൾ]] | [[പ്രമാണം:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Shri to Dr. (Ms.) Tsering Landol, a Gynaecologist & Obstetrician of Leh Ladakh, at an Investiture Ceremony at Rashtrapati Bhavan in New Delhi on March 29, 2006.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-13 | | [[ലഡാക്ക്|ലഡാക്]] | | [[:d:Q22278770|Q22278770]] | |- | [[തനികാചലം സദഗോപൻ|തനികാചലം സഡഗോപൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-23 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q23038239|Q23038239]] | |- | [[പി.ആർ. കൃഷ്ണകുമാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-23 | data-sort-value="2020" | 2020-09-16 | [[ഷൊർണൂർ]] | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | [[:d:Q23304286|Q23304286]] | |- | ''[[:d:Q24718543|ഫുൾചന്ദ് പൃഥ്വി രാജ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-13 | data-sort-value="2016" | 2016-02-27 | | | [[:d:Q24718543|Q24718543]] | |- | ''[[:d:Q19892441|Kanithi Viswanatham]]'' | [[പ്രമാണം:విశ్వనాదం.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932 | data-sort-value="2023" | 2023 | | | [[:d:Q19892441|Q19892441]] | |- | [[അമർ പ്രസാദ് റേ]] | [[പ്രമാണം:A.P. Ray, malariologist.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-02-26 | data-sort-value="1996" | 1996-09-24 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19895800|Q19895800]] | |- | [[ഐസക് സാന്ദ്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (1892–1968) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1892" | 1892-11-03 | data-sort-value="1968" | 1968-08-29 | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | [[:d:Q19896133|Q19896133]] | |- | ''[[:d:Q20058801|Chintala Sita Devi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-21 | data-sort-value="2009" | 2009-03-06 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q20058801|Q20058801]] | |- | ''[[:d:Q20577008|Sangeeta Barve]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20577008|Q20577008]] | |- | [[ഡൊറോത്തി ഡണ്ണിംഗ് ചാക്കോ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904-02-04 | data-sort-value="1992" | 1992-12-30 | [[ഓസക|ഒസാക്ക]] | ''[[:d:Q368045|Chester]]'' | [[:d:Q20638941|Q20638941]] | |- | ''[[:d:Q20671987|ലിയോ മുത്തു]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-02 | data-sort-value="2015" | 2015-07-10 | ''[[:d:Q2716554|Thiruthuraipoondi]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q20671987|Q20671987]] | |- | [[രാജ് ബവേജ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-24 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q20683873|Q20683873]] | |- | [[മേരി പുന്നൻ ലൂക്കോസ്]] | [[പ്രമാണം:Mary Poonen Lukose.svg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ്, ഒബ്സ്റ്റട്രീഷ്യൻ, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ സർജൻ ജനറൽ. | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-08-02 | data-sort-value="1976" | 1976-10-02 | [[അയ്മനം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q20684642|Q20684642]] | |- | [[ലൂസി ഉമ്മൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1920" | 1920-04-16 | data-sort-value="2002" | 2002-03 | [[കേരളം]] | | [[:d:Q20685034|Q20685034]] | |- | [[ജാംഷെഡ് നൗറോജി വസിഫ്ദാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2000" | 2000 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687489|Q20687489]] | |- | ''[[:d:Q20687492|Claire Vellut]]'' | [[പ്രമാണം:The Vice President, Shri Mohd. Hamid Ansari presenting the “International Gandhi Award - 2011” to Dr. Claire Vellut, at a function, organized by the Gandhi Memorial Leprosy Foundation, in New Delhi on May 28, 2012.jpg|center|128px]] | | [[ബെൽജിയം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1926" | 1926-10-29 | data-sort-value="2013" | 2013-09-20 | ''[[:d:Q208713|Ixelles]]'' | [[ബ്രസൽസ് നഗരം]] | [[:d:Q20687492|Q20687492]] | |- | [[രുഖ്മബായി]] | [[പ്രമാണം:Rukhmabai.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1864" | 1864-11-22 | data-sort-value="1955" | 1955-09-25<br/>1955-12-25 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q24939367|Q24939367]] | |- | [[കമല കൃഷ്ണസ്വാമി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-04-04 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q25906886|Q25906886]] | |- | [[ലക്ഷ്മി ചന്ദ് ഗുപ്ത]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1939" | 1939-07-10 | data-sort-value="2010" | 2010-05-26 | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | | [[:d:Q26213605|Q26213605]] | |- | [[രാം ഹർഷ് സിംഗ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | | | | [[:d:Q26251714|Q26251714]] | |- | [[രഞ്ജന ശ്രീവാസ്തവ]] | [[പ്രമാണം:Ranjana Srivastava.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഓസ്ട്രേലിയ]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[കാൻബറ]] | | [[:d:Q26702925|Q26702925]] | |- | ''[[:d:Q27970605|Dhiren Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1904" | 1904 | data-sort-value="1978" | 1978-01-08 | | | [[:d:Q27970605|Q27970605]] | |- | ''[[:d:Q27901993|വഖാർ അഹ്മദ് ഷാ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-07-06 | data-sort-value="2018" | 2018-04-15 | ''[[:d:Q638621|Bahraich]]'' | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q27901993|Q27901993]] | |- | ''[[:d:Q27917316|മദൻ കതാരിയ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Madan Kataria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27917316|Q27917316]] | |- | ''[[:d:Q30314375|Chittaranjan Yajnik]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Yajnik (13 February 2020).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30314375|Q30314375]] | |- | [[ഷേർളി വാസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958 | data-sort-value="2025" | 2025 | | | [[:d:Q31704451|Q31704451]] | |- | ''[[:d:Q28744857|സരോജിനി_സരന്ഗി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28744857|Q28744857]] | |- | ''[[:d:Q28869394|സോണിയ നിത്യാനന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-06 | | | | [[:d:Q28869394|Q28869394]] | |- | ''[[:d:Q29017279|Rafi Ahmed]]'' | [[പ്രമാണം:Rafi Ahmed virologist and immunologist.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1948" | 1948 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q29017279|Q29017279]] | |- | ''[[:d:Q29018652|പങ്കജ് നരം]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Pankaj Naram.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-04 | data-sort-value="2020" | 2020-02-19 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q29018652|Q29018652]] | |- | [[സന്ദീപ് ബസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-29 | | | | [[:d:Q29168828|Q29168828]] | |- | ''[[:d:Q34837913|ദിലീപ് ഝാവേരി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q34837913|Q34837913]] | |- | ''[[:d:Q37830946|ടീന ചോപ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q37830946|Q37830946]] | |- | ''[[:d:Q37994923|ജസ്വീന്ദർ കെ ഗംഭീർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q37994923|Q37994923]] | |- | [[ഐശ്വര്യ ലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Lekshmi.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-26 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q39058709|Q39058709]] | |- | ''[[:d:Q41816046|Preeti Shanbag]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q41816046|Q41816046]] | |- | ''[[:d:Q42298380|കാർത്തിക് ചന്ദ്രബോസ്]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1873" | 1873 | data-sort-value="1955" | 1955 | | | [[:d:Q42298380|Q42298380]] | |- | ''[[:d:Q42413325|ഹൃദയാനന്ദ പട്നായിക്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-03 | | | | [[:d:Q42413325|Q42413325]] | |- | ''[[:d:Q42589695|K. Ranga Rama Krishnan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-22 | | | | [[:d:Q42589695|Q42589695]] | |- | ''[[:d:Q43999837|ദിപ്തൻഷു ദാസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Diptanshu Das 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q43999837|Q43999837]] | |- | ''[[:d:Q45882346|Geeta Kashyap Vemuganti]]'' | [[പ്രമാണം:Smt. Geeta K Vemuganti, Director, Ophthalmic Pathologic Service and Head (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-07-01 | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q45882346|Q45882346]] | |- | ''[[:d:Q47009777|ഗോവിന്ദ് അപ്പാജി ഫഡ്കെ]]'' | [[പ്രമാണം:G.A.phadke.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1907" | 1907 | | ''[[:d:Q583818|Ichalkaranji]]'' | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[:d:Q47009777|Q47009777]] | |- | ''[[:d:Q47026934|ഐറിസ് ജി. ആർ. പോൾ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945 | data-sort-value="2025" | 2025-10-13 | | | [[:d:Q47026934|Q47026934]] | |- | ''[[:d:Q47483386|ആശാലത രാധാകൃഷ്ണൻ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1970" | 1970-05-13 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q47483386|Q47483386]] | |- | [[സവിത അംബേദ്കർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Savita Ambedkar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1909" | 1909-01-27 | data-sort-value="2003" | 2003-05-29 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q48645361|Q48645361]] | |- | ''[[:d:Q48975802|നബകുമാർ ബാസു]]'' | [[പ്രമാണം:Nabakumar Basu - Kolkata 2015-10-10 5134.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949-12-10 | | | | [[:d:Q48975802|Q48975802]] | |- | [[ആശ കസ്‌ലിവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49833929|Q49833929]] | |- | ''[[:d:Q54861287|Vasanth Ravi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q54861287|Q54861287]] | |- | ''[[:d:Q55434761|Shikha Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55434761|Q55434761]] | |- | ''[[:d:Q58885226|Harjit Pal Bhattoa]]'' | | | [[ഹംഗറി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1973" | 1973-04-21 | | No/unknown value | | [[:d:Q58885226|Q58885226]] | |- | ''[[:d:Q59209385|അഭിഷേക് പല്ലവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-02 | | | | [[:d:Q59209385|Q59209385]] | |- | ''[[:d:Q60023782|രാജേശ്വരി ദലബെഹെര]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q60023782|Q60023782]] | |- | [[ശ്യാമള ഗോപാലൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-07 | data-sort-value="2009" | 2009-02-11 | [[ചെന്നൈ]] | [[ഓക്‌ലാന്റ്, കാലിഫോർണിയ|ഓക്ൿലാന്റ്]] | [[:d:Q60844968|Q60844968]] | |- | [[അശോക് ലക്ഷ്മൺറാവു കുക്കാഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61054384|Q61054384]] | |- | [[മാമൻ ചാണ്ടി|മാമ്മൻ ചാണ്ടി]] | | ഇന്ത്യൻ ഹെമറ്റോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61478244|Q61478244]] | |- | [[അളക കേശവ് ദേശ്പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2025" | 2025-12-30 | | | [[:d:Q61686207|Q61686207]] | |- | ''[[:d:Q56027719|Digumarti Raghunadharao]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. D. Raghunadha Rao (cropped).JPG|center|128px]] | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56027719|Q56027719]] | |- | ''[[:d:Q56284934|ഹ്രിഷിക്കെസ് സെൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Hrishikes 2017.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-15 | | | | [[:d:Q56284934|Q56284934]] | |- | ''[[:d:Q57320813|Venkatachalam Raveenthiran]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q57320813|Q57320813]] | |- | [[ഡോസിബായ് പട്ടേൽ]] | [[പ്രമാണം:Dossibai Patell.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ പ്രസവചികിത്സകയും ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റും | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1881" | 1881-10-16 | data-sort-value="1960" | 1960-02-04<br/>1960-01-16 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q57955102|Q57955102]] | |- | ''[[:d:Q63430821|ബിജോയ് മൊണ്ടാൽ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1924" | 1924-12-01 | | ''[[:d:Q16251190|Andharthaul]]'' | | [[:d:Q63430821|Q63430821]] | |- | ''[[:d:Q61823039|സുമന്ത് മേത്ത]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1877" | 1877-07-01 | data-sort-value="1968" | 1968-12-15 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q61823039|Q61823039]] | |- | ''[[:d:Q61945548|കാസി പിച്ച്ചായ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61945548|Q61945548]] | |- | ''[[:d:Q64006847|Jayanta Kumar Roy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | | ''[[:d:Q15241808|Lataguri]]'' | | [[:d:Q64006847|Q64006847]] | |- | ''[[:d:Q64148463|Sayantan Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64148463|Q64148463]] | |- | ''[[:d:Q64438206|Inder Anand]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | [[:d:Q64438206|Q64438206]] | |- | ''[[:d:Q64509748|സ്വരൂപ് സർക്കാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Swarup Sarkar (স্বরূপ সরকার).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | | | [[:d:Q64509748|Q64509748]] | |- | ''[[:d:Q64840916|സഞ്ജയ് സത്പതി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64840916|Q64840916]] | |- | ''[[:d:Q64859106|Nikhil Kumar Banerjee]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949 | data-sort-value="2017" | 2017 | | | [[:d:Q64859106|Q64859106]] | |- | [[ശാന്തി റോയ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q83685218|Q83685218]] | |- | [[രതിൻ ദത്ത]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1931" | 1931 | data-sort-value="2020" | 2020-01-27 | ''[[:d:Q2308247|Mangaldoi]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q83841843|Q83841843]] | |- | ''[[:d:Q84496211|രാജേന്ദ്ര പ്രകാശ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945 | data-sort-value="2020" | 2020-02-05 | | | [[:d:Q84496211|Q84496211]] | |- | ''[[:d:Q84562100|ബോമിറെഡ്ഡി സുന്ദര രാമി റെഡ്ഡി]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.SundraRamiReddy.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1935" | 1935-10-17 | data-sort-value="2020" | 2020-02-06 | | | [[:d:Q84562100|Q84562100]] | |- | [[ഷിംന അസീസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q65321596|Q65321596]] | |- | [[കെ. ഹേമലത]] | [[പ്രമാണം:K Hemalata at Workers’ Mahapadav in 2017.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q61434|നെല്ലൂർ]]'' | | [[:d:Q66022787|Q66022787]] | |- | ''[[:d:Q66499274|Abul Hasnat]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | data-sort-value="2019" | 2019-06-11 | | | [[:d:Q66499274|Q66499274]] | |- | [[നത ഹുസൈൻ]] | [[പ്രമാണം:Netha Hussain-070A3987 (cropped).jpg|center|128px]] | ഒരു ഇന്ത്യൻ-സ്വീഡിഷ് മെഡിക്കൽ ഡോക്ടറും ക്ലിനിക്കൽ ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റും ബ്ലോഗറും വിക്കിപീഡിയനും ഗവേഷകയും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-11 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q66580063|Q66580063]] | |- | ''[[:d:Q66725242|Mortaza Hossain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66725242|Q66725242]] | |- | ''[[:d:Q67427117|Anupam Sen]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1925" | 1925 | data-sort-value="2015" | 2015-09-07 | | | [[:d:Q67427117|Q67427117]] | |- | ''[[:d:Q94503372|അനിത ഭരദ്വാജ്]]'' | [[പ്രമാണം:Anita Bharadwaj (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q94503372|Q94503372]] | |- | [[സുജാത മോഹൻ (ഡോക്ടർ)|സുജാത മോഹൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sujatha Mohan (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q95099143|Q95099143]] | |- | ''[[:d:Q95220255|സതീഷ് നല്ലം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95220255|Q95220255]] | |- | ''[[:d:Q97206596|Abraham George Thomas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97206596|Q97206596]] | |- | ''[[:d:Q97247074|Banbihari Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1885" | 1885 | data-sort-value="1965" | 1965-07-05 | ''[[:d:Q1653485|Garalgachha]]'' | | [[:d:Q97247074|Q97247074]] | |- | [[സുശോവൻ ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085021|Q86085021]] | |- | [[ദിഗംബർ ബെഹെറ|ദിഗാംബർ ബെഹെര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085705|Q86085705]] | |- | ''[[:d:Q86971120|Aayush Gupta]]'' | [[പ്രമാണം:Aayush Gupta dermatologist 2026.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86971120|Q86971120]] | |- | ''[[:d:Q87738087|Radhika Tandon]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q87738087|Q87738087]] | |- | ''[[:d:Q88058242|Kamala Dhall]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q88058242|Q88058242]] | |- | ''[[:d:Q88867162|Mrinmoy Das]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-01 | | | | [[:d:Q88867162|Q88867162]] | |- | ''[[:d:Q89018323|Bindu Kulshreshtha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89018323|Q89018323]] | |- | ''[[:d:Q89745295|Umesh Kapil]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89745295|Q89745295]] | |- | ''[[:d:Q90262129|Srinivas Bojanapu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q90262129|Q90262129]] | |- | ''[[:d:Q91294983|Aakash Pandita]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q91294983|Q91294983]] | |- | ''[[:d:Q92761911|Prerna S Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q92761911|Q92761911]] | |- | ''[[:d:Q68225148|സോഹൻ ലാൽ ഭാട്ടിയ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1891" | 1891 | data-sort-value="1981" | 1981-07-16 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q68225148|Q68225148]] | |- | ''[[:d:Q69356075|തേജസ്വിനി മനോഗ്ന]]'' | [[പ്രമാണം:Tejaswini Manogna - Miss Diva 2017 contestants at Yamaha music video launch (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും മോഡലും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-19 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q69356075|Q69356075]] | |- | ''[[:d:Q69932454|K. Rajender Reddy]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949 | | | | [[:d:Q69932454|Q69932454]] | |- | ''[[:d:Q72146155|ഗോർധന്ദാസ് ഭഗവന്ദാസ് നരോട്ടംദാസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="1975" | 1975 | | | [[:d:Q72146155|Q72146155]] | |- | ''[[:d:Q72753935|പരംദീപ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q72753935|Q72753935]] | |- | [[എം.സി. അൽബുക്കർക്ക്]] | [[പ്രമാണം:MCAlbuquerqueColchester1918.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891 | data-sort-value="1959" | 1959-12-19 | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q76349299|Q76349299]] | |- | ''[[:d:Q81780908|Subas Chandra Rout]]'' | [[പ്രമാണം:Subas Chandra Rout 02.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-29 | data-sort-value="2026" | 2026-03-10 | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q81780908|Q81780908]] | |- | ''[[:d:Q82023862|അംബ്രിഷ് വിജയകർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q82023862|Q82023862]] | |- | ''[[:d:Q97666703|Pashupati Bhattacharya]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-15 | data-sort-value="1978" | 1978-01-27 | | | [[:d:Q97666703|Q97666703]] | |- | ''[[:d:Q97681815|Guduru Gopal Rao]]'' | [[പ്രമാണം:Guduru Gopal Rao.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q97681815|Q97681815]] | |- | [[രവി കണ്ണൻ ആർ]] | [[പ്രമാണം:Ravi Kannan R Padma cropped.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98907700|Q98907700]] | |- | ''[[:d:Q99472554|Dhiman Barua]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1920" | 1920-10-19 | data-sort-value="2020" | 2020-09-19 | [[യംഗോൺ]] | | [[:d:Q99472554|Q99472554]] | |- | ''[[:d:Q99927321|Pallavi Maharathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99927321|Q99927321]] | |- | [[കമല ബാലകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-16 | data-sort-value="2018" | 2018-08-07 | | | [[:d:Q100233715|Q100233715]] | |- | [[സുശീല അനിത ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="1920" | 1920-09 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ലാഹോർ]] | [[:d:Q100387268|Q100387268]] | |- | [[വിജയലക്ഷ്മി രമണൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ഭിഷഗ്വര, ആർമി ഓഫീസർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1924" | 1924 | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q100706299|Q100706299]] | |- | [[കെ.എം. ചാക്കോ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1910" | 1910-10-24 | data-sort-value="1983" | 1983-04-10 | | | [[:d:Q101168707|Q101168707]] | |- | ''[[:d:Q101210035|Vimla Virmani]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1919" | 1919-04-12 | data-sort-value="1999" | 1999-11 | [[ഫൈസലാബാദ്]] | | [[:d:Q101210035|Q101210035]] | |- | ''[[:d:Q102207701|Dinabandhu Sahoo]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102207701|Q102207701]] | |- | [[ലക്ഷ്മീഭായി രാജ്വാദേ]] | [[പ്രമാണം:Rani Lakshmibai Rajwade.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർ, കുടുംബ ആസൂത്രണ വക്താവ്, സ്ത്രീകളുടെ വോട്ടവകാശത്തിനു വേണ്ടി വാദിച്ച വ്യക്തി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q102434863|Q102434863]] | |- | ''[[:d:Q103151287|ఆమంచర్ల శేషాచలపతిరావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q103151287|Q103151287]] | |- | ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021-04-28 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[:d:Q106734360|Q106734360]] | |- | ''[[:d:Q107222599|Ranoj Pegu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranoj Pegu 1.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-02-12 | | | | [[:d:Q107222599|Q107222599]] | |- | ''[[:d:Q107301280|Meharban Singh]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Meharban Singh (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | ''[[:d:Q2385925|presidencies and provinces in British India]]'' | | [[:d:Q107301280|Q107301280]] | |- | ''[[:d:Q107387933|Goru Krishna Babu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | ''[[:d:Q2352168|Jeypore]]'' | | [[:d:Q107387933|Q107387933]] | |- | ''[[:d:Q107453532|Gella Venkata Satyanarayana Murty]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | | data-sort-value="1959" | 1959 | | | [[:d:Q107453532|Q107453532]] | |- | ''[[:d:Q107610257|Ayyagari Mythili]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107610257|Q107610257]] | |- | ''[[:d:Q107647347|Malladi Umadevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647347|Q107647347]] | |- | ''[[:d:Q107647765|Vipperla Sujatha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647765|Q107647765]] | |- | ''[[:d:Q107648988|Vipperla Satyanarayana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-15 | data-sort-value="2020" | 2020-06-13 | | | [[:d:Q107648988|Q107648988]] | |- | ''[[:d:Q107658445|Garuda Butchi Raju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107658445|Q107658445]] | |- | ''[[:d:Q105080301|Dilip Kumar Singh]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (b. 1926) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-26 | | | | [[:d:Q105080301|Q105080301]] | |- | ''[[:d:Q105870899|కాళిదాసు వెంకటసుబ్బాశాస్త్రి]]'' | [[പ്രമാണം:Kalidasu Venkata Subbasastry.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1883" | 1883 | data-sort-value="1953" | 1953 | | | [[:d:Q105870899|Q105870899]] | |- | ''[[:d:Q105948168|Jags Krishnan]]'' | [[പ്രമാണം:Jags Krishnan 1.jpg|center|128px]] | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-23 | | [[കോട്ടഗിരി]] | | [[:d:Q105948168|Q105948168]] | |- | [[ദിവ്യ എസ്. അയ്യർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg|center|128px]] | കേരളത്തിലെ ഐ.എ.എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1984" | 1984-10-16 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q105988314|Q105988314]] | |- | ''[[:d:Q106221509|Roopa Dhatt]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | | | | | [[:d:Q106221509|Q106221509]] | |- | ''[[:d:Q106248428|Gauri Tendulkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q106248428|Q106248428]] | |- | ''[[:d:Q108101243|Joyti Prokash Bose]]'' | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1894" | 1894 | data-sort-value="1968" | 1968 | | | [[:d:Q108101243|Q108101243]] | |- | ''[[:d:Q108405658|Kumudshankar Roy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-07 | data-sort-value="1950" | 1950-10-24 | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q108405658|Q108405658]] | |- | ''[[:d:Q108405711|Hemendranath Ghosh]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890-11-16 | data-sort-value="1965" | 1965-12-12 | ''[[:d:Q1429697|ചാന്ദ്പുർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108405711|Q108405711]] | |- | ''[[:d:Q108754507|Balaraman Vijayayraghavan Neelamegam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-12 | data-sort-value="2015" | 2015-01-29 | | | [[:d:Q108754507|Q108754507]] | |- | ''[[:d:Q108888276|Beoncy Laishram]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1822188|ഇംഫാൽ വെസ്റ്റ് ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108888276|Q108888276]] | |- | ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-13 | data-sort-value="2021" | 2021-04-27 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | [[:d:Q110191163|Q110191163]] | |- | ''[[:d:Q112119155|Ranjan Pai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972-11-11 | | | | [[:d:Q112119155|Q112119155]] | |- | ''[[:d:Q112971735|Gurpreet Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[പെഹോവ, ഹരിയാന]] | | [[:d:Q112971735|Q112971735]] | |- | ''[[:d:Q110566464|Alulru Vijayalakshmi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110566464|Q110566464]] | |- | ''[[:d:Q110581483|Dhaniram Baruah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | | [[:d:Q110581483|Q110581483]] | |- | ''[[:d:Q110597809|Dr. K. M. Saifullah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-12 | | ''[[:d:Q1925191|Samastipur]]'' | | [[:d:Q110597809|Q110597809]] | |- | ''[[:d:Q110662406|Paul Harris Daniel]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Paul Harris Daniel JEG6621.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1910" | 1910 | data-sort-value="2003" | 2003 | | | [[:d:Q110662406|Q110662406]] | |- | ''[[:d:Q110771548|Bharath Shetty Y]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q110771548|Q110771548]] | |- | ''[[:d:Q111050893|Lata Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-08 | | | | [[:d:Q111050893|Q111050893]] | |- | ''[[:d:Q111334760|Narendra Prasad Misra]]'' | [[പ്രമാണം:Narendra Prasad Misra portrait.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932-07-10 | data-sort-value="2021" | 2021 | | | [[:d:Q111334760|Q111334760]] | |- | ''[[:d:Q111606292|Dasari Ramakrishna Prasad]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111606292|Q111606292]] | |- | ''[[:d:Q113627276|Julião Menezes]]'' | [[പ്രമാണം:Julião Menezes.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1909" | 1909-08-07 | data-sort-value="1980" | 1980-07-02 | | | [[:d:Q113627276|Q113627276]] | |- | ''[[:d:Q113682272|Vivek Parameswara Sarma]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113682272|Q113682272]] | |- | ''[[:d:Q115556299|Anshita Aggarwal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115556299|Q115556299]] | |- | ''[[:d:Q121032307|Amrit K. Patnaik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121032307|Q121032307]] | |- | ''[[:d:Q121864614|Trinetra Haldar Gummaraju]]'' | [[പ്രമാണം:Trinetra At Bandstand.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-17 | | | | [[:d:Q121864614|Q121864614]] | |- | ''[[:d:Q121989274|Surajit Giri]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-04 | | | | [[:d:Q121989274|Q121989274]] | |- | ''[[:d:Q122583797|Otilia Mascarenhas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122583797|Q122583797]] | |- | ''[[:d:Q122809349|Lalit Kumar Barua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q11938328|Nagaon]]'' | | [[:d:Q122809349|Q122809349]] | |- | ''[[:d:Q122853736|Prashant Madanmohan]]'' | [[പ്രമാണം:2023-09-28 22 16 04-Window.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-31 | | [[തഞ്ചാവൂർ]] | | [[:d:Q122853736|Q122853736]] | |- | ''[[:d:Q122899983|Savitha Devi Yelamanchi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q122899983|Q122899983]] | |- | ''[[:d:Q123113595|Sthabir Dasgupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-18 | data-sort-value="2023" | 2023-09-05 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q123113595|Q123113595]] | |- | ''[[:d:Q123122836|Subba Rao Bhavaraju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1942" | 1942 | | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | | [[:d:Q123122836|Q123122836]] | |- | ''[[:d:Q123123188|Satyavaraprasad Kadali]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-10 | | | | [[:d:Q123123188|Q123123188]] | |- | ''[[:d:Q123226038|Satyanarayana Gavarasana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q123226038|Q123226038]] | |- | ''[[:d:Q116516777|Bindu Menon]]'' | [[പ്രമാണം:Bindu Menon.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q116516777|Q116516777]] | |- | ''[[:d:Q118115305|কালিদাস বৈদ্য]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2010" | 2010-10-25 | ''[[:d:Q609190|പിരോജ്പൂർ ജില്ല]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115305|Q118115305]] | |- | ''[[:d:Q118220150|Vijay Viswanathan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q118220150|Q118220150]] | |- | ''[[:d:Q118610627|Khrielie-ü Kire]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-12 | data-sort-value="2013" | 2013-09-11 | | | [[:d:Q118610627|Q118610627]] | |- | ''[[:d:Q119727113|Edmond]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Edmond after his address at the UN University in Japan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-03 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q119727113|Q119727113]] | |- | ''[[:d:Q125758743|Usha Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125758743|Q125758743]] | |- | ''[[:d:Q125824960|Jatindranath Ghosal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1878" | 1878-09-02 | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | ''[[:d:Q712504|Baranagar]]'' | | [[:d:Q125824960|Q125824960]] | |- | ''[[:d:Q125885349|Naga Madhuri]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Naga Madhuri 02.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125885349|Q125885349]] | |- | ''[[:d:Q126010684|ఎరవెల్లి చంద్రశేఖర్‌రావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1961" | 1961-02-12 | | ''[[:d:Q6943191|Mustabad mandal]]'' | | [[:d:Q126010684|Q126010684]] | |- | ''[[:d:Q126364985|Kalyan Vaijinathrao Kale]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-19 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q126364985|Q126364985]] | |- | ''[[:d:Q126365069|Kadiyam Kavya]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q126365069|Q126365069]] | |- | ''[[:d:Q126365605|Sharmila Sarkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126365605|Q126365605]] | |- | ''[[:d:Q126371681|Rani Srikumar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126371681|Q126371681]] | |- | ''[[:d:Q123335093|Raghvendra Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123335093|Q123335093]] | |- | ''[[:d:Q123338244|Katayun Virkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-04 | data-sort-value="2011" | 2011-07-28 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123338244|Q123338244]] | |- | ''[[:d:Q123487647|Anjali Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1931" | 1931 | data-sort-value="1983" | 1983-11-17 | ''[[:d:Q2036954|Ranaghat]]'' | | [[:d:Q123487647|Q123487647]] | |- | ''[[:d:Q123492569|Dr. Mohana Rao Patibandla]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | | [[പ്രകാസം ജില്ല|പ്രകാശം ജില്ല]] | | [[:d:Q123492569|Q123492569]] | |- | ''[[:d:Q123553817|Nayanjyoti Sarma]]'' | [[പ്രമാണം:Nayan Jyoti Sharma (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-03 | | | | [[:d:Q123553817|Q123553817]] | |- | ''[[:d:Q123691897|വസന്ത മുത്തുസ്വാമി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-12 | data-sort-value="2023" | 2023-02-21 | | | [[:d:Q123691897|Q123691897]] | |- | ''[[:d:Q124608485|Shyam Krishnasamy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q124608485|Q124608485]] | |- | ''[[:d:Q124610941|Aqsa Shaikh]]'' | [[പ്രമാണം:Aqsa Shaikh at Vax centres.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q2724879|Islampura]]'' | | [[:d:Q124610941|Q124610941]] | |- | ''[[:d:Q124727043|Parvati Soren]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124727043|Q124727043]] | |- | ''[[:d:Q124736989|Bijayalaxmi Biswal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124736989|Q124736989]] | |- | ''[[:d:Q124759868|Gannavarapu Varaha Narasimha Murthy]]'' | [[പ്രമാണം:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-16 | | ''[[:d:Q3426021|Srungavarapukota]]'' | | [[:d:Q124759868|Q124759868]] | |- | ''[[:d:Q124829884|Sesh Kamal Sunkara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q124829884|Q124829884]] | |- | ''[[:d:Q124967301|Praneeta Malipeddi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q124967301|Q124967301]] | |- | ''[[:d:Q124967365|Malipeddi Bhaskara Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124967365|Q124967365]] | |- | ''[[:d:Q124985179|Malipeddi Krishna Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124985179|Q124985179]] | |- | ''[[:d:Q125023325|Indubhushan Basu]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1892" | 1892-12-18 | data-sort-value="1975" | 1975-12-26 | | | [[:d:Q125023325|Q125023325]] | |- | ''[[:d:Q125029329|G. Ram Gopal Naik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q125029329|Q125029329]] | |- | ''[[:d:Q130989476|Nalini Parthasarathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130989476|Q130989476]] | |- | ''[[:d:Q131125923|Hazrat Hafiz Dr. Syed Ashique Hussain Azizi Jajneri]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1917" | 1917 | data-sort-value="1980" | 1980-04-07 | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | [[:d:Q131125923|Q131125923]] | |- | ''[[:d:Q131308670|Abdul Jaleel Faridi]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1913" | 1913 | data-sort-value="1974" | 1974-05-19 | | | [[:d:Q131308670|Q131308670]] | |- | ''[[:d:Q131342365|B. D. Chaurasia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-01 | data-sort-value="1985" | 1985-05-05 | ''[[:d:Q712625|Barigarh]]'' | | [[:d:Q131342365|Q131342365]] | |- | ''[[:d:Q131584064|Sundaram Krishnamurthy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1919" | 1919-09-12 | data-sort-value="2010" | 2010-07-02 | | | [[:d:Q131584064|Q131584064]] | |- | ''[[:d:Q127424806|కొడాలి వీరయ్య]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-20 | data-sort-value="2000" | 2000-12-12 | ''[[:d:Q13007149|Moparru]]'' | | [[:d:Q127424806|Q127424806]] | |- | ''[[:d:Q127691439|G. Vijaya Rama Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-02 | | ''[[:d:Q65317725|Velair Mandal]]'' | | [[:d:Q127691439|Q127691439]] | |- | ''[[:d:Q127745948|Nirmala Prabhavathy Moillakalva]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q127745948|Q127745948]] | |- | ''[[:d:Q129215269|P.D. Sinha]]'' | [[പ്രമാണം:Dr P.D. Sinha (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q7802954|Tilouthu]]'' | | [[:d:Q129215269|Q129215269]] | |- | ''[[:d:Q130229563|H. Girijamma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q1708108|Harihar]]'' | [[ദാവൺഗരെ]] | [[:d:Q130229563|Q130229563]] | |- | ''[[:d:Q130235905|കെ എൻ പിഷാരടി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1892" | 1892-08-22 | data-sort-value="1972" | 1972-06-08 | [[ചൊവ്വര]] | [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] | [[:d:Q130235905|Q130235905]] | |- | ''[[:d:Q130282828|Abhaya]]'' | [[പ്രമാണം:Protest against Kolkata rape-murder.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1993" | 1993<br/>1992 | data-sort-value="2024" | 2024-08-09 | No/unknown value | [[ആർ. ജി. കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] | [[:d:Q130282828|Q130282828]] | |- | [[സുചിത്ര എല്ല]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q1557417|തിരുട്ടണി]]'' | | [[:d:Q131912917|Q131912917]] | |- | ''[[:d:Q131924124|G. Nachiar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-15 | | ''[[:d:Q16311342|Vadamalapuram]]'' | | [[:d:Q131924124|Q131924124]] | |- | ''[[:d:Q132130716|प्रेमा धनराज]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q132130716|Q132130716]] | |- | ''[[:d:Q133307845|Harinath Mukherjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-15 | | | | [[:d:Q133307845|Q133307845]] | |- | ''[[:d:Q133835157|Kamal Kumar Mallik]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | No/unknown value | | | [[:d:Q133835157|Q133835157]] | |- | ''[[:d:Q134358077|Narendranath Datta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1884" | 1884-09-21 | data-sort-value="1949" | 1949-04-06 | ''[[:d:Q3347783|Muradnagar Upazila]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q134358077|Q134358077]] | |- | ''[[:d:Q134396596|Rajaniprabha Saikia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134396596|Q134396596]] | |- | ''[[:d:Q134485163|Mohammed Idrees Habban]]'' | [[പ്രമാണം:Habibul Ummat Hazrat Moulana Dr Hakeem Mohammed Idrees Habban Raheemi.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q766888|Charthaval]]'' | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q134485163|Q134485163]] | |- | ''[[:d:Q134561917|Kolli S. Chalam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134561917|Q134561917]] | |- | ''[[:d:Q134958634|Meher Ardeshir Dadabhai Naoroji]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1881" | 1881 | data-sort-value="1974" | 1974 | [[മുംബൈ]] | ''[[:d:Q798382|Bhuj]]'' | [[:d:Q134958634|Q134958634]] | |- | ''[[:d:Q135006390|డా. మానిక్యమ్మ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135006390|Q135006390]] | |- | ''[[:d:Q135045436|G Nachiyar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-15 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q135045436|Q135045436]] | |- | ''[[:d:Q135087245|డా. మంజుల అనంతకృష్ణన్ (AICTE సభ్యురాలు, విద్యావేత్త)]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135087245|Q135087245]] | |- | ''[[:d:Q135184523|சுதா சேஷய்யன்]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-25 | | | | [[:d:Q135184523|Q135184523]] | |- | ''[[:d:Q135273140|தி. சா. ராஜு]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-15 | | ''[[:d:Q23737657|Thillaisthanam Gram Panchayat]]'' | | [[:d:Q135273140|Q135273140]] | |- | ''[[:d:Q135422663|Girish Tiwari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Girish Tiwari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135422663|Q135422663]] | |- | ''[[:d:Q135450466|Shruti Hegde]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q135450466|Q135450466]] | |- | ''[[:d:Q139071510|Abusha Bibi Marikar]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abusha bibi markar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1912" | 1912-01-22 | data-sort-value="1996" | 1996-08-08 | | | [[:d:Q139071510|Q139071510]] | |- | ''[[:d:Q139589336|Appou Tamijmarane]]'' | | | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139589336|Q139589336]] | |- | ''[[:d:Q139894154|Neha Dwivedi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139894154|Q139894154]] | |- | ''[[:d:Q139964423|ദേവകരൻ വാജ്‌പേയി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ആയുർവേദ പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ, വിവർത്തകൻ (1888–1956) | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="1956" | 1956 | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | [[വാരാണസി]] | [[:d:Q139964423|Q139964423]] | |- | ''[[:d:Q139997712|ഗണേഷ് ഏക്‌നാഥ് ബോർമ]]'' | | മറാത്തി വൈദ്യൻ, വൈദ്യശാസ്ത്ര പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ. | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139997712|Q139997712]] | |- | ''[[:d:Q139997783|കൃഷ്ണശാസ്ത്രി ഭടവദേവക്]]'' | | 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആയുർവേദ വൈദ്യൻ, സംസ്കൃത പണ്ഡിതൻ, വൈദ്യജീവൻ്റെയും സുഭാഷിത രത്നാകരയുടെയും വിവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139997783|Q139997783]] | |- | ''[[:d:Q140006956|മണ്ഡി ശങ്കര ഗോവിന്ദജി]]'' | | ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാല ആയുർവേദ വൈദ്യൻ, ക്ലിനിക്കൽ പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ. | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140006956|Q140006956]] | |- | ''[[:d:Q140051847|Badrilal]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140051847|Q140051847]] | |- | ''[[:d:Q135935085|Rajib Kumar Sarmah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135935085|Q135935085]] | |- | ''[[:d:Q135935634|Athira Sarasa]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊല്ലം]] | | [[:d:Q135935634|Q135935634]] | |- | ''[[:d:Q136337365|Ankita Dave]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q136337365|Q136337365]] | |- | ''[[:d:Q136358953|Ali Mohammad Jan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1914" | 1914-09-03 | data-sort-value="1988" | 1988-10-31 | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q136358953|Q136358953]] | |- | ''[[:d:Q136514490|Dr. Niket Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1989" | 1989-12-27 | | [[ആനന്ദ്, ഗുജറാത്ത്]] | | [[:d:Q136514490|Q136514490]] | |- | ''[[:d:Q136905080|Dr. Arpit Chopra Jain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980-07-23 | | ''[[:d:Q113485010|ഖൈരഗഡ്-ചുയിഖദൻ-ഗണ്ഡായി ജില്ല]]'' | | [[:d:Q136905080|Q136905080]] | |- | ''[[:d:Q137084672|Asha Kishore]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-02-09 | | [[കൊല്ലം]] | | [[:d:Q137084672|Q137084672]] | |- | ''[[:d:Q137647684|Dorothy May Satur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1902" | 1902-05-28 | data-sort-value="1981" | 1981-03-28 | | | [[:d:Q137647684|Q137647684]] | |- | ''[[:d:Q138750427|Shashikant Thacker]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q138750427|Q138750427]] | |- | ''[[:d:Q141899646|Karrothu Chandrakala]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Karrothu Chandrakala (2026).webp|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q141899646|Q141899646]] | |- | ''[[:d:Q141764281|Mehra J. Wadia]]'' | | | ''[[:d:Q112660052|British India]]''<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1903" | 1903-09-23 | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q141764281|Q141764281]] | |- | ''[[:d:Q141765015|Vidya Narayan Acharya]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-08 | data-sort-value="2014" | 2014-05-05 | ''[[:d:Q1023689|Chikkaballapur]]'' | [[പി. ഡി. ഹിന്ദുജ നാഷണൽ ഹോസ്പിറ്റൽ ആൻഡ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച് സെന്റർ]] | [[:d:Q141765015|Q141765015]] | |- | ''[[:d:Q141765030|Padam Kumari Agarwal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-02-27 | | ''[[:d:Q861248|Bulandshahr]]'' | | [[:d:Q141765030|Q141765030]] | |- | ''[[:d:Q141794746|Sharayu Bhatia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1557792|Gwalior State]]'' | | [[:d:Q141794746|Q141794746]] | |- | ''[[:d:Q141795643|Leelawati Vinayak Pathak]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1914" | 1914-07-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q141795643|Q141795643]] | |- | ''[[:d:Q141810160|Usha Nayar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q141810160|Q141810160]] | |- | ''[[:d:Q141810376|Kumudben A. Mehta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1902" | 1902-01 | data-sort-value="1959" | 1959-12-06 | | | [[:d:Q141810376|Q141810376]] | |- | ''[[:d:Q141810650|Sheila Mehra]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-12 | | ''[[:d:Q760372|Bhaderwah]]'' | | [[:d:Q141810650|Q141810650]] | |- | ''[[:d:Q141816970|Rajyalakshmi Kola]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-27 | data-sort-value="2011" | 2011-03-03 | | | [[:d:Q141816970|Q141816970]] | |- | ''[[:d:Q141817098|Sant Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-15 | | [[ഫൈസലാബാദ്]] | | [[:d:Q141817098|Q141817098]] | |- | ''[[:d:Q141818686|Basantibala Jena]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-03 | | | | [[:d:Q141818686|Q141818686]] | |- | ''[[:d:Q140215026|Chetan Kalal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q140215026|Q140215026]] | |- | ''[[:d:Q140242491|Suresh Chandra Bandyopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887-11-19 | data-sort-value="1961" | 1961-10-12 | | | [[:d:Q140242491|Q140242491]] | |- | ''[[:d:Q140244503|K. Nallamuthu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-15 | | ''[[:d:Q24930384|സമീൻ ​​അറ്റൂർ]]'' | | [[:d:Q140244503|Q140244503]] | |- | ''[[:d:Q140264953|N. Masilamani]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-14 | | | | [[:d:Q140264953|Q140264953]] | |- | ''[[:d:Q140285274|P. K. M. Muthuramalingam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-11 | | | | [[:d:Q140285274|Q140285274]] | |- | ''[[:d:Q140303417|து. திருமூர்த்தி]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-21 | | ''[[:d:Q2716139|Thiruporur]]'' | | [[:d:Q140303417|Q140303417]] | |- | ''[[:d:Q140307711|Sharangadhara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="14" | 14 | | | | [[:d:Q140307711|Q140307711]] | |- | ''[[:d:Q140311223|Kaviraj Umeshchandra Gupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1900" | 19th century | | | | [[:d:Q140311223|Q140311223]] | |- | ''[[:d:Q140312709|Priyadatt Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-01 | | | | [[:d:Q140312709|Q140312709]] | |- | ''[[:d:Q140315131|Kulvinder Kochar Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140315131|Q140315131]] | |- | ''[[:d:Q140332237|V. Dhanaraj]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-27 | data-sort-value="2024" | 2024-03-07 | ''[[:d:Q2465640|Vandavasi]]'' | | [[:d:Q140332237|Q140332237]] | |- | ''[[:d:Q140400190|Dr Irshad Palakkal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140400190|Q140400190]] | |- | ''[[:d:Q140469511|Suganya Venkat]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Suganya Venkat.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140469511|Q140469511]] | |- | ''[[:d:Q140479508|Chirag Bhandari]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q140479508|Q140479508]] | |- | ''[[:d:Q140836200|Dr. Smaran Cladius]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140836200|Q140836200]] | |- | ''[[:d:Q141215304|Ameet Kishore]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q141215304|Q141215304]] | |- | ''[[:d:Q141240025|Ambar Pare]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-15 | | ''[[:d:Q2173003|ഹർദ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q141240025|Q141240025]] | |- | ''[[:d:Q141319387|Dr. Syed Shahlal Hasan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2002" | 2002 | | ''[[:d:Q100131|സിവാൻ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q141319387|Q141319387]] | |- | ''[[:d:Q141462128|Sita Acharya]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-07-14 | data-sort-value="1993" | 1993 | | | [[:d:Q141462128|Q141462128]] | |} {{Wikidata list end}} i5fc9pus7lhpnzl7ocnaothyopqh6mv അരുൺ കുമാർ ശർമ 0 542924 4682586 4629515 2026-11-03T22:38:53Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682586 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = അരുൺ കുമാർ ശർമ<br> Arun Kumar Sharma | image = Arun Kumar Sharma - Kolkata 2009-11-07 2682.JPG | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|1924|12|31|df=yes}} | birth_place = [[Kolkata|കൊൽക്കത്ത]], [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | death_date = {{death date and age|2017|7|6|1924|12|31|df=yes}}<ref>{{Cite journal |title=In memorium: Professor Arun Kumar Sharma |journal = The Nucleus|volume = 60|issue = 3|last1=Lavania |first1=Umesh C. |last2=Gajra |first2=Bani |date=2017-12-01 |pages=243–245 |language=en |doi=10.1007/s13237-017-0226-3 |doi-access=free }}</ref> | death_place = [[Kolkata|കൊൽക്കത്ത]], [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | residence = [[Kolkata|കൊൽക്കത്ത]], [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | nationality = [[Indian nationality|ഇന്ത്യക്കാരൻ]] | fields = [[Cytogenetics|സൈറ്റോജനറ്റിക്സ്]]<br>[[Cytochemistry|സൈറ്റോകെമിസ്ട്രി]]<br>[[Cell biology|സെൽ ബയോളജി]] | workplaces = {{ublist | [[Botanical Survey of India|ബൊട്ടാണിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] | [[University of Calcutta|കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാല]] }} | alma_mater = {{ublist | [[Asutosh College]] (B.Sc.) | [[Rajabazar Science College]] (M.Sc.) & (Ph.D.) | [[University of Calcutta]] | }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[Chromosomes|ക്രോമസോം]] പഠനങ്ങൾ | awards = 1967&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]]<br>1972&nbsp;[[Asiatic Society|AS]] Paul Bruhl Medal<br>1974&nbsp;[[Indian Botanical Society|IBS]] Birbal Sahni Medal<br>1976&nbsp;[[University Grants Commission (India)|UGC]] J. C. Bose Award<br>1976&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] Silver Jubilee Medal<br>1979&nbsp;FICCI Award<br>1983&nbsp;[[Padma Bhushan]]<br>1993&nbsp;[[Om Prakash Bhasin Award]]<br>1994&nbsp;G. M. Modi Award<br>1998&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] M. N. Saha Medal<br>1999&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award|VASVIK Award]]<br>2008&nbsp;Rathindra Puraskar }} ഒരു ഇന്ത്യൻ സൈറ്റോജനറ്റിസ്റ്റ്, [[കോശജീവശാസ്ത്രം|സെൽ ജീവശാസ്ത്രജ്ഞൻ]], സൈറ്റോകെമിസ്റ്റ്, [[കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാല]]യിലെ കോളേജ് ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിലെ സസ്യശാസ്ത്രവിഭാഗം തലവൻ, മുൻ സർ റാഷ്ബിഹാരി ഘോഷ് പ്രഫസർ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാണ് '''എകെഎസ്''' എന്നപേരിൽ ജനകീയനായ '''അരുൺ കുമാർ ശർമ''' (1924 - 2017).<ref name="Indian Fellow — Arun Kumar Sharma">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=N70-0750|title=Indian Fellow&nbsp;— Arun Kumar Sharma|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509195608/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=N70-0750|url-status=dead}}</ref> ഇന്ത്യൻ സൈറ്റോളജിയുടെ പിതാവായി പലരും അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു, <ref name="Soni2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NkmkxB3sCPUC&pg=PT375|title=Fundamentals Of Botany|last=N. K. Soni|date=1 April 2010|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-1-259-08349-5|pages=375–}}</ref> <ref name="List of 14 Eminent Geneticists (With their Contributions)">{{Cite web|url=http://www.biologydiscussion.com/genetics/geneticists/list-of-14-eminent-geneticists-with-their-contributions/35674|title=List of 14 Eminent Geneticists (With their Contributions)|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Biology Discussion|archive-date=2016-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919214250/http://www.biologydiscussion.com/genetics/geneticists/list-of-14-eminent-geneticists-with-their-contributions/35674|url-status=dead}}</ref> ''യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സെൽ ആന്റ് ക്രോമസോമിനെക്കുറിച്ചുള്ള സെന്റർ ഫോർ അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡിക്ക്'' നേതൃത്വം ''നൽകിയ അദ്ദേഹം ക്രോമസോമുകളുടെ ഭൗതികവും രാസപരവുമായ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള'' പഠനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയനാണ്. <ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{Cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|access-date=12 September 2016|date=1999|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|pages=36|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|archive-date=4 March 2016}}</ref> ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു ഫെലോ അദ്ദേഹം ഓം പ്രകാശ് ഭാസിൻ അവാർഡും വാസ്വിക് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് അവാർഡും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ബഹുമതികൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിനായുള്ള ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ പരമോന്നത ഏജൻസിയായ [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്]], ബയോളജിക്കൽ സയൻസിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് 1967 ൽ ശാസ്ത്ര- [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|സാങ്കേതിക വിദ്യകൾക്കുള്ള ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം നൽകി.]] <ref name="View Bhatnagar Awardees">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|access-date=4 September 2016|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> 1983 ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മൂന്നാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മഭൂഷൺ|പദ്ഭൂഷൻ]] ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> == ജീവചരിത്രം == അരുൺ കുമാർ ശർമ 1924 ഡിസംബർ 31 -ന് [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്തയിൽ]] ചാരു ചന്ദ്ര ശർമ്മ-ഷോവമോയി ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചുവെങ്കിലും 8 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ പിതാവ് മരിച്ചപ്പോൾ കുടുംബം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലാവുകയും അവൻ മുത്തശ്ശിമാരുടെ വീട്ടിൽ വളരുകയും ചെയ്തു. <ref name="Living Legends in Indian Science">{{Cite journal|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/107/03/0522.pdf|title=Living Legends in Indian Science|last=Umesh C. Lavania|journal=Current Science|date=August 2014|volume=107|issue=3}}</ref> മിത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷനിലായിരുന്നു ആദ്യകാല സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം, തുടർന്ന് 1939 ൽ [[കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാല|കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ]] അസുതോഷ് കോളേജിൽ ചേർന്നു. ''1943 ൽ പകുതി-സ്കോളർഷിപ്പോടെ പഠിച്ച അദ്ദേഹം സസ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി.'' 1945 ൽ രാജബസാർ സയൻസ് കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും (എം‌എസ്‌സി) നേടി. പിന്നീട് 1955 ൽ ഇതേ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് ബിരുദവും നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, [[യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ|പബ്ലിക് സർവീസ് കരിയറിനായി യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ]] പരീക്ഷ പാസായ അദ്ദേഹം ബൊട്ടാണിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അഞ്ചുപേരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അവിടെ ഹൗറയിൽ[[ഹെർബേറിയം|ഹെർബേറിയത്തിന്റെയും]] റോയൽ ബൊട്ടാണിക്കൽ ഗാർഡനിലെ പൂന്തോട്ടത്തിന്റെയും വികസനമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിനു നൽകിയ ജോലി. [[ജൈവവർഗ്ഗീകരണശാസ്ത്രം|ഇവിടെ ടാക്സോണമിയിൽ]] പരിശീലനം നേടി താൽക്കാലിക അധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്തെങ്കിലും [[കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാല|കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലേക്ക്]] മാറി, 1947 ൽ താൽക്കാലിക അധ്യാപകനായി. 1948 ൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ലക്ചററായി. അവിടെ അക്കാദമിക് ജീവിതം മുഴുവൻ ചെലവഴിച്ചു. 1990 ൽ ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ തലവനായും 1990 ൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ''സെന്റർ ഫോർ അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡി ഓൺ സെൽ ആന്റ് ക്രോമസോമിന്റെ'' പ്രൊജക്ട് കോ-ഓർദിനേറ്റർ ആയി.<ref name="World Who Is Who and Does What in Environment and Conservation">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iWb7AQAAQBAJ&pg=PA294|title=World Who Is Who and Does What in Environment and Conservation|last=Nicholas Polunin|date=5 November 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-05938-6|pages=294–}}</ref> ഇതിനിടയിൽ, ഒരു ലക്ചറർ (1952), വായനക്കാരൻ (1962), പ്രൊഫസർ (1970), ''സർ റാഷ്‌ബെഹാരി ഘോസ് പ്രൊഫസർ'' (1988 വരെ), [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി|ഐ‌എൻ‌എസ്‌എ]] ഗോൾഡൻ ജൂബിലി റിസർച്ച് പ്രൊഫസർ (1985–90) എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഔദ്യോഗിക വിരമിക്കൽ കഴിഞ്ഞ ഒരു ഓണററി പ്രൊഫസർ എന്ന നിലയിൽ അവിടെ തുടരുന്നു. <ref name="Indian Fellow — Arun Kumar Sharma"/> അക്കാദമിക്, സൈറ്റോളജിസ്റ്റ്, സയൻസ് എഴുത്തുകാരി എന്നിവയായ<ref name="Indian Botanists">{{Cite web|url=http://www.indianbotanists.com/2015/03/archana-sharma-indian-woman-botanist.html|title=Indian Botanists|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=indianbotanists.com|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153411/http://www.indianbotanists.com/2015/03/archana-sharma-indian-woman-botanist.html|url-status=dead}}</ref><ref name="au:Sharma, Archana.">{{Cite web|url=http://www.worldcat.org/search?q=au%3ASharma%2C+Archana.&qt=hot_author|title=au:Sharma, Archana.|access-date=13 September 2016|date=2016|website=Author search results|publisher=WorldCat}}</ref> [[അർച്ചന ശർമ്മ|അർച്ചന ശർമയെ]] അദ്ദേഹം വിവാഹം കഴിച്ചു, അവർ കൊൽക്കത്തയിൽ താമസിച്ചു; 2008 ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മരിച്ചു. <ref name="Archana Sharma(1932-2008)">{{Cite web|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_094_05_0672_0672_0.pdf|title=Archana Sharma(1932-2008)|access-date=13 September 2016|date=2008|publisher=Current Science|archive-date=2018-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921153203/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_094_05_0672_0672_0.pdf|url-status=dead}}</ref> == ലെഗസി == ഇന്ത്യയിലെ സൈറ്റോജെനെറ്റിക്സ്, സൈറ്റോകെമിസ്ട്രി എന്നിവയിൽ ഗവേഷണം നടത്തിയ ശർമ്മ, സസ്യങ്ങളുടെ ക്രോമസോം ഘടനയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനായി പുതിയ ഗവേഷണ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വികസിപ്പിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി നേടി. <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/Detail.aspx?AID=46|title=Brief Profile of the Awardee|access-date=12 September 2016|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> അസംസ്കൃത ജീവികളിലെ സ്പെസിഫിക്കേഷൻ എന്ന ആശയവും അവയുടെ ശാരീരികവും രാസപരവുമായ സ്വഭാവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ക്രോമസോമുകളുടെ പഠനത്തിനായി അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ചില സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ [[ഡി.എൻ.എ|, ആവർത്തിച്ചുള്ള ഡിഎൻ‌എ]] ഓർ‌സിൻ ബാൻഡിംഗ്, ഒന്നിലധികം ഡി‌എൻ‌എ വിശകലനം, ക്രോമസോമുകളുടെ രാസസ്വഭാവവിശകലനം എന്നിവ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചു ഇവ ഇന്ന് ആഗോളതലത്തിൽ പരിശീലിക്കുന്നു. <ref name="Indian Fellow — Arun Kumar Sharma"/> സെൽ പുനരുജ്ജീവനത്തിന് സഹായിക്കുന്ന രാസ പ്രയോഗത്തിലൂടെ മുതിർന്നവരുടെ ന്യൂക്ലിയസുകളിൽ വിഭജനം ഉണ്ടാക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ഒരു പുതിയ പ്രോട്ടോക്കോൾ അവതരിപ്പിച്ചു. [[സപുഷ്പി|ആൻജിയോസ്‌പെർം]] [[ജൈവവർഗ്ഗീകരണശാസ്ത്രം|ടാക്‌സോണമി]] പുനർ‌നിർവചിച്ചു, ചലനാത്മക ഡി‌എൻ‌എയുടെ പുതിയ ആശയങ്ങൾ, ക്രോമസോമുകളുടെ ചലനാത്മക ഘടന, സ്വഭാവം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ഭ്രൂണ വികിരണവും ഇൻ-വിട്രോ സംസ്കാരങ്ങളും വേരിയബിളിൻറെ ഉത്പാദനത്തിനും ടിഷ്യു കൾച്ചറിനെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനും ഉപകരണമായി ഉപയോഗിക്കാനും നിർദ്ദേശിച്ചു. ജനിതക വ്യതിയാനം നിലനിർത്തുന്നു. ജനിതക സ്കെലട്ടൻ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ ഓർഗനോജെനിസിസ്, ഡിഫറൻസേഷൻ, റീപ്രൊഡക്ഷൻ എന്നിവ ക്രോമസോമുകളുടെ വേരിയബിൾ രാസഘടന നൽകുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ നിരവധി പുസ്തകങ്ങളിലൂടെയും 500 ലധികം ലേഖനങ്ങളിലൂടെയും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; <ref name="Sharma, Arun Kumar, 1924 December 31-">{{Cite web|url=http://id.loc.gov/authorities/names/n82079106.html|title=Sharma, Arun Kumar, 1924 December 31-|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Library of Congress}}</ref> ''ക്രോമസോം പെയിന്റിംഗ്: തത്വങ്ങൾ, തന്ത്രങ്ങളും വ്യാപ്തിയും'', <ref name="SharmaSharma2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-QPwCAAAQBAJ|title=Chromosome Painting: Principles, Strategies and Scope|last=Arun Kumar Sharma|last2=Archana Sharma|date=27 June 2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-010-0330-8}}</ref> ''ക്രോമസോം സാങ്കേതികതകൾ: സിദ്ധാന്തവും പ്രയോഗവും'', <ref name="SharmaSharma1972">{{Cite book|url=https://archive.org/details/chromosometechni0000shar_v7q3|title=Chromosome techniques: theory and practice|last=Arun Kumar Sharma|last2=Archana Sharma|publisher=Butterworths|year=1972|url-access=registration}}</ref> ''ക്രോമസോം സാങ്കേതികതകൾ&nbsp;- ഒരു മാനുവൽ'', <ref name="Chromosome Techniques — A Manual">{{Cite book|title=Chromosome Techniques&nbsp;— A Manual|url=https://archive.org/details/chromosometechni0000shar_z4z9|last=Arun Kumar Sharma|last2=Archana Sharma|publisher=Harwood Academic Publishers|year=1996|isbn=9783718655137|pages=[https://archive.org/details/chromosometechni0000shar_z4z9/page/368 368]|oclc=911378914}}</ref> ''ബൊട്ടാണിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ'', <ref name="SharmaDhakre1995">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Hhi1AAAAIAAJ|title=Flora of Agra District|last=Arun Kumar Sharma|last2=J. S. Dhakre|last3=Botanical Survey of India|publisher=Botanical Survey of India|year=1995}}</ref> ''സെൽ, ക്രോമസോം റിസർച്ചിലെ പുരോഗതി'', <ref name="Sharma1989">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TpQ_AAAAYAAJ|title=Advances in Cell and Chromosome Research|last=Arun Kumar Sharma|date=1 January 1989|publisher=Oxford & IBH Publishing Company|isbn=978-81-204-0451-9}}</ref> ''പ്ലാന്റ് ജീനോം: ജൈവവൈവിധ്യവും പരിണാമവും'' (2 വാല്യങ്ങൾ), <ref name="SharmaSharma2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EGNFAQAAIAAJ|title=Plant Genome: Biodiversity and Evolution|last=Arun Kumar Sharma|last2=Archana Sharma|date=30 May 2006|publisher=Science Publishers|isbn=978-1-57808-413-5}}</ref> <ref name="Sharma2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xpWHrgEACAAJ|title=Plant Genome: Biodiversity and EvolutionVol. 2: Lower Groups|last=A K Sharma|date=5 January 2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-57808-413-5}}</ref> ''വിവിധതരം ഈന്തപ്പനകളുടെ സൈറ്റോളജി'' അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ചില കൃതികളാണ് ''ഫിലോജെനിയുടെയും സ്പെസിഫിക്കേഷന്റെയും പ്രശ്നങ്ങളുടെ പരിഹാരം'' <ref name="SharmaSarkar1956">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NWREAAAAYAAJ|title=Cytology of Different Species of Palms and Its Bearing on the Solution of the Problems of Phylogeny and Speciation|last=Arun Kumar Sharma|last2=Santosh Kumar Sarkar|publisher=Martinus Nijhoff|year=1956}}</ref> ''ബൊട്ടാണിക്കൽ റിവ്യൂ'' ഓഫ് സ്പ്രിംഗർ, ''ഇന്റർനാഷണൽ റിവ്യൂ ഓഫ് സൈറ്റോളജി'' ഓഫ് എൽസെവിയർ, ''എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് മൈക്രോസ്കോപ്പി, മൈക്രോ ടെക്നിക്'' ഓഫ് വാൻ നോസ്ട്രാന്റ്, ''ദി സെൽ ന്യൂക്ലിയസ്'', ''ട്രോപ്പിക്കൽ ബോട്ടണി'' ഓഫ് അക്കാദമിക് പ്രസ്സ് എന്നിവയും അദ്ദേഹം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങളിൽ അക്കാദമിക് പഠനത്തിനുള്ള പാഠങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="Animal Cytogenetics and Gene Mapping">{{Cite web|url=https://advs.usu.edu/files/uploads/advs5820syllibi.pdf|title=Animal Cytogenetics and Gene Mapping|access-date=13 September 2016|date=1999|publisher=Utah State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619153206/http://advs.usu.edu/files/uploads/advs5820syllibi.pdf|archive-date=19 June 2010}}</ref> കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ സസ്യശാസ്ത്ര വിഭാഗം മേധാവിയായിരിക്കെ സ്ഥാപിതമായ ''സെന്റർ ഫോർ അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡി ഓൺ സെൽ ആന്റ് ക്രോമസോമിന്റെ'' സ്ഥാപകനായിരുന്നു ശർമ്മ. <ref name="Indian Fellow — Arun Kumar Sharma"/> 1978 ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കമ്മിറ്റി ഓഫ് ഐ‌യു‌ബി‌എസ്-ഐ‌എൻ‌എസ്‌എ, 1981 മുതൽ 1989 വരെ മാൻ, ബയോസ്ഫിയർ പ്രോഗ്രാം കമ്മിറ്റി, 1990 ൽ ഏഷ്യയിലെ വികസനത്തിനും ഫാസാസ് കമ്മീഷൻ തുടങ്ങി നിരവധി ദേശീയ അന്തർ‌ദ്ദേശീയ ശാസ്ത്ര സമിതികളുടെ അദ്ധ്യക്ഷനായി. 1980 ൽ വികസനത്തിൽ ശാസ്ത്ര-എഞ്ചിനീയറിംഗ് സൊസൈറ്റികളുടെ പങ്ക് സംബന്ധിച്ച ആഗോള തുടർച്ചയായ സമിതിയുടെ സഹ ചെയർ), 1990 മുതൽ 1998 വരെ ബിർള ഇൻഡസ്ട്രിയൽ &amp;amp; ടെക്നോളജിക്കൽ മ്യൂസിയം, 1997 ൽ ബയോടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെ പ്ലാന്റ് ആൻഡ് ബയോടെക്നോളജി കമ്മിറ്റി, പ്ലാന്റ് സയൻസ് റിസർച്ച് കമ്മിറ്റി 1998 മുതൽ 2004 വരെ [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്|കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്.]] ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഓഫ് ബയോളജിക്കൽ സയൻസസിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റി (1982–85), ബയോളജിക്കൽ മോണിറ്ററിംഗ് ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് എൻവയോൺമെന്റ് (1983) ''എന്നിവയിലെ അംഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഇന്റർനാഷണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ ഫോർ സയൻസിന്റെ'' ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റീസ് അംഗമായിരുന്നു. 1984 മുതൽ 1987 വരെ. 1984 ൽ ഫെഡറേഷൻ രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഏഷ്യൻ സയന്റിഫിക് അക്കാദമികളുടെയും സൊസൈറ്റികളുടെയും സ്ഥാപക പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. സൊസൈറ്റി ഓഫ് സൈറ്റോളജിസ്റ്റ്സ് ആൻഡ് ജനിറ്റിസ്റ്റ്സ്, ഇന്ത്യ (1976–78), <ref name="History — SOCG">{{Cite web|url=http://socg.in/history/|title=History&nbsp;— SOCG|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Society of Cytologists and Geneticists|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023112646/http://socg.in/history/|url-status=dead}}</ref> ബൊട്ടാണിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ബംഗാൾ (1977–79), [[ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ്‌|ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ് അസോസിയേഷൻ]] (1981), <ref name="List of Past General Presidents">{{Cite web|url=http://sciencecongress.nic.in/html/past_general_presidents.php|title=List of Past General Presidents|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Indian Science Congress Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605035323/http://www.sciencecongress.nic.in/html/past_general_presidents.php|archive-date=5 June 2016}}</ref> ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് സെൽ ബയോളജി (1979–80), <ref name="Executive Committee (1979–80)">{{Cite web|url=http://www.iscb.org.in/homepage.htm|title=Executive Committee (1979–80)|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Indian Society of Cell Biology|archive-date=2020-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122191652/http://www.iscb.org.in/homepage.htm|url-status=dead}}</ref> ഇന്ത്യൻ ബൊട്ടാണിക്കൽ സൊസൈറ്റി (1980), [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]] (1983–84). <ref name="Past Presidents">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/past_council.php|title=Past Presidents|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=INSA|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012053900/http://insaindia.res.in/past_council.php|url-status=dead}}</ref> ''ദി ന്യൂക്ലിയസ്'' ജേണൽ ഓഫ് സ്പ്രിംഗറിന്റെ മുൻ ചീഫ് എഡിറ്ററായ അദ്ദേഹം ''പ്രൊസീഡിംഗ്സ് ഓഫ് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]]'', ''ജേണൽ ഓഫ് സൈറ്റോളജി ആൻഡ് ജനിറ്റിക്സ്'', ''പ്രൊസീഡിംഗ്സ് ഓഫ് [[ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (ബാംഗ്ളുർ)|ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്]]'' തുടങ്ങിയ ജേണലുകളുടെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡുകളിൽ അംഗമായിരുന്നു. ''ഇന്ത്യൻ ജേണൽ ഓഫ് എക്സ്പിരിമെന്റൽ ബയോളജി'' . 80 പിഎച്ച്ഡി, 10 ഡിഎസ്‌സി പണ്ഡിതന്മാരെ അവരുടെ ഗവേഷണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം നയിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name="Living Legends in Indian Science"/> == അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും == 1972 ''ൽ ഉയർന്ന സസ്യങ്ങളിലെ വികസനത്തിനും വ്യത്യാസത്തിനും ഉള്ള ക്രോമസോമുകളെക്കുറിച്ചുള്ള'' എച്ച്എസ് പ്രോജക്ടിനായി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു ഫെലോഷിപ്പിന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ശർമ, <ref name="List of Jawaharlal Nehru Fellows">{{Cite web|url=http://www.jnmf.in/flist.html|title=List of Jawaharlal Nehru Fellows|access-date=14 September 2016|date=2016|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund}}</ref> അതേ വർഷം തന്നെ [[ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി]] പോൾ ബ്രൂൾ മെമ്മോറിയൽ മെഡൽ നേടി. <ref name="Indian Fellow — Arun Kumar Sharma"/> ഇന്ത്യൻ ബൊട്ടാണിക്കൽ സൊസൈറ്റി 1974 ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ബിർബൽ സാഹ്നി മെഡൽ നൽകി <ref name="Award Achievers — Birbal Sahni Medal">{{Cite web|url=http://www.indianbotsoc.org/aa.php|title=Award Achievers&nbsp;— Birbal Sahni Medal|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Indian Botanical Society|archive-date=2021-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427090543/http://www.indianbotsoc.org/aa.php|url-status=dead}}</ref> കൂടാതെ 1976 [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്|ലെ കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ചിൽ]] നിന്നുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഇന്ത്യൻ സയൻസ് അവാർഡുകളിലൊന്നായ [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|ബയോളജിക്കൽ സയൻസസിനുള്ള ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം]] അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. <ref name="Brief Profile of the Awardee"/> 1976 ൽ അദ്ദേഹത്തിന് രണ്ട് അവാർഡുകൾ കൂടി ലഭിച്ചു, [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ|യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷന്റെ]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി|ഉദ്ഘാടന ജെ സി ബോസ് അവാർഡ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയുടെ]] (ഐ‌എൻ‌എസ്‌എ) സിൽവർ ജൂബിലി മെഡൽ, ഐ‌എൻ‌എ 1985 ൽ ഗോൾഡൻ ജൂബിലി പ്രൊഫസർഷിപ്പ്, 1998 ൽ മേഘ്‌നാദ് സാഹ മെഡൽ എന്നിവ നൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു.<ref name="Silver Jubilee Medal and Meghnad Saha Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#abs|title=Silver Jubilee Medal and Meghnad Saha Medal|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=INSA|archive-date=2016-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#abs|url-status=dead}}</ref> 1977 ൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ദേശീയ പ്രൊഫസറായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. 1979 ൽ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ചേമ്പേഴ്‌സ് ഓഫ് കൊമേഴ്‌സ് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയുടെ FICCI അവാർഡ് ലഭിച്ചു. 1983 ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മൂന്നാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മഭൂഷൺ|പത്മഭൂഷൻ]] ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിനു നൽകി.<ref name="Padma Awards"/> ഓം പ്രകാശ് ഭാസിൻ അവാർഡ് 1992 ൽ ശർമയ്ക്കു ലഭിച്ചു.<ref name="Om Prakash Bhasin Awards">{{Cite web|url=http://www.opbfawards.com/biotechnology.html|title=Om Prakash Bhasin Awards|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Om Prakash Bhasin Foundation|archive-date=2020-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106195352/http://www.opbfawards.com/biotechnology.html|url-status=dead}}</ref> കൂടാതെ വസ്വിക് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് അവാർഡ് 1999 ൽ; <ref name="Vasvik Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=Vasvik Award|access-date=4 January 2015|date=2016|publisher=Vasvik|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|url-status=dead}}</ref> ഇതിനിടയിൽ 1994 ൽ ഇന്റർനാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്ടിന്റെ ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യയ്ക്കുള്ള ഗുജർ മാൽ മോദി അവാർഡ് ലഭിച്ചു. <ref name="Gujar Mal Modi Award for Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.iifaindia.org/award_gmma.html|title=Gujar Mal Modi Award for Science & Technology|access-date=14 September 2016|date=2016|publisher=International Institute of Fine Arts}}</ref> 2008 ൽ [[വിശ്വഭാരതി സർ‌വ്വകലാശാല|വിശ്വഭാരതി സർവകലാശാലയിലെ]] രതിന്ദ്ര പുരാസ്‌കറും ലഭിച്ചു. <ref name="PM announces Rs 95-crore grant for Visva Bharati">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/money/2008/dec/06pm-announces-rs-95-crore-grant-for-visva-bharati.htm|title=PM announces Rs 95-crore grant for Visva Bharati|access-date=14 September 2016|date=6 December 2008|publisher=ReDiff}}</ref> [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയും]] [[ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (ബാംഗ്ളുർ)|ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസും]] യഥാക്രമം 1970 ലും 1975 ലും അദ്ദേഹത്തെ ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="Fellow Profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sharma,_Prof._Arun_Kumar|title=Fellow Profile|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> വേൾഡ് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് 1988-ൽ അദ്ദേഹത്തെ അവരുടെ ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു <ref name="TWAS fellows">{{Cite web|url=http://twas.org/member/sharma-arun-kumar|title=TWAS fellows|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences}}</ref> [[നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്, ഇന്ത്യ|നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്]] 2012-ലും ഇത് പിന്തുടർന്നു. <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=S|title=NASI fellows|access-date=13 September 2016|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316043224/http://nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=S|archive-date=16 March 2016}}</ref> ബർദ്വാൻ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് (ഹോണറിസ് കോസ) ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref name="Indian Fellow — Arun Kumar Sharma"/> == തിരഞ്ഞെടുത്ത ഗ്രന്ഥസൂചിക == === പുസ്തകങ്ങൾ === * {{cite book|author1=Arun Kumar Sharma|author2=Santosh Kumar Sarkar|title=Cytology of Different Species of Palms and Its Bearing on the Solution of the Problems of Phylogeny and Speciation|year=1956|publisher=Martinus Nijhoff}} * {{cite book|author1=Arun Kumar Sharma|author2=Archana Sharma|title=Chromosome techniques: theory and practice|url=https://archive.org/details/chromosometechni0000shar_v7q3|url-access=registration|year=1972|publisher=Butterworths}} * {{cite book|author=Arun Kumar Sharma|title=Advances in Cell and Chromosome Research|date=1 January 1989|publisher=Oxford & IBH Publishing Company|isbn=978-81-204-0451-9}} * {{cite book|author1=Arun Kumar Sharma|author2=J. S. Dhakre|author3=Botanical Survey of India|title=Flora of Agra District|year=1995|publisher=Botanical Survey of India}} * {{cite book | title=Chromosome Techniques&nbsp;— A Manual | url=https://archive.org/details/chromosometechni0000shar_z4z9 | publisher=Harwood Academic Publishers |author1=Arun Kumar Sharma |author2=Archana Sharma | year=1996 | pages=[https://archive.org/details/chromosometechni0000shar_z4z9/page/368 368] | isbn=9783718655137}} * Sharma, A. K., & Sharma, A. (1999). Plant chromosomes: Analysis, manipulation and engineering. Amsterdam: Harwood Academic. * {{cite book|author1=Arun Kumar Sharma|author2=Archana Sharma|title=Plant Genome: Biodiversity and Evolution|url=https://archive.org/details/plantgenomebiodi0002asha|date=30 May 2006|publisher=Science Publishers|isbn=978-1-57808-413-5}} * {{cite book|author=A K Sharma|title=Plant Genome: Biodiversity and EvolutionVol. 2: Lower Groups|date=5 January 2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-57808-413-5}} * {{cite book|author1=Arun Kumar Sharma|author2=Archana Sharma|title=Chromosome Painting: Principles, Strategies and Scope|date=27 June 2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-010-0330-8}} * {{cite book|author1=Arun Kumar Sharma|author2=Archana Sharma|title=Chromosome Techniques: Theory and Practice|date=24 April 2014|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-0084-5}} * {{cite book | url=https://www.sapnaonline.com/books/encyclopaedia-of-cytology-genetics-molecular-biology-6266985 | title=Encyclopaedia Of Cytology Genetics & Molecular Biology | publisher=Anmol Publications | author=A. K. Sharma | pages=296 | isbn=9788126158133 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === ലേഖനങ്ങൾ=== * {{cite journal | title=Analysis of Chromosome Morphology and Possible Means of Speciation in Jasminum |author1=Arun Kumar Sharma |author2=Archana Sharm | journal=Cytologia | date=December 1957 | pages=172–185}} * {{cite journal | title=Occurrence of B-chromosomes in diploid Allium stracheyi Baker and their elimination in polyploids | author=Arun Kumar Sharma, Hamsa Rama Aiyangar | journal=Chromosoma | date=January 1961 | volume=12 | issue=1 | pages=310–317 | doi=10.1007/BF00328926| s2cid=28843392 }} * {{cite journal | title=Cytogenetics of Some Members of Portulacaceae and Related Families | author=Arun Kumar Sharma, Nripendra K. Bhattacharyya | journal=Caryologia -Firenze | date=January 2014 | volume=8 | issue=2 | pages=257–274 | doi=10.1080/00087114.1956.10797565| doi-access=free }} * {{cite journal | title=Cytology of Asphodelus Tenuifolius Cav. | author=Arun Kumar Sharma, Nripendra K. Bhattacharyya | journal=Caryologia -Firenze | date=January 2014 | volume=8 | issue=2 | pages=330–339 | doi=10.1080/00087114.1957.10797626}} * {{cite journal | title=A New Concept of a Means of Speciation in Plants | author=Arun Kumar Sharma | journal=Caryologia -Firenze | date=January 2014 | volume=9 | issue=1 | pages=93–130 | doi=10.1080/00087114.1956.10797584| doi-access=free }} * {{cite journal | title=Cytogenetics of Some Members of Portulacaceae and Related Families | author=Arun Kumar Sharma, Nripendra K. Bhattacharyya | journal=Caryologia -Firenze | date=January 2014 | volume=8 | issue=2 | pages=257–274 | doi=10.1080/00087114.1956.10797565| doi-access=free }} * {{cite journal | title=Veratrine: Its use in Cytochemistry | author=Arun Kumar Sharma, Santosh Kumar Sarkar | journal=Caryologia -Firenze | date=January 2014 | volume=8 | issue=2 | pages=240–249 | doi=10.1080/00087114.1956.10797563| doi-access=free }} * {{cite journal | title=Artificial Polyploidy in Coriander (Coriandrum Sativum L.) | author=Arun Kumar Sharma, Praphulla Chandra Datta | journal=Caryologia -Firenze | date=January 2014 | volume=10 | issue=1 | pages=152–158 | doi=10.1080/00087114.1957.10797618}} * {{cite journal | title=Identification and Characterization of Microsatellite from Alternaria brassicicola to Assess Cross-Species Transferability and Utility as a Diagnostic Marker |author1=Arun Kumar Sharma |author2=Ruchi Singh |author3=Sudheer Kumar |author4=Prem L. Kashyap | journal=Molecular Biotechnology | date=July 2014 | volume=56 | issue=11 |pages=1049–1059 | doi=10.1007/s12033-014-9784-7|pmid=25048820 |s2cid=207377237 }} == ഇതും കാണുക == * [[Speciation|സ്പീഷിയേഷൻ]] * [[Organogenesis|ഓർഗനോജെനസിസ്]] * [[Archana Sharma|അർച്ചന ശർമ]] == അവലംബം== {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{cite web | url=http://www.neetbiology.co.in/2012/12/famous-indian-scientists.html | title=Famous Indian Scientists | publisher=NEET Biology | date=2016 | access-date=13 September 2016}} {{Authority control}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1980–89}} {{SSBPST recipients in Biological Science}} [[വർഗ്ഗം:കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:2017-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1924-ൽ ജനിച്ചവർ]] a12s3chrl1yn108gsm50727jjyysegu അൽമ മേറ്റർ 0 544913 4682669 4557352 2026-11-04T00:45:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682669 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Columbia_University,_NYC_(June_2014)_-_09.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''അൽമ മേറ്റർ'' പ്രതിമ ഡാനിയൽ ചെസ്റ്റർ ഫ്രഞ്ച്, 1903–04, [[കൊളംബിയ സർവ്വകലാശാല|കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]] മുമ്പ് പഠിച്ച [[വിദ്യാലയം|ഒരു സ്കൂൾ]], [[കോളേജ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[സർവ്വകലാശാല|സർവ്വകലാശാലയെ]] തിരിച്ചറിയാൻ നിലവിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന [[അന്യാപദേശം|ഒരു സാങ്കൽപ്പിക ലാറ്റിൻ വാക്യമാണ്]] '''അൽമ മേറ്റർ''' ({{Lang-la|[[Wikt:almus#Latin|alma]] [[Wikt:mater#Latin|mater]]}}); [ബഹുവചനം {{Lang|la|almae matres}} എന്നും അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു])<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/alma_mater?filter=dictionary&query=Alma "alma"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404171727/https://en.oxforddictionaries.com/definition/alma_mater?filter=dictionary&query=Alma |date=2019-04-04 }}, oxforddictionaries.com. Retrieved October 11, 2018.</ref>. "പോഷിപ്പിക്കുന്ന അമ്മ", "നഴ്സിംഗ് അമ്മ" അല്ലെങ്കിൽ "വളർത്തുന്ന അമ്മ" എന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഈ വാക്യം ഒരു വിദ്യാലയം അവളുടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ബുദ്ധിപരമായ പോഷണം നൽകുന്നുവെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hsRISNLSSHAC&printsec=frontcover&q=alma%20mater|title=Word Origins|last=Ayto|first=John|publisher=A&C Black|year=2005|isbn=9781408101605|edition=2nd|location=London|access-date=18 May 2015}}</ref> നിലവിലെ ഉപയോഗത്തിന് മുമ്പ്, വിവിധ [[അമ്മ ദൈവം|മാതൃദേവതകൾക്ക്]], പ്രത്യേകിച്ച് സീറസ് അല്ലെങ്കിൽ സൈബലെ എന്നിവരുടെ ബഹുമാനപ്പെട്ട തലക്കെട്ടായിരുന്നു ''അൽമ മേറ്റർ''.<ref name="OED">''Shorter [[Oxford English Dictionary]]'', 3rd edition</ref> പിന്നീട്, [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കാസഭയിൽ]] ഇത് [[മറിയം|കന്യാമറിയത്തിന്റെ]] ടൈറ്റിൽ ആയി മാറി. പാശ്ചാത്യ ലോകത്തെ ഏറ്റവും തുടർച്ചയായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സർവ്വകലാശാലയെന്ന നിലയിൽ സർവ്വകലാശാലയുടെ ചരിത്രപരമായ പദവി ആഘോഷിക്കുന്നതിനായി [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബൊലോഗ്ന|ബൊലോഗ്ന സർവകലാശാല]] ''അൽമ മെറ്റൽ സ്റ്റുഡിയോറം'' ("പഠനത്തിന്റെ അമ്മയെ പരിപോഷിപ്പിക്കുക") എന്ന ആപ്തവാക്യം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ഈ പദം അക്കാദമിക് ഉപയോഗത്തിലേക്കും പ്രവേശിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/our-history|title=Our history – University of Bologna|access-date=8 November 2017|website=Unibo.it}}</ref> ഈ പദം ''പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥിയുമായി'' (alumnus) ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ "നഴ്സിംഗ്" അല്ലെങ്കിൽ "പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരാൾ" എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്, ഇത് ഒരു ബിരുദധാരിക്കായി പതിവായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J4i3zV4vnBAC&pg=PA12&lpg=PA12|title=Oxford Dictionary of Word Origins|last=Cresswell|first=Julia|publisher=Oxford University Press|year=2010|page=12|access-date=18 May 2015}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[പ്രമാണം:Legate_John,_Alma_Mater_Cantabrigia_Emblem_1600_(Golden_Chaine_print).jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ജോൺ ലെഗേറ്റിന്റെ അൽമ മേറ്റർ ഫോർ കേംബ്രിഡ്ജ് 1600 ൽ]] സീറസ്, സൈബലെ, [[വീനസ്|ശുക്രൻ]], മറ്റ് ''മാതൃദേവതകൾ എന്നിവരുടെ പൊതുവായ ഒരു പേരാണ് അൽമ'' (പോഷിപ്പിക്കൽ) എങ്കിലും, ക്ലാസിക്കൽ ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലെ ''മെറ്ററുമായി ഇത് പതിവായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല.''<ref name="Sollors1"/> ''ഓക്സ്ഫോർഡ് ലാറ്റിൻ നിഘണ്ടുവിൽ'', ലൂക്രെഷ്യസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ, ''ഡി റെറം നാച്ചുറയിൽ'' ഈ വാക്ക് ആരോപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, അവിടെ അദ്ദേഹം ഈ പദം ഒരു ഭൂമി ദേവതയെ വിവരിക്കുന്നതിന് ഒരു വിശേഷണമായി ഉപയോഗിച്ചു:<poem lang="la" style="margin-left:1em; float:left;">Denique caelesti sumus omnes semine oriundi omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis umoris guttas mater cum terra recepit (2.991–93)</poem><poem style="margin-left:1em; float:left;">We are all sprung from that celestial seed, all of us have same father, from whom earth, the nourishing mother, receives drops of liquid moisture</poem><poem style="margin-left:1em; float:left;">നാമെല്ലാവരും ആ ഖഗോളത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവരാണ്, നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഒരേ പിതാവുണ്ട്. പോഷിപ്പിക്കുന്ന അമ്മയ്ക്ക് ദ്രാവക ഈർപ്പം ലഭിക്കുന്നു</poem>{{Clear|left}}റോമിന്റെ പതനത്തിനുശേഷം[[മറിയം|, ഈ പദം കന്യാമറിയവുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തി കൃസ്ത്യൻ ആരാധനാക്രമത്തിൽ വന്നു. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആന്റിഫോണാണ് "അൽമ റിഡംപ്റ്റോറിസ് മേറ്റർ".<ref name="Sollors1">{{Cite book|url=https://archive.org/details/beyondethnicityc00soll|title=Beyond Ethnicity: Consent and Descent in American Culture|last=Sollors|first=Werner|publisher=Oxford University Press|year=1986|isbn=9780198020721|page=[https://archive.org/details/beyondethnicityc00soll/page/78 78]|author-link=Werner Sollors|url-access=registration}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്ന രാജ്യത്തെ ഒരു സർവ്വകലാശാലയെ പരാമർശിക്കാൻ ഈ പദം ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് 1600 ൽ[[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|, കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാലയുടെ]] പ്രിന്റർ ജോൺ ലെഗേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സിനായി ഒരു ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോഴാണ്.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/cambridgestation00stokrich#page/12/mode/2up|title=Cambridge stationers, printers, bookbinders, &c.|last=Stokes|first=Henry Paine|publisher=Bowes & Bowes|year=1919|location=Cambridge|page=12|access-date=18 May 2015}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/historyofcambrid00roberich#page/34/mode/2up|title=A History of the Cambridge University Press 1521–1921|last=Roberts|first=S. C.|date=1921|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|author-link=Sydney Castle Roberts|access-date=18 May 2015}}</ref> ഉപകരണത്തിന്റെ ആദ്യ രൂപം വില്യം പെർകിൻസ്, ''എ ഗോൾഡൻ ചെയിൻ എന്ന'' പുസ്തകത്തിന്റെ ശീർഷക പേജിലാണ്, അവിടെ ലാറ്റിൻ വാക്യമായ ''അൽമ മേറ്റർ കാന്റാബ്രിജിയ'' ("പോഷിപ്പിക്കുന്ന അമ്മ കേംബ്രിഡ്ജ്") നഗ്നയായ, മുലയൂട്ടുന്ന മ്യൂറൽ കിരീടം ധരിക്കുന്ന സ്ത്രീയെ വഹിക്കുന്ന ഒരു പീഠത്തിൽ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite book|title=Bedders, Bulldogs and Bedells: A Cambridge Glossary|url=https://archive.org/details/beddersbulldogsb0000stub|last=Stubbings|first=Frank H.|year=1995|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/beddersbulldogsb0000stub/page/39 39]}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/goldenchaineorde00perk|title=A Golden Chaine: Or, the Description of Theologie, containing the order and causes of salvation and damnation, according to God's word|last=Perkins|first=William|publisher=University of Cambridge|year=1600|location=Cambridge|author-link=William Perkins (theologian)|access-date=18 May 2015}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ് പദോൽപ്പത്തി റഫറൻസ് കൃതികളിൽ, പലപ്പോഴും സർവ്വകലാശാലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ ഉപയോഗം 1710 -ൽ റിച്ചാർഡ് വാർഡ് ഹെൻ‌റി മോറിനെ അനുസ്മരിച്ച് ഒരു അക്കാദമിക് അമ്മയുടെ ചിത്രം പരാമർശിക്കുമ്പോൾ. ആണെന്ന് കാണാവുന്നതാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Alma+Mater|title=Alma mater|access-date=18 May 2015|last=Harper|first=Douglas|website=Online Etymological Dictionary}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/lifelearnedandp00wardgoog#page/n178/mode/1up|title=The Life of the Learned and Pious Dr. Henry More, Late Fellow of Christ's College in Cambridge|last=Ward|first=Richard|date=1710|publisher=Joseph Downing|location=London|page=148|access-date=18 May 2015}}</ref> == പ്രത്യേക ഉപയോഗം == ചരിത്രപരമായ പല യൂറോപ്യൻ സർവകലാശാലകളും തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക നാമത്തിന്റെ ലാറ്റിൻ വിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ''അൽമ മെറ്ററിനെ സ്വീകരിച്ചു.'' [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബൊലോഗ്ന|ബൊലോഗ്ന സർവകലാശാലയുടെ]] ലാറ്റിൻ നാമം, {{Lang|la|Alma Mater Studiorum}} (പോഷിപ്പിക്കുന്ന അമ്മയുടെ പഠനം), ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഓപ്പറേറ്റിങ് സർവകലാശാലയെന്ന നിലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതു പോലുള്ള മറ്റ് യൂറോപ്യൻ സർവകലാശാലകൾ, അൽമ മേറ്റർ ലിപ്സിഎംസിസ് ലെയിസീഗ്, ജർമനി, അതുപോലെ [[ജാഗീല്ലോണിയൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജാഗില്ലോണിയൻ സർവ്വകലാശാല]], പോളണ്ട്, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അല്ലെങ്കിൽ അടിത്തറയും സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ സംയോജിച്ച് അതുപോലെ പദപ്രയോഗം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010 ൽ യൂറോപ്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് ആന്റ് ആർട്സ് സ്ഥാപിച്ച അന്താരാഷ്ട്ര സർവ്വകലാശാലയായ ഓസ്ട്രിയയിലെ [[സാൽസ്ബുർഗ്|സാൽസ്‌ബർഗിലെ]] അൽമ മേറ്റർ യൂറോപിയ, ഈ പദം അതിന്റെ ഔദ്യോഗിക നാമമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]], [[വില്യംസ്ബർഗ്|വിർജീനിയയിലെ വില്യംസ്ബർഗിലെ]] കോളേജ് ഓഫ് വില്യം; മേരിയെ "അൽമ മേറ്റർ ഓഫ് ദി നേഷൻ" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.wm.edu/about/history/|title=William & Mary – History & Traditions|publisher=wm.edu}}</ref> [[ഒണ്ടാറിയോ|ഒന്റാറിയോയിലെ]] കിംഗ്സ്റ്റണിലെ ക്വീൻസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലും [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളമ്പിയ സർവകലാശാല|ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയിലെ വാൻകൂവറിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിലും]] പ്രധാനപ്പെട്ട ''വിദ്യാർത്ഥിസർക്കാരിനെ'' അൽമ മെറ്റർ സൊസൈറ്റി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. == സ്മാരകങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Alma_Mater_Restored_2014.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''അൽമ മേറ്റർ'' (1929, ലോറാഡോ ടാഫ്റ്റ്), ഉർബാന-ചാമ്പെയ്‌നിലെ ഇല്ലിനോയിസ് സർവകലാശാല]] പുരാതന റോമൻ ലോകത്ത് അൽമ മെറ്ററിന്റെ നിരവധി പ്രതിമകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ചിലത് ഇപ്പോഴും നിലവിലുണ്ട് (ഉദാ. റോമിലെ പാലറ്റൈൻ കുന്നിൽ). നിരവധി അമേരിക്കൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കാമ്പസുകളിലെ പ്രമുഖ സ്ഥലങ്ങളിൽ ''അൽമ മെറ്ററിന്റെ'' ആധുനിക ശിൽപങ്ങൾ കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, [[കൊളംബിയ സർവ്വകലാശാല|കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ]] ലോ ലൈബ്രറിയുടെ പടികളിൽ ഡാനിയൽ ചെസ്റ്റർ ഫ്രഞ്ച് എഴുതിയ ''അൽമ മെറ്ററിന്റെ'' വെങ്കല പ്രതിമയുണ്ട്; ഉർബാന-ചാംപെയ്‌നിലെ ഇല്ലിനോയിസ് സർവ്വകലാശാലയിൽ [[ലൊറാഡോ ടാഫ്റ്റ്|ലോറഡോ ടാഫ്റ്റ്]] സൃഷ്ടിച്ച ''അൽമ മെറ്റർ'' പ്രതിമയുണ്ട്. 1932 ൽ യൂജിൻ സാവേജ് വരച്ച [[യേൽ സർവ്വകലാശാല|യേൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] സ്റ്റെർലിംഗ് മെമ്മോറിയൽ ലൈബ്രറിയിലെ ഒരു ബലിപീഠം, ''അൽമ മെറ്ററിനെ'' വ്യക്തിഗത കലകൾക്കും ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ നിൽക്കുന്ന പ്രകാശവും സത്യവും വഹിക്കുന്ന വ്യക്തിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു, [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിലെ]] [[ഹവാന|ഹവാനയിൽ]] യൂണിവേഴ്സിഡാഡ് ഡി ലാ ഹബാനയിലേക്കുള്ള സ്മാരക കവാടത്തിന്റെ പടികളിൽ ഒരു ''അൽമ മേറ്റർ ശില്പം ഉണ്ട്.'' 1919 ൽ മരിയോ കോർബൽ ആണ് ''ഈ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചത്, അൽമ മെറ്ററിന്റെ'' പ്രചോദനമായി ഫെലിസിയാന വില്ലാലൻ വിൽസൺ. ആർക്കിടെക്റ്റ് റൗൾ ഒറ്റെറോയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1927 ൽ ശില്പം അതിന്റെ നിലവിലെ സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.opushabana.cu/index.php/articulos/36-articulos-casa-de-papel/4031-mario-cremata-ferran|title=Dos rostros, dos estatuas habaneras|access-date=21 January 2015|last=Cremata Ferrán|first=Mario|website=Opus Habana|archive-date=2015-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318072218/http://www.opushabana.cu/index.php/articulos/36-articulos-casa-de-papel/4031-mario-cremata-ferran|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{reflist|30em}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{Commons category-inline|Alma mater}} *{{Wiktionary-inline}} * [https://web.archive.org/web/20130726070304/http://www.ameu.eu/ Alma Mater Europaea website] [[വർഗ്ഗം:ലത്തീൻ ഭാഷയിലെ പദസമുച്ചയം]] [[വർഗ്ഗം:വിദ്യാഭ്യാസം]] cze9vnv8tatc68jr57zv8zcv731aesb റബിയ ഖദീർ 0 554634 4682715 4100875 2026-11-04T07:39:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682715 wikitext text/x-wiki   {{Infobox officeholder | name = റബിയ ഖദീർ | termend2 = March 1998 | residence = [[Virginia]],<ref name="csm">{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2009/0709/p06s15-woap.html|title=Spiritual mother of Uighurs or terrorist?|first=Peter|last=Ford|publisher=[[Christian Science Monitor]]|date=9 July 2009|access-date=18 August 2010}}</ref> United States | nationality = | website = [http://www.uyghurcongress.org/en/ World Uyghur Congress website] <!-- Comment: This reference-box uses the term "nationality" in the way it is used throughout most of the anglophone world, where it is synonymous with "citizenship." -->| children = 6 (with Abdurehim Tohti), 5 (with Sidik Rozi) | spouse = Abdurehim Tohti (m. 1962, div. 1977),<ref name="xj.xinhuanet.com">{{cite web |url=http://www.xj.xinhuanet.com/2009-07/27/content_17212791.htm |title=Archived copy |access-date=2015-10-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092226/http://www.xj.xinhuanet.com/2009-07/27/content_17212791.htm |archive-date=4 March 2016}}</ref> Sidik Haji Rozi (m. 1981) | occupation = Political activist | death_place = | death_date = | birth_place = [[Altay City]], [[Altay Prefecture]], [[Xinjiang]], China | birth_date = {{Birth date and age|1946|11|15|df=y}} | termstart2 = March 1993 | native_name = {{nobold|{{lang|ug-Arab|رابىيە قادىر}}}}<br/>{{nobold|{{lang|zh-Hans|热比娅·卡德尔}}}} | office2 = Member of the 8th [[Chinese People's Political Consultative Conference]]<ref>{{cite news|url=http://news.163.com/09/0226/04/5327JDFM000136KA.html|script-title=zh:中国人民政治协商会议第八届全国委员会|website=[[163.com]] |access-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142735/http://news.163.com/09/0226/04/5327JDFM000136KA.html|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|language=zh-cn}}</ref> | termend1 = 2011 | termstart1 = 2006 | title1 = President of the [[Uyghur American Association]] | successor = [[Dolkun Isa]] | predecessor = [[Erkin Alptekin]] | termend = 12 November 2017 | termstart = 27 November 2006 | office = 2nd President of the<br/>[[World Uyghur Congress]] | image = Rebiya Kadeer (2).jpg | party = {{Flagicon image | Flag of the Chinese Communist Party.svg |size = 23px }} [[Communist Party of China]] (expelled 1999)<ref>{{cite web |url=https://uhrp.org/news/rebiya-kadeer-han-chinese-are-also-victims-ccps-brutal-rule |title=Rebiya Kadeer: 'Han Chinese are also victims of CCP's brutal rule' |work=UHRP |access-date=22 August 2019 |archive-date=2021-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108200051/https://uhrp.org/news/rebiya-kadeer-han-chinese-are-also-victims-ccps-brutal-rule |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/news/the-grandmother-of-all-protesters-1.697979 |title=The grandmother of all protesters |work=The Irish Times|access-date=22 August 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/china-uighur/ |title=Holding the fate of families in its hands, China controls refugees abroad |work=Reuters|access-date=22 August 2019}}</ref> }} ഒരു [[ഉയ്ഘർ|ഉയ്ഗൂർ]] വംശ ബിസിനസുകാരിയും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകയുമാണ് റബിയ ഖദീർ ({{Lang-ug|رابىيە قادىر}}, {{Lang|ug-Cyrl|Рабийә Қадир}}). 1946 നവംബർ 15 ന് [[ചൈന|ചൈനയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയായ [[സിൻജിയാങ്|സിൻജിയാങ്ങിലെ]] ആൾട്ടേ സിറ്റിയിൽ ജനിച്ചു. വലിയ സ്വത്തുക്കളുടെയും ഒരു ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനികളുടെ കൂട്ടായമയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലൂടെയും 1980 -കളിൽ കോടീശ്വരിയായി മാറി ഖദീർ. 1999 ൽ അറസ്റ്റിലാകുന്നതിന് മുമ്പ് ബീജിംഗിലെ നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് കോൺഗ്രസിലും മറ്റ് രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഖദീർ വിവിധ പദവികൾ വഹിച്ചിരുന്നു. ചൈനീസ് സ്റ്റേറ്റ് മീഡിയ പ്രകാരം, കിഴക്കൻ തുർക്കിസ്ഥാൻ അനുകൂലമായി അമേരിക്കയിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന തന്റെ ഭർത്താവിന് രഹസ്യ ആഭ്യന്തര റഫറൻസ് റിപ്പോർട്ടുകൾ ചോർത്തിക്കൊടുത്തതിനായിരിന്നു കദീർ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 2005 ൽ വിട്ടയക്കപ്പെട്ടതോടെ അമേരിക്കയിലേക്ക് പലായനം ചെയ്ത ഖദീർ, വേൾഡ് ഉയ്ഗർ കോൺഗ്രസ് പോലുള്ള വിദേശ ഉയ്ഗർ സംഘടനകളുടെ നേതൃസ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു. == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == റബിയ ഖദീർ [[സിൻജിയാങ്|സിൻജിയാങ്ങിലെ]] ആൾട്ടേ സിറ്റിയിൽ ജനിച്ചു. പിന്നീട് അമ്മയ്ക്കും സഹോദരങ്ങൾക്കുമൊപ്പം ഖദീർ വെൻസു കൌണ്ടിയിലെ അക്സു നഗരത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന മൂത്ത സഹോദരിയുടെ കൂടെ താമസമാക്കി. 1962 ഏപ്രിലിൽ തന്റെ സഹോദരിയുടെ അയൽവാസിയായ അബ്ദുറഹിം തോത്തിയെ അവർ വിവാഹം കഴിച്ചു. === സംരംഭകത്വം === വിവാഹമോചനത്തിനുശേഷം ഖദീർ 1976 -ൽ ഒരു ലോൺട്രി ആരംഭിച്ചു. അവർ പിന്നീട് 1981-ൽ ഒരു അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറായ സിദിക് ഹാജി റൗസിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. അഞ്ചു കുട്ടികളുമായി അവർ പിന്നീട് സിൻജിയാങ് തലസ്ഥാനമായ ഉറുംകിയിലേക്ക് താമസംമാറി. <ref name="feer200907">{{Cite journal|url=http://www.feer.com/free-interviews/2009/july54/Taking-a-Stand-for-Chinas-Uighurs|title=Taking a Stand for China's Uighurs|first=Paulette|last=Chu Miniter|journal=[[Far Eastern Economic Review]]|issue=54|date=March 2007}}</ref> ഉറുംകിയിൽ ഖദീർ ലോക്കൽ മാർക്കറ്റ് ലീസിനെടുത്ത് അതൊരു [[ഉയ്ഘർ|ഉയിഗർ]] വംശീയ വസ്ത്രങ്ങളും മറ്റും വിൽക്കുന്ന ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് സ്റ്റോർ ആക്കി മാറ്റി. 1985 ൽ ഖദീർ ഈ കെട്ടിടം 14,000 ചതുരശ്ര മീറ്റർ വിസ്താരമുള്ള വാണിജ്യ കെട്ടിടമാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|url=http://qingzhenblogs.wordpress.com/2009/12/02/the-enticing-life-of-rebiya-kadeer/|title=The enticing life of Rebiya Kadeer|access-date=14 December 2011|last=qingzhenblogs|date=3 December 2009|website=Blog article|publisher=qingzhenblogs}}</ref> [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ]] തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം, ഖദീർ അതിർത്തി കടന്നുള്ള വ്യാപാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് 200 ദശലക്ഷം യുവാൻ വിലമതിക്കുന്ന സ്വത്തുക്കൾ സമ്പാദിക്കുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ ചൈനയിലെ ഏറ്റവും ധനികരായ അഞ്ച് പേരിൽ ഒരാളായി അവർ മാറുകയും "കോടീശ്വരി" എന്ന വിളിപ്പേര് നേടിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ കമ്പനിക്ക് ചൈനയെ കൂടാതെ റഷ്യ, [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|കസാക്കിസ്ഥാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും വ്യാപാരം ഉണ്ടായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://kultura.lublin.eu/wydarzenia,0,11535,Films_Leaving_Fear_Behind_and_Chinas_Public_Enemy_No_1_-_Rebiya_Kaadeer.html?locale=en_GB|title=Films "Leaving Fear Behind" and "China's Public Enemy No. 1 – Rebiya Kaadeer"|access-date=14 December 2011|website=Online Article about a Movie|publisher=City of Tublin|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115039/http://kultura.lublin.eu/wydarzenia,0,11535,Films_Leaving_Fear_Behind_and_Chinas_Public_Enemy_No_1_-_Rebiya_Kaadeer.html?locale=en_GB|archive-date=2015-04-02|url-status=dead}}</ref> സിൻജിയാങ് പ്രവിശ്യയിൽ നിരവധി ആസ്തികളുടെ ഉടമസ്ഥതയുള്ള അക്കിഡ ഇൻഡസ്ട്രി ആൻഡ് ട്രേഡ് കമ്പനി ഖദീർ സ്ഥാപിച്ചു. ഇതിൽ അക്കിഡ ട്രേഡ് സെന്റർ, കദീർ ട്രേഡ് സെന്റർ, ടുവാൻജി അഥവാ യൂണിറ്റി തിയേറ്റർ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉയ്ഗൂർ സമുദായത്തിനകത്ത് സജീവയായ ഒരു മനുഷ്യസ്നേഹിയായിരുന്നു ഖദീർ. അവരുടെ 1,000 മദേർസ് മൂവ്മെന്റ്എന്ന ചാരിറ്റി ഫൗണ്ടേഷൻ, ഉയ്ഗൂർ സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ സ്വന്തം പ്രാദേശിക ബിസിനസുകൾ ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിനൊപ്പം, പാവപ്പെട്ടവരും അനാഥരുമായ ഉയ്ഗൂർ കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. === ചൈനീസ് രാഷ്ട്രീയക്കാരിയെന്ന നിലയിൽ === നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് കോൺഗ്രസിന്റെ ചൈനീസ് പീപ്പിൾസ് പൊളിറ്റിക്കൽ കൺസൾട്ടേറ്റീവ് കോൺഫറൻസിന്റെ എട്ടാം സെഷനിലെ നിയുക്ത പ്രതിനിധിയായി ഖദീർ സ്വാഗതം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1995 ൽ ബീജിംഗിൽ വച്ചു നടന്ന ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ നാലാം ലോക വനിതാ സമ്മേളനത്തിന്റെ പ്രതിനിധി ആയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. <ref>[http://www.rfa.org/english/uyghur/uyghur_kadeer-20050317.html China Frees Rebiya Kadeer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231194833/http://www.rfa.org/english/uyghur/uyghur_kadeer-20050317.html |date=2016-12-31 }}. [[Radio Free Asia]]. 17 March 2005.</ref> [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന|ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലും അംഗമായിരുന്നു]] അവർ. സിൻജിയാങ് ഓട്ടോണമസ് റീജിയൻ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇൻഡസ്ട്രി ആൻഡ് കൊമേഴ്സിന്റെ വൈസ് ചെയർമാൻ, സിൻജിയാങ് അസോസിയേഷൻ ഓഫ് വനിതാ സംരംഭകരുടെ വൈസ് ചെയർമാൻ എന്നീ നിലകളിലും ഖദീർ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. സിൻജിയാങ് പ്രവിശ്യയെ സാരമായി ബാധിച്ച 1997 -ലെ ജിയാഷി ഭൂകമ്പങ്ങൾ തന്റെ കരിയറിനെ സാരമായി ബാധിച്ചുവെന്ന് ഖദീർ പിന്നീട് എഴുതുകയുണ്ടായി. <ref name="dragonfighter">{{Cite book|url=https://archive.org/details/dragonfighterone0000kade/|title=Dragon Fighter One Woman's Epic Struggle for Peace with China|last=Kadeer|first=Rebiya|publisher=Kales Press|year=2009|isbn=978-0-9798456-1-1|page=[https://archive.org/details/dragonfighterone0000kade/page/273 273]|url-access=registration}}</ref> {{Rp|276-278}} [[പ്രമാണം:Bush_Wei_Jingsheng.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു| ജൂലൈ 2008, റെബിയ കദീർ [[ജോർജ്ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷ്|ജോർജ്ജ് ഡബ്ല്യു ബുഷുമായി]] [[വൈറ്റ്‌ഹൗസ്‌|വൈറ്റ് ഹൗസിൽ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി]]]] == ഇതും കാണുക == * റൂഷൻ അബ്ബാസ് * ഉയ്ഗൂർ അമേരിക്കക്കാർ * ഉയ്ഗൂർ അമേരിക്കൻ അസോസിയേഷൻ == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}}   == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * റഷ്ദാൻ, അബ്ദുൽറഹ്മാൻ. [https://www.academia.edu/22984954/Meeting_the_Uyghur_Leader_Rebiya_Kadeer ഉയ്ഗൂർ നേതാവ് റെബിയ കദീറിനെ കണ്ടുമുട്ടി.] ''OnIslam.net'' ശേഖരിച്ചത്: 26 ഫെബ്രുവരി 2016. * {{YouTube|n0JtQTb-YxE|''One on One – Rebiya Kadeer''}} - ൽ അഭിമുഖം [[അൽ ജസീറ ഇംഗ്ലീഷ്]] (വീഡിയോ, 22 മിനിറ്റ്) * [http://www.freedomcollection.org/interviews/rebiya_kadeer/ റെബിയ കദീർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518083433/http://www.freedomcollection.org/interviews/rebiya_kadeer/ |date=2018-05-18 }} ''ഫ്രീഡം കളക്ഷൻ'' അഭിമുഖം [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1947-ൽ ജനിച്ചവർ]] pccrb60y5nrlz0calatmwdu6wb33lda ഇമാൻ 0 557059 4682634 4670609 2026-11-03T23:50:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682634 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Iman (model)}} {{Infobox model | name = Iman | native_name = Iimaan<br/> {{lang|ar|إيمان}} | image = Iman 1996.jpg | image_size = | caption = Iman in 1996 | birth_name = Zara Mohamed Abdulmajid | birth_date = {{birth date and age|1955|7|25|df=yes}} | birth_place = [[Mogadishu]], Somalia | alma_mater = <!-- did not graduate --> | occupation = {{hlist|Model|actress|entrepreneur}} | spouse = {{ubl|{{marriage|Hassan<br/>|1973|1975|end=div}}|{{marriage|[[Spencer Haywood]]<br/>|1977|1987|end=div}}|{{marriage|[[David Bowie]]<br/>|1992|2016|end=died}} }} | children = 2 | height = 5 ft 9 in<ref name="Fmdiap">{{cite web |url=http://www.fashionmodeldirectory.com/models/iman_abdulmajid/ |title= Iman Abdulmajid – Profile |publisher= [[Fashion Model Directory]] |access-date= 9 May 2012}}</ref> | hair_color = Dark brown<ref name="Fmdiap"/> | years_active = 1975–present | agency = [http://www.onemanagement.com/celebrity/?sid=85479/ One Management] [http://www.tessmanagement.com/results/talent/women/ Tess Management] | website = {{Official URL}} }} ഒരു സൊമാലിയൻ-അമേരിക്കൻ ഫാഷൻ മോഡലും നടിയും സംരംഭകയുമാണ് '''ഇമാൻ അബ്ദുൽമജിദ്''' (ജനനം സാറാ മുഹമ്മദ് അബ്ദുൾമാജിദ്; സൊമാലി: സാറ മാക്‌സമേഡ് കാബ്ദുൽമാജിദ്) 25 ജൂലൈ 1955<ref>Iman, Peter Hill Beard, David Bowie, ''I Am Iman'' (Universe Publishing, 2001), p. 15.</ref>). ഡിസൈനർമാരായ ജിയാനി വെർസേസ്, തിയറി മഗ്ലർ, [[Calvin Klein|കാൽവിൻ ക്ലൈൻ]], [[Donna Karan|ഡോണ കരൺ]], [[Yves Saint Laurent (designer)|യെവ്സ് സെന്റ് ലോറന്റ്]] എന്നിവരോടൊപ്പം അവർ തന്റെ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും ശ്രദ്ധേയയാണ്. ഇമാൻ 1992-ൽ വിവാഹിതയായ ഇംഗ്ലീഷ് റോക്ക് സംഗീതജ്ഞനായ [[ഡേവിഡ് ബോയി|ഡേവിഡ് ബോവി]]യുടെ വിധവയാണ്. <ref>{{cite news|last1=Sandle|first1=Paul|last2=Faulconbridge|first2=Guy|title=David Bowie dies after 18-month battle with cancer|url=https://www.reuters.com/article/us-people-bowie-death-idUSKCN0UP0KD20160111|work=[[Reuters]]|date=11 January 2016|access-date=11 January 2016}}</ref> == മുൻകാലജീവിതം == സൊമാലിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ മൊഗാദിഷുവിലാണ് സാറ മുഹമ്മദ് അബ്ദുൾമജിദ് ഇമാൻ ജനിച്ചത്. അവരുടെ മുത്തച്ഛന്റെ നിർബന്ധപ്രകാരം അവർ പിന്നീട് ഇമാൻ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. <ref name=Hendrikse>{{cite book|last1=Hendrikse|first1=Wim|title=David Bowie – The Man Who Changed the World|date=2013|publisher=New Generation Publishing|isbn=978-0755250530|pages=410–411|url=https://www.google.com/books?id=gq9Vp45cGx4C&source=gbs_navlinks_s|access-date=18 January 2016}}</ref> മറിയത്തിന്റെയും മുഹമ്മദ് അബ്ദുൽമജിദിന്റെയും മകളാണ് ഇമാൻ. <ref>Iman, Peter Hill Beard, David Bowie, ''I Am Iman'', p. 11.</ref> അവരുടെ പിതാവ് നയതന്ത്രജ്ഞനും സൗദി അറേബ്യയിലെ മുൻ സോമാലിയൻ അംബാസഡറുമാണ്. <ref name="Ottawa">[http://www.canada.com/ottawacitizen/news/arts/story.html?id=3803eef5-0031-4181-9b48-96b091c39cab Supermodel Iman is Ottawa bound for TV show] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107144152/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/arts/story.html?id=3803eef5-0031-4181-9b48-96b091c39cab |date=7 November 2012 }}. Canada.com (25 June 2008). Retrieved 9 May 2012.</ref> അമ്മ ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റായിരുന്നു. <ref name="Woaima">[http://www.thelizlibrary.org/collections/woa/woa07-25.html Women of Achievement&nbsp;– Iman]. Thelizlibrary.org. Retrieved 9 May 2012.</ref> അവർക്ക് നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്. രണ്ട് സഹോദരന്മാർ, ഏലിയാസ്, ഫൈസൽ, രണ്ട് ഇളയ സഹോദരിമാർ, ഇഡിൽ, നാദിയ. <ref>Iman, Peter Hill Beard, David Bowie, ''I Am Iman'', p. 17.</ref> വളർന്നുവരുന്ന വർഷങ്ങളിൽ മുത്തശ്ശിമാർക്കൊപ്പമാണ് ഇമാൻ താമസിച്ചിരുന്നത്. നാലാം വയസ്സിൽ അവരെ ഈജിപ്തിലെ ബോർഡിംഗ് സ്കൂളിലേക്ക് അയച്ചു. അവിടെ അവർ കുട്ടിക്കാലവും കൗമാരവും ചെലവഴിച്ചു. <ref name=Hendrikse/><ref name="NJAPF">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/06/06/fashion/06IMAN.html |title=Archived copy |access-date=10 March 2010 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607092303/http://www.nytimes.com/2010/06/06/fashion/06IMAN.html |archive-date=7 June 2010 }}. ''New York Times'' (6 June 2010)</ref> സൊമാലിയയിലെ രാഷ്ട്രീയ അശാന്തിയെ തുടർന്ന് ഇമാന്റെ പിതാവ് കുടുംബത്തെ നാട്ടിലേക്ക് മാറ്റി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവരും അവരുടെ അമ്മയും സഹോദരങ്ങളും പിന്നീട് കെനിയയിലേക്ക് പോയി. പിന്നീട് അവരുടെ അച്ഛനും അനുജത്തിയും ഒപ്പം ചേർന്നു.<ref name=Hendrikse/> 1975-ൽ നെയ്‌റോബി സർവകലാശാലയിൽ കുറച്ചുകാലം പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസ് പഠിച്ചു.<ref>{{cite book|last1=Leslie Halliwell, John Walker|title=Halliwell's Who's who in the Movies|date=2001|publisher=HarperCollinsEntertainment|isbn=0002572141|page=225|url=https://www.google.com/books?id=ZZgrAQAAMAAJ|access-date=18 January 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mukhtar|first1=Mohamed Haji|title=Historical Dictionary of Somalia|date=2003|publisher=Scarecrow Press|isbn=0810866048|page=113|url=https://www.google.com/books?id=DPwOsOcNy5YC&pg=PA113|access-date=28 February 2018}}</ref> == കരിയർ == === മോഡലിംഗ് === യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ, അമേരിക്കൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫർ പീറ്റർ ബേർഡ് ഇമാനെ കണ്ടെത്തി. ഒരു മോഡലിംഗ് ജീവിതം ആരംഭിക്കാൻ അവർ അമേരിക്കയിലേക്ക് മാറി. <ref name="Ottawa"/><ref>[http://www.slice.ca/shows/projectrunwaycanada/profiles/ Iman – Profiles – Project Runway Canada] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527022924/http://www.slice.ca/Shows/ProjectRunwayCanada/Profiles/ |date=27 May 2010 }}. Slice.ca. Retrieved 9 May 2012.</ref>ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം 1976-ൽ വോഗിനായി അവരുടെ ആദ്യ മോഡലിംഗ് അസൈൻമെന്റ് ചെയ്തു. താമസിയാതെ അവർ ഒരു സൂപ്പർ മോഡലായി സ്വയം സ്ഥാപിച്ച് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ മാസിക കവറുകളിൽ ഇടം നേടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Ottawa"/> അവരുടെ നീണ്ട കഴുത്ത്, ഉയരമുള്ള പൊക്കം, മെലിഞ്ഞ രൂപം, നല്ല മുഖരൂപം, ചെമ്പ് നിറമുള്ള ചർമ്മം എന്നിവയാൽ, ഇമാൻ ഫാഷൻ ലോകത്ത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും അവരുടെ രൂപം കേവലം അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണ സോമാലിയൻ ആണെന്ന് അവർ തന്നെ ശഠിക്കുന്നു. ഹാൽസ്റ്റൺ, ജിയാനി വെർസേസ്, കാൽവിൻ ക്ലെയിൻ, ഇസി മിയാകെ, ഡോണ കരൺ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രമുഖ ഡിസൈനർമാരുടെ ഒരു [[മ്യൂസസ്]] ആയി അവർ മാറി. <ref name="NJAPF"/><ref name="PRC">[http://www.insighttv.com/news_20070530.aspx?showID=10 INTERNATIONAL SUPERMODEL IMAN TO HOST PROJECT RUNWAY CANADA] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110713041338/http://www.insighttv.com/news_20070530.aspx?showID=10 |date=13 July 2011 }}</ref><ref name="NChap">[http://articles.latimes.com/2001/dec/24/news/lv-iman24 New Chapters for Iman]. ''Los Angeles Times''. (24 December 2001). Retrieved 9 May 2012.</ref> ഒരിക്കൽ തന്റെ "സ്വപ്ന സ്ത്രീ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച [[Yves Saint Laurent (designer)|യെവ്സ് സെന്റ്-ലോറന്റിന്]] അവർ പ്രിയപ്പെട്ടവളായിരുന്നു.<ref>[http://www.style.com/beauty/icon/040210_Iman/ Beauty Icon: Iman]. Style.com. Retrieved 9 May 2012.</ref> ഹെൽമറ്റ് ന്യൂട്ടൺ, റിച്ചാർഡ് അവെഡൺ, ഇർവിംഗ് പെൻ, ആനി ലീബോവിറ്റ്സ് എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രമുഖ ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാർക്കൊപ്പം ഇമാൻ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name="PRC"/> വ്യക്തിത്വം വിലമതിക്കുകയും മോഡൽ-മ്യൂസുകൾ പലപ്പോഴും സർഗ്ഗാത്മക പ്രക്രിയയുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ വിജയിക്കാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസം നൽകിക്കൊണ്ട് വിവിധ ഡിസൈനർമാരിൽ നിന്ന് തനിക്ക് ലഭിച്ച പോഷണത്തെ ഇമാൻ പ്രശംസിക്കുന്നു.<ref name="NJAPF"/> അവർ ലണ്ടനിലെ TESS മാനേജ്മെന്റിൽ ഒപ്പിട്ടു. <ref name="Tess">[http://www.tessmanagement.com/details.aspx?subid=2365&modelid=27486&mainsubid=2365 Iman Portfolio] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526015159/http://www.tessmanagement.com/details.aspx?modelID=27486&subid=2365&mainsubid=2365 |date=26 May 2010 }}. Tess Management. Retrieved 9 May 2012.</ref> === ബിസിനസ് === ==== ഇമാൻ കോസ്മെറ്റിക്സ് ==== ഏകദേശം രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിന്റെ മോഡലിംഗിന് ശേഷം, 1994-ൽ ഇമാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് കണ്ടെത്താൻ പ്രയാസമുള്ള ഷേഡുകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചു സ്വന്തമായി ഒരു സൗന്ദര്യവർദ്ധക സ്ഥാപനം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Wwnnf">{{cite book|title=Working Woman, Volume 20, Issues 1–6|date=1995|publisher=MacDonald Communications Corporation|page=67|url=https://www.google.com.au/books?id=EfwfAQAAIAAJ&q=%22Iman+is+outselling+Flori+Roberts+and+Fashion+Fair,+the+two+stalwarts+of+the+ethnic-+cosmetics+market.%22&dq=%22Iman+is+outselling+Flori+Roberts+and+Fashion+Fair,+the+two+stalwarts+of+the+ethnic-+cosmetics+market.%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj0s-WMrcTaAhVJO7wKHXHwDw8Q6AEIJzAA|access-date=18 April 2018}}</ref>മേക്കപ്പ് ആർട്ടിസ്റ്റുകൾക്കായി അവരുടെ സ്വന്തം ഫോർമുലേഷനുകൾ കലർത്തി അവരുടെ വർഷങ്ങളുടെ അനുഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, അന്തിമ ഉൽപ്പന്നവുമായി അവർ അടുത്തിടപഴകുകയും കമ്പനിയുടെ വാണിജ്യ മുഖമായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="NJAPF"/> 2010-ഓടെ ഇമാൻ കോസ്‌മെറ്റിക്‌സ് പ്രതിവർഷം 25 മില്യൺ ഡോളറിന്റെ ബിസിനസ് ആയിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്. 14.99 യുഎസ് ഡോളറിൽ ഇത് ഫൗണ്ടേഷനിൽ 4 ഫോർമുലേഷനുകളിലും 14 ഷേഡുകളിലുമായി കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. വാൾഗ്രീൻസ് വെബ്‌സൈറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന ഫൗണ്ടേഷൻ ബ്രാൻഡുകളിലൊന്നാണിത്.<ref name="NJAPF"/> 2012 ലെ വസന്തകാലത്ത്, ഇമാൻ തന്റെ സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കളുടെ ബ്രാൻഡ് അംബാസഡർമാരായി മാറ്റാനോ ഫാഷൻ കമ്പനിയുടെ സ്ഥാപകരായ സോമാലിയൻ ഡിസൈനർമാരായ അയാൻ, ഇഡിൽ മൊഹല്ലിം എന്നിവരുമായി ഒപ്പുവച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.papermag.com/designers-and-twins-ayaan-and-idyl-mohallim-find-fans-of-their-line-ma-1427002330.html|title=Designers and Twins Ayaan and Idyl Mohallim Find Fans of Their Line Mataano the World Over.|last=PAPERMAG|access-date=4 August 2016|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828011034/http://www.papermag.com/designers-and-twins-ayaan-and-idyl-mohallim-find-fans-of-their-line-ma-1427002330.html|url-status=dead}}</ref> === ഗ്ലോബൽ ചിക്ക് === അവരുടെ വിപണനക്ഷമതയും ഉയർന്ന പ്രൊഫൈലും കാരണം, 2007-ൽ ഹോം ഷോപ്പിംഗ് നെറ്റ്‌വർക്കിന്റെ (HSN) സിഇഒ ഒരു വസ്ത്ര ഡിസൈൻ ലൈൻ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഇമാനെ സമീപിച്ചു. ഈജിപ്തിലെ അവരുടെ ബാല്യവും ഹാൽസ്റ്റണുമായി മോഡലിംഗ് സമയവും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, ഇമാന്റെ ആദ്യ ശേഖരത്തിൽ എംബ്രോയിഡറി, വലിപ്പത്തിലുള്ള കഫ്താനുകൾ എന്നിവ അവതരിപ്പിച്ചു. ഇന്ന്, HSN-ലെ 200-ലധികം ഫാഷൻ, ജ്വല്ലറി ബ്രാൻഡുകൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന നാല് ഇനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് അവരുടെ ഗ്ലോബൽ ചിക് ശേഖരം.<ref name="NJAPF"/> === സിനിമ === സ്റ്റാർ ട്രെക്ക് VI: ദി അൺഡിസ്‌കവേർഡ് കൺട്രി (1991) എന്ന ചിത്രത്തിൽ മാർട്ടിയ എന്ന കഥാപാത്രമായാണ് ഇമാൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/galleries/28-surprising-star-trek-guest-stars/photo/c6ad9406-2cdb-4ae4-9071-e99d7a86fdd5/|title=28 Surprising Star Trek Guest Stars : Iman, Star Trek VI: The Undiscovered Country {{!}} TV Guide|website=TV Guide|access-date=10 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021062015/http://www.tvguide.com/galleries/28-surprising-star-trek-guest-stars/photo/c6ad9406-2cdb-4ae4-9071-e99d7a86fdd5/|archive-date=2016-10-21|url-status=dead}}</ref> വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു രൂപമാറ്റക്കാരൻ സ്റ്റാർ ട്രെക്ക് ചമേലോയ്ഡ് ഏലിയൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അവർ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. വിവിധ അഭിനേതാക്കൾ ഈ കഥാപാത്രത്തെ വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ കഥാപാത്രം പ്രധാനമായും ചിത്രത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇമാൻ അഭിനയിക്കുന്നത്. ==== ടെലിവിഷൻ ==== [[File:Iman (model).jpg|thumb|left|upright|Iman at the [[Metropolitan Opera]] opening night in 2006]] മിയാമി വൈസ് എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ രണ്ട് എപ്പിസോഡുകളിൽ ഇമാൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഡക്കോട്ട ആയി ബാക്ക് ഇൻ വേൾഡ് (1985), ലോയിസ് ബ്ലിത്ത് ഇൻ ലവ് അറ്റ് ഫസ്റ്റ് സൈറ്റ് (1988) എന്നിവയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. ദി കോസ്ബി ഷോയിൽ (1985) ശ്രീമതി മോണ്ട്ഗോമറിയായി ഒരു അതിഥി വേഷവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. 1988 ൽ ഇൻ ദി ഹീറ്റ് ഓഫ് ദി നൈറ്റിന്റെ ഒരു എപ്പിസോഡിൽ അവർ മേരി ബാബിനോക്സ് ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. <ref name="Imdb">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0408081/|title=Iman|publisher=IMDb|access-date=4 August 2016}}</ref> 2000-കളുടെ മധ്യത്തിൽ, ബ്രാവോ ടിവിയുടെ ഫാഷൻ തീം ഷോ ആയ പ്രൊജക്റ്റ് റൺവേ കാനഡയുടെ അവതാരകനായി ഇമാൻ രണ്ട് വർഷം ചെലവഴിച്ചു. 2010 നവംബറിൽ, അവരുടെ സുഹൃത്തും സഹപ്രവർത്തകനുമായ ഡിസൈനർ ഐസക് മിസ്രാഹിക്കൊപ്പം, ഇമാനും ഫാഷൻ ഷോയുടെ രണ്ടാം സീസൺ അവതാരകനായി തുടങ്ങി. ബ്രാവോ സീരീസ് ആരംഭിച്ചത് അതിന്റെ മുൻ ഹിറ്റ് പ്രൊജക്റ്റ് റൺവേയ്ക്ക് പകരം ഇപ്പോൾ ലൈഫ് ടൈം നെറ്റ്‌വർക്കിലേക്ക് മാറിയിരിക്കുന്നു.<ref name="NJAPF"/><ref name="Sntfsuc">[http://denver.metromix.com/movies/photogallery/sneak-peek-the-fashion/2286827/content Sneak peek : 'The Fashion Show: Ultimate Collection'] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110723170529/http://denver.metromix.com/movies/photogallery/sneak-peek-the-fashion/2286827/content |date=23 July 2011 }}. Denver.metromix.com. Retrieved 9 May 2012.</ref> ==== സിനിമ ==== 1979-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ബ്രിട്ടീഷ് ചിത്രമായ ദി ഹ്യൂമൻ ഫാക്ടറിലാണ് ഇമാൻ ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്. കൂടാതെ 1985-ൽ ഓസ്‌കാർ നേടിയ റോബർട്ട് റെഡ്‌ഫോർഡും മെറിൽ സ്ട്രീപ്പും അഭിനയിച്ച ഔട്ട് ഓഫ് ആഫ്രിക്ക എന്ന ചിത്രത്തിലും ചെറിയൊരു പങ്കുവഹിച്ചു. 1987-ൽ കെവിൻ കോസ്റ്റ്നറിനൊപ്പം നോ വേ ഔട്ട് എന്ന ത്രില്ലറിൽ നീന ബേക്കയെയും അതേ വർഷം തന്നെ മൈക്കൽ കെയ്ൻ കോമഡി സറണ്ടറിലെ ഹെഡിയെയും അവർ അവതരിപ്പിച്ചു. ഹോളിവുഡിലെ ആദ്യ വർഷത്തിൽ 1991 ൽ ഇമാൻ നിരവധി ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. <ref>{{cite journal|last1=John C. Brasfield Pub. Corp.|journal=Architectural Digest|year=1992|volume=49|issue=7–9|page=200}}</ref> ഇവയിൽ ടിം ഹണ്ടർ സംവിധാനം ചെയ്ത ലൈസ് ഓഫ് ദി ട്വിൻസ്, സ്റ്റാർ ട്രെക്ക് VI: ദി അൺഡിസ്‌കവർഡ് കൺട്രി എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ അവർ ഒരു രൂപമാറ്റം വരുത്തുന്ന അന്യഗ്രഹജീവിയായി അഭിനയിച്ചു. ഇമാനും ചില ഹാസ്യ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. 1991-ൽ അവർ [[The Linguini Incident|ദ ലിംഗുനി ഇൻസിഡെന്റിൽ]] അവരുടെ അന്നത്തെ പ്രതിശ്രുത വരൻ ഡേവിഡ് ബോവിയ്‌ക്കൊപ്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 1991 ലെ കോമഡി ഹൗസ് പാർട്ടി 2 ലും 1994 ലെ കോമഡി/റൊമാൻസ് ചിത്രമായ എക്സിറ്റ് ടു ഈഡനിലും അവർക്ക് ചെറിയ പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="Imdb"/> === വീഡിയോ ഗെയിമുകൾ === 1999 വിൻഡോസ് 9x, ഡ്രീംകാസ്റ്റ് 3D സാഹസിക ഗെയിം, ഒമിക്കോൺ: ദി നോമാഡ് സോൾ, വീഡിയോ ഗെയിം കമ്പനി വികസിപ്പിച്ച ക്വാണ്ടിക് ഡ്രീം എന്നിവയിൽ ഇമാൻ തന്റെ ഭർത്താവ് ഡേവിഡ് ബോവിക്കൊപ്പം ഒരു അതിഥി വേഷത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഗെയിമിൽ, കളിക്കാരന് "പുനർജന്മം" ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന നിരവധി ഒമിക്രൊണിയൻ പൗരന്മാരിൽ ഒരാളായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|title=Omikron: The Nomad Soul |url=http://www.allgame.com/game.php?id=11894&tab=credits |publisher=Allgames |access-date=4 August 2016 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210190911/http://www.allgame.com/game.php?id=11894&tab=credits |archive-date=10 December 2014 }}</ref> == ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ == അവരുടെ ആഗോള ബ്യൂട്ടി കമ്പനി നടത്തുന്നതിനു പുറമേ, നിരവധി ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഇമാൻ സജീവമായി പങ്കെടുക്കുന്നു. 2019 സെപ്തംബർ മുതൽ, കെയറിന്റെ ആദ്യത്തെ ഗ്ലോബൽ അഡ്വക്കേറ്റിന്റെ റോൾ ഇമാൻ വഹിക്കുന്നു. അവിടെ ദാരിദ്ര്യം മറികടക്കുകയും എല്ലാ ആളുകളും അന്തസ്സോടെയും സുരക്ഷിതത്വത്തോടെയും ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള അതിന്റെ ദൗത്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി കെയറിനൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കീപ് എ ചൈൽഡ് ലൈവ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ വക്താവ് കൂടിയായ അവർ നിലവിൽ കുട്ടികളുടെ പ്രതിരോധ ഫണ്ടുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref name="PRC"/> സേവ് ദി ചിൽഡ്രന്റെ അംബാസഡറായും അവർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ അവരുടെ ദുരിതാശ്വാസ സേവനങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവബോധം വളർത്തുന്നതിൽ അവർ സജീവമാണ്. <ref>{{cite news |title=Five Seeds of Hope for Somalia|url=http://www.huffingtonpost.com/iman/five-seeds-of-hope-for-somalia_b_926155.html?ncid=edlinkusaolp00000009 | work=HuffPost | date=13 October 2011}}</ref> കൂടാതെ, സംഘട്ടന ധാതുക്കളുടെ ആഗോള വ്യാപാരം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഇമാൻ മതിയായ പദ്ധതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ധാർമ്മികതയുടെ വൈരുദ്ധ്യത്തെച്ചൊല്ലി ഡി ബിയേഴ്‌സിന്റെ വജ്രങ്ങളുമായുള്ള കരാർ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ [[Blood diamond|രക്ത വജ്രങ്ങൾ]]ക്കെതിരായ പൊതു പ്രചാരണത്തിൽ അവർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. <ref>{{cite web |title=Exclusive: An Intimate Interview with Supermodel and Activist Iman|url=http://www.enoughproject.org/category/celebrity/iman}}</ref><ref name="Icdblier">{{cite news|last=Meldrum|first=Andrew|title=Iman cuts De Beers links in ethics row|url=https://www.theguardian.com/world/2004/may/09/humanrights.andrewmeldrum|newspaper=The Guardian|access-date=15 August 2011|location=London|date=9 May 2004}}</ref> == അവാർഡുകൾ == അവരുടെ നീണ്ട മോഡലിംഗ്, ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ, ഇമാന് നിരവധി അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010 ജൂൺ 7 ന്, ഫാഷൻ ഐക്കൺ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡ് കൗൺസിൽ ഓഫ് ഫാഷൻ ഡിസൈനേഴ്സ് ഓഫ് അമേരിക്കയിൽ നിന്ന് (CFDA) ലഭിച്ചു. ഒരു പ്രത്യേക സമ്മാനം "ഫാഷനിൽ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഒരു വ്യക്തിക്ക്". അവാർഡ് സമ്മാനിക്കാൻ ഇമാൻ അവരുടെ സുഹൃത്തും നടിയും മുൻ മോഡലുമായ [[ഇസബെല്ല റോസ്സെല്ലിനി|ഇസബെല്ല റോസെല്ലിനി]]യെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref name="NJAPF"/><ref name="KJI">Dodes, Rachel (9 June 2010). [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703302604575294672624020514 Kors, Jacobs, Iman Take Home Fashion Awards]. ''The Wall Street Journal''. Retrieved 9 May 2012.</ref> ഓരോ കൈയിലും നാല് ഭീമൻ വജ്ര വളകളുള്ള [[Giambattista Valli|ജിയാംബാറ്റിസ്റ്റ വാലി]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു ഗൗൺ ധരിച്ചുകൊണ്ട്, "ലോകത്തിലെ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും കാണാൻ കഴിയുന്ന മറ്റേതൊരു പെൺകുട്ടിയെക്കാളും എനിക്ക് കൂടുതൽ കഴുത്ത് തന്നതിന്" ഇമാൻ മാതാപിതാക്കൾക്ക് നന്ദി പറഞ്ഞു.<ref name="KJI"/> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == [[File:Iman and David Bowie at the premiere of Moon.jpg|thumb|right|Iman with her husband [[David Bowie]] in 2009.]] ഈമാൻ മുസ്ലീമാണ്. ഇരുണ്ട സമയങ്ങളിൽ അവരുടെ വിശ്വാസം എങ്ങനെ സഹായിച്ചുവെന്ന് അവർ അഭിമാനിച്ചു. <ref name="Marshall">{{cite book|author=Marshall Cavendish Reference|title=Illustrated Dictionary of the Muslim World|date=2011|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0761479291|page=[https://archive.org/details/illustrateddicti0000unse/page/108 108]|url=https://archive.org/details/illustrateddicti0000unse/page/108|access-date=27 June 2016}}</ref> സോമാലി, അറബിക്, ഇറ്റാലിയൻ, ഫ്രഞ്ച്, ഇംഗ്ലീഷ് എന്നീ അഞ്ച് ഭാഷകളിൽ അവൾ നന്നായി സംസാരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|title=The World of Work|url=http://aabe.com.ua/Uploads/Files/BooksList/Headway/Elementary-theTHIRDedition/Unit_3_-_The_world_of_work_(pages_20-27).pdf|access-date=10 February 2015|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210043409/http://aabe.com.ua/Uploads/Files/BooksList/Headway/Elementary-theTHIRDedition/Unit_3_-_The_world_of_work_(pages_20-27).pdf|url-status=dead}}</ref> സോമാലിയൻ യുവ സംരംഭകനും ഹിൽട്ടൺ ഹോട്ടൽ എക്‌സിക്യൂട്ടീവുമായ ഹസ്സനെ 18-ാം വയസ്സിൽ ഇമാൻ ആദ്യമായി വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref name=Imbebo>{{cite book|last1=Iman, Peter Hill Beard, David Bowie|title=I Am Iman|url=https://archive.org/details/iamiman0000iman|date=2001|publisher=Universe Pub.|isbn=0789306336|page=[https://archive.org/details/iamiman0000iman/page/54 54]}}</ref><ref>{{cite book|title=Newsweek, Volume 86|date=1975|publisher=Newsweek, Incorporated|page=46|url=https://www.google.com/books?id=uaoeAQAAMAAJ|access-date=18 January 2016}}</ref> ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം അവർ മോഡലിംഗ് ജോലിക്ക് അമേരിക്കയിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ വിവാഹം അവസാനിച്ചു. <ref name=Imbebo/> 1977 ൽ ഇമാൻ അമേരിക്കൻ നടൻ വാറൻ ബീട്ടിയുമായി ഡേറ്റിംഗ് നടത്തി. <ref>{{cite news|last1=Krivoshey|first1=Bethsabée|title=Tableau de chasse – Les célèbres conquêtes de Warren Beatty – Iman|url=http://www.vanityfair.fr/people/legendes/diaporama/les-celebres-conquetes-de-warren-beatty/23464#iman|access-date=25 April 2016|work=Vanity Fair|date=5 November 2015|archive-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817235412/http://www.vanityfair.fr/people/legendes/diaporama/les-celebres-conquetes-de-warren-beatty/23464#iman|url-status=dead}}</ref> ആ വർഷം അവസാനം, അമേരിക്കൻ ബാസ്‌ക്കറ്റ്‌ബോൾ കളിക്കാരനായ സ്പെൻസർ ഹേവുഡുമായി അവർ വിവാഹനിശ്ചയം നടത്തി. താമസിയാതെ അവർ വിവാഹിതരായി. അവരുടെ മകൾ സുലേഖ ഹേവുഡ് 1978-ൽ ജനിച്ചു. 1987 ഫെബ്രുവരിയിൽ ദമ്പതികൾ വിവാഹമോചനം നേടി.<ref>{{cite news|title=Spenser Haywood timeline|url=http://www.seattletimes.com/sports/spenser-haywood-timeline/|access-date=24 April 2016|work=The Seattle Times|date=25 February 2007}}</ref> 1992 ഏപ്രിൽ 24-ന് സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലെ ലൊസാനിൽ വെച്ച് നടന്ന ഒരു സ്വകാര്യ ചടങ്ങിൽ ഇംഗ്ലീഷ് സംഗീതജ്ഞൻ ഡേവിഡ് ബോവിയെ ഇമാൻ വിവാഹം കഴിച്ചു. തുടർന്ന് ജൂൺ 6-ന് ഇറ്റലിയിലെ ഫ്ലോറൻസിൽ വച്ച് വിവാഹ ചടങ്ങുകൾ നടന്നു.<ref name="Pegg">{{cite book|last=Pegg|first=Nicholas|title=The Complete David Bowie|year=2006|publisher=Reynolds & Hearn|isbn=1905287151|pages=238}}</ref> ബോവി തന്റെ ഉപകരണത്തിന് 'അബ്ദുൽമജിദ്' എന്ന് പേരിട്ടു, അത് പിന്നീട് ഫിലിപ്പ് ഗ്ലാസ് സിംഫണിയാക്കി മാറ്റി.<ref>{{cite book |last1=Pegg |first1=Nicholas |title=The Complete David Bowie |page=15}}</ref> അവരുടെ മകൾ അലക്സാണ്ട്രിയ സഹ്റ ജോൺസ് 15 ആഗസ്റ്റ് 2000 ന് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലെ മൗണ്ട് സീനായ് ആശുപത്രിയിൽ ജനിച്ചു. <ref name="Fltnib">[http://ca.eonline.com/uberblog/b40304_first_look_news_in_brief_august_15_2000.html FIRST LOOK: The News in Brief, August 15, 2000]. E!.com (15 August 2000). Retrieved 9 May 2012.</ref> മുൻ വിവാഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ബോവിയുടെ മകൻ ഡങ്കൻ ജോൺസിന്റെ രണ്ടാനമ്മ കൂടിയാണ് ഇമാൻ. രണ്ട് കുട്ടികളും ബോവിയുടെ നിയമപരമായ കുടുംബപ്പേര് വഹിക്കുന്നു. ഇമാനും അവരുടെ കുടുംബവും പ്രധാനമായും മാൻഹട്ടനിലും ലണ്ടനിലുമാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Fmdiman">{{cite web |url= http://www.fashionmodeldirectory.com/news/Model+News/still-ties-shoes-for-iman-reveals-how-david-bowie-makes-her-feel-special.htm |title= 'He still ties my shoes for me': Iman reveals how David Bowie makes her feel special |work= Fashion Model Directory |date= 25 December 2010 |access-date= 9 May 2012}}</ref> 2016 ജനുവരി 10-ന് ബോവി മരിച്ചപ്പോൾ, "പോരാട്ടം യഥാർത്ഥമാണ്, പക്ഷേ ദൈവവും" എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലിയർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവർ എഴുതി.<ref>{{cite news|title='The struggle is real, but so is God': See Iman's poignant David Bowie tribute|url=http://www.today.com/popculture/struggle-real-so-god-see-iman-s-poignant-david-bowie-t66481|access-date=15 January 2016|work=Today|date=11 January 2016}}</ref> ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== * ''I Am Iman'' (2001) * ''The Beauty of Color'' (2005) * ''One Love Lost: A True Story'' (2005) ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{commons category|Iman (model)}} * {{Official website|http://destinationiman.com|Iman}} – official site * {{IMDb name|0408081|Iman}} * {{Tcmdb name}} * {{AllMovie name|34377|Iman}} * {{Fashionmodel|name=Iman Abdulmajid}}<!--name as listed at link--> * {{NYmag model|<!--leave 1st blank-->|iman}} * [http://www.imancosmetics.com/ Iman Cosmetics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210816015424/http://www.imancosmetics.com/ |date=2021-08-16 }} * {{NPG name|id=126967}} {{David Bowie|state=collapsed}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:സോമാലിയൻ നടിമാർ]] 2fato51ib4jzcrvz1xky5ex5unx43xb സേക് 0 558021 4682610 3792826 2026-11-03T23:15:37Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682610 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sake}} {{Infobox drink | name = ''Sake'' | image = Sake set.jpg | image_alt = | caption = ''Sake'' can be served in a wide variety of cups. Pictured is a {{lang|ja-latn|sakazuki}} (a flat, saucer-like cup), an {{lang|ja-latn|ochoko}} (a small, cylindrical cup), and a ''[[Masu (Japanese)|masu]]'' (a wooden, box-like cup) | type = Alcoholic beverage | abv = 15–22% | proof = | manufacturer = | distributor = | origin = Japan | introduced = | discontinued = | color = | flavour = | ingredients = Rice, water, [[Aspergillus oryzae|kōji-kin]] | variants = | related = | website = | region = }} തവിട് നീക്കം ചെയ്ത അരി പുളിപ്പിച്ച് മിനുക്കിയെടുത്ത ഒരു ലഹരിപാനീയമാണ് '''സേക്''' (/ˈsɑːki, ˈsækeɪ/ SAH-kee, SAK-ay,<ref>{{cite book|title=The American Heritage Dictionary of the English Language|url=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_u4s3|year=2011|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|location=Boston|isbn=978-0-547-04101-8|page=[https://archive.org/details/americanheritage0000unse_u4s3/page/1546 1546]}}</ref><ref>{{cite book|title=The Oxford Dictionary of Foreign Words and Phrases|url=https://archive.org/details/isbn_9780965016070|url-access=registration|year=1997|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-860236-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780965016070/page/375 375]}}</ref> ജാപ്പനീസ് റൈസ് വൈൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/alcohol-consumption#ref467216|title=alcohol consumption|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-03-09|language=en}}</ref>. ജാപ്പനീസ് റൈസ് വൈൻ എന്ന പേരുണ്ടെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ റൈസ് വൈൻ (ഹുവാങ്ജിയു, ചിയോങ്ജു പോലുള്ളവ), ബിയറിന് സമാനമായ ഒരു ബ്രൂവിംഗ് പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. അവിടെ അന്നജം പഞ്ചസാരയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും മദ്യമായി പുളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പഴങ്ങളിൽ വൈൻ സാധാരണയായി മുന്തിരിയിൽ സ്വാഭാവികമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പഞ്ചസാര പുളിപ്പിച്ചാണ് മദ്യം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. ബിയറിന് വേണ്ടിയുള്ള മദ്യനിർമ്മാണ പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ് അവിടെ അന്നജത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചസാരയിലേക്കും പിന്നീട് പഞ്ചസാരയിൽ നിന്ന് മദ്യത്തിലേക്കും പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നത് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളിലാണ്. മറ്റ് റൈസ് വൈനുകൾ പോലെ, സേക്ക് ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ, ഈ പരിവർത്തനങ്ങൾ ഒരേസമയം സംഭവിക്കുന്നു. മദ്യത്തിന്റെ അളവ് സേക്ക്, വൈൻ, ബിയർ എന്നിവയിൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മിക്ക ബിയറുകളിലും 3-9% ABV അടങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ, വൈനിൽ പൊതുവെ 9-16% ABV അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=Robinson |first=Jancis |title=The Oxford Companion to Wine |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00janc |url-access=registration |edition=3rd |publisher=Oxford University Press |year=2006 |page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00janc/page/10 10]|isbn=978-0-19-860990-2 }}</ref> കൂടാതെ 18-20% ABV ഉം നേർപ്പിക്കാത്ത സേക്കിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു (ഇത് കുപ്പിയിലാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് വെള്ളത്തിൽ ലയിപ്പിച്ച് 15% ആയി കുറയ്ക്കുന്നു). ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിൽ, സേക് (kanji: 酒, ജാപ്പനീസ് ഉച്ചാരണം: [sake]) എന്ന അക്ഷരത്തിന് ഏത് ലഹരിപാനീയത്തെയും സൂചിപ്പിക്കാൻ കഴിയും, അതേസമയം ഇംഗ്ലീഷിൽ സേക് എന്ന് വിളിക്കുന്ന പാനീയത്തെ സാധാരണയായി നിഹോൻഷു എന്ന് വിളിക്കുന്നു (日本酒; അർത്ഥം 'ജാപ്പനീസ് ലഹരിപാനീയം'). ജാപ്പനീസ് മദ്യനിയമങ്ങൾ പ്രകാരം, സംഭാഷണത്തിൽ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കാത്ത പര്യായമായ സെയ്ഷു (清酒; 'റിഫൈൻഡ് ആൽക്കഹോൾ') എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചാണ് സേക് ലേബൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ജപ്പാനിൽ, ഇത് ദേശീയ പാനീയമായതിനാൽ, പ്രത്യേക ചടങ്ങുകളോടെയാണ് സേക് പലപ്പോഴും വിളമ്പുന്നത്. അവിടെ അത് ഒരു ചെറിയ മൺപാത്രത്തിലോ പോർസലൈൻ കുപ്പിയിലോ ചൂടാക്കി [[Sake set|സകാസുക്കി]] എന്ന ചെറിയ പോർസലൈൻ കപ്പിൽ നിന്ന് കുടിക്കുന്നു. വീഞ്ഞിനെപ്പോലെ, ശുപാർശ ചെയ്യുന്ന വിളമ്പുന്ന താപനില തരം അനുസരിച്ച് ഇത് വളരെ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. == ചരിത്രം == [[File:Pair of Sake Flasks Momoyama Period Yale University Art Gallery.jpg|thumb|A pair of sake flasks painted in gold and black [[lacquer]]. [[Momoyama period]], 16th century.]] സേക്ന്റെ ഉത്ഭവം വ്യക്തമല്ല. ജപ്പാനിലെ മദ്യത്തിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ പരാമർശം [[Records of the Three Kingdoms|റെക്കോർഡ്സ് ഓഫ് ത്രീ കിംഗ്ഡംസിന്റെ]] [[Book of Wei|വെയ് പുസ്തകത്തിൽ]] രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഈ ചൈനീസ് ഗ്രന്ഥം ജാപ്പനീസ് മദ്യപാനത്തെയും നൃത്തത്തെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/sake|title=sake {{!}} alcoholic beverage|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-03-09|language=en}}</ref> 712-ൽ സമാഹരിച്ച ജപ്പാനിലെ ആദ്യത്തെ ലിഖിത ചരിത്രമായ [[Kojiki|കോജിക്കിയിൽ]] ലഹരിപാനീയങ്ങൾ (ജാപ്പനീസ്: 酒, റോമനൈസ്ഡ്: sake) നിരവധി തവണ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ബാംഫോർത്ത് (2005) [[Nara period|നാരാ കാലഘട്ടത്തിൽ]] (710–794) യഥാർത്ഥ സക്കിന്റെ (അരി, വെള്ളം, കോജി മോൽഡ്(麹, [[Aspergillus oryzae|ആസ്പർജില്ലസ് ഒറൈസെ]]) എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നത്) ഉത്ഭവം സ്ഥാപിക്കുന്നു. <ref>{{cite book |last=Morris |first=Ivan |year=1964 |title=The World of the Shining Prince: Court Life in Ancient Japan|url=https://archive.org/details/worldofshining00morr |url-access=registration |publisher=New York: Knopf }}</ref>ഹെയാൻ കാലഘട്ടത്തിൽ, മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും ദർബാർ ഉത്സവങ്ങൾക്കും മദ്യപാന ഗെയിമുകൾക്കും സേക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. വളരെക്കാലം സേക് പ്രൊഡക്ഷൻ സർക്കാർ കുത്തകയായിരുന്നു. എന്നാൽ പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ക്ഷേത്രങ്ങളും ആരാധനാലയങ്ങളും സേക് ഉണ്ടാക്കാൻ തുടങ്ങി. അടുത്ത 500 വർഷത്തേക്ക് അവ ഉൽപാദനത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. ടാമൺ-ഇൻ (ക്ഷേത്രം) മഠാധിപതികൾ എഴുതിയ ടാമൺ-ഇൻ ഡയറി 1478 മുതൽ 1618 വരെ, ക്ഷേത്രത്തിലെ മദ്യപാനത്തിന്റെ പല വിശദാംശങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. പാസ്റ്ററൈസേഷനും പ്രധാന ഫെർമെന്റേഷൻ മാഷിലേക്ക് ചേരുവകൾ ചേർക്കുന്ന പ്രക്രിയയും മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിലായി അക്കാലത്ത് സ്ഥാപിതമായ സമ്പ്രദായങ്ങളായിരുന്നുവെന്ന് ഡയറി കാണിക്കുന്നു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ക്യുഷു ജില്ലയിൽ വാറ്റിയെടുക്കൽ സാങ്കേതികത അവതരിപ്പിച്ചത് റ്യൂക്യുവിൽ നിന്നാണ്.<ref name=":0" /> "Imo–sake" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഷോച്ചുവിന്റെ മദ്യനിർമ്മാണം ആരംഭിക്കുകയും ക്യോട്ടോയിലെ സെൻട്രൽ മാർക്കറ്റിൽ വില്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:Bereiding van saké 1781.jpg|thumb|left|Title page of {{Lang|nl|Bereiding van Sacki}}, by [[Isaac Titsingh]]: earliest explanation of the sake brewing process in a European language. Published in 1781, in [[Batavia, Dutch East Indies]].]] ==അവലംബം== {{Reflist}} === പൊതുവായ ഉറവിടങ്ങൾ === * Bamforth CW. (2005) "Sake". ''Food, Fermentation and Micro-organisms''. Blackwell Science: Oxford, UK: 143–153. * Kobayashi T, Abe K, Asai K, Gomi K, Uvvadi PR, Kato M, Kitamoto K, Takeuchi M, Machida M. (2007). "Genomics of ''Aspergillus oryzae''". ''Biosci Biotechnol. Biochem.'' '''71'''(3):646–670. * Suzuki K, Asano S, Iijima K, Kitamoto K. (2008). "Sake and Beer Spoilage Lactic Acid Bacteria&nbsp;– A review". The Inst of Brew & Distilling; '''114'''(3):209–223. * Uno T, Itoh A, Miyamoto T, Kubo M, Kanamaru K, Yamagata H, Yasufuku Y, Imaishi H. (2009). "Ferulic Acid Production in the Brewing of Rice Wine (Sake)". ''J Inst Brew''. '''115'''(2):116–121. ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * [[Rocky Aoki|Aoki]], Rocky, Nobu Mitsuhisa and Pierre A. Lehu (2003). [https://books.google.com/books?id=O5c-AAAACAAJ ''Sake: Water from Heaven'']. New York: Universe Publishing. {{ISBN|0-7893-0847-9|978-0-7893-0847-4}} * Bunting, Chris (2011). ''Drinking Japan''. Singapore: Tuttle Publishing. {{ISBN|978-4-8053-1054-0}}. * [[Fred Eckhardt|Eckhardt, Fred]] (1993). [https://books.google.com/books?id=SbjRAAAACAAJ ''Sake (U.S.A.): A Complete Guide to American Sake, Sake Breweries and Homebrewed Sake'']. Portland, Oregon: Fred Eckhardt Communications. {{ISBN|0-9606302-8-7|978-0-9606302-8-8}}. * Gauntner, John (2002). [https://books.google.com/books?id=5y7X-mfWCEIC&client=firefox-a ''The Sake Handbook'']. Tokyo: [[Tuttle Publishing]]. {{ISBN|0-8048-3425-3|978-0-8048-3425-4}}. * [[Philip Harper (sake brewer)|Harper, Philip]]; Haruo Matsuzaki; Mizuho Kuwata; Chris Pearce (2006). [https://books.google.com/books?id=4IAlLDQWZGMC&client=firefox-a ''The Book of Sake: A Connoisseurs Guide'']. Tokyo: Kodansha International. {{ISBN|4-7700-2998-5|978-4-7700-2998-0}} * [[Engelbert Kaempfer|Kaempfer]], Engelbert (1906). [https://archive.org/details/historyjapantog04kaemgoog ''The History of Japan: Together with a Description of the Kingdom of Siam, 1690–92,'' Vol I.] [https://books.google.com/books?id=mOwaAAAAYAAJ&client=firefox-a Vol II.] [https://books.google.com/books?id=23wTAAAAYAAJ&client=firefox-a Vol III]. London: J. MacLehose and Sons. {{oclc|5174460}}. * Morewood, Samuel (1824). [https://archive.org/details/bub_gb_os4GAAAAQAAJ ''An Essay on the Inventions and Customs of Both Ancients and Moderns in the Use of Inebriating Liquors: Interspersed with Interesting Anecdotes, Illustrative of the Manners and Habits of the Principal Nations of the World, with an Historical View of the Extent and Practice of Distillation.''] London: Longman, Hurst, Rees, Orme, Brown, and Green. {{oclc|213677222}}. * [[Isaac Titsingh|Titsingh, Issac]] (1781). "''Bereiding van de Sacki''{{-"}} ("Producing Sake"), [http://library.wur.nl/WebQuery/catalog/66098?wq_sfx=lang ''Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap'' (''Transactions of the Batavian Academy'')], Vol. III. {{oclc|9752305}}. ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category}} {{Wiktionary|sake}} * [http://www.sakejapan.com/ Sake Service Institute] * [http://www.sakeeducationcouncil.org/ Sake Education Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905120454/http://www.sakeeducationcouncil.org/ |date=September 5, 2012 }} * [http://sakesommelierassociation.com/ Sake Sommelier Association] * [https://web.archive.org/web/20170627154719/http://www.talkativeman.com/sake-and-japanese-culture/ An Indispensable Guide to Sake and Japanese Culture] * [https://donaskitchen.com/what-does-sake-taste-like/ What Does Sake Taste Like?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107090535/https://donaskitchen.com/what-does-sake-taste-like/ |date=2021-11-07 }} {{Japanese food and drink}} {{Alcoholic beverages}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ലഹരിപാനീയങ്ങൾ]] h53c6uaulr60wt75mz5xhg6tz1cysiw റോങ്കെ ഒഡുസന്യ 0 559615 4682742 4141839 2026-11-04T09:51:58Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682742 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ronke Odusanya}} {{Infobox person | name = Ronke Odusanya | image = | caption = | birth_name = Ronke Odusanya | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|3}} | birth_place = [[Ogun State]] | nationality = Nigerian | alma_mater = [[Federal Government Girls College]], Nigeria | occupation = Actress. Producer. Performer. | years active = 2000-present | notable_works = ''[[Jenifa]]'' (2008) <br> Astray (Isina) (2016) <br> ''A Girl's Note'' (2016) | website = }} ഒരു [[നൈജീരിയ]]ൻ യൊറൂബ ഭാഷാ ചലച്ചിത്ര നടിയും<ref>{{cite news|url=https://dailypost.ng/2016/11/20/popular-actress-ronke-odusanya-reveals-men-call-breasts/|title=Popular actress, Ronke Odusanya reveals what men call her breasts|work=Dailypost Nigeria|last=Nwachukwu|first=John Owen|date=20 November 2016|access-date=20 April 2019}}</ref><ref name="obiuwevbi1">{{cite news|url=https://www.bellanaija.com/2015/10/yoruba-actress-ronke-odusanya-looks-lovely-in-these-makeup-photos/|title=Yoruba Movie Actress Ronke Odusanya Looks Lovely in these Makeup Photos!|work=Bellanaija|last=Obiuwevbi|first=Jennifer|date=17 October 2015|access-date=20 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://thenet.ng/ronke-odusanya-finally-speaks-on-alleged-husband-snatching-scandal/|title=Ronke Odusanya finally speaks on alleged husband-snatching scandal|work=TheNet|last=Adedosu|first=Adekunle|date=23 December 2014|access-date=20 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/relationships-weddings/ronke-odusanya-nollywood-actress-weds-us-based-lover-secretly/vq5gcdh|title=Nollywood Actress Weds US Based Lover Secretly|work=Pulse|last=Esho|first=Wemi|date=10 June 2014|access-date=20 April 2019|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420031605/https://www.pulse.ng/lifestyle/relationships-weddings/ronke-odusanya-nollywood-actress-weds-us-based-lover-secretly/vq5gcdh|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/11/yoruba-actress-ronke-odusanya-gives-lesson-on-self-esteem/|title=Yoruba actress, Ronke Odusanya, gives lesson on self-esteem|work=vanguardngr|last=BASSEY|first=EKAETTE|date=3 November 2018|access-date=20 April 2019}}</ref> ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവും സ്റ്റേജ് പെർഫോമറും ആണ് '''റോങ്കെ ഒഡുസന്യ''' .<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneonlineng.com/64521/|title=9 Years After First Production, Ronke Odusanya Releases New Flick ‘Gangan’|work=Tribuneonline|access-date=20 April 2019|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420031605/https://www.tribuneonlineng.com/64521/|url-status=dead}}</ref> == മുൻകാലജീവിതം == 1973 മെയ് 3 ന് ഓഗൺ സ്റ്റേറ്റിലാണ് റോങ്കെ ഒഡുസന്യ ജനിച്ചത്. == വിദ്യാഭ്യാസം == റോങ്കെ തന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം സെന്റ് ബെനഡിക്റ്റ് നഴ്സറി & പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ ആരംഭിച്ച് അകുറെയിലെ ഫെഡറൽ ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് കോളേജിൽ തുടർന്നു.<ref>{{cite news|url=https://ibakatv.com/ronke-odusanya|title=Ronke Odusanya|work=Ibaka TV|date=20 November 2016|access-date=20 April 2019|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420031607/https://ibakatv.com/ronke-odusanya|url-status=dead}}</ref> അവർ ഒലബിസി ഒനബാഞ്ചോ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേർന്നു. മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദം നേടി.<ref>{{cite news|url=https://www.informationng.com/2018/05/popular-nollywood-actress-ronke-odusanya-celebrates-birthday-with-lovely-photo.html|title=Popular Nollywood actress Ronke Odusanya celebrates birthday with lovely photo|work=Information Nigeria|last=Nigeria|first=Information|date=3 May 2018|access-date=20 April 2019}}</ref> == കരിയർ == ബിരുദം നേടിയ ശേഷം 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അവർ തന്റെ പ്രൊഫഷണൽ അഭിനയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. 2006-ൽ ഫാത്തിയ ബാലോഗന്റെ സിനിമയിലെ "ഫോലേക്ക്" എന്ന കഥാപാത്രത്തെ തുടർന്നാണ് അവർക്ക് "ഫ്ലാക്കി ഇഡി ഡോവോ" എന്ന് പേരിട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://www.dailyadvent.com/ettmt/2019/01/14/charming-nollywood-actress-ronke-odusanya-stuns-in-new-outfit/ |title=CHARMING! NOLLYWOOD ACTRESS RONKE ODUSANYA STUNS IN NEW OUTFIT|work=Daily Advent|date=14 January 2019|access-date=20 April 2019}}</ref> ഓഗ ബെല്ലോയുടെ "കേരിക്കേരി"യിൽ റോങ്കെ അവതരിപ്പിച്ചു. 2001-ലെ യൊറൂബ ചിത്രമായ "ബാബ ഒലോഗ്ബ" എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ നോളിവുഡിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്.<ref name="izuzu1">{{cite news|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ronke-odusanya-9-things-you-should-know-about-jenifa-actress/jhj9tnr|title=9 things you should know about "Jenifa" actress|work=Pulse Nigeria|last=izuzu|first=chibumga|date=5 March 2015|access-date=20 April 2019|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420031604/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ronke-odusanya-9-things-you-should-know-about-jenifa-actress/jhj9tnr|url-status=dead}}</ref> ബെക്കിയുടെ വേഷം ചെയ്ത ജെനീഫ<ref name="Jenifa NWF">{{cite web|url=http://nollywoodforever.com/jenifa/|title=Jenifa|publisher=Nollywood Forever|access-date=20 April 2019|archive-date=2021-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115183255/http://nollywoodforever.com/jenifa/|url-status=dead}}</ref><ref name="AF">{{cite web|url=http://africa-archive.com/nu/jenifa-2008|title=Jenifa|publisher=Africa Archive|access-date=20 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420031607/http://africa-archive.com/nu/jenifa-2008|archive-date=2019-04-20|url-status=dead}}</ref> ട്വിസ്റ്റഡ്, എ ഗേൾസ് നോട്ട് എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി നൈജീരിയൻ സിനിമകളിൽ അവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഐലതുൻസെ എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് 2017 ലെ ബെസ്റ്റ് ഓഫ് നോളിവുഡ് അവാർഡിൽ പ്രധാന വേഷത്തിലെ (യോറൂബ) മികച്ച നടിയായി നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name=bona2017>[https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2017-bolanle-ninalowo-ik-ogbonna-rachel-okonkwo-what-lies-within-among/x1yd04j Bolanle Ninalowo, IK Ogbonna, Rachel Okonkwo, "What Lies Within" among nominees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019113032/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2017-bolanle-ninalowo-ik-ogbonna-rachel-okonkwo-what-lies-within-among/x1yd04j |date=2021-10-19 }}, Pulse, Retrieved 20 April 2019</ref> == അവാർഡുകൾ== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !Year !Award !Category !Film !Result !Ref |- |2017 | [[Best of Nollywood Awards]] | Best Actress in Leading Role (Yoruba) | ''Ailatunse'' | {{nominated}} |<ref>{{cite web|last1=Ezeamalu|first1=Ben|date=6 September 2017|title=Nominees for the Best of Nollywood Awards, 2017|url=http://www.bonawards.com/2017/09/06/nominees-for-the-best-of-nollywood-awards-2017/|access-date=20 April 2019|work=Bonawards|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026114403/http://www.bonawards.com/2017/09/06/nominees-for-the-best-of-nollywood-awards-2017/|url-status=dead}}</ref> |} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{IMDb name|3885472|Ronke Odusanya}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1973-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നൈജീരിയൻ ചലച്ചിത്രനടികൾ]] 71ipvi3giw0sues3bqhl5tw63f261yu നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം 0 560785 4682633 4679330 2026-11-03T23:49:21Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682633 wikitext text/x-wiki {{PU|Unity in diversity}} [[പ്രമാണം:Unity_In_Diversity_-_Opening_Ceremony_-_Wiki_Conference_India_-_CGC_-_Mohali_2016-08-05_6656.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| [[വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ|വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2016-ൽ]] പങ്കെടുത്തവർ "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" എന്ന പേരിൽ ഒരു നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുന്നു.]] [[പ്രമാണം:Ernesto_Teodoro_Moneta.jpg|ലഘുചിത്രം| സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം നേടിയ ഇറ്റാലിയൻ സ്വദേശി ഏണസ്റ്റോ ടിയോഡോറോ മൊനെറ്റയാണ് ''ഇൻ വെറൈറ്റേറ്റ് കോൺകോർഡിയ'' / ''ഇൻ വെറൈറ്റേറ്റ് യൂണിറ്റാസ്'' എന്ന മുദ്രാവാക്യം ആദ്യമായി സ്വീകരിച്ചത്.]] സമാനതകളില്ലാത്ത വ്യക്തികളും ഗ്രൂപ്പുകളും തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെയും സ്വരുമയുടെയും പ്രതീകമായാണ് '''നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം''' എന്ന വാക്യം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ശാരീരികമോ സാംസ്കാരികമോ ഭാഷാപരമോ സാമൂഹികമോ മതപരമോ രാഷ്ട്രീയമോ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമോ [[മനഃശാസ്ത്രം|മാനസികമോ]] ആയ വ്യത്യാസങ്ങളോടുള്ള കേവലമായ സഹിഷ്ണുതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഏകത്വത്തിൽ നിന്ന് വിഭിന്നമായി, "ഏകതാനതയില്ലാത്ത ഏകത്വവും ശിഥിലമാകാത്ത നാനാത്വവും" {{Sfn|Lalonde|1994}} എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം. ഈ ആശയവും അനുബന്ധ പദപ്രയോഗവും വളരെ പഴക്കമുള്ളതാണ്; പ്രാചീന ലോകത്തെ പാശ്ചാത്യ, പൗരസ്ത്യ സംസ്കാരങ്ങളിൽ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഇവ നിലനിന്നിരുന്നു. [[ആവാസ വിജ്ഞാനം|പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം]], {{Sfn|Lalonde|1994}} [[പ്രപഞ്ചവിജ്ഞാനീയം|പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രം]], [[തത്ത്വശാസ്ത്രം|തത്ത്വചിന്ത]], {{Sfn|Kalin|2004b|p=430}} [[മതം]], {{Sfn|Effendi|1938}} [[രാഷ്ട്രീയം]]<ref name=Eurominority>{{Cite web|url=http://www.eurominority.eu/version/eng/languages-motto.asp|title=Eurominority - European motto "Unity in diversity" "In varietate concordia"|access-date=2021-12-05|date=2007-08-17|archive-date=2007-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070817194201/http://www.eurominority.eu/version/eng/languages-motto.asp|url-status=bot: unknown}}</ref> എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി മേഖലകളിൽ ഈ ആശയം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. == ഉത്ഭവം == നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം എന്ന ആശയം [[സൂഫിസം|സൂഫി]] തത്ത്വചിന്തകനായ [[ഇബ്ൻ അറബി|ഇബ്‌നു അൽ-അറബിയുടെ]] (1165-1240) ചിന്തകളിൽ തന്നെ കണ്ടെത്താനാകും. "അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏകത്വം" (''wahdat al-wjud'' ) എന്ന [[അതിഭൗതികം|അതിഭൗതിക]] ആശയം അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചു. യാഥാർത്ഥ്യം ഒന്നാണെന്നും ദൈവത്തിന്റേത് മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ അസ്തിത്വമെന്നും മറ്റെല്ലാ ജീവികളും ദൈവത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ നിഴലുകളോ പ്രതിഫലനങ്ങളോ മാത്രമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{Sfn|Kalin|2004a|pp=385–386}} അബ്ദുൽ കരീം അൽ-ജീലീ (1366–1424) ഇബ്‌നു അൽ-അറബിയുടെ ചിന്തകളെ വികസിപ്പിച്ച്, "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വവും ഏകത്വത്തിൽ നാനാത്വവും" പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന, പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സമഗ്ര വീക്ഷണം അവതരിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Kalin|2004b|p=430}} [[ഗോട്ട്ഫ്രൈഡ് ലെയ്ബ്നിസ്|ലെയ്ബ്നിസ്]] തന്റെ ''Elementa verae pietatis, sive de amore dei'' 948 I.12/A VI.4.1358-ൽ "ഹാർമണി"യുടെ (''Harmonia est unitas in varietate'') നിർവചനമായി ഈ പദപ്രയോഗം ഉപയോഗിച്ചു. ഈ നിർവചനത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനമായി ലെയ്ബ്നിസ് ''ഹാർമോണിയ എസ്റ്റ് കം മൾട്ടി ആഡ് ക്വാണ്ടം യുണിറ്റേറ്റം റിവോകന്റൂർ'' എന്ന് കുറിക്കുന്നു; പല കാര്യങ്ങൾ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ഐക്യത്തിലേക്ക് പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതാണ് 'ഹാർമണി' എന്നാണ് ഇതിനർത്ഥം. == മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ == പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മജപഹിത്|മജാപഹിത്]] സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് എംപു തന്തുലാർ എഴുതിയ ''കകവിൻ സുതസോമ'' എന്ന പഴയ ജാവനീസ് കവിതയിൽ "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" എന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട ''ഭിന്നേക തുംഗൽ ഇക്ക'' എന്ന വാചകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref name="santoso">{{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Sutasoma/q10OAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=unity%20in%20diversity|title=Sutasoma, a Study in Old Javanese Wajrayana|last=Mpu Tantular|publisher=International Academy of Culture|year=1975|editor-last=Santoso|editor-first=Soewito|page=9}}</ref> [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] (പ്രത്യേകിച്ച് [[ശൈവമതം|ശൈവരും]]) [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതക്കാരും]] തമ്മിലുള്ള സഹിഷ്ണുതയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ ഈ കവിത ശ്രദ്ധേയമാണ്. [[ഗൗതമബുദ്ധൻ|ബുദ്ധനും]] [[ശിവൻ|ശിവനും]] സത്തയിൽ വ്യത്യസ്തരാണെങ്കിലും അവരുടെ സത്യങ്ങൾ ഒന്നാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്ന ഭാഗത്തിന്റെ ഏകദേശ അർത്ഥം ഇങ്ങനെയാണ്: {{cquote|<poem>ബുദ്ധനും ശിവനും വ്യത്യസ്തങ്ങളാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവ തീർച്ചയായും വ്യത്യസ്തമാണ്, എന്നാൽ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ അവയുടെ വ്യത്യാസം എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും, കാരണം ജിനന്റെ (ബുദ്ധന്റെ) സത്യവും ശിവന്റെ സത്യവും ഒന്നാണ്. അവ തീർച്ചയായും വ്യത്യസ്തമാണ്, എന്നാൽ സത്യത്തിൽ ദ്വൈതമില്ലാത്തതിനാൽ അവ ഒരേ തരത്തിലുള്ളതാണ്.</poem>|''[[Kakawin Sutasoma|കകവിൻ സുതസോമ]]'', സർഗ്ഗം 139, ശ്ലോകം 5}} നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം എന്നത് [[ബഹായി വിശ്വാസം|ബഹായി വിശ്വാസത്തിന്റെ]] ഒരു പ്രധാന തത്ത്വമാണ്. 1938-ൽ, വേൾഡ് ഓർഡർ ഓഫ് ബഹാവുള്ള എന്ന തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, ബഹായി വിശ്വാസത്തിന്റെ ഗാർഡിയൻ ആയ ഷോഗി എഫൻഡി "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" ആണ് ഈ മതത്തിന്റെ "ആപ്തവാക്യം" എന്ന് പറഞ്ഞു. {{Sfn|Effendi|1938a|pp=41–42}} 1892 മുതൽ 1921 വരെ ബഹായി വിശ്വാസത്തിന്റെ തലവനായിരുന്ന അബ്ദുൽ-ബഹ, മനുഷ്യരാശിയുടെ ഏകത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ തത്ത്വം ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു: <ref>{{Cite book|title=ʻAbduʾl-Bahá On Divine Philosophy|url=https://archive.org/details/abdulbahaondivin00abdurich|last=ʻAbduʾl-Bahá|date=1918|publisher=Tudor Press|page=[https://archive.org/details/abdulbahaondivin00abdurich/page/25 25]}}</ref> {{cquote|''വാസ്തവത്തിൽ എല്ലാവരും ഒരു മനുഷ്യകുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങളാണ് — ഒരു സ്വർഗീയ പിതാവിന്റെ മക്കൾ. മാനവികതയെ ഒരു പൂന്തോട്ടത്തിലെ വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള പൂക്കളോട് ഉപമിക്കാം. നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വമുണ്ട്. ഓരോന്നും മറ്റുള്ളവയുടെ സൗന്ദര്യത്തിന് മാറ്റുകൂട്ടുന്നു.''|}} ഇന്ത്യൻ ആത്മീയാചാര്യനായ മെഹർ ബാബ തന്റെ ''അന്തിമ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ'' ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു: "നാനാത്വത്തിലെ ഏകത്വം ഹൃദയത്തിന്റെ കാതലിൽ സ്പർശിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ അനുഭവവേദ്യമാക്കാൻ കഴിയൂ. ഈ ദൗത്യത്തിനാണ് ഞാൻ വന്നത്. മായയിലുള്ള നിങ്ങളുടെ ജീവിതം അനുഭവിക്കേണ്ടതും സഹിക്കേണ്ടതുമായ എല്ലാ ഉപരിപ്ലവമായ വൈവിധ്യങ്ങൾക്കിടയിലും, ലോകത്തിലെ എല്ലാ രാഷ്ട്രങ്ങൾക്കും മതങ്ങൾക്കും വിഭാഗങ്ങൾക്കും ജാതികൾക്കുമിടയിൽ സ്നേഹത്തിലൂടെ ഏകത്വബോധം ഉളവാക്കുന്നതിനായി, നിങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ സ്നേഹത്തിന്റെ വിത്ത് പാകാനാണ് ഞാൻ വന്നത്." <ref>{{Cite web|url=http://www.ambppct.org/messages.php|title=Final Declaration|last=Meher Baba|date=September 30, 1954|access-date=2021-12-05|archive-date=2018-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708051427/http://ambppct.org/messages.php|url-status=dead}}</ref> ''നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം'' എന്നത് [[ശിവാനന്ദ സരസ്വതി|സ്വാമി ശിവാനന്ദയുടെ]] ശിഷ്യന്മാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മുദ്രാവാക്യം കൂടിയാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.sivananda.org/teachings/|title=Teachings|access-date=2021-12-05|archive-date=2023-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230502143702/https://www.sivananda.org/teachings/|url-status=dead}}</ref> == രാഷ്ട്രീയം == ആധുനിക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ, ഇറ്റാലിയൻ ഏകീകരണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഏണസ്റ്റോ ടിയോഡോറോ മൊനെറ്റയാണ് ''ഇൻ വെറൈറ്റേറ്റ് യൂണിറ്റാസ്'' എന്ന രൂപത്തിൽ ഇത് ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത്. === കാനഡ === ക്യൂബെക്കിലെ പ്രീമിയറായിരിക്കെ അഡെലാർഡ് ഗോഡ്ബൗട്ട് കൗൺസിൽ ഓൺ ഫോറിൻ റിലേഷൻസിന്റെ ജേണലിൽ "കാനഡ: നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" (1943) എന്ന തലക്കെട്ടിൽ ഒരു ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു:{Sfn|Godbout|1943} {{Cquote|''കാനഡയും ബ്രിട്ടീഷ് കോമൺവെൽത്ത് ഓഫ് നേഷൻസും മാത്രമല്ല, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്, അമേരിക്കയിലെ ലാറ്റിൻ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ, വിമോചിത ഫ്രാൻസ് എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്ന നമ്മുടെ സംയുക്ത നാഗരികതയിൽ, ഫ്രഞ്ച് കനേഡിയൻമാരുടെ ഇരട്ട ബന്ധം അവരെ ശക്തിയുടെയും ക്രമത്തിന്റെയും, അതിനാൽ ഐക്യത്തിന്റെയും, ഘടകമാക്കുന്നത് എങ്ങനെ?''|}} പിന്നീട് ഈ പദപ്രയോഗം പൊതുവെ കനേഡിയൻ ബഹുസാംസ്കാരികതയുടെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായി മാറി.{{Sfn|Lalonde|1994}}<ref>{{Citation|last=Godbout|first=Adelard|title=Canada: Unity in Diversity|date=April 1943|volume=21|issue=3|pages=452–461|periodical=Foreign Affairs|doi=10.2307/20029241|jstor=20029241|author-link=Adelard Godbout}}</ref> 1970-കളിൽ വിൽഫ്രിഡ് ലോറിയർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ ഇന്റർ ഡിസിപ്ലിനറി റിസർച്ച് സെമിനാറിൽ (IRS) ഈ വാചകം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു.<ref> {{Citation|last=Nyiri|first=Nicolas A.|title=Unity in Diversity|url=https://books.google.com/books?id=WvqPE7vncdIC&q=Introduction+to+Unity+in+Diversity:+The+Proceedings+of+the+Interdisciplinary+Research+Seminar&pg=PA181|volume=1|year=1977|place=Waterloo, Ontario, Canada|publisher=Wilfrid Laurier University Press|isbn=978-0-88920-058-6|access-date=14 February 2012|last2=Preece|first2=Rod}}</ref> === യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ === 2000-ൽ യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ 'യുണൈറ്റഡ് ഇൻ ഡൈവേഴ്‌സിറ്റി' (ലാറ്റിൻ: ''In varietate concordia'')<ref>i.e. the EU replaced ''varietas'' by ''concordia'' "concord, cordial accord" in the Latin version and inverted word order. In the English version ''unity'' was retained (French ''unité'').</ref> തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക മുദ്രാവാക്യമായി സ്വീകരിച്ചു. സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന, യൂണിയനിലെ അനേകം അംഗരാജ്യങ്ങളെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ് രൂപത്തിനു പുറമേ, യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ മുദ്രാവാക്യം മറ്റ് 23 ഭാഷകളിലും ഔദ്യോഗികമാണ്. അംഗരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉൾപ്പെടുത്തി നടത്തിയ ഒരു മത്സരത്തിലൂടെയാണ് "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" തിരഞ്ഞെടുത്തത്.<ref name=Eurominority/> യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് പ്രകാരം:<ref>{{cite web|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/symbols/motto_en |title=The EU motto: United in Diversity |work=An official website of the European Union |access-date=2020-03-15}}</ref> {{Cquote|''ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ വിവിധ സംസ്‌കാരങ്ങളാലും പാരമ്പര്യങ്ങളാലും ഭാഷകളാലും സമ്പന്നരാകുമ്പോൾ തന്നെ, സമാധാനത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കാൻ യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ രൂപത്തിൽ യൂറോപ്പുകാർ എങ്ങനെ ഒത്തുചേർന്നുവെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.''|}} === ഇന്ത്യ === [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രിയും]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] നേതാവുമായിരുന്ന [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]], ദേശീയോദ്ഗ്രഥനത്തിനും പുരോഗതിക്കും അത്യന്താപേക്ഷിതമായ തത്ത്വമെന്ന നിലയിൽ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=Contemporary English-Language Indian Children's Literature: Representations of Nation, Culture, and the New Indian Girl|url=https://archive.org/details/nlsiu.820.9.sup.27081|last=Superle|first=Michelle|date=2011|publisher=Routledge|isbn=9781136720871}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Indian English and the Fiction of National Literature|last=Marangoly George|first=Rosemary|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107729551}}</ref> ''[[ദി ഡിസ്കവറി ഒഫ് ഇന്ത്യ|ദി ഡിസ്കവറി ഓഫ് ഇന്ത്യ]]'' എന്ന തന്റെ കൃതിയിൽ അദ്ദേഹം ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ദീർഘമായി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book|title=The Discovery of India|last=Nehru|first=Jawaharlal|date=1989|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195623949}}</ref> === ഇന്തോനേഷ്യ === [[പ്രമാണം:National_emblem_of_Indonesia_Garuda_Pancasila.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|305x305ബിന്ദു| ഇന്തോനേഷ്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നമായ ഗരുഡ പാൻകാസിലയുടെ ബാനറിലുള്ള പഴയ ജാവനീസ് ഭാഷയിലെ മുദ്രാവാക്യം.]] "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" എന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട ''ഭിന്നേക തുംഗൽ ഇക്ക'' എന്ന പഴയ ജാവനീസ് പദപ്രയോഗം, <ref name="santoso"/> [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയുടെ]] ഔദ്യോഗിക ദേശീയ മുദ്രാവാക്യമാണ്. <ref name="depkumham">{{Cite web|url=http://www.depkumham.go.id/xdepkumhamweb/xPeraturan/xUUD|title=UUD 1945 Amandemen|publisher=Departemen Hukum & Hak Asasi Manusia Republik Indonesia|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212100545/http://www.depkumham.go.id/xdepkumhamweb/xPeraturan/xUUD|archive-date=12 February 2010|quote=Lambang Negara ialah Garuda Pancasila dengan semboyan Bhinneka Tunggal Ika}}</ref> === ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക === [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ വർണ്ണവിവേചനം|വർണ്ണവിവേചനകാലത്തെ]] [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] 1981 മെയ് 31-ന് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ 20 വർഷം ആഘോഷിച്ചപ്പോൾ, ആഘോഷങ്ങളുടെ പ്രമേയം "നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം" ({{Lang-af|eenheid in diversiteit}}) എന്നതായിരുന്നു. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ജീവിതത്തിലെ അസമത്വങ്ങളെ ന്യായീകരിച്ചൊഴിയാനുള്ള കപടശ്രമമാണ് ഈ മുദ്രാവാക്യമെന്ന് വർണ്ണവിവേചന വിരുദ്ധ പ്രചാരകർ അപലപിക്കുകയും, പരിപാടിയെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് കറുത്ത ബാൻഡ് ധരിക്കാൻ മാരത്തണിലെ ഓട്ടക്കാരോട് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഓട്ടമത്സരത്തിലെ വിജയിയായ ബ്രൂസ് ഫോർഡീസ് കറുത്ത ബാൻഡ് ധരിച്ചവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. വർണ്ണവിവേചനാനന്തര ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുടെ <ref>{{Cite web|url=http://www.southafrica.info/about/sport/greats/fordyce.htm|title=Bruce Fordyce: Comrades King|access-date=2014-01-10|last=Morgan|first=Brad|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110181721/http://www.southafrica.info/about/sport/greats/fordyce.htm|archive-date=2014-01-10}}</ref> കേന്ദ്രതത്ത്വമെന്ന നിലയിൽ 1996-ലെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ഭരണഘടനയുടെ ആമുഖത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഈ പദപ്രയോഗം നിലവിൽ ദേശീയ മുദ്രാവാക്യമാണ്. == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * {{Citation|last=Effendi|first=Shoghi|title=The World Order of Baháʼu'lláh|url=http://reference.bahai.org/en/t/se/WOB/index.html|year=1938|place=Wilmette, Illinois|publisher=Baháʼí Publishing Trust|isbn=978-0-87743-231-9|access-date=10 January 2014|author-link=Shoghi Effendi}} * {{Citation|last=Effendi|first=Shoghi|title=World Order of Baháʼu'lláh|pages=41–42|year=1938a|chapter=Unity in Diversity|chapter-url=http://reference.bahai.org/en/t/se/WOB/wob-21.html|place=Wilmette, Illinois|publisher=Baháʼí Publishing Trust|isbn=978-0-87743-231-9|access-date=10 January 2014}} * {{Citation|last=Godbout|first=Adelard|title=Canada: Unity in Diversity|date=April 1943|volume=21|issue=3|pages=452–461|periodical=Foreign Affairs|doi=10.2307/20029241|jstor=20029241|author-link=Adelard Godbout}} * {{Citation|last=Kalin|first=Ibrahim|title=Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia|date=2004a|pages=385–386|editor-last=Phyllis G. Jestice|chapter=Ibn al-ʻArabi, Muhyi al-Din|chapter-url=https://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&pg=PA386|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576073551}} * {{Cite book|title=Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia|last=Kalin|first=Ibrahim|date=2004b|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576073551|editor-last=Phyllis G. Jestice|page=430|chapter=Jili, Abd al-Karim al-|chapter-url=https://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&pg=PA430}} * {{Citation|last=Lalonde|first=Roxanne|title=Unity in Diversity: Acceptance and Integration in an Era of Intolerance and Fragmentation|date=April 1994|chapter=Edited extract from M.A. thesis|chapter-url=http://bahai-library.com/lalonde_unity_diversity|place=Ottawa, Ontario|publisher=Department of Geography, Carleton University|access-date=9 January 2014}} * {{Citation|last=Novak|first=Michael|title=Unity in Diversity: An Index to the Publications of Conservative and Libertarian Institutions|pages=263|year=1983|editor-last=Carol L. Birch|chapter=Epigraph|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9wUVAQAAIAAJ|place=Metuchen, N.J.: Scarecrow Press|publisher=New American Foundation|isbn=978-0-8108-1599-5|access-date=February 12, 2012|author-link=Michael Novak}} * {{Citation|last=Nyiri|first=Nicolas A.|title=Unity in Diversity|url=https://books.google.com/books?id=WvqPE7vncdIC&q=Introduction+to+Unity+in+Diversity:+The+Proceedings+of+the+Interdisciplinary+Research+Seminar&pg=PA181|volume=1|year=1977|place=Waterloo, Ontario, Canada|publisher=Wilfrid Laurier University Press|isbn=978-0-88920-058-6|access-date=14 February 2012|last2=Preece|first2=Rod}} [[വർഗ്ഗം:മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ]] c2jfp82cv3q5lm39w4wwzaepakfhip1 ഫൗൻഡ് 0 563610 4682654 4105610 2026-11-04T00:26:15Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682654 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Found (Rossetti)}} {{Infobox Painting | image_file=Found rossetti.jpg | title=Found | artist=[[Dante Gabriel Rossetti]] | year=1854–1855, 1859–1881 | medium=oil on canvas | height_metric=91.4 | width_metric=80 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=Wilmington, Delaware | museum=[[Delaware Art Museum]] }} [[ദാന്തെ ഗബ്രിയൽ റോസെറ്റി]] വരച്ച പൂർത്തിയാകാത്ത ഒരു ഓയിൽ പെയിന്റിംഗ് ആണ് '''ഫൗൻഡ്'''. ഇപ്പോൾ ഈ ചിത്രം ഡെലവെയർ ആർട്ട് മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സമകാലിക ധാർമ്മിക വിഷയമായ നാഗരിക വേശ്യാവൃത്തിയുടെ ഏക ആവിഷ്‌ക്കാരശൈലിയാണ് റോസെറ്റിയുടെ ഈ പെയിന്റിംഗ്. 1882-ൽ റോസെറ്റിയുടെ മരണത്തോടെ ഈ സൃഷ്ടി അപൂർണ്ണമായി നിലനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും തന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി അദ്ദേഹം അതിനെ കണക്കാക്കി 1850-കളുടെ മധ്യത്തിൽ നിന്ന് മരിക്കുന്നതിന്റെ തലേ വർഷം വരെ പലതവണ അദ്ദേഹം ഈ ചിത്രം പുനഃസൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. <ref name="Treuherz165">Treuherz et al. (2004), pp. 165–66</ref> ==ചരിത്രം== {{external media | width = 210px | align = right | audio1 = [http://www.preraph.org/media/audio/56_22/04_Found.mp3 ''Found'' by Dante Gabriel Rossetti], [[Delaware Art Museum]]<ref name="DAM">{{cite web | title =The Samuel and Mary R. Bancroft Collection of Pre-Raphaelite Art, Resources | publisher =[[Delaware Art Museum]] | url =http://www.preraph.org/resources/ | access-date =April 20, 2016 | archive-date =2016-04-19 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160419111533/http://www.preraph.org/resources/ | url-status =dead }}</ref> }} 1850-കളിലെ റോസെറ്റിയുടെ ഭൂരിഭാഗം സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചെറിയ തോതിലുള്ള ഡ്രോയിംഗുകളും വാട്ടർ കളറുകളും മധ്യകാലത്തിലേയും ആദ്യകാല നവോത്ഥാനത്തിന്റെയും സവിശേഷതയായിരുന്നു. ഫൗൻഡ് റോസെറ്റി വരച്ച സമകാലിക വിഷയമായ വേശ്യാവൃത്തിയുടെ ഒരേയൊരു പരീക്ഷണമായിരുന്നു.<ref name="Treuherz165" /><ref name="Treuherz24">Treuherz et al. (2003), p. 24</ref> റോസെറ്റി 1847-ൽ തന്നെ തന്റെ സുഹൃത്ത് [[William Bell Scott|വില്യം ബെൽ സ്കോട്ടിന്]] എഴുതിയ കത്തുകളിൽ വേശ്യാവൃത്തിയുടെ വിഷയത്തെ എഴുതി അറിയിച്ചിരുന്നു. ഈ വിഷയത്തിൽ 1846-ൽ റോസബെൽ എന്ന കവിത (പിന്നീട് മരിയാൻ എന്നറിയപ്പെട്ടു)വില്യം ബെൽ എഴുതിയിരുന്നു. 1854-ൽ റോസെറ്റി നിർമ്മിച്ച ഒരു ഡ്രോയിംഗ് ദി ഗേറ്റ് ഓഫ് മെമ്മറിയിൽ റോസബെല്ലിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രംഗം കാണിക്കുന്നു. ഒരു വേശ്യ തന്റെ സായാഹ്നത്തിൽ ജോലി ആരംഭിക്കുന്നു കൂടാതെ ഒരു കൂട്ടം നിഷ്‌കളങ്കരായ പെൺകുട്ടികൾ "കളിക്കുകയും" നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും കാണുന്നു. ഈ ചിത്രം ഒരു പുസ്തകത്തിലെ കവിതയെ ചിത്രീകരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നതാകാം, പക്ഷേ 1857-ൽ ഒരു വലിയ ജലച്ചായമായി വരച്ചു, അത് 1864-ൽ വീണ്ടും വരച്ചു.<ref>''Waking Dreams'', pp. 170–172.</ref>1870-ൽ റോസെറ്റി ഒരു വേശ്യയായ ജെന്നിയെക്കുറിച്ച്ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നതാകാം ഒരു അനുകമ്പയുള്ള കവിത പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. [[File:Rossetti Gate of Memory.jpg|thumb|upright=1.1|left|''The Gate of Memory'', c. 1854]] കലാകാരൻ [[Alexander Munro (sculptor)|അലക്സാണ്ടർ മൺറോ]]യുടെ വേലക്കാരി എല്ലെൻ ഫ്രേസർ ഫൗൻഡിലെ വീണുപോയ നാടോടി പെൺകുട്ടിക്ക് വേണ്ടി ഒരു ആദ്യകാല തല-പഠനത്തിനായി പോസ് ചെയ്തിരിക്കാം<ref name="Marsh84">Marsh (1994), p. 84</ref> രചനയെക്കുറിച്ചുള്ള (ഇപ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിൽ) ഒരു ഇങ്ക്-വാഷ് പഠനം 1853-ൽ നടന്നതാണ്. 1854 ലെ ശരത്കാലത്തിലാണ് പെയിന്റിംഗിന്റെ ജോലി ആരംഭിച്ചത്. ഒരുപക്ഷേ ഇപ്പോൾ കാർലിസിൽ ഉള്ള ഈ ചിത്രം പൂർത്തിയാകാത്ത പതിപ്പായിരിക്കാം.<ref name="Treuherz165" /> 1853 സെപ്‌റ്റംബർ 30-ന് റോസെറ്റി പെയിന്റിംഗ് ആരംഭിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ മോഡലുകളായി കണ്ടെത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച ചുമർ, വണ്ടി, കാളക്കുട്ടി എന്നിവയുടെ തരം വിവരിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ അമ്മയ്ക്കും സഹോദരിക്കും ഒരു കത്തെഴുതി. പൂർത്തിയാകാത്ത Carlisle പതിപ്പിൽ ഈ മൂന്ന് ഘടകങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. കൂടാതെ Fanny Cornforth-ന്റെ തലയും പിന്നീട് ചേർത്തു. 1854 നവംബറിൽ കാളക്കുട്ടിയെ പെയിന്റ് ചെയ്യാനുള്ള റോസെറ്റിയുടെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ [[ഫോർഡ് മാഡോക്സ് ബ്രൗൺ|ഫോർഡ് മഡോക്സ് ബ്രൗൺ]] തന്റെ ഡയറിയിൽ കുറിച്ചു, ""he paints it in all like Albert Durer (sic) hair by hair & seems incapable of any breadth ... From want of habit I see nature bothers him—but it is sweetly drawn & felt."<ref>The letter and the diary quoted in ''Waking Dreams'', pp. 172–174.</ref> ചിത്രകലയിൽ പശുക്കുട്ടിയുടെ പങ്ക് ഇരട്ടിയാണ്. ആദ്യം, കർഷകൻ എന്തിനാണ് നഗരത്തിലേക്ക് വന്നത് എന്ന് അത് വിശദീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിലും പ്രധാനമായി, "ഒരു നിരപരാധിയായ മൃഗം കെണിയിലകപ്പെട്ട് വിൽക്കാൻ പോകുന്ന വഴി" എന്ന അവസ്ഥ സ്ത്രീയുടെ സമാന്തരമായി സ്ത്രീയുടെ മാനസികാവസ്ഥയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. "വേശ്യ രക്ഷയെ നിരസിക്കുകയാണോ അതോ അവൾ അത് സ്വീകരിക്കുകയാണോ? അതോ പശ്ചാത്തപിച്ചിട്ടും കാളക്കുട്ടിയെപ്പോലെ അവളുടെ വിധിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയുന്നില്ലേ?"<ref>[http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/exhibitions/rossetti/works/love/found.aspx ''Found''], Walker Art Gallery, 2003. Retrieved 27 January 2012.</ref> ==Notes== {{Reflist|colwidth=33em}} ==അവലംബം== * {{cite book| last = Hunt |first = William Holman|title= Pre-Raphaelitism and the Pre-Raphaelite Brotherhood |volume = 2| publisher = Macmillan |year = 1914 |url = https://books.google.com/books?id=wMlLAQAAIAAJ}} * {{cite book | last = Marsh | first = Jan | title = Pre-Raphaelite women : images of femininity in Pre-Raphaelite art | url = https://archive.org/details/preraphaelitewom0000janm | publisher = Artus Books | location = London | year = 1994 | isbn = 1-898799-33-4 }} * {{cite book | last1 = Treuherz | first1 = Julian | last2 = Prettejohn | author2-link = Elizabeth Prettejohn | first2= Elizabeth| last3 = Becker |first3= Edwin| title = Dante Gabriel Rossetti | url = https://archive.org/details/dantegabrielros00rossgoog | publisher = Thames & Hudson | location = London New York, N.Y | year = 2003 | isbn = 0-500-09316-4 }} *{{cite book | last =Wildman | first =Stephen |author2=Laurel Bradley |author3=Deborah Cherry |author4=John Christian |author5=David B. Elliott |author6=Betty Elzea |author7=Margaretta Fredrick |author8=Caroline Hannah |author9=Jan Marsh |author10=Gayle Seymour | title =Waking Dreams, the Art of the Pre-Raphaelites from the Delaware Art Museum | publisher =Art Services International | year =2004 }} ==പുറംകണ്ണികൾ== * [http://www.rossettiarchive.org/docs/s64.rap.html Rossetti Archive ''Found''] {{Dante Gabriel Rossetti|state=expanded}} {{Pre-Raphaelite Brotherhood}} [[വർഗ്ഗം:പൂർത്തിയാകാത്ത ചിത്രങ്ങൾ]] 0kvnb0663uesn1t43f3sreocc618q75 മ്നെമോസൈൻ 0 563666 4682622 3709107 2026-11-03T23:35:05Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682622 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mnemosyne (Rossetti)}} {{Infobox artwork | image_file=Gabriel Dante Rosetti, Mnemosyne.jpg | title=Mnemosyne | artist=[[Dante Gabriel Rossetti]] | year=1875–1881 | medium=oil on canvas | height_metric=126.4 | width_metric=61 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=Wilmington, Delaware | museum=[[Delaware Art Museum]] }} 1875-ലോ 1876-ന്റെ തുടക്കത്തിലോ ആരംഭിച്ച് 1881-ൽ പൂർത്തിയാക്കിയ [[ദാന്തെ ഗബ്രിയൽ റോസെറ്റി]] വരച്ച ഒരു ഓയിൽ പെയിന്റിംഗാണ് '''ലാമ്പ് ഓഫ് മെമ്മറി''', '''റിക്കോർഡൻസ''' എന്നും പേരിട്ടിരിക്കുന്ന '''മ്നെമോസൈൻ'''. ഈ ചിത്രത്തിന്റെ മോഡൽ [[Jane Morris|ജെയ്ൻ മോറിസ്]] ആയിരുന്നു. [[Frederick Richards Leyland|ഫ്രെഡറിക് റിച്ചാർഡ്സ് ലെയ്‌ലാൻഡ്]] 1881-ൽ പെയിന്റിംഗ് വാങ്ങി മറ്റ് അഞ്ച് റോസെറ്റി ചിത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം അത് തന്റെ ഡ്രോയിംഗ് റൂമിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. <ref name="p206">''Waking Dreams'', p.206.</ref><ref name="Rarchive">{{cite web | editor-last =McGann | editor-first =Jerome | title =Mnemosyne | work =Rossetti Archive | publisher =Institute for Advanced Technology in the Humanities, University of Virginia | year =2005 | url =http://www.rossettiarchive.org/docs/s261.rap.html | access-date =9 February 2012 }}</ref> അതേ സമയം തന്നെ പ്രീ-റാഫേലൈറ്റ് ബ്രദർഹുഡിന്റെ സ്ഥാപകനായ റോസെറ്റി, 1877-ൽ മോറിസുമായി ചേർന്ന് പൂർത്തിയാക്കിയ വലിയ പെയിന്റിംഗ് ആയ അസ്റ്റാർട്ടെ സിറിയാക്ക വരയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist|colwidth=33em}} ==ഉറവിടങ്ങൾ== *{{cite book | last = Marsh | first = Jan | title = Pre-Raphaelite Women: Images of femininity in Pre-Raphaelite art | url = https://archive.org/details/preraphaelitewom0000janm | publisher = Artus Books | location = London | year = 1994 | isbn = 1-898799-33-4 }} *{{cite book | last =Wildman | first =Stephen |author2=Laurel Bradley |author3=Deborah Cherry |author4=John Christian |author5=David B. Elliott |author6=Betty Elzea |author7=Margaretta Fredrick |author8=Caroline Hannah |author9=Jan Marsh |author10=Gayle Seymour | title =Waking Dreams, the Art of the Pre-Raphaelites from the Delaware Art Museum | publisher =Art Services International | year =2004 | pages =395 }} {{Dante Gabriel Rossetti}} {{Pre-Raphaelite Brotherhood}} [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] m36xwdkylm5ukzqmker64ip7v5131ch ജിയോവന്നി ഫ്രാൻസെസ്കോ സ്ട്രാപറോള 0 564878 4682666 3911867 2026-11-04T00:40:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682666 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Giovanni Francesco Straparola}} [[File:Straparola.jpg|thumb|Giovanni Francesco Straparola]] ഒരു ഇറ്റാലിയൻ കവിതാ എഴുത്തുകാരനും ചെറുകഥകളുടെ ശേഖരണങ്ങളുടെ എഴുത്തുകാരനുമായിരുന്നു '''സോവാൻ''' അല്ലെങ്കിൽ '''സുവാൻ ഫ്രാൻസെസ്കോ സ്ട്രാപറോല ഡ കാരവാജിയോ''' (ഏകദേശം 1485?-1558){{sfn|Bottigheimer|2002|p=45}}{{sfn|Zipes|2015|p=599}} എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ജിയോവന്നി ഫ്രാൻസെസ്കോ "ജിയാൻഫ്രാൻസിസ്കോ" സ്ട്രാപറോള{{sfn|Bottigheimer|2002|pp=30 & 78}}. തന്റെ ജീവിതത്തിനിടയിൽ കുറച്ചുകാലം, അദ്ദേഹം കാരവാജിയോയിൽ നിന്ന് വെനീസിലേക്ക്{{sfn|Bottigheimer|2012|p=15}} കുടിയേറി. അവിടെ അദ്ദേഹം [[ദി ഫസീഷസ് നൈറ്റ്സ് ഓഫ് സ്ട്രാപറോള|ദ ഫേസിഷ്യസ് നൈറ്റ്സ്]] അല്ലെങ്കിൽ ദി പ്ലസന്റ് നൈറ്റ്സ് എന്ന പേരിൽ രണ്ട് വാല്യങ്ങളിലായി ഒരു കഥാസമാഹാരം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ശേഖരത്തിൽ യൂറോപ്പിലെ അറിയപ്പെടുന്ന [[യക്ഷിക്കഥ]]കളുടെ ആദ്യത്തെ അച്ചടിച്ച പതിപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. {{sfn|Bottigheimer|2012|p=7}}{{sfn|Zipes|2015|p=599}}{{sfn|Straparola|1894|p=xii}} == ജീവചരിത്രം == === ജീവിതം === സ്ട്രാപറോളയുടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കൃതികളെ സംബന്ധിച്ച ചില വസ്തുതകളൊഴികെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിവില്ല.{{sfn|Bottigheimer|2012|p=13}}{{sfn|Straparola|1894|p=xi}}അദ്ദേഹം ഏകദേശം 1485-ൽ [[ഇറ്റലി]]യിലെ കാരവാജിയോയിൽ (മിലാന്റെ കിഴക്ക് ലോംബാർഡ് സമതലത്തിൽ) ജനിച്ചിരിക്കാം{{sfn|Bottigheimer|2012|p=41}}{{sfn|Zipes|2015|p=599}}. എന്നിരുന്നാലും, 1508-ൽ വെനീസിൽ അദ്ദേഹം ഒപ്പുവെച്ചത് വരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതലൊന്നും അറിയില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓപ്പറ നോവ ഡി സോവാൻ ഫ്രാൻസെസ്കോ സ്ട്രാപറോല ഡ കാരവാജിയോ നോവമെന്റെ സ്റ്റാമ്പറ്റ (പുതിയ കൃതികൾ) യുടെ ശീർഷക പേജിൽ "സോവാൻ" എന്ന് പേര് നൽകി.{{sfn|Bottigheimer|2002|pp=45-46}}{{sfn|Zipes|2015|p=599}} ദി പ്ലസന്റ് നൈറ്റ്‌സിന്റെ ആദ്യ വാല്യം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് 1550 മാർച്ച് 8-ന് വെനീഷ്യൻ അധികാരികളിൽ നിന്ന് സ്ട്രാപരോളയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നാൽ അനുമതിയിലെ പേര് "സുവാൻ ഫ്രാൻസെസ്‌കോ സ്‌ട്രാപറോല ഡ കാരവാജിയോ" എന്നാണ് എഴുതിയിരുന്നത്.{{sfn|Bottigheimer|2002|pp=106-107}} 1558-ൽ സ്ട്രാപറോള മരിച്ചുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zipes|2015|p=599}} 1556 അല്ലെങ്കിൽ 1557 പ്രിന്റ് റണ്ണിന് ശേഷമോ മുമ്പോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം സംഭവിച്ചിരിക്കാം, രചയിതാവിന്റെ വുഡ്‌കട്ട് ഛായാചിത്രവും കൂടാതെ "All'instanza dall'autore" എന്ന വാക്കുകളും (രചയിതാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം) കൃതിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി. പ്രിന്റർ വെനീസിലെ കോമിൻ ഡാ ട്രീനോ ആണ്.{{sfn|Bottigheimer|2002|p=117}}ഒരുപക്ഷേ 1558-ന് മുമ്പ് സ്ട്രാപറോളയുടെ മരണം സംഭവിച്ചിരിക്കാം (വെനീസ് ഒഴികെയുള്ള ചില നഗരങ്ങളിൽ 1550-കളിലോ 1560-കളുടെ തുടക്കത്തിലോ വെനീസിലെ മരണരേഖകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ ആ സമയത്തെ പ്ലേഗ് കാരണം ബോട്ടിഗൈമർ 1555 ആണെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു {{sfn|Bottigheimer|2002|p=45, 81}}{{sfn|Crawshaw|2014|p=10}}.{{sfn|Bottigheimer|2002|p=81}} വെനീസിൽ സ്വദേശിയല്ലാത്ത ഒരു കത്തെഴുതിയ മനുഷ്യൻ എന്ന നിലയിൽ, സ്ട്രാപറോള ഒരു രക്ഷാധികാരിയായി അധ്യാപകൻ, പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറി അല്ലെങ്കിൽ ഒരു തരം ' പ്രേത കഥ എഴുത്തുകാരൻ' എന്നീ സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചിരിക്കാം.{{sfn|Bottigheimer|2012|p=17}} == പേര് == "Straparola" എന്ന പേര് ജിയോവന്നി ഫ്രാൻസെസ്കോയുടെ യഥാർത്ഥ പേരായിരിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല. "വളരെയധികം സംസാരിക്കുക" അല്ലെങ്കിൽ "വിഡ്ഢിത്തം സംസാരിക്കുക" എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഇറ്റാലിയൻ ക്രിയയായ സ്ട്രാപാർലറിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു വിളിപ്പേരാണ് "സ്ട്രാപരോള" എന്ന് ബോട്ടിഗൈമർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Bottigheimer|2002|p=46}}{{sfn|Straparola|1894|p=xi}} Zipes എന്ന പേരിന് "ലോക്വസിയസ്" എന്നാണ് അർത്ഥം. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വെനീസിലെ ആക്ഷേപഹാസ്യ രചനകളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണം പലപ്പോഴും രചയിതാവിന് വ്യക്തിപരമായ അപകടമുണ്ടാക്കുന്നതിനാൽ ഒരു വിളിപ്പേര് ഉപയോഗിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കാവുന്നതേയുള്ളൂ.{{sfn|Sermini|Martone|Martone|1994|p=IX}}{{sfn|Straparola|1894|p=xi}} === പേര് === ==അടിക്കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist}} ==അവലംബം== :With citations above *{{Cite book |last=Bottigheimer |first=Ruth B. |url=https://www.worldcat.org/oclc/320967720 |title=Fairy tales : a new history |date=2009 |publisher=Excelsior Editions/State University of New York Press |isbn=978-1-4416-0869-7 |location=Albany, N.Y. |oclc=320967720}} *{{Cite book |last=Bottigheimer |first=Ruth B. |url=https://www.worldcat.org/oclc/733546751 |title=Fairy tales framed : early forewords, afterwords, and critical words |date=2012 |isbn=978-1-4384-4221-1 |location=Albany |oclc=733546751}} *{{Cite book |last=Bottigheimer |first=Ruth B. |url=https://www.worldcat.org/oclc/859161112 |title=Fairy godfather : Straparola, Venice, and the fairy tale tradition |date=2002 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0139-0 |location=Philadelphia |oclc=859161112}} *{{Cite book |last=Straparola |first=Giovanni |title=The Nights of Straparola |publisher=Lawrence and Bullen |others=Illustrated by E. R. Hughes |year=1894 |volume=1 & 2 |location=London |translator-last=Waters |translator-first=W. G.}} *{{Cite book |last=Straparola |first=Giovanni Francesco, approximately |url=http://worldcat.org/oclc/13574723 |title=The facetious nights of Straparola |date=1923 |publisher=Privately printed for members of the Society of Bibliophiles |volume=1 |oclc=13574723}} *{{Cite book |last=Zipes |first=Jack |title=Canepa |year=1997 |pages=176-93 |chapter=Of Cats and Men}}{{Full citation needed|date=August 2021}} *{{Cite book |last=Zipes |first=Jack |url=https://www.worldcat.org/oclc/909250546 |title=The Oxford companion to fairy tales |date=2015 |isbn=978-0-19-968982-8 |edition=Second |location=Oxford, United Kingdom |oclc=909250546}} *{{Cite journal |last=Crawshaw |first=Jane Stevens |year=2014 |title=Families, medical secrets and public health in early modern Venice |journal=Renaissance Studies |volume=28 |issue=4 |pp=597-618}} *{{Cite journal |last=Francisco |first=Vaz Da Silva |year=2010 |title=The Invention of Fairy Tales |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_fall-2010_123_490/page/398 |journal=Journal of American Folklore |volume=123 |issue=490 |p=398-425}} :Without citations above *{{Cite book |last=Basile |first=Giambattista, approximately |url=https://www.worldcat.org/oclc/909925533 |title=The tale of tales, or, Entertainment for little ones |date=2016 |others=Nancy L. Canepa |isbn=978-0-14-312914-1 |location=New York, New York |oclc=909925533 |ref=none}} *{{Cite book |last=Boccaccio |first=Giovanni |url=https://www.worldcat.org/oclc/692198377 |title=The Decameron |date=2010 |publisher=Signet Classics |others=Peter Bondanella, Mark Musa |isbn=978-0-451-53173-5 |location=New York, N.Y. |oclc=692198377 |ref=none}} *{{Cite book |last=Canepa |first=Nancy L. |url=https://www.worldcat.org/oclc/36942535 |title=Out of the woods : the origins of the literary fairy tale in Italy and France |date=1997 |publisher=Wayne State University Press |isbn=0-8143-2688-9 |location=Detroit |oclc=36942535 |ref=none}} *{{Cite book |last=d’Aulnoy |first=Marie-Catherine |title=The Fairy Tales of Madame d’Aulnoy, newly done into English |url=https://archive.org/details/fairytalesmadam00dgoog |publisher=Lawrence and Bullen |others=translated by Miss Annie Macdonell and Miss Lee, illusustrated Clinton Peters, introduction by Anne Thackeray |year=1892 |location=London |ref=none}} *{{Cite book |last=Grimm |first=Jacob |url=https://www.worldcat.org/oclc/20627426 |title=The complete Grimm's fairy tales |date=1972 |others=Wilhelm Grimm, Padraic Colum, Josef Scharl, Jacob Translation of: Grimm |isbn=0-394-70930-6 |location=New York |oclc=20627426 |ref=none}} *{{Cite book |last=Jacobs |first=Joseph |title=European Folk and Fairy Tales |url=https://archive.org/details/europeanfolkfair00jaco |publisher=G. P. Putnum's Sons |year=1916 |location=New York |ref=none}} *{{Cite book |last=Opie |first=Iona |url=https://www.worldcat.org/oclc/1082973 |title=The classic fairy tales |date=1974 |publisher=Oxford University Press |others=Peter Opie |isbn=0-19-211559-6 |location=London |oclc=1082973 |ref=none}} *{{Cite book |last=Perrault |first=Charles |title=The Fairy Tales of Charles Perrault |url=https://archive.org/details/fairytalesofchar00perr |publisher=George G. Harrap & Co, Ltd. |others=illustrated by Harry Clarke, introduction by Thomas Bodkin |year=1922 |location=London |ref=none}} *{{Cite book |last=Perrault |first=Charles |url=https://www.worldcat.org/oclc/77147 |title=Perrault's fairy tales |date=1969 |publisher=Dover Publications |others=A. E. Johnson, Gustave Doré, Charles Perrault |isbn=0-486-22311-6 |location=New York |oclc=77147 |ref=none}} *{{Cite book |last=Raynard |first=Sophie |url=https://www.worldcat.org/oclc/769871172 |title=The teller's tale : lives of the classic fairy tale writers |date=2012 |publisher=Sunny Press |isbn=978-1-4384-4355-3 |location=Albany, N.Y. |oclc=769871172 |ref=none}} *{{Cite book |last=Sermini |first=Gentile |url=https://www.worldcat.org/oclc/30319602 |title=Renaissance comic tales of love, treachery, and revenge |last2=Martone |first2=Valerie |last3=Martone |first3=Robert L. |date=1994 |publisher=Italica Press |isbn=0-934977-31-3 |location=New York |oclc=30319602}} *{{Cite book |last=Ziolkowski |first=Jan M. |url=https://www.worldcat.org/oclc/588851644 |title=Fairy tales from before fairy tales : the medieval Latin past of wonderful lies |date=2007 |isbn=978-0-472-02522-0 |location=Ann Arbor |oclc=588851644 |ref=none}} *{{Cite book |last=Zipes |first=Jack |url=https://www.worldcat.org/oclc/44133076 |title=The great fairy tale tradition : from Straparola and Basile to the Brothers Grimm : texts, criticism |date=2001 |publisher=W.W. Norton |isbn=0-393-97636-X |location=New York |oclc=44133076 |ref=none}} *{{Cite journal |year=2010 |title=Straparola and the Fairy Tale: Between Literary and Oral Traditions |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_fall-2010_123_490/page/377 |journal=Journal of American Folklore |volume=123 |issue=490 |pages=377-97}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{Internet Archive author |sname=Straparola}} * {{LCAuth|n84130704|Giovanni Francesco Straparola|18|ue}} * {{Librivox author |id=11453}} * [http://www.surlalunefairytales.com/facetiousnights/index.html The Facetious Nights of Straparola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205002731/http://www.surlalunefairytales.com/facetiousnights/index.html |date=2011-12-05 }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1480-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1550-കളിൽ മരിച്ചവർ]] qupurktnkfx3odngwx20tkq6kgco3cv ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം 0 568627 4682496 4558041 2026-11-03T13:31:08Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682496 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Right to food}}[[File:Right to Food World Map.svg|thumb|420px|'''Right to food around the world''' (as of 2011-2012).<ref name="Knuth 2011">{{harvnb|Knuth|2011}}.</ref><ref name="ReferenceA">{{harvnb|United Nations Treaty Collection|2012a}}</ref><ref name="ReferenceB">{{harvnb|United Nations Treaty Collection|2012b}}</ref><br /> {{Legend|#8933bf|Adopted or drafting a framework law (19).}} {{Legend|#2fa5b0|Constitutional, explicit as a right (23).}} {{Legend|#60c840|Constitutional, implicit in broader rights or as directive principle (41).}} {{Legend|#d9bf2d|Direct applicability via international treaties (103).}} {{Legend|#c85f47|Committed by ratifying the [[International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights]] (160).}} {{Legend|#e0e0e0|No known right to food.}} Note: The same country can fall in multiple categories; the colour given to a country corresponds to the highest listed category in which a country falls.]] മാന്യമായി ഭക്ഷണം നൽകാനുള്ള ആളുകളുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു [[മനുഷ്യാവകാശം|മനുഷ്യാവകാശമാണ്]] '''ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം'''. ആവശ്യത്തിന് ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണെന്നും ആളുകൾക്ക് അത് നേടാനുള്ള മാർഗമുണ്ടെന്നും അത് വ്യക്തിയുടെ ഭക്ഷണ ആവശ്യങ്ങൾ മതിയായ രീതിയിൽ നിറവേറ്റുന്നുവെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പട്ടിണി, ഭക്ഷ്യ അരക്ഷിതാവസ്ഥ, പോഷകാഹാരക്കുറവ് എന്നിവയിൽ നിന്ന് മുക്തമാകാനുള്ള എല്ലാ മനുഷ്യരുടെയും അവകാശത്തെ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം സംരക്ഷിക്കുന്നു.<ref name="Ziegler 2012">{{harvnb|Ziegler|2012}}: "What is the right to food?"</ref> ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം, ആവശ്യമുള്ള എല്ലാവർക്കും സൗജന്യമായി ഭക്ഷണം നൽകാനുള്ള ബാധ്യത സർക്കാരുകൾക്ക് ഉണ്ടെന്നോ ഭക്ഷണം നൽകാനുള്ള അവകാശം ഉണ്ടെന്നോ അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ആളുകൾക്ക് അവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിന് അതീതമായ കാരണങ്ങളാൽ ഭക്ഷണം ലഭിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഉദാഹരണത്തിന്, അവർ തടവിലായതിനാലോ, യുദ്ധസമയത്ത് അല്ലെങ്കിൽ പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങൾക്ക് ശേഷമൊ സർക്കാർ നേരിട്ട് ഭക്ഷണം നൽകണമെന്നാണ് അവകാശം അനുശാസിക്കുന്നത്.<ref name="ReferenceC">{{harvnb|Special Rapporteur on the Right to Food|2012a}}: "Right to Food."</ref> 2020 ഏപ്രിൽ വരെ 170 സംസ്ഥാന പാർട്ടികളുള്ള സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക, സാംസ്‌കാരിക അവകാശങ്ങൾ<ref name="ReferenceC"/> സംബന്ധിച്ച അന്താരാഷ്ട്ര ഉടമ്പടിയിൽ നിന്നാണ് അവകാശം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.<ref name="ReferenceA"/> ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ ദേശീയമായും അന്തർദേശീയമായും മതിയായ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ സാക്ഷാത്കാരം ക്രമേണ കൈവരിക്കുന്നതിന് ലഭ്യമായ വിഭവങ്ങളുടെ പരമാവധി നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാൻ സമ്മതിക്കുന്നു.<ref>{{harvnb|International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights|1966}}: article 2(1), 11(1) and 23.</ref><ref name="Ziegler 2012"/> മൊത്തം 106 രാജ്യങ്ങളിൽ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം വിവിധ രൂപങ്ങളുടെ ഭരണഘടനാ ക്രമീകരണങ്ങളിലൂടെയോ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര ഉടമ്പടികളുടെ നിയമത്തിലെ നേരിട്ടുള്ള പ്രയോഗത്തിലൂടെയോ ബാധകമാണ്.<ref name="harvnb|Knuth|2011">{{harvnb|Knuth|2011}}: 32.</ref> 1996-ലെ ലോക ഭക്ഷ്യ ഉച്ചകോടിയിൽ, സർക്കാരുകൾ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും, 2015-ഓടെ വിശക്കുന്നവരുടെയും പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ളവരുടെയും എണ്ണം 840-ൽ നിന്ന് 420 ദശലക്ഷമായി പകുതിയായി കുറയ്ക്കാൻ തങ്ങളെത്തന്നെ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമാക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ ഈ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചു. 2009-ൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 1 ബില്യണിലധികം പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള ആളുകൾ കുപ്രസിദ്ധമായ ഒരു റെക്കോർഡിലെത്തി. <ref name="Ziegler 2012"/> കൂടാതെ, കുട്ടികളിൽ ശാരീരികവും ബുദ്ധിപരവുമായ വളർച്ച മുരടിച്ചേക്കാവുന്ന മൈക്രോ ന്യൂട്രിയൻറ് കുറവുകൾ - വിശപ്പ് അനുഭവിക്കുന്നവരുടെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എണ്ണം - എന്നിവ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 2 ബില്ല്യണിലധികം ആളുകളുണ്ട്<ref>{{harvnb|Ahluwalia|2004}}: 12.</ref>. അന്താരാഷ്‌ട്ര നിയമപ്രകാരം ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശത്തെ ബഹുമാനിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും നിറവേറ്റാനും സംസ്ഥാനങ്ങൾ ബാധ്യസ്ഥരാണെങ്കിലും, ഈ മനുഷ്യാവകാശം നേടിയെടുക്കുന്നതിനുള്ള പ്രായോഗിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഭക്ഷ്യ അരക്ഷിതാവസ്ഥയും ഇന്ത്യ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വ്യവഹാരങ്ങളും തെളിയിക്കുന്നു.<ref>Westcott, Catherine and Nadia Khoury and CMS Cameron McKenna,''The Right to Food'', (Advocates for International Development, October 2011)http://a4id.org/sites/default/files/user/Right%20to%20Food%20Legal%20Guide.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112656/http://a4id.org/sites/default/files/user/Right%20to%20Food%20Legal%20Guide.pdf |date=2016-03-04 }}.</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.orfonline.org/expert-speaks/aadhaar-right-to-food/ | title=Aadhaar vs. Right to food | access-date=2022-05-03 | archive-date=2018-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180402081656/http://www.orfonline.org/expert-speaks/aadhaar-right-to-food/ | url-status=dead }}</ref> ഭക്ഷ്യ സംബന്ധമായ ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്‌നങ്ങളുള്ള ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, തെക്കേ അമേരിക്ക പോലുള്ള ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിൽ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ദൗർലഭ്യവും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അഭാവവും മാത്രമല്ല, തെറ്റായ വിതരണവും ഭക്ഷണത്തിന്റെ അപര്യാപ്തതയും ഉണ്ട്.<ref>{{harvnb|Ahluwalia|2004}}: iii.</ref> ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്‌സ് മെഷർമെന്റ് ഇനീഷ്യേറ്റീവ്<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-09 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള രാജ്യങ്ങളുടെ വരുമാന നിലവാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അവരുടെ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം അളക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Right to food - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2022-03-09 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Right to Food World Map-framework laws.svg|thumb|300px|left|Countries that are developing or have adopted framework laws on the right to food (19).<ref name="Knuth 2011"/> {{Legend|#6d009a|Adopted a framework law (10).}} {{Legend|#a25ccf|Drafting a framework law (9).}}]] ==അടിക്കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|group=note}} ;Citations {{Reflist|30em}} ==അവലംബം== {{Refbegin|2|indent=yes}} *{{Citation | last = African Commission on Human and Peoples' Rights | author-link = African Commission on Human and Peoples' Rights | title = ACHPR decision in case SERAC v. Nigeria | url = http://www.serac.org/African%20Commn%20Communication%20and%20Decision.doc | archive-url = https://www.webcitation.org/68Cljyd8C?url=http://www.serac.org/African%20Commn%20Communication%20and%20Decision.doc | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Ahluwalia | first = Pooja | title = The Implementation of the Right to Food at the National Level: A Critical Examination of the Indian Campaign on the Right to Food as an Effective Operationalization of Article 11 of ICESCR | work = Centre for Human Rights and Global Justice Working Paper No. 8, 2004. | year = 2004 | publisher = NYU School of Law | location = New York | url = http://www.chrgj.org/publications/docs/wp/Ahluwalia%20Implementation%20of%20the%20Right%20to%20Food.pdf | archive-url = https://www.webcitation.org/691YVSbv2?url=http://www.chrgj.org/publications/docs/wp/Ahluwalia%20Implementation%20of%20the%20Right%20to%20Food.pdf | archive-date = 9 July 2012 }}. *{{Citation | last = Committee on Economic, Social and Cultural Rights | author-link = Committee on Economic, Social and Cultural Rights | title = General Comment No. 12: The right to adequate food (Art. 11) (E/C.12/1999/5) | year = 1999 | publisher = United Nations | url = http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/%28Symbol%29/3d02758c707031d58025677f003b73b9?Opendocument | archive-url = https://www.webcitation.org/68ClsYzMy?url=http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/(Symbol)/3d02758c707031d58025677f003b73b9?Opendocument | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Committee on Economic, Social and Cultural Rights | author-link = Committee on Economic, Social and Cultural Rights | title = General Comment No. 15: The right to water (Arts. 11 and 12) (E/C.12/2002/11) | year = 2002 | publisher = United Nations | url = http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/a5458d1d1bbd713fc1256cc400389e94?Opendocument | archive-url = https://www.webcitation.org/68Clut7Pn?url=http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/a5458d1d1bbd713fc1256cc400389e94?Opendocument | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Commission on Human Rights | author-link = Commission on Human Rights | title = Res. 2000/10 | date = 17 April 2000 | publisher = United Nations}}. *{{Citation | last = De Schutter | first = Olivier | author-link = Olivier De Schutter | title = 'Unfinished progress' – UN expert examines food systems in emerging countries | year = 2012 | url = http://www.srfood.org/images/stories/pdf/press_releases/20120312_emergingcountries_en.pdf | publisher = UN Office of the High Commissioner for Human Rights | location = Geneva | archive-url = https://www.webcitation.org/68Cm0P5Q8?url=http://www.srfood.org/images/stories/pdf/press_releases/20120312_emergingcountries_en.pdf | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Food and Agriculture Organization | author-link = Food and Agriculture Organization | title = What is the right to food? | work = World Food Summit: five years later | year = 2002 | url = http://www.fao.org/worldfoodsummit/english/newsroom/focus/focus6.htm | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | archive-url = https://www.webcitation.org/69Dzd0R9e?url=http://www.fao.org/worldfoodsummit/english/newsroom/focus/focus6.htm | archive-date = 17 July 2012 }}. *{{Citation | last = Food and Agriculture Organization | author-link = Food and Agriculture Organization | contribution = The Right to Food in International Law | series = Critical Issues in Realising the Right to Food in South Africa. | place = Socio-Economic Rights Project of the Community Law Centre, University of the Western Cape | year = 2003 | others = prepared by Margret Vidar }}. *{{Citation | last = Food and Agriculture Organization | author-link = Food and Agriculture Organization | title = Constitutional Protection of the right to food | year = 2012a | url = http://www.fao.org/righttofood/kc/maps/Map1_en.htm | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | access-date = 21 May 2012 }}. *{{Citation | last = Food and Agriculture Organization | author-link = Food and Agriculture Organization | title = Right to Food Timeline | year = 2012b | url = http://www.fao.org/Legal/rtf/time-e.htm | publisher = Legal Office, Food and Agriculture Organization of the United Nations | archive-url = https://www.webcitation.org/68Cm7UmiN?url=http://www.fao.org/Legal/rtf/time-e.htm | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Food and Agriculture Organization | author-link = Food and Agriculture Organization | title = Right to Food Knowledge Centre | year = 2012c | url = http://www.fao.org/righttofood/training_en.htm | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | archive-url = https://www.webcitation.org/68Cm90MbR?url=http://www.fao.org/righttofood/training_en.htm | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Food and Agriculture Organization | author-link = Food and Agriculture Organization | title = Background to the Voluntary Guidelines | year = 2012d | url = http://www.fao.org/righttofood/vg/about_en.htm | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmB3PiS?url=http://www.fao.org/righttofood/vg/about_en.htm | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Golay | first = C. | others = M. Özden | title = The Right to Food: A fundamental human right affirmed by the United Nations and recognized in regional treaties and numerous national constitutions | work = Part of a series of the Human Rights Programme of the Europe-Third World Centre (CETIM) | year = 2006 | publisher = Europe-Third World Centre (CETIM) | url = http://www.cetim.ch/en/documents/Br-alim-A4-ang.pdf | archive-url = https://www.webcitation.org/69Ik3Jv5R?url=http://www.cetim.ch/en/documents/Br-alim-A4-ang.pdf | archive-date = 20 July 2012 }}. *{{Citation | last = Human Rights Council | author-link = United Nations Human Rights Council | title = Mandate of the Special Rapporteur on the right to food. (Resolution A/HRC/6/L.5/Rev.1) | year = 2007 | publisher = Human Rights Council}}. *{{Citation | last = International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights | author-link = International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights | year = 1966 | publisher = United Nations}}. *{{Citation | last = The International Food Security Treaty Association | year = 2012 | url = http://www.treaty.org | access-date = 21 May 2012 | title = International Food Security Treaty }}. *{{Citation | last = Knuth | first = Lidija | others = Margret Vidar | title = Constitutional and Legal Protection of the Right to Food around the World | year = 2011 | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | location = Rome | url = http://www.fao.org/righttofood/publications/publications-detail/en/c/80544/ | archive-url = https://www.webcitation.org/69IfZvFdH?url=http://www.fao.org/righttofood/publi11/constitutional_2011.pdf | archive-date = 20 July 2012 }}. *{{Citation | last = Proposal for a New European Agriculture and Food policy that meets the challenges of this century | title = The Proposal Text | year = 2010 | url = http://www2.dijon.inra.fr/esr/pagesperso/trouve/For%20a%20new%20European%20agriculture%20and%20food%20policy.pdf | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmF67Lk?url=http://www2.dijon.inra.fr/esr/pagesperso/trouve/For%20a%20new%20European%20agriculture%20and%20food%20policy.pdf | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Right to Food Campaign | title = A Brief Introduction to the Campaign | year = 2012 | url = http://www.righttofoodindia.org/campaign/campaign.html | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmHOm8c?url=http://www.righttofoodindia.org/campaign/campaign.html | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Locke | first = John | author-link = John Locke | title = Two Treatises of Government | volume = 2 | year = 1689}}. *{{Citation | last = Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights | author-link = Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights | year = 2008 | publisher = United Nations | url = http://www.ohchr.org/Documents/Press/OP_ICESCR.pdf | archive-url = https://www.webcitation.org/69InExoEi?url=http://www.ohchr.org/Documents/Press/OP_ICESCR.pdf | archive-date = 20 July 2012 }}. *{{Citation | last = Special Rapporteur on the Right to Food | author-link = Special Rapporteur on the Right to Food | title = Promotion and Protection of All Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Development, Report of the Special Rapporteur on the right to food, Jean Ziegler (A/HRC/7/5) | year = 2008 | publisher = Human Rights Council | url = http://www.righttofood.org/new/PDF/CHR2008.pdf | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmO1PyB?url=http://www.righttofood.org/new/PDF/CHR2008.pdf | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Special Rapporteur on the Right to Food | author-link = Special Rapporteur on the Right to Food | title = Countries tackling hunger with a right to food approach. Significant progress in implementing the right to food at national scale in Africa, Latin America and South Asia. Briefing Note 01. | year = 2010a | url = http://www.srfood.org/images/stories/pdf/otherdocuments/20100514_briefing-note-01_en.pdf | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmPPesK?url=http://www.srfood.org/images/stories/pdf/otherdocuments/20100514_briefing-note-01_en.pdf | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = Special Rapporteur on the Right to Food | author-link = Special Rapporteur on the Right to Food | title = Website of the United Nations Special Rapporteur on the Right to Food, Olivier De Schutter | year = 2012a | url = http://www.srfood.org/ | access-date = 24 May 2012 | archive-date = 2012-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120525125426/http://www.srfood.org/ | url-status = dead }}. *{{Citation | last = United Nations Treaty Collection | title = International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights | year = 2012a | url = http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3&chapter=4&lang=en | publisher = United Nations | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmQt5OS?url=http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3&chapter=4&lang=en | archive-date = 5 June 2012 }}. *{{Citation | last = United Nations Treaty Collection | title = Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights | year = 2012b | url = http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3-a&chapter=4&lang=en | publisher = United Nations | archive-url = https://www.webcitation.org/69IflgxSM?url=http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3-a&chapter=4&lang=en | archive-date = 20 July 2012 }}. *{{Citation | last = Ziegler | first = Jean | author-link = Jean Ziegler | title = Right to Food. Website of the former Special Rapporteur | year = 2012 | url = http://www.righttofood.org/new/html/WhatRighttofood.html | archive-url = https://www.webcitation.org/68CmSsT1C?url=http://www.righttofood.org/new/html/WhatRighttofood.html | archive-date = 5 June 2012 }}. {{Refend}} ==പുറംകണ്ണികൾ== *[http://www.srfood.org/ United Nations Special Rapporteur on the Right to Food] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525125426/http://www.srfood.org/ |date=2012-05-25 }} *[https://web.archive.org/web/20230518000649/https://www.righttofood.org/ Website former UN Rapporteur on the Right to Food, Jean Ziegler] *[http://www.fao.org/righttofood/ UN Food and Agriculture Organization, the Right to Food] *[https://www.humanium.org/en/right-to-food/ Right to Food] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407033927/https://www.humanium.org/en/right-to-food/ |date=2023-04-07 }} on Humanium. *[http://www.roosevelthouse.hunter.cuny.edu/events/right-to-food/ The Right to Food, Global and Local: A Panel Discussion, November 12, 2013]. Roosevelt House Public Policy Institute at Hunter College. Accessed 2020-01-12. {{Particular human rights}} [[വർഗ്ഗം:മനുഷ്യാവകാശം]] kh1li0fz81lahk8mn91uvuaai093bzm റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് 0 569626 4682745 4645346 2026-11-04T10:36:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682745 wikitext text/x-wiki {{PU|Rorschach test}} {{Infobox diagnostic | Name = റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് | image = Rorschach blot 01.jpg | width = 200 | height = 131 | columns = 3 | grid = no | legendbox = yes | float = center | overlay = yes | border = no | Caption = പത്ത് കാർഡുള്ള റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റിലെ ആദ്യ കാർഡ്<ref>{{Cite book|isbn=978-88-464-5475-1|page=147|year=2004|publisher=F. Angeli|location=Milano|title=Il Rorschach in pratica: strumenti per la psicologia clinica e l'ambito giuridico|author1=Santo Di Nuovo |author2=Maurizio Cuffaro }}</ref><ref>{{Cite book|isbn=978-84-87840-92-0|page=71|author=Fátima Miralles Sangro|year=1996|publisher=Universidad Pontifícia Comillas|location=Madrid|title=Rorschach: tablas de localización y calidad formal en una muestra española de 470 sujetos}}</ref> | pronounce = {{IPAc-en|ˈ|r|ɔːr|ʃ|ɑː|k}},<ref>{{Dictionary.com|Rorschach test|access-date=22 February 2015}}</ref> {{small|UK also}} {{IPAc-en|-|ʃ|æ|k}}<br />{{IPA-de|ˈʁoːɐ̯ʃax|lang}} | synonyms = Rorschach inkblot test, the Rorschach technique, inkblot test | ICD10 = | ICD9 = | MeshID = D012392 | OPS301 = | OtherCodes = }} ഒരു പ്രൊജക്റ്റീവ് സൈക്കോളജിക്കൽ ടെസ്റ്റാണ് '''റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ്''', അതിൽ വ്യക്തികൾ [[മഷി|മഷി ബ്ലോട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള]] ധാരണകൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും തുടർന്ന് [[മനഃശാസ്ത്രം|മനഃശാസ്ത്രപരമായ]] വ്യാഖ്യാനം, സങ്കീർണ്ണമായ [[അൽഗൊരിതം|അൽഗോരിതങ്ങൾ]] അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും ഉപയോഗിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ചില മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ ഒരു വ്യക്തിയുടെ വ്യക്തിത്വ സവിശേഷതകളും വൈകാരിക പ്രവർത്തനവും പരിശോധിക്കാൻ ഈ പരിശോധന ഉപയോഗിക്കുന്നു. അന്തർലീനമായ ചിന്താ വൈകല്യം കണ്ടുപിടിക്കാൻ, പ്രത്യേകിച്ച് രോഗികൾ അവരുടെ ചിന്താ പ്രക്രിയകൾ തുറന്ന് വിവരിക്കാൻ വിമുഖത കാണിക്കുന്ന സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. സ്വിസ് സൈക്കോളജിസ്റ്റ് [[ഹെർമൻ റോഷാക്ക്|ഹെർമൻ റോഷാക്കിൻ്റെ]] പേരിലാണ് ഈ ടെസ്റ്റ് അറിയപ്പെടുന്നത്. 1960-കളിൽ, റോഷാക്ക് ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പ്രൊജക്റ്റീവ് ടെസ്റ്റ് ആയിരുന്നു.<ref name="chapman">{{Cite book|url=https://archive.org/details/judgmentunderunc00kahn_450|title=Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases|last=Chapman|first=Loren J.|last2=Chapman|first2=Jean|publisher=Cambridge University Press|year=1982|isbn=978-0-521-28414-1|editor-last=Kahneman|editor-first=Daniel|location=Cambridge, UK|pages=[https://archive.org/details/judgmentunderunc00kahn_450/page/n233 238]–248|chapter=Test results are what you think they are|editor-last2=Slovic|editor-first2=Paul|editor-last3=Tversky|editor-first3=Amos|url-access=limited}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Hermann_Rorschach_c.1910.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| [[ഹെർമൻ റോഷാക്ക്]] 1921-ൽ ഇങ്ക്ബ്ലോട്ട് ടെസ്റ്റ് സൃഷ്ടിച്ചു.]] ഒരു വ്യക്തിയുടെ വ്യക്തിത്വം വിലയിരുത്താൻ "അവ്യക്തമായ ഡിസൈനുകളുടെ" വ്യാഖ്യാനം ഉപയോഗിക്കുന്ന ആശയം [[ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി|ലിയനാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയിലേക്കും]] [[സാൻഡ്രോ ബോട്ടിക്കെല്ലി|ബോട്ടിസെല്ലിയിലേക്കും]] എത്തുന്ന ഒന്നാണ്.<ref>da Vinci, L. (2012). </ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ ''ഗോബോലിങ്ക്‌സ്''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=q-MRAAAAYAAJ&pg=PA143|title=Book News|year=1897|page=143|access-date=10 August 2013}}</ref> എന്ന ഗെയിമിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു മഷിപ്പടർപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം. എന്നിരുന്നാലും, ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ ചിട്ടയായ സമീപനമായിരുന്നു റോഷാക്കിൻ്റെ ത്.<ref>{{harvnb|Groth-Marnat|2003|p=408}}</ref> റോഷാക്ക് തന്നെ കൈകൊണ്ട് വരച്ചതാണ് ഇങ്ക് ബ്ലോട്ടുകൾ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wBlaCwAAQBAJ&pg=PA3|title=Rorschach Assessment of Adolescents: Theory, Research, and Practice|last=Tibon-Czopp|first=Shira|last2=Weiner|first2=Irving B.|date=2016|publisher=Springer|isbn=9781493931514|page=3|language=en}}</ref> റോഷാക്ക്, 1857-ൽ ആകസ്മികമായി പടർന്ന മഷിയിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട കവിതാസമാഹാരം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ജർമ്മൻ ഡോക്ടറായ ജസ്റ്റിനസ് കെർണറിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടിരിക്കാം എന്ന് കരുതുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Pichot P|year=1984|title=Centenary of the birth of Hermann Rorschach. (S. Rosenzweig & E. Schriber, Trans.)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-assessment_1984-12_48_6/page/591|journal=Journal of Personality Assessment|volume=48|issue=6|pages=591–596|doi=10.1207/s15327752jpa4806_3|pmid=6394738}}</ref> ഫ്രഞ്ച് മനഃശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആൽഫ്രഡ് ബിനറ്റും ഒരു സർഗ്ഗാത്മകത പരീക്ഷയായി മഷി ബ്ലോട്ടുകൾ പരീക്ഷിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.mhhe.com/mayfieldpub/psychtesting/profiles/rorschach.htm|title=Test Developer Profiles|access-date=22 February 2015|website=mhhe.com}}</ref> നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിനുശേഷം, ഭാവനയും ബോധവും പഠിക്കുന്നത് പോലുള്ള ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ മഷി ബ്ലോട്ടുകൾ ഉപയോഗിച്ച മനഃശാസ്ത്രപരമായ പരീക്ഷണങ്ങൾ പെരുകി.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookpsycholo00gold|title=Handbook of psychological assessment|publisher=[[Pergamon Press]]|year=2000|isbn=978-0-08-043645-6|editor-last=Gerald Goldstein|location=Amsterdam|page=[https://archive.org/details/handbookpsycholo00gold/page/n445 437]|editor-last2=Michel Hersen|url-access=limited}}</ref> 300 മാനസികരോഗികളെയും 100 വ്യക്തികളെയും പഠിച്ച ശേഷം, 1921-ൽ റോഷാക്ക് തന്റെ ''സൈക്കോഡയഗ്നോസ്റ്റിക്'' എന്ന പുസ്തകം എഴുതി, അത് ഇൻക്ബ്ലോട്ട് ടെസ്റ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറി (നൂറുകണക്കിന് മഷി ബ്ലോട്ടുകൾ പരീക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, അവയുടെ ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് മൂല്യത്തിനായി പത്ത് സെറ്റ് തിരഞ്ഞെടുത്തു),<ref>{{Cite book|title=Textbook Of Statistics, Psychology and Education|last=Verma, Romesh|year=2014|isbn=978-81-261-1411-5|page=225}}</ref> സ്വിസ് സൈക്കോഅനലിറ്റിക് സൊസൈറ്റിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിൽ റോഷാക്കിന് ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായിരുന്നു, പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ശേഷവും അത് കാര്യമായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായില്ല.<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/science/discoveries/news/2009/04/dayintech_0402 |title=April 2, 1922: Rorschach Dies, Leaving a Blot on |magazine=Wired |date=1 April 2009 |access-date=2023-10-13 |archive-date=2014-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205015619/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2009/04/dayintech_0402 |url-status=dead}}</ref> പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് അടുത്ത വർഷം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. 1927-ൽ, പുതുതായി സ്ഥാപിതമായ {{Illm|Hans Huber (publisher)|de|Hans Huber (Verleger)}} പബ്ലിഷിംഗ് ഹൗസ് ഏണസ്റ്റ് ബിർച്ചറുടെ ഇൻവെന്ററിയിൽ നിന്ന് റോർഷാക്കിന്റെ ''സൈക്കോഡയഗ്നോസ്റ്റിക്'' പുസ്തകം വാങ്ങി.<ref name="IRS">{{Cite web|url=http://www.rorschach.com/pages/rorschach-test/about-the-test.html|title=About the Test|access-date=2009-07-01|publisher=The International Society of the Rorschach and Projective Methods|archive-date=2009-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413054707/http://www.rorschach.com/pages/rorschach-test/about-the-test.html|url-status=dead}}</ref> സ്വിസ് പ്രസാധകനായ വെർലാഗ് ഹാൻസ് ഹുബർ, ഹോഗ്രെഫ് എജിയുടെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വ്യാപാരമുദ്രയായ റോഷാക്കിനൊപ്പം, ടെസ്റ്റിന്റെയും അനുബന്ധ പുസ്തകത്തിന്റെയും പ്രസാധകരായി ഹ്യൂബർ തുടർന്നു.<ref name="Hogrefe">{{Cite web|url=http://www.hogrefe.com/program/r-rorschach-test.html|title=Rorschach Test|access-date=2014-01-18|website=Hogrefe.com|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201225943/http://www.hogrefe.com/program/r-rorschach-test.html|url-status=dead}}</ref> "ഉണങ്ങിയതും ശാസ്ത്രീയവുമായ പദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സാന്ദ്രമായി എഴുതിയ ഒരു ഭാഗം (a densely written piece couched in dry, scientific terminology)" എന്നാണ് ഈ കൃതിയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite journal|last=Acklin M. W.|last2=Oliveira-Berry J.|year=1996|title=Return to the source: Rorschach's Psychodiagnostics|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-assessment_1996-10_67_2/page/427|journal=Journal of Personality Assessment|volume=67|issue=2|pages=427–433|doi=10.1207/s15327752jpa6702_17|pmid=16367686}}</ref> റോഷാക്കിൻറെ മരണശേഷം, സാമുവൽ ബെക്കും ബ്രൂണോ ക്ലോപ്പറും മറ്റുള്ളവരും ചേർന്ന് യഥാർത്ഥ ടെസ്റ്റ് സ്കോറിംഗ് സംവിധാനം മെച്ചപ്പെടുത്തി.<ref>[[John E. Exner|Exner Jr., John E.]]: "Obituary: Samuel J. Beck (1896–1980)", "American Psychologist", 36(9)</ref> ജോൺ ഇ. എക്‌സ്‌നർ, ''സമഗ്രമായ സംവിധാനത്തിലെ'' പിന്നീടുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളിൽ ചിലത് സംഗ്രഹിച്ചു, സ്‌കോറിംഗ് കൂടുതൽ കർക്കശമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചില സംവിധാനങ്ങൾ ഒബ്ജക്റ്റ് റിലേഷൻസ് എന്ന മനോവിശ്ലേഷണ ആശയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. എക്‌സ്‌നർ സിസ്റ്റം [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്‌സിൽ]] വളരെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്, [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] മറ്റ് രീതികൾ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു,<ref>{{Cite book|title=Psicologia clinica|last=a cura di Franco Del Corno, Margherita Lang|publisher=F. Angeli|year=1989|isbn=978-88-204-9876-4|location=Milano|page=302|quote=''Nonostante il Sistema Comprensivo di J.E. Exner rappresenti ai nostri giorni il Metodo Rorschach più diffuso a livello mondiale, in Italia è ancora non molto utilizzato.'' Although J. E. Exner's Comprehensive Systems nowadays represents the most widely adopted method worldwide, it is not yet very widespread in Italy.}}</ref> {{Illm|Ewald Bohm|de}} പാഠപുസ്തകത്തിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത് പോലെ, ഇത് യഥാർത്ഥ റോഷാക്ക് സമ്പ്രദായത്തോട് അടുത്ത് നിൽക്കുന്നതും യഥാർത്ഥ [[മാനസികാപഗ്രഥനം|മനോവിശ്ലേഷണ]] തത്വങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതുമാണ്.  റോഷാക്ക് ഒരിക്കലും ഒരു പൊതു വ്യക്തിത്വ പരിശോധനയായി മഷി ബ്ലോട്ടുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നില്ല, അദ്ദേഹം [[സ്കിസോഫ്രീനിയ|സ്കീസോഫ്രീനിയ]] രോഗനിർണയത്തിനുള്ള ഒരു ഉപകരണമായാണ് അവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. 1939 വരെ ഈ ടെസ്റ്റ് വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രൊജക്റ്റീവ് ടെസ്റ്റായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല. 2012-ൽ ബിബിസി റേഡിയോ 4 ഡോക്യുമെന്ററിക്ക് വേണ്ടി അഭിമുഖം നടത്തിയപ്പോൾ, [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്|സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ]] [[ബേൺ|ബേണിലുള്ള]] റോർഷാച്ച് ആർക്കൈവ്സിന്റെ ക്യൂറേറ്ററായ റീത്ത സൈനർ, റാൻഡം അല്ലെങ്കിൽ ആകസ്മികമായ ഡിസൈനുകൾ എന്നതിലുപരി, തന്റെ പരീക്ഷണത്തിനായി റോഷാക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്ത ഓരോ ബ്ലോട്ടുകളും സൂക്ഷ്മമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref name="Fidgen" /> == രീതി == അഞ്ച് വയസ്സ് മുതൽ പ്രായപൂർത്തിയായവർ വരെയുള്ളവർക്ക് റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് അനുയോജ്യമാണ്. പരിശോധന ചെയ്യുന്നയാളും പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ട വ്യക്തിയും സാധാരണയായി ഒരു മേശയിൽ പരസ്പരം എതിരായി ഇരിക്കുന്നു. പത്ത് ഔദ്യോഗിക ഇങ്ക്ബ്ലോട്ടുകൾ ഉണ്ട്, ഓരോന്നും വെവ്വേറെ വെളുത്ത കാർഡിൽ അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നു. അഞ്ച് മഷി ബ്ലോട്ടുകൾ കറുത്ത മഷിയും, രണ്ടെണ്ണം കറുപ്പും ചുവപ്പും മഷിയും മൂന്നെണ്ണം ബഹുവർണ്ണവും, വെളുത്ത പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ളവയുമാണ്.<ref>{{Cite book|title=Clinical management of behavior disorders in children|url=https://archive.org/details/clinicalmanagemee3bakw|last=Harry Bakwin|last2=Ruth Mae Morris Bakwin|publisher=[[Elsevier|Saunders]]|year=1960|page=[https://archive.org/details/clinicalmanagemee3bakw/page/249 249]|quote=The Rorschach Test consists of 10 inkblots, printed on a white background and mounted on cardboard 7 by 9 inches|author-link=Harry Bakwin|author-link2=Ruth Mae Morris Bakwin}}</ref><ref>{{Cite book|title=Modern synopsis of Comprehensive textbook of psychiatry|url=https://archive.org/details/modernsynopsisof0000free|last=Alfred M. Freedman|last2=Harold I. Kaplan|last3=Benjamin J. Sadock|publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins|Williams & Wilkins]]|year=1972|page=168|quote=The Rorschach test [...] consists of 10 symmetrical inkblots printed on a white background}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.187480|title=Experimental social psychology: an interpretation of research upon the socialization of the individual|last=Gardner Murphy|last2=Lois Barclay Murphy|last3=Theodore Mead Newcomb|publisher=Harper & Brothers|year=1931|quote=It consists of ten irregular but symmetrical ink blots, five of them in blacks and grays, and five partially in colors, on a white background.}}</ref> ടെസ്റ്റ് സബ്ജക്റ്റ് എല്ലാ ഇൻക്ബ്ലോട്ടുകളും കാണുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം ഒരു നിശ്ചിത ക്രമത്തിൽ അവ ഓരോന്നായി വീണ്ടും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പരിശോധിക്കപ്പെടുന്ന വ്യക്തി ഇൻക്ബ്ലോട്ടുകൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, മനശാസ്ത്രജ്ഞൻ അവർ പറയുന്നതോ ചെയ്യുന്നതോ ആയ എല്ലാം, അത് എത്ര നിസ്സാരമാണെങ്കിലും, രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു ടാബുലേഷനും സ്കോറിംഗ് ഷീറ്റും ആവശ്യമെങ്കിൽ ഒരു പ്രത്യേക ലൊക്കേഷൻ ചാർട്ടും ഉപയോഗിച്ച് ടെസ്റ്റ് അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ പ്രതികരണങ്ങളുടെ വിശകലനം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.<ref name="harvnb|Klopfer|Davidson|1962">{{harvnb|Klopfer|Davidson|1962}}</ref> പ്രേരണകൾ, പ്രതികരണ പ്രവണതകൾ, വൈജ്ഞാനിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ, സ്വാധീനത, വ്യക്തിഗത ധാരണകൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അറിവിനെയും [[വ്യക്തിത്വം|വ്യക്തിത്വ]] വ്യതിയാനങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ഡാറ്റ നൽകുക എന്നതാണ് ടെസ്റ്റിന്റെ പൊതു ലക്ഷ്യം. വ്യാഖ്യാന രീതികൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. എക്സ്നറിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി. ==ടെസ്റ്റ് ഇനങ്ങളുടെ സമമിതി== റോഷാക്ക് ഇങ്ക്ബ്ലോട്ടുകളുടെ ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷത അവയുടെ സമമിതിയാണ്. സമമിതി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് റോഷാക്ക് അസമമായതും സമമിതിയുമായ ചിത്രങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. <ref name="JSYMB">Justine Sergent & Yitzchak M. Binik, "On the Use of Symmetry in the Rorschach Test". </ref> == ഇൻക്ബ്ലോട്ടുകൾ == '' റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് - സൈക്കോഡയഗ്നോസ്റ്റിക് പ്ലേറ്റ്സ്'', <ref>{{Cite book|title=Rorschach Test – Psychodiagnostic Plates|last=Rorschach|first=Hermann|publisher=Hogrefe|year=1927|isbn=978-3-456-82605-9}}</ref> എന്നതിൽ അച്ചടിച്ച പത്ത് മഷി ബ്ലോട്ടുകൾ ചുവടെയുണ്ട്, ഒന്നുകിൽ മുഴുവൻ ചിത്രത്തിനും അല്ലെങ്കിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിശദാംശങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള വിവിധ രചയിതാക്കൾ പറയുന്ന ഏറ്റവും പതിവ് പ്രതികരണങ്ങൾ. {| |- ! കാർഡ് ! style="width:30%;"| പ്രതികരണങ്ങൾ<ref>{{Cite book|page=[https://archive.org/details/isbn_0891167714/page/72 72]|isbn=978-0-89116-780-8|year=1989|publisher=Hemisphere Pub. Corp.|location=New York|title=Rorschach's test: scoring and interpretation|url=https://archive.org/details/isbn_0891167714|author1=Alvin G. Burstein |author2=Sandra Loucks }}</ref><ref>{{Cite book|last=Piotrowski|first=Z. A.|title=Perceptanalysis: The Rorschach Method Fundamentally Reworked, Expanded and Systematized|year=1987|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-8058-0102-6|page=107}}</ref><ref>{{harvnb|Dana|2000|p=338}}</ref> ! കുറിപ്പുകൾ<ref>{{harvnb|Weiner|Greene|2007|pp=390–395}}</ref><ref>{{harvnb|Weiner|2003|pp=102–109}}</ref> |- | [[Image:Rorschach blot 01.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | വവ്വാൽ, ചിത്രശലഭം, നിശാശലഭം |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | വവ്വാൽ {{small|(53%)}}, ചിത്രശലഭം {{small|(29%)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | ചിത്രശലഭം {{small|(39%)}} |} | '''കാർഡ് I'''' കാണുമ്പോൾ, ആളുകൾ അവർ എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകണമെന്ന് പലപ്പോഴും അന്വേഷിക്കാറുണ്ട്, കൂടാതെ കാർഡുമായി അവർക്ക് എന്താണ് ചെയ്യാൻ അനുവാദമുള്ളത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ (ഉദാ. അത് തിരിക്കുക) വളരെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നതല്ല. ആദ്യത്തെ കാർഡ് ആയതിനാൽ, ആളുകൾ പുതിയതും സമ്മർദപൂരിതവുമായ ഒരു ജോലിയെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചനകൾ നൽകാൻ ഇതിന് കഴിയും. എന്നിരുന്നാലും, എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമായ ജനപ്രിയ പ്രതികരണങ്ങളുള്ള, കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സാധാരണയായി ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഒരു കാർഡല്ല ഇത്. |- | [[Image:Rorschach blot 02.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | രണ്ട് മനുഷ്യർ |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | നാല് കാലുള്ള മൃഗം {{small|(34%, ഗ്രേ ഭാഗം)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | മൃഗം: നായ, ആന, കരൈ {{small|(50%, ഗ്രേ)}} |} | '''കാർഡ് II''' ലെെ ചുവന്ന വിശദാംശങ്ങൾ പലപ്പോഴും രക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു, അവ ഏറ്റവും വ്യതിരിക്തമായ സവിശേഷതകളാണ്. അതിനോടുള്ള പ്രതികരണങ്ങൾക്ക് ഒരാൾ എങ്ങനെ കോപം അല്ലെങ്കിൽ ശാരീരിക ഉപദ്രവം എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചനകൾ നൽകാൻ കഴിയും. ഈ കാർഡിന് പലതരത്തിലുള്ള ലൈംഗിക പ്രതികരണങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും. |- | [[Image:Rorschach blot 03.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | രണ്ട് മനുഷ്യർ {{small|(ഗ്രേ)}} |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | മനുഷ്യ രൂപങ്ങൾ {{small|(72%, ഗ്രേ)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | മനുഷ്യൻ {{small|(76%, ഗ്രേ)}} |} | '''കാർഡ് III''' സാധാരണയായി ചില ഇടപെടലുകളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന രണ്ട് മനുഷ്യരെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ ഇത് വ്യക്തിം മറ്റ് ആളുകളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നൽകാം. |- | [[Image:Rorschach blot 04.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | മൃഗത്തോൽ, തൊലി, പരവതാനി |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | മൃഗത്തിൻ്റെ തൊലി, റഗ് {{small|(41%)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | മൃഗത്തിൻ്റെ തൊലി {{small|(46%)}} |} | '''കാർഡ് IV''' അതിന്റെ ഇരുണ്ട നിറത്തിനും ഷേഡിംഗിനും ശ്രദ്ധേയമാണ് (വിഷാദരോഗികൾക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു), പൊതുവെ വലിയതും ചിലപ്പോൾ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നതുമായ ഒരു വ്യക്തിയായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; വ്യക്തി ഒരു താഴ്ന്ന സ്ഥാനത്താണ് ("മുകളിലേക്ക് നോക്കുന്നത്") എന്ന പൊതു ധാരണയുമായി കൂടിച്ചേർന്ന്, ഇത് അധികാര ബോധം ഉയർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. കാർഡിൽ കാണുന്ന മനുഷ്യരുടെയോ മൃഗങ്ങളുടെയോ ഉള്ളടക്കം സ്ത്രീ എന്നതിലുപരി പുരുഷനായി തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ വ്യക്തി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഗുണങ്ങൾ പുരുഷന്മാരോടും അധികാരത്തോടുമുള്ള മനോഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കാം. ഇത് കാരണം കാർഡ് IV പലപ്പോഴും "ഫാദർ കാർഡ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Hayden">{{Cite journal|doi=10.1207/s15327752jpa4503_1|last=Hayden |first=Brian C. |title=Rorschach Cards IV and VII Revisited |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-assessment_1981-06_45_3/page/n3|journal=Journal of Personality Assessment |volume=45 |issue=3 |pages=226–229 |year=1981|pmid=7252752}}</ref> |- | [[Image:Rorschach blot 05.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | വവ്വാൽ, ചിത്രശലഭം, നിശാശലഭം |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | ചിത്രശലഭം {{small|(48%)}}, വവ്വാൽ {{small|(40%)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | ചിത്രശലഭം {{small|(48%)}}, bat {{small|(46%)}} |} | കൂടുതൽ വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞ കാർഡുകൾക്ക് ശേഷം വരുന്ന '''കാർഡ് V'' എന്നത് എളുപ്പത്തിൽ വിപുലീകരിക്കപ്പെട്ട ഒരു കാർഡാണ്, അത് ടെസ്റ്റിൽ സാധാരണഗതിയിൽ "വേഗതയിലെ മാറ്റം" പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ആശങ്കകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതോ വിപുലീകരണത്തെ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നതോ ആയ ചില സവിശേഷതകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതിനാൽ, മികച്ച നിലവാരമുള്ള പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള ബ്ലോട്ടാണിത്. |- | [[Image:Rorschach blot 06.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | വലുതോ ചെറുതോ ആയ മൃഗങ്ങളുടെ തൊലി |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | വലുതോ ചെറുതോ ആയ മൃഗങ്ങളുടെ തൊലി {{small|(41%)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | മൃഗത്തിൻ്റെ തൊലി {{small|(46%)}} |} | ടെക്‌സ്‌ചർ പ്രധാന സ്വഭാവമായ '''കാർഡ് VI''' പലപ്പോഴും പരസ്പര അടുപ്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബന്ധം ഉയർത്തുന്നു. ഇത് പ്രത്യേകമായി ഒരു "സെക്‌സ് കാർഡ്" ആണ്, മറ്റ് കാർഡുകളിൽ പൊതുവായി കാണുന്ന ലൈംഗിക ഉള്ളടക്കങ്ങൾ കൂടുതലാണെങ്കിലും, മറ്റേതൊരു കാർഡിലേതിനേക്കാളും കൂടുതലായി ഇതിൽ ലൈംഗിക ധാരണകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. |- | [[Image:Rorschach blot 07.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | മനുഷ്യരുടെ തല അല്ലെങ്കിൽ മുഖം {{small|(top)}} |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | സ്ത്രീകളുടെ അല്ലെങ്കിൽ കുട്ടികളുടെ മുഖം {{small|(27%, top)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | മനുഷ്യരുടെ തല {{small|(46%, top)}} |} | "മാതൃകാർഡ്" ആയി അറിയപ്പെടുന്ന '''കാർഡ് VII'''നെ സ്ത്രീത്വവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താം (അതിൽ സാധാരണയായി കാണുന്ന മനുഷ്യരൂപങ്ങൾ സ്ത്രീകളോ കുട്ടികളോ ആയി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു). ഇതിലെ പ്രതികരിക്കുന്നതിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ സ്ത്രീയുമായുള്ള ആശങ്കകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാം. കേന്ദ്ര ഭാഗം താരതമ്യേന പലപ്പോഴും ഒരു യോനിയായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു, ഇത് ഈ കാർഡിനെ പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീ ലൈംഗികതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാക്കുന്നു. |- | [[Image:Rorschach blot 08.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | മൃഗം: പൂച്ചയും പട്ടിയും അല്ല {{small|(pink)}} |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | നാലുകാലുള്ള മൃഗം {{small|(94%, pink)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | നാലുകാലുള്ള മൃഗം {{small|(93%, pink)}} |} | ആളുകൾ പലപ്പോഴും '''കാർഡ് VIII'''നെ സംബന്ധിച്ച് ആശ്വാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് അവരെ വിശ്രമിക്കാനും ഫലപ്രദമായി പ്രതികരിക്കാനും അനുവദിക്കുന്നു. കാർഡ് V-ന് സമാനമായി, ഇത് "വേഗതയിലെ മാറ്റത്തെ" പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, സെറ്റിലെ ആദ്യത്തെ മൾട്ടി-കളർ കാർഡ് ആണ് ഇത്. സങ്കീർണ്ണമായ സാഹചര്യങ്ങളോ വൈകാരിക ഉത്തേജനങ്ങളോ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നത് വിഷമിപ്പിക്കുന്നതോ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതോ ആയ ആളുകൾക്ക് ഈ കാർഡിൽ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാകാം. |- | [[Image:Rorschach blot 09.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | മനുഷ്യൻ {{small|(orange)}} |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | ഒന്നുമില്ല |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | ഒന്നുമില്ല |} | '''കാർഡ് IX'''ന്റെ സവിശേഷത അവ്യക്തമായ രൂപവും വ്യാപിക്കുന്നതും നിശബ്ദമാക്കിയതുമായ ക്രോമാറ്റിക് സവിശേഷതകളാണ്. ഇത് പൊതുവായ അവ്യക്തത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ കാർഡ് പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നതിൽ ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകുന്നത് ഘടനാരഹിതമായ ഡാറ്റ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലെ പ്രശ്‌നത്തെ സൂചിപ്പിക്കാം, എന്നാൽ ഇത് മാറ്റിനിർത്തിയാൽ ഈ കാർഡിന് സമാനമായ ചില പ്രത്യേക "വലിവുകൾ" ഉണ്ട്. |- | [[Image:Rorschach blot 10.jpg|160px]] | {| |- ! align=right | ബെക്ക്: | ഞണ്ട്, ലോബ്സ്റ്റർ, ചിലന്തി {{small|(blue)}} |- ! align=right | പിയോട്രോവ്സ്കി: | ഞണ്ട്, ചിലന്തി {{small|(37%, blue)}}, <br /> മുയൽ തല {{small|(31%, light green)}}, <br /> കാറ്റർപില്ലറുകൾ, പുഴുക്കൾ, പാമ്പുകൾ {{small|(28%, deep green)}} |- ! align=right | ഡാന (ഫ്രാൻസ്): | ഒന്നുമില്ല |} | '''കാർഡ് X''' ഘടനാപരമായി കാർഡ് VIII-ന് സമാനമാണ്, എന്നാൽ അതിന്റെ അനിശ്ചിതത്വവും സങ്കീർണ്ണതയും കാർഡ് IX-നെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നു: ഒരേസമയം ഉണ്ടാകുന്ന പല ഉത്തേജകങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ആളുകൾക്ക് പ്രത്യേകിച്ച് ഈ മനോഹരമായ കാർഡ് ഇഷ്ടപ്പെട്ടേക്കില്ല. അവസാനത്തെ കാർഡ് ആയതിനാൽ, വിഷയത്തിന് അവരുടെ സാഹചര്യം എങ്ങനെയാണെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ അവർ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്താണെന്നോ സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് "സൈൻ ഔട്ട്" ചെയ്യാനുള്ള അവസരം നൽകിയേക്കാം. |} == ഉപയോഗം == === അമേരിക്ക === റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഫോറൻസിക് സൈക്കോളജിസ്റ്റുകൾ 36% സമയവും റോഷാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref name="hughes">{{Cite journal|last=Hughes|last2=Gacono|first2=Carl B.|last3=Owen|first3=Patrick F.|title=Current status of Rorschach assessment: implications for the school psychologist|url=https://archive.org/details/sim_psychology-in-the-schools_2007-03_44_3/page/281|journal=Psychology in the Schools|volume=44|issue=3|page=281|year=2007|doi=10.1002/pits.20223}}</ref> കസ്റ്റഡി കേസുകളിൽ, 23% സൈക്കോളജിസ്റ്റുകൾ ഒരു കുട്ടിയെ പരിശോധിക്കാൻ റോഷാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Oxford Handbook of Personality Assessment (Oxford Library of Psychology)|last=Butcher, James Neal|publisher=[[Oxford University Press]], USA|year=2009|isbn=978-0-19-536687-7|page=290}}</ref> മൂല്യനിർണ്ണയ സേവനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിസ്റ്റുകളിൽ 161-ൽ 124 പേരും (77%) റോഷാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നതായി മറ്റൊരു സർവേ കണ്ടെത്തി, <ref>{{Cite journal|last=Camara|last2=Nathan|first2=Julie S.|last3=Puente|first3=Anthony E.|title=Psychological Test Usage: Implications in Professional Psychology|journal=Professional Psychology: Research and Practice|volume=31|issue=2|pages=131–154|year=2000|doi=10.1037/0735-7028.31.2.141|url=http://pdfs.semanticscholar.org/53c5/e020dd48dfa3e82908d493aa7c69b15da4da.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190224061552/http://pdfs.semanticscholar.org/53c5/e020dd48dfa3e82908d493aa7c69b15da4da.pdf|archivedate=2019-02-24|display-authors=etal}}</ref> കൂടാതെ 80% [[മനഃശാസ്ത്രം|സൈക്കോളജി]] ബിരുദ പ്രോഗ്രാമുകളും അതിന്റെ ഉപയോഗം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ ഉപയോഗം 43% മാത്രമാണെന്ന് മറ്റൊരു പഠനം കണ്ടെത്തി, അതേസമയം സ്കൂൾ സൈക്കോളജിസ്റ്റുകൾ ഇത് 24% ൽ താഴെ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. <ref name="hughes" /> [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]], യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ആർമി മെഡിക്കൽ കോർപ്സിന്റെ ചീഫ് സൈക്യാട്രിസ്റ്റ് ഡോ. ഡഗ്ലസ് കെല്ലിയും മനഃശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗുസ്താവ് ഗിൽബെർട്ടും ചേർന്ന് നാസി നേതൃത്വ ഗ്രൂപ്പിലെ 22 പ്രതികൾക്ക് ആദ്യ [[ന്യൂറംബർഗ് വിചാരണകൾ|ന്യൂറംബർഗ് ട്രയലുകൾക്ക്]] മുമ്പ്, റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് നടത്തി, ചില ടെസ്റ്റ് സ്കോറുകൾ പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=The Nuremberg mind: The psychology of the Nazi leaders|last=Miale, F.R.|last2=Selzer, M.|publisher=Quadrangle Books|year=1975}}</ref> 1980-കളിൽ സൈക്കോളജിസ്റ്റ് ജോൺ എക്‌സ്‌നർ തന്റെ സ്വന്തം സ്‌കോറിംഗ് സിസ്റ്റമായ എക്‌സ്‌നർ കോംപ്രിഹെൻസീവ് സിസ്റ്റത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റിന്റെ കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് വ്യാഖ്യാനം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. <ref name=":0">{{Cite book|title=The Rorschach systems|last=Exner, J.E.|publisher=Grune & Stratton|year=1969|pages=147–154}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Harris, W.G.|last2=Niedner, D.|last3=Feldman, C.|last4=Fink, A.|last5=Johnson, H.|date=1981|title=An on-line interpretive Rorschach approach: Using Exner's comprehensive system|url=https://archive.org/details/sim_behavior-research-methods_1981-08_13_4/page/588|journal=Behavior Research Methods & Instrumentation|volume=13|issue=4|pages=588–591|doi=10.3758/BF03202070}}</ref> നിലവിൽ, മൂന്ന് കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് മൂല്യനിർണ്ണയങ്ങളിൽ, എക്‌സ്‌നർ സിസ്റ്റം മാത്രമാണ് വിപണിയിൽ ലഭ്യം. === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ പല മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരും അതിന്റെ ഫലപ്രാപ്തിയെ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, മാത്രമല്ല ഇത് വളരെ അപൂർവമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2013/nov/08/hermann-rorschach-google-doodle-inkblot-test |title=Hermann Rorschach Google doodle asks users to interpret inkblot test|work=theguardian.com |date=8 November 2013<!-- 10.52 GMT--> |access-date=9 December 2013}}</ref> അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സാധുതയെക്കുറിച്ച് സംശയമുണ്ടെങ്കിലും, ചില മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇത് തെറാപ്പിയിലും കോച്ചിംഗിലും "സ്വയം പ്രതിഫലനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും വ്യക്തിയുടെ ആന്തരിക ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംഭാഷണം ആരംഭിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു മാർഗമായി" ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=Radio4>{{cite news|title=What's behind the Rorschach inkblot test?|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18952667|newspaper=BBC News Magazine|date=24 July 2012}}</ref> ടാവിസ്റ്റോക്ക് ക്ലിനിക് പോലുള്ള ചില മാനസികാരോഗ്യ സംഘടനകൾ ഇത് ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=Radio4Blot>{{cite news|title=Dr Inkblot|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b01l0kch|newspaper=On Radio 4 Now|date=25 July 2012}}</ref> 2000-ൽ നടത്തിയ ഒരു സർവേയിൽ, തിരുത്തൽ സൗകര്യങ്ങളിലെ മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ 20% പേർ റോഷാക്ക് ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ 80% പേർ [[Minnesota Multiphasic Personality Inventory|എംഎംപിഐ]] ഉപയോഗിച്ചു.<ref name="raynor">{{Cite book|title=Developments in Social Work Offenders (Research Highlights in Social Work)|url=https://archive.org/details/developmentsinso0000unse_d4m4|last=Raynor, Peter|last2=McIvor, Gill|publisher=[[Jessica Kingsley Publishers]]|year=2008|isbn=978-1-84310-538-1|location=London|page=[https://archive.org/details/developmentsinso0000unse_d4m4/page/138 138]}}</ref> === ജപ്പാൻ === റോഷാക്കിന്റെ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് താമസിയാതെ, ഒരു പകർപ്പ് ജപ്പാനിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഒരു സെക്കൻഡ് ഹാൻഡ് ബുക്ക് സ്റ്റോറിൽ നിന്ന് രാജ്യത്തെ പ്രമുഖ സൈക്യാട്രിസ്റ്റുകളിൽ ഒരാൾ അത് കണ്ടെത്തി. അത്രയധികം മതിപ്പുളവാക്കിയ അദ്ദേഹത്തിന് ടെസ്റ്റിനോടുള്ള ഒരിക്കലും കുറയാത്ത ഒരു അഭിനിവേശം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite journal|title=The Development of the Rorschach in Japan|journal=Rorschachiana|first=Kenzo|last=Sorai|first2=Keiichi|last2=Ohnuki|date=1 January 2008|volume=29|issue=1|pages=38–63|doi=10.1027/1192-5604.29.1.38}}</ref> ജാപ്പനീസ് റോഷാക്ക് സൊസൈറ്റി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതാണ്,<ref name=Fidgen>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b01l0kch|title=BBC Radio 4 - Dr Inkblot|work=BBC|access-date=22 February 2015}}</ref> കൂടാതെ ഈ പരീക്ഷണം "പതിവായി വിപുലമായ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾക്കായി നടത്തുന്നു".<ref name="Fidgen"/> 2012-ൽ, ബിബിസി റേഡിയോ 4 -ന്റെ ''Dr Inkblot'' എന്ന പ്രോഗ്രാമിന് വേണ്ടി അവതാരകനായ ജോ ഫിഡ്‌ജെൻ ഈ പരീക്ഷണത്തെ ജപ്പാനിൽ "എപ്പോഴത്തേക്കാളും ജനപ്രിയമായത്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. == വിവാദം == ചിലർ റോർഷാക്ക് ഇൻക്ബ്ലോട്ട് ടെസ്റ്റിനെ [[കപടശാസ്ത്രം|സ്യൂഡോസയൻസ്]] ആയി പരിഗണിക്കുന്നു.<ref name="sciam01">Scott O. Lilienfeld, James M- Wood and Howard N. Garb: [http://www.psychologicalscience.org/newsresearch/publications/journals/sa1_2.pdf What's wrong with this picture?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224025816/http://www.psychologicalscience.org/newsresearch/publications/journals/sa1_2.pdf |date=2010-12-24 }}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.allea.org/Pages/ALL/4/881.bGFuZz1FTkc.pdf|title=ALLEA Annual Report 2003|last=Drenth|first=Pieter J.D.|publisher=[[ALLEA]]|year=2003|chapter=Growing Anti-intellectualism in Europe: A Menace to Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616080310/http://www.allea.org/Pages/ALL/4/881.bGFuZz1FTkc.pdf|archive-date=2011-06-16}}</ref><ref>James M. Wood, M. Teresa Nezworski, Scott O. Lilienfeld, & Howard N. Garb:[http://www.csicop.org/si/show/rorschach_inkblot_test_fortune_tellers_and_cold_reading/ The Rorschach Inkblot Test, Fortune Tellers, and Cold Reading] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312125833/http://www.csicop.org/si/show/rorschach_inkblot_test_fortune_tellers_and_cold_reading |date=2012-03-12 }}.</ref> ''മെന്റൽ മെഷർമെന്റ് ഇയർബുക്കിന്റെ'' 1959-ലെ പതിപ്പിൽ, ലീ ക്രോൺബാക്ക് (സൈക്കോമെട്രിക് സൊസൈറ്റിയുടെയും അമേരിക്കൻ സൈക്കോളജിക്കൽ അസോസിയേഷന്റെയും മുൻ പ്രസിഡന്റ്) ഒരു അവലോകനത്തിൽ പ്രായോഗിക മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ പ്രവചനമെന്ന നിലയിൽ റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റ് ആവർത്തിച്ച് പരാജയപ്പെട്ടു എന്നും റോഷാക്ക് വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കാൻ മെഡിക്കൽ സാഹിത്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ല എന്നും എഴുതി. === ടെസ്റ്റ് മെറ്റീരിയലുകൾ === അർത്ഥശൂന്യമെന്ന് കരുതുന്ന മഷിയുടെ പടർപ്പുകളോടുള്ള പ്രതികരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വസ്തുനിഷ്ഠമായ അർത്ഥം വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയും എന്നതാണ് പരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വം. അവ്യക്തവും അർത്ഥശൂന്യവുമായ ഉത്തേജനത്തോടുള്ള വിഷയത്തിന്റെ പ്രതികരണം അവരുടെ ചിന്താ പ്രക്രിയകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുമെന്ന് റോർഷാച്ച് ഇങ്ക്ബ്ലോട്ട് ടെസ്റ്റിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവർ വിശ്വസിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഇത് ''എങ്ങനെ'' സംഭവിക്കുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമല്ല. കൂടാതെ, ബ്ലോട്ടുകൾ പൂർണ്ണമായും അർത്ഥശൂന്യമല്ലെന്നും ഒരു രോഗി സാധാരണയായി ബ്ലോട്ടുകളുടെ അർത്ഥവത്തായതും അവ്യക്തവുമായ വശങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്നുവെന്നും സമീപകാല ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.<ref name="Exner">{{Cite book|title=The Rorschach: Basic Foundations and Principles of Interpretation: Volume 1|last=Exner|first=John E.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2002|isbn=978-0-471-38672-8|location=Hoboken, NJ|author-link=John E. Exner}}</ref> റെബർ (1985) ബ്ലോട്ടുകളെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ക്ലയന്റും തെറാപ്പിസ്റ്റും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള വാഹനം എന്നാണ്.<ref name="Reber">{{Cite book|title=Penguin Dictionary of Psychology|url=https://archive.org/details/penguindictionar0000rebe|last=Arthur S. Reber|publisher=[[Penguin Books]]|year=1985|isbn=978-0-14-051079-9|page=[https://archive.org/details/penguindictionar0000rebe/page/653 653]|author-link=Arthur S. Reber}}</ref> === ഭ്രമാത്മകവും അദൃശ്യവുമായ പരസ്പര ബന്ധങ്ങൾ === 1960-കളിൽ, വിസ്‌കോൺസിൻ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ സൈക്കോളജിസ്റ്റുകളായ ലോറനും ജീൻ ചാപ്‌മാനും നടത്തിയ ''ജേണൽ ഓഫ് അബ്‌നോർമൽ സൈക്കോളജിയിൽ'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗവേഷണം, റോഷാക്കിന്റെ ചില സാധുതയെങ്കിലും ഒരു മിഥ്യാധാരണ മൂലമാണെന്ന് കാണിച്ചു.<ref name="sutherland">{{Harvnb |Sutherland|2007|pp=117–120}}</ref><ref name="plous164">{{Harvnb |Plous|1993|pp=164–166}}</ref> അക്കാലത്ത്, [[സ്വവർഗ്ഗലൈംഗികത|സ്വവർഗരതിയുടെ]] ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് ആയി പലപ്പോഴും വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ട അഞ്ച് അടയാളങ്ങൾ 1) നിതംബവും മലദ്വാരവും; 2) സ്ത്രീ വസ്ത്രം; 3) ആൺ പെൺ ലൈംഗികാവയവങ്ങൾ; 4) ആണും പെണ്ണും ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യ രൂപങ്ങൾ; കൂടാതെ 5) ആണിന്റെയും പെണ്ണിന്റെയും സവിശേഷതകളുള്ള മനുഷ്യരൂപങ്ങൾ എന്നിവയാണ്.<ref name=plous164 /><ref name="hardman">{{Harvnb |Hardman|2009|p=57}}</ref> സ്വവർഗരതി നിർണ്ണയിക്കാൻ റോഷാക്കിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ച് പരിചയസമ്പന്നരായ 32 ടെസ്റ്റർമാരിൽ ചാപ്മാൻമാർ സർവേ നടത്തി. ഈ സമയത്ത് സ്വവർഗരതിയെ ഒരു സൈക്കോപാത്തോളജി ആയി കണക്കാക്കിയിരുന്നു, കൂടാതെ റോഷാക്ക് ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ പ്രൊജക്റ്റീവ് ടെസ്റ്റായിരുന്നു.<ref name="chapman"/> ഭിന്നലിംഗക്കാരായ പുരുഷന്മാരേക്കാൾ സ്വവർഗാനുരാഗികളായ പുരുഷന്മാരാണ് അഞ്ച് അടയാളങ്ങൾ കൂടുതലായി കാണിക്കുന്നതെന്ന് പരീക്ഷകർ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.<ref name="plous164" /> ഈ വിശ്വാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഫലങ്ങളുടെ വിശകലനം കാണിക്കുന്നത് ഭിന്നലിംഗക്കാരായ പുരുഷന്മാർ ഈ അടയാളങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ സാധ്യതയുള്ളവരാണെന്നാണ്, അതിനാൽ സ്വവർഗരതി നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ ഇത് പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല.<ref name="sutherland" /><ref name="hardman" /><ref name=fine>{{Harvnb |Fine|2006|pp=66–70}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, സ്വവർഗരതിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന ചിത്രങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണെന്ന് വിദ്യാർത്ഥികൾ നടത്തിയ ഊഹങ്ങളുമായി അഞ്ച് അടയാളങ്ങളും പൊരുത്തപ്പെട്ടു.<ref name="hardman" /> രണ്ട് സംഭവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ശക്തമായ ബന്ധം കാണുന്നതിൽ ആളുകൾ പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ "അദൃശ്യ പരസ്പരബന്ധം" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു അനുബന്ധ പ്രതിഭാസം ബാധകമാണ്, കാരണം അത് അവരുടെ പ്രതീക്ഷകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല. റോഷാക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള ക്ലിനിക്കുകളുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലും ഇത് കണ്ടെത്തി. സ്വവർഗാനുരാഗികളായ പുരുഷന്മാർക്ക് കാർഡ് IV-ൽ ഒരു രാക്ഷസനെയോ അല്ലെങ്കിൽ കാർഡ് V-ൽ ഒരു ഭാഗിക-മൃഗത്തെയോ ഭാഗിക-മനുഷ്യനെയോ കാണാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്.<ref name="chapman" /> ചാപ്മാൻമാരുടെ സർവേയിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ പരിചയസമ്പന്നരായ ഡോക്ടർമാരും ഈ സാധുതയുള്ള അടയാളങ്ങൾ കാണാതെ പോയി.<ref name="chapman"/> === വിശ്വാസ്യത === ടെസ്റ്ററും വിഷയവും എവിടെയാണ് ഇരിക്കുന്നത്, ഏതെങ്കിലും ആമുഖ വാക്കുകൾ, വിഷയങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങളോടും അഭിപ്രായങ്ങളോടും ഉള്ള വാക്കാലുള്ളതും അല്ലാത്തതുമായ പ്രതികരണങ്ങൾ, പ്രതികരണങ്ങൾ എങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു എന്നിങ്ങനെയുള്ള ടെസ്റ്റിംഗ് നടപടിക്രമത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ടെസ്റ്ററിന്റെ വിശ്വാസ്യത എന്ന് ചിലർ പറയുന്നു. എക്സ്നർ വിശദമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, എന്നാൽ വുഡും സഹപ്രവർത്തകരും ഇവ പാലിക്കപ്പെടാത്ത പല കോടതി കേസുകളും ഉദ്ധരിക്കുന്നു. യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് കോടതികൾ റോഷാക്ക്നെയും വെല്ലുവിളിച്ചു. ''ജോൺസ് വി അപ്ഫെൽ'' (1997) കേസിൽ കോടതി പ്രസ്താവിച്ചത് (''അറ്റോർണിയുടെ ടെക്സ്റ്റ്ബുക്ക് ഓഫ് മെഡിസിനിൽ'' നിന്ന് ഉദ്ധരിച്ച്) റോർഷാക്ക് "ഫലങ്ങൾ ക്ലിനിക്കൽ ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് ടെസ്റ്റുകളുടെ സ്റ്റാൻഡേർഡൈസേഷൻ, വിശ്വാസ്യത അല്ലെങ്കിൽ സാധുത എന്നിവയുടെ ആവശ്യകതകൾ നിറവേറ്റുന്നില്ല, അതിനാൽ വ്യാഖ്യാനം പലപ്പോഴും വിവാദപരമാണ്" എന്നാണ്.<ref name="Gacono, Carl B. 2007 pg 83">Gacono, Carl B., F. Barton Evans (2007) "The Handbook of Forensic Rorschach Assessment" pg 83</ref> ''സ്റ്റേറ്റ് എക്‌സ് റൽ എച്ച്‌എച്ച്'' (1999) ൽ, ക്രോസ് എക്‌സാമിനേഷനിൽ ഡോ. ബൊഗാക്കി "പല മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരും റോർഷാച്ച് ടെസ്റ്റിന്റെ സാധുതയിലോ ഫലപ്രാപ്തിയിലോ അധികം വിശ്വസിക്കുന്നില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞു,<ref name="Gacono, Carl B. 2007 pg 83" /> കൂടാതെ ''യുഎസ് വി. ബാറ്റിൽ'' (2001) കേസിൽ റോഷാക്കിന് "ഒരു വസ്തുനിഷ്ഠമായ സ്കോറിംഗ് സംവിധാനം ഇല്ല" എന്ന് വിധിച്ചു.<ref name="Gacono, Carl B. 2007 pg 83" /> == കലയിലും മാധ്യമങ്ങളിലും == ഓസ്‌ട്രേലിയൻ കലാകാരനായ ബെൻ ക്വിൽറ്റി തന്റെ പെയിന്റിംഗുകളിൽ ഇംപാസ്റ്റോ ഓയിൽ പെയിന്റ് ക്യാൻവാസിലേക്ക് ഒഴിച്ച് പെയിന്റ് ചെയ്യാത്ത, ക്യാൻവാസ് ആദ്യത്തേതിൽ അമർത്തി കലാസൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. <ref name="mca">{{Cite web|url=https://www.mca.com.au/artists-works/artists/ben-quilty/|title=Ben Quilty|access-date=7 September 2021|last=Slade|first=Lisa|website=[[Museum of Contemporary Art Australia]]}}</ref> 2022-ൽ, നടൻ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയെ]] നായകനാക്കി]] റോഷാക്ക് എന്ന [[മലയാളം]] ഭാഷാ ചിത്രം പ്രഖ്യാപിച്ചു, ഇത് ഈ പരീക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ചോദ്യങ്ങൾക്കും ചർച്ചകൾക്കും പ്രചോദനമായി.<ref>{{cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/first-look-poster-mammootty-s-rorschach-out-163502|access-date=3 May 2022|title=First look poster of Mammootty's Rorschach is out}}</ref> == കുറിപ്പുകൾ== {{refbegin|40em}} *{{Cite book|isbn=978-0-8058-2789-7|last=Dana|first=Richard H.|year=2000|publisher=[[Taylor & Francis|Lawrence Erlbaum]]|title=Handbook of cross-cultural and multicultural personality assessment|url=https://archive.org/details/handbookofcrossc0000unse_m3y9}} *{{Cite book|title=The Rorschach: A Comprehensive System (Vol 1: Basic Foundations)|last=Exner|first=John E.|author-link=John E. Exner|year=1995|isbn=978-0-471-55902-3|publisher=[[John Wiley & Sons]]|location=New York|url-access=registration|url=https://archive.org/details/rorschachcompreh0001exne}} *{{Cite book |last=Fine |first=Cordelia |title=A Mind of its Own: how your brain distorts and deceives |url=https://archive.org/details/mindofitsownhowy0000fine_d9x4 |publisher=Icon books |location=Cambridge, UK |year=2006 |isbn=978-1-84046-678-2 |oclc=60668289 }} *{{Cite book | last1 = Gacano | first1 = Carl B. | first2 = J. Reid | last2 = Meloy | title = The Rorschach Assessment of Aggressive and Psychopathic Personalities | publisher = [[Taylor & Francis|Lawrence Erlbaum]] | year = 1994 | location = Hillsdale, New Jersey Hove, UK | url = https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=26031482 | isbn = 978-0-8058-0980-0 | access-date = 2023-10-13 | archive-date = 2012-05-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120524223518/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=26031482 | url-status = dead }} *{{Cite book|isbn=978-0-8385-8434-7|last=Goldman|first=Howard H.|year=2000|publisher=Lange Medical Books/McGraw-Hill, Medical Pub. Division|location=New York|title=Review of general psychiatry}} *{{Cite book|title=Handbook of psychological assessment|last=Groth-Marnat|first=Gary|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2003|isbn=978-0-471-41979-2}} *{{Cite book|last=Hardman|first=David|title=Judgment and decision making: psychological perspectives|url=https://archive.org/details/judgmentdecision0000hard|year=2009|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-2398-3}} *{{Cite book|last1=Klopfer|first1=B.|author-link=Bruno Klopfer|last2=Davidson|first2=H. H.|title=The Rorschach Technique: An Introductory Manual|url=https://archive.org/details/rorschachtechniq0000klop|url-access=registration|publisher=[[Harcourt (publisher)|Harcourt, Brace & World]]|location=New York|year=1962|page=[https://archive.org/details/rorschachtechniq0000klop/page/245 245]|isbn=978-0-15-577873-3}} *{{Cite book|last=Plous |first=Scott |title=The Psychology of Judgment and Decision Making |url=https://archive.org/details/psychologyofjudg0000plou |publisher=McGraw-Hill |year=1993 |isbn=978-0-07-050477-6 |oclc=26931106 }} *{{Cite book|last=Rorschach|first=H.|title=Rorschach Test – Psychodiagnostic Plates|publisher=Hogrefe Publishing Corp.|location=Cambridge, MA|year=1927|isbn=978-3-456-82605-9}} *{{Cite book|last=Rorschach|first=H.|title=Psychodiagnostics: A Diagnostic Test Based on Perception|publisher=Hogrefe Publishing Corp.|location=Cambridge, MA|year=1998|edition=10th|isbn=978-3-456-83024-7}} *{{Cite book|isbn=978-0-88163-354-2|last=Schachtel|first=Ernest G.|year=2001|publisher=Analytic Press|location=Hillsdale, NJ|title=Experiential foundations of Rorschach's test}} *{{Cite book |last=Sutherland |first=Stuart |title=Irrationality |url=https://archive.org/details/irrationality0000suth |edition=2nd |publisher=Pinter and Martin |location=London |year=2007 |isbn=978-1-905177-07-3 |oclc=72151566 }} *{{Cite book|isbn=978-0-8058-4232-6|last=Weiner|first=Irving B.|author-link=Irving B. Weiner|publisher=[[Taylor & Francis|Lawrence Erlbaum]]|location=Mahwah, N.J.|title=Principles of Rorschach interpretation|year=2003}} *{{Cite book|last1=Weiner|first1=Irving B.|last2=Greene|first2=R.L.|author-link=Irving B. Weiner|year=2007|title=Handbook of Personality Assessment|url=https://archive.org/details/handbookofperson0000wein|publisher=[[John Wiley & Sons]]|isbn=978-0-471-22881-3}} *{{Cite book|last1=Wood|first1=Jim|last2=Nezworski|first2=M. Teresa|last3=Lilienfeld|first3=Scott O.|last4=Garb|first4=Howard N.|title=What's Wrong with the Rorschach?|url=https://archive.org/details/whatswrongwithro0000unse|location=San Francisco, CA|publisher=Jossey-Bass, [[John Wiley & Sons]]|year=2003|isbn=978-0-7879-6056-8|ref={{harvid|Wood|2003}}}} {{refend}} == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.rorschach.com/ ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ദി റോഷാക്ക് ആൻഡ് പ്രൊജക്റ്റീവ് മെത്തേഡ്സ് (ISR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120202214424/http://www.rorschach.com/ |date=2012-02-02 }} * [http://www.phil.gu.se/fu/ro.html സ്വീഡനിലെ Göteborgs Universitet പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റോഷാക്ക് ടെസ്റ്റിന്റെ അവലോകനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204055435/http://www.phil.gu.se/fu/ro.html |date=2012-02-04 }} * ഹാരോവർ-എറിക്‌സണിൽ നിന്നുള്ള [https://openpsychometrics.org/tests/HEMCR/ മൾട്ടിപ്പിൾ ചോയ്‌സ് റോഷാക്കിന്റെ] ഇന്ററാക്ടീവ് പതിപ്പ് (1945). iot3zx021obdgsv86lmiw3o3kl44046 മാർഗരറ്റ് റൂത്ത് കിഡർ 0 569949 4682635 4602983 2026-11-03T23:50:59Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682635 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Margot Kidder}}{{Infobox person | name = മാർഗരറ്റ് കിഡർ | image = Margot Kidder 1970.png | caption = Kidder in 1970 | birth_name = Margaret Ruth Kidder | birth_date = {{birth date|1948|10|17|mf=y}} | birth_place = [[Yellowknife]], [[Northwest Territories]], Canada | death_date = {{death date and age|2018|05|13|1948|10|17}} | death_place = [[Livingston, Montana]], U.S. | occupation = {{Hlist|Actress|activist}} | years_active = 1965–2017 | nationality = {{Hlist|Canadian|American}} | party = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | education = [[Havergal College]] | spouse = {{Unbulleted list | {{Marriage|[[Thomas McGuane]]|1976|1977|reason=divorced}} | {{Marriage|[[John Heard (actor)|John Heard]]|1979|1980|reason=divorced}} | {{Marriage|[[Philippe de Broca]]|1983|1984|reason=divorced}}}} | children = 1 }} കനേഡിയൻ-അമേരിക്കൻ അഭിനേത്രിയും ആക്ടിവിസ്റ്റുമായിരുന്നു '''മാർഗരറ്റ് റൂത്ത് കിഡർ''' (ഒക്ടോബർ 17, 1948 - മെയ് 13, 2018). പ്രൊഫഷണലായി മാർഗോട്ട് കിഡർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവരുടെ കരിയർ അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ടുനിന്നു. അവരുടെ അംഗീകാരങ്ങളിൽ മൂന്ന് കനേഡിയൻ സ്‌ക്രീൻ അവാർഡുകളും ഒരു ഡേടൈം എമ്മി അവാർഡും ഉൾപ്പെടുന്നു. സിനിമയിലും ടെലിവിഷൻ വേഷങ്ങളിലും അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും സൂപ്പർമാൻ ഫിലിം സീരീസിലെ ലോയിസ് ലെയ്‌നെന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെയാണ് കിഡർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു കനേഡിയൻ അമ്മയ്ക്കും ഒരു അമേരിക്കൻ പിതാവിനും യെല്ലോനൈഫിൽ ജനിച്ച കിഡർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലും നിരവധി കനേഡിയൻ പ്രവിശ്യകളിലും വളർന്നു. ക്വാക്‌സർ ഫോർച്യൂൺ ഹാസ് എ കസിൻ ഇൻ ദ ബ്രോങ്ക്‌സിൽ (1970) ഒരു പ്രധാന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് 1960-കളിൽ കുറഞ്ഞ ബജറ്റ് കനേഡിയൻ സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ബ്രയാൻ ഡി പാൽമയുടെ കൾട്ട് ത്രില്ലർ സിസ്റ്റേഴ്‌സിൽ (1973), ബ്ലാക്ക് ക്രിസ്‌മസ് (1974) എന്ന സ്ലാഷർ ചിത്രത്തിലെ സോറിറ്റി വിദ്യാർത്ഥിനിയായും റോബർട്ട് റെഡ്‌ഫോർഡിനൊപ്പം ദി ഗ്രേറ്റ് വാൾഡോ പെപ്പർ (1975) എന്ന നാടകത്തിലെ ടൈറ്റിൽ കഥാപാത്രത്തിന്റെ കാമുകിയായും അവർ ഇരട്ടക്കുട്ടികളായി അഭിനയിച്ചു. 1977-ൽ, റിച്ചാർഡ് ഡോണേഴ്‌സ് സൂപ്പർമാൻ (1978) എന്ന സിനിമയിൽ ലോയിസ് ലെയ്‌നായി അഭിനയിച്ചു. ഈ വേഷം അവളെ ഒരു മുഖ്യധാരാ നടിയായി ഉറപ്പിച്ചു. ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റർ ഹൊറർ ചിത്രമായ ദി അമിറ്റിവില്ലെ ഹൊറർ (1979) എന്ന ചിത്രത്തിലെ കാത്തി ലൂട്ട്‌സായി അവരുടെ പ്രകടനം അവർക്ക് കൂടുതൽ മുഖ്യധാരാ എക്‌സ്‌പോഷർ നേടി. അതിനുശേഷം സൂപ്പർമാൻ II, III, IV (1980-1987) എന്നിവയിൽ ലോയിസ് ലെയ്‌നെന്ന വേഷം വീണ്ടും അവതരിപ്പിച്ചു. 1990-കളിൽ കിഡറിന് കാര്യമായ ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങളുണ്ടായി: 1990-ൽ ഒരു വാഹനാപകടത്തിൽ അവർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. അത് അവളെ താത്കാലികമായി തളർത്തി, പിന്നീട് അവൾക്ക് 1996-ൽ ബൈപോളാർ ഡിസോർഡർ മൂലമുണ്ടാകുന്ന വളരെ പ്രചാരത്തിലുള്ള മാനിക്ക് എപ്പിസോഡും നാഡീ തകരാറും ഉണ്ടായി. 2000-ഓടെ അവർ സ്വതന്ത്ര സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും സ്ഥിരത പുലർത്തി. 2015-ൽ, കുട്ടികളുടെ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ R.L. സ്റ്റൈന്റെ ദി ഹോണ്ടിംഗ് അവറിലെ പ്രകടനത്തിന് അവർ ഒരു ഡേടൈം എമ്മി അവാർഡ് നേടി.<ref>{{cite web|last=Henderson|first=Cydney|date=August 8, 2018|title='Superman' actress Margot Kidder's death ruled a suicide|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2018/08/08/superman-actress-margot-kidder-death-suicide/942170002/|url-status=live|access-date=February 8, 2021|website=[[USA Today]]}}</ref> അഞ്ച് മക്കളിൽ ഒരാളായ മാർഗരറ്റ് റൂത്ത് കിഡർ, 1948 ഒക്ടോബർ 17-ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ യെല്ലോനൈഫിൽ, ചരിത്രാധ്യാപികയായ ജോസെലിൻ മേരി "ജിൽ" (നീ വിൽസൺ), സ്‌ഫോടകവസ്തു വിദഗ്ദ്ധനും എഞ്ചിനീയറുമായ കെൻഡൽ കിഡർ എന്നിവരുടെ മകളായി ജനിച്ചു. <ref>{{Cite web|last=Hart|first=Sue|date=|title=A Livingston Double Feature Margot Kidder & Joe Camp|url=https://www.distinctlymontana.com/index.aspx/issues/Fall2007/inspire/Livingston_Double_Feature|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516154817/https://www.distinctlymontana.com/index.aspx/issues/Fall2007/inspire/Livingston_Double_Feature|archive-date=May 16, 2008|access-date=February 8, 2021|website=Distinctly Montana}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cbc.ca/whodoyouthinkyouare/stories/ext_margot.php |title=Who Do You Think You Are? &#124; Stories &#124; Margot Kidder|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |date=January 7, 1919 |access-date=June 17, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331114436/http://www.cbc.ca/whodoyouthinkyouare/stories/ext_margot.php |archive-date=March 31, 2009}}</ref><ref>Published in the ''Vancouver Sun'' and/or ''The Province'', June 7, 2008</ref> അവരുടെ പിതാവിന്റെ ജോലി കാരണം യെല്ലോനൈഫിലാണ് കിഡർ ജനിച്ചത്. കുടുംബത്തിന് വിദൂര സ്ഥലങ്ങളിൽ താമസിക്കേണ്ടിവന്നു.{{sfn|Hobson|Leonard|2001|p=161}} അവരുടെ പിതാവ് പിന്നീട് 1948 മുതൽ 1951 വരെ യെല്ലോനൈഫ് ടെലിഫോൺ കമ്പനിയുടെ മാനേജരായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവളുടെ അമ്മ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയിൽ നിന്നുള്ള കനേഡിയൻകാരിയായിരുന്നു. അച്ഛൻ ന്യൂ മെക്‌സിക്കോയിൽ നിന്നുള്ള അമേരിക്കക്കാരനായിരുന്നു.{{sfn|Aaker|2017|p=242}} അവർ വെൽഷ്, ഇംഗ്ലീഷ് വംശജയായിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-mid-wales-34775598 |work=[[BBC News]] |title=Superman actress Margot Kidder finds family ties to Powys |date=November 10, 2015 |access-date=April 20, 2016}}</ref> അവർക്ക് കനേഡിയൻ അഭിനേത്രിയും പീപ്പിൾ ഫോർ എജ്യുക്കേഷൻ ചാരിറ്റിയുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറുമായ ആനി [എ] എന്ന ഒരു സഹോദരിയും മൂന്ന് സഹോദരന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു: ജോൺ, മൈക്കൽ, പീറ്റർ. അവരുടെ രണ്ട് സഹോദരങ്ങൾ പ്രശസ്തരായ കനേഡിയൻ വംശജരെ വിവാഹം കഴിച്ചു: ആനി നടൻ എറിക് പീറ്റേഴ്സണെയും രാഷ്ട്രീയക്കാരിയായ [[എലിസബത്ത് ഇവാൻസ് മെയ്|എലിസബത്ത് മേയെയും]] ജോണിനെയും വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite news |last=Zussman |first=Richard |date=April 22, 2019 |title=Green Party Leader Elizabeth May celebrates wedding, Jody Wilson-Raybould contemplates Green run |url=https://globalnews.ca/news/5191700/elizabeth-may-jody-wilson-raybould-green/ |work=Global News |access-date=April 22, 2019}}</ref>കിഡറിന്റെ മരുമകൾ ജാനറ്റ് കിഡറും ഒരു അഭിനേത്രിയാണ്.<ref>{{cite web |last1=Paur |first1=Joey |title=Superman Actress Margot Kidder has Passed Away |url=https://geektyrant.com/news/superman-actress-margot-kidder-has-passed-away |website=Geek Tyrant |access-date=May 15, 2018}}</ref> വടക്കൻ [[കാനഡ]]യിലെ തന്റെ കുട്ടിക്കാലം അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട് കിഡ്ഡർ പറഞ്ഞു: "ഈ ചെറിയ ഖനന നഗരത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സിനിമകൾ ഇല്ലായിരുന്നു. എനിക്ക് 12 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അമ്മ എന്നെ ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി ആളുകൾ പാട്ടും നൃത്തവും ചെയ്യുന്ന ബൈ ബൈ ബേർഡിയെ ഞാൻ കണ്ടു, അതാണ് എനിക്ക് വളരെ ദൂരെ പോകേണ്ടിവരുമെന്ന് എനിക്കറിയാമായിരുന്നു. എനിക്ക് യാതൊരു വിവരവുമില്ല, പക്ഷേ എനിക്ക് കുഴപ്പമില്ല."<ref name="roberts">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2005/apr/09/culture.features|work=[[The Guardian]]|title=No kidding|date=April 8, 2005|access-date=January 31, 2015|author=Roberts, Chris}}</ref> യെല്ലോനൈഫിന് പുറമേ, ലാബ്രഡോർ സിറ്റി, ന്യൂഫൗണ്ട്‌ലാൻഡ്, ലാബ്രഡോർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ അവർ കുറച്ച് സമയം വളർന്നു.രു ചെറുപ്പം മുതലേ കിഡറിന് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. അത് അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ തീൻമേശയിൽ നടത്താനിരുന്ന സംവാദങ്ങൾക്ക് ക്രെഡിറ്റ് നൽകി. അവരുടെ അമ്മയ്ക്ക് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ചായ്‌വ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ അച്ഛൻ ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക റിപ്പബ്ലിക്കൻ ആയിരുന്നു.<ref name="george">{{cite interview |date=December 12, 2012 |access-date=April 24, 2016 |title=Interview with Margot Kidder |interviewer=George Stroumboulopoulos Tonight |publisher=CBC |url=https://www.youtube.com/watch?v=bhMY7rURZQA| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211031/bhMY7rURZQA| archive-date=2021-10-31 | url-status=live}}{{cbignore}}</ref> കിഡ്ഡറിന് ചെറുപ്പം മുതലേ മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്ത ബൈപോളാർ ഡിസോർഡറിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തു.<ref name=yahoo />"ഞാൻ വ്യത്യസ്തനാണെന്ന് എനിക്കറിയാമായിരുന്നു. മറ്റുള്ളവർക്ക് ഇല്ലെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ മൈൻഡ് ഫ്ലൈറ്റുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു," അവർ അനുസ്മരിച്ചു.<ref name=yahoo /> 14-ആം വയസ്സിൽ, അന്നത്തെ കാമുകൻ അവളുമായി ബന്ധം വേർപെടുത്തിയതിന് ശേഷം അവർ ഒരു കുപ്പി കോഡിൻ ഗുളിക വിഴുങ്ങി ആത്മഹത്യയ്ക്ക് ശ്രമിച്ചു.<ref name=yahoo>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/entertainment/public-freak-history-margot-kidder-became-one-hollywoods-prominent-mental-health-advocates-211209301.html|work=Yahoo!|title=After 'the most public freak-out in history,' Margot Kidder became one of Hollywood's most prominent mental health advocates|last=Byrne|first=Suzy|date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105041657/https://www.yahoo.com/entertainment/public-freak-history-margot-kidder-became-one-hollywoods-prominent-mental-health-advocates-211209301.html|archive-date=January 5, 2019}}</ref>"എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വയത്തെ പുറത്ത് വിടാം... അത് ഞാനാണെന്ന് ആരും അറിയുകയില്ല." <ref name=yahoo /> "ഒരു നടിയാകാൻ ആരും എന്നെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിട്ടില്ല," അവർ അനുസ്മരിച്ചു. "ഇത് ഒരു തമാശയായാണ് എടുത്തത്... കൗമാരപ്രായത്തിൽ, ഞാൻ വായിച്ച എല്ലാ പുസ്തകങ്ങളിലും ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ സങ്കൽപ്പിച്ചു. ഹെൻറി മില്ലറും തോമസ് വുൾഫും ആകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ലോകത്തിലെ താലത്തിൽ എല്ലാം കഴിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ലോകത്തിലെ താലത്തിൽ എല്ലാം കഴിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, പക്ഷേ എന്റെ കണ്ണുകൾ എന്റെ വയറിനേക്കാൾ വലുതായിരുന്നു."<ref name=klinger /> അവരുടെ കുടുംബത്തിന്റെ സ്ഥലംമാറ്റങ്ങളിലൂടെ ചെറുപ്പകാലത്ത് അവർ ഒന്നിലധികം സ്‌കൂളുകളിൽ പഠിച്ചു. ഒടുവിൽ 1966-ൽ ടൊറന്റോയിലെ ഒരു ബോർഡിംഗ് സ്‌കൂളായ ഹവർഗൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി.<ref>{{Cite web|url=http://www.havergal.on.ca/page.cfm?p=402&newsid=7#.VMy4tlvXnLY|work=Havergal College|title=Old Girl Margot Kidder 1966 Returns to Havergal|date=August 13, 2010|access-date=January 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150522014331/http://www.havergal.on.ca/page.cfm?p=402#.VMy4tlvXnLY|archive-date=May 22, 2015|url-status=dead}}</ref> 1966-ൽ, കാമുകനാൽ സ്വയം ഗർഭിണിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. അയാൾ നിയമവിരുദ്ധമായ ഗർഭച്ഛിദ്രത്തിന് ഏർപ്പാട് ചെയ്തു. ഗർഭച്ഛിദ്രം നടത്തിയയാൾ ഒരു ഹോട്ടൽ മുറിയിൽ താമസിക്കുകയും ഗർഭം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനായി കിഡറിന്റെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ ലൈസോൾ നിറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2007/05/the-sanguine-sex/305780/|title=The Sanguine Sex|last=Flanagan|first=Caitlin|date=May 1, 2007|website=The Atlantic|language=en-US|access-date=May 27, 2019}}</ref> ഹവെർഗലിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിൽ ചേരുന്നതിനായി കിഡ്ഡർ വാൻകൂവറിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. എന്നാൽ ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു.<ref name=klinger /> അവൾ ടൊറന്റോയിലേക്ക് മടങ്ങി. അവിടെ ഒരു മോഡലായി ജോലി കണ്ടെത്തി.<ref name=klinger>{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|title=The Education of Margot Kidder|last=Klinger|first=Judson|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/the-education-of-margot-kidder-630259/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123223843/https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/the-education-of-margot-kidder-630259/|archive-date=January 23, 2019|year=1979}}</ref> == കരിയർ == === 1968–1974: ആദ്യകാല സിനിമകളും ടെലിവിഷനും === [[File:James Garner and Margot Kidder in Nichols (1971).jpg|thumb|upright|left|ജെയിംസ് ഗാർണറിനൊപ്പം കിഡർ ഇൻ നിക്കോൾസ്, 1971]] ചലഞ്ച് ഫോർ ചേഞ്ച് നിർമ്മിച്ച ഒരു കനേഡിയൻ ലോഗ്ഗിംഗ് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ള ഒരു നാടകമായ ദി ബെസ്റ്റ് ഡാം ഫിഡ്‌ലർ ഫ്രം കാലബോഗി ടു കലാദർ (1968) എന്ന പേരിൽ 49 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് കിഡർ തന്റെ സിനിമാ അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.nfb.ca/film/best_damn_fiddler_from_calabogie_to_kaladar|work=National Film Board of Canada|title=The Best Damn Fiddler from Calabogie to Kaladar|access-date=April 9, 2016}}</ref> "ഡസ് എനി ബഡി ഹിയർ നോ ഡെന്നി?" എന്ന എപ്പിസോഡിൽ 1969-ൽ കിഡ്ഡർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കനേഡിയൻ നാടക പരമ്പരയിൽ കോർവിൻ അവർക്ക് "മികച്ച പുതിയ പ്രതിഭകൾക്കുള്ള" കനേഡിയൻ ഫിലിം അവാർഡ് നേടിക്കൊടുത്തു.{{Sfn|Rist|2001|p=112}} == അവലംബം== {{Reflist|30em}} == General sources == *{{Cite book|last=Aaker|first=Everett|year=2017|title=Television Western Players, 1960–1975: A Biographical Dictionary|publisher=McFarland|location=Jefferson, North Carolina|isbn=978-1-476-62856-1}} *{{Cite book|last1=Hobson|first1=John Allan|last2=Leonard|first2=Jonathan A.|title=Out of Its Mind: Psychiatry in Crisis|publisher=Basic Books|year=2001|location=New York|isbn=0-7382-0251-7|url=https://archive.org/details/outofitsmindpsyc00hobs}} *{{Cite book|last=Jewison|first=Norman|year=2005|title=This Terrible Business Has Been Good to Me: An Autobiography|publisher=Macmillan|location=New York|isbn=978-0-312-32868-9|author-link=Norman Jewison|url=https://archive.org/details/thisterriblebusi00jewi}} *{{Cite book|last=Lerner|first=Loren Ruth|year=1997|title=Canadian Film and Video: A Bibliography and Guide to the Literature|volume=1|publisher=University of Toronto Press|location=Toronto, Ontario|isbn=978-0-802-02988-1|ref=none}} *{{Cite book|last=McGuane|first=Thomas|author-link=Thomas McGuane|year=2007|title=Conversations with Thomas McGuane|publisher=University Press of Mississippi|location=Jackson, Mississippi|isbn=978-1-578-06887-6|editor=Torrey, Beef}} *{{Cite book|last=McNeil|first=Alex|year=1991|title=Total Television: A Comprehensive Guide to Programming from 1948 to the Present|publisher=Penguin Books|location=New York|edition=3rd|isbn=978-0-140-15736-9|url=https://archive.org/details/totaltelevisionc00mcne}} *{{Cite book|last=Muir|first=John Kenneth|author-link=John Kenneth Muir|year=2012|title=Horror Films of the 1970s|url=https://archive.org/details/horrorfilmsof1980000muir|publisher=McFarland|location=Jefferson, North Carolina|isbn=978-0-786-49156-8}} *{{Cite book|editor1-last=Rist|editor1-first=Peter|title=Guide to the Cinema(s) of Canada|url=https://archive.org/details/guidetocinemasof0000unse|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-29931-5}} *{{Cite book|last=Wood|first=Robin|year=2003|title=Hollywood from Vietnam to Reagan ...and Beyond|url=https://archive.org/details/hollywoodfromvie00robi|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0-231-50757-8}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{Commons category|Margot Kidder}} {{Wikiquote|Margot Kidder}} * {{IMDb name|452288}} * {{Iobdb name|16160}} * [http://bipolar.about.com/cs/celebs/a/margotkidder.htm Article: From paranoid delusions to orthomolecular medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514133108/http://bipolar.about.com/cs/celebs/a/margotkidder.htm |date=2011-05-14 }} * [https://web.archive.org/web/20070926231200/http://www.filmreferencelibrary.ca/index.asp?layid=46&csid1=1403&navid=87 Canadian Film Encyclopedia] * [http://www.nfb.ca/film/best_damn_fiddler_from_calabogie_to_kaladar/ ''The Best Damn Fiddler from Calabogie to Kaladar''] * [http://www.aveleyman.com/ActorCredit.aspx?ActorID=9375 Margot Kidder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923043446/http://aveleyman.com/ActorCredit.aspx?ActorID=9375 |date=2018-09-23 }} (Aveleyman) * Brodesser-Akner, Taffy. [https://www.nytimes.com/interactive/2018/12/27/magazine/lives-they-lived-margot-kidder.html "Margot Kidder,"] ''New York Times,'' December 27, 2018. {{Navboxes | title = Awards for Margot Kidder | list = {{ACCT Best Actress}} {{Daytime Emmy Award for Outstanding Performer in Children's Programming}} {{Saturn Award for Best Actress}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:കനേഡിയൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2018-ൽ മരിച്ചവർ]] 0mum8mztor1cl7o8pv09t30fo66q66y രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മ 0 573252 4682687 4645432 2026-11-04T05:55:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682687 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Anorgasmia | synonyms = | image = | caption = | pronounce = | field = [[Psychiatry]], [[gynecology]], [[urology]], [[Sexology]], [[Sexual Medicine]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} മതിയായ ഉത്തേജനം ഉണ്ടായിട്ടും ഒരു വ്യക്തിക്ക് [[രതിമൂർച്ഛ]] കൈവരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു തരം ലൈംഗിക പ്രശ്നമാണ് '''രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മ (Anorgasmia)'''. ഇത് പുരുഷന്മാരേക്കാൾ സ്ത്രീകളിലാണ് സാധാരണ കാണപ്പെടുന്നത് (4.6 ശതമാനം). രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മ പലപ്പോഴും നൈരാശ്യത്തിന് കാരണമാകാറുണ്ട്. <ref name="Nolen-Hoeksema 2014 368">{{Cite book|title=Abnormal Psychology Sixth Edition|url=https://archive.org/details/isbn_9781308211503|last=Nolen-Hoeksema|first=Susan|publisher=McGraw-Hill Education|year=2014|isbn=978-0-07-803538-8|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/isbn_9781308211503/page/368 368]}}</ref> [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]], [[യോനീ വരൾച്ച|യോനീ വരൾച്ച,]] [[വജൈനിസ്മസ്]] തുടങ്ങിയ അവസ്ഥ ഉള്ളവരിൽ ഇത് സാധാരണമാണ്. [[ആർത്തവവിരാമം|ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മേനോപോസിന് ശേഷമുള്ള കാലയളവിലാണ് ഈ പ്രശ്നം കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം 45 മുതൽ 55 വയസ് വരെയുള്ള കാലയളവിലാണ് ആർത്തവം നിലയ്ക്കാറുള്ളത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള ഈസ്ട്രജൻ ഹോർമോൺ കുറവ്, യോനീ വരൾച്ച, [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവയാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. എന്നിരുന്നാലും ഇവ ശാസ്ത്രീയമായ ചികിത്സ കൊണ്ട് പരിഹരിക്കാവുന്നതാണ്. പ്രായപൂർത്തിയായ പുരുഷന്മാരിൽ ഇത് വളരെ അപൂർവമാണ്. പുരുഷന്മാരിൽ, ഇതിന് സ്ഖലനകാല താമസവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. [[ലിംഗം|ലിംഗത്തിന്]] [[ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവ്|ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവുള്ള]] പുരുഷന്മാരിൽ സ്ഖലനവും രതിമൂർച്ഛയും ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണ്. [[പ്രമേഹം]], തലച്ചോറിനെ ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങൾ, [[രക്താതിമർദ്ദം]] തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. ശാസ്ത്രീയമായ ലൈംഗികാരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അഭാവം തന്നെയാണ് ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ വഷളാകാൻ പ്രധാന കാരണം. <ref name="Nolen-Hoeksema 2014 368" /> == കാരണങ്ങൾ == ഈ അവസ്ഥയെ ചിലപ്പോൾ [[മാനസികരോഗം|മാനസിക വൈകല്യമായും]] കണക്കാക്കപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഡയബറ്റിക് ന്യൂറോപ്പതി, [[മൾട്ടിപ്പിൾ സ്ക്ലീറോസിസ്|മൾട്ടിപ്പിൾ സ്ക്ലിറോസിസ്]], [[പാർക്കിൻസൺസ് രോഗം]], <ref name="APDA">Yvonne K. Fulbright, PhD, MS Ed. "[https://www.apdaparkinson.org/what-is-parkinsons/symptoms/sexual-effects/#:~:text=difficulties%20with%20orgasmic%20functioning Sexual Effects of Parkinson's APDA]" The American Parkinson Disease Association (APDA)</ref> ഏതെങ്കിലും ജനനേന്ദ്രിയ വൈകല്യം, ജനനേന്ദ്രിയ ശസ്ത്രക്രിയയിൽ നിന്നുള്ള സങ്കീർണതകൾ, ഇടുപ്പിന് സംഭവിച്ച ക്ഷതം, [[അന്തർഗ്രന്ഥിസ്രാവം|ഹോർമോൺ]] അസന്തുലിതാവസ്ഥ, [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ്, [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]], [[ഹിസ്ട്രക്ടമി ശസ്ത്രക്രിയ|ഗർഭാശയം നീക്കംചെയ്യൽ]], സുഷുമ്നാ നാഡിക്കുണ്ടാകുന്ന ക്ഷതം എന്നിവ പോലെയുള്ള ശാരീരിക പ്രശ്നങ്ങളും ഇതിന് കാരണമാകാം. <ref name="Berman">''For Women Only, Revised Edition: A Revolutionary Guide to Reclaiming Your Sex Life'' by Berman, J. Bumiller, E. and Berman L. (2005), Owl Books, NY. {{ISBN|978-0-8050-7883-1}}</ref> === മരുന്ന് മൂലമുണ്ടാകുന്നവ === വിഷാദശമനമരുന്നുകളുടെ ഉപയോഗം സ്ത്രീകളിലും പുരുഷന്മാരിലും രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മയുടെ ഒരു കാരണമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് സെലക്ടീവ് സെറോടോണിൻ റീഅപ്‌ടേക്ക് ഇൻഹിബിറ്ററുകൾ (എസ്എസ്ആർഐകൾ). എസ്എസ്ആർഐയുടെ പാർശ്വഫലമായി രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടാറുണ്ട്, എന്നാൽ അത് കൃത്യമല്ലെങ്കിലും, അത്തരം മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നവരിൽ 17-41% പേരെയും ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ലൈംഗിക അപര്യാപ്തത ബാധിക്കുന്നതായി പഠനങ്ങളിൽ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite journal|title=Incidence and duration of side effects and those rated as bothersome with selective serotonin reuptake inhibitor treatment for depression: patient report versus physician estimate|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2004-07_65_7/page/959|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=65|issue=7|pages=959–65|date=July 2004|pmid=15291685|doi=10.4088/JCP.v65n0712|display-authors=etal}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Incidence of sexual side effects in refractory depression during treatment with citalopram or paroxetine|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2005-01_66_1/page/n146|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=66|issue=1|pages=100–06|date=January 2005|pmid=15669895|doi=10.4088/JCP.v66n0114}}</ref> രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മയുടെ മറ്റൊരു കാരണം [[കൊക്കെയ്ൻ]] ഉപയോഗവും <ref>{{Cite journal|doi=10.1002/tre.703|title=The effects of recreational drug use on the genitourinary tract|year=2019|last=Woodhouse|first=Christopher|journal=Trends in Urology & Men's Health|volume=10|issue=4|pages=18–20}}</ref> മയക്കുമരുന്ന് ആസക്തിയുമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ഹെറോയിൻ . <ref>{{Cite web |url=http://www.atforum.com/pdf/europad/HeroinAdd6-3.pdf |title=Heroin Addiction and Related Clinical Problems |access-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212135623/http://atforum.com/pdf/europad/HeroinAdd6-3.pdf |archive-date=2010-12-12 |url-status=dead}}</ref> === പ്രാഥമിക രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മ === പ്രാഥമിക രതിമൂർച്ചയില്ലായ്മ എന്നാൽ ഒരാൾ ഒരിക്കലും രതിമൂർച്ഛ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ്. സ്ത്രീകളിൽ ഇത് വളരെ സാധാരണമാണ്, ലിംഗമൂലപേശികളുടെ അനൈശ്ചികപ്രവർത്തനശേഷി([[:en:Bulbocavernosus_Reflex|gladipudendal (bulbocavernosus) reflex]]) ഇല്ലാത്ത പുരുഷന്മാർക്കും ഇതുണ്ടാകാം. <ref>{{Cite journal|last=Bridley|first=G. S.|last2=Gillan|first2=P.|doi=10.1192/bjp.140.4.351|title=Men and women who do not have orgasms|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=140|issue=4|pages=351–6|year=1982|pmid=7093610}}</ref> ഈ അവസ്ഥയുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ചിലപ്പോൾ താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ തോതിലുളള ലൈംഗികോത്തേജനം കൈവരിക്കാൻ കഴിയും. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, രതിമൂർച്ഛ ലഭിക്കാത്തതിന് വ്യക്തമായ കാരണങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. നല്ല കരുതലും മാനസിക അടുപ്പവും ഉളള പങ്കാളി, മതിയായ സമയം ആമുഖലീലകൾ അഥവാ ഫോർപ്ലേ, കൃസരിയിലെ ഉത്തേജനം, ശരീരത്തിൽ ശരിയായ ഈസ്ട്രജൻ ഹോർമോൺ അളവ്, നല്ല ആരോഗ്യം എന്നിവയൊക്കെയുണ്ടെങ്കിൽ പോലും തങ്ങൾക്ക് രതിമൂർച്ഛ കൈവരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് സ്ത്രീകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യങ്ങളുമുണ്ട്. ഏകദേശം 15% സ്ത്രീകൾ രതിമൂർച്ഛയിൽ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഉണ്ടെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ 10% സ്ത്രീകളും ഒരിക്കലും ലൈംഗികപാരമ്യത്തിൽ എത്തിയിട്ടില്ല. <ref name="Frank JE">{{Cite journal|pmid=18350761|volume=77|issue=5|title=Diagnosis and treatment of female sexual dysfunction|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2008-03-01_77_5/page/634|date=March 2008|pages=635–42|journal=American Family Physician}}</ref> <ref>Giustozzi AA. Sexual dysfunction in women. In: Ferri FF. Ferri's Clinical Advisor 2010. St. Louis, Mo.: Mosby; 2009. </ref> എതാണ്ട് 29% സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ പങ്കാളിയോടൊപ്പം രതിമൂർച്ഛ അനുഭവിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=http://www.iub.edu/~kinsey/resources/FAQ.html#orgasm|title=Indiana University Bloomington|access-date=2022-07-08|archive-date=2012-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105131500/http://iub.edu/~kinsey/resources/FAQ.html#orgasm|url-status=dead}}</ref> === ദ്വിതീയ രതിമൂർച്ചയില്ലായ്മ === ദ്വിതീയ രതിമൂർച്ചയില്ലായ്മ എന്നത് രതിമൂർച്ഛ ഉണ്ടാകാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുകയോ മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന അത്രയും തീവ്രതയിൽ രതിമൂർച്ഛയിലെത്താൻ കഴിയാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണ്. പുകയില ഉപയോഗം, അതിമദ്യപാനം, വിഷാദരോഗം, ഉത്കണ്ഠ, ഇടുപ്പ് ശസ്ത്രക്രിയ (അണ്ഡാശയ നീക്കം പോലുള്ളവ) അല്ലെങ്കിൽ പരിക്കുകൾ, ചില മരുന്നുകൾ, യോനി വരൾച്ച, യോനി സങ്കോചം അഥവാ വാജിനിസ്മസ്, ആർത്തവവിരാമം എന്നിവയൊക്കെ ഇതിന് കാരണമാകാം. === ആർത്തവവിരാമം === ഏകദേശം 45-55 വയസ് പിന്നിടുമ്പോൾ സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവവിരാമം അഥവാ മെനോപോസ് ഉണ്ടാകുന്നു. അതിന്റെ ഭാഗമായി ശരീരത്തിലെ ഈസ്ട്രജൻ ഹോർമോണിന്റെ കുറവുമൂലം യോനിയിലെ ഉൾതൊലിയുടെ കനം കുറയുകയും, യോനിയിൽ നനവ് നൽകുന്ന ബർത്തോലിൻ സ്നേഹഗ്രന്ഥികളുടെ പ്രവർത്തനം കുറഞ്ഞു വരുകയും, യോനി വരണ്ടതാവുകയും, പലപ്പോഴും വിഷാദരോഗം പോലെയുള്ള മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]], ഒപ്പം [[രതിമൂർച്ഛ]] ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. മധ്യവയസ്ക്കരായ പല സ്ത്രീകളും ലൈംഗിക വിരക്തിയിലേക്കോ താല്പര്യക്കുറവിലേക്കോ പോകാനുള്ള പ്രധാന കാരണവും വേദനയും രതിമൂർച്ഛാഹാനിയും തന്നെയാണ്. പലരും ലജ്ജ വിചാരിച്ചു ഈ പ്രശ്നം ഒരു ഡോക്ടറോടോ സ്വന്തം പങ്കാളിയോടോ തുറന്നു ചർച്ച ചെയ്യാനും ശാസ്ത്രീയമായ പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും മടിക്കാറുണ്ട്. ഓവറി നീക്കം ചെയ്ത സ്ത്രീകളിലും സമാനമായ അവസ്ഥ ഉണ്ടാകുന്നു. ==== പ്രോസ്റ്റേറ്റ് നീക്കംചെയ്യൽ ==== [[പ്രമാണം:Prostatelead.jpg|ലഘുചിത്രം| പ്രോസ്റ്റേറ്റും ചുറ്റുമുള്ള അവയവങ്ങളും.]] ദ്വിതീയ രതിമൂർച്ചയില്ലായ്മ, പ്രോസ്റ്റേറ്റ് നീക്കശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയരായ പുരുഷന്മാരിൽ 50% ന് അടുത്താണ്; <ref>{{Cite journal|title=There is significant sexual dissatisfaction following TURP|journal=British Journal of Urology|issue=77|page=161A}}</ref> പ്രോസ്റ്റേറ്റ് സമൂലം നീക്കം ചെയ്തവരിൽ ഇത് 80% വരും. <ref>{{Cite journal|title=Orgasm after radical prostatectomy|journal=British Journal of Urology|year=1996|volume=77|issue=6|pages=861–64|doi=10.1046/j.1464-410x.1996.01416.x|pmid=8705222}}</ref> പ്രോസ്റ്റേറ്റ് ഗ്രന്ഥിക്ക് സമീപം കടന്നുപോകുന്ന ലിംഗഭാഗത്തെ പ്രധാന ഞരമ്പുകൾക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുന്നതിനാലാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്. പ്രോസ്റ്റേറ്റ് നീക്കം ചെയ്യുന്നതുമൂലം പലപ്പോഴും ഈ ഞരമ്പുകൾക്ക് കേടുപാടുപറ്റുകയോ പൂർണ്ണമായും എടുത്തുകളയുകയോ ചെയ്യുന്നു, ഇത് ലൈംഗികചോദനകൾക്ക് പ്രയാസമുണ്ടാക്കുന്നു. <ref name="Radical prostatectomy" /> 10 വർഷത്തിൽ കൂടുതൽ ആയുസ്സ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ചെറുപ്പക്കാരായ പുരുഷന്മാർക്കാണ് സമൂല പ്രോസ്റ്റേറ്റ് നീക്കംചെയ്യൽ സാധാരണയായി നടത്തുന്നത്. കൂടുതൽ പ്രായമുളളവർക്ക്, ശേഷിക്കുന്ന ജീവിതകാലത്ത് [[പുരസ്ഥഗ്രന്ഥി|പ്രോസ്റ്റേറ്റ്]] വളരാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണ്. <ref name="Radical prostatectomy">{{Cite web|url=http://www.webmd.com/prostate-cancer/radical-prostatectomy-operation|title=Radical Prostatectomy|access-date=6 December 2011|website=[[WebMD]]}}</ref> === സാഹചര്യാനുസൃത രതിമൂർച്ചയില്ലായ്മ === ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ എല്ലാവർക്കും രതിമൂർച്ഛ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ചില പ്രത്യേക ഉത്തേജനങ്ങളിൽ നിന്ന് രതിമൂർച്ഛ ഉണ്ടാകാം, എന്നാൽ മറ്റുചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടായെന്നുവരില്ല, ചിലപ്പോൾ ഒരു പങ്കാളിയിൽ നിന്ന് രതിമൂർച്ഛ ലഭിക്കാം മറ്റുളളവരിൽ നിന്ന് കിട്ടാതിരിക്കാം, ചില അവസ്ഥകളിൽ മാത്രം രതിമൂർച്ഛകിട്ടുന്നവരുണ്ട്, അതുമല്ലെങ്കിൽ ഒരു നിശ്ചിത തരം പൂർവ്വകേളിയിലൂടെ മാത്രം രതിമൂർച്ഛ ഉണ്ടാകാം, സ്വകാര്യത ഇല്ലായ്മ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. ഇത്തരം വ്യതിയാനങ്ങൾ സാധാരണമാണ്. അവ പ്രശ്നമായി കണക്കാക്കരുത്. === മറ്റ് കാരണങ്ങൾ === രതിമൂർച്ഛയെ പറ്റി സംസാരിക്കുന്നത് മോശമായി കണക്കാക്കുക, രതിമൂർച്ഛ പുരുഷന് മാത്രമാണ് എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ, ലൈംഗികാസ്വാദനം പാപമാണ് എന്ന ചിന്ത, ലൈംഗികപ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായാൽ ചികിത്സ തേടാതിരിക്കുക, വേദനാജനകമായ സംഭോഗം, രതിമൂർച്ഛയെ പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ലായ്മ, പങ്കാളിയുടെ ശുചിത്വക്കുറവ്, വായനാറ്റം, നിർബന്ധിച്ചുള്ള സംഭോഗം, രതിമൂർച്ഛ ചെറുപ്പക്കാർക്ക് വേണ്ടി മാത്രമുള്ളതാണ് എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ, ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിന് കാരണമാണ്. പ്രായമാകുമ്പോൾ രതിമൂർച്ഛയിലെത്താൻ കൂടുതൽ വൈകുകയും ചെയ്യുന്നു. മാത്രമല്ല സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ട്, കുടുംബപ്രശ്‌നങ്ങൾ, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുളള ഉത്കണ്ഠ, നാളെയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷയോ പദ്ധതിയോ ഇല്ലാതിരിക്കുക, പങ്കാളിയോടുള്ള അകൽച്ച, ലൈംഗിക ചിന്തകളുടെയും ഭാവനയുടെയും അഭാവം എന്നിവയെല്ലാം രതിമൂർച്ഛയ്ക്ക് തടസമാണെന്ന് പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു == രോഗനിർണയം == രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മയ്ക്കുള്ള ഫലപ്രദമായ ചികിത്സ അതിന്റെ കാരണത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ലൈഗികപരമായ മാനസികക്ഷതമോ തടസ്സമോ ഉള്ള സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിൽ, മനോലൈഗിക കൗൺസിലിംഗ് ഉചിതമാണ്. <ref>{{Cite journal|last=Humphery|first=S.|last2=Nazareth|first2=I.|date=1 October 2001|title=GPs' views on their management of sexual dysfunction|url=https://archive.org/details/sim_family-practice_2001-10_18_5/page/516|journal=Family Practice|language=en|volume=18|issue=5|pages=516–518|doi=10.1093/fampra/18.5.516|pmid=11604374|issn=0263-2136}}</ref> വ്യക്തമായ മാനസിക കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടല്ലാത്ത രതിമൂർച്ഛയില്ലായ്മ ഉള്ള സ്ത്രീകൾ മറ്റുരോഗങ്ങൾ ഉണ്ടോ എന്ന് ആദ്യം പരിശോധിക്കണം. [[പ്രമേഹം]], കരൾ പ്രവർത്തനം, തൈറോയിഡ്, ഹോർമോൺ തകരാറുകൾ എന്നിവയ്ക്കുളള പരിശോധനകൾ നടത്തി മറ്റുരോഗങ്ങൾ ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തണം. അതിനുശേഷമാണ് ലൈംഗികചികിത്സകരെ സമീപിക്കേണ്ടത്. രോഗിയുടെ ഹോർമോൺ അളവ്, ആർത്തവവിരാമം, തൈറോയ്ഡ് പ്രവർത്തനം, പ്രമേഹം എന്നിവയുടെ പരിശോധനാഫലങ്ങൾ പരിശോധിച്ചശേഷം, ജനനേന്ദ്രിയത്തിലെ രക്തയോട്ടം, ജനനേന്ദ്രിയത്തിൻ്റെ സംവേദനശേഷി എന്നിവ വിലയിരുത്തും, കൂടാതെ നാഡീതകരാറ് ഉണ്ടോയെന്ന് പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യും. == ചികിത്സ == പുരുഷന്മാരിലെ ഉദ്ധാരണക്കുറവ് പോലെ തന്നെ, സ്ത്രീകളിലെ ലൈംഗികശേഷിയുടെ അഭാവം ഹോർമോൺ പാച്ചുകളോ ഗുളികകളോ ഉപയോഗിച്ച് ഹോർമോൺ അസന്തുലിതാവസ്ഥ പരിഹരിച്ചുകൊണ്ട് ചികിത്സിക്കാം, അതുമല്ലെങ്കിൽ കൃസരി ഉത്തേജന പമ്പ് ഉപയോഗിച്ചും, രക്തയോട്ടവും ലൈംഗിക സംവേദനവും ഉത്തേജനവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള [[ഔഷധം|മരുന്നുകൾ]] എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചും ചികിത്സിക്കാം. === ആർത്തവവിരാമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സ === [[ആർത്തവവിരാമം]] എന്ന ഘട്ടവുമായി ബന്ധപെട്ടു 45 അല്ലെങ്കിൽ 50 വയസ് പിന്നിട്ട സ്ത്രീകൾ ലൈംഗികമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഏതെങ്കിലും മികച്ച ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി അഥവാ [[കൃത്രിമ സ്നേഹകങ്ങൾ]] ഉപയോഗിക്കണം. ഇത് [[യോനീ വരൾച്ച|യോനീ വരൾച്ചയും]] വേദനയും പരിഹരിക്കുക മാത്രമല്ല സുഖകരമായ സംഭോഗത്തിന് സഹായിക്കുകയും, രതിമൂർച്ഛ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫാർമസികളിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇന്ന് ഗുണമേന്മയുള്ള ലുബ്രിക്കന്റുകൾ ലഭ്യമാണ് (ഉദാ: കെവൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ് തുടങ്ങിയവ). ഒരു ഡോക്ടറുടെ നിർദേശപ്രകാരം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ അടങ്ങിയ ജെല്ലി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഗുണകരമാണ്. ഇതിനെ വാജിനൽ ഈസ്ട്രജൻ തെറാപ്പി എന്ന് പറയുന്നു. അതുവഴി ചെറിയ അളവിൽ ഈസ്ട്രജൻ ഹോർമോൺ യോനിഭാഗത്ത്‌ ലഭ്യമാകുന്നു. ഇത് യോനീചർമത്തിന്റെ കട്ടി വർധിക്കാനും, [[യോനി|യോനിയുടെ]] സ്വഭാവികമായ ഈർപ്പവും ഇലാസ്തികതയും നിലനിർത്താനും, ഇടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന അണുബാധ തടയുവാനും രതിമൂർച്ഛ ഉണ്ടാകാനും ഏറെ ഫലപ്രദമാണ്. ദീർഘനേരം ആമുഖലീലകൾ ([[ബാഹ്യകേളി]]) അഥവാ ഫോർപ്ലേയിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് ആർത്തവവിരാമത്തിന് ശേഷം ഉത്തേജനം ഉണ്ടാകുന്നതിന് അത്യാവശ്യമാണ്. ഇതിന് പങ്കാളിയുടെ പിന്തുണ ഉറപ്പ് വരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. പുതുമയുള്ള രീതികൾ സ്വീകരിച്ചാൽ ഏത് പ്രായത്തിലും [[രതിമൂർച്ഛ]] സാധ്യമാണ് എന്നതാണ് പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നത്. <ref name="Berman">''For Women Only, Revised Edition: A Revolutionary Guide to Reclaiming Your Sex Life'' by Berman, J. Bumiller, E. and Berman L. (2005), Owl Books, NY. {{ISBN|978-0-8050-7883-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8050-7883-1|978-0-8050-7883-1]]</ref> == ഇതും കാണുക == * രതിമൂർച്ഛാനന്തര വേദന * [[രതിമൂർച്ഛ]] * [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] * [[വജൈനിസ്മസ്]] * [[യോനീ വരൾച്ച]] * [[ആർത്തവവിരാമവും ലൈംഗികതയും]] * [[പ്രമേഹവും ലൈംഗിക പ്രശ്നങ്ങളും]] * [[ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവ്]] * [[വാർദ്ധക്യത്തിലെ ലൈംഗികത]] * [[കൃത്രിമ സ്നേഹകങ്ങൾ]] * [[ബാഹ്യകേളി]] * [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]] * [[ലൈംഗിക അസംതൃപ്തി]] == അവലംബം == {{Reflist}} * ഈ ലേഖനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വാചകം [[പൊതുസഞ്ചയം|പബ്ലിക് ഡൊമെയ്ൻ]] CDC ടെക്സ്റ്റിൽ നിന്ന് എടുത്തതാണ്. * Berman, J. Bumiller, E. and Berman L. (2005) ''സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രം, പുതുക്കിയ പതിപ്പ്: നിങ്ങളുടെ ലൈംഗിക ജീവിതം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനുള്ള വിപ്ലവകരമായ ഗൈഡ്'', ഔൾ ബുക്ക്സ്, NY == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Medical resources|DiseasesDB=23879|ICD10={{ICD10|F|52|3|f|50}}|ICD9={{ICD9|302.73}}, {{ICD9|302.74}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=|eMedicineSubj=article|eMedicineTopic=295376|eMedicine_mult={{eMedicine2|article|295379}}|MeshID=}} * [http://www.anorgasmia.net/ Anorgasmia.net]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} അനോർഗാസ്മിയ: നിർവചനം, കാരണങ്ങൾ, രോഗനിർണയം, ചികിത്സ * [https://web.archive.org/web/20090909185940/http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/female-orgasmic-difficulties യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ, സാന്താ ബാർബറയുടെ സെക്സ്ഇൻഫോയിൽ അനോർഗാസ്മിയയ്ക്കുള്ള] സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളും കാരണങ്ങളും ചികിത്സകളും ഉൾപ്പെടുന്നു * [http://www.mayoclinic.com/health/anorgasmia/ds01051 അനോർഗാസ്മിയയുടെ നിർവ്വചനം], മയോ ക്ലിനിക്ക് {{Mental and behavioral disorders|selected=physical}}{{Authority Control}} kxrxl34bf7wu6288pm81zdxf3ckkxyw അൾട്രാസൗണ്ട് 0 576096 4682591 4676726 2026-11-03T22:49:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682591 wikitext text/x-wiki {{pu|Ultrasound}} [[പ്രമാണം:CRL_Crown_rump_length_12_weeks_ecografia_Dr._Wolfgang_Moroder.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/CRL_Crown_rump_length_12_weeks_ecografia_Dr._Wolfgang_Moroder.jpg/220px-CRL_Crown_rump_length_12_weeks_ecografia_Dr._Wolfgang_Moroder.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഗർഭപാത്രത്തിലെ ഗർഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അൾട്രാസൗണ്ട് ചിത്രം (സോണോഗ്രാം): ഗർഭത്തിന്റെ 12-ാം ആഴ്ചയിലെ ദ്വിമാന സ്കാൻ]] [[പ്രമാണം:Aparelhodeultrassom.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Aparelhodeultrassom.jpg/220px-Aparelhodeultrassom.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഒരു അൾട്രാസോണിക് പരിശോധന]] [[പ്രമാണം:Fetal_Ultrasound.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Fetal_Ultrasound.png/220px-Fetal_Ultrasound.png|ലഘുചിത്രം| ഗർഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അൾട്രാസൗണ്ട്]] [[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യന്റെ]] [[കേൾവിശക്തി|കേൾവിയുടെ]] ഉയർന്ന പരിധിയേക്കാൾ കൂടിയ [[ആവൃത്തി|ആവൃത്തിയിലുള്ള]] [[ശബ്ദം|ശബ്ദ തരംഗങ്ങളാണ്]] '''അൾട്രാസൗണ്ട്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യർക്ക് അത് കേൾക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതൊഴിച്ചാൽ, ഭൗതിക ഗുണങ്ങളിൽ "സാധാരണ" (കേൾക്കാവുന്ന) [[ശബ്ദം|ശബ്ദത്തിൽ]] നിന്ന് അൾട്രാസൗണ്ട് വ്യത്യസ്തമല്ല. ഈ പരിധി ഓരോ വ്യക്തിക്കും വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യമുള്ള യുവാക്കളിൽ ഇത് ഏകദേശം 20 [[ഹെർട്സ് (ഏകകം)|കിലോഹെർട്സ്]] (20,000 ഹെർട്സ്) ആണ്. അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപകരണങ്ങൾ 20 കിലോഹെർട്സ് മുതൽ നിരവധി ജിഗാഹെർട്സ് വരെയുള്ള ആവൃത്തികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അൾട്രാസൗണ്ട് വിവിധ മേഖലകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വസ്തുക്കളെ കണ്ടെത്താനും ദൂരം അളക്കാനും അൾട്രാസോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ അവയവങ്ങളുടെ [[അൾട്രാ സൗണ്ട് വൈദ്യ പരിശോധന|അൾട്രാസൗണ്ട് ഇമേജിംഗ്]] അല്ലെങ്കിൽ സോണോഗ്രാഫി പലപ്പോഴും [[വൈദ്യം|വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[Nondestructive testing|നാശരഹിതമായ പരിശോധനയിലൂടെ]] (Non Destructive Testing) ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും ഘടനകളുടെയും കുറവുകളും കേടുകളും കണ്ടെത്തുന്നതിന് അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു. വ്യാവസായിക മേഖലയിൽ ഉപകരണങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കുന്നതിനും, ചേരുവകൾ നന്നായി കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ച് മിശ്രിതമാക്കുന്നതിനും, രാസപ്രക്രിയകൾ ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്നതിനും അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[വവ്വാൽ|വവ്വാലുകളും]] [[പോർപോയിസ്|പോർപോയിസുകളും]] പോലുള്ള മൃഗങ്ങൾ ഇരയെയും തടസ്സങ്ങളെയും കണ്ടെത്തുന്നതിന് അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="squires">{{Cite book|url=https://archive.org/details/squiresfundament0000nove_f4e9/page/34|title=Squire's Fundamentals of Radiology|last=Novelline|first=Robert|publisher=Harvard University Press|year=1997|isbn=978-0-674-83339-5|edition=5th|pages=[https://archive.org/details/squiresfundament0000nove_f4e9/page/34 34–35]}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Galton_whistle.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Galton_whistle.jpg/220px-Galton_whistle.jpg|ലഘുചിത്രം| ഗാൽട്ടൺ വിസിൽ, അൾട്രാസൗണ്ട് നിർമ്മിക്കുന്ന ആദ്യ ഉപകരണങ്ങളിൽ ഒന്ന്]] [[ശബ്ദം|ശബ്‌ദത്തിന്റെ]] ശാസ്ത്രമായ [[ശബ്ദശാസ്ത്രം|അക്കോസ്റ്റിക്‌സിന്റെ]] തുടക്കം ബി.സി. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[പൈതഗോറസ്|പൈതഗോറസിന്റെ]] കാലം മുതലാണ്. അദ്ദേഹം തന്ത്രിവാദ്യങ്ങളുടെ [[ഗണിതം|ഗണിതശാസ്ത്ര]] ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിരുന്നു. 1794-ൽ ലാസാരോ സ്‌പല്ലൻസാനി വവ്വാലുകളിലെ എക്കോലൊക്കേഷൻ കണ്ടെത്തി. വവ്വാലുകൾ വേട്ടയാടുന്നതും സഞ്ചരിക്കുന്നതും കാഴ്ച ഉപയോഗിച്ചല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന് കേൾക്കാനാവാത്ത ശബ്ദതരംഗങ്ങളിലൂടെയാണെന്ന് തെളിയിച്ചത് അദ്ദേഹമാണ്. 1893-ൽ ഫ്രാൻസിസ് ഗാൽട്ടൺ അൾട്രാസൗണ്ട് പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന, ക്രമീകരിക്കാവുന്ന ഒരു വിസിലായ [[നായ വിസിൽ|ഗാൽട്ടൺ വിസിൽ]] കണ്ടുപിടിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് മനുഷ്യരുടെയും മറ്റ് മൃഗങ്ങളുടെയും ശ്രവണപരിധി അളക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും, പല മൃഗങ്ങൾക്കും മനുഷ്യരുടെ കേൾവിപരിധിക്ക് മുകളിലുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു. അൾട്രാസൗണ്ടിന്റെ ആദ്യത്തെ സാങ്കേതിക പ്രയോഗം 1917-ൽ പോൾ ലാംഗേവിൻ നടത്തിയ, [[അന്തർവാഹിനി|അന്തർവാഹിനികൾ]] കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു. 1880-ൽ ജാക്വസും [[പിയറി ക്യൂറി|പിയറി ക്യൂറിയും]] കണ്ടെത്തിയ പീസോഇലക്ട്രിക് പ്രഭാവം, വായുവിലും വെള്ളത്തിലും അൾട്രാസോണിക് തരംഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും കണ്ടെത്തുന്നതിനുമുള്ള ട്രാൻസ്‌ഡ്യൂസറുകളിൽ ഉപയോഗപ്രദമായിരുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Power Ultrasound in Electrochemistry: From Versatile Laboratory Tool to Engineering Solution|last=Pollet|first=Bruno|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-96786-6|chapter=Chapter 1}}</ref> == നിർവ്വചനം == [[പ്രമാണം:Ultrasound_range_diagram.svg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Ultrasound_range_diagram.svg/425px-Ultrasound_range_diagram.svg.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|425x425ബിന്ദു| അൾട്രാസൗണ്ടിന്റെ ഏകദേശ ആവൃത്തി ശ്രേണികളും ചില പ്രയോഗങ്ങളുടെ ഏകദേശ സൂചനയും]] അമേരിക്കൻ നാഷണൽ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് അൾട്രാസൗണ്ടിനെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നത് "20 കിലോഹെർട്സിൽ കൂടുതൽ ആവൃത്തിയിലുള്ള [[ശബ്ദം]]" എന്നാണ്. അന്തരീക്ഷമർദ്ദത്തിലുള്ള വായുവിൽ അൾട്രാസോണിക് തരംഗങ്ങൾക്ക് 1.9 സെ.മീ. അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ കുറവ് [[തരംഗദൈർഘ്യം|തരംഗദൈർഘ്യമാണുള്ളത്]]. == ശ്രവണം == [[പ്രമാണം:Ultrasound_result.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Ultrasound_result.jpg/220px-Ultrasound_result.jpg|ലഘുചിത്രം| കടലാസിൽ അച്ചടിച്ച ഒരു [[അൾട്രാ സൗണ്ട് വൈദ്യ പരിശോധന|മെഡിക്കൽ അൾട്രാസൗണ്ട്]] ഫലം]] === മനുഷ്യർ === മനുഷ്യർക്ക് കേൾക്കാവുന്ന ആവൃത്തിയുടെ ഉയർന്ന പരിധി ഏകദേശം 20 കിലോഹെർട്സ് മാത്രമാണ്. ഇത്രയും കുറവായതിന് കാരണം [[മദ്ധ്യകർണ്ണം|മധ്യകർണ്ണത്തിന്റെ]] പരിമിതികളാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഉയർന്ന തീവ്രതയുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് [[തലയോട്|മനുഷ്യന്റെ തലയോട്ടിയിലേക്ക്]] നേരിട്ട് നൽകുകയും അത് മധ്യകർണ്ണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകാതെ അസ്ഥിചാലനത്തിലൂടെ കോക്ലിയയിൽ എത്തുകയും ചെയ്താൽ ശ്രവണാനുഭൂതി ഉണ്ടാകാം.<ref>{{Cite journal|year=1963|title=Bone-conduction thresholds for sonic and ultrasonic frequencies|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-acoustical-society-of-america_1963-11_35_11/page/1738|journal=Journal of the Acoustical Society of America|volume=35|issue=11|pages=1738–1743|doi=10.1121/1.1918804|bibcode=1963ASAJ...35.1738C}}</ref> മുതിർന്നവർക്ക് കേൾക്കാൻ കഴിയാത്ത ചില ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിലുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ കുട്ടികൾക്ക് കേൾക്കാൻ കഴിയും; മനുഷ്യരിൽ കേൾവിയുടെ ഉയർന്ന പരിധി പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് കുറയുന്നതാണ് ഇതിനു കാരണം.<ref>{{Cite journal|title=Age variation in the upper limit of hearing|journal=European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology|volume=65|issue=5|pages=403–8|year=1992|pmid=1425644|doi=10.1007/BF00243505}}</ref> ചെറുപ്പക്കാർക്ക് മാത്രം കേൾക്കാവുന്ന റിംഗ് സിഗ്നലുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഒരു അമേരിക്കൻ [[മൊബൈൽ ഫോൺ]] കമ്പനി ഇത് ഉപയോഗപ്പെടുത്തി,<ref>{{cite news | first = Paul | last = Vitello | name-list-style = vanc | date = 12 June 2006 | newspaper = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/2006/06/12/technology/12ring.html | title = A Ring Tone Meant to Fall on Deaf Ears }}</ref> എന്നാൽ പ്രായമായ പലർക്കും ആ സിഗ്നലുകൾ കേൾക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നു. കേൾവിയുടെ ഉയർന്ന പരിധിയിൽ പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് സംഭവിക്കുന്ന അപചയം ഓരോരുത്തരിലും ഗണ്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്നതാകാം ഇതിനു കാരണം. ചെറുപ്പക്കാർ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നത് തടയാൻ ഉയർന്ന ആവൃത്തി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണമാണ് [[ദി മൊസ്കിറ്റോ|ദ മൊസ്കിറ്റോ]]. === മൃഗങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Big-eared-townsend-fledermaus.jpg/220px-Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|ലഘുചിത്രം| ഇരുട്ടിൽ വഴി കണ്ടെത്താൻ വവ്വാലുകൾ അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു.]] [[പ്രമാണം:Hundepfeife01.JPG|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Hundepfeife01.JPG/220px-Hundepfeife01.JPG|ലഘുചിത്രം| നായ്ക്കളെയും മറ്റ് മൃഗങ്ങളെയും പരിശീലിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന, അൾട്രാസോണിക് ശ്രേണിയിൽ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ഒരു [[നായ വിസിൽ]]]] വവ്വാലുകൾ തങ്ങളുടെ ഇരയെ കണ്ടെത്താൻ വിവിധതരം അൾട്രാസോണിക് ദൂരനിർണ്ണയ (എക്കോലൊക്കേഷൻ) സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 100 കിലോഹെർട്സിനു മുകളിൽ, ഒരുപക്ഷേ 200 കിലോഹെർട്സ് വരെയുള്ള ആവൃത്തികൾ തിരിച്ചറിയാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയും.<ref>{{Cite book|title=Hearing by Bats|date=1995|publisher=Springer|isbn=978-1-4612-2556-0|veditors=Popper A, Fay RR|series=Springer Handbook of Auditory Research|volume=5}}</ref> പല പ്രാണികൾക്കും മികച്ച അൾട്രാസോണിക് കേൾവിയുണ്ട്. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും എക്കോലൊക്കേഷൻ നടത്തുന്ന [[വവ്വാൽ|വവ്വാലുകളുടെ]] ശബ്ദത്തിനായി കാതോർക്കുന്ന [[നിശാജീവികൾ|രാത്രിഞ്ചരരായ]] പ്രാണികളാണ്. [[നിശാശലഭം|നിശാശലഭങ്ങൾ]], [[വണ്ട്|വണ്ടുകൾ]], പ്രേയിങ്ങ് മാന്റിഡുകൾ, [[ന്യൂറോപ്റ്റെറ|ലെയ്‌സ്‌വിംഗുകൾ]] എന്നിവയുടെ നിരവധി ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഒരു വവ്വാലിന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുമ്പോൾ, ചില പ്രാണികൾ പിടിക്കപ്പെടാതിരിക്കാൻ ഒഴിഞ്ഞുമാറുന്ന ചലനങ്ങൾ നടത്തും.<ref>{{Cite journal|title=How some insects detect and avoid being eaten by bats: Tactics and counter tactics of prey and predator.|url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2001-07_51_7/page/570|journal=BioScience|volume=51|issue=7|pages=570|year=2001|doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2}}</ref> അൾട്രാസോണിക് ആവൃത്തികൾ [[മൂങ്ങക്കണ്ണൻശലഭം|നോക്റ്റൂയിഡ് നിശാശലഭത്തിൽ]] ഒരു [[അനൈച്ഛികചേഷ്ട|റിഫ്ലെക്സ് പ്രവർത്തനത്തിന്]] കാരണമാകുന്നു; ഇതുമൂലം ആക്രമണത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി ശലഭം പറക്കലിനിടെ അല്പം താഴേക്ക് വീഴുന്നു.<ref name="autogenerated1627">{{Cite journal|title=Moth hearing in response to bat echolocation calls manipulated independently in time and frequency|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=267|issue=1453|pages=1627–32|date=August 2000|pmid=11467425|pmc=1690724|doi=10.1098/rspb.2000.1188}}</ref> ടൈഗർ മോത്തുകൾ വവ്വാലുകളുടെ എക്കോലൊക്കേഷനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ക്ലിക്കുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു,<ref>{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/07/090717-moths-jam-bat-sonar.html|title=Moths Jam Bat Sonar, Throw the Predators Off Course|date=July 17, 2009| first = Matt | last = Kaplan | name-list-style = vanc |publisher=National Geographic News|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090822014813/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/07/090717-moths-jam-bat-sonar.html|archive-date=2009-08-22|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=106733884 | title = Some Moths Escape Bats By Jamming Sonar | work = Talk of the Nation | publisher = National Public Radio | archive-url = https://web.archive.org/web/20170810131957/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=106733884 | archive-date=2017-08-10 }}</ref> മറ്റു ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിച്ച് തങ്ങൾ [[വിഷം|വിഷമുള്ളവയാണെന്ന്]] അവ അറിയിച്ചേക്കാം.<ref>{{Cite journal|url=http://batlab.dk/pubs/85clicks.pdf|year=1985|title=The influence of arctiid moth clicks on bat echolocation; jamming or warning?|journal=Journal of Comparative Physiology A|volume=156|pages=831–843|doi=10.1007/BF00610835|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425161548/http://batlab.dk/pubs/85clicks.pdf|archivedate=2012-04-25}}</ref><ref>{{Cite book|title=Advances in the study of echolocation in bats and dolphins|vauthors=Tougaard J, Miller LA, Simmons JA|date=2003|publisher=Chicago University Press|veditors=Thomas J, Moss CF, Vater M|location=Chicago|pages=365–372|chapter=The role of arctiid moth clicks in defense against echolocating bats: interference with temporal processing}}</ref> നായ്ക്കളുടെയും പൂച്ചകളുടെയും കേൾവിപരിധി അൾട്രാസൗണ്ട് വരെ നീളുന്നു; ഒരു നായയുടെ കേൾവിശക്തിയുടെ ഉയർന്ന പരിധി ഏകദേശം 45 കിലോഹെർട്സ് ആണ്, പൂച്ചയുടേത് 64 കിലോഹെർട്സും.<ref name="Krantz">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0l6jeMrA184C&q=%22dog+whistle%22+frequency&pg=PA36|title=Power of the Dog: Things Your Dog Can Do That You Can't|last=Krantz|first=Les|date=2009|publisher=MacMillan|isbn=978-0312567224|pages=35–37}}</ref><ref name="Strain">{{Cite web|url=http://www.lsu.edu/deafness/HearingRange.html|title=How Well Do Dogs and Other Animals Hear?|access-date=July 21, 2012|last=Strain|first=George M.|date=2010|website=Prof. Strain's website|publisher=School of Veterinary Medicine, Louisiana State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808044148/http://www.lsu.edu/deafness/HearingRange.html|archive-date=August 8, 2011}}</ref> പൂച്ചകളുടെയും നായ്ക്കളുടെയും വന്യ പൂർവ്വികർക്ക് ഈ ഉയർന്ന ശ്രവണശേഷി ലഭിച്ചത്, അവയുടെ ഇഷ്ട ഇരയായ ചെറിയ എലികൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിലുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കാനായിരിക്കാം.<ref name="Krantz" /> നായ്ക്കളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിനും വിളിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന, അൾട്രാസൗണ്ട് പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ഒരു വിസിലാണ് [[നായ വിസിൽ]]. മിക്ക നായ വിസിലുകളുടെയും ആവൃത്തി 23 മുതൽ 54 കിലോഹെർട്സ് വരെയാണ്.<ref>{{Cite journal|first=D Caroline|last=Coile|first2=Margaret H|last2=Bonham|title=Why Do Dogs Like Balls?: More Than 200 Canine Quirks, Curiosities, and Conundrums Revealed|url=https://books.google.com/books?id=uqe_I8Q83yAC&q=dog%20whistle%20frequency&pg=PA116|year=2008|journal=Sterling Publishing Company, Inc|pages=116|isbn=978-1-4027-5039-7}}</ref> [[ഡോൾഫിൻ|ഡോൾഫിനുകൾ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല്ലുള്ള തിമിംഗിലങ്ങളുടെ (ടൂത്ത്ഡ് വെയിൽസ്) ഗണത്തിലെ ജീവികൾക്ക് അൾട്രാസൗണ്ട് കേൾക്കാനും, അത്തരം ശബ്ദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് തങ്ങളുടെ ദിശാനിർണ്ണയ സംവിധാനത്തിൽ (ബയോസോണാർ) ദിശ തിരിച്ചറിയാനും ഇര പിടിക്കാനും കഴിയും.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q3MIsrPDA5EC|title=The sonar of dolphins|vauthors=Whitlow WL|publisher=Springer|year=1993|isbn=978-0-387-97835-2|access-date=13 November 2011}}</ref> ഏകദേശം 160 കിലോഹെർട്സ് ആണ് [[പോർപോയിസ്|പോർപോയിസുകളുടെ]] അറിയപ്പെടുന്ന ഉയർന്ന കേൾവിപരിധി.<ref>{{Cite journal|title=Audiogram of a harbor porpoise (Phocoena phocoena) measured with narrow-band frequency-modulated signals|journal=The Journal of the Acoustical Society of America|volume=112|issue=1|pages=334–44|date=July 2002|pmid=12141360|doi=10.1121/1.1480835|bibcode=2002ASAJ..112..334K}}</ref> പലതരം മത്സ്യങ്ങൾക്ക് അൾട്രാസൗണ്ട് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. ക്ലുപിഫോം നിരയിലെ അലോസിനെ (ഷാഡ്) ഉപകുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് 180 കിലോഹെർട്സ് വരെയുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുമെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് ഉപകുടുംബങ്ങൾക്ക് (ഉദാ. മത്തി) 4 കിലോഹെർട്സ് വരെ മാത്രമേ കേൾക്കാനാകൂ.<ref>{{Cite journal|title=Ultrasound detection by clupeiform fishes|journal=The Journal of the Acoustical Society of America|volume=109|issue=6|pages=3048–54|date=June 2001|pmid=11425147|doi=10.1121/1.1368406|bibcode=2001ASAJ..109.3048M|url=https://scholar.uwindsor.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=1050&context=biologypub}}</ref> പൊതുവേയുള്ള വിശ്വാസത്തിന് വിരുദ്ധമായി, പക്ഷികൾക്ക് അൾട്രാസോണിക് ശബ്ദം കേൾക്കാൻ കഴിയില്ല.<ref>{{Cite web|url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1076&context=icwdm_usdanwrc|title=What Can Birds Hear|access-date=31 August 2016|last=|first=|date=|website=University Of Nebraska}}</ref> അൾട്രാസൗണ്ട് ജനറേറ്റർ/സ്പീക്കർ സംവിധാനങ്ങൾ [[കരണ്ടുതീനി|എലികളെയും]] [[പ്രാണി|പ്രാണികളെയും]] തുരത്തുമെന്ന അവകാശവാദത്തോടെ ഇലക്ട്രോണിക് കീടനിയന്ത്രണ ഉപകരണങ്ങളായി വിൽക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ ഈ ഉപകരണങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണെന്നതിന് ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല.<ref name="Hui">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5oIO2hzQD6wC&pg=PA289|title=Food plant sanitation|last=Hui|first=Yiu H.|publisher=CRC Press|year=2003|isbn=978-0-8247-0793-4|page=289}}</ref><ref name="NAS">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uDorAAAAYAAJ&pg=PA92|title=Vertebrate pests: problems and control; Volume 5 of Principles of plant and animal pest control, National Research Council (U.S.). Committee on Plant and Animal Pests; Issue 1697 of Publication (National Research Council (U.S.)))|publisher=National Academies|year=1970|page=92}}</ref><ref name="ASTM">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vYGZs2A7S_IC|title=Vertebrate pest control and management materials|vauthors=Jackson WB, McCartney WC, Ashton AD|publisher=ASTM International|year=1989|isbn=978-0-8031-1281-0|veditors=Fagerstone KA, Curnow RD|volume=6|page=8|chapter=Protocol for Field Tests of Ultrasonic Devices for Rodent Management}}</ref> == കണ്ടെത്തലും ദൂരനിർണ്ണയവും == === സമ്പർക്കരഹിത സെൻസർ === അൾട്രാസോണിക് ലെവൽ സംവിധാനത്തിനോ സെൻസിംഗ് സംവിധാനത്തിനോ ലക്ഷ്യവുമായി നേരിട്ടുള്ള സമ്പർക്കം ആവശ്യമില്ല. വൈദ്യ, ഔഷധനിർമ്മാണ, സൈനിക, പൊതു വ്യവസായ മേഖലകളിലെ പല പ്രക്രിയകളിലും, പാത്രത്തിനുള്ളിലോ ട്യൂബിനുള്ളിലോ ഉള്ള ദ്രാവകങ്ങളെ മലിനമാക്കിയേക്കാവുന്ന ഇൻലൈൻ സെൻസറുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ഇതൊരു നേട്ടമാണ്. തുടർച്ചയായ തരംഗ സംവിധാനങ്ങളും പൾസ്ഡ് സംവിധാനങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. പൾസ്ഡ് അൾട്രാസോണിക് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വം, പ്രേഷണം ചെയ്യുന്ന സിഗ്നലിൽ അൾട്രാസോണിക് ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഹ്രസ്വമായ സ്ഫുരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഓരോ സ്ഫുരണത്തിനും ശേഷം ഇലക്ട്രോണിക് സംവിധാനം തിരിച്ചുവരുന്ന സിഗ്നലിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു; പാത്രത്തിലൂടെ ഊർജ്ജം സഞ്ചരിക്കാനെടുക്കുന്ന സമയവുമായി ഇത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അൾട്രാസോണിക് ദൂരനിർണ്ണയത്തിന്റെ ജനപ്രിയമായ ഒരു ഉപഭോക്തൃ പ്രയോഗമായിരുന്നു പോളറോയിഡ് SX-70 ക്യാമറ; ക്യാമറ സ്വയം ഫോക്കസ് ചെയ്യുന്നതിനായി ഭാരം കുറഞ്ഞ ഒരു ട്രാൻസ്‌ഡ്യൂസർ സംവിധാനം അതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പോളറോയിഡ് പിന്നീട് ഈ അൾട്രാസൗണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് ലൈസൻസ് നൽകി, വിവിധതരം അൾട്രാസോണിക് ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനമായി ഇത് മാറി. === ചലന സെൻസറുകളും ഒഴുക്ക് അളക്കലും === അൾട്രാസൗണ്ടിന്റെ ഒരു സാധാരണ പ്രയോഗമാണ് സ്വയം തുറക്കുന്ന വാതിലുകൾ; ഇവയിൽ ഒരു അൾട്രാസോണിക് സെൻസർ ഒരാളുടെ സാന്നിധ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് വാതിൽ തുറക്കുന്നു. നുഴഞ്ഞുകയറ്റക്കാരെ കണ്ടെത്താനും അൾട്രാസോണിക് സെൻസറുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്; ഒരൊറ്റ ബിന്ദുവിൽ നിന്നുതന്നെ വിശാലമായ പ്രദേശം നിരീക്ഷിക്കാൻ അൾട്രാസൗണ്ടിന് കഴിയും. പൈപ്പുകളിലോ തുറന്ന ചാലുകളിലോ ഉള്ള ഒഴുക്ക് അൾട്രാസോണിക് ഫ്ലോമീറ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് അളക്കാൻ കഴിയും; ഒഴുകുന്ന ദ്രാവകത്തിന്റെ ശരാശരി വേഗതയാണ് ഇവ അളക്കുന്നത്. റിയോളജിയിലെ അക്കോസ്റ്റിക് റിയോമീറ്റർ അൾട്രാസൗണ്ട് തത്വത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. [[ദ്രവ ബലതന്ത്രം|ഫ്ലൂയിഡ് മെക്കാനിക്സിൽ]], അൾട്രാസോണിക് ഫ്ലോമീറ്റർ ഉപയോഗിച്ച് ദ്രാവകത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് അളക്കാൻ കഴിയും. === നാശരഹിത പരിശോധന === [[പ്രമാണം:UT_principe.svg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/UT_principe.svg/220px-UT_principe.svg.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് പിഴവ് കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള തത്വം. ഖരവസ്തുവിനുള്ളിലെ ഒരു വിടവ് ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ട്രാൻസ്ഡ്യൂസറിലേക്ക് തിരികെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു; ഇത് കണ്ടെത്തി പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.]] സാമഗ്രികളിലെ പിഴവുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനും വസ്തുക്കളുടെ കനം അളക്കുന്നതിനും സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു നാശരഹിത (നാശമുണ്ടാക്കാത്ത) പരിശോധനാരീതിയാണ് അൾട്രാസോണിക് ടെസ്റ്റിംഗ്. 2 മുതൽ 10 മെഗാഹെർട്സ് വരെയുള്ള ആവൃത്തികളാണ് സാധാരണ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, എന്നാൽ പ്രത്യേക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി മറ്റ് ആവൃത്തികളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. പരിശോധന നേരിട്ട് കൈകൊണ്ടോ യന്ത്രവത്കൃതമായോ നടത്താം; ഇത് ആധുനിക നിർമ്മാണ പ്രക്രിയകളുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണ്. ഭൂരിഭാഗം [[ലോഹം|ലോഹങ്ങളും]] [[പ്ലാസ്റ്റിക്|പ്ലാസ്റ്റിക്കുകളും]] എയ്റോസ്പേസ് സംയുക്ത വസ്തുക്കളും ഇങ്ങനെ പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്. കുറഞ്ഞ ആവൃത്തിയിലുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് (50-500 കിലോഹെർട്സ്) [[തടി]], [[കോൺക്രീറ്റ്]], [[സിമന്റ്|സിമൻറ്]] തുടങ്ങിയ സാന്ദ്രമായ വസ്തുക്കൾ പരിശോധിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാം. 1960-കൾ മുതൽ വെൽഡ് ചെയ്ത സന്ധികളുടെ അൾട്രാസൗണ്ട് പരിശോധന റേഡിയോഗ്രഫിക്കു പകരമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. അൾട്രാസോണിക് പരിശോധനയിൽ അയോണൈസിംഗ് റേഡിയേഷന്റെ ഉപയോഗം ഒഴിവാകുന്നു; ഇത് സുരക്ഷ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വെൽഡ് ചെയ്ത സന്ധിയിലെ ന്യൂനതകളുടെ ആഴം പോലുള്ള അധിക വിവരങ്ങളും അൾട്രാസൗണ്ടിന് നൽകാൻ കഴിയും. കൈകൊണ്ടുള്ള രീതികളിൽനിന്ന് മിക്ക പ്രക്രിയകളും യന്ത്രവത്കരിക്കുന്ന കമ്പ്യൂട്ടർ സംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് അൾട്രാസോണിക് പരിശോധന പുരോഗമിച്ചു. ഒരു വെൽഡ് സന്ധിയുടെ അൾട്രാസോണിക് പരിശോധനയിലൂടെ ന്യൂനതകൾ കണ്ടെത്താനും അവയുടെ വലുപ്പം അളക്കാനും സ്ഥാനം നിർണ്ണയിക്കാനും കഴിയും. വെൽഡ് ചെയ്ത എല്ലാ വസ്തുക്കളും അൾട്രാസോണിക് പരിശോധനയ്ക്ക് ഒരുപോലെ അനുയോജ്യമല്ല; ചില സാമഗ്രികൾ അളവുകളിൽ ഉയർന്ന തോതിലുള്ള പശ്ചാത്തല ശബ്‌ദമുണ്ടാക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Materials|date=2001|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-043152-9|veditors=Buschow KH, etal|pages=5990}}</ref> [[പ്രമാണം:Swing_shaft_spline_cracking.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Swing_shaft_spline_cracking.png/220px-Swing_shaft_spline_cracking.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| സ്പ്ലൈനിലെ വിള്ളൽ കാണിക്കുന്ന, ഒരു സ്വിംഗ് ഷാഫ്റ്റിന്റെ നാശരഹിത പരിശോധന]] വെൽഡുകളുടെ ഗുണനിലവാരം നിരീക്ഷിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണ് അൾട്രാസോണിക് കനം അളക്കൽ. === അൾട്രാസോണിക് ദൂരനിർണ്ണയം === [[പ്രമാണം:Sonar_Principle_EN.svg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Sonar_Principle_EN.svg/400px-Sonar_Principle_EN.svg.png|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു| സജീവ സോണാറിന്റെ പ്രവർത്തനതത്വം]] അൾട്രാസൗണ്ടിന്റെ ഒരു സാധാരണ ഉപയോഗമാണ് ജലത്തിനടിയിലെ ദൂരനിർണ്ണയം; ഈ ഉപയോഗത്തെ [[സോണാർ]] എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഒരു അൾട്രാസോണിക് പൾസ് ഒരു നിശ്ചിത ദിശയിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്നു. ഈ പൾസിന്റെ പാതയിൽ ഒരു വസ്തു ഉണ്ടെങ്കിൽ, പൾസിന്റെ ഒരു ഭാഗമോ മുഴുവനുമോ ഒരു [[പ്രതിധ്വനി|പ്രതിധ്വനിയായി]] ട്രാൻസ്മിറ്ററിലേക്ക് പ്രതിഫലിക്കുകയും റിസീവർ അത് തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യും. അയയ്ക്കുന്ന പൾസും സ്വീകരിക്കുന്ന പ്രതിധ്വനിയും തമ്മിലുള്ള സമയവ്യത്യാസം അളക്കുന്നതിലൂടെ ദൂരം നിർണ്ണയിക്കാൻ കഴിയും. ജലത്തിൽ സോണാർ പൾസുകളുടെ അളക്കപ്പെടുന്ന സഞ്ചാരസമയം ജലത്തിന്റെ താപനിലയെയും ലവണാംശത്തെയും വളരെയധികം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. വായുവിലും ചെറിയ ദൂരങ്ങൾ അളക്കുന്നതിനും അൾട്രാസോണിക് ദൂരനിർണ്ണയം പ്രയോഗിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, കൈയിൽ പിടിക്കാവുന്ന അൾട്രാസോണിക് അളവുപകരണങ്ങൾക്ക് മുറികളുടെ രൂപരേഖ വേഗത്തിൽ അളക്കാൻ കഴിയും. വലിയ ദൂരങ്ങളിൽ (1 മുതൽ നിരവധി കിലോമീറ്റർ വരെ) ജലത്തിനടിയിലെ ദൂരനിർണ്ണയം കേൾക്കാവുന്നതും അതിൽ താഴെയുമുള്ള ആവൃത്തികളിലാണ് നടത്തുന്നതെങ്കിലും, ദൂരം കുറവായിരിക്കുമ്പോൾ അൾട്രാസോണിക് ദൂരനിർണ്ണയം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലവണാംശം, താപനില, ചുഴികൾ എന്നിവയിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ അൾട്രാസോണിക് അളവുകളെ പരിമിതപ്പെടുത്തിയേക്കാം. ജലത്തിലെ ദൂരനിർണ്ണയപരിധി നൂറുകണക്കിന് മുതൽ ആയിരക്കണക്കിന് മീറ്റർ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടാം; എങ്കിലും സെന്റീമീറ്റർ മുതൽ മീറ്റർ വരെ കൃത്യതയോടെ ഇത് നിർവഹിക്കാൻ കഴിയും. === അൾട്രാസൗണ്ട് ഐഡന്റിഫിക്കേഷൻ (USID) === അൾട്രാസൗണ്ട് ഐഡന്റിഫിക്കേഷൻ (USID) ഒരു റിയൽ-ടൈം ലൊക്കേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (RTLS) അഥവാ ഇൻഡോർ പൊസിഷനിംഗ് സിസ്റ്റം (IPS) സാങ്കേതികവിദ്യയാണ്. വസ്തുക്കളിലും ഉപകരണങ്ങളിലും ഘടിപ്പിച്ചതോ ഉൾച്ചേർത്തതോ ആയ ലളിതവും വിലകുറഞ്ഞതുമായ നോഡുകൾ (ബാഡ്ജുകൾ/ടാഗുകൾ) ഉപയോഗിച്ച് വസ്തുക്കളുടെ സ്ഥാനം തത്സമയം സ്വയമേവ നിരീക്ഷിക്കാനും തിരിച്ചറിയാനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ നോഡുകൾ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം അറിയിക്കുന്നതിനായി മൈക്രോഫോൺ സെൻസറുകളിലേക്ക് അൾട്രാസൗണ്ട് സിഗ്നലുകൾ അയയ്ക്കുന്നു. == ഇമേജിംഗ് == [[പ്രമാണം:Embryo_at_14_weeks_profile.JPG|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Embryo_at_14_weeks_profile.JPG/220px-Embryo_at_14_weeks_profile.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| 14 ആഴ്ച പ്രായമുള്ള ഗർഭപിണ്ഡത്തിന്റെ സോണോഗ്രാം (പാർശ്വദൃശ്യം)]] [[പ്രമാണം:3dultrasound.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/3dultrasound.png/220px-3dultrasound.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| "3D അൾട്രാസൗണ്ടിൽ" 29 ആഴ്ച പ്രായമുള്ള ഒരു ഗർഭപിണ്ഡത്തിന്റെ തല]] വസ്തുക്കളുടെ അൾട്രാസോണിക് ഇമേജിംഗിനുള്ള സാധ്യത 1939-ൽ സോകോലോവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു; 3 ജിഗാഹെർട്സ് ശബ്ദതരംഗം നൽകുന്ന റെസല്യൂഷൻ ഒപ്റ്റിക്കൽ ചിത്രത്തിന്റേതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്നതാണെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ അക്കാലത്തെ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ ദൃശ്യതീവ്രതയും മോശം സംവേദനക്ഷമതയുമുള്ള ചിത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.<ref name="EPP99" /> അൾട്രാസോണിക് ഇമേജിംഗിൽ 2 മെഗാഹെർട്സും അതിലും ഉയർന്നതുമായ ആവൃത്തികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു; കുറഞ്ഞ തരംഗദൈർഘ്യം ഘടനകളിലെയും കലകളിലെയും സൂക്ഷ്മമായ ആന്തരിക വിശദാംശങ്ങൾ വേർതിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു. പരിശോധിക്കപ്പെടുന്ന വസ്തുവിൽ താപനവും കാവിറ്റേഷൻ പ്രഭാവങ്ങളും ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പവർ സാന്ദ്രത സാധാരണയായി ഒരു ചതുരശ്ര സെന്റിമീറ്ററിന് 1 വാട്ടിൽ കുറവായിരിക്കും.<ref name="Betts00">{{Cite book|title=Encyclopedia of Food Microbiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaoffo0001unse_d9p8|vauthors=Betts GD, Williams A, Oakley RM|date=2000|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-227070-3|veditors=Robinson RK, Batt CA, Patel PD|page=2202|chapter=Inactivation of Food-borne Microorganisms using Power Ultrasound}}</ref> 4 ജിഗാഹെർട്സ് വരെ ആവൃത്തിയുള്ള, ഉയർന്നതും അത്യുയർന്നതുമായ ആവൃത്തിയിലുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് തരംഗങ്ങൾ അക്കോസ്റ്റിക് മൈക്രോസ്കോപ്പിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വ്യാവസായിക നാശരഹിത പരിശോധന, ഗുണനിലവാര നിയന്ത്രണം, വൈദ്യശാസ്ത്ര ഉപയോഗങ്ങൾ എന്നിവ അൾട്രാസോണിക് ഇമേജിംഗിന്റെ പ്രയോഗങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="EPP99">{{Cite book|title=Ultrasonic Instruments & Devices|url=https://archive.org/details/ultrasonicinstru0000unse|date=1999|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-531951-5|veditors=Papadakis EP|pages=[https://archive.org/details/ultrasonicinstru0000unse/page/752 752]}}</ref> == അക്കോസ്റ്റിക് മൈക്രോസ്കോപ്പി == ശബ്ദതരംഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, മനുഷ്യന്റെ കണ്ണിന് കാണാൻ കഴിയാത്തത്ര ചെറിയ ഘടനകളെ ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്ന സാങ്കേതികതയാണ് അക്കോസ്റ്റിക് മൈക്രോസ്കോപ്പി. അക്കോസ്റ്റിക് മൈക്രോസ്കോപ്പുകളിൽ നിരവധി ജിഗാഹെർട്സ് വരെയുള്ള ആവൃത്തികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സൂക്ഷ്മഘടനകളിൽ നിന്നുള്ള ശബ്ദതരംഗങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനവും വ്യതിചലനവും വഴി, പ്രകാശം ഉപയോഗിച്ച് ലഭിക്കാത്ത വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കും. === മനുഷ്യ വൈദ്യശാസ്ത്രം === [[അൾട്രാ സൗണ്ട് വൈദ്യ പരിശോധന|മെഡിക്കൽ അൾട്രാസൗണ്ട്]] എന്നത് അൾട്രാസൗണ്ട് അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് മെഡിക്കൽ ഇമേജിംഗ് സാങ്കേതികതയാണ്. പേശികൾ, ടെൻഡോണുകൾ, പല ആന്തരികാവയവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വലുപ്പവും ഘടനയും രോഗാവസ്ഥകളും തത്സമയ ടോമോഗ്രാഫിക് ചിത്രങ്ങളിലൂടെ ഇതുവഴി പകർത്താം. [[റേഡിയോളജി|റേഡിയോളജിസ്റ്റുകളും]] സോണോഗ്രാഫർമാരും കുറഞ്ഞത് 50 വർഷമായി മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ എടുക്കാൻ അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു രോഗനിർണ്ണയോപാധിയായി മാറിയിട്ടുണ്ട്; പ്രത്യേകിച്ച് [[എം.ആർ.ഐ. സ്കാൻ|മാഗ്നെറ്റിക് റെസൊണൻസ് ഇമേജിംഗ്]] (എംആർഐ), [[സി.ടി സ്കാൻ|കമ്പ്യൂട്ടഡ് ടോമോഗ്രഫി]] (സിടി) തുടങ്ങിയ മറ്റു സാങ്കേതികവിദ്യകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ താരതമ്യേന ചെലവുകുറഞ്ഞതും എളുപ്പം കൊണ്ടുനടക്കാവുന്നതുമാണ് എന്നതാണ് ഇതിനു കാരണം. സാധാരണ ഗർഭകാല പരിചരണത്തിലും അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിലും ഗർഭസ്ഥശിശുക്കളെ കാണുന്നതിന് അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[ഗർഭം|ഗർഭകാലത്ത്]] ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇത്തരം ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് പ്രയോഗങ്ങളെ ഒബ്സ്റ്റെട്രിക് സോണോഗ്രാഫി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. നിലവിൽ വൈദ്യശാസ്ത്രരംഗത്ത് പ്രയോഗിക്കുന്ന രീതിയിൽ ശരിയായി നടത്തുന്ന അൾട്രാസൗണ്ട് പരിശോധന രോഗിക്ക് അറിയപ്പെടുന്ന അപകടങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.<ref>{{Cite journal|title=AAPM/RSNA physics tutorial for residents. Topics in US: B-mode US: basic concepts and new technology|journal=Radiographics|volume=23|issue=4|pages=1019–33|year=2003|pmid=12853678|doi=10.1148/rg.234035034}}</ref> സോണോഗ്രാഫിയിൽ അയോണൈസിംഗ് റേഡിയേഷൻ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല; കൂടാതെ, ഇമേജിംഗിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന പവർ നിലകൾ കലകളിൽ ദോഷകരമായ താപമോ മർദ്ദമോ ഉണ്ടാക്കുന്ന നിലയേക്കാൾ വളരെ കുറവാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/radiation-emittingproducts/radiationemittingproductsandprocedures/medicalimaging/ucm115357.htm|title=Medical Imaging{{Snd}} Ultrasound Imaging|access-date=2019-04-18|last=Center for Devices and Radiological Health|website=www.fda.gov|language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Ultrasonic imaging: safety considerations|journal=Interface Focus|volume=1|issue=4|pages=686–97|date=August 2011|pmid=22866238|pmc=3262273|doi=10.1098/rsfs.2011.0029}}</ref> രോഗനിർണ്ണയത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന തീവ്രതയിലുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് ഏൽക്കുന്നതുമൂലമുണ്ടാകുന്ന ദീർഘകാല പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഇപ്പോഴും അജ്ഞാതമാണെങ്കിലും,<ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/Radiation-EmittingProducts/RadiationEmittingProductsandProcedures/MedicalImaging/ucm115357.htm|title=FDA Radiological Health{{Snd}} Ultrasound Imaging|access-date=2011-11-13|date=2011-09-06|publisher=United States Food and Drug Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703170404/https://www.fda.gov/Radiation-EmittingProducts/RadiationEmittingProductsandProcedures/MedicalImaging/ucm115357.htm|archive-date=2015-07-03}}</ref> രോഗികൾക്കുള്ള പ്രയോജനങ്ങൾ അപകടസാധ്യതകളെക്കാൾ കൂടുതലാണെന്നാണ് നിലവിൽ മിക്ക ഡോക്ടർമാരും കരുതുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.aium.org/patient/aboutexam/safety.asp|title=Patient Information{{Snd}} Ultrasound Safety|publisher=American Institute of Ultrasound in Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221101616/http://www.aium.org/patient/aboutexam/safety.asp|archive-date=2007-02-21}}</ref> വൈദ്യശാസ്ത്രപരമല്ലാത്ത ആവശ്യങ്ങൾക്കായി അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.aium.org/resources/guidelines.aspx|title=American Institute for Ultrasound in Medicine practice guidelines|access-date=2015-07-01|publisher=American Institute for Ultrasound in Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701090209/http://www.aium.org/resources/guidelines.aspx|archive-date=2015-07-01}}</ref> അപകടപരിക്കുകളിലും പ്രഥമശുശ്രൂഷാ സാഹചര്യങ്ങളിലും അൾട്രാസൗണ്ട് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്; മിക്ക അടിയന്തര വൈദ്യസഹായ സംഘങ്ങളുടെയും പ്രധാന ഘടകമായി എമർജൻസി അൾട്രാസൗണ്ട് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ബഹിരാകാശത്തെ ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾ, കായിക ടീമുകൾക്കായുള്ള സഞ്ചരിക്കുന്ന രോഗനിർണ്ണയം തുടങ്ങി ടെലികൺസൾട്ടേഷൻ ആവശ്യമായ വിദൂര രോഗനിർണ്ണയ സാഹചര്യങ്ങളിലും അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.epiphan.com/solutions_new/?arid=1082|title=DistanceDoc and MedRecorder: New Approach to Remote Ultrasound Imaging Solutions|publisher=Epiphan Systems|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214122805/http://www.epiphan.com/solutions_new/?arid=1082|archive-date=2011-02-14}}</ref> റേഡിയോളജി ഇൻഫോ അനുസരിച്ച്,<ref>{{Cite web|url=http://www.radiologyinfo.org/en/info.cfm?pg=pelvus&bhcp=1|title=Ultrasound Imaging of the Pelvis|access-date=2008-06-21|website=radiologyinfo.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625070931/http://www.radiologyinfo.org/en/info.cfm?pg=pelvus&bhcp=1|archive-date=2008-06-25}}</ref> പെൽവിക് അസാധാരണതകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിന് അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗപ്രദമാണ്. === മൃഗചികിത്സ === കുതിരകളിലെ മൃദുകലകളുടെയും ടെൻഡോണുകളുടെയും പരിക്കുകൾ വിലയിരുത്തുന്നതിന് ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് അൾട്രാസൗണ്ട് ബാഹ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.equine-reproduction.com/articles/ultrasound-steroids.shtml|title=Ultrasound characteristics of the uterus in the cycling mare and their correlation with steroid hormones and timing of ovulation|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131144526/http://equine-reproduction.com/articles/ultrasound-steroids.shtml|archive-date=31 January 2009}}</ref> വിത്തുകുതിരകളിൽ (സ്റ്റാലിയനുകൾ) വൃഷണങ്ങളുടെ അവസ്ഥയും വ്യാസവും വിലയിരുത്താൻ ബാഹ്യമായും, പ്രത്യുൽപാദനാവയവങ്ങളുടെ (ഡിഫറന്റ് ഡക്‌റ്റ് മുതലായവ) പരിശോധനയ്ക്ക് ആന്തരികമായും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{Cite book|title=Equine Reproduction|url=https://archive.org/details/equinereproducti0000unse|vauthors=McKinnon AO, Voss JL|date=1993|publisher=Lea & Febiger|isbn=978-0-8121-1427-0}}</ref> 2005-ഓടെ, മൃഗങ്ങളുടെ ആരോഗ്യവും കന്നുകാലികളുടെ ഉത്പാദനക്ഷമതയും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ബീഫ് [[പശു|കന്നുകാലി]] വ്യവസായം അൾട്രാസൗണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref name="SubiacoDeltaFarm">{{Cite web|url=http://deltafarmpress.com/news/050520-subiaco-angus/|title=Subiaco Abbey's Angus herd|access-date=February 27, 2010|date=May 19, 2005|website=Delta Farm Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20070404221048/http://deltafarmpress.com/news/050520-subiaco-angus/|archive-date=April 4, 2007}}</ref> ജീവനുള്ള മൃഗങ്ങളിൽ കൊഴുപ്പിന്റെ കനം, വാരിയെല്ലിന്റെ ഭാഗത്തെ വിസ്തീർണ്ണം, പേശികൾക്കുള്ളിലെ കൊഴുപ്പ് എന്നിവ വിലയിരുത്താൻ അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="WVUWagner">{{Cite web|url=http://www.caf.wvu.edu/~forage/breeding/cattlebr.htm|title=Extension Effort in Beef Cattle Breeding & Selection|access-date=February 27, 2010|website=[[West Virginia University]] Extension Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20081214174609/http://www.caf.wvu.edu/~forage/breeding/cattlebr.htm|archive-date=December 14, 2008}}</ref> ഗർഭസ്ഥ കിടാങ്ങളുടെ ആരോഗ്യവും സവിശേഷതകളും വിലയിരുത്താനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. കന്നുകാലികളുടെ പ്രജനനവും വളർത്തലും മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന വിവരങ്ങൾ അൾട്രാസൗണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യ കന്നുകാലി ഉത്പാദകർക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്നു. ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ ചെലവേറിയതാകാം; തുടർച്ചയായ വിവരശേഖരണത്തിനും പ്രവർത്തകരുടെ പരിശീലനത്തിനും ഗണ്യമായ സമയം ചെലവഴിക്കേണ്ടതുമുണ്ട്.<ref name="WVUWagner"/> എന്നിരുന്നാലും, കന്നുകാലി പ്രജനന സംരംഭങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനും നടത്തുന്നതിനും ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="SubiacoDeltaFarm"/> == സംസ്കരണവും ശക്തിയും == ഉയർന്ന ശക്തിയിലുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് പ്രയോഗങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും 20 കിലോഹെർട്സിനും ഏതാനും നൂറു കിലോഹെർട്സിനും ഇടയിലുള്ള ആവൃത്തികളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. തീവ്രത വളരെ ഉയർന്നതായിരിക്കാം; ചില പ്രയോഗങ്ങളിൽ ഒരു ചതുരശ്ര സെന്റിമീറ്ററിന് 1000 വാട്ട് വരെ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത്രയും ഉയർന്ന തീവ്രതയ്ക്ക് രാസമാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനോ നേരിട്ടുള്ള യാന്ത്രിക പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ കാര്യമായ ഫലങ്ങൾ ഉളവാക്കാനോ കഴിയും; ദോഷകരമായ സൂക്ഷ്മാണുക്കളെ നിർജ്ജീവമാക്കാനും ഇതിനു സാധിക്കും.<ref name="Betts00"/> === ഫിസിക്കൽ തെറാപ്പി === 1940 മുതൽ ഫിസിക്കൽ തെറാപ്പിസ്റ്റുകളും ഒക്യുപേഷണൽ തെറാപ്പിസ്റ്റുകളും [[സ്നായുക്കൾ|ലിഗമെന്റുകൾ]], ടെൻഡോണുകൾ, ഫാസിയ തുടങ്ങിയ സംയോജക കലകളുടെയും (വടുക്കലകളുടെയും) ചികിത്സയ്ക്കായി അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.electrotherapy.org/electro/downloads/Therapeutic%20Ultrasound.pdf|title=Therapeutic Ultrasound|date=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070412093629/http://www.electrotherapy.org/electro/downloads/Therapeutic%20Ultrasound.pdf|archive-date=2007-04-12}} for a pdf version with the author and date information)</ref> അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് ചികിത്സിക്കാവുന്ന അവസ്ഥകളിൽ ലിഗമെന്റ് [[ഉളുക്ക്]], പേശീവലിവ്, ടെൻഡോണൈറ്റിസ്, സന്ധിവീക്കം, [[ഉപ്പൂറ്റിവേദന|പ്ലാന്റാർ ഫാസിയൈറ്റിസ്]], മെറ്റാറ്റാർസാൽജിയ, ഇംപിംഗ്മെന്റ് സിൻഡ്രോം, ബർസൈറ്റിസ്, റൂമറ്റോയ്ഡ് ആർത്രൈറ്റിസ്, ഓസ്റ്റിയോ ആർത്രൈറ്റിസ്, ടിഷ്യൂ അഡ്ഹീഷൻ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. === ജൈവവൈദ്യശാസ്ത്ര പ്രയോഗങ്ങൾ === അൾട്രാസൗണ്ടിന് [[അൾട്രാ സൗണ്ട് വൈദ്യ പരിശോധന|രോഗനിർണ്ണയപരവും ചികിത്സാപരവുമായ പ്രയോഗങ്ങൾ]] ഉണ്ട്; അളവ് സംബന്ധിച്ച മുൻകരുതലുകളോടെ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഇത് വളരെ പ്രയോജനകരമാണ്.<ref>{{Cite book|title=Essentials of Medical Ultrasound: A Practical Introduction to the Principles, Techniques and Biomedical Applications|date=1982|publisher=Humana Press|veditors=Rapacholi MH}}</ref> താരതമ്യേന ഉയർന്ന ശക്തിയുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് കല്ലുകളോ കലകളോ തകർക്കാനും, ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഭാഗത്ത് മരുന്നുകളുടെ പ്രവർത്തനം ത്വരിതപ്പെടുത്താനും, കലകളുടെ ഇലാസ്തികത അളക്കാൻ സഹായിക്കാനും, ഗവേഷണാവശ്യങ്ങൾക്കായി കോശങ്ങളെയോ ചെറുകണങ്ങളെയോ വേർതിരിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാം. === അൾട്രാസോണിക് ഇംപാക്ട് ട്രീറ്റ്മെന്റ് === അൾട്രാസോണിക് ഇംപാക്ട് ട്രീറ്റ്മെന്റ് (UIT) ലോഹങ്ങളുടെ യാന്ത്രികവും ഭൗതികവുമായ ഗുണങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/240819725|title=Physics and mechanism of ultrasonic impact treatment|last=Statnikov|first=Efim|publisher=International Institute of Welding}}</ref> ഒരു ലോഹവസ്തുവിൽ അൾട്രാസോണിക് ഊർജ്ജം പ്രയോഗിക്കുന്ന ഒരു ലോഹസംസ്കരണ സാങ്കേതികതയാണിത്. സ്ട്രെസ് കോറഷൻ ക്രാക്കിംഗ്, കോറഷൻ ഫറ്റീഗ്, അനുബന്ധ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ യുഐടി ഫലപ്രദമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. യുഐടി ഉപകരണങ്ങൾ മാഗ്നെറ്റോസ്ട്രിക്റ്റീവ് ട്രാൻസ്ഡ്യൂസറുകളെ ആശ്രയിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. === സംസ്കരണം === വിവിധ പ്രയോഗങ്ങളിലും വ്യവസായങ്ങളിലും മിശ്രണവും രാസപ്രവർത്തനങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുക വഴി ദ്രാവകങ്ങളുടെയും സ്ലറികളുടെയും സംസ്കരണത്തിൽ അൾട്രാസൗണ്ട് വലിയ സാധ്യതകൾ നൽകുന്നു. അൾട്രാസോണിക്കേഷൻ ദ്രാവകങ്ങളിൽ ഒന്നിടവിട്ട് താഴ്ന്ന മർദ്ദത്തിലും ഉയർന്ന മർദ്ദത്തിലുമുള്ള തരംഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇത് ചെറിയ [[ശൂന്യത|വാക്വം]] കുമിളകൾ രൂപപ്പെടുന്നതിലേക്കും അവ തകരുന്നതിലേക്കും നയിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസത്തെ കാവിറ്റേഷൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ഇത് ഉയർന്ന വേഗതയുള്ള ദ്രാവക ജെറ്റുകളും ശക്തമായ ഹൈഡ്രോഡൈനാമിക് ഷിയർ ബലങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നു. മൈക്രോമീറ്റർ, നാനോമീറ്റർ വലിപ്പമുള്ള വസ്തുക്കളുടെ ഡീഗ്ലോമറേഷനും മില്ലിങ്ങിനും, കോശങ്ങളുടെ ശിഥിലീകരണത്തിനും, അഭികാരകങ്ങളുടെ മിശ്രണത്തിനും ഈ പ്രഭാവങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിവേഗ മിക്സറുകൾക്കും അജിറ്റേറ്റർ ബീഡ് മില്ലുകൾക്കുമുള്ള ഒരു ബദലാണ് അൾട്രാസോണിക്കേഷൻ. [[പ്രമാണം:Schematic_of_bench_and_industrial-scale_ultrasonic_liquid_processors_produced_by_Industrial_Sonomechanics,_LLC.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Schematic_of_bench_and_industrial-scale_ultrasonic_liquid_processors_produced_by_Industrial_Sonomechanics%2C_LLC.jpg/220px-Schematic_of_bench_and_industrial-scale_ultrasonic_liquid_processors_produced_by_Industrial_Sonomechanics%2C_LLC.jpg|ലഘുചിത്രം| ബെഞ്ച് തലത്തിലും വ്യാവസായിക തലത്തിലുമുള്ള അൾട്രാസോണിക് ലിക്വിഡ് പ്രോസസറുകളുടെ രേഖാചിത്രം]] നാനോ-ക്രിസ്റ്റലൈസേഷൻ, നാനോ-എമൽസിഫിക്കേഷൻ,<ref name="nanoemulsion paper">{{Cite journal|title=Scalable high-power ultrasonic technology for the production of translucent nanoemulsions.|journal=Chemical Engineering and Processing: Process Intensification.|date=July 2013|volume=69|pages=77–82|doi=10.1016/j.cep.2013.02.010}}</ref> ഡീഗ്ലോമറേഷൻ, എക്‌സ്‌ട്രാക്‌ഷൻ, സെൽ ഡിസ്‌റപ്‌ഷൻ തുടങ്ങി നിരവധി സംസ്കരണ പ്രയോഗങ്ങൾക്ക് ഗണ്യമായ അൾട്രാസോണിക് തീവ്രതയും ഉയർന്ന അൾട്രാസോണിക് കമ്പന ആംപ്ലിറ്റ്യൂഡുകളും ആവശ്യമാണ്. സാധാരണയായി, ഈ പ്രക്രിയ ആദ്യം ലബോറട്ടറി തലത്തിൽ പരീക്ഷിക്കുന്നു. ഈ ഘട്ടം പൂർത്തിയായ ശേഷം, ഫ്ലോ-ത്രൂ പ്രീ-പ്രൊഡക്ഷൻ ഒപ്റ്റിമൈസേഷനായി പൈലറ്റ് (ബെഞ്ച്) തലത്തിലേക്കും, തുടർന്ന് തുടർച്ചയായ ഉൽപാദനത്തിനായി വ്യാവസായിക തലത്തിലേക്കും പ്രക്രിയ മാറ്റുന്നു. ഈ സ്കെയിൽ-അപ്പ് ഘട്ടങ്ങളിൽ, എല്ലാ പ്രാദേശിക എക്‌സ്‌പോഷർ അവസ്ഥകളും (അൾട്രാസോണിക് ആംപ്ലിറ്റ്യൂഡ്, കാവിറ്റേഷൻ തീവ്രത, സജീവമായ കാവിറ്റേഷൻ മേഖലയിൽ ചെലവഴിക്കുന്ന സമയം മുതലായവ) മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഈ വ്യവസ്ഥ പാലിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അന്തിമ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്ത തലത്തിൽത്തന്നെ നിലനിൽക്കും. === അൾട്രാസോണിക് ക്ലീനിംഗ് === [[ആഭരണം|ആഭരണങ്ങൾ]], [[ലെൻസ്|ലെൻസുകൾ]], മറ്റ് ഒപ്റ്റിക്കൽ ഭാഗങ്ങൾ, [[വാച്ച്|വാച്ചുകൾ]], [[ദന്തവൈദ്യം|ദന്തചികിത്സാ ഉപകരണങ്ങൾ]], ശസ്ത്രക്രിയാ ഉപകരണങ്ങൾ, ഡൈവിംഗ് റെഗുലേറ്ററുകൾ, വ്യാവസായിക ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവ വൃത്തിയാക്കാൻ 20 മുതൽ 40 [[ഹെർട്സ് (ഏകകം)|കിലോഹെർട്സ്]] വരെയുള്ള ആവൃത്തികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അൾട്രാസോണിക് ക്ലീനറുകൾ (ചിലപ്പോൾ ''സൂപ്പർസോണിക് ക്ലീനർ'' എന്ന് തെറ്റായി വിളിക്കപ്പെടുന്നു) ഉപയോഗിക്കുന്നു. അഴുക്കുള്ള പ്രതലത്തിനടുത്ത് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് സൂക്ഷ്മ കാവിറ്റേഷനുകൾ തകരുമ്പോൾ പുറത്തുവരുന്ന ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ചാണ് അൾട്രാസോണിക് ക്ലീനർ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. കാവിറ്റേഷൻ വഴി ഉണ്ടാകുന്ന കുമിളകൾ തകരുമ്പോൾ ചെറിയ ഷോക്ക് തരംഗങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു; ഇവ വസ്തുവിന്റെ ഉപരിതലം വൃത്തിയാക്കുന്നു. === അൾട്രാസോണിക് വിഘടനം === അൾട്രാസോണിക് ക്ലീനിംഗിലെന്നപോലെ, [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്ടീരിയ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[കോശം|ജൈവ കോശങ്ങളെ]] അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് വിഘടിപ്പിക്കാം. ഉയർന്ന ശക്തിയുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട്, കണങ്ങളുടെ ശിഥിലീകരണം എളുപ്പമാക്കുന്ന കാവിറ്റേഷൻ ഉണ്ടാക്കുന്നു. [[ജീവശാസ്ത്രം|ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ]] വിശകലനപരമോ രാസപരമോ ആയ ആവശ്യങ്ങൾക്കും (സോണിക്കേഷൻ, സോണോപോറേഷൻ) മലിനജലത്തിലെ ബാക്ടീരിയകളെ നശിപ്പിക്കാനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഉയർന്ന ശക്തിയുള്ള അൾട്രാസൗണ്ടിന് ചോള സ്ലറി ശിഥിലമാക്കാനും, മില്ലിംഗ് പ്ലാന്റുകളിൽ കൂടുതൽ എത്തനോൾ ലഭിക്കുന്നതിനായി ദ്രവീകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും കഴിയും.<ref>{{Cite journal|title=Ultrasound pre-treatment of waste activated sludge|doi=10.2166/ws.2006.962|year=2006|journal=Water Science and Technology: Water Supply|volume=6|page=35|issue=6}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Enhancement of anaerobic sludge digestion by ultrasonic disintegration|url=https://archive.org/details/water-science-and-technology_2000_42_9/page/73|journal=Water Science and Technology|volume=42|issue=9|page=73|date=November 2000|doi=10.2166/wst.2000.0174}}</ref> === അൾട്രാസോണിക് ഹ്യുമിഡിഫയർ === ഒരുതരം [[നെബുലൈസർ]] (അതിസൂക്ഷ്മമായ സ്പ്രേ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഉപകരണം) ആയ അൾട്രാസോണിക് ഹ്യുമിഡിഫയർ, പ്രചാരമുള്ള ഒരു ഹ്യുമിഡിഫയറാണ്. ജലത്തെ നെബുലൈസ് ചെയ്യാൻ (ചിലപ്പോൾ തെറ്റായി "അറ്റോമൈസ്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു) അൾട്രാസോണിക് ആവൃത്തികളിൽ ഒരു ലോഹത്തകിട് കമ്പനം ചെയ്യിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ബാഷ്പീകരണത്തിനായി വെള്ളം ചൂടാക്കാത്തതിനാൽ ഇത് തണുത്ത ഈർപ്പം ഉണ്ടാക്കുന്നു. അൾട്രാസോണിക് മർദ്ദതരംഗങ്ങൾ ജലത്തെ മാത്രമല്ല, കാൽസ്യം, മറ്റ് ധാതുക്കൾ, വൈറസുകൾ, ഫംഗസ്, ബാക്ടീരിയകൾ,<ref>{{Cite journal|title=Microbial contamination of ambient air by ultrasonic humidifier and preventive measures|url=https://archive.org/details/microbios_1992_72_292-293/page/161|journal=Microbios|volume=72|issue=292–293|pages=161–6|year=1992|pmid=1488018}}</ref> മറ്റ് മാലിന്യങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ജലത്തിലുള്ള വസ്തുക്കളെയും നെബുലൈസ് ചെയ്യുന്നു. ഹ്യുമിഡിഫയറിന്റെ സംഭരണിയിലെ മാലിന്യങ്ങൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന അസുഖം "ഹ്യുമിഡിഫയർ ഫീവർ" എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അൾട്രാസോണിക് ഹ്യുമിഡിഫയറുകൾ [[എയ്റോപോണിക്സ്|എയറോപോണിക്സിൽ]] പതിവായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്; അവിടെ ഇവയെ ഫോഗറുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. === അൾട്രാസോണിക് വെൽഡിംഗ് === പ്ലാസ്റ്റിക്കുകളുടെ അൾട്രാസോണിക് വെൽഡിങ്ങിൽ, ഉയർന്ന ആവൃത്തിയിലുള്ള (15 കിലോഹെർട്സ് മുതൽ 40 കിലോഹെർട്സ് വരെ), കുറഞ്ഞ ആംപ്ലിറ്റ്യൂഡുള്ള കമ്പനം ഉപയോഗിച്ച്, ചേർക്കേണ്ട വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ഘർഷണം വഴി താപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വെൽഡിന് പരമാവധി ബലം ലഭിക്കുന്നതിനായി, ഊർജ്ജം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന തരത്തിൽ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളും ചേരുന്ന പ്രതലം പ്രത്യേകം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കും. === സോണോകെമിസ്ട്രി === 20-100 കിലോഹെർട്സ് ശ്രേണിയിലുള്ള പവർ അൾട്രാസൗണ്ട് [[രസതന്ത്രം|രസതന്ത്രത്തിൽ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിന്റെ സാധാരണ തരംഗദൈർഘ്യം (മില്ലിമീറ്റർ പരിധിയിൽ) തന്മാത്രകളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ വലുതായതിനാൽ, രാസമാറ്റം ഉണ്ടാക്കുന്ന തരത്തിൽ അൾട്രാസൗണ്ട് [[തന്മാത്ര|തന്മാത്രകളുമായി]] നേരിട്ട് പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. പകരം, ഈ ഊർജ്ജം കാവിറ്റേഷന് കാരണമാകുകയും, പ്രതിപ്രവർത്തനം നടക്കുന്ന ദ്രാവകത്തിൽ താപനിലയും മർദ്ദവും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അൾട്രാസൗണ്ട് ഖരപദാർഥങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും, പ്രതിപ്രവർത്തനത്തിന് കൂടുതൽ ഉപരിതല വിസ്തീർണ്ണം ലഭ്യമാക്കുന്നതിനായി നിഷ്ക്രിയ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ ആവരണപാളികൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ടു പ്രഭാവങ്ങളും പ്രതിപ്രവർത്തനത്തെ വേഗത്തിലാക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത ആവൃത്തികൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ദ്രാവക-ദ്രാവക വേർതിരിക്കലിനും (Liquid-liquid extraction) അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു. === വയർലെസ് ആശയവിനിമയം === 2015 ജൂലൈയിൽ [[യൂണിവേർസിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ, ബെർക്കിലി|ബെർക്ക്‌ലിയിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിലെ]] ഗവേഷകർ [[ഗ്രാഫീൻ]] ഡയഫ്രം ഉപയോഗിച്ച് അൾട്രാസൗണ്ട് പഠനങ്ങൾ നടത്തിയതായി ''[[ദ ഇക്കണോമിസ്റ്റ്|ദി ഇക്കണോമിസ്റ്റ്]]'' റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. ഗ്രാഫീന്റെ കനക്കുറവും ഭാരക്കുറവും ബലവും ചേർന്ന്, അൾട്രാസൗണ്ട് ആശയവിനിമയത്തിന് അതിനെ ഫലപ്രദമായ ഒരു വസ്തുവാക്കി മാറ്റുന്നു. റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ സാധാരണയായി നന്നായി സഞ്ചരിക്കാത്ത ജലത്തിനടിയിലെ ആശയവിനിമയമാണ് ഈ സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒരു പ്രയോഗം. ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോക്താക്കളുടെ ക്രോസ്-ഡിവൈസ് ട്രാക്കിംഗിനായി "ഓഡിയോ ബീക്കണുകളിൽ" അൾട്രാസോണിക് സിഗ്നലുകൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":15">{{Cite journal|last=Arp|first=Daniel|title=Privacy Threats through Ultrasonic Side Channels on Mobile Devices|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/7961950%E2%80%8B|journal=IEEE European Symposium on Security and Privacy|pages=1–13}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mavroudis|first=Vasilios|title=On the Privacy and Security of the Ultrasound Ecosystem|url=https://sciendo.com/article/10.1515/popets-2017-0018|journal=Proceedings on Privacy Enhancing Technologies|year=2017|volume=2017|issue=2|pages=95–112|doi=10.1515/popets-2017-0018|access-date=2022-08-30|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517105633/https://sciendo.com/article/10.1515/popets-2017-0018|url-status=dead}}</ref> == മറ്റ് ഉപയോഗങ്ങൾ == മുൻകാലത്ത് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന അൾട്രാസൗണ്ടിന്റെ ഒരു ഉപഭോക്തൃ പ്രയോഗം, ശബ്ദനില ക്രമീകരിക്കുന്നതിനും ചാനലുകൾ മാറ്റുന്നതിനുമുള്ള ടെലിവിഷൻ [[റിമോട്ട് കൺട്രോളർ|റിമോട്ട് കൺട്രോളുകളായിരുന്നു]]. 1950-കളുടെ അവസാനത്തിൽ സെനിത്ത് അവതരിപ്പിച്ച ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രധാന നേട്ടങ്ങൾ, കൈയിൽ പിടിക്കുന്ന നിയന്ത്രണ ഉപകരണത്തിന് ബാറ്ററി ആവശ്യമില്ല എന്നതും, [[റേഡിയോ തരംഗം|റേഡിയോ തരംഗങ്ങളിൽ]] നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി അൾട്രാസൗണ്ട് സമീപത്തുള്ള മറ്റു ടെലിവിഷൻ സെറ്റുകളെ ബാധിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല എന്നതുമായിരുന്നു. 1980-കളുടെ അവസാനത്തിൽ ഇൻഫ്രാറെഡ് സംവിധാനങ്ങൾ വരുന്നതുവരെ അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗത്തിൽ തുടർന്നു.<ref>{{Cite book|title=Television: Critical Methods and Applications|url=https://archive.org/details/televisioncritic03ed0butl|last=Butler|first=Jeremy G.|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-5415-2|page=[https://archive.org/details/televisioncritic03ed0butl/page/276 276]}}</ref> == സുരക്ഷ == തൊഴിലിടങ്ങളിൽ 120 ഡെസിബലിൽ കൂടുതലുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് ഏൽക്കുന്നത് കേൾവിനഷ്ടത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 155 ഡെസിബലിൽ കൂടുതലുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് ഏൽക്കുന്നത് മനുഷ്യശരീരത്തിന് ഹാനികരമായ താപപ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയേക്കാം; 180 ഡെസിബലിനു മുകളിലുള്ളവ മരണത്തിലേക്കും നയിച്ചേക്കാം.<ref>{{Cite book|url=http://www.hc-sc.gc.ca/ewh-semt/pubs/radiation/safety-code_24-securite/health-sante-eng.php#a2.2|title=Guidelines for the Safe Use of Ultrasound Part II{{Snd}} Industrial & Commercial Applications{{Snd}} Safety Code 24|last=Part II, industrial|last2=commercial applications|publisher=Health Canada|year=1991|isbn=978-0-660-13741-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110213842/http://www.hc-sc.gc.ca/ewh-semt/pubs/radiation/safety-code_24-securite/health-sante-eng.php#a2.2|archive-date=2013-01-10}}</ref> യുകെയിലെ ഇൻഡിപെൻഡന്റ് അഡ്വൈസറി ഗ്രൂപ്പ് ഓൺ നോൺ-അയോണൈസിംഗ് റേഡിയേഷൻ (AGNIR) 2010-ൽ ഒരു റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കി; യുകെ ഹെൽത്ത് പ്രൊട്ടക്ഷൻ ഏജൻസി (HPA) ആണ് അത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. പൊതുജനങ്ങൾ വായുവിലൂടെയുള്ള അൾട്രാസൗണ്ട് ഏൽക്കുന്നതിന്, സൗണ്ട് പ്രഷർ ലെവലിന്റെ (എസ്പിഎൽ) പരിധിയായി 20 കിലോഹെർട്സിൽ 70 ഡെസിബലും 25 കിലോഹെർട്സിനു മുകളിൽ 100 ഡെസിബലും ഈ റിപ്പോർട്ട് ശുപാർശ ചെയ്തു.<ref>{{Cite book|url=http://www.hpa.org.uk/webc/HPAwebFile/HPAweb_C/1265028759369|title=Health Effects of Exposure to Ultrasound and Infrasound|last=AGNIR|publisher=Health Protection Agency, UK.|year=2010|pages=167–170|access-date=2011-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20111108194756/http://www.hpa.org.uk/webc/HPAwebFile/HPAweb_C/1265028759369|archive-date=2011-11-08}}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{Library resources box |by=no |onlinebooks=no |others=no |about=yes |label=Ultrasound}} {{refbegin}} * {{cite book | last = Kundu | first = Tribikram | name-list-style = vanc | title = Ultrasonic nondestructive evaluation: engineering and biological material characterization | url = https://archive.org/details/ultrasonicnondes0000kund | location = Boca Raton, FL | publisher = CRC Press | date = 2004 | isbn = 978-0-8493-1462-9 }} * {{cite journal | vauthors = Grzesik J, Pluta E | title = High-frequency hearing risk of operators of industrial ultrasonic devices | url = https://archive.org/details/sim_international-archives-occupational-environmental-health_1983-11_53_1/page/77 | journal = International Archives of Occupational and Environmental Health | volume = 53 | issue = 1 | pages = 77–88 | year = 1983 | pmid = 6654504 | doi = 10.1007/BF00406179 | s2cid = 37176293 }} {{refend}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20130110213842/http://www.hc-sc.gc.ca/ewh-semt/pubs/radiation/safety-code_24-securite/health-sante-eng.php അൾട്രാസൗണ്ടിന്റെ സുരക്ഷിതമായ ഉപയോഗത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ] : അൾട്രാസൗണ്ട് ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിലപ്പെട്ട ഉൾക്കാഴ്ച {{Acoustics}} {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:ശബ്ദം]] [[വർഗ്ഗം:അൾട്രാസൗണ്ട്]] er87h5iocyes4c5ini1vx5kjt4ydj1v ഭുജിയ കോട്ട, ഭുജ് 0 580216 4682505 3821822 2026-11-03T14:12:12Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682505 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure |name = Bhujia Fort |native_name = |partof = |location = [[Bhujia Hill]], [[Bhuj]], [[Gujarat]] |map_type=India Gujarat |map_size = 200 |map_caption = Location within [[Gujarat]] |type = Hill Fort |coordinates = {{coord|23|14|47.58|N|69|41|26.67|E|region:IN}} |built = 1715–1741 AD |builder = Rao [[Godji I]], Maharao [[Deshalji I]] of [[Cutch State]] |materials = Stone |height = |used = Armory / garrison |demolished = |condition = Partially ruined |ownership = Government of India |open_to_public = Yes |controlledby = [[Indian Army]] (formerly) |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = [[Mughal Empire|Mughal]] Invasion of Kutch in 1720, Kesarkhan and Sher Bulandkhan of [[Sindh]]'s invasion of Kutch in 1835 |events = [[Nag Panchami]] |image =Dungar of bhuj.jpg |caption = Bhujia Fort }}   ഇന്ത്യയിൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] [[കച്ച് ജില്ല|കച്ച്]] ജില്ലയിലെ ഭുജ് പട്ടണത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് '''ഭുജിയ''' കോട്ട, ഭുജ് . പട്ടണത്തിന് അഭിമുഖമായി ഭുജിയ കുന്നിൻ മുകളിലാണ് കോട്ട നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. <ref name="x">{{Cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Bhujia-Fort-27943.htm |title=Bhujia Fort |access-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107110603/https://www.india9.com/i9show/Bhujia-Fort-27943.htm |archive-date=2022-11-07 |url-status=dead}}</ref> <ref name="y">{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.106191|title=Gazetteer of the Bombay Presidency|last=Cutch|first=Palanpur|last2=Kantha|first2=Mahi|publisher=Printed at the Government Central Press|year=1880|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.106191/page/n232 218]|quote=bhujia fort.}}</ref> <ref name="v">[https://www.flickr.com/photos/jvblogger/3266821574/ Fort of Bhuj on Bhujia Hill]</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.panoramio.com/photo/25270410|title=View of Bhujia Fort on Bhujia Hill, Bhuj, Kachchh|access-date=28 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024153706/http://www.panoramio.com/photo/25270410|archive-date=24 October 2017}}</ref> == ചരിത്രം == ജഡേജ മേധാവികൾ നഗരത്തിന്റെ പ്രതിരോധത്തിനായി നിർമ്മിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. കച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയായ റാവു ഗോഡ്ജി ഒന്നാമൻ (1715-1718) ഭുജിന് വേണ്ടിയുള്ള ഒരു പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനമെന്ന നിലയിൽ ഭുജിയ കോട്ടയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ദേശാൽജി ഒന്നാമന്റെ (1718-1741) ഭരണകാലത്താണ് പ്രധാന ജോലിയും പൂർത്തീകരണവും നടന്നത്. തലസ്ഥാനമായ ഭുജിന്റെ പ്രതിരോധത്തിന് കൂടുതൽ സഹായമായി ഈ കുന്ന് ഉറപ്പിച്ചു. ദേശാൽജിയുടെ കാലത്ത് കച്ചിലെ [[ദിവാൻ]] ദേവകരൻ ഷേത്ത് ഞാൻ കുന്ന് കോട്ടക്കായി തീരുമാനിക്കുന്നതിനു നേതൃത്വം നൽകി. <ref name="y"/> <ref name="z">[http://www.onlytravelguide.com/gujarat/historical/bhujia-hill-fort.php Bhujia Hill fort]</ref> <ref name="w">[https://books.google.com/books?id=fbUWAQAAMAAJ&q=bhujia+fort&dq=bhujia+fort&hl=en&ei=DKbQTbK3JYusrAe32YDDCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDAQ6AEwADgK] District census handbook</ref> 1700-1800 വർഷങ്ങളിൽ കച്ചിലെ രജപുത്ര ഭരണാധികാരികളുമായും [[സിന്ധ്|സിന്ധിൽ]] നിന്നുള്ള മുസ്ലീം ആക്രമണകാരികളുമായും [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] മുഗൾ ഭരണാധികാരികളുമായും ആറ് പ്രധാന യുദ്ധങ്ങൾ കോട്ടയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ശേഷം നടന്നതായി അറിയുന്നു. <ref name="y" /> <ref name="w" /> <ref name="x"/> ഭുജിയ കോട്ടയിൽ നടന്ന ആദ്യത്തെ പ്രധാന യുദ്ധം ദേശാൽജി ഒന്നാമന്റെ ഭരണത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിലാണ്, അക്കാലത്ത് [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ]] വൈസ്രോയി ആയിരുന്ന ഷേർബുലന്ദ് ഖാൻ കച്ച് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ. ആരാധനയ്‌ക്കായി നാഗ് ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാനെന്ന വ്യാജേന ഒരു തന്ത്രത്തിലൂടെ നാഗാ ബാവാസിന് ഭുജിയ കോട്ടയുടെ കവാടം തുറക്കുകയും ഷെർ ബുലന്ദ് ഖാന്റെ സൈന്യത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ പങ്കുചേരുകയും ചെയ്‌തപ്പോൾ കച്ചിലെ സൈന്യം അപകടകരമായ അവസ്ഥയിലായിരുന്നു. . അന്നുമുതൽ [[നാഗപഞ്ചമി]] നാളിൽ നടക്കുന്ന ഘോഷയാത്രയിൽ നാഗ ബാവയ്ക്കും അവരുടെ നേതാവിനും പ്രാധാന്യമുണ്ട്. <ref>[https://books.google.com/books?id=oPUFiGRH07IC&pg=RA1-PA44&dq=bhujia+fort+khengarji&hl=en&ei=N7zQTaWuN8HrrQe6uOnCCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=sher%20buland&f=false] Kutch in festival and custom By K. S. Dilipsinh.</ref> 1819-ൽ കച്ച് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ [[അധീശാധികാരം|ആധിപത്യം]] അംഗീകരിച്ചപ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷ് കേണൽ വില്യം കയർ കോട്ട ഏറ്റെടുത്തു. <ref name="x"/> 1947 [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|-ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം]] ഈ കോട്ട [[ഇന്ത്യൻ കരസേന|ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ]] കൈവശത്തിലായിരുന്നു. 2001 ലെ ഗുജറാത്ത് ഭൂകമ്പത്തെത്തുടർന്ന് അവർക്കായി പുതിയ ക്യാമ്പസ് നിർമ്മിച്ചതിന് ശേഷമാണ് സൈന്യം കോട്ട വിട്ടത്. <ref name="v"/> <ref name="z"/> == സവിശേഷതകൾ == ഭുജിയ കോട്ട ഇന്ന് ഭാഗികമായി തകർന്ന നിലയിലാണ്. എന്നാൽ, ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള കോട്ടയുടെ പുനരുദ്ധാരണത്തെ ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ അവഗണിക്കുകയാണ്. രണ്ട് പ്രധാന കവാടങ്ങൾ കടന്ന് വേണം കോട്ടയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ. ക്രമരഹിതമായ വിസ്തൃതിയുള്ള ചില ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കെട്ടിടങ്ങളുണ്ട്. പാരപെറ്റ് ഭിത്തി മുകൾഭാഗത്താണ്, അത് ദുർബലവും കേടായതുമാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print/278716.aspx|title=Land-grab in Gujarat border zone - Hindustan Times|access-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021191207/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print/278716.aspx|archive-date=2012-10-21}}</ref> == ഗാലറി == <gallery mode="packed" heights="134"> പ്രമാണം:Mount de bhuj - fort.jpg|കോട്ടയുടെ പ്രവേശന കവാടം പ്രമാണം:Mount de bhuj - fort- entrance.jpg|കോട്ടയുടെ പ്രവേശന കവാടം പ്രമാണം:Inside fort- bhujiyo dunger.jpg|കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രമാണം:Golden view.jpg|മതിലിന്റെ ഭാഗം പ്രമാണം:Mount de bhuj.jpg|മതിലിന്റെ ഭാഗം പ്രമാണം:Amazing golden view.jpg|മതിലിന്റെ ഭാഗം പ്രമാണം:Bhujang Naga Temple, Bhujia Hill, Bhuj, Kutch Gujarat.jpg|ഭുജംഗ് നാഗ ക്ഷേത്രവും കോട്ടയും പ്രമാണം:Smritivan 2001 Gujarat earthquake memorial garden in Bhuj, Gujarat, India.jpg|സ്മൃതിവൻ </gallery> == ഇതും കാണുക == * ഭുജിയ കുന്ന് == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ കോട്ടകൾ]] trjgsbtwcjdr5z820zx6qsi70sn16ka യോനിയിൽ നിന്നുള്ള രക്തസ്രാവം 0 591008 4682685 3850231 2026-11-04T05:30:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682685 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Vaginal bleeding | field = [[Gynecology]] | image = Sonohysterography.gif | caption = [[Sonohysterography]] performed because of postmenopausal bleeding. In serial images, polyps would be more immobile than freely moving debris within the uterine cavity which are seen in the image. | synonyms = | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }}[[യോനി]]യിൽ നിന്ന് രക്തം പുറന്തള്ളുന്നതാണ് '''യോനിയിൽ നിന്നുള്ള രക്തസ്രാവം'''. ഈ രക്തസ്രാവം ഗർഭാശയത്തിൽ നിന്നോ യോനിയിൽ നിന്നോ സെർവിക്സിൽ നിന്നോ ഉണ്ടാകാം.<ref>{{Cite news|url=https://medlineplus.gov/vaginalbleeding.html|title=Vaginal Bleeding {{!}} Uterine Fibroids {{!}} MedlinePlus|access-date=2018-11-07}}</ref> സാധാരണയായി, ഇത് ഒരു സാധാരണ ആർത്തവചക്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് അല്ലെങ്കിൽ അസാധാരണമായ ഗർഭാശയ രക്തസ്രാവം പോലുള്ള പ്രത്യുൽപാദന വ്യവസ്ഥയുടെ ഹോർമോൺ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് പ്രശ്നങ്ങൾ മൂലമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ഗർഭാവസ്ഥയിൽ യോനിയിൽ രക്തസ്രാവം ഉണ്ടാകുന്നത് സാധാരണമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ഗർഭത്തിൻറെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ.<ref name=":1">{{Cite web|title=Bleeding During Pregnancy|url=https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/bleeding-during-pregnancy|access-date=2021-09-13|website=www.acog.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402100046/https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/bleeding-during-pregnancy|archive-date=2023-04-02|url-status=dead}}</ref>എന്നിരുന്നാലും, രക്തസ്രാവം വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി അഭിസംബോധന ചെയ്യേണ്ട ഗർഭധാരണ സങ്കീർണതയെ സൂചിപ്പിക്കാം.<ref name=":1" /> ഗർഭാവസ്ഥയിൽ രക്തസ്രാവം സാധാരണയായി ഗർഭധാരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. പക്ഷേ എല്ലായ്പ്പോഴും അല്ല. ==അവലംബം== {{reflist}} == External links == {{Medical resources | ICD10 = N92-N93, {{ICD10|N|93|8|n|80}} | ICD9 = | MedlinePlus = 007496 }} {{Diseases of the pelvis and genitals}} k8dq8ge1s39pm0qevur49o2wk0mjq4v സോള സ്ൿരിപ്റ്റുര 0 597393 4682655 4546138 2026-11-04T00:27:36Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682655 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} "'''സോള സ്ൿരിപ്റ്റുര'''" (ലാറ്റിൻ എന്നതിന് 'തിരുവെഴുത്താൽ മാത്രം') മിക്ക [[പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്‌ സഭകൾ|പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്]] ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് [[ലൂഥറനിസം|ലൂഥറൻ]], [[കാൽവിൻവാദം|പരിഷ്കരിച്ച]] പാരമ്പര്യങ്ങൾ പുലർത്തുന്ന ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ ദൈവശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തമാണ്.<ref name="Wisse 2017">{{cite book |author-last=Wisse |author-first=Maarten |year=2017 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_yk_DwAAQBAJ&pg=PA19 |chapter=PART I: Systematic Perspectives – ''Contra et Pro Sola Scriptura'' |editor1-last=Burger |editor1-first=Hans |editor2-last=Huijgen |editor2-first=Arnold |editor3-last=Peels |editor3-first=Eric |title=Sola Scriptura: Biblical and Theological Perspectives on Scripture, Authority, and Hermeneutics |location=[[Leiden]] |publisher=[[Brill Publishers]] |series=Studies in Reformed Theology |volume=32 |pages=19–37 |doi=10.1163/9789004356436_003 |isbn=978-90-04-35643-6 |issn=1571-4799}}</ref> ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തിനും പ്രയോഗത്തിനും ഉള്ള ഏക അപ്രമാദിത്വ സ്രോതസ്സ് [[ബൈബിൾ|വിശുദ്ധബൈബിളാണെന്ന്]] അത് വാദിക്കുന്നു<ref name="Wisse 2017"/> . [[കത്തോലിക്കാസഭ]] ഇതിനെ [[പാഷണ്ഡത|മതവിരോധമായും]] പൊതുവെ [[ഓർത്തഡോൿസ്‌ സഭകൾ|ഓർത്തഡോക്സ് സഭകളും]] ഇത് സഭയുടെ ചിന്താഗതിക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു സഭയുടെ സാധാരണ അധ്യാപന അധികാരികൾ, സാർവത്രിക വിശ്വാസപ്രമാണങ്ങൾ, കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ സഭായോഗങ്ങൽ, അല്ലെങ്കിൽ വ്യക്തിപരമായ പ്രത്യേക വെളിപാടുകൾ എന്നിങ്ങനെ പല തരത്തിലുള്ള കീഴ്വഴക്കമുള്ള അധികാരങ്ങളിലൂടെ തിരുവെഴുത്തുകളുടെ അർത്ഥം മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുമ്പോൾ, സോള സ്ൿരിപ്റ്റുര വിശുദ്ധബൈബിൾ അല്ലാതെയുള്ള തെറ്റില്ലാത്ത അധികാരം നിരസിക്കുന്നു.<ref name="Wisse 2017"/> ഈ വീക്ഷണത്തിൽ, തിരുവെഴുത്തുമല്ലാത്ത എല്ലാ അധികാരങ്ങളും ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ് അല്ലെങ്കിൽ തിരുവെഴുത്തുകളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാണ്, അതിനാൽ വിശുദ്ധബൈബിളിന്റെ പഠിപ്പിക്കലുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പരിഷ്കരണത്തിന് വിധേയമാണ്. സോള സ്ൿരിപ്റ്റുര പല പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഔപചാരിക തത്ത്വമാണ്, ഇത് അഞ്ച് സോളുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Wisse 2017"/> [[പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണം|പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണത്തിന്റെ]] പല പരിഷ്കർത്താക്കളും ഇത് ഒരു അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്ത തത്വമായി കണക്കാക്കി. തിരുവെഴുത്തുകളുടെ ആധികാരികത നിയന്ത്രിക്കുന്നത് വാചകത്തിന്റെ വിവേചനപരമായ മികവ്, അതുപോലെ ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും ഹൃദയത്തിൽ [[പരിശുദ്ധാത്മാവ്|പരിശുദ്ധാത്മാവിന്റെ]] വ്യക്തിപരമായ സാക്ഷ്യം എന്നിവയാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നുവെന്ന് അവർ പഠിപ്പിച്ചു. ചില ഇവാഞ്ചലിക്കൽ, ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് വിഭാഗങ്ങൾ സോള സ്ൿരിപ്റ്റുരയുടെ സിദ്ധാന്തം കൂടുതൽ ശക്തമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു: തിരുവെഴുത്ത് സ്വയം ആധികാരികമാണ്, യുക്തിസഹമായ വായനക്കാരന് സ്പഷ്ടമാണ്, സ്വയം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു ("തിരുവെഴുത്ത് തിരുവെഴുത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു"), മതിയായ രീതിയിൽ ക്രിസ്ത്യൻ ഉപദേശത്തിന്റെ അന്തിമ അധികാരമാണ്.<ref>[http://www.ligonier.org/blog/what-does-sola-scriptura-mean/ ''What Does Sola Scriptura Mean?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730020411/https://www.ligonier.org/blog/what-does-sola-scriptura-mean/ |date=2021-07-30 }} 2015</ref> നേരെമറിച്ച്, [[ആംഗ്ലിക്കൻ സഭാ കൂട്ടായ്മ|ആംഗ്ലിക്കനിസം]], മെത്തഡിസം, [[പെന്തക്കോസ്ത് സഭ|പെന്തക്കോസ്തലിസം]] തുടങ്ങിയ മറ്റ് പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് പാരമ്പര്യങ്ങൾ പ്രൈമ സ്ക്രിപ്റ്റുറയുടെ (തിരുവെഴുത്ത് ആദ്യം) സിദ്ധാന്തം ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യം, അനുഭവം, യുക്തി എന്നിവ ബൈബിളുമായി യോജിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം ഇവർക്ക് ക്രിസ്ത്യൻ മതത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref name=WELS>{{cite web |title=Methodist Beliefs: In What Ways Are Lutherans Different from United Methodists? |url=http://www.wels.net/what-we-believe/questions-answers/christian/methodist-beliefs |website=Wisconsin Evangelical Lutheran Synod |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522105449/http://www.wels.net/what-we-believe/questions-answers/christian/methodist-beliefs |archive-date=22 May 2014 |access-date=22 May 2014}}</ref>{{sfn|Humphrey|2013|p=16}} കാനോനിലെ പുസ്തകങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നത് പരിശുദ്ധാത്മാവ് നയിക്കുന്ന സഭയുടെ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അധികാരം സ്വീകരിക്കുന്നതിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് പൗരസ്ത്യ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ വിശ്വസിക്കുന്നു. തിരുവെഴുത്തുകളുടെ സാക്ഷ്യത്താൽ അത് സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ആരാധിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfn|Nassif|2004|p=65}} കത്തോലിക്കാ സഭ ഔദ്യോഗികമായി പാരമ്പര്യത്തെയും തിരുവെഴുത്തിനെയും തുല്യമായി കണക്കാക്കുന്നു - ഇരുവരും വിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരൊറ്റ നിക്ഷേപം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ നിക്ഷേപത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന ജീവനുള്ള അവയവമായി ഇത് മജിസ്റ്റീരിയത്തെ കണക്കാക്കുന്നു. {{sfn|Flinn|2007|pp=431–33}} അങ്ങനെ റോമൻ മജിസ്റ്റീരിയം പാരമ്പര്യത്തെയും തിരുവെഴുത്തിനെയും "രണ്ട് വ്യതിരിക്തമായ പ്രക്ഷേപണ രീതികളുള്ള ഒരു പൊതു സ്രോതസ്സായി" സേവിക്കുന്നു, {{sfn|CCC|loc=80–81}} അതേസമയം ചില പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് എഴുത്തുകാർ അതിനെ "വെളിപാടിന്റെ ഇരട്ട ഉറവിടം" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. {{sfn|Johnson|Webber|1993|p=43}} പല പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റുകാരും ലൂഥറും കാൽവിനും പഠിപ്പിച്ച സോള സ്ക്രിപ്റ്റുറ എന്ന ആശയം ഊന്നിപ്പറയാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, അത് തിരുവെഴുത്ത് മാത്രം അപ്രമാദിത്വമാണെന്ന് വാദിക്കുമ്പോൾ, സഭാ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കീഴ്വഴക്കവും ശുശ്രൂഷകവുമായ പങ്ക് അംഗീകരിക്കുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, "നുഡ സ്ക്രിപ്റ്റുറ" (നഗ്നമായ തിരുവെഴുത്ത്) മറ്റ് ഉറവിടങ്ങൾ ഒഴികെയുള്ള വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏക നിയമമാണ് തിരുവെഴുത്തെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Carson |first=D. A. |url=https://books.google.com/books?id=CEn7DwAAQBAJ&dq=nuda+scriptura&pg=PA199 |title=Themelios, Volume 36, Issue 2 |date=2015-01-27 |publisher=Wipf and Stock Publishers |isbn=978-1-7252-3466-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dockery |first1=David S. |url=https://books.google.com/books?id=xKZaDwAAQBAJ&dq=nuda+scriptura&pg=PT136 |title=Worship, Tradition, and Engagement: Essays in Honor of Timothy George |last2=Massey |first2=James Earl |last3=Smith |first3=Robert Jr |date=2018-04-20 |publisher=Wipf and Stock Publishers |isbn=978-1-4982-9850-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Strange |first=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=vH7vDwAAQBAJ&dq=nuda+scriptura&pg=PT38 |title='For Their Rock is not as Our Rock': An Evangelical Theology Of Religions |date=2015-05-08 |publisher=Inter-Varsity Press |isbn=978-1-78359-374-3 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barrett |first=Matthew |title='Sola Scriptura' Radicalized and Abandoned |url=https://www.thegospelcoalition.org/article/sola-scriptura-radicalized-and-abandoned/ |access-date=2022-06-25 |website=The Gospel Coalition |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |last=Treier |first=Daniel J. |title=Scripture and hermeneutics |date=2007 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-evangelical-theology/scripture-and-hermeneutics/8FCBCA529FE98EBF513400518980B834 |work=The Cambridge Companion to Evangelical Theology |pages=35–50 |editor-last=Treier |editor-first=Daniel J. |series=Cambridge Companions to Religion |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-84698-1 |access-date=2022-06-25 |editor2-last=Larsen |editor2-first=Timothy}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== ===അടിക്കുറിപ്പുകൾ=== {{reflist|22em}} ===ഗ്രന്ഥസൂചിക=== {{refbegin|35em|indent=yes}} * {{cite book |last=Humphrey |first=Edith M. |year=2013 |title=Scripture and Tradition: What the Bible Really Says |url=https://archive.org/details/scripturetraditi0000hump |location=Grand Rapids, Michigan |publisher=Baker Academic |isbn=978-1-4412-4048-4 }} * {{cite book |last=Nassif |first=Bradley |year=2004 |chapter=Are Eastern Orthodoxy and Evangelicalism Compatible? Yes: The Evangelical Theology of the Eastern Orthodox Church |editor-last=Stamoolis |editor-first=James J. |title=Three Views on Eastern Orthodoxy and Evangelicalism |location=Grand Rapids, Michigan |publisher=Zondervan |publication-date=2010 |isbn=978-0-310-86436-3 }} * {{cite book |last=Flinn |first=Frank K. |year=2007 |title=Encyclopedia of Catholicism |location=New York |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-7565-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/encyclopediaofca0000flin }} * {{cite book |title=Catechism of the Catholic Church ''(CCC)'' |url=https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM |location=Vatican |publisher=Libreria Editrice Vaticana |ref={{SfnRef|CCC}} }} * {{cite book |last1=Johnson |first1=Alan F. |last2=Webber |first2=Robert E. |year=1993 |orig-year=1989 |title=What Christians Believe: An Overview of Theology and Its Biblical and Historical Development |url=https://archive.org/details/whatchristiansbe0000john_x2k0 |location=Grand Rapids, Michigan |publisher=Zondervan |isbn=978-0-310-36721-5 }} [[വർഗ്ഗം:ക്രൈസ്തവം]] ge4bq8lo5pswkfnslo5kuibyi48iuj4 ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റ് 0 599530 4682589 3943471 2026-11-03T22:44:27Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682589 wikitext text/x-wiki {{pu|Antimetabolite}} [[പ്രമാണം:Methotrexate_and_folic_acid_compared.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| മെത്തോട്രോക്സേറ്റ് (വലത്) എന്ന മരുന്ന് [[ഫോളിക് ആസിഡ്|ഫോളിക് ആസിഡിന്റെ]] (ഇടത്) മെറ്റബോളിസത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റാണ്.]] സാധാരണ [[ഉപാപചയം|മെറ്റബോളിസത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന [[മെറ്റാബോളൈറ്റ്|മെറ്റാബോളൈറ്റിന്റെ]] ഉപയോഗത്തെ തടയുന്ന രാസവസ്തുവാണ് '''ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. <ref>{{Cite book|title=Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4|vauthors=Smith AL|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-854768-6|location=Oxford [Oxfordshire]|pages=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4/page/n58 43]}}</ref> ഉദാഹരണത്തിന് [[ഫോളിക് ആസിഡ്|ഫോളിക് ആസിഡിന്റെ]] ഉപയോഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന [[ആന്റിഫോളേറ്റ്|ആന്റിഫോളേറ്റുകൾ]] പോലെ. ആൻറിമെറ്റബോളൈറ്റുകൾ പലപ്പോഴും മെറ്റബോളൈറ്റുമായി ഘടനയിൽ സമാനമാണ്; അതിനാൽ, രാസ പ്രക്രിയയിൽ മെറ്റബോളൈറ്റിൻറെ സ്ഥാനത്ത് ആൻറിമെറ്റബോളൈറ്റിന് എളുപ്പത്തിൽ ഇടം പിടിക്കാനാകുന്നു. ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ രാസപ്രക്രിയ തന്നെ തടസ്സപ്പെടും. ഇതിനെ കോംപറ്റീറ്റീവ് ഇൻഹിബിഷൻ എന്നു പറയുന്നു. ആന്റിമെറ്റബോളൈറ്റുകളുടെ സാന്നിധ്യം കോശങ്ങളിൽ വിഷ ഫലമുണ്ടാക്കി കോശങ്ങളുടെ വളർച്ച, [[കോശവിഭജനം]] എന്നിവ തടയാം എന്നതിനാൽ ഈ സംയുക്തങ്ങൾ ക്യാൻസറിനുള്ള [[കീമോതെറാപ്പി|കീമോതെറാപ്പിയായി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|title=Basis for effective combination cancer chemotherapy with antimetabolites|journal=Pharmacology & Therapeutics|volume=87|issue=2–3|pages=227–253|year=2000|pmid=11008002|doi=10.1016/S0163-7258(00)00086-3}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == === കാൻസർ ചികിത്സ === ഡിഎൻഎ ഉൽപാദനത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുക വഴി കോശവിഭജനം, ട്യൂമർ വളർച്ച എന്നിവയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതിനാൽ [[അർബുദ പ്രതിവിധികൾ|കാൻസർ ചികിത്സയിൽ]] ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{MeSH name|Antineoplastic+Antimetabolites}}</ref> കാൻസർ കോശങ്ങൾ മറ്റ് കോശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ സമയം വിഭജിക്കുന്നതിനാൽ, ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകൾ കോശവിഭജനം തടയുന്നത് മറ്റ് കോശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് ട്യൂമർ കോശങ്ങളെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു. രക്താർബുദം, സ്തനാർബുദം, അണ്ഡാശയ അർബുദം, ദഹനനാള അർബുദം തുടങ്ങിയ നിരവധി തരത്തിലുള്ള ക്യാൻസറുകൾ ചികിത്സിക്കാൻ ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റ് മരുന്നുകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[അനാട്ടോമിക്കൽ തെറാപ്യൂട്ടിൿ കെമിക്കൽ ക്ലാസിഫിക്കേഷൻ സിസ്റ്റം|അനാട്ടമിക്കൽ തെറാപ്പിറ്റിക് കെമിക്കൽ ക്ലാസിഫിക്കേഷൻ സിസ്റ്റത്തിൽ]] ആന്റിമെറ്റാബോലൈറ്റ് കാൻസർ മരുന്നുകളെ L01B എന്നതിന് കീഴിൽ തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. രാസമാറ്റം വരുത്തിയ ന്യൂക്ലിയോടൈഡുകൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ ഡിഎൻഎ പകർപ്പിനും കോശങ്ങളുടെ വ്യാപനത്തിനും ആവശ്യമായ ഡയോക്സിന്യൂക്ലിയോടൈഡുകളുടെ വിതരണം കുറയ്‌ക്കുന്നതിലൂടെയോ ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകൾ സാധാരണയായി ഡിഎൻഎ റെപ്ലിക്കേഷൻ പ്രവർത്തനങ്ങളെ തകരാറിലാക്കുന്നു. കാൻസർ മരുന്നായുള്ള ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഇനിപ്പറയുന്നവ ഉൾപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഇവയിൽ മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല: * 5- ഫ്ലൂറൗറാസിൽ (5-FU) * 6- മെർകാപ്റ്റോപുരിൻ (6-MP) * ക്യാപെസിറ്റാബിൻ (Xeloda®) * സൈറ്റരാബിൻ (Ara-C®) * ഫ്ലോക്സുറിഡിൻ * ഫ്ലൂഡറാബിൻ * ജെംസിറ്റാബിൻ (Gemzar®) * [[ഹൈഡ്രോക്സി കാർബാമൈഡ്|ഹൈഡ്രോക്സികാർബാമൈഡ്]] * മെത്തോട്രോക്സേറ്റ് * പിമെട്രേക്സൈഡ് (Alimta®) * ഫോട്ടോട്രെക്സേറ്റ് <ref name="MateraGomila2018">{{Cite journal|title=Photoswitchable Antimetabolite for Targeted Photoactivated Chemotherapy|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=140|issue=46|pages=15764–15773|date=November 2018|pmid=30346152|doi=10.1021/jacs.8b08249}}</ref> ആന്റി-മെറ്റബോളൈറ്റുകൾ ഒരു [[പ്യൂരിൻ]] (അസാത്തിയോപ്രിൻ, മെർകാപ്‌ടോപ്യൂരിൻ) അല്ലെങ്കിൽ പിരിമിഡിൻ എന്ന നിലയിൽ ഡിഎൻഎയുടെ നിർമ്മാണ ബ്ലോക്കുകളായി മാറുന്ന രാസവസ്തുക്കളായി മാറുന്നു. എസ് ഫേസിൽ (സെൽ സൈക്കിളിന്റെ) ഡിഎൻഎയിൽ ഈ പദാർത്ഥങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ആന്റി-മെറ്റബോളൈറ്റുകൾ തടയുന്നു, അതിലൂടെ കോശ വികസനവും കോശവിഭജനവും നിർത്തപ്പെടുന്നു.<ref>Takimoto CH, Calvo E. [https://www.cancernetwork.com/articles/principles-oncologic-pharmacotherapy "Principles of Oncologic Pharmacotherapy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503080338/https://www.cancernetwork.com/articles/principles-oncologic-pharmacotherapy |date=2020-05-03 }} in Pazdur R, Wagman LD, Camphausen KA, Hoskins WJ (Eds) [http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11/ Cancer Management: A Multidisciplinary Approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004224102/http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11/ |date=2013-10-04 }}. 11 ed. 2008.</ref> ആന്റി മെറ്റബോളൈറ്റുകൾ ആർഎൻഎ സിന്തസിസിനെയും ബാധിക്കുന്നു. ഡിഎൻഎയിൽ തൈമിഡിൻ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആർഎൻഎയിൽ അതില്ല (പകരം യുറാസിൽ ആണുള്ളത്). അതിനാൽ തൈമിഡൈലേറ്റ് സിന്തേസ് വഴിയുള്ള തൈമിഡിൻ സിന്തസിസ് തടയുന്നത് ആർഎൻഎ സിന്തസിസിനുമേൽ ഡിഎൻഎ സിന്തസിസ് മാത്രമായി തിരഞ്ഞെടുത്ത് തടയുന്നു. അവയുടെ കാര്യക്ഷമത കാരണം, ഈ മരുന്നുകൾ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന സൈറ്റോസ്റ്റാറ്റിക്സ് മരുന്നുകൾ ആണ്. അവശ്യ ബയോസിന്തറ്റിക് പ്രക്രിയകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന [[രാസാഗ്നി|എൻസൈമുകളുടെ]] ബൈൻഡിംഗ് സൈറ്റുകളിൽ ബൈൻഡുചെയ്ത്, ആന്റി-മെറ്റബോളൈറ്റുകൾ [[ന്യൂക്ലിക്ക് ആസിഡ്|ന്യൂക്ലിക് ആസിഡുകളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തുകയും അതുവഴി സാധാരണ ട്യൂമർ കോശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ തടയുകയും കോശങ്ങളുടെ മരണ പ്രക്രിയയായ [[കോശാത്മഹത്യ|അപ്പോപ്റ്റോസിസിനെ]] പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രവർത്തനരീതി കാരണം, മിക്ക ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകൾക്കും ഉയർന്ന സെൽ സൈക്കിൾ സ്പെഷ്യാലിറ്റിയുണ്ട്, മാത്രമല്ല ഇതിന് ക്യാൻസർ സെല്ലിന്റെ ഡിഎൻഎ റെപ്ലിക്കേഷൻ തടയാനും കഴിയും. <ref name="Antimetabolites">{{Cite book|title=Medicinal Chemistry of Anticancer Drugs|vauthors=Avendano C, Menendez CJ|publisher=Elsevier Science|year=2015|edition=2nd}}</ref> === ആൻറിബയോട്ടിക്കുകൾ === [[അമിനൊ ബെൻസോയിക് (പാരാ) ആസിഡ്|പാരാ-അമിനോബെൻസോയിക് ആസിഡുമായി]] (പിഎബിഎ) ബന്ധിച്ച് ബാക്ടീരിയയിലെ ഡൈഹൈഡ്രോഫോളേറ്റ് സിന്തസിസിനെ തടയുന്ന സൾഫാനിലാമൈഡ് മരുന്നുകൾ പോലുള്ള [[ആന്റിബയോട്ടിക്ക്|ആൻറിബയോട്ടിക്കുകളും]] ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. <ref>{{Cite book|title=The Organic Chemistry of Drug Design and Drug Action|vauthors=Silverman RB|date=2004|edition=2nd}}</ref> ഡിഎൻഎയുടെ നിർമാണ ബ്ലോക്കുകളായ പ്യൂരിനുകളുടെയും പിരിമിഡിനുകളുടെയും സമന്വയത്തിൽ ഒരു കോഎൻസൈമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഫോളിക് ആസിഡ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന എൻസൈമാറ്റിക് പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പിഎബിഎ ആവശ്യമാണ്. സസ്തനികൾ സ്വന്തമായി ഫോളിക് ആസിഡ് സമന്വയിപ്പിക്കുന്നില്ല, അതിനാൽ ബാക്ടീരിയകളെ കൊല്ലുന്ന പിഎബിഎ ഇൻഹിബിറ്ററുകൾ സസ്തനികളെ ബാധിക്കില്ല. അണുബാധ ചികിത്സിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ആൻറിബയോട്ടിക്കുകൾ പോലെയല്ല സൾഫനിലമൈഡ് മരുന്നുകൾ. പകരം, കാൻസർ കോശങ്ങൾ വളരുകയും പെരുകുകയും ചെയ്യാതിരിക്കാൻ അവയ്ക്കുള്ളിലെ ഡിഎൻഎയ്ക്ക് മാറ്റം വരുത്തിയാണ് അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ആന്റിട്യൂമർ ആൻറിബയോട്ടിക്കുകൾ സെൽ സൈക്കിൾ നോൺ-സ്പെസിഫിക് ആയ ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റ് മരുന്നുകളുടെ ഒരു വിഭാഗമാണ്. കാൻസർ കോശങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പിന് ആവശ്യമായ പ്രോട്ടീനുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഘട്ടമായ ഡിഎൻഎ തന്മാത്രകളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് ആർഎൻഎ (റൈബോ ന്യൂക്ലിക് ആസിഡ്) സിന്തസിസ് തടയുന്നതിലൂടെ അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref name="NIH National Cancer Institute">{{Cite journal|title=Types of Chemotherapy Drugs|journal=SEER Training Modules|url=https://training.seer.cancer.gov/treatment/chemotherapy/types.html}}</ref> ആന്ത്രാസൈക്ലിനുകൾ കോശ ചക്രത്തിൽ ഡിഎൻഎ പകർത്തുന്നതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എൻസൈമുകളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ട്യൂമർ വിരുദ്ധ ആൻറിബയോട്ടിക്കുകളാണ്. ആന്ത്രാസൈക്ലിനുകളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: * ഡൗണോറൂബിസിൻ * ഡോക്‌സോറൂബിസിൻ (അഡ്രിയാമൈസിൻ) * എപിറൂബിസിൻ * ഐഡറുബിസിൻ ആന്ത്രാസൈക്ലിനുകളല്ലാത്ത ആന്റി ട്യൂമർ ആൻറിബയോട്ടിക്കുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: * ആക്ടിനോമൈസിൻ-ഡി * ബ്ലോമൈസിൻ * മൈറ്റോമൈസിൻ-സി * മൈറ്റോക്സാൻട്രോൺ * ഫോട്ടോട്രെക്സേറ്റ് <ref name="MateraGomila2018"/> <ref name="MashitaKowada2019">{{Cite journal|title=Light-Wavelength-Based Quantitative Control of Dihydrofolate Reductase Activity by Using a Photochromic Isostere of an Inhibitor|journal=ChemBioChem|volume=20|issue=11|pages=1382–1386|date=June 2019|pmid=30656808|doi=10.1002/cbic.201800816}}</ref> === മറ്റ് ഉപയോഗങ്ങൾ === [[ഗ്ലോക്കോമ]] ചികിത്സിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ശസ്ത്രക്രിയാ പ്രക്രിയയായ ട്രബെക്യുലെക്‌ടോമിക്ക് പുറമേ അമേരിക്കയിലും ജപ്പാനിലും ആന്റിമെറ്റാബോലൈറ്റുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് മൈറ്റോമൈസിൻ സി (എംഎംസി) സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|title=National survey of antimetabolite use in glaucoma surgery in the United Kingdom|journal=The British Journal of Ophthalmology|volume=88|issue=7|pages=873–876|date=July 2004|pmid=15205228|pmc=1772249|doi=10.1136/bjo.2003.034256}}</ref> ആന്റിമെറ്റാബോലൈറ്റുകൾ ഓപ്പറേറ്റീവ് സൈറ്റുകളുടെ ഫൈബ്രോസിസ് കുറയ്ക്കുന്നതായി കാണിക്കുന്നു. അതിനാൽ, നാസോലാക്രിമൽ നാളിയിലെ തടസ്സം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഒരു നടപടിക്രമമായ എക്സ്റ്റെണൽ ഡാക്രിയോസിസ്റ്റോറിനോസ്റ്റോമിയെ തുടർന്നുള്ള അതിന്റെ ഉപയോഗം ഗവേഷണം നടത്തുന്നു. <ref>{{Cite journal|title=Surgical Approaches and Antimetabolite Use in Dacryocystorhinostomy: A Meta-Analysis|journal=Otolaryngology–Head and Neck Surgery|date=August 1, 2003|volume=129|issue=2|page=P205|doi=10.1016/S0194-5998(03)01253-1|url=https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1016/S0194-59980301253-1}}</ref> മൈറ്റോമൈസിൻ സി (എംഎംസി), 5-ഫ്ലൂറൗറാസിൽ (5-എഫ്‌യു) എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഇൻട്രാ ഓപ്പറേറ്റീവ് ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റ് ആപ്ലിക്കേഷൻ നിലവിൽ [[ടെറിജിയം]] ചികിത്സയിൽ പരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. <ref>{{Cite journal|title=The use of antimetabolites as adjunctive therapy in the surgical treatment of pterygium|journal=Clinical Ophthalmology|volume=6|pages=1849–1854|date=2012|pmid=23152665|pmc=3497463|doi=10.2147/OPTH.S38388}}</ref> == തരങ്ങൾ == ഈ മരുന്നുകളുടെ പ്രധാന വിഭാഗങ്ങളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: <ref name="A Study of Antimetabolites">{{Cite book|title=A Study of Antimetabolites|url=https://archive.org/details/studyofantimetab0000dwwo|vauthors=Woolley DW|date=March 1987|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=9780471960300|location=New York}}</ref> <ref name="DNA Analogues">{{Cite journal|title=DNA analogues: from supramolecular principles to biological properties|journal=Bioorganic & Medicinal Chemistry|volume=10|issue=4|pages=841–854|date=April 2002|pmid=11836090|doi=10.1016/S0968-0896(01)00348-0}}</ref> * ബേസ് അനലോഗുകൾ (മാറ്റം വരുത്തിയ ന്യൂക്ലിയോബേസുകൾ) - [[ന്യൂക്ലിക്ക് ആസിഡ്|ന്യൂക്ലിക് ആസിഡുകളിലെ]] സാധാരണ ന്യൂക്ലിയോബേസുകൾക്ക് പകരം വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന ഘടനകൾ ആണ് ഇവ. ഇതിനർത്ഥം, ഈ തന്മാത്രകൾ ഡിഎൻഎയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളോട് ഘടനാപരമായി സമാനമാണ് എന്നും, അവയ്ക്ക് പകരം വയ്ക്കാൻ കഴിയും എന്നുമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, അവ സാധാരണ ബേസിൽ നിന്ന് അല്പം വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ, അവ ഡിഎൻഎയിൽ ഉൾപ്പെട്ടാൽ ഡിഎൻഎ ഉൽപ്പാദനം നിർത്തുകയും കോശം മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ** പ്യൂരിൻ അനലോഗുകൾ - ഡിഎൻഎയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന [[അഡിനോസിൻ]], ഗ്വാനോസിൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വലിയ ബേസ് തന്മാത്രകളായ മെറ്റബോളിക്ക് [[പ്യൂരിൻ|പ്യൂരിനുകളുടെ]] ഘടനയെ അനുകരിക്കുന്നു. *** ഉദാഹരണങ്ങൾ: അസാത്തിയോപ്രയിൻ, തിയോപ്യൂരിൻ, ഫ്ലൂഡറാബിൻ ** പിരിമിഡിൻ അനലോഗുകൾ - [[സൈറ്റോസിൻ]], തൈമിൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചെറിയ ബേസ് തന്മാത്രകളായ മെറ്റബോളിക്ക് പിരിമിഡിനുകളുടെ ഘടനയെ അനുകരിക്കുന്നു. *** ഉദാഹരണങ്ങൾ: 5-ഫ്ലൂറോറാസിൽ, ജെംസിറ്റാബിൻ, സൈറ്ററാബൈൻ * ന്യൂക്ലിയോസൈഡ് അനലോഗുകൾ - [[ന്യൂക്ലിക്ക് ആസിഡ്|ന്യൂക്ലിക് ആസിഡ്]] അനലോഗ്, [[പഞ്ചസാര]]<nowiki/>എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ന്യൂക്ലിയോസൈഡ് ആൾട്ടർനേറ്റീവ്സ് ആണ് ഇവ. മുകളിൽ പരാമഷിച്ചിരിക്കുന്നതിന് സമാനമായതും എന്നാൽ ഒരു ഷുഗർ ഗ്രൂപ്പ് കൂടി ചേർന്നതുമായ തന്മാത്രകളാണ് അവ. ന്യൂക്ലിയോസൈഡ് അനലോഗുകൾ ബേസ് അല്ലെങ്കിൽ ഷുഗർ കമ്പോണന്റിന് മാറ്റം വരുത്തും. അവ ഡിഎൻഎ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്മാത്രകൾക്ക് സമാനമായ ഇവയ്ക്ക് ഡിഎൻഎയിൽ സംയോജിക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ ഡിഎൻഎയുമായി സംയോജിച്ച് കഴിഞ്ഞാൽ കോശവളർച്ച നിൽക്കുന്നു. * ന്യൂക്ലിയോടൈഡ് അനലോഗുകൾ - ന്യൂക്ലിയോടൈഡ് [[ന്യൂക്ലിക്ക് ആസിഡ്|ബദൽ ന്യൂക്ലിക് ആസിഡ്]], ഒരു [[പഞ്ചസാര]], 1-3 ഫോസ്ഫേറ്റുകൾ എന്നിവ അടങ്ങിയതാണ്. അവ ഡിഎൻഎ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്മാത്രകൾക്ക് സമാനമായ ഇവയ്ക്ക് ഡിഎൻഎയിൽ സംയോജിക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ അനലോഗ് ആയതിനാൽ ഡിഎൻഎയുമായി സംയോജിച്ച് കഴിഞ്ഞാൽ കോശവളർച്ച നിൽക്കുന്നു. * ആന്റിഫോലേറ്റുകൾ - ഡിഎൻഎ നിർമ്മിക്കുന്നതിനും കോശങ്ങൾ വളരാൻ അനുവദിക്കുന്നതിനും ആവശ്യമായ [[ഫോളിക് ആസിഡ്|ഫോളിക് ആസിഡിന്റെ]] (വിറ്റാമിൻ B9) പ്രവർത്തനങ്ങളെ തടയുന്ന രാസവസ്തുക്കൾ. [[പ്രമാണം:Nucleotides_1.svg|പകരം=Nucleobases, nucleotides, and nucleosides|ന്യൂക്ലിയോബേസുകൾ, ന്യൂക്ലിയോടൈഡുകൾ, ന്യൂക്ലിയോസൈഡുകൾ]] == ഇതും കാണുക == * [[ആന്റിന്യൂട്രിയന്റ്]] == അവലംബം == <references group="" responsive="1"> </references> == പുറം കണ്ണികൾ == * നെബ്രാസ്ക സർവകലാശാലയിലെ [https://web.archive.org/web/20051226012345/http://pharmacology.unmc.edu/cancer/antimeta.htm അവലോകനം] {{Chemotherapeutic agents}} [[വർഗ്ഗം:ആന്റിമെറ്റാബോളൈറ്റുകൾ]] 2f4v947yn2j54fwyvrl8wgn9yxrtn86 പൊന്മേരി ശിവക്ഷേത്രം 0 606451 4682556 4504277 2026-11-03T17:35:03Z Vishalsathyan19952099 57735 /* നിത്യപൂജകൾ */ 4682556 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=2025 മാർച്ച്}} [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിൽ]], [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[വടകര താലൂക്ക്|വടകര താലൂക്കിൽ]] [[വില്യാപ്പള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വില്യാപ്പള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[പൊന്മേരി]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''പൊന്മേരി ശിവക്ഷേത്രം'''.<ref>https://www.mathrubhumi.com/travel/features/ponmeri-temple-kozhikode-temple-spiritual-travel-pilgrimage-1.6287134</ref> ഉഗ്രമൂർത്തിയായ [[ശിവൻ]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[വിഷ്ണു]], [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[ശങ്കരനാരായണൻ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[ഭഗവതി]] ([[പാർവ്വതി]] സങ്കല്പം), [[സൂര്യൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ഭൂതത്തേവർ]] എന്നിവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] ഒരുമിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്ന് എന്നതിനൊപ്പം, ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്ന് എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]-[[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലകളുടെ അതിർത്തിയിൽ പെട്ട പ്രസിദ്ധമായ [[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തിക്ഷേത്രം]] പോലെ ഇവിടെയും പണി അവസാനിയ്ക്കില്ല എന്നൊരു വിശ്വാസം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] പടയോട്ടത്തിൽ വ്യാപകമായ നാശം നേരിട്ട ക്ഷേത്രമായിരുന്നു ഇത്. [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[രോഹിണി]] നാളിൽ കൊടികയറി നടക്കുന്ന എട്ടുദിവസത്തെ ഉത്സവം, [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു]]മാസത്തിലെ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]] എന്നിവയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡും]] [[കേരളക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി|കേരളക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതിയും]] ചേർന്നാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. == ഐതിഹ്യം == ഉത്തരകേരളത്തിൽ, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി]] അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ഐതിഹ്യമാണ് പൊന്മേരി ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. തന്റെ പിതാവായ [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷപ്രജാപതിയാൽ]] അപമാനിയ്ക്കപ്പെട്ടതിൽ മനം നൊന്ത് യാഗാഗ്നിയിൽ ചാടി ആത്മഹത്യ ചെയ്ത [[സതി|സതീദേവിയുടെ]] ശരീരവുമായി ഉഗ്രതാണ്ഡവമാടിയ പരമശിവൻ, യാഗവേദിയായ കൊട്ടിയൂരിൽ വൻ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കി. ഭഗവാനെ ശാന്തനാക്കാനായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട മഹാവിഷ്ണു, തന്റെ ആയുധമായ [[സുദർശനചക്രം]] ഉപയോഗിച്ച് സതീദേവിയുടെ ശരീരം പല കഷ്ണങ്ങളാക്കുകയും അവ വന്നുവീണ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം ദേവിമാരുടെ പലവിധ ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ശാന്തനായി മാറിയ മഹാദേവൻ, തന്റെ ഭൂതമായ [[വീരഭദ്രൻ|വീരഭദ്രനാൽ]] വധിയ്ക്കപ്പെട്ട ദക്ഷനെ പുനർജനിപ്പിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ച ശേഷം, മേൽപ്പറഞ്ഞ ദേവിമാരോടുകൂടി പുറപ്പെട്ടു. ഈ ദേവിമാർ പിന്നീട് പലയിടങ്ങളിലായി സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ടു. അങ്ങനെയുള്ള ഒരു യാത്രയ്ക്കിടയിൽ പൊന്മേരിയിലെത്തിയ മഹാദേവൻ, ഒരിടത്തുനിന്ന് പായസത്തിന്റെ മണം വരുന്നതുകണ്ട് അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ ഒരു ഇല്ലത്ത് എത്തിച്ചേരുകയും തുടർന്ന് അവിടെ സാന്നിദ്ധ്യമുറപ്പിയ്ക്കുകയുമായിരുന്നു. പിന്നീട് പ്രശ്നവശാൽ ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം മനസ്സിലാക്കിയ ഇല്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരി, മഹാദേവന് ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയായിരുന്നു. ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാവ്, ശങ്കരനാരായണൻ, സൂര്യൻ തുടങ്ങിയ ദേവതകൾക്കും ഇവിടെ സ്ഥാനം നൽകുകയുണ്ടായി. ഇന്ന് ഇവർക്കെല്ലാം തുല്യസ്ഥാനമാണ് കണക്കാക്കിവരുന്നത്. == ചരിത്രം == ചരിത്രപരമായ സൂചനകൾ അനുസരിച്ച് എ.ഡി. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനുമിടയിലാണ് പൊന്മേരി ശിവക്ഷേത്രത്തിന്റെ പണി നടന്നിരിയ്ക്കുന്നത്. കേരളം മുഴുവൻ അടക്കിഭരിച്ചിരുന്ന [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജാക്കന്മാരാണ്]] ക്ഷേത്രനിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. പിൽക്കാലത്ത് ക്ഷേത്രം [[കോലത്തിരി രാജവംശം|കോലത്തിരിമാർക്കും]] അതിനുശേഷം പുത്രാവകാശമായി [[കടത്തനാട്]] രാജാക്കന്മാർക്കും ലഭിച്ചു. ഇവരെല്ലാവരും ക്ഷേത്രത്തെ ഭംഗിയായി പരിപാലിച്ചുപോന്നു. കടത്തനാട് രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്താണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം പണികൾ നടന്നിട്ടുള്ളത്. ഒരിയ്ക്കൽ ക്ഷേത്രം ജീർണ്ണിച്ച അവസരത്തിൽ അന്നത്തെ കടത്തനാട് രാജാവ് വിദഗ്ദ്ധരായ നിരവധി ശില്പിമാരെ കൊണ്ടുവന്നിട്ടും പണി പൂർത്തിയാകാതെ വരികയും, ഒടുവിൽ സാക്ഷാൽ മഹാദേവൻ തന്നെ ഒരു വൃദ്ധബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ വന്ന് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തതായി ഒരു ഐതിഹ്യകഥ നാട്ടിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ''[[മൈസൂരു കടുവ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാർ ആക്രമിച്ച അവസരത്തിൽ പൊന്മേരിയിലും വരികയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തോതിലുള്ള നാശനഷ്ടങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യമുണ്ടാക്കിയത്. ഉപദേവതകളുടെ വിഗ്രഹങ്ങളും ബലിക്കല്ലും നടപ്പുരകളും തകർത്തശേഷം പ്രധാന ശ്രീകോവിലും തകർക്കാൻ പുറപ്പെട്ട സൈനികർക്ക്, പക്ഷേ പെട്ടെന്നുണ്ടായ ചില ദുർനിമിത്തങ്ങളെത്തുടർന്ന് പലായനം ചെയ്യേണ്ടിവന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ അടിച്ചുതളിക്കാരിയായിരുന്ന ചങ്ങരോത്ത് പെണ്ണൂട്ടി വാരസ്യാർ, താൻ ചൂലുകൊണ്ട് തട്ടുമ്പോൾ ഉഗ്രശബ്ദം പുറപ്പെടുവിയ്ക്കാൻ മഹാദേവനോട് അഭ്യർത്ഥിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് തീമഴ പെയ്യുകയുമായിരുന്നെന്നാണ് നാട്ടുമൊഴി. അങ്ങനെ, ക്ഷേത്രത്തിലെ ശ്രീകോവിലും അകത്തുള്ള ശിവലിംഗവും രക്ഷപ്പെട്ടു. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം ഇവിടെയുള്ള ഭഗവാൻ, '''തീയന്നൂരപ്പൻ''' എന്നും അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ, പിന്നീടുള്ള കാലം ക്ഷേത്രത്തിൽ ദുരിതങ്ങളുടേതായിരുന്നു. മലബാർ പ്രദേശം [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനുകീഴിലായതോടെ]] ക്ഷേത്രം നോക്കിനടത്താൻ കടത്തനാട് രാജവംശത്തിന് സാധിയ്ക്കാതെ വരികയും, 1907-ൽ അന്നത്തെ [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് സർക്കാർ]] ക്ഷേത്രം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത് കടത്തനാട്ട് രാജാവിനെ ട്രസ്റ്റിയാക്കിത്തന്നെ നിയമിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിൽ നിന്നുലഭിയ്ക്കുന്ന [[മാലിഖാൻ]] എന്ന പെൻഷൻ കൊണ്ടുമാത്രം ക്ഷേത്രഭരണം നടത്താൻ സാധിയ്ക്കാതെ വന്നപ്പോൾ നാട്ടുകാരുടെ പങ്കാളിത്തം കൂടി സ്വീകരിയ്ക്കാൻ രാജാവ് തയ്യാറായി. 1956-ൽ [[കേരളപ്പിറവി]] കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ക്ഷേത്രം എച്ച്.ആർ.&സി.ഇ. എന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഭരണത്തിനുകീഴിലായി. 2008-ൽ ഇത് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡായി പരിണമിച്ചു. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === ==== ക്ഷേത്രപരിസരം ==== പൊന്മേരി ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലൂടെ [[വടകര]]-[[പുറമേരി]] റോഡ് കടന്നുപോകുന്നു. പറമ്പിൽ യു.പി. സ്കൂൾ, അഷ്ടപദി കളരിസംഘം, പൊന്മേരി ഫുട്ബോൾ ഗ്രൗണ്ട് തുടങ്ങിയ ആകർഷണങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പ്രധാന വഴിയിൽ നിന്ന് അല്പം തിരിഞ്ഞുവേണം ക്ഷേത്രത്തിലെത്താൻ. തിരിയുന്ന ഭാഗത്തുതന്നെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേരെഴുതിയ ഒരു കമാനം വച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലൂടെ അല്പദൂരം മുന്നോട്ടുപോയാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിലെത്താം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരുഭാഗത്തും ഗോപുരങ്ങൾ പണിതിട്ടില്ല. അവ പണിയാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. കിഴക്കേ നടയിലെ പ്രവേശനകവാടത്തിന് തൊട്ടുമുന്നിലായി ഒരു [[അരയാൽ]] വൃക്ഷം കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും വാഴുന്നു എന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. അങ്ങനെ പുണ്യവൃക്ഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന അരയാലിനെ ദിവസവും രാവിലെ ഏഴുതവണ വലം വയ്ക്കുന്നത് ഉത്തമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ത്രിമൂർത്തികൾ ഒരുമിച്ചുവാഴുന്ന പൊന്മേരി ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലെ അരയാലിനെ വലംവയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ വിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് വാഹനപാർക്കിങ് സൗകര്യം ഏർപ്പാടാക്കിയിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും കാണുന്നത്. മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിൽ വരുന്ന ഒരു 'ബി' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് പൊന്മേരി ദേവസ്വം. [[ലോകനാർകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ലോകനാർക്കാവ് ഗ്രൂപ്പിനുകീഴിലാണ്]] ഇത് വരുന്നത്. വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളം കാണാം. ഒന്നരയേക്കർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്നതും ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന ജലസ്രോതസ്സുമായ ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ദർശനത്തിനെത്താറുള്ളത്. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. നിരവധി കുട്ടികൾ [[നീന്തൽ]] പഠിയ്ക്കാനായി ഈ കുളം ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. വളരെ വൃത്തിയായി പരിപാലിച്ചുപോരുന്ന ഒരു കുളമാണിത്. ==== മതിലകം ==== കിഴക്കേ നടയിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം കാണുന്നത് [[അലൂമിനിയം]] ഷീറ്റിൽ നിർമ്മിച്ച ചെറിയൊരു നടപ്പുരയും അതിനപ്പുറം നിൽക്കുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവുമാണ്. രണ്ടും ഇവിടെ വന്നിട്ട് അധികകാലമായിട്ടില്ല. ക്ഷേത്രത്തിൽ പണ്ടുകാലത്ത് വലിയ ആനക്കൊട്ടിലുണ്ടായിരുന്നിരിയ്ക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെയും മറ്റും ആക്രമണത്തിലാകണം അവ തകർന്നിരിയ്ക്കാൻ സാധ്യത. പിന്നീട് വിശദമായ നടപ്പുര പണിതിട്ടില്ല. ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി (പുരാണകഥാപാത്രം)|നന്ദികേശനെ]] ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന ഉത്തുംഗമായ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രൗഢി തുറന്നുകാട്ടുന്നു. 2018-ലാണ് ഇത് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുര. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം പത്തടി ഉയരം ഈ ബലിക്കല്ലിനുണ്ട്. തന്മൂലം പുറമേ നിന്നുനോക്കിയാൽ വിഗ്രഹം കാണാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവാന്റെ പ്രധാന സൈന്യാധിപനായ ഹരസേനനെയാണ് ഇവിടെ വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. ഇതിനുചുവട്ടിലായി [[അപ്പം]] പോലെ എട്ട് ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. ഇവ ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെയാണ് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഭൗതികൻ, തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ദുർവരീക്ഷൻ, തെക്കുഭാഗത്ത് ഭീമരൂപൻ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുലോചനൻ, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുമുഖൻ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് മഹാബാഹു, വടക്കുഭാഗത്ത് ത്രിശ്ശിരസ്സ്, വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ത്രിഭുജൻ എന്നിവരാണ് ഉപസൈന്യാധിപന്മാർ. ഇവർക്ക് പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ ഇതേ സ്ഥലങ്ങളിൽ വേറെയും ബലിക്കല്ലുകളുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിലാണ് ബലിതൂകാറുള്ളത്. ഉത്സവകാലത്ത് കൊടിയേറ്റത്തിനുശേഷം ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത് ഇവരെ സങ്കല്പിച്ചാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രപാലനായി തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പിംഗളൻ എന്നൊരാളും കാണും. ശീവേലിയ്ക്ക് പാത്രത്തോടെ ബലിതൂകുന്നത് ഇദ്ദേഹത്തിനാണ്.<ref>https://melparambath.blogspot.com/2020/01/blog-post_91.html</ref> ===== സൂര്യക്ഷേത്രവും ഭൂതത്തേവരും ശാസ്താവും ===== നടവഴിയുടെ നേരെ തെക്കുമാറി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ഒരു ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് സൂര്യഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്. സാധാരണ ഉപദേവതകളെക്കാൾ പ്രാധാന്യത്തോടെയാണ് ഇവിടെ സൂര്യനെ കണ്ടുവരുന്നത്. ഇരുകൈകളിലും [[താമര]] പിടിച്ച്, പത്നിമാരോടുകൂടി നിൽക്കുന്ന സൂര്യനെ തൊഴുതാൽ [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹങ്ങളെ]] മുഴുവൻ തൊഴുത ഫലം സിദ്ധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. വിശേഷാൽ നവഗ്രഹപൂജ, ഗോതമ്പുപായസം, താമരമാല എന്നിവയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. [[ഞായറാഴ്ച]] ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ദർശനം നടത്തുന്നത് അതിവിശേഷമായി കണ്ടുവരുന്നു. അവയിൽ തന്നെ [[മേടം]], [[ചിങ്ങം]], [[വൃശ്ചികം]], [[ധനു]] എന്നീ മാസങ്ങളിലെ ഞായറാഴ്ചകൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണമായി വരുമ്പോൾ മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ ഭൂതത്തേവരുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. മഹാദേവന്റെ കാവലാളായാണ് ഭൂതത്തേവരെ സങ്കല്പിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ചെറിയൊരു ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഭൂതത്തേവരെ തൊഴുത അനുവാദം വാങ്ങിയേ മഹാദേവനെ വണങ്ങാവൂ എന്നാണ് ചിട്ട. ഭഗവാന്റെ നിവേദ്യത്തിന്റെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ഭൂതത്തേവരുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിൽ ധാരാളം മരങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്നുണ്ട്. [[തെങ്ങ്]], [[കവുങ്ങ്]], [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]], [[വാഴ]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. കൂടാതെ നിരവധി പൂമരങ്ങളും കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രദക്ഷിണവഴിയിൽ നിന്ന് അല്പം മാറിയാണ് അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ ശ്രീകോവിൽ. മണ്ഡപത്തോടുകൂടിയ ചെറിയൊരു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെ അയ്യപ്പന്നുള്ളത്. ഏകദേശം രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ വിഗ്രഹം, ഇരിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ്. എന്നാൽ, [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയിലെ]] രൂപത്തിൽ നിന്ന് വളരെ വ്യത്യസ്തമായ രൂപമാണ്. വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] ധരിച്ച്, ഇടതുകൈ ഇടതുകാൽമുട്ടിൽ വച്ചിരിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള അയ്യപ്പനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. സമീപം തന്നെ നാളികേരമുടയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ===== സുബ്രഹ്മണ്യനും മഹാവിഷ്ണുവും ===== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലതുകൈ മലർത്തിവച്ച്, ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ വലത്തേ ചുമലിൽ [[വേൽ|വേലുണ്ട്]]. എല്ലാ മാസത്തിലെയും വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ഷഷ്ഠി]] ദിവസം ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി]] അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്. സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് അല്പം കൂടി കിഴക്കുമാറിയാണ് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ. മഹാവിഷ്ണു ഇവിടെ ഉപദേവനല്ല, മറിച്ച് മഹാദേവന്റെ അതേ പ്രാധാന്യമുള്ള മൂർത്തിയാണ്. ഇതിന്റെ പ്രതീകമായി ശ്രീകോവിലിന്റെ മുന്നിൽ ഒരു ബലിക്കല്ല് കാണാം. മുമ്പ് ഇതൊരു പ്രത്യേകക്ഷേത്രമായിരുന്നിരിയ്ക്കണം. നാലടിയിലധികം ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ താമര എന്നിവ ധരിച്ച മഹാവിഷ്ണുവിന് പാൽപ്പായസം, തുളസിമാല, ചന്ദനം ചാർത്തൽ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[വിഷു]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിലെ]] [[വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി]] എന്നിവയാണ് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ ഇടതുവശത്തെ വഴിയിലൂടെ പോയാൽ നമുക്ക് ക്ഷേത്രക്കുളത്തിലെത്താം. ===== സർപ്പക്കാവും ബ്രഹ്മാവും ശങ്കരനാരായണനും ===== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ദേവസ്വം വക വഴിപാട് കൗണ്ടറുണ്ട്. രുദ്രാഭിഷേകമാണ് പൊന്മേരിയപ്പന്നുള്ള പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ നടത്തിവരുന്നതാണ്. [[യജുർവേദം|യജുർവേദത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ പ്രസിദ്ധമായ [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ചൊല്ലി ശിവലിംഗത്തിൽ വിവിധ ദ്രവ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. കൂടാതെ ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, ശർക്കരപ്പായസം, പാൽപ്പായസം, അപ്പം, അട, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി വഴിപാടുകൾ പൊന്മേരിയപ്പന്നുണ്ട്. വഴിപാട് കൗണ്ടറിന്റെ സമീപമുള്ള വഴിലൂടെ അല്പം നടന്നാൽ അതിവിശാലമായ സർപ്പക്കാവിലെത്താം. [[അത്തി]], [[ഇത്തി]], [[പേരാൽ]], അരയാൽ, [[പുന്നാകം]], [[ഏഴിലം‌പാല]], [[ഇലഞ്ഞി]] തുടങ്ങി നിരവധി മരങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന ഒരു കാവാണിത്. ഇവയുടെയെല്ലാം തണലിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ഒരു തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. [[നാഗരാജാവ്|നാഗരാജാവായി]] [[വാസുകി]] വാഴുന്ന കാവിൽ കൂടെ [[നാഗയക്ഷി]], [[നാഗകന്യക]], [[നാഗചാമുണ്ഡി]], [[ചിത്രകൂടം]] തുടങ്ങിയ പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. നൂറും പാലും, പുറ്റും മുട്ടയും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം എന്നിവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാട്. എല്ലാമാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകളും [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] ആയില്യത്തിന് വിശേഷാൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയുമുണ്ട്]]. നാഗദൈവങ്ങളെ തൊഴുത് തിരിച്ച് മതിലകത്തെത്തിയാൽ വടക്കുകിഴക്കേ അറ്റത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനം നൽകുന്ന രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകൾക്ക് മുന്നിലെത്തും. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേതിൽ ബ്രഹ്മാവും മറ്റേതിൽ ശങ്കരനാരായണനുമാണ് പ്രതിഷ്ഠകൾ. ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുമ്പോഴും ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങൾ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] തന്നെ അത്യപൂർവ്വമാണ്. [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലെ]] [[പുഷ്കർ|പുഷ്കറിലുള്ളതാണ്]] അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം. ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന് നിത്യേന പൂജയും വച്ചുനിവേദ്യവുമുണ്ട്. സാധാരണ ചിത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ ചതുർമുഖനല്ല ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവ്. ഒരു മുഖമേയുള്ളൂ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[വേദം|വേദഗ്രന്ഥവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ജപമാല|ജപമാലയും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കമണ്ഡലു|കമണ്ഡലുവും]] ധരിച്ച് മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപമാണ് ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്. ശങ്കരനാരായണശ്രീകോവിലിലാണെങ്കിൽ, വിഗ്രഹരൂപത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇതിന്റെ വലതുപകുതി ശിവനെയും ഇടതുപകുതി വിഷ്ണുവിനെയും കാണിയ്ക്കുന്നു. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാന്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ത്രിശൂലം|ത്രിശൂലവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ പാഞ്ചജന്യവും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ കൗമോദകിയും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭഗവാൻ ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ ശ്രീകോവിലുകൾക്കുമുന്നിലും വലിയ ബലിക്കല്ലുകൾ കാണാം. ഒരുകാലത്ത്, ഇവയും പ്രത്യേക ക്ഷേത്രങ്ങളായിരുന്നിരിയ്ക്കണം. അങ്ങനെ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും അവരുടെ സംഗമമൂർത്തിയായ ശങ്കരനാരായണന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം കാരണം ഈ ക്ഷേത്രം ഒരു പുണ്യഭൂമിയായി മാറുന്നു. === ശ്രീകോവിൽ === ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത, ഇരുനിലകളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാസൗധമാണ് ഇവിടത്തെ ശ്രീകോവിൽ. [[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം|പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിലെ]] പ്രധാനിയായിരുന്ന [[ഉളിയന്നൂർ പെരുന്തച്ചൻ]] പണികഴിപ്പിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഈ ശ്രീകോവിൽ, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ശ്രീകോവിലുകളിലൊന്നാണ്. കരിങ്കല്ലിലും വെട്ടുകല്ലിലും തീർത്ത ഈ ശ്രീകോവിലിന്റെ ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള പടികളും പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശിയ നിലയിലാണ്. നേരിട്ട് കയറാവുന്ന വിധത്തിലാണ് ഇവ നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ശ്രീകോവിൽ വാതിലിന് ഇരുവശവുമായി പതിവുപോലെ ദ്വാരപാലകരൂപങ്ങൾ കാണാം. ചണ്ഡൻ, പ്രചണ്ഡൻ എന്നീ ദേവന്മാരാണ് ഇവിടെ ദ്വാരപാലകരായി കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവരുടെ അനുവാദം വാങ്ങി, മണിയടിച്ചേ തന്ത്രിയും ശാന്തിക്കാരും കയറാറുള്ളൂ. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്നുമുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ളതാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. ഏകദേശം ആറടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പൊന്മേരിയപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നു. സതീവിരഹത്തിനുശേഷം തപസ്സനുഷ്ഠിയ്ക്കുന്ന ശിവനായാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. എന്നാൽ, ശിവന്റെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളും ലയിച്ചുചേർന്ന [[സദാശിവൻ|സദാശിവമൂർത്തിയായും]] സങ്കല്പമുണ്ട്. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഒരുപാട് ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. തന്മൂലം ഇത് ദർശിയ്ക്കണമെങ്കിൽ ശ്രീകോവിലിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ തന്നെ നിൽക്കണം. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശിവലിംഗത്തിൽ കാര്യമായ ചെത്തിമിനുക്കലുകളൊന്നും തന്നെ നടത്തിയിട്ടില്ല. അലങ്കാരസമയത്ത് കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല, ചന്ദ്രക്കലകൾ, തിരുമുഖം എന്നിവ ചാർത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ ശിവലിംഗത്തിന്റെ ഭംഗി പതിന്മടങ്ങാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിയ്ക്കുന്നു. അങ്ങനെ, വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് സാക്ഷാൽ പൊന്മേരിയപ്പൻ, ശ്രീലകത്ത് വിരാജിയ്ക്കുന്നു. അതിമനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലംകൃതമായ ശ്രീകോവിലാണിത്. സമീപത്തുള്ള മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഇത്രയധികം ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളും കാണാൻ സാധിയ്ക്കില്ല എന്നത് ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിപ്പിയ്ക്കുന്നു. [[കിരാതാർജ്ജുനീയം|കിരാതകഥകൾ]], കാമദഹനം, [[മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി]], [[ദശാവതാരങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ, ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഒരു ചുവർച്ചിത്രം, ശിവഭഗവാനെ പരിണയിയ്ക്കുന്ന പാർവ്വതീദേവിയുടേതാണ്. ശ്രീകോവിലിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് മുകളിലായി വരച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഈ ചിത്രം, കേരളത്തിലെ എണ്ണം പറഞ്ഞ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. രണ്ടാം നിലയിൽ കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രനും]] തെക്കുഭാഗത്ത് [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി|ദക്ഷിണാമൂർത്തിയും]] പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[നരസിംഹം|നരസിംഹമൂർത്തിയും]] വടക്കുഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവും സാന്നിദ്ധ്യമുറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടുതെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഒരടി മാത്രം ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, ''ഒക്കത്ത് ഗണപതി'' എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടിയിരിയ്ക്കുന്ന, ചതുർബാഹുവായ ഗണപതിയുടെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[മോദകം]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ ഒടിഞ്ഞ [[ആനക്കൊമ്പ്|കൊമ്പ്]] എന്നിവ കാണാം. നാളികേരമുടയ്ക്കൽ, ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല, അപ്പം, മോദകം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിയാണ്]] ഈ നടയിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുവശത്ത് വ്യാളീമുഖത്തോടുകൂടി ഓവ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇതിനെ മറികടന്നുള്ള പ്രദക്ഷിണം നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിന് യോജിച്ച വിധത്തിൽ അതിവിശാലമായ നാലമ്പലമാണിവിടെയുള്ളത്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നാലമ്പലത്തിന്റെ പുറംചുവരുകൾ വിളക്കുമാടം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം ആയിരത്തിനടുത്ത് വിളക്കുകൾ വിളക്കുമാടത്തിൽ കാണാം. നാലമ്പലത്തിനകത്തേയ്ക്ക് കയറുന്ന വഴിയുടെ ഇരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. ഇവയും വളരെ വലുപ്പമുള്ളതാണ്. ഇവയിൽ തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും നടക്കുന്നത്; വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ നാമജപവും വാദ്യമേളങ്ങളും. പൂജയൊഴികെയുള്ള അവസരങ്ങളിൽ വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിലാണ് [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യോപകരണങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. വാതിൽമാടങ്ങൾ കടന്ന് അകത്തെത്തുമ്പോൾ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്; വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|കിണറും]]. ശ്രീകോവിലിന്റെ നേരേമുന്നിൽ ദീർഘചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. അതിവിശാലമായ ഈ മണ്ഡപവും നിരവധി ശില്പങ്ങളാൽ സമ്പന്നമാണ്. കരിങ്കല്ലിൽ പണിത മണ്ഡപത്തിന്റെ മച്ചിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഷ്ടദിക്പാലകരുടെയും രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, [[രാമായണം]], [[മഹാഭാരതം]] തുടങ്ങിയ ഇതിഹാസകാവ്യങ്ങളിലെ സംഭവങ്ങളെല്ലാം ഇവിടെ ആലേഖനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ വച്ചാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നടക്കുന്ന കലശപൂജയും വേദജ്ഞരായ ബ്രാഹ്മണരുടെ മന്ത്രജപവും നടക്കുന്നത്. മണ്ഡപത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് ഭഗവദ്വാഹനമായ നന്ദികേശന്റെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. അസാമാന്യ വലുപ്പമുള്ള ഒരു ശിലാവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ നന്ദിയ്ക്ക്. ഒരു ഉപദേവന്റെ സ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ നന്ദിയ്ക്ക് നൽകിവരുന്നത്. നിത്യവും രണ്ടുനേരം വിളക്കുവയ്പും നിവേദ്യവും നന്ദിയ്ക്കുണ്ട്. ഇവിടെ തൊടുന്നത് നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതീദേവിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മഹാദേവനെ വരനായി ലഭിയ്ക്കാൻ കഠിനതപസ്സനുഷ്ഠിയ്ക്കുന്ന സ്വയംവരപാർവ്വതിയുടെ ഭാവമാണ് ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക്. അതേസമയം, [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|ദശമഹാവിദ്യകളിൽ]] നാലാമത്തേതായ [[ഭുവനേശ്വരി|ഭുവനേശ്വരിയുടെ]] സങ്കല്പവുമുണ്ട്. ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹം, ചതുർബാഹുവായ ദേവിയുടേതാണ്. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ മഴു, മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ കയർ എന്നിവ ധരിച്ച ദേവിയുടെ മുന്നിലെ ഇടതുകൈ, ഭക്തഹൃദയം സ്വീകരിയ്ക്കുക എന്ന മട്ടിൽ താഴേയ്ക്കും (അഭയമുദ്ര) മുന്നിലെ വലതുകൈ, അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിൽ മേലേയ്ക്കും (വരദമുദ്ര) കാണപ്പെടുന്നു. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], തിരുവാതിര വ്രതം എന്നിവയാണ് ദേവിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. അഷ്ടദിക്പാലകർ (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിരൃതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]] & [[ചന്ദ്രൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. == നിത്യപൂജകൾ == നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് പൊന്മേരി ശിവക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. പതിവുപോലെ നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തലേന്നുചാർത്തിയ അലങ്കാരങ്ങൾ ചാർത്തിവിളങ്ങുന്ന ശിവലിംഗം ദർശിച്ച് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. നിർമ്മാല്യം കഴിഞ്ഞാൽ അഭിഷേകച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുകയായി. ആദ്യം എണ്ണ കൊണ്ടും, പിന്നീട് ക്രമത്തിൽ ഇഞ്ച, ശംഖതീർത്ഥം, കലശതീർത്ഥം എന്നിവ കൊണ്ടും അഭിഷേകങ്ങളുണ്ടാകും. പിന്നീടാണ് ഭഗവാന്റെ പ്രധാന വഴിപാടായ രുദ്രാഭിഷേകം നടക്കുന്നത്. [[യജുർവേദം|യജുർവേദത്തിൽ]] വരുന്ന [[ശ്രീരുദ്രം|ശ്രീരുദ്രമന്ത്രം]] ചൊല്ലി, വിവിധ ദ്രവ്യങ്ങൾ ശിവലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങാണ് രുദ്രാഭിഷേകം. അഞ്ചേമുക്കാലോടുകൂടി രുദ്രാഭിഷേകം പൂർത്തിയാകുന്നു. പിന്നീട് രാവിലെ ആറരയോടെ ഉഷഃപൂജയും അതിനുമുമ്പ് ഗണപതിഹോമവും നടത്തുന്നു. ഉഷഃപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് അന്നം നൽകുന്നത് ഭഗവാൻ നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് ശീവേലി. ആദ്യം അകത്ത് ഒന്നും, പിന്നീട് പുറത്ത് മൂന്നും എന്ന ക്രമത്തിൽ പ്രദക്ഷിണങ്ങളുണ്ടാകുന്നു. ഉഷഃശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഒമ്പതരയോടെ [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] തുടങ്ങുകയായി. ശിവലിംഗത്തിനുമുകളിൽ ചെറിയൊരു പാത്രം വച്ച് അതിലൂടെ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഒഴുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ധാര. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകൂടിയാണിത്. ഏകദേശം അര മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ധാര കഴിഞ്ഞാൽ ഉച്ചപ്പൂജയും പിന്നീട് പത്തരയോടെ ഉച്ചശീവേലിയും നടത്തി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു. വൈകീട്ട് അഞ്ചരയ്ക്ക് വീണ്ടും നട തുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന നടത്തുന്നു. ഭഗവാന് കർപ്പൂരം കത്തിച്ചുള്ള ആരാധന നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. രാത്രിയെ വരവേൽക്കുന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടക്കുന്ന ഈ ചടങ്ങിനോടനുബന്ധിച്ച് ശ്രീകോവിലിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ദീപങ്ങളെല്ലാം കൊളുത്തിവയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. അതിമനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ചയാണിത്. ഇതിനുശേഷം നടതുറന്ന് കർപ്പൂരം കൊണ്ട് ഭഗവാന് മൂന്നുതവണ ഉഴിയുന്നു. പ്രധാന ദേവനായ ശിവനെക്കൂടാതെ വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാവ്, ശങ്കരനാരായണൻ എന്നിവർക്കും ഇവിടെ ദീപാരാധനയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ രാത്രി ഏഴുമണിയോടെ അത്താഴപ്പൂജയും ഏഴരയോടെ അത്താഴശീവേലിയും നടത്തി എട്ടുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട വീണ്ടും അടയ്ക്കുന്നതോടെ ഒരു ദിവസത്തെ ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാകുന്നു. സാധാരണ ദിവസത്തെ ചടങ്ങുകളാണ് മേൽ വിവരിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ:ഉത്സവം, ശിവരാത്രി, തിരുവാതിര) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള അവസരങ്ങളിലും [[ഗ്രഹണം]] നടക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിലും ഇവയ്ക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ നിരവധി താന്ത്രികക്രിയകളും വിശേഷാൽ പൂജകളുമുള്ളതിനാൽ പൂജ കഴിഞ്ഞ് അടയ്ക്കുന്നത് ചിലപ്പോൾ അർദ്ധരാത്രി വരെ നീണ്ടുപോകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ശിവരാത്രിനാളിൽ രാത്രി നടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും വിശേഷാൽ യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകും. ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയ്ക്ക് ഭഗവാന് ഉദയാസ്തമനപൂജയുണ്ടാകും. അന്ന് പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് അര മണിക്കൂർ മുമ്പേ അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണം കഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിക്രിയകളും നടത്തിയേ അടയ്ക്കൂ. പൊന്മേരിയിൽ തന്നെയുള്ള ഏറാഞ്ചേരി ഇല്ലക്കാർക്കാണ് പൊന്മേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രാധികാരം നൽകിയിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവർ തന്ത്രാധികാരം വഹിയ്ക്കുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രം പൊന്മേരി ശിവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. മേൽശാന്തി, കീഴ്ശാന്തി നിയമനങ്ങൾ ദേവസ്വം ബോർഡ് വകയാണ്. [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} ft5wsvx78f0k5prw621712yspx9g33p തബ്‌ലീഗ 0 619918 4682563 4094474 2026-11-03T18:01:41Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാം]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം::ഇസ്ലാമികം]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682563 wikitext text/x-wiki {{distinguish|തബ്‌ലീഗ് ജമാഅത്ത്}} {{ഇസ്‌ലാം മതം}} '''അറ്റ്-തബ്ലീഗ്''' എന്നതിൻ്റെ ഭാഷാപരമായ അർത്ഥം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്, സംപ്രേക്ഷണം അല്ലെങ്കിൽ വിതരണം, അതിൻ്റെ നാമം പ്രായപൂർത്തിയോ യൗവനമോ ആണ്. ബൾഗ്, അബ്ലാഗ്, തബ്ലീഗ് എന്നിവ അർത്ഥമാക്കുന്നത്, ഈ പരിധി അല്ലെങ്കിൽ ലക്ഷ്യം ഒരു സ്ഥലമോ സമയമോ ധാർമ്മികമായി നിർണ്ണയിച്ച വിഷയമോ ആകട്ടെ, ആവശ്യമുള്ള ലക്ഷ്യത്തിലേക്കോ ആവശ്യമുള്ള പരിധിയിലേക്കോ എത്തിച്ചേരുക, ഗതാഗതം, എത്തിക്കുക, എത്തിക്കുക എന്നിവയാണ്. ഈ അർത്ഥം പദപ്രയോഗത്തിലെ അതിശയോക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അത് റിയലിസ്റ്റിക് അർത്ഥത്തിൻ്റെ പരിധിക്കപ്പുറത്തേക്ക് പദത്തെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ഇസ്‌ലാം അതിൻ്റെ അസ്തിത്വവും സ്വത്വവും കെട്ടിപ്പടുത്ത ഒരു പ്രധാന ഇസ്‌ലാമിക ദൗത്യമാണ് ഇസ്‌ലാമിക തബ്ലീഗ് അഥവാ പ്രബോധന പ്രക്രിയ.<ref name="موقع الصراط">[http://www.al-serat.com/content.php?article=236&part=maintable - موقع الصراط نهج السعادة والتقدم - التبليغ في اللغة والاصطلاح] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305035939/http://al-serat.com/content.php?article=236&part=maintable |date=05 مارس 2016}}</ref><ref>[[المعجم الوسيط]]</ref><ref name="موسوعة الشيخ النابلسي">[https://nabulsi.com/web/article/8107/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%A9-004-%D8%A3%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%8A%D8%BA-%D9%88%D8%A3%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%A9 - موسوعة الشيخ النابلسي - أمة التبليغ وأمة الاستجابة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725014339/http://www.nabulsi.com/blue/ar/art.php?art=8107&id=175&sid=176&ssid=177&sssid=178 |date=25 يوليو 2017}}</ref> == റഫറൻസ് == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം::ഇസ്ലാമികം]] 5wcep4253dtouif3dhzvqgdcyo22gan ശൗചാലയമര്യാദകൾ ഇസ്‌ലാമിൽ 0 652803 4682565 4501929 2026-11-03T18:02:09Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാം]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682565 wikitext text/x-wiki {{ഫലകം:നിർമ്മാണത്തിലാണ്}} ഒരു വ്യക്തിയുടെ വിസർജ്ജനം സംബന്ധിച്ച് ഇസ് ലാം മതത്തിന് കൃത്യമായ മര്യാദകൾ ഉണ്ട്. [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്ലാമിലെ]] [[ശുചിത്വം|വ്യക്തിശുചിത്വ]] നിയമങ്ങളുടെ ഒരു ഭാഗമാണിത്.ഇതിനെഇസ്ലാമിക ശുചിത്വ നിയമസംഹിത ''Qaḍāʾ al-Ḥāǧa'' ( Arabic ) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. വ്യക്തി ശുചിത്വത്തിന് ഏറെ പ്രധാന്യം നൽകിയ മതമാണ് ഇസ് ലാം. [[ഖുർആൻ|ഖുർആനിലെ]] ഒരു സൂക്തത്തിൽ, [[വുദു]] എന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചെറിയ അശുദ്ധികളിൽ നിന്നുള്ള ആചാരപരമായ ശുദ്ധീകരണത്തെയാണ് വുദു എന്നത് കൊണ്ട് വിവക്ഷിക്കുന്നത്. ഇസ്ലാമിലെ വ്യത്യസ്ത ചിന്താധാരകളിൽ വുദു സംബന്ധിച്ച നിയമങ്ങൾ വിത്യസ്തമാണ്. അംഗ ശുദ്ധി വരുത്തുന്ന ആചാരപരമായ കർമ്മാണ് വുദു. വ്യക്തിശുചിത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ കാര്യങ്ങൾ [[ഹദീഥ്|ഹദീസിൽ]] നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. ഇത് സംബന്ധിച്ച് വിത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ രീതികൾ വ്യത്യാസമാണ് <ref>{{Cite book |last=E |first=CHAUMONT |url=https://www.worldcat.org/oclc/399624 |title=The encyclopaedia of Islam. |publisher=Brill |others=H. A. R. Gibb, P. J. Bearman |year=2002 |isbn=90-04-16121-X |edition= |volume=XI |location=Leiden |pages=218 |oclc=399624}}</ref> <ref>{{Citation|last=Sachiko Murata|title=The Tao of Islam|url=https://books.google.com/books?id=xRqDv90bAqsC|year=1992|chapter=ch. 3 The Two Hands of God|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-0913-8}}</ref> == നിയമങ്ങൾ == വിസർജ്ജനത്തിന് ഒരു സ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ താഴെ കാണുന്ന നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണമെന്നാണ് ഇസ് ലാം അനുശാസിക്കുന്നത്. കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന വെള്ളത്തിൽ നിന്നോ, ആളുകളുടെ വഴികളിൽ നിന്നോ, തണലിൽ നിന്നോ മാറിയുള്ള സൌകര്യമായ ഒരു സ്ഥലം ആദ്യം കണ്ടെത്തണം. കക്കൂസിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഇടതു കാൽ ഉപയോഗിച്ച് ആ ഭാഗത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് മതം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു .  അതെസമയം വിസർജനത്തിനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ മുൻ ഭാഗമോ പിൻഭാഗമോ [[ഖിബ്‌ല|ഖിബ്ലയിലേക്ക്]] ( [[മക്ക|മക്കയിലേക്കുള്ള]] പ്രാർത്ഥനയുടെ ദിശ) നേരിട്ട് അല്ലെങ്കിൽ അതിന് നേരെ എതിർവശത്തേക്ക് ഇരിക്കാൻ പാടില്ല. <ref name="MSA3">{{Citation|last=Shu'aib|first=Tajuddin B.|title=Qadaahul Haajah (Relieving Oneself)|url=http://www.msawest.com/islam/fundamentals/pillars/prayer/prescribed/pp1_2.html|archive-url=https://archive.today/20090819060534/http://www.msawest.com/islam/fundamentals/pillars/prayer/prescribed/pp1_2.html|periodical=The Prescribed Prayer Made Simple|publisher=MSA West Compendium of Muslim Texts|access-date=2009-03-10|archive-date=2009-08-19}}</ref> ശൗചാലയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് ഒരു ദിക്ർ ചെല്ലലും സുന്നത്ത് ഉണ്ട്. പ്രവാചകൻ [[മുഹമ്മദ്]] നബിയുടെ വാക്കും പ്രവർത്തിയും മൌനാനുവാദത്തെയാണ് സുന്നത്ത് എന്ന് പറയുന്നത്. ({{Langx|ar|اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ|translit=Allāhumma ʾinnī ʾaʿuḏu bika mina al-Ḫubuṯi wa-al-Ḫabāʾiṯi|lit=അർത്ഥം: അല്ലാഹുവേ! ആൺപിശാചുക്കളിൽ നിന്നും പെൺപിശാചുക്കളിൽ നിന്നും ഞാൻ നിന്നോട് രക്ഷചോദിക്കുന്നു.|links=}}എന്നതാണ് ഈ പ്രാർത്തന.<ref>{{Cite web|url=https://sunnah.com/bukhari:142|title=Sahih al-Bukhari 142 - Ablutions (Wudu') - كتاب الوضوء - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|access-date=2021-12-03|website=sunnah.com}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന്, മുസ്ലീങ്ങൾ ടോയ്‌ലറ്റിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഈ ''ദുആ'' ചൊല്ലാറുണ്ട്. ടോയ്‌ലറ്റിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ നിശബ്ദത പാലിക്കണം. സംസാരിക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല. ഇനി ആരെങ്കിലും അഭിവാദ്യം ചെയ്യുകയാണെങ്കിലും അതിന് മറുമറുപടി നൽകുന്നതും ശക്തമായി നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുന്നു. <ref name="MSA" /> ഒരുമിച്ചാണ് ഒരു സ്ഥലത്ത് മലമൂത്ര വിസർജ്ജനം നടത്തുന്നതെങ്കിൽ രണ്ട് പുരുഷന്മാർ പരസ്പരം സംസാരിക്കാനോ പരസ്പരം ജനനേന്ദ്രിയത്തിലേക്ക് നോക്കാനോ പാടില്ല. <ref>[http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/004.sbt.html#001.004.155] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525070903/http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/004.sbt.html|date=2011-05-25}}</ref> കൂടാതെ കക്കൂസിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഏതെങ്കിലും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref name="MSA">{{Citation|last=Shu'aib|first=Tajuddin B.|title=Qadaahul Haajah (Relieving Oneself)|url=http://www.msawest.com/islam/fundamentals/pillars/prayer/prescribed/pp1_2.html|archive-url=https://archive.today/20090819060534/http://www.msawest.com/islam/fundamentals/pillars/prayer/prescribed/pp1_2.html|periodical=The Prescribed Prayer Made Simple|publisher=MSA West Compendium of Muslim Texts|access-date=2009-03-10|archive-date=2009-08-19}}</ref> മലമൂത്ര വിസർജ്ജനത്തിനു ശേഷം, മലദ്വാരം വെള്ളമുപയോഗിച്ച് കഴുകണം .  ഇടതു കൈകൊണ്ടാണ് ശുദ്ധിയാക്കേണ്ടത്. വെള്ളം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ''ജംറ'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഹിജാറ'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മിനുസമാർന്ന കല്ലുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ഉരുളൻ കല്ലുകൾ ഉപയോഗിച്ചോ (സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി 161, പുസ്തകം 4, ഹദീസ് 27) ശുദ്ധിയാക്കാവുന്നതാണ്. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഈ കല്ലുകൾക്ക് പകരം ടോയ്‌ലറ്റ് പേപ്പർ മതിയെന്ന് പല പണ്ഡിതരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://islamqa.org/shafii/qibla-shafii/34220/toilet-paper/|title=Toilet Paper|access-date=2024-08-09|last=IslamQA|date=2012-09-14|website=IslamQA|language=en-GB}}</ref> അതുപോലെ, മൂത്രമൊഴിച്ചതിന് ശേഷം ഇടതു കൈ ഉപയോഗിച്ച് ലിംഗമോ [[ഭഗം|യോനിയോ]] വെള്ളത്തിൽ കഴുകണം, ഈ പ്രക്രിയയെ ''ഇസ്തിഞ്ച'' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ അഫ്താബെ, ലോട്ട, ബോഡ്ന എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പാത്രം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്. ടോയ്‌ലറ്റിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ വലതു കാൽ വെച്ചാണ് പുറത്തേക്ക് ഇറങ്ങേണ്ടത്.   ബാത്ത്റൂം/ടോയ്‌ലറ്റ് വിട്ടതിന് ശേഷം താഴെ കൊടുക്കുന്ന ''ദുആ'' പറയലും പുണ്യമാണ്. "'الحمد لله الذي أذهب عني الأذى وعافاني'അൽഹംദു ലില്ലാഹിൽ ലാസി അസ്ഹ-ബ അന്നിൽ അസാ വ എഎ ഫാനി. <ref>{{Cite web|url=https://www.muslimgoogle.com/2020/09/Dua-for-bathroom.html|title=Dua for bathroom : Dua for Entering & leaving bathroom(Toilet)|access-date=2020-10-04|last=mg|website=muslim google|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022181801/https://www.muslimgoogle.com/2020/09/Dua-for-bathroom.html|url-status=dead}}</ref> "എന്നെ മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് എനിക്ക് ആശ്വാസം നൽകിയ അല്ലാഹുവിന് സ്തുതി." <ref name="MSA"/> == ഇതും കാണുക == * ''ഗുസൽ'' * ''[[വുദു]]'' * ബിഡെറ്റ് ഷവർ * ലോട്ട (പാത്രം) * സ്ക്വാറ്റ് ടോയ്‌ലറ്റ് == അവലംബം == {{Reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * Islamic toilet etiquette in the [http://www.religiousrules.com/Islampurity04emissions.htm#Urine1 hadith] and [http://www.religiousrules.com/Islampurity04emissions.htm#Cleaning2 fiqh (Islamic jurisprudence)] * [https://bootymint.com/blogs/blog/how-to-use-a-lota-the-secret-to-islamic-hygiene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706160555/https://bootymint.com/blogs/blog/how-to-use-a-lota-the-secret-to-islamic-hygiene |date=2022-07-06 }} - HOW TO USE A LOTA: THE SECRET TO ISLAMIC HYGIENE. {{Islam topics}}{{Toilets}} [[വർഗ്ഗം:വിസർജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമിക സംസ്കാരം]] or6pzpzeyqb4yzzc130qk3t9h10aq55 മഴ തേടിയുള്ള നമസ്കാരം 0 653038 4682564 4502236 2026-11-03T18:01:54Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാം]] നീക്കം ചെയ്തു; [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682564 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday | holiday_name = Rain prayer | type = Islam | image = | caption = സൌദിയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ മഴ തേടിയുള്ള പ്രാർത്ഥന (ഇസ്തിസ്ഖ) നടത്തി. | official_name = صلاة الاستسقاء | nickname = Drought prayer | observedby = [[Muslim]]s | longtype = [[Islam]]ic | significance = A Muslim prayer offered to God seeking rain water. | begins = [[Duha]] | ends = [[Zenith]] - [[Noon]] | frequency = Occasionally | observances = [[Sunnah prayer]]s | relatedto = [[Salah]], [[Nafl prayer]], [[Five Pillars of Islam]] }} മഴ വർഷിപ്പിക്കാനായി വേണ്ടി ദൈവിക ഇടപെടൽ തേടി മുസ്‌ലിംകൾ ചെയ്യുന്ന [[സുന്നത്ത്|ഐച്ഛിക]] [[സ്വലാ|നമസ്കാരമാണ്]] സ്വലാത്തുൽ ഇസ്തിസ്ഖാഅ് ({{langx|ar|صلاة الاستسقاء}}; ''{{transl|ar|DIN|ṣalāt al-istisqa}}''). വരൾച്ചാകാലങ്ങളിൽ ഇത്തരം നമസ്കാരം നടത്തൽ പ്രവാചകചര്യയും പുണ്യവുമാണെന്ന് മുസ്‌ലിംകൾ വിശ്വസിക്കുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=MQscDgAAQBAJ&pg=PT0|title=صلاة الاستسقاء}}</ref>. == അവതരണം == മദീനയിലെ പള്ളിയിൽ വെള്ളിയാഴ്ച ഖുതുബ സമയത്ത് പ്രവാചകൻ [[മുഹമ്മദ്|മുഹമ്മദിനോട്]] അനുചരന്മാരിലൊരാൾ നിലനിൽക്കുന്ന വരൾച്ചയിൽ അനുഭവിക്കുന്ന ബുദ്ധിമുട്ട് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രവാചകൻ അപ്പോൾ മഴവർഷിക്കാനായി കൈകളുയർത്തി പ്രാർത്ഥന നടത്തുകയും ചെയ്തു. മറ്റൊരു റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, നബിയും അനുചരന്മാരും ഒരു മൈതാനത്ത് ഒത്തുചേരുകയും സംഘടിതമായി മഴ തേടിയുള്ള നമസ്കാരം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് കാണാം. ഉച്ചത്തിൽ ഫാത്തിഹയും മറ്റു പ്രാർത്ഥനകളും ഉരുവിട്ടുകൊണ്ട് രണ്ട് റക്അത്ത് ആയിരുന്നു ഈ നമസ്കാരം<ref>{{Cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4_%E0%B4%B9%E0%B4%A6%E0%B5%80%E0%B4%B8%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE/%E0%B4%AE%E0%B4%B4%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81_%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=തിരഞ്ഞെടുത്ത ഹദീസുകൾ/മഴക്കു വേണ്ടിയുള്ള നമസ്കാരം - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല|access-date=2025-03-17|language=ml}}</ref>. == ആചാരം == [[പ്രമാണം:Eid_al-Fitr_prayers_in_Tehran_-_November_4,_2005_(3).jpg|ലഘുചിത്രം| ദുആയിൽ കൈകൾ ഉയർത്തൽ]] മുസ്ലീം കാർഷിക സമൂഹങ്ങളിൽ, വരൾച്ച പോലുള്ള ദുരന്ത സമയങ്ങളിൽ, ദൈവത്തോട് മഴ പെയ്യിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനായി സമൂഹത്തിന് ആത്മീയ സഹായം നൽകാൻ ''[[ഇമാം|ഇമാമിനോട്]]'' വന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=CDpzAgAAQBAJ&pg=PT56|title=A Guide to Salat (Prayer) in Islam|last=Saqib|first=Muhammad Abdul Karim|date=13 April 2015}}</ref> ==ഹദീസുകൾ== മഴക്ക് വേണ്ടിയുള്ള നമസ്കാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ധാരാളം ഹദീസുകളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.അവയിൽ ചിലത് ഇങ്ങിനെയാണ്. അനസ്(റ) നിവേദനം: നിശ്ചയം ഉമറൂബ്നൂൽ ഖത്താബിന്റെ കാലത്തു അദ്ദേഹം മഴക്ക്വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിച്ചിരുന്നത് അബ്ബാസി(റ)നെ കൊണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറയും: അല്ലാഹുവേ! ഞങ്ങളുടെ നബിയെ ക്കൊണ്ട് നിന്നോട് ഞങ്ങൾ മഴക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിപ്പിക്കുകയും അപ്പോൾ നീ ഞങ്ങൾക്ക് മഴ വർഷിപ്പിച്ചു തരികയും ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ നബിയുടെ പിതൃവ്യനെക്കൊണ്ട് ഞങ്ങളിതാ നിന്നോട് മഴക്കു വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിപ്പിക്കുന്നു. നീ ഞങ്ങൾക്ക് മഴ വർഷിപ്പിച്ചു തരേണമേ! റാവി പറയുന്നു: അന്നേരം അവർക്കു മഴ ലഭിക്കാറുണ്ട്. (ബുഖാരി. 2. 17. 123) അനസ്(റ) നിവേദനം: മഴക്കുവേണ്ടിയുള്ള പ്രാർത്ഥനയിൽ അല്ലാതെ മറ്റൊരു പ്രാർത്ഥനയിലും നബി(സ) കൈകൾ ഉയർത്താറില്ല. മഴക്ക് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുമ്പോൾ നബി(സ) അവിടുത്തെ രണ്ടു കക്ഷത്തിലെ വെളുപ്പ് കാണുന്നതു വരെ രണ്ടും കയ്യും ഉയർത്താറുണ്ട്. (ബുഖാരി. 2. 17. 141)<ref>{{Cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4_%E0%B4%B9%E0%B4%A6%E0%B5%80%E0%B4%B8%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE/%E0%B4%AE%E0%B4%B4%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81_%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=തിരഞ്ഞെടുത്ത ഹദീസുകൾ/മഴക്കു വേണ്ടിയുള്ള നമസ്കാരം - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല|access-date=2025-03-17|language=ml}}</ref> == ചെയ്യുന്ന രീതി == ഈ പ്രാർത്ഥന നടത്താൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന ദിവസം, പള്ളിയിലെ ഇമാം മുസ്ലീങ്ങളെ ഒരു കൂട്ടായ സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു, കൃഷിക്കും മനുഷ്യ കുടിവെള്ളത്തിനും വ്യക്തിഗത ശുചിത്വത്തിനും ആവശ്യമായ മഴ നൽകണമെന്ന് ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. <ref>{{Cite book |last=Stilt |first=Kristen |url=https://books.google.com/books?id=ofTPUY61X-IC&pg=PP92 |title=Islamic Law in Action: Authority, Discretion, and Everyday Experiences in Mamluk Egypt |date=12 January 2012 |publisher=OUP Oxford |isbn=9780191629822}}</ref> ഈ പ്രാർത്ഥനാ ചടങ്ങ് പള്ളിക്ക് പുറത്തുള്ള അതേ തുറസ്സായ സ്ഥലത്താണ് നടക്കുന്നത്. ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ഈദ് നമസ്കാരങ്ങൾ നടക്കുന്ന സ്ഥലത്താണ് മഴക്ക് വേണ്ടിയുള്ള നമസ്കാരവും നടക്കാറുള്ളത്. <ref>{{Cite book |last=Diem |first=Werner |url=https://books.google.com/books?id=dVjnaKYAN9sC&pg=PA87 |title=The Living and the Dead in Islam: Epitaphs as texts |last2=Schöller |first2=Marco |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=2004 |isbn=9783447050838}}</ref> == വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ പ്രാർത്ഥനകൾ == ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിവിധ രാജ്യങ്ങൾ ഈ പ്രാർത്ഥന പലതവണ നടത്തി വരുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ ഭരണകൂടങ്ങളും മറ്റിടങ്ങളിൽ മത പണ്ഡിതന്മാരും ഇത്തരം പ്രാർത്ഥനകൾക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകാറുണ്ട്<ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/news/uae/2024/12/07/uae-worshippers-answer-presidents-call-to-pray-for-rain/|title=UAE worshippers answer President's call to pray for rain|access-date=2024-12-09|last=National|first=The|website=The National|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sirajlive.com/a-special-prayer-for-rain-was-held-in-saudi-arabia.html?s|title=സഊദിയിൽ മഴക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പ്രത്യേക നിസ്‌കാരം നടന്നു|access-date=2024-12-09|last=ഡെസ്‌ക്|first=വെബ്|website=Sirajlive.com|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/uae/government/nationwide-rain-prayers-held-in-uae-seeking-divine-mercy-1.1733567168661|title=Nationwide rain prayers held in UAE, seeking divine mercy|access-date=2024-12-09|date=2024-12-07|website=gulfnews.com|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=5. King Salman: The Daedalus of Saudi Arabia|date=2021-09-01|url=https://doi.org/10.1515/9781685851057-006|pages=61–72|periodical=Mohammed bin Salman|publisher=Lynne Rienner Publishers|doi=10.1515/9781685851057-006|isbn=978-1-68585-105-7|access-date=2024-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sirajlive.com/pray-for-rain-samasta.html?s|title=മഴക്ക് വേണ്ടി പ്രാർഥിക്കുക: സമസ്ത|access-date=2025-03-17|last=ഡെസ്‌ക്|first=വെബ്|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/drought-special-prayer-in-mosque-for-rain-166180.html|title=ജലക്ഷാമം രൂക്ഷമാകുന്നു; സംസ്ഥാനത്തെ മുസ്ലീം പള്ളികളിൽ മഴയ്ക്കായി പ്രത്യേക പ്രാർത്ഥന...|access-date=2025-03-17|last=Afeef|date=2017-03-03|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.shafaqna.com/276676/french-muslims-pray-for-rain/|title=French Muslims Pray For Rain – International Shia News Agency|access-date=2025-03-17|date=2022-08-15|language=en-US}}</ref>. == അവലംബം == {{Reflist}}{{Islamic prayer}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:നമസ്കാരം]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]] jymgi2fdqzk4zuuivhxem0hkf4921f7 ഡി.എൻ.എ യുടെ ചുറ്റുഗോവണി മാതൃക 0 655873 4682615 4570349 2026-11-03T23:22:41Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682615 wikitext text/x-wiki   [[പ്രമാണം:DNA_orbit_animated_static_thumb.png|ലഘുചിത്രം|372x372ബിന്ദു|[[ന്യൂക്ലിക്ക് ആസിഡ്]] തന്മാത്രകളുടെ രണ്ട് ഇഴകളായി പഞ്ചസാരയും ഫോസ്റ്റകളും ചേർന്ന കൈവരിയും അതിനടിയിലായി നൈട്രജൻ ബേസ് തന്മാത്രകളുടെ ചവിട്ടുപടികളും കൊണ്ട് ചുറ്റുഗോവണി മാതൃക രൂപപ്പെടുന്നു.]] [[തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം|മോളിക്യുലർ ബയോളജിയിൽ]] ഡബിൾ ഹെലിക്സ് (ചുറ്റുഗോവണി) എന്ന പദം [[ഡി.എൻ.എ|ഡിഎൻഎ]] പോലുള്ള ന്യൂക്ലിക് ആസിഡുകളുടെ ഇരട്ടപ്പിരി തന്മാത്ര ഘടനയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://demonstrations.wolfram.com/DoubleHelix/|title=Double Helix|year=2007|publisher=[[The Wolfram Demonstrations Project]]}}</ref> ഒരു ന്യൂക്ലിക് ആസിഡ് കോംപ്ലക്സിന്റെ ഇരട്ടപ്പിരി ഘടന അതിന്റെ ദ്വിതീയ ഘടന അനന്തരഫലമായി ഉയർന്നുവരുന്നു, ഇത് അതിന്റെ ത്രിതീയ ഘടന നിർണ്ണയിക്കുന്നതിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന ഘടകമാണ്. [[റോസാലിന്റ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ|റോസലിൻഡ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ]], അവരുടെ ശിഷ്യനായ റെയ്മണ്ട് ഗോസ്ലിംഗ്, മൌറിസ് വിൽക്കിൻസ്, [[ജെയിംസ്‌ ഡി. വാട്സൺ|ജെയിംസ് വാട്സൺ]], [[ഫ്രാൻസിസ് ക്രിക്ക്]] എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ഈ ഘടന കണ്ടെത്തിയത്. 1968 ൽ വാട്സന്റെ ദി 'ഡബിൾ ഹെലിക്സ് : എ പേഴ്സണൽ അക്കൌണ്ട് ഓഫ് ദി ഡിസ്കവറി ഓഫ് ദി സ്ട്രക്ചർ ഓഫ് ഡി.എൻ.എ' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതോടെ "ഡബിൾ ഹെലക്സ്" എന്ന പദം ജനപ്രീതി നേടി.<ref>{{Cite journal |vauthors=Cobb M, Comfort N |date=April 2023 |title=What Rosalind Franklin truly contributed to the discovery of DNA's structure |journal=Nature |volume=616 |issue=7958 |pages=657–660 |bibcode=2023Natur.616..657C |doi=10.1038/d41586-023-01313-5 |pmid=37100935}}</ref> ന്യൂക്ലിയിക് ആസിഡിന്റെ ഡിഎൻഎ ഡബിൾ ഹെലിക്സ് (ചുറ്റുഗോവണി) ബയോപോളിമർ ന്യൂക്ലിയോടൈഡുകളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതും നൈട്രജൻ ബേസ് ജോഡിയായി ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്നതുമാണ്.<ref name="Alberts">{{Cite book |title=The Molecular Biology of the Cell |url=https://archive.org/details/molecularbiology0000unse_b0d8 |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |publisher=Garland Science |year=1994 |isbn=978-0-8153-4105-5 |edition=3rd |location=New York}}</ref> പ്രകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഇരട്ട ഹെലിക്കൽ ഘടനയായ ബി-ഡിഎൻഎ, വലംപിരിയൻ ആണ്. ഓരോ പരിയിലും ഏകദേശം 10-10.5 ബേസ് ജോഡികളുണ്ട്.<ref>{{Cite journal |vauthors=Wang JC |date=January 1979 |title=Helical repeat of DNA in solution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=76 |issue=1 |pages=200–203 |bibcode=1979PNAS...76..200W |doi=10.1073/pnas.76.1.200 |pmc=382905 |pmid=284332 |doi-access=free}}</ref> ഡിഎൻഎയുടെ ഇരട്ട ഹെലിക്സ് ഘടനയിൽ ഒരു പ്രധാന ഗ്രോ''വും'' ''ചെറിയ ഗ്രൂവും'' അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ബി-ഡിഎൻഎയിൽ പ്രധാന ഗ്രോവ് ചെറിയ ഗ്രൂവിനേക്കാൾ വീതിയുള്ളതാണ്.<ref name="Alberts" /> <ref name="Pabo1984">{{Cite journal |vauthors=Pabo CO, Sauer RT |year=1984 |title=Protein-DNA recognition |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1984_53_annual/page/292 |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=53 |pages=293–321 |doi=10.1146/annurev.bi.53.070184.001453 |pmid=6236744}}</ref> == ചരിത്രം == 1953 ൽ [[ഡി.എൻ.എ|ജെയിംസ് വാട്സണും ഫ്രാൻസിസ് ക്രിക്കും]] ചേർന്ന് ഡിഎൻഎ -യുടെ ചുറ്റുഗോവണി മാതൃക നേച്ചർ ജേണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. [[റോസാലിന്റ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ|റോസലിൻഡ് ഫ്രാങ്ക്ലിന്റെ]] "[[ഫോട്ടോ 51]]" എന്ന ഡിഎൻഎയുടെ നിർണായക എക്സ്-റേ ഡിഫ്രാക്ഷൻ ചിത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ കണ്ടെത്തലിന്റെ നിർണായക വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചത്.<ref name="crickandwatson">{{Cite journal |vauthors=Watson JD, Crick FH |date=April 1953 |title=Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1953-04-25_171_4356/page/736 |journal=Nature |volume=171 |issue=4356 |pages=737–738 |bibcode=1953Natur.171..737W |doi=10.1038/171737a0 |pmid=13054692 |s2cid=4253007}} </ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Crick F, Watson JD |year=1954 |title=The Complementary Structure of Deoxyribonucleic Acid |url= |journal=Proceedings of the Royal Society of London |volume=223, Series A |issue=1152 |pages=80–96 |bibcode=1954RSPSA.223...80C |doi=10.1098/rspa.1954.0101 |doi-access=free}}</ref><ref name="due_credit">{{Cite journal |vauthors= |date=April 2013 |title=Due credit |journal=Nature |volume=496 |issue=7445 |pages=270 |doi=10.1038/496270a |pmid=23607133 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Witkowski J |year=2019 |title=The forgotten scientists who paved the way to the double helix |journal=Nature |volume=568 |issue=7752 |pages=308–309 |bibcode=2019Natur.568..308W |doi=10.1038/d41586-019-01176-9 |doi-access=free}}</ref><ref name="NatWilk">{{Cite journal |vauthors=Wilkins MH, Stokes AR, Wilson HR |date=April 1953 |title=Molecular structure of deoxypentose nucleic acids |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1953-04-25_171_4356/page/738 |journal=Nature |volume=171 |issue=4356 |pages=738–740 |bibcode=1953Natur.171..738W |doi=10.1038/171738a0 |pmid=13054693 |s2cid=4280080}}</ref><ref name="Elson1952">{{Cite journal |vauthors=Elson D, Chargaff E |date=April 1952 |title=On the desoxyribonucleic acid content of sea urchin gametes |journal=Experientia |volume=8 |issue=4 |pages=143–145 |doi=10.1007/BF02170221 |pmid=14945441 |s2cid=36803326}}</ref><ref name="Chargaff1952">{{Cite journal |vauthors=Chargaff E, Lipshitz R, Green C |date=March 1952 |title=Composition of the desoxypentose nucleic acids of four genera of sea-urchin |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=195 |issue=1 |pages=155–160 |doi=10.1016/S0021-9258(19)50884-5 |pmid=14938364 |doi-access=free}}</ref><ref name="Chargaff1951a">{{Cite journal |vauthors=Chargaff E, Lipshitz R, Green C, Hodes ME |date=September 1951 |title=The composition of the deoxyribonucleic acid of salmon sperm |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=192 |issue=1 |pages=223–230 |doi=10.1016/S0021-9258(18)55924-X |pmid=14917668 |doi-access=free}}</ref><ref name="Chargaff1951b">{{Cite journal |vauthors=Chargaff E |date=July 1951 |title=Some recent studies on the composition and structure of nucleic acids |journal=Journal of Cellular and Comparative Physiology |volume=38 |issue=Suppl 1 |pages=41–59 |doi=10.1002/jcp.1030380406 |pmid=14861276}}</ref><ref name="Magasanik1950">{{Cite journal |vauthors=Magasanik B, Vischer E, Doniger R, Elson D, Chargaff E |date=September 1950 |title=The separation and estimation of ribonucleotides in minute quantities |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=186 |issue=1 |pages=37–50 |doi=10.1016/S0021-9258(18)56284-0 |pmid=14778802 |doi-access=free}}</ref><ref name="Chargaff1950">{{Cite journal |vauthors=Chargaff E |date=June 1950 |title=Chemical specificity of nucleic acids and mechanism of their enzymatic degradation |journal=Experientia |volume=6 |issue=6 |pages=201–209 |doi=10.1007/BF02173653 |pmid=15421335 |s2cid=2522535}}</ref> ഡിഎൻഎയുടെ ഘടന ചുറ്റുഗോവണിയുടെതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയതിലൂടെ ജീവജാലങ്ങളിൽ ജനിതക വിവരങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുകയും പകർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങൾ വ്യക്തമാകാൻ സഹായകമായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കണ്ടെത്തലുകളിലൊന്നായി ഇത് പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ കണ്ടെത്തലിനു നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് 1962 -ലെ [[വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം]] [[ഡി.എൻ.എ|ജെയിംസ് വാട്സണും ഫ്രാൻസിസ് ക്രിക്കും]] മോറിസ് വിൽക്കിൻസും ചെർന്ന് പങ്കിട്ടു എന്നിവർക്ക് ലഭിച്ചു.<ref name="nobel">{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/|title=Nobel Prize - List of All Nobel Laureates}}</ref> [[പ്രമാണം:CCF10292011_00000.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|അടിസ്ഥാന ജോഡി ജ്യാമിതികൾ]] [[പ്രമാണം:Dnaconformations.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|290x290ബിന്ദു|എ-, ബി-, ഇസഡ്-ഡിഎൻഎ എന്നിവയുടെ ഘടനകൾ.]] [[പ്രമാണം:B&Z&A_DNA_formula.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|250x250ബിന്ദു|A-, B-, Z-DNA എന്നിവയുടെ ഹെലിക്സ് ആക്സിസ്.]] [[പ്രമാണം:DNA-ligand-by-Abalone.png|ലഘുചിത്രം|ഡിഎൻഎയുടെ വലുതും ചെറുതുമായ കുഴികൾ. ഡൈ ഹോക്ക്സ്റ്റ് 33258 ന്റെ ഒരു ബൈൻഡിംഗ് സൈറ്റാണ് മൈനർ ഗ്രോവ്.]] == ഇതും കാണുക == * ന്യൂക്ലിക് ആസിഡ് സിമുലേഷൻ സോഫ്റ്റ്വെയറിന്റെ താരതമ്യം * ഡിഎൻഎ നാനോ ടെക്നോളജി * ജി-ക്വാഡ്രപ്ലക്സ് * ഡിഎൻഎയുടെ തന്മാത്രാ മാതൃകകൾ * ന്യൂക്ലിയിക് ആസിഡുകളുടെ തന്മാത്രാ ഘടന (പ്രസിദ്ധീകരണം) * ബി അല്ലാത്ത ഡാറ്റാബേസ് * ട്രിപ്പിൾ സ്ട്രാൻഡഡ് ഡിഎൻഎ == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:ജൈവഭൗതികശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഡി.എൻ.എ.]] 55e3ts1zlvixxeueluhm59j8gz29c3u ഭ. ഭ. ബ 0 656866 4682481 4647139 2026-11-03T12:16:47Z ~2026-53211-51 224965 /* */ Added estimated budget and collection 4682481 wikitext text/x-wiki {{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2025 ജൂലൈ}} {{Infobox film | name = ഭ ഭ ബ | image = Bha Bha Bha - Dileep and Mohanlal riding Bullet.webp | caption = | director = ധനാജ്ഞയ ശങ്കർ | producer = ഗോകുലം ഗോപാലൻ | writer = [[ഫാഹിം സഫർ]]<br>[[നൂരിന് ഷെരീഫ്]] | starring = [[മോഹൻലാൽ]]<br>[[ദിലീപ്]]<br>[[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]]<br>[[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]]<br>[[എസ്.ജെ. സൂര്യ]] | music = [[Shaan Rahman]] | cinematography = Armo | editing = [[Ranjan Abraham]] | studio = ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസ് | distributor = ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസ് | released = | runtime = | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം | budget = 49 cr | gross = Est.40 cr }} ധനഞ്ജയ് ശങ്കർ സംവിധാനം ചെയ്ത് ഫാഹിം സഫറും നൂറിൻ ഷെരീഫും എഴുതിയതും ഗോകുലം ഗോപാലൻ നിർമ്മിച്ച് 2025-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു ഇന്ത്യൻ [[മലയാളം]] ആക്ഷൻ കോമഡി ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ്<ref>{{cite news|title='Bha Bha Ba movie': Dileep, Vineeth Sreenivasan starrer first title look poster out|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/-bha-bha-ba-movie-dileep-vineeth-sreenivasan-starrer-first-title-look-poster-out-rkn-s384pf|accessdate=30 August 2024|work=[[Asianet News]]|date=28 October 2023}}</ref> '''ഭ. ഭ. ബ'''. ( ഭയം, ഭക്തി, ബഹുമാനം)<ref>{{cite news|title=Bha Bha Ba sneak peek OUT: Dileep and Vineeth Sreenivasan starrer promises to be a wild entertainer|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/bha-bha-ba-sneak-peek-out-dileep-and-vineeth-sreenivasan-starrer-promises-to-be-a-wild-entertainer-1328809|accessdate=30 August 2024|work=Pinkvilla|date=16 July 2024}}</ref> [[ദിലീപ്]] , [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]] , [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] എന്നിവർ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ചിത്രത്തിൽ [[മോഹൻലാൽ]] ഒരു നീണ്ട അതിഥി വേഷത്തിൽ എത്തുന്നു. ചിത്രത്തിൽ ബാലു വർഗീസ് , സാൻഡി മാസ്റ്റർ, ബൈജു സന്തോഷ് , ശരണ്യ പൊൻവണ്ണൻ , [[ദേവൻ]] , [[എസ്.ജെ. സൂര്യ]] , റെഡിൻ കിംഗ്‌സ്‌ലി എന്നിവർ മറ്റു പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. 2023 ഒക്ടോബർ 27 ന് ദിലീപിന്റെ 56-ാം ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്, നടനെ ഉൾപ്പെടുത്തി ചിത്രത്തിന്റെ ഒരു പോസ്റ്റർ നിർമ്മാതാക്കൾ പുറത്തിറക്കി. ചിത്രത്തിന്റെ പേര് ഭ. ഭ. ബ എന്നാണ് എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. 2024 ജൂലൈ 14 ന് [[പാലക്കാട്]] ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഫോട്ടോഗ്രാഫി ആരംഭിച്ചു. [[കോയമ്പത്തൂർ]] , [[പൊള്ളാച്ചി]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. ഈ ചിത്രത്തിന് ഷാൻ റഹ്മാൻ സംഗീതസംവിധാനവും , ആർമോ ഛായാഗ്രഹണവും, രഞ്ജൻ എബ്രഹാം എഡിറ്റിംഗും നിർവഹിക്കുന്നു. ഭ. ഭ. ബ 2025 ഡിസംബർ 18-ന് തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്തു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ്‌ ഓഫീസിൽ ഒരു പരാജയ ചിത്രമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |title=Bha Bha Ba box office collection Day 13: With its theatrical run nearly over, Dileep starrer is a FLOP |work=The Week |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/12/30/bha-bha-ba-box-office-collection-day-13-with-its-theatrical-run-nearly-over-dileep-starrer-is-a-flop.html |date=30 December 2025 |access-date=9 July 2026}}</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[മോഹൻലാൽ]] - ബാലചന്ദ്രൻ / ഗില്ലി ബാല / ബാലേട്ടൻ (അഥിതി താരം) *[[ദിലീപ്]] - രാമു ദാമോദർ "റാടർ" / സൈക്കോ *[[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]] -നോമ്പിൽ *[[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] - ഗോഡ്സൺ അഞ്ചരക്കണ്ടി *[[ശരണ്യ പൊൻവണ്ണൻ]] - ലക്ഷ്മി *[[എസ്.ജെ. സൂര്യ]] - ഒസ്‌കാർ *[[സലീം കുമാർ]] - അഡ്വക്കേറ്റ് മുകുന്ദൻ ഉണ്ണി *[[ദേവൻ]] - പോലീസ് കമ്മീഷണർ ദേവ്ജി *റെഡിൻ കിംഗ്സ്ലി - ശരവണൻ *ബാലു വർഗീസ്‌ - മഹി *സാന്റി മാസ്റ്റർ - അഷ്‌കർ ==നിർമ്മാണം== 2023 ഓഗസ്റ്റിൽ, നവാഗതനായ ധനഞ്ജയ് ശങ്കർ സംവിധാനം ചെയ്ത് ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസ് നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിന് അഭിനേതാക്കളായ ഫാഹിം സഫറും നൂറിൻ ഷെരീഫും തിരക്കഥാകൃത്തുക്കളായി സഹകരിക്കുമെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|title=Fahim Safar and Noorin Shereef turn writers|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/Aug/02/fahim-safar-and-noorin-shereef-turn-writers-46205.html|accessdate=12 March 2025|work=Cinema Express|date=2 August 2023}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിൻ്റെ തിരക്കഥ പൂർത്തിയാക്കാൻ അവർക്ക് രണ്ട് വർഷമെടുത്തു.<ref>{{cite news|title=Is Mohanlal part of Dileep’s 'Bha Bha Ba'? Noorin Shereef offers clarity; major update nears|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/is-mohanlal-part-of-dileeps-bha-bha-ba-noorin-shereef-offers-clarity-major-update-nears/articleshow/121946482.cms|accessdate=21 June 2025|work=[[Times of India]]|date=19 June 2025}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിൽ പ്രണവ് മോഹൻലാൽ നായകനാകുമെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=Pranav Mohanlal to star in a film scripted by Fahim Safar and Noorin Shereef?|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/Oct/11/pranav-mohanlal-to-star-in-a-film-scripted-by-fahim-safar-and-noorin-shereef-48524.html|accessdate=12 March 2025|work=Cinema Express|date=11 October 2023}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, 2023 ഒക്ടോബർ 27 ന്, നടൻ ദിലീപിന്റെ 56-ാം ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്, നിർമ്മാതാക്കൾ ദിലീപിനെ ചിത്രത്തിന്റെ നായകനായി ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ദിലീപിന് പുറമേ, ചിത്രത്തിൽ വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ , ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ എന്നിവരും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുമെന്ന് നിർമ്മാതാക്കൾ വെളിപ്പെടുത്തി. ഈ ചിത്രത്തിൻ്റെ സംവിധായകൻ ധനഞ്ജയ് ശങ്കർ മുമ്പ് വിനീതിന്റെയും ധ്യാനിന്റെയും സിനിമകളിൽ സഹായിയായും അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="OTTPlay">{{cite news|title=Bha Bha Ba first look: Dileep unveils intriguing new poster of his next film with Vineeth Sreenivasan and Dhyan Sreenivasan|url=https://www.ottplay.com/news/bha-bha-ba-first-look-dileep-unveils-intriguing-new-poster-of-his-next-film-with-vineeth-sreenivasan-and-dhyan-sreenivasan/671cde361b586|accessdate=30 August 2024|work=OTT Play|date=28 October 2023}}</ref><ref>{{cite news|title=Bha Bha Ba: Dileep's First Look From His Upcoming Film Co-Starring Vineeth Sreenivasan and Dhyan Sreenivasan Unveiled (View Pic)|url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/bha-bha-ba-dileeps-first-look-from-his-upcoming-film-co-starring-vineeth-sreenivasan-and-dhyan-sreenivasan-unveiled-view-pic-5520299.html|accessdate=30 August 2024|work=Latestly|date=28 October 2023}}</ref> 2024 ജൂലൈ 5 ന്, നൃത്തസംവിധായകനും നടനുമായ സാൻഡി മാസ്റ്ററെ ഈ ചിത്രത്തിൽ ഒരു അഭിനേതാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സിനിമയാണ്.<ref>{{cite news|title=Choreographer Sandy Master joins Dileep's 'Bha Bha Ba'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/choreographer-sandy-master-joins-dileeps-bha-bha-ba/articleshow/111532576.cms|accessdate=30 August 2024|work=[[Times of India]]|date=6 July 2024}}</ref> തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശരണ്യ പൊൻവണ്ണൻ , സിദ്ധാർത്ഥ് ഭരതൻ , ബാലു വർഗീസ് , റെഡിൻ കിംഗ്സ്ലി (ഇത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മലയാളത്തിലെ ആദ്യ സിനിമയാണ്), ബൈജു സന്തോഷ് , അശോകൻ , മണിയൻപിള്ള രാജു എന്നിവരും ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Dileep's Bha Bha Ba begins shooting|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2024/Jul/16/dileeps-bha-bha-ba-begins-shooting|accessdate=16 March 2025|work=Cinema Express|date=16 July 2024}}</ref> 2024 ജൂലൈ 14 ന് പാലക്കാട് പൂജ ചടങ്ങോടെയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഫോട്ടോഗ്രാഫി ആരംഭിച്ചത്.<ref>{{cite news|title=Dileep's Bha Bha Ba Begins Shoot|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/dileep-film-bha-bha-ba-begins-shoot-article-111732783|accessdate=30 August 2024|work=Times Now|date=14 July 2024}}</ref> "ഭയം, ഭക്തി, ബഹുമാനം" എന്നീ വിപുലീകൃത തലക്കെട്ടുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് മോഷൻ പോസ്റ്റർ 2024 ജൂലൈ 16 ന് ചിത്രത്തിന്റെ അണിയറപ്രവർത്തകർ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പുറത്തിറക്കി.<ref name="CE">{{cite news|title=First look motion poster of Dileep's Bha Bha Ba out|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/16/first-look-motion-poster-of-dileeps-bha-bha-ba-out|accessdate=30 August 2024|work=Cinema Express|date=16 July 2024}}</ref> സിനിമയുടെ കഥയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ഒന്നിലധികം കഥാതന്തുക്കൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പ്രചരിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, ചിത്രത്തിന്റെ അണിയറപ്രവർത്തകർ അവ തെറ്റായ കിംവദന്തികളാണെന്ന് പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.<ref>{{cite news|title=Bha Bha Ba: Makers slam rumours about the Dileep-starrer. Here's how the producers reacted to the 'plot'|url=https://www.ottplay.com/news/bha-bha-ba-makers-slam-rumours-about-plot-of-the-dileep-starrer/a27074f272779|accessdate=4 June 2025|work=OTT Play|date=11 July 2024}}</ref> കോയമ്പത്തൂർ , പൊള്ളാച്ചി , കൊച്ചി , പെരുമ്പാവൂർ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ചിത്രീകരണം നടന്നത്. ആദ്യ ഷെഡ്യൂൾ 2024 ഓഗസ്റ്റ് 25 ന് അവസാനിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Shooting For Dhyan Sreenivasan's Bha. Bha. Ba. Begins In Coimbatore|url=https://www.news18.com/movies/shooting-for-dhyan-sreenivasans-bha-bha-ba-begins-in-coimbatore-8959743.html|accessdate=30 August 2024|work=[[News 18]]|date=9 July 2024}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീതം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത് ഷാൻ റഹ്മാനാണ് , ആർമോയാണ് ഛായാഗ്രഹണം നിർവഹിക്കുന്നത്, രഞ്ജൻ എബ്രഹാം ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ എഡിറ്റിംഗ് നിർവഹിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news|title=Dileep-starrer Bha Bha Ba wraps first schedule of filming|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Aug/26/dileep-starrer-bha-bha-ba-wraps-first-schedule-of-filming|accessdate=30 August 2024|work=Cinema Express|date=26 August 2024}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിൻ്റെ ചിത്രീകരണത്തിന്റെ രണ്ടാം ഷെഡ്യൂൾ 2024 ഡിസംബർ അവസാനം ആരംഭിച്ച് 45 പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ 2025 ഫെബ്രുവരി 7 ന് അവസാനിച്ചു.<ref>{{Cite tweet |number=1871145160920473811 |user=abgeorge_ |title=#Bhabhaba second schedule started..! #Dileep #VineethSreenivasan #DhyanSreenivasan |first=AB |last=George |date=23 December 2024 |access-date=5 March 2025}}</ref><ref>{{cite news|title=Dileep-starrer Bha Bha Ba wraps second schedule of filming|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/09/dileep-starrer-bha-bha-ba-wraps-second-schedule-of-filming|accessdate=5 March 2025|work=Cinema Express|date=9 February 2025}}</ref> ==സംഗീതം== ഷാൻ റഹ്മാനാണ് ചിത്രത്തിന്റെ സൗണ്ട് ട്രാക്ക് ആൽബത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിന്റെയും രചന നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2024 സെപ്റ്റംബറിൽ, ഗായിക കെ.എസ്. ചിത്ര ഭ. ഭ. ബ. എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു ഗാനം ആലപിച്ചതായി റഹ്മാൻ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ പങ്കുവെച്ചു. ഇത് അവരുമായുള്ള തന്റെ ആദ്യ സഹകരണമാണെന്ന് റഹ്മാൻ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{Cite news |date=6 September 2024 |title=''എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും നല്ല ദിവസം. ഈ മാലാഖ എനിക്ക് വേണ്ടി ആദ്യമായി ഈ സിനിമയിലൂടെ പാടുന്നു...'' ചിത്ര പാടുന്ന സന്തോഷം പങ്കിട്ട് ഷാൻ റഹ്മാൻ |language=ml |work=[[Mangalam Publications]] |url=https://www.mangalam.com/news/detail/733450-latest-news-shaan-rahman-shares-happiness-of-k-s-chithra-singing-for-his-song-for-the-first-time.html |access-date=9 September 2024}}</ref> ==മാർക്കറ്റിംഗ്== 2023 ഒക്ടോബർ 27 ന്, ദിലീപിന്റെ 56-ാം ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്, ഭ. ഭ. ബ എന്ന പേരിൽ ചിത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രഖ്യാപന പോസ്റ്റർ നിർമ്മാതാക്കൾ പുറത്തിറക്കി. പോസ്റ്ററിൽ ദിലീപ് സ്പാർക്ലറുകൾ പിടിച്ചിരിക്കുന്നതും, മറ്റ് കഥാപാത്രങ്ങൾ ഹാൻഡ്‌ഹെൽഡ് വെൽഡിംഗ് ഹെൽമെറ്റുകൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നതുമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്.<ref name="OTTPlay" /> സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പങ്കിട്ട വ്യക്തിഗത പോസ്റ്ററുകളിലൂടെയാണ് അഭിനേതാക്കളെ അണിയറപ്രവർത്തകർ പരിചയപ്പെടുത്തിയത്.<ref>{{cite news|title=Exciting New Cast Additions To Dileep's Bha Bha Ba|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/exciting-new-cast-additions-to-dileep-film-bha-bha-ba-article-111593097|accessdate=12 March 2025|work=Times Now|date=9 July 2024}}</ref> 2024 ജൂലൈ 16 ന് ചിത്രത്തിന്റെ ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് മോഷൻ പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി. അതിൽ ദിലീപ് സൺഗ്ലാസ് ധരിച്ച് സ്പാർക്ലർ സ്റ്റിക്ക് ഉപയോഗിച്ച് സിഗരറ്റ് കത്തിക്കുന്നതായി കാണിക്കുന്നു ദിലീപിന്റെയും വിനീത് ശ്രീനിവാസന്റെയും വോയ്‌സ് ഓവറുകൾ അതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭ. ഭ. ബ എന്നാൽ ഭയം, ഭക്തി, ബഹുമാനം എന്നതിന്റെ സൂചനയാണെന്നും ഇത് വെളിപ്പെടുത്തി.<ref name="CE" /> 2025 ജനുവരി 1 ന്, "TN-59-100" എന്ന രജിസ്ട്രേഷൻ നമ്പറുള്ള ഒരു ജിപ്സിയുടെ ബോണറ്റിൽ ദിലീപ് ഇരിക്കുന്ന ഒരു അപ്‌ഡേറ്റ് പോസ്റ്റർ പങ്കിട്ടു , ഇത് ഗില്ലി (2004) ൽ വിജയ് ഉപയോഗിച്ച വാഹനത്തെ പരാമർശിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|title=What ties Dileep's 'BhaBhaBa' to Vijay's 'Ghilli'? Fans spot a hidden clue|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/dileep-movie-bababa-poster-references-vijay-movie-ghilli-jeep-1.10214469|accessdate=12 March 2025|work=[[Mathrubhumi]]|date=1 January 2025}}</ref> 2025 ലെ വാലന്റൈൻസ് ദിനത്തിൽ , വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കഥാപാത്രത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി. 'ഇനി കരയരുത്' എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ ഉപയോഗിച്ച് പോസ്റ്ററിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ദുഷ്ട പുഞ്ചിരിയോടെ ചിത്രീകരിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Vineeth Sreenivasan looks all sinister in Bha Bha Ba character intro poster|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/15/vineeth-sreenivasan-looks-all-sinister-in-bha-bha-ba-character-intro-poster|accessdate=12 March 2025|work=Cinema Express|date=15 February 2025}}</ref> ദിലീപ് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു പോസ്റ്റർ 2025 മെയ് 22 ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ വഴി പങ്കിട്ടു, 2025 ജൂലൈ 4 ന് ഒരു പ്രധാന അപ്‌ഡേറ്റ് വെളിപ്പെടുത്തുമെന്ന് ചിത്രത്തിന്റെ അണിയറപ്രവർത്തകർ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Dileep drops new poster from Bha Bha Ba, promises major update soon|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/22/dileep-drops-new-poster-from-bha-bha-ba-promises-major-update-soon|accessdate=22 May 2025|work=Cinema Express|date=22 May 2025}}</ref> ==റിലീസ്== ഭ. ഭ. ബ. 2025ൽ തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യ്തു.<ref>{{cite news|title=Dileep brings the madness: New poster for 'Bha. Bha. Ba' unveiled!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dileep-brings-the-madness-new-poster-for-bha-bha-ba-unveiled/articleshow/116849172.cms|accessdate=1 March 2025|work=[[Times of India]]|date=1 January 2025}}</ref> ==അവലംബം== dtlnc500xnnwysyseu7z4q3ekn1eetd ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VAISHNU 3 664157 4682542 4600227 2026-11-03T16:50:26Z Civvì 98382 Civvì എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vaishnu Pilar]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VAISHNU]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/Vaishnu Pilar|Vaishnu Pilar]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/VAISHNU|VAISHNU]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4600227 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Vaishnu Pilar | Vaishnu Pilar | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:20, 7 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) 85heootm0b9svwv19itf78gkg8podfr ചെറിയ രാജഹംസം 0 664733 4682585 4646703 2026-11-03T22:38:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682585 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Flock of Lesser Flamingo along with juvenile near Jamnagar railway stationDSCN1798 1.jpg | image_caption = Adults and two juveniles at [[Jamnagar]], India | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Phoeniconaias minor'' |author=BirdLife International |date=2018 |article-number=e.T22697369A129912906 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22697369A129912906.en |access-date=27 January 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref name=iucn/> | genus = Phoeniconaias | species = minor | authority = ([[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire, É]], 1798) | range_map = Phoeniconaias_minor_distr_map.png | range_map_caption = {{legend0|#00a94f|&nbsp;native range}} | synonyms = {{Species list |''Phoenicopterus minor'' | Geoffroy Saint-Hilaire, 1798<ref>{{cite journal|last1=Geoffroy|first1=C.|title=Sur une nouvelle espèce de Phœnicoptère ou Flammant |date=1798 |journal=Bulletin des sciences par la Société philomathique |volume=1 |issue=15 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/5492326}}</ref> |''Phoeniconaias minor'' | [[Gray|George Robert Gray]], 1869<ref>{{cite journal|last1=Gray|first1=G.R. |title=Notes on the bills of the species of Flamingo (''Phœnicopterus'') |journal=Ibis |date=1869 |series=New Series |volume=5 |issue=20 |pages=438–443 |doi=10.1111/j.1474-919X.1869.tb06897.x |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8619470}}</ref>}} }} സബ്-സഹാറൻ [[ആഫ്രിക്ക]], പടിഞ്ഞാറൻ [[ഇന്ത്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരിനം നീർപക്ഷിയാണ് ചെറിയ രാജഹംസം (''Feeniconaias minor'').<ref name="Manakadan2020">{{Cite journal |last=Manakadan |first=R. |last2=Khan |first2=A. N. |name-list-style=amp |date=2020 |title=Birds of the Indian Subcontinent – In a Nutshell |url=https://www.researchgate.net/publication/341930830 |journal=Buceros |volume=24 |issue=Special Issue 2 & 3 |pages=1–79}}</ref> ദേശാടകരായി കണക്കാക്കുന്ന ഈ പക്ഷികളെ വടക്കു നിന്നും ഇടക്കിടെ കാണുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. == വിവരണം == [[പ്രമാണം:Lesser_Flamingo,_Phoenicopterus_minor_at_Marievale_Nature_Reserve,_Gauteng,_South_Africa_(27825325771),_crop.jpg|ലഘുചിത്രം|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ മാരിവാലെയിൽ നിന്നും തലയുടെ ഒരു ക്ലോസപ്പ്]] രാജഹംസങ്ങളിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ ഇനമാണ് ചെറിയ രാജഹംസം. ഇവയ്ക്ക് 1.2 മുതൽ 2.7 കിലോഗ്രാം വരെ (1.6 മുതൽ 6.0 പൌണ്ട് വരെ) ഭാരം ഉണ്ടാകാം.<ref>{{Cite web|url=http://www.arkive.org/lesser-flamingo/phoeniconaias-minor/#text=Facts|title=Lesser flamingo - Phoeniconaias minor - ARKive|access-date=15 January 2022|website=www.arkive.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514084648/http://www.arkive.org/lesser-flamingo/phoeniconaias-minor/#text=Facts|archive-date=14 May 2009}}</ref> 80 മുതൽ 90 സെന്റിമീറ്റർ (31 മുതൽ 35 ഇഞ്ച് വരെ) ഉയരമുണ്ട്.<ref name="Seaworld">{{Cite web|url=http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/flamingo/physical-characteristics.htm|title=FLAMINGOS - Physical Characteristics|access-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710133948/http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/flamingo/physical-characteristics.htm|archive-date=2012-07-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-flamingo.html|title=Home &#124; San Diego Zoo Animals & Plants|access-date=2026-02-25|archive-date=2005-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20050826140212/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-flamingo.html|url-status=dead}}</ref> മൊത്തം നീളം ([[കൊക്ക് (അവയവം)|കൊക്ക്]] മുതൽ വാൽ വരെ, ചിറകുകൾ 90 മുതൽ 105 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (35 മുതൽ 41 ഇഞ്ച് വരെ) ഒരേ അളവുകളിലാണ്.<ref name="Seaworld" /><ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |url=https://archive.org/details/lbg.598.2954.ali.0340 |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref>  ശരീരത്തിൽ കൂടുതലായി കാണുന്ന തൂവലുകൾ പിങ്ക് കലർന്ന വെളുപ്പാണ്. വലിയ രാജഹംസത്തിൽ നിന്നും ഇതിനെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത് ഇതിന്റെ കൊക്കിൽ കൂടുതലായി കാണുന്ന കറുപ്പു നിറമാണ്. ആൺ-പെൺ പക്ഷികളുടെ ഉയരം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നതിനാൽ ഈ രണ്ടിനം പക്ഷികളെയും ഒരുമിച്ച് കാണാത്ത പക്ഷം വലിപ്പം കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പ്ലിയോസീൻ യുഗത്തിൽ ഓസ്ട്രേലിയയിൽ നിന്നും വംശനാശം സംഭവിച്ച ഫീനിക്കോണിയാസ് പ്രോസസ് (''Phoeniconaias proeses)'' ചെറിയ രാജഹംസത്തെക്കാൾ ചെറുതായിരിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="M63">{{Cite journal |last=Miller |first=A.H. |year=1963 |title=The fossil flamingos of Australia |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v065n04/p0289-p0299.pdf |journal=The Condor |volume=65 |issue=4 |pages=289–299 |doi=10.2307/1365355 |jstor=1365355}}</ref> == സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ == ചെറിയ രാജഹംസമാണ് ഏറ്റവും കൂടുതലായി ലോകത്തു കാണപ്പെടുന്ന രാജഹംസ ഇനം. അവയുടെ അംഗസംഖ്യ ഏകദേശം രണ്ട് ദശലക്ഷത്തിൽപ്പരമാണെന്നു കണക്കാക്കുന്നു. ക്ഷാരാംശം കൂടുതലുള്ള തടാകങ്ങളിൽ മാത്രം വളരുന്ന ''സ്പിരുലിന'' ([[ആൽഗ|ഒരു തരം ആൽഗ]]) ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഭക്ഷിക്കുന്നത്. ജലാശയങ്ങൾക്കരികിൽ രാജഹംസങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കാണുന്നത് ജലസേചനത്തിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത സോഡിക് ആൽക്കലൈൻ വെള്ളത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.ഇവ കഴിക്കുന്ന ആൽഗകൾക്ക് നീല-പച്ച നിറമാണെങ്കിലും,അവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന മറ്റു ഫോട്ടോസിന്തറ്റിക് പിഗ്മെന്റുകൾ തൂവലുകൾക്ക് പിങ്ക് നിറം കൊടുക്കുന്നു. ഇവരുടെ നീളമുള്ള കൊക്കുകൾ ചെറിയ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ അരിച്ചെടുക്കുന്നതിന് യോജിച്ചതാണ്. സിനെക്കോകോക്കസ് മിനസ്കുല, സിനെക്കോക്കോക്കസ് പെവലേക്കി, സിനെക്കോക്കോക്കസ് ഇലോങ്ങേറ്റസ്, മോണോറാഫിഡിയം മൈനൂട്ടം, ''ഓസിലറ്റോറിയ സ്പീഷിസ്'', ''ലിംഗ്ബിയ സ്പീഷിസ്'' എന്നിവയാണ് ഇവ ആഹാരമാക്കുന്ന മറ്റ് ആൽഗകൾ <ref>{{Citation|title=Phoeniconaias minor (Geoffroy). Lesser Flamingo. Petit Flamant.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926982.0134|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-05-04}}</ref>, <ref>{{Citation|last=del Hoyo|first=Josep|title=Lesser Flamingo (Phoeniconaias minor)|date=2020-03-04|url=https://doi.org/10.2173/bow.lesfla1.01|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=2026-05-04|last2=Boesman|first2=Peter F. D.|last3=Garcia|first3=Ernest|last4=Kirwan|first4=Guy M.}}</ref>. അതു കൂടാതെ ചെറിയ അകശേരുകികളായ കൊപിപോഡുകൾ (''പാരാഡയാപ്റ്റോമസ് ആഫ്രിക്കാനസ്''), ഡയാറ്റമുകൾ (നാവിക്കുല), റോറ്റിഫെറുകൾ (ബ്രാക്കിയോണസ്) എന്നിവയെയും, ക്ഷാരമിത്രങ്ങളായ സൂക്ഷ്മസയനോബാക്റ്റീരിയകളായ ''ആർത്രോസ്പൈറ ഫ്യൂസിഫോർമിസ്'', ''ആർത്രോസ്പൈറ മാക്സിമ'' എന്നിവയെയും ചെറിയ തോതിൽ ചെറിയ രാജഹംസങ്ങൾ ആഹാരമാക്കുന്നു <ref>{{Citation|title=Phoeniconaias minor (Geoffroy). Lesser Flamingo. Petit Flamant.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926982.0134|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-05-04}}</ref>, <ref>{{Citation|last=del Hoyo|first=Josep|title=Lesser Flamingo (Phoeniconaias minor)|date=2020-03-04|url=https://doi.org/10.2173/bow.lesfla1.01|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=2026-05-04|last2=Boesman|first2=Peter F. D.|last3=Garcia|first3=Ernest|last4=Kirwan|first4=Guy M.}}</ref>. === ഇരപിടിയൻമാർ === മറാബൌ കൊക്കുകൾ, കഴുകന്മാർ, ബബൂണുകൾ, ആഫ്രിക്കൻ ഫിഷ് ഈഗിൾസ്, [[കുറുക്കൻ (ജനുസ്സ്)|കുറുക്കന്മാർ]], കഴുതപ്പുലികൾ, കുറുക്കൻ, വലിയ വെളുത്ത പെലിക്കൻ, പരുന്തുകൾ, [[വലിയ പൂച്ചകൾ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ ജീവികൾ ചെറിയ രാജഹംസങ്ങളെ ഭക്ഷണമാക്കുന്നു <ref>{{Cite web|url=https://www.oaklandzoo.org/animals/lesser-flamingo|title=Lesser Flamingo|access-date=4 March 2021|date=2020|website=Oakland Zoo}}</ref>. === പ്രജനനം === [[File:Lesser and Greater Flamingo, Nakuru, KE imported from iNaturalist photo 314619601.jpg|thumb|വലിയ രാജഹംസവും ചെറിയ രാജഹംസവും, നകുരു,കെനിയ ഐ നാച്ചുറലിസ്റ്റ് ഫോട്ടൊ 314619601]] ആഫ്രിക്കയിൽ, ഇവ കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന സ്ഥലമായ ടാൻസാനിയയിലെ അറൂഷ മേഖലയിലെ വടക്കൻ എൻഗോറോംഗോറോ ജില്ലയിൽ ഉള്ള അത്യന്തം ക്ഷാരസ്വഭാവമുള്ള [[ നാട്രോൺ തടാകത്തിലാണ് ചെറിയ ഫ്ലമിംഗോകൾ പ്രധാനമായും പ്രജനനം നടത്തുന്നത്.എറ്റോഷ പാൻ, മക്ഗാദിക്ഗാഡി പാൻ, കാംഫേഴ്സ് ഡാം എന്നിവയാണ് ഇവയുടെ മറ്റ് ആഫ്രിക്കൻ പ്രജനന കേന്ദ്രങ്ങൾ. മൗറിറ്റാനിയയിലെ തീരദേശ പ്രദേശമായ അഫ്തൂത് എസ് സാഹേലിയിൽ അവസാനമായി സ്ഥിരീകരിച്ച പ്രജനനകാലം 1965-ലായിരുന്നു.1962ൽ വെള്ളപ്പൊക്കം കാരണം നാട്രോൺ തടാകം അനുയോജ്യമല്ലാത്തപ്പോൾ [[കെനിയ]] മഗഡി തടാകത്തിൽ പ്രജനനം നടന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ നാകുരു തടാകത്തിലും പ്രജനനം നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="ABB">{{Cite journal |last=Anderson, M. D. |date=2008 |title=A Vision in Pink, Lesser Flamingo Breeding Success |journal=Africa - Birds & Birding |volume=13 |issue=2 |pages=42–49}}</ref> തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കൻ ഏഷ്യയിലും ചെറിയ രാജഹംസം പ്രജനനം നടത്തുന്നു. 1974-ൽ ഇവ [[റാൻ ഓഫ് കച്ച്]] ൽ പ്രജനനം നടത്തി. അതിന് ശേഷം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ സിൻസുവാഡിയ, പുരബ്‌ചെറിയ എന്ന ഉപ്പുനിലങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് പ്രജനനം നടന്നത്. ചില പക്ഷികൾ ആഫ്രിക്കക്കും ഇന്ത്യക്കും ഇടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Parasharya |first=B.M. |last2=Rank |first2=D.N. |last3=Harper |first3=D.M. |last4=Crosa |first4=G. |last5=Zaccara |first5=S. |last6=Patel |first6=N. |last7=Joshi |first7=C.G. |year=2015 |title=Long-distance dispersal capability of Lesser Flamingo ''Phoeniconaias minor'' between India and Africa: Genetic inferences for future conservation plans |journal=Ostrich |volume=86 |issue=3 |page=221 |bibcode=2015Ostri..86..221P |doi=10.2989/00306525.2015.1053827 |s2cid=86056411}}</ref> എല്ലാ അരയന്നങ്ങളെയും പോലെ അവർ ചെളി കൊണ്ടു കൂനകളുണ്ടാക്കി അതിൽ വെളുത്ത മുട്ടകളിടുന്നു.വിരിഞ്ഞ ഉടൻ തന്നെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ കൂട്ടങ്ങളായി ചേരും; ചിലപ്പോൾ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം കുഞ്ഞുങ്ങൾ വരെ ഉണ്ടായേക്കാം. ഈ കൂട്ടങ്ങളെ കുറച്ച് പ്രായമുള്ള പക്ഷികൾ നിയന്ത്രിച്ച് നടന്ന് ശുദ്ധജലത്തിലേക്ക് നയിക്കും; ഈ യാത്ര 32 കിലോമീറ്റർ വരെ നീളാം. ==ഭീഷണികൾ== രാജഹംസങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള രാജഹംസം ചെറിയ രാജഹംസമാണെങ്കിലും ദിനം പ്രതി കുറഞ്ഞു കുറഞ്ഞു വരുന്ന അംഗസംഖ്യയും മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകൾ മൂലം ഇല്ലാതെയാകുന്ന പ്രജനന സ്ഥലങ്ങളും പരിഗണിച്ച് ഇവയെ [[സംരക്ഷണം ആവശ്യമുള്ള ജീവിവർഗ്ഗങ്ങൾ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref name="Save">{{cite web|last = Anderson |first = M. D. |title=Save the Flamingo|url= http://www.savetheflamingo.co.za/|access-date = 2008-08-20}}</ref> കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ടു തടാകങ്ങളായ നകുരു തടാകത്തിലും ബോഗോറിയ തടാകത്തിലും കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ സംശയിക്കുന്ന ഹെവി മെറ്റൽ വിഷബാധ മൂലം ജനസംഖ്യക്ക് ദോഷം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആഫ്രിക്കയിലെ പ്രധാന പ്രജനന കേന്ദ്രമായ നാട്രോൺ തടാകം ടാറ്റ കെമിക്കൽസ് നിർദേശിച്ച സോഡ ആഷ് പ്ലാന്റ് മൂലം ഇപ്പോൾ ഭീഷണിയിലാണ്. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ഏക പ്രജനന കേന്ദ്രമായ കാംഫേഴ്സ് ഡാം മലിനീകരണവും വ്യാപിച്ചു വരുന്ന വികസനവും കാരണം അപകടത്തിലാണു. കൂടാതെ, ജലനിരപ്പ് ഉയരുന്നതിനെ തുടർന്ന് കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ സോഡ തടാകങ്ങളുടെ ഉൽപാദനക്ഷമത കുറയുന്നതും ചെറിയ രാജഹംസങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു ഭീഷണിയാണ്.<ref>{{Cite journal |last=Byrne |first=A. |last2=Tebbs |first2=E.J. |last3=Njoroge |first3=P. |last4=Nkwabi |first4=A. |last5=Chadwick |first5=M.A. |last6=Freeman |first6=R. |last7=Harper |first7=D. |last8=Norris |first8=K. |date=2024 |title=Productivity declines threaten East African soda lakes and the iconic Lesser Flamingo |journal=Current Biology |volume=34 |issue=8 |pages=1786–1793.e4 |bibcode=2024CBio...34.1786B |doi=10.1016/j.cub.2024.03.006 |doi-access=free}}</ref> == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ ഫ്ലമിംഗോ റിസോഴ്സ് സെന്റർ]-ഫ്ലമിംഗോകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഭവങ്ങളുടെയും വിവരങ്ങളുടെയും ഒരു ശേഖരം * ആർക്കൈവ്-ഇമേജുകളും സിനിമകളും ഓഫ് ദ ലെസ്സർ ഫ്ലമിംഗോ (ഫീനിക്കോപ്റ്റെറസ് മൈനർ) [https://web.archive.org/web/20041230104414/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Phoenicopterus_minor/ ചിത്രങ്ങളും സിനിമകളും ഓഫ് ദ ലെസ്സർ ഫ്ലമിംഗോ '' (ഫീനിക്കോപ്റ്റെറസ് മൈനർ) ''] * ലെസ്സർ ഫ്ലമിംഗോ-അറ്റ്ലസ് ഓഫ് സതേൺ ആഫ്രിക്കൻ ബേർഡ്സിലെ സ്പീഷീസ് ടെക്സ്റ്റ്. * സേവ് ദ ഫ്ലമിംഗോ-[http://www.savetheflamingo.co.za/ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ബ്രീഡിംഗ് കോളനിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു സൈറ്റ്] {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സബ്-സഹാറൻ ആഫ്രിക്കൻ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] hswebu0b86yqzu0i977t9xrgomjmq30 കറുത്ത കടലാള 0 664736 4682626 4677182 2026-11-03T23:40:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682626 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg | image_caption = ''Onychoprion fuscatus fuscatus'' on [[Ilha da Trindade]], Brazil | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Onychoprion fuscatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22694740A168895142 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22694740A168895142.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Onychoprion | species = fuscatus | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) | subdivision_ranks = Subspecies | subdivision = 2–9, see text | range_map = Onychoprion fuscatus map.svg | synonyms = ''Onychoprion fuscata'' <small>(''orth. err.'')</small><br /> ''Sterna fuscata'' <small>Linnaeus, 1766</small><br /> ''Sterna fuliginosa'' <small>[[Johann Friedrich Gmelin|J. F. Gmelin]], 1789<ref name=fuliginosa>{{Avibase|3E7F825D|name=Onychoprion fuscatus}}</ref></small><br /> ''Sterna fuscata nubilosa''<br/> and see [[#Taxonomy|text]] }} ലാരിഡേ (Laridae) കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു കടൽപ്പക്ഷിയാണ് കറുത്ത കടലാള (''Onychoprion fuscatus''). ഉഷ്ണമേഖലാ സമുദ്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഇവ, വർഷങ്ങളോളം തുടർച്ചയായി ആകാശത്ത് കഴിയാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. സമുദ്രോപരിതലത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്ന ഇവ, പ്രജനനത്തിനായി മാത്രം ഭൂമധ്യരേഖാ പ്രദേശങ്ങളിലെ ദ്വീപുകളിലേക്ക് കരയ്ക്കിറങ്ങുന്നു <ref>{{Citation|title=Sterna fuscata Linnaeus. Sooty Tern. Sterne fuligineuse.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926999.0243|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.13051/ee:doc/voltfrvf1240280a1c|title=Voltaire [François Marie Arouet] to Jacques Marie Bertrand Gaillard d’Etallonde, Monday, 17 January 1774 [voltfrVF1240280a1c]|access-date=2026-10-18|date=2025-03}}</ref>. == വർഗ്ഗീകരണം == 1766-ൽ കാൾ ലിന്നേയസ് ആണ് 'കറുത്ത കടലാള ' (sooty tern) എന്ന പക്ഷിയെ ''Sterna fuscata'' എന്ന പേരിൽ വിവരിച്ചത്. ''Sterna'' എന്ന ജീനസ് (genus) വിഭജിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ ദീർഘകാലം ഈ പേരിൽത്തന്നെയാണ് ഇത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇതിനെ ''Onychoprion'' എന്ന ജീനസിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്; ''Onychoprion fuscatus'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ശാസ്ത്രീയ നാമം <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.14344/ioc.ml.7.2|title=IOC World Bird List 7.2|access-date=2026-10-18}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=BRIDGE |first=GARY |date=1976-01 |title=BRIDGE ON DUNCAN ET AL. |url=https://doi.org/10.1037/014911 |journal=Contemporary Psychology: A Journal of Reviews |volume=21 |issue=1 |pages=76–76 |doi=10.1037/014911 |issn=0010-7549}}</ref>. ഇതിലെ ജീനസ് നാമമായ ''Onychoprion'' എന്നത്, 'നഖം' അല്ലെങ്കിൽ 'ഉഗ്രം' (claw/nail) എന്നർത്ഥം വരുന്ന onux, 'വാൾ' അല്ലെങ്കിൽ 'അറം' (saw) എന്നർത്ഥം വരുന്ന ''prion'' എന്നീ പുരാതന ഗ്രീക്ക് പദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. സ്പീഷീസ് നാമമായ ''fuscatus'' എന്നത് 'ഇരുണ്ടത്' (dark) എന്നർത്ഥം വരുന്ന ലാറ്റിൻ പദമാണ് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London}}</ref>. സൂട്ടി ടേണിന് ചെറിയ അന്തർ വ്യത്യസ്‌തമുണ്ടെങ്കിലും ഇത് സാധാരണയായി ആറ് മുതൽ എട്ട് വരെ അലോപാട്രിക് ഉപജാതികളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ചില സമീപകാല രചയിതാക്കൾ ഇൻഡോപാസിഫിക് ജനസംഖ്യയെ മൊത്തത്തിൽ എട്ട് ഉപജാതികളായി വിഭജിക്കുന്നു, എന്നാൽ മിക്ക വ്യതിയാനങ്ങളും ക്ലിനിക്കൽ ആണ്. കിഴക്കൻ പസഫിക് പക്ഷികളുടെ (ഈസ്റ്റർ ദ്വീപിലെ ഒ. എഫ്. മന്യൂട്ടറസ് ഉൾപ്പെടെ) ബന്ധങ്ങൾ ഏറ്റവും ശക്തമായി മത്സരിക്കുന്നു. [അവലംബം ആവശ്യമാണ്] നിലവിൽ ആറ് ഉപജാതികളെ ഐഒസി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്:[1] * ഓണിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് ഫുസ്കറ്റാസ് <small> (ലിന്നേയസ്, 1766) </small> -ഉഷ്ണമേഖലാ [[അറ്റ്‌ലാന്റിക് മഹാസമുദ്രം|അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രം]], [[മെക്സിക്കോ ഉൾക്കടൽ|ഗൾഫ് ഓഫ് മെക്സിക്കോ]], [[കരീബിയൻ]] ദ്വീപുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. അണ്ടർപാർട്സ് വെളുത്തതാണ്. * ഒനിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് നുബിലോസസ് <small> (സ്പർമാൻ, 1788) </small> -[[ചെങ്കടൽ]] മുതൽ [[ഇന്തോനേഷ്യ]] വരെയും പടിഞ്ഞാറൻ പസഫിക് സമുദ്രത്തിലെ ഫിലിപ്പൈൻസിലും ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിന് കുറുകെ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. പുതിയ തൂവലുകളിൽ ഇളം ചാരനിറവും, ചീഞ്ഞ തൂവലുകളിൾ മങ്ങിയ വെളുത്ത നിറത്തിലുമാണ്. * ഓണിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് സെറാറ്റസ് <small> (വാഗ്ലർ, 1830) </small> -[[ഓസ്ട്രേലിയ]], [[ന്യൂ ഗിനിയ]], [[ന്യൂ കാലിഡോണിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദ്വീപുകളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. * ഒനിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് ഓഹുഎൻസിസ് <small> (ബ്ലോക്സാം, 1826) </small> -[[ബോനിൻ ദ്വീപസമൂഹം|ബോണിൻ ദ്വീപുകൾ]] മുതൽ മൈക്രോനേഷ്യ വഴി തെക്കൻ [[പോളിനേഷ്യ]], [[ഹവായി|ഹവായ്]] വരെയുള്ള വടക്കൻ-മധ്യ ഉഷ്ണമേഖലാ പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. * ഒനിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് ക്രിസാലിസ് <small>ലോറൻസ്, 1872</small>-ഗ്വാഡലൂപ്പ് ദ്വീപ് മുതൽ [[ഗാലപ്പഗോസ് ദ്വീപുകൾ]] വരെ കിഴക്കൻ ഉഷ്ണമേഖലാ പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. * ഒനിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് ലുക്ടുവോസസ് <small> (ഫിലിപ്പി & ലാൻഡ്ബെക്ക്, 1866) </small> -ഉപോഷ്ണമേഖലാ തെക്കുകിഴക്കൻ പസഫിക് സമുദ്രത്തിലെ ചിലിയിൽ നിന്ന് ജുവാൻ ഫെർണാണ്ടസ് ദ്വീപുകളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. * ഒനിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് ഇൻഫുസ്കറ്റസ് <small> (ലിച്ചെൻസ്റ്റൈൻ, 1823) </small> -സുന്ദ ദ്വീപുകളും പരിസരവും (ഐഒസി ഒ. എഫ്. നുബിലോസസിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി) <ref name="IOC">{{Cite web|url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/gulls/|title=Noddies, skimmers, gulls, terns, skuas, auks – IOC World Bird List|access-date=2025-02-21|date=2024-08-17|website=IOC World Bird List – Version 14.2}}</ref> * ഓണിക്കോപ്രിയൻ ഫുസ്കറ്റസ് കെർമഡിസി <small>മാത്യൂസ്, 1916.</small> - കെർമാഡെക് ദ്വീപുകൾ (ഐഒസി ഒ. എഫ്. സെറാറ്റസിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്) <ref name="IOC" /> <gallery mode="packed" heights="150px"> പ്രമാണം:Onychoprion_fuscatus_Ascension_Island_7.jpg|''O. f. fuscatus'' on [[അസെൻഷൻ ദ്വീപ്|Ascension Island]] പ്രമാണം:Sterna_fuscata.JPG|''O. f. oahuensis'' on Tern Island, French Frigate Shoals, Hawaii പ്രമാണം:Onychoprion_fuscatus_-Rodrigues_Island,_Indian_Ocean_-flying-8.jpg|''O. f. nubilosus'', [[റോഡ്രിഗസ്|Rodrigues Island]] in the Indian Ocean പ്രമാണം:Sooty_tern_(Onychoprion_fuscatus_serrata)_in_flight_Michaelmas_Cay.jpg|''O. f. serratus'', Michaelmas Cay, Queensland </gallery> [[പ്രമാണം:Lord_Howe_Island_-_Sooty_Tern_juvenile.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ലോർഡ് ഹോവ് ദ്വീപിലെ ജുവനൈൽ ഈ ചെളി രൂപം ശ്രദ്ധിക്കുന്നു]] സാൻഡ്വിച്ച് ടെർണിന് (''''തലാസിയസ്'' സാൻഡ്വിസെൻസിസ്'') സമാന വലിപ്പമുള്ള ഒരു ഇടത്തരം വലിയ ടെർണാണ് ഇത്, 36-45 cm (ID2) in-നീളവും 82-94 cm (ID1) in-ചിറകുകളും. ചിറകുകളും വാലും നീളമുള്ളവയാണ്, ഇതിന് കറുപ്പ് മുതൽ ഇരുണ്ട കറുപ്പ്-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുകൾ ഭാഗങ്ങളും വെളുത്ത അടിഭാഗവും വെളുത്ത നെറ്റിയും ഉണ്ട്. വാൽ മിതമായ ആഴത്തിലുള്ള ഫോർക്കാണ് (തലാസിയസ് ടെർണുകളിൽ ഉള്ളതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള ഫോക്ക്, എന്നാൽ വെളുത്ത പുറം അരികുകളുള്ള മിക്ക സ്റ്റെർന ടെർൺസ് ബ്ലാക്കിനേക്കാളും ആഴം കുറവാണ്. ഇതിന് കറുത്ത കാലുകളും ബില്ലും ഉണ്ട്.<ref name="HBW">{{Cite book |last=Hoyo |first=Josep del |title=Handbook of the Birds of the World: Hoatzin to auks |last2=Elliott |first2=Andrew |last3=Sargatal |first3=Jordi |date=1992 |publisher=Lynx edicions |isbn=84-87334-20-2 |publication-place=Barcelona |page=661}}</ref> ശരാശരി ആയുസ്സ് 32 വർഷമാണ്. ജുവനൈൽ സൂട്ടി ടെർണുകൾ മുകളിലും താഴെയും ചാരനിറത്തിലുള്ള കറുപ്പ് നിറമുള്ളതും മുകൾഭാഗത്തെ തൂവലുകളിൽ ഇടുങ്ങിയ ഇളം നിറത്തിലുള്ള അരികുകളും മുകളിൽ ചെളി നിറഞ്ഞ രൂപവും താഴത്തെ വയറ്റിൽ മാത്രം വെളുത്തതുമാണ്.<ref name="Svensson">{{Cite book |last=Svensson |first=Lars |title=Collins Bird Guide |last2=Mullarney |first2=Killian |last3=Zetterstroem |first3=Dan |date=2023-03-16 |publisher=William Collins |isbn=978-0-00-854746-2 |page=}}</ref> സമാനമായ ഇരുണ്ട പുറകിലാണെങ്കിലും ചെറിയ ബ്രിഡിൽഡ് ടെർൺ (O. anethetus) ഒഴികെയുള്ള ഏതെങ്കിലും ടെർണുമായി സൂട്ടി ടെർണിനെ തെറ്റിദ്ധരിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല. ആ ഇനത്തേക്കാൾ ഇരുണ്ട പുറകിലായ ഇതിന് വിശാലമായ വെളുത്ത നെറ്റിത്തടവും ഇളം കഴുത്തുള്ള കോളറും ഇല്ല. ഉച്ചത്തിൽ തുളയ്ക്കുന്ന 'വൈഡ്-എ-വേക്ക്' ആണ് കോൾ, കെർ-വാക്ക്-എ-വാക്ക് എന്നും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു, ഇതിന് കഠിനമായ അലാറം ക്വാർക്കും എന്നും ഉണ്ട്.<ref name="HBW">{{Cite book |last=Hoyo |first=Josep del |title=Handbook of the Birds of the World: Hoatzin to auks |last2=Elliott |first2=Andrew |last3=Sargatal |first3=Jordi |date=1992 |publisher=Lynx edicions |isbn=84-87334-20-2 |publication-place=Barcelona |page=661}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHoyoElliottSargatal1992">Hoyo, Josep del; Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi (1992). </cite></ref><ref name="Svensson">{{Cite book |last=Svensson |first=Lars |title=Collins Bird Guide |last2=Mullarney |first2=Killian |last3=Zetterstroem |first3=Dan |date=2023-03-16 |publisher=William Collins |isbn=978-0-00-854746-2 |page=}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSvenssonMullarneyZetterstroem2023">Svensson, Lars; Mullarney, Killian; Zetterstroem, Dan (2023-03-16). </cite></ref> == പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം == [[പ്രമാണം:Sooty_tern_on_nest.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|പ്രായപൂർത്തിയായ ഒ. എഫ്. ന്യൂബിലോസസ്, മുട്ടയോടൊപ്പം, [[സെയ്‌ഷെൽസ്|സീഷെൽസ്]]]] [[പ്രമാണം:Bird_flocks_Bird_Island_Seychelles.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സീഷെൽസിലെ ബേർഡ് ഐലൻഡിലെ ഒ. എഫ്. നുബിലോസസ്, അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സമയത്ത് ഒരു ദശലക്ഷത്തിലധികം സൂട്ടി ടെർണുകളുടെ വാസസ്ഥലം]] പാറക്കെട്ടുകളിലോ പവിഴ ദ്വീപുകളിലോ ഉള്ള കോളനികളിലാണ് സൂട്ടി ടെന്നുകൾ പ്രജനനം നടത്തുന്നത്.[1] ഇത് ഒരു ഗ്രൗണ്ട് സ്‌ക്രാപ്പിലോ ദ്വാരത്തിലോ കൂടുണ്ടാക്കുകയും സാധാരണയായി ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ഒരു മുട്ടയിടുകയും ചെയ്യും.[2] "രണ്ട് മുട്ടകളുടെ പിടി" റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഒരു കൂടിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു മുട്ടയിലേക്ക് ഉരുളുമ്പോൾ അവ സംഭവിക്കാം.[3] സമുദ്രാന്തരീക്ഷത്തിൽ, പലപ്പോഴും വലിയ ആട്ടിൻകൂട്ടങ്ങളിൽ, ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് മത്സ്യം പറിച്ചെടുത്ത് ഭക്ഷണം നൽകുന്നു, പ്രജനനത്തിനല്ലാതെ അപൂർവ്വമായി കരയിൽ എത്തുകയും 3 മുതൽ 10 വർഷം വരെ കടലിൽ കഴിയുകയും ചെയ്യും. അതിൻ്റെ തൂവലുകളിൽ എണ്ണയുടെ അഭാവം മൂലം, അത് പൊങ്ങിക്കിടക്കാൻ കഴിയില്ല, മാത്രമല്ല ആ മുഴുവൻ സമയവും ചിറകിൽ ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.[5] ഈ പക്ഷി ദേശാടനപരവും ചിതറിക്കിടക്കുന്നതുമാണ്, ഉഷ്ണമേഖലാ സമുദ്രങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ ശീതകാലം. ഒട്ടുമിക്ക ടേണുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഇതിന് വളരെ കടൽ ശീലങ്ങളുണ്ട്; കടുത്ത കൊടുങ്കാറ്റിന് ശേഷം മാത്രമേ സോട്ടി ടെർനുകളെ സാധാരണയായി ഉൾനാടുകളിൽ കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ. ഉദാഹരണത്തിന്, ഫീൽഡ് മ്യൂസിയത്തിൽ ഒരു പുരുഷ മാതൃകയുണ്ട്, അത് 1933 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് ബ്യൂയയ്ക്ക് മുകളിലുള്ള കാമറൂൺ പർവതത്തിൻ്റെ ചരിവുകളിൽ, ഏകദേശം 1,000 m (3,300 ft) ASL, ഗിനിയ ഉൾക്കടലിൽ മോശം കാലാവസ്ഥയെ ബാധിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് കണ്ടെത്തി.[1] വെയിൽസിലെ സെംലിൻ ബേയിൽ 2005 ജൂലൈയിൽ 11 ദിവസത്തോളം ഒരു പക്ഷി ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, ഈ ഇനം പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ അപൂർവ്വമായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന ഒരു പക്ഷിയാണ്.[2] പെലാജിക് ശീലങ്ങൾ കാരണം ഇത് സാധാരണയായി അമേരിക്കയിലെ പസഫിക് തീരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല. ബാജ കാലിഫോർണിയയിൽ, കടൽത്തീരത്ത് കൂടുകെട്ടുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന്, എൽ സാൽവഡോർ തീരത്ത് ഇതുവരെ രണ്ട് വ്യക്തികളെ മാത്രമേ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളൂ - 1972-ൽ ഒരു മോതിരം വീണ്ടെടുത്തു, 2001 ഒക്ടോബർ 10-ന് ഒലോമേഗ തടാകത്തിൽ [1] ഒരു പക്ഷി ചിത്രീകരിച്ചത് ഒരു കൊടുങ്കാറ്റാണ്.[2] കൊളംബിയയിലെ സാൻ ആന്ദ്രെസ് ദ്വീപുകൾക്ക് പുറത്തുള്ള കേയ്‌സിലെ സൂട്ടി ടെൺ നെസ്റ്റിംഗ് സൈറ്റുകൾക്ക് ഉദാഹരണമായി ഊഹിച്ചിരിക്കുന്നത് പോലെ, ചുഴലിക്കാറ്റുകൾക്ക് ചെറിയ പ്രജനന കോളനികളെയും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.[3] അസാധാരണമാംവിധം സാധാരണമായ പക്ഷിയായ സൂട്ടി ടെർണിനെ ഐയുസിഎൻ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നതായി കണക്കാക്കുന്നില്ല. == സംസ്കാരത്തിൽ == സംസാരഭാഷയിൽ, ഇത് ചിലപ്പോൾ "വൈഡ് വേക്ക്" അല്ലെങ്കിൽ "വൈഡ് വേക്ക് ടെൺ" എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; അതിൻ്റെ 'വൈഡ്-എ-വേക്ക്'[1] എന്ന വിളിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ഓനോമാറ്റോപോയിക് നാമം, ഹവായിയൻ നാമമായ ʻewa ʻewa, ഏകദേശം "cacophony" എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.[2] പോളിനേഷ്യയിൽ മിക്കയിടത്തും അതിൻ്റെ പേര് മനുതാര അല്ലെങ്കിൽ സമാനമാണ്, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ "ടേൺ-ബേർഡ്"[3], എന്നിരുന്നാലും ഇംഗ്ലീഷിൽ ഇത് "ദ ടെൺ" അല്ലെങ്കിൽ "കോമൺ ടേൺ" എന്ന് നന്നായി വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടാം. പോളിനേഷ്യൻ നാവികർ അവരുടെ നീണ്ട യാത്രകളിൽ എവിടെയായിരുന്നാലും, അവർ സാധാരണയായി ഈ പക്ഷികളെ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന സംഖ്യകളിൽ കണ്ടെത്തും എന്ന വസ്തുതയെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മാർക്വേസസ് ദ്വീപുകളിൽ ഇത് കവേക എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, ഇവിടെ മുട്ട ഉപയോഗിച്ചുള്ള വിഭവങ്ങൾ ഒരു സ്വാദിഷ്ടമാണ്.[4] ഈസ്റ്റർ ദ്വീപിൽ, ഈ ഇനവും കണ്ണടയുള്ള ടെർണും (ഒ. ലുനാറ്റസ്) കൂട്ടായി മനുതാര എന്നറിയപ്പെടുന്നു. തൻഗാറ്റ മാനുവിൽ (പക്ഷി മനുഷ്യൻ ആചാരംഃ ഏത് ഹോപ്പുവിൽ വേണമെങ്കിലും) മാനുതാര ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു, മോട്ടു നുയി ദ്വീപിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ മാനുതാര മുട്ട വീണ്ടെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയുമായിരുന്നു, ആ വർഷത്തെ തൻഗാട്ട മാനുവായി മാറും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വംശത്തിന് വിഭവങ്ങളിലേക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് കടൽ പക്ഷികളുടെ മുട്ടകളിലേക്ക് പ്രധാന പ്രവേശനം ലഭിക്കും.<gallery> പ്രമാണം:Sooty_tern_flying.JPG|Sooty tern colony on Tern Island (French Frigate Shoals) പ്രമാണം:Sooty_Tern_chick.JPG|Chick on Tern Island, French Frigate Shoals പ്രമാണം:BFAL_SOTE_shade.JPG|Sooty tern chicks seeking shade under the shadow of a young black-footed albatross പ്രമാണം:Frigate_sooty.JPG|A chick is snatched by a predatory [[വലിയ കടൽക്കള്ളൻ|great frigatebird]] പ്രമാണം:Onychoprion_fuscatus_-Phillip_Island,_Norfolk_Island_group,_Australia_-egg-8.jpg|Egg </gallery>{{Commons category}} == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} * ബോൾട്ടൺ, റുഡിയർഡ് & റാൻഡ്, എ. എൽ. (1952): കാമറൂൺ പർവതത്തിൽ നിന്നുള്ള പക്ഷികളുടെ ഒരു ശേഖരം. ''ഫീൽഡിയാന സുവോളജി'' '''34''' (5) 35-64. ഇന്റർനെറ്റ് ആർക്കൈവിൽ [[iarchive:collectionofbird345boul|പൂർണ്ണരൂപം]][[ഇന്റർനെറ്റ് ആർകൈവ്|ഇന്റർനെറ്റ് ആർക്കൈവ്]] * {{Cite journal |last=Bridge |first=E.S. |last2=Jones |first2=A.W. |last3=Baker |first3=A.J. |year=2005 |title=A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution |url=http://www2.hawaii.edu/~khayes/Journal_Club/summer2006/Bridge_et_al_2005_MPE.pdf |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=35 |issue=2 |pages=459–469 |bibcode=2005MolPE..35..459B |doi=10.1016/j.ympev.2004.12.010 |pmid=15804415 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060720204025/http://www2.hawaii.edu/~khayes/Journal_Club/summer2006/Bridge_et_al_2005_MPE.pdf |archive-date=2006-07-20}} * {{Cite journal |last=Estela |first=Felipe A. |last2=Silva |first2=John Douglas |last3=Castillo |first3=Luis Fernando |year=2005 |title=El pelícano blanco americano (''Pelecanus erythrorhynchus'') en Colombia, con comentarios sobre los effectos de los huracanes en el Caribe [The American White Pelican (''Pelecanus erythrorhynchus'') in Colombia, with comments on the effects of Caribbean hurricanes] |url=http://www.scielo.org.co/pdf/cal/v27n2/v27n2a10.pdf |journal=Caldasia |language=es |volume=27 |issue=2 |pages=271–275}} * {{Cite journal |last=Herrera |first=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |year=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador. ["New records for the avifauna of El Salvador"]. |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |language=es |volume=16 |issue=2 |pages=1–19}} * പുകുയി, മേരി കവെന എൽബെർട്ട്, സാമുവൽ ഹോയ്റ്റ് മൂക്കിനി, എസ്തർ ടി. & നിഷിസാവ, യു മാപ്പുവാന (1992): ''ഹവായിയൻ ഭാഷയിൽ സംക്ഷിപ്ത വ്യാകരണങ്ങളും നൽകിയ പേരുകളും ഉള്ള പുതിയ പോക്കറ്റ് ഹവായിയൽ നിഘണ്ടു''. യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹവായ് പ്രസ്സ്, ഹൊണോലുലു. <nowiki>ISBN 0-8248-1392-8</nowiki><small>{{ISBN|0-8248-1392-8}}[[ISBN (identifier)|ഐ. എസ്. ബി. എൻ.]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8248-1392-8|<bdi>0-8248-1392-8</bdi>]]</small> * സ്ട്രീറ്റ്സ്, തോമസ് എച്ച്. (1877): ഫാനിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് ഓഫ് ഐലൻഡ്സിന്റെ പ്രകൃതിചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില വിവരണങ്ങൾ. ''ആം. നാറ്റ്.'' '''11''' (2): 65–72. [https://www.jstor.org/stable/2448050 ആദ്യ പേജിൽ ചിത്രം] * ട്രെഗിയർ, എഡ്വേർഡ് (1891): ''[https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-TreMaor.html മാവോറി-പോളിനേഷ്യൻ താരതമ്യ നിഘണ്ടു]''. ലിയോൺ, ബ്ലെയർ, വെല്ലിംഗ്ടൺ. * ബ്രൌൺ, വില്യം യാൻസി (1973). ഹവായിയിലെ മനാന അല്ലെങ്കിൽ റാബിറ്റ് ദ്വീപിലെ സൂട്ടി ടെർണിന്റെയും ബ്രൌൺ നോഡിന്റെയും ബ്രീഡിംഗ് ബയോളജി. പിഎച്ച്ഡി പ്രബന്ധം, ഹവായ് സർവകലാശാല [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Breeding_Biology_of_Sooty_Terns_and_Brown_Noddies_on_Manana_Istand,_Hawaii.pdf] * {{Cite journal |last=Collinson |first=M |year=2006 |title=Splitting headaches? Recent taxonomic changes affecting the British and Western Palaearctic lists |url=http://www.britishbirds.co.uk/search?id=9283 |journal=[[British Birds (magazine)|British Birds]] |volume=99 |issue=6 |pages=306–323}} * ഓൾസൻ, ക്ലോസ് മാലിംഗ് & ലാർസൺ, ഹാൻസ് (1995). ക്രിസ്റ്റഫർ ഹെൽം, ലണ്ടൻ. <nowiki>ISBN 0-7136-4056-1</nowiki><small>{{ISBN|0-7136-4056-1}}[[ISBN (identifier)|ഐ. എസ്. ബി. എൻ.]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7136-4056-1|<bdi>0-7136-4056-1</bdi>]]</small> == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.birdnote.org/birdnote.cfm?id=1849 Sooty tern article at BirdNote.org] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721191638/http://www.birdnote.org/birdnote.cfm?id=1849|date=2011-07-21}}) * [http://www.aos-uk.com/ascension.html Sooty terns on Ascension Island South Atlantic] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302151014/http://www.aos-uk.com/ascension.html|date=2012-03-02}}) {{Taxonbar}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:പസഫിക് സമുദ്രത്തിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐ.യു.സി.എൻ. ചുവന്ന പട്ടിക പ്രകാരം സ്ഥിതി ഒട്ടും ആശങ്കാജനകമല്ലാത്ത ജീവികൾ]] fgskm7pd3b5zbhrrsvpi63pk3caki4s കിം ഇൽ സങ് 0 665374 4682667 4679554 2026-11-04T00:43:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 6 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682667 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = കിം ഇൽ സങ് | native_name = 김일성 | native_name_lang = ko | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | office = വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയയുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി | termstart = 12 ഒക്ടോബർ 1966 | termend = 8 ജൂലൈ 1994 | successor = [[കിം ജോങ് ഇൽ]] | predecessor = സ്വയം (ചെയർമാനായി) | predecessor2 = ഓഫീസ് സ്ഥാപിച്ചു | successor2 = ഓഫീസ് നിർത്തലാക്കി | office2 = ഉത്തര കൊറിയയുടെ പ്രസിഡന്റ് | termstart2 = 28 ഡിസംബർ 1972 | termend2 = 8 ജൂലൈ 1994 | party = [[വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയ]] | birth_date = 15 April 1912 | birth_place = ഹെയ്‌ജോ, കൊറിയ, ജപ്പാൻ സാമ്രാജ്യം | death_date = 8 July 1994 | death_place = ഹ്യങ്സാൻ, നോർത്ത് പ്യോൻഗൻ, [[ഉത്തര കൊറിയ]] | resting_place = [[കുംസുസാൻ പാലസ് ഓഫ് ദ സൺ]] | children = [[കിം ജോങ് ഇൽ]] | parents = [[കിം ഹ്യോങ്-ജിക്]]<br> [[കാങ് പാൻ സോക്ക്]] | allegiance = കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചൈന<br>[[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]]<br>[[ഉത്തര കൊറിയ]] | spouse = [[ജോങ്-സുക്ക്]] ​(1941; died 1949)​<br> [[കിം സോങ്-എ]] ​(1952) }} '''കിം ഇൽ സങ്''' (ജനനനാമം '''കിം സോങ്-ജു'''; 1912 ഏപ്രിൽ 15 – 1994 ജൂലൈ 8) ഒരു [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തരകൊറിയൻ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവകാരിയും, സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനും, രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനും സർവ്വോപരി ഒരു സ്വേച്ഛാധിപതിയുമായിരുന്നു. 1948-ൽ [[ഉത്തര കൊറിയ|ഡെമോക്രാറ്റിക് പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് കൊറിയ]] (ഉത്തരകൊറിയ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു), സ്ഥാപിച്ച അദ്ദേഹം 1994-ൽ മരണംവരെ ആ രാജ്യത്തെ നയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം മകൻ [[കിം ജോങ് ഇൽ]] ഭരണാധികാരമേറ്റു. മരണാനന്തരം അദ്ദേഹം രാജ്യത്തിന്റെ ശാശ്വത പ്രസിഡന്റായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രാജകുടുംബാംഗമല്ലാത്ത രാഷ്ട്രത്തലവനും ഗവൺമെന്റ് മേധാവിയുമായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചവരിൽ മൂന്നാമനായിരുന്ന അദ്ദേഹം 45 വർഷത്തിലേറെക്കാലം അധികാരത്തിലിരുന്നു. ജാപ്പനീസ് ഭരണത്തിലായിരുന്ന കൊറിയയിലാണ് കിം ജനിച്ചത്. പിന്നീട് വടക്കുകിഴക്കൻ ചൈനയിലാണ് അദ്ദേഹം വളർന്നത്. കൗമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] ആശയങ്ങളിലേക്ക് ആകൃഷ്ടനാവുകയും വിവിധ ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ ഗറില്ലാ സംഘങ്ങളിൽ അംഗമാകുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ, 1931-ൽ വടക്കുകിഴക്കൻ [[ചൈന]] [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്റെ]] അധീനതയിലായ അതേ വർഷം തന്നെ അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന|ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ]] (CCP) അംഗമായി ചേർന്നു. CCPയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള നിരവധി സംഘങ്ങളിൽ കിം പങ്കെടുത്തു. 1942-ൽ അദ്ദേഹത്തെ സോവിയറ്റ് ചെമ്പടയിൽ നിയോഗിച്ചു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് 1945 വരെ അദ്ദേഹം [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] തുടർന്നു. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യ|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ]] [[ജപ്പാൻ]] കീഴടങ്ങിയതിനെത്തുടർന്ന് കൊറിയ രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തരകൊറിയയിൽ]] അധികാരത്തിലെത്തുന്നതിൽ കിമ്മിനെ സഹായിച്ചു.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/korean-war|title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian|access-date=2026-10-02}}</ref> കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ നേതാവായും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ അദ്ദേഹത്തെയാണ് നിയമിച്ചത്. 1950-ൽ [[ദക്ഷിണ കൊറിയ|ദക്ഷിണകൊറിയയെ]] ആക്രമിക്കാൻ കിം ഇൽ സങ് അനുമതി നൽകി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഐക്യരാഷ്ട്ര സേന ദക്ഷിണകൊറിയയുടെ പ്രതിരോധത്തിനായി യുദ്ധത്തിൽ ഇടപെട്ടു. കൊറിയൻ യുദ്ധത്തിലെ സൈനികമായ അനിശ്ചിതാവസ്ഥയെ തുടർന്ന് 1953-ൽ വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":1" /> കിമ്മിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉത്തരകൊറിയ ഒരു [[ഏകാധിപത്യം|ഏകാധിപത്യ]], സോഷ്യലിസ്റ്റ്, വ്യക്തികേന്ദ്രീകൃത സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണകൂടമായി മാറി. കേന്ദ്രാസൂത്രിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയായിരുന്നു ഈ രാജ്യത്തുണ്ടായിരുന്നത്. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനുമായും]] [[ചൈന|ചൈനയുമായും]] ഉത്തരകൊറിയയ്ക്ക് അടുത്ത രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളാണുണ്ടായിരുന്നത്. 1960-കളോടെ, രാഷ്ട്രീയ അരാജകത്വവും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളും നേരിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദക്ഷിണകൊറിയയെ അപേക്ഷിച്ച് ഉത്തരകൊറിയയിൽ നേരിയ തോതിൽ ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരം ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ 1970-കളിൽ ഈ സ്ഥിതിഗതികൾക്ക് മാറ്റം വന്നു. പുതുതായി സ്ഥിരത കൈവരിച്ച ദക്ഷിണകൊറിയ ഒരു സാമ്പത്തിക ശക്തിയായി ഉയർന്നുവന്നപ്പോൾ, ഉത്തരകൊറിയയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ സ്തംഭനാവസ്ഥയെ നേരിടുകയും പിന്നീട് തകർന്നുവീഴുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite journal |last1=Kim |first1=Duol |date=November 2021 |title=The great divergence on the Korean peninsula (1910–2020) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/aehr.12225 |journal=[[Australian Economic History Review]] |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=318–341 |doi=10.1111/aehr.12225 |issn=0004-8992 |url-access=subscription}}</ref> കിം [[മാർക്സിസം]]–ലെനിനിസ്റ്റ് പാതയിൽനിന്ന് വ്യതിചലിക്കുകയും [[ജൂചെ]] എന്ന ആശയം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. "സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്വയംപര്യാപ്തത, സ്വയംപ്രതിരോധം" എന്നീ തത്വങ്ങൾക്കും കൊറിയൻ ദേശീയതയ്ക്കുമാണ് ഈ പുതിയ ആശയധാര പ്രധാനമായും പ്രാമുഖ്യം നൽകിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Juche|title=Juche {{!}} North Korea, Ideology, Kim Dynasty, & Facts {{!}} Britannica|access-date=2026-10-02|date=2026-09-25|language=en}}</ref> ഔദ്യോഗികമായി "സ്വയംപര്യാപ്തത" (''ജര്യോക് ഗെങ്‌സെങ്'') എന്ന നയമാണ് പിന്തുടർന്നിരുന്നതെങ്കിലും, 1991-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ശിഥിലമാകുംവരെ ഉത്തരകൊറിയയ്ക്ക് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്നും കിഴക്കൻ ബ്ലോക്കിൽ നിന്നും ധനസഹായവും സബ്‌സിഡികളും മറ്റ് സഹായങ്ങളും ലഭിച്ചിരുന്നു. ഈ സാമ്പത്തിക സഹായം നിലച്ചത് ഉത്തരകൊറിയൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചതോടെ 1994-ൽ വ്യാപകമായ ക്ഷാമത്തിന് കാരണമായി. ഈ കാലയളവിലും, ഉത്തരകൊറിയ ഈ മേഖലയിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യത്തെ വിമർശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യത്തെ സാമ്രാജ്യത്വപരമെന്നാണ് ഉത്തരകൊറിയ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. 1968-ൽ അമേരിക്കൻ കപ്പലായ [[യുഎസ്എസ് പ്യൂബ്ലോ]] പിടിച്ചെടുത്തതും ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഉത്തരകൊറിയയുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ കൊറിയൻ ഉപദ്വീപിനെ പുനരേകീകരിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നടത്തിയ നുഴഞ്ഞുകയറ്റ-അട്ടിമറി പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഇത്. കിം തന്റെ സഖ്യകക്ഷികളായ [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|ജോസഫ് സ്റ്റാലിനെയും]] [[മാവോ സേതൂങ്|മാവോ സെതൂങ്ങിനെയുകാൾ]] നിരവധി വർഷങ്ങൾ കൂടുതൽ ജീവിച്ചു. കൂടാതെ, ആറ് ദക്ഷിണകൊറിയൻ പ്രസിഡന്റുമാരുടെയും പത്ത് അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റുമാരുടെയും ഭരണകാലത്ത് അദ്ദേഹം അധികാരത്തിൽ തുടർന്നു. "മഹാനായ നേതാവ്" (''സുര്യോങ്'') എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം ഉത്തരകൊറിയയിലെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇന്നും ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു വിപുലമായ വ്യക്തിപൂജ സ്ഥാപിച്ചു. 1980-ൽ നടന്ന കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ ആറാം കോൺഗ്രസിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ കിം ജോങ് ഇൽ പ്രസീഡിയം അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും കിമ്മിന്റെ പിൻഗാമിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ കിം രാജവംശം എന്നറിയപ്പെടുന്ന കുടുംബാധിഷ്ഠിത ഭരണപരമ്പര രാജ്യത്ത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.hrnkinsider.org/2021/02/the-injustice-of-north-koreas.html|title=The Injustice of North Korea’s Hereditary Leadership Succession as Demonstrated by the History of Power Transfer from Kim Il-sung to Kim Jong-il|access-date=2026-10-02|last=Korea|first=Committee for Human Rights in North}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == [[File:Kim_Il-sung's_birthplace.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kim_Il-sung's_birthplace.jpg|ലഘുചിത്രം|കിം ജനിച്ച വീട്]]കിം ഇൽ സങ് കിം സങ്-ജു എന്ന പേരിലാണ് ജനിച്ചത്.<ref name="Naenara2014">{{cite web|url=http://www.naenara.com.kp/en/great/leader.php?memoris|title=Kim Il Sung Reminiscences|access-date=17 October 2014|website=[[Naenara]]|publisher=[[Korea Computer Center]] in DPRKorea & [[Foreign Languages Publishing House (North Korea)|Foreign Languages Publishing House]]|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->}}</ref><ref>Yŏng-ho Ch'oe. "Christian Background in the Early Life of Kim Il-Song." ''[[Asian Survey]]'' 26, no. 10 (1986): 1082–1091. {{doi|10.2307/2644258}}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യസമര പ്രവർത്തകനായ [[കിം ഹ്യോങ്-ജിക്|കിം ഹ്യോങ്-ജിക്ന്റെയും]] കാങ് പാൻ-സോക്കിന്റെയും മകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കിമ്മിന് [[കിം ചോൽ-ചു]], [[കിം യോങ്-ജു]] എന്നീ രണ്ട് ഇളയ സഹോദരന്മാരുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Kim-Il-Sung|title=Encyclopaedia Britannica Kim il-sung|access-date=3 January 2022|last=|first=|date=3 January 2022|website=encyclopaedia Britannica.com|publisher=Encyclopaedia Britannica Holding S.A., Encyclopædia Britannica, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203074526/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/317881/Kim-Il-Sung|archive-date=3 December 2013|url-status=live}}</ref>{{sfn|Suh|1988|p=3}} കിം ഹ്യോങ്-ജിക്കിന് 1911-ൽ ജനിച്ച [[കിം റ്യോങ്-ഹോ]] എന്ന ദത്തുപുത്രനും ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=8}} ജപ്പാനെതിരായ പോരാട്ടത്തിനിടെ കിം ചോൽ-ചു കൊല്ലപ്പെട്ടു. കിം യോങ്-ജു പിന്നീട് ഉത്തരകൊറിയൻ സർക്കാരിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും, കിം ഇൽ സങിന്റെ പിൻഗാമിയായി പരിഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന് ഭരണകൂടത്തിന്റെ പിന്തുണ നഷ്ടപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.propagandaworld.org/product-page/80th-anniversary-of-the-birth-of-kim-chol-ju-minisheet-1996|title=80th Anniversary Of The Birth Of Kim Chol Ju Minisheet 1996|access-date=19 September 2023|website=Propagandaworld|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004060010/https://www.propagandaworld.org/product-page/80th-anniversary-of-the-birth-of-kim-chol-ju-minisheet-1996|archive-date=2023-10-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hoare |first=James |url=https://books.google.com/books?id=ZI-6NARaLusC&dq=Kim+Yong-ju+1920&pg=PA226 |title=Historical Dictionary of Democratic People's Republic of Korea |date=13 July 2012 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6151-0 |language=en}}</ref> കിമ്മിന്റെ കുടുംബം ജോൻജു കിം വംശത്തിൽപ്പെട്ടതാണെന്നും, ഈ വംശത്തിന്റെ ഉത്ഭവം വടക്കൻ ജിയോല്ല പ്രവിശ്യയിലെ ജോൻജുവിൽ ആണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. 1860-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുതുമുത്തച്ഛനായ [[കിം ഉൻഗു]] പ്യോങ്യാങിലെ മാങ്യോങ്‌ദെ പ്രദേശത്ത് താമസമാക്കി.<ref>{{Cite web|url=https://www.wikiwand.com/en/Kim_%C5%ACngu|title=Kim Ŭngu|access-date=2026-10-02|last=Song-Ryeong (father)|first=Kim|last2=Hyeon-Jik (mother)|first2=Na|language=en}}</ref> 1912 ഏപ്രിൽ 15-ന് പ്യോങ്യാങിനടുത്തുള്ള മാങ്യോങ്‌ദെ-ഗുയോക്ക് എന്ന ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽ (അന്ന് നാംനി) അല്ലെങ്കിൽ ചിൽഗോളിൽ (അന്ന് ഹെയ്‌ജോ) ആണ് കിം ജനിച്ചതെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. 1964-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കിമ്മിന്റെ അർധഔദ്യോഗിക ജീവചരിത്രം അനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹം അമ്മയുടെ ചിങ്ജോങിലുള്ള വീട്ടിലാണ് ജനിച്ചത്. പിന്നീട് മാങ്യോങ്‌ദെ-ഗുയോക്കിലാണ് അദ്ദേഹം വളർന്നത്.<ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |id=243895 |access-date=13 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> കിമ്മിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം എല്ലായ്പ്പോഴും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ വക്കിലായിരുന്നു. വളരെ സജീവമായിരുന്ന ഒരു പ്രസ്ബിറ്റീരിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ കുടുംബത്തിലാണ് താൻ വളർന്നതെന്ന് കിം പറഞ്ഞിരുന്നു.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html|location=London|work=The Independent|title=The Rage Against God, By Peter Hitchens|first=Sholto|last=Byrnes|date=7 May 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html|archive-date=12 May 2010}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതൃമുത്തച്ഛൻ ഒരു പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് ശുശ്രൂഷകനായിരുന്നു. പിതാവ് ഒരു മിഷനറി സ്കൂളിൽ പഠിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹം പ്രസ്ബിറ്റീരിയൻ സഭയിലെ ഒരു മൂപ്പനുമായിരുന്നു.<ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html|date=18 September 2010}}</ref><ref name=":2" /> 1919-ൽ കിം ഹ്യോങ്-ജിക് ജപ്പാൻ വിരുദ്ധമായ മാർച്ച് ഫസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.hrnkinsider.org/2021/03/fixing-distorted-history-prerequisite.html|title=Fixing Distorted History, a Prerequisite to Democratizing North Korea|access-date=2026-10-02|last=Korea|first=Committee for Human Rights in North}}</ref> മിക്ക കൊറിയൻ കുടുംബങ്ങളെയും പോലെ, 1910 ഓഗസ്റ്റ് 29-ന് ആരംഭിച്ച കൊറിയയിലെ ജാപ്പനീസ് അധിനിവേശത്തോട് കിമ്മിന്റെ കുടുംബത്തിനും ശക്തമായ എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കൊറിയൻ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ ജപ്പാൻ നടത്തിയ നടപടികൾ വളരെ കർശനമായിരുന്നു. 1912-ൽ മാത്രം 52,000-ത്തിലധികം കൊറിയൻ പൗരന്മാരെ ജാപ്പനീസ് സൈന്യം അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് തടവിലാക്കി. ഈ അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളെ തുടർന്ന് നിരവധി കൊറിയൻ കുടുംബങ്ങൾക്ക് [[കൊറിയ]] വിട്ട് [[മഞ്ചൂറിയ|മഞ്ചൂരിയയിൽ]] താമസമാക്കേണ്ടിവന്നു.<ref>{{cite book |last=Sohn |first=Won Tai |url=https://books.google.com/books?id=4Hz119vPQYwC&pg=PA43 |title=Kim Il Sung and Korea's Struggle: An Unconventional Firsthand History |publisher=McFarland |year=2003 |isbn=978-0-7864-1589-2 |location=Jefferson |pages=42–43 |access-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107110508/https://books.google.com/books?id=4Hz119vPQYwC&pg=PA43 |archive-date=7 November 2021 |url-status=live}}</ref> 1919 മേയിൽ, [[കിം ഹ്യോങ്-ജിക്]] തന്റെ മകൻ കിം സങ്-ജുവിനെയും കുടുംബത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെയും കൂട്ടി ചൈനയിലേക്ക് പലായനം ചെയ്ത് ബാദാവോഗൗവിൽ താമസമാക്കി.<ref>{{Cite web|url=https://www.faithtap.com/x/kim-il-sung-Q41117|title=Kim Il-sung|access-date=2026-10-02|language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, കിമ്മിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ, പ്രത്യേകിച്ച് അമ്മ, കൊറിയൻ ഉപദ്വീപിലാകെ ശക്തിപ്രാപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ സമരത്തിൽ പങ്കുവഹിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://schoolhistory.co.uk/modern/kim-il-sung/|title=Kim Il-Sung {{!}} Life, Dynasty, Cult of Personality {{!}} History Worksheets|access-date=2026-10-02|last=Morales|first=Michelle|date=2023-03-30|language=en-US}}</ref> അവരുടെ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ കൃത്യമായ സ്വഭാവം — അത് മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായിരുന്നോ, ദേശീയവാദപരമായിരുന്നോ, അതോ രണ്ടും ചേർന്നതായിരുന്നോ — വ്യക്തമല്ല.{{sfn|Lankov|2002|p=53}} === കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങളും ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും === [[File:Youth_of_Kim_Il-sung.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Youth_of_Kim_Il-sung.jpg|ലഘുചിത്രം|1926-ൽ വാസോങ് മിലിട്ടറി അക്കാദമിയിൽ പഠിച്ചിരുന്ന കാലത്തെ കിമ്മിന്റെ ചിത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മകഥയായ ''വിത്ത് ദ സെഞ്ചുറി''യിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്.]] ഉത്തരകൊറിയൻ സർക്കാർ സ്രോതസ്സുകൾ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, 1926-ൽ കിം [[ഡൗൺ വിത്ത് ഇംപീരിയലിസം യൂണിയൻ]] സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality|access-date=1 October 2014|last=Smith|first=Lydia|date=8 July 2014|work=International Business Times UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> എന്നാൽ മിക്ക അക്കാദമിക ഗവേഷകരും ഈ വാദം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=190}} 1926-ൽ അദ്ദേഹം വാസോങ് മിലിട്ടറി അക്കാദമിയിൽ ചേർന്നു. എന്നാൽ അവിടുത്തെ പരിശീലനരീതികൾ കാലഹരണപ്പെട്ടതാണെന്ന് തോന്നിയതിനെ തുടർന്ന് 1927-ൽ അദ്ദേഹം പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് 1930 വരെ ചൈനയിലെ ജിലിനിലുള്ള യുവൻ മിഡിൽ സ്കൂളിൽ പഠിച്ചു.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp|newspaper=[[The New York Times]]|title=Carter Wins Release of American in North Korea|first1=Choe|last1=Sang-Hun|author1-link=Choe Sang-Hun|first2=Sharon|last2=LaFraniere|author2-link=Sharon LaFraniere|date=27 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp|archive-date=30 June 2017}}</ref> അവിടെവെച്ച് പഴയ തലമുറയിലെ കൊറിയക്കാരുടെ പാരമ്പര്യപരമായ ചിന്താഗതികളിൽ നിന്ന് അകന്ന അദ്ദേഹം [[കമ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] ആശയങ്ങളിൽ താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. പതിനേഴാം വയസ്സിൽ കിം, ഇരുപതിൽ താഴെ അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്ന ഒരു രഹസ്യ സംഘടനയായ കൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് യൂത്ത് അസോസിയേഷനിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ അംഗമായി. ദക്ഷിണ മഞ്ചൂറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് യൂത്ത് അസോസിയേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ഹോ സോ ({{Korean|hangul=허소|hanja=許笑|labels=no}}) ആയിരുന്നു സംഘടനയുടെ നേതാവ്. 1929-ൽ സംഘടന രൂപീകരിച്ച് മൂന്ന് ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ [[പോലീസ്]] അതിനെ കണ്ടെത്തുകയും കിമ്മിനെ ഏതാനും മാസത്തേക്ക് ജയിലിലടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അറസ്റ്റും ജയിൽവാസവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് വിരാമമിട്ടു.{{sfn|Lankov|2002|p=52}}{{sfn|Suh|1988|p=7}} വടക്കൻ ചൈനയിലെ വിവിധ ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ ഗറില്ലാ സംഘങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ചേർന്നു. ഇതിൽ നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് ഗവൺമെന്റിന്റെ [[കൊറിയൻ റെവല്യൂഷണറി ആർമി|കൊറിയൻ റെവല്യൂഷണറി ആർമിയും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. 1930-ൽ അദ്ദേഹം കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യകളിലെ കൊറിയൻ കർഷകരുടെ ജനറൽ യൂണിയന്റെ ഫുസോങ്, ആൻതു സംഘടനാ സമിതിയിൽ അംഗമായി. അതേ വർഷം, നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് ഗവൺമെന്റിന്റെ മുൻ അംഗമായിരുന്ന ലീ ജോങ്-നാക്{{sfn|Tertitskiy|2025|p=68}} സ്ഥാപിച്ച ആർമി ഓഫ് ദ വേൾഡ് ഫയറിന്റെ സൈനിക-രാഷ്ട്രീയ കൗൺസിലിലും അദ്ദേഹം അംഗമായി. മഞ്ചൂറിയയിൽ ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ വികാരം ശക്തമായിരുന്നു. എന്നാൽ 1930 മേയ് വരെ ജപ്പാൻ മഞ്ചൂറിയ കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല. 1930 മേയ് 30-ന് കിഴക്കൻ മഞ്ചൂറിയയിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായ ഒരു അക്രമാസക്തമായ പ്രക്ഷോഭം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. "ജാപ്പനീസ് ആക്രമണത്തെ" ചെറുക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ കർഷകർ ചില പ്രാദേശിക ഗ്രാമങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973) 3.</ref> അധികാരികൾ ഈ സ്വാഭാവികമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട പ്രക്ഷോഭത്തെ എളുപ്പത്തിൽ അടിച്ചമർത്തി. ഈ ആക്രമണത്തെ തുടർന്ന് മഞ്ചൂറിയ അധിനിവേശം ചെയ്യാനുള്ള പദ്ധതികൾ ജപ്പാൻ ആരംഭിച്ചു. 1931 മേയ് 20-ന് മഞ്ചൂറിയയിലെ<ref>{{cite book |last=Suh |first=Dae-Sook |author-link=Suh Dae-sook |title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System |publisher=The University Press of Hawaii |year=1981 |isbn=978-0-8248-0740-5 |location=Honolulu |pages=9, 19}}</ref> യെൻചി കൗണ്ടിയിൽ നടന്ന യങ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ലീഗ് പ്രതിനിധികളുടെ യോഗത്തിൽ കിം നടത്തിയതായി പറയപ്പെടുന്ന പ്രസംഗത്തിൽ, 1930 മേയ് 30-ന് കിഴക്കൻ മഞ്ചൂറിയയിൽ നടന്നതുപോലുള്ള ആസൂത്രണമില്ലാത്ത പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രതിനിധികൾ വിട്ടുനിൽക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 1–15.</ref> നാല് മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1931 സെപ്റ്റംബർ 18-ന് [[മുക്ഡൻ സംഭവം]] നടന്നു. മഞ്ചൂറിയയിലെ മുക്ഡൻ നഗരത്തിൽ ജാപ്പനീസ് റെയിൽപ്പാതയ്ക്ക് സമീപം താരതമ്യേന ചെറിയ അളവിലുള്ള [[ഡൈനാമിറ്റ്|ഡൈനാമൈറ്റ്]] പൊട്ടിത്തെറിച്ചതായിരുന്നു സംഭവം. സ്ഫോടനത്തിൽ കാര്യമായ നാശനഷ്ടങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായില്ലെങ്കിലും, മഞ്ചൂറിയയിലേക്ക് സൈന്യത്തെ അയയ്ക്കാനും അവിടെ ഒരു പാവ സർക്കാരിനെ സ്ഥാപിക്കാനും ജപ്പാൻ ഈ സംഭവത്തെ ഒരു കാരണംയായി ഉപയോഗിച്ചു.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17–20.</ref> 1931-ൽ കിം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന|ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ]] (CCP) ചേർന്നു. [[കൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] 1925-ൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമായിരുന്നെങ്കിലും, അമിതമായ ദേശീയവാദ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 1930-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ അതിനെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയിരുന്നു. 1932 ഫെബ്രുവരി മുതൽ, വാങ് ദെലിൻ അദ്ദേഹത്തെ റിക്രൂട്ട് ചെയ്തതിന തുടർന്ന് കിം ചൈനീസ് പീപ്പിൾസ് നാഷണൽ സാൽവേഷൻ ആർമിയിൽ പ്രചാരണ പ്രവർത്തകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. എന്നാൽ ദേശീയവാദ സർക്കാർ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളെ പുറത്താക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടതോടെ, കിം ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന മുഴുവൻ പ്രചാരണ വിഭാഗത്തെയും വാങ് പുറത്താക്കി. തുടർന്ന് കിം CCP രൂപീകരിച്ച ആൻതു പാർട്ടിസൻ യൂണിറ്റിൽ ചേർന്നു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=70}} പിന്നീട് ഈ യൂണിറ്റ് മറ്റ് ചില യൂണിറ്റുകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് [[വാങ്‌ചിങ് ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ പാർട്ടിസൻ യൂണിറ്റ്]] രൂപീകരിച്ചു. കിം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കമ്മീഷണറായി.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=72}} 1935-ൽ ഏകദേശം 160 സൈനികർ ഉൾപ്പെട്ട രണ്ടാം ഡിവിഷന്റെ മൂന്നാം ഡിറ്റാച്ച്മെന്റിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കമ്മീഷണറായി കിമ്മിനെ നിയമിച്ചു.{{sfn|Lankov|2002|p=53}} അവിടെവച്ചാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവെന്ന നിലയിൽ പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുവായി മാറിയ വെയ് ഷെങ്മിനുമായി കിം പരിചയപ്പെടുന്നത്. അന്ന് വടക്കുകിഴക്കൻ ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ സംയുക്ത സേനയുടെ രാഷ്ട്രീയ സമിതി അധ്യക്ഷനായിരുന്ന വെയ്, കിമ്മിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മേലുദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. യാനാനിലെ ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ചെയർമാനായ മാവോ സെതൂങ്ങിനോട് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന ഉന്നത പാർട്ടി നേതാവായ കാങ് ഷെങിന് വെയ് നേരിട്ട് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിരുന്നു. 1941 മാർച്ച് 8-ന് വെയ് മരിക്കുന്നതുവരെ ഈ ബന്ധം തുടർന്നു. 1935-ൽ കിം കിം ഇൽ സങ് എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു.{{sfn|Suh|1988|pp=8–10}} ഇതിന്റെ അർത്ഥം "കിം സൂര്യനായി" എന്നാണ്. 1936 ഫെബ്രുവരിയിൽ, ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി രൂപീകരിച്ച ഗറില്ലാ സംഘടനയായ വടക്കുകിഴക്കൻ ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ സംയുക്ത സേനയിൽ കിം അംഗമായി.<ref>{{cite journal |last1=Coogan |first1=Anthony |date=July 1994 |title=Northeast China and the Origins of the Anti-Japanese United Front |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/009770049402000302 |journal=[[Modern China (journal)|Modern China]] |volume=20 |issue=3 |pages=282–314 |doi=10.1177/009770049402000302 |issn=0097-7004 |s2cid=145225647 |url-access=subscription}}</ref> [[മിൻസെങ്‌ദാൻ സംഭവം|മിൻസെങ്‌ദാൻ സംഭവത്തി]]<nowiki/>ലെ കിമ്മിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിന് കൂടുതൽ ശക്തമായ അടിത്തറ നൽകി.<ref name=":12">{{Cite book |last=Kim |first=Suzy |title=Everyday Life in the North Korean Revolution, 1945–1950 |date=2016 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-1-5017-0568-7 |location=Ithaca |oclc=950929415}}</ref> [[മഞ്ചൂറിയ]]<nowiki/>യിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന|ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]], മഞ്ചൂറിയയിലെ ഏതൊരു കൊറിയക്കാരനും രഹസ്യമായി ജപ്പാൻ അനുകൂലമായ മിൻസെങ്‌ദാൻ സംഘടനയിലെ അംഗമായിരിക്കാമെന്ന് സംശയിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref name=":22">{{harvnb|Armstrong|2013|page=30}}</ref> ഇതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന ശുദ്ധീകരണ നടപടിയിൽ ആയിരത്തിലധികം കൊറിയക്കാരെ ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. ഇതിൽ കിമ്മും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. 1933-ന്റെ അവസാനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തെങ്കിലും 1934-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കുറ്റവിമുക്തനാക്കി. ഈ നടപടിക്കിടെ ഏകദേശം 500 കൊറിയക്കാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref name=":22" /> താൻ ഒരിക്കലും മിൻസെങ്‌ദാൻ അംഗമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, അതിൽ അംഗമായിരുന്നുവെന്ന് സമ്മതിക്കാൻ കിം പലതവണ നിർബന്ധിതനായി.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=73}} കിമ്മിന്റെ ആത്മകഥയിലും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോരാടിയ ഗറില്ലാ പോരാളികളുടെ ഓർമക്കുറിപ്പുകളിലും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ശുദ്ധീകരണ സമിതിയുടെ സംശയപ്പട്ടികകൾ കിം പിടിച്ചെടുത്ത് കത്തിച്ചതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വം കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ച പ്രധാന സംഭവങ്ങളിലൊന്ന്.<ref name=":12" /> ഈ രേഖകൾ നശിപ്പിക്കുകയും സംശയത്തിന്റെ പേരിൽ നടപടി നേരിട്ടവരെ പുനരധിവസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ, ശുദ്ധീകരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടവർ കിമ്മിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വീണ്ടും അണിനിരന്നു.<ref name=":12" /> ചരിത്രകാരിയായ സൂസി കിം പറയുന്നതുപോലെ, "ധീരമായ നീക്കം മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുകമ്പയും" കിം ഇൽ സങിനെ ഈ ശുദ്ധീകരണ നടപടികൾക്ക് ശേഷം ഒരു നിർണായക നേതാവായി ഉയർത്തി. 1937-ൽ, 24-ാം വയസ്സിൽ കിമ്മിനെ ആറാമത്തെ ഡിവിഷന്റെ കമാൻഡറായി നിയമിച്ചു. പിന്നീട് "കിം ഇൽ സങിന്റെ ഡിവിഷൻ" എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ സംഘത്തിൽ ഏതാനും നൂറ് സൈനികരുണ്ടായിരുന്നു. 1937 ജൂൺ 4-ന് 200 ഗറില്ലാ പോരാളികളുമായി അദ്ദേഹം പോചോൻബോയിൽ ആക്രമണം നടത്തി.<ref name=":0">{{harvnb|Kim|2016|page=68}}</ref> പ്രാദേശിക സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ നശിപ്പിക്കുകയും ജാപ്പനീസ് പോലീസ് സ്റ്റേഷനും പോസ്റ്റ് ഓഫീസിനും തീയിടുകയും ചെയ്തു.<ref name=":0" /> ഈ ആക്രമണത്തിന്റെ വിജയം കിമ്മിന്റെ സൈനിക നേതൃത്വത്തിലുള്ള കഴിവുകൾ പ്രകടമാക്കി. സൈനിക വിജയത്തേക്കാൾ പ്രാധാന്യമർഹിച്ച മറ്റൊരു നേട്ടം, ഗറില്ലാ പോരാളികളും മഞ്ചൂറിയ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ജപ്പാൻ വിരുദ്ധ ഐക്യമുന്നണി സംഘടനയായ കൊറിയൻ ഫാദർലാൻഡ് റസ്റ്റോറേഷൻ അസോസിയേഷനും തമ്മിൽ രാഷ്ട്രീയമായി ഏകോപനവും സംഘടനാപരമായ സഹകരണവും സാധ്യമാക്കിയതായിരുന്നു.<ref name=":0" /> ഈ നേട്ടങ്ങളിലൂടെ ചൈനീസ് ഗറില്ലാ പോരാളികൾക്കിടയിൽ കിമ്മിന് ഒരു പരിധിവരെ പ്രശസ്തി ലഭിച്ചു. പിന്നീട് ഉത്തരകൊറിയൻ ജീവചരിത്രങ്ങളിൽ ഈ സംഭവത്തെ കൊറിയയുടെ മഹത്തായ വിജയമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ജപ്പാൻകാരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ഇതുവരെ ഉണ്ടായിരുന്ന കൊറിയൻ ഗറില്ലാ നേതാക്കളിൽ ഏറ്റവും കാര്യക്ഷമരും ജനപ്രീതിയുള്ളവരുമായ നേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു കിം.{{sfn|Cumings|2005|pp=160–161}}<ref>{{cite book |last=Robinson |first=Michael E. |url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/ |title=Korea's Twentieth-Century Odyssey |publisher=University of Hawaii Press |year=2007 |isbn=978-0-8248-3174-5 |location=Honolulu |pages=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |url-access=registration}}</ref> ജാപ്പനീസ് സൈന്യത്തിന്റെ തിരച്ചിൽ പട്ടികകളിൽ അദ്ദേഹം "ടൈഗർ" എന്ന പേരിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="McCormack 1993">{{cite book |last1=Lone |first1=Stewart |title=Korea since 1850 |url=https://archive.org/details/koreasince18500000lone |last2=McCormack |first2=Gavan |author-link2=Gavan McCormack |publisher=Longman Cheshire |year=1993 |location=Melbourne |page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100]}}</ref> 1940 ഫെബ്രുവരിയിൽ ജപ്പാൻ കിമ്മിനെ പിടികൂടുന്നതിനായി "മയേദ യൂണിറ്റ്" എന്ന പ്രത്യേക സൈനിക സംഘത്തെ അയച്ചു.<ref name="McCormack 1993" /> 1940-ൽ പിന്നീട്, കിം ഇൽ സങിന്റെ ആദ്യ ഭാര്യയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കിം ഹ്യേ-സുൻ എന്ന സ്ത്രീയെ ജപ്പാൻകാർ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. കൊറിയൻ ഗറില്ലാ പോരാളികളെ കീഴടങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനായി അവരെ ബന്ദിയാക്കി ഉപയോഗിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പിന്നീട് അവരെ കൊലപ്പെടുത്തി. കിമ്മിനെ ഒന്നാം സേനയുടെ രണ്ടാം പ്രവർത്തനമേഖലയുടെ കമാൻഡറായി നിയമിച്ചു. എന്നാൽ 1940 അവസാനത്തോടെ ഒന്നാം സേനയിലെ ജീവനോടെ ശേഷിച്ചിരുന്ന ഏക നേതാവ് കിം മാത്രമായിരുന്നു. ജാപ്പനീസ് സൈന്യം പിന്തുടരുന്നതിനിടെ, 1940 ഒക്ടോബർ 23-ന് കിം ഒരു ഡസനോളം പോരാളികളോടൊപ്പം [[അമുർ നദി|അമൂർ നദി]] കടന്ന് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്ക്]] രക്ഷപ്പെട്ടു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=76}}{{sfn|Lankov|2002|pp=53–54}} തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഖബറോവ്സ്കിന് സമീപമുള്ള വ്യാത്സ്കൊയെയിലെ ഒരു ക്യാമ്പിലേക്ക് അയച്ചു. അവിടെ സോവിയറ്റ് സൈന്യം കൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗറില്ലാ പോരാളികൾക്ക് വീണ്ടും സൈനിക പരിശീലനം നൽകി. [[File:东北抗日联军教导旅.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E4%B8%9C%E5%8C%97%E6%8A%97%E6%97%A5%E8%81%94%E5%86%9B%E6%95%99%E5%AF%BC%E6%97%85.jpg|ലഘുചിത്രം|1943-ൽ റെഡ് ആർമിയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര സൈനിക യൂണിറ്റായ 88-ാമത് പ്രത്യേക റൈഫിൾ ബ്രിഗേഡിലെ അംഗങ്ങൾ. മുൻനിരയിൽ വലതുവശത്തുനിന്ന് രണ്ടാമതായി ഇരിക്കുന്നത് കിം.]] 1942 ഓഗസ്റ്റിൽ, കിമ്മിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈനികരെയും [[സോവിയറ്റ് റെഡ് ആർമി|സോവിയറ്റ് റെഡ് ആർമിയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്ന 88-ാമത് സെപ്പറേറ്റ് റൈഫിൾ ബ്രിഗേഡ് എന്ന പ്രത്യേക യൂണിറ്റിലേക്ക് നിയോഗിച്ചു. കിമ്മിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മേലുദ്യോഗസ്ഥൻ ഷൗ ബാവോസോങ് ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|access-date=1 June 2019|date=23 December 2011|website=people.com.cn|language=zh-hant|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|archive-date=1 June 2019|author=寸麗香|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|access-date=1 June 2019|author-link=Fyodor Tertitskiy|date=4 February 2019|publisher=[[NK News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601060126/https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|archive-date=1 June 2019|author=Fyodor Tertitskiy|url-status=live}}</ref> സോവിയറ്റ് റെഡ് ആർമിയിൽ കിം ക്യാപ്റ്റൻ പദവി നേടി. {{sfn|Tertitskiy|2025|page=34}}1945-ൽ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] അവസാനിക്കുന്നതുവരെ അദ്ദേഹം സോവിയറ്റ് സൈന്യത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.<ref>{{cite book |last=Buzo |first=Adrian |url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 |title=The Making of Modern Korea |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-42278-5 |edition=3rd |location=London |page=270 |access-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014020445/https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 |archive-date=14 October 2022 |url-status=live}}</ref> === കിം ഒരു വ്യാജ വ്യക്തിയാണെന്ന വാദങ്ങൾ === "കിം ഇൽ സങ്" എന്ന പേര് കൊറിയൻ പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്തെ പ്രമുഖ നേതാവായ കിം ക്യോങ്-ചോൺ മുമ്പ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി നിരവധി സ്രോതസ്സുകൾ അവകാശപ്പെടുന്നു.{{sfn|Becker|2005|p=44}} സോവിയറ്റ് അധിനിവേശകാലത്ത് കിമ്മിനൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന സോവിയറ്റ് സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഗ്രിഗോറി മെക്ലർ, മരിച്ചുപോയ ഒരു മുൻ കമാൻഡറിൽ നിന്നാണ് കിം ഈ പേര് സ്വീകരിച്ചതെന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നു.<ref>{{cite news|date=10 January 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership|work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 June 2009}}</ref> എന്നാൽ റഷ്യൻ ചരിത്രകാരനായ ആന്ദ്രെ ലങ്കോവ്, ഈ വാദം ശരിയാകാൻ സാധ്യതയില്ലെന്നാണ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] കഴിഞ്ഞ കാലയളവിന് മുമ്പും ശേഷവും കിമ്മിനെ അറിയാമായിരുന്ന നിരവധി സാക്ഷികളുണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ കിമ്മിന്റെ മേലുദ്യോഗസ്ഥനായ ഷൗ ബാവോസോങും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Lankov|2002|p=55}} തന്റെ ഡയറിക്കുറിപ്പുകളിൽ "രണ്ടാമത്തെ" കിം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന വാദം ഷൗ നിരാകരിച്ചു. അമേരിക്കൻ ചരിത്രകാരനായ ബ്രൂസ് കമ്മിങ്സും, ക്വാന്തുങ് സേനയിലെ ജാപ്പനീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ കിം ഒരു പ്രതിരോധ നേതാവെന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നുവെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയതായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Cumings|2005|pp=160–161}} 2019-ൽ അന്വേഷണാത്മക പത്രപ്രവർത്തകയായ ആനി ജേക്കബ്സൻ സർപ്രൈസ്, കിൽ, വാനിഷ് എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അതിൽ, കിം ഇൽ സങ് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന, ബ്ലാക്ക്‌മെയിൽ ചെയ്യപ്പെട്ട ഒരു വ്യാജ വ്യക്തിയാണെന്ന് അമേരിക്കൻ [[സെൻട്രൽ ഇന്റലിജൻസ് ഏജൻസി]] (CIA) ഒരിക്കൽ നിഗമനം ചെയ്തിരുന്നതായി പറയുന്നു.<ref name=":32">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Annie |author-link=Annie Jacobsen |title=Surprise, Kill, Vanish: The Secret History of CIA Paramilitary Armies, Operators, and Assassins |url=https://archive.org/details/surprisekillvani0000jaco_p6f7 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |year=2019 |isbn=978-0-316-44140-7 |location=New York |page=[https://archive.org/details/surprisekillvani0000jaco_p6f7/page/42 42] |language=en}}</ref> "ദ ഐഡന്റിറ്റി ഓഫ് കിം ഇൽ സങ്" എന്ന തലക്കെട്ടിലുള്ള രേഖയിൽ, ആ നേതാവിന്റെ യഥാർത്ഥ വ്യക്തിത്വം കിം സോങ്-ജു എന്ന പേരുള്ള അനാഥനായ ഒരു കുട്ടിയുടേതാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. സഹപാഠിയുടെ പണം മോഷ്ടിക്കുന്നതിനിടെ പിടിക്കപ്പെട്ട കിം സോങ്-ജു, അപമാനം ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി ആ സഹപാഠിയെ കൊലപ്പെടുത്തിയതായി രേഖ ആരോപിച്ചു. തുടർന്ന്, [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|സ്റ്റാലിൻ]] "അപ്രത്യക്ഷനാക്കിയ" യഥാർത്ഥ യുദ്ധവീരനായ കിം ഇൽ സങിന്റെ പേര് സ്വീകരിച്ച്, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ ഒരു പാവയായി ഉത്തരകൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെ നയിക്കാൻ സോവിയറ്റ് രഹസ്യാന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കിം സോങ്-ജുവിനെ ബ്ലാക്ക്‌മെയിൽ ചെയ്തതായും രേഖ അവകാശപ്പെട്ടു. ജേക്കബ്സന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കിം ഇൽ സങിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് "ചോദ്യങ്ങളൊന്നും ഉയരരുത്" എന്ന് ഭരണകൂടത്തിന്റെ നേതാക്കൾക്ക് പ്രത്യേക നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നതായും CIA പറഞ്ഞിരുന്നു.<ref name=":3">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Annie |author-link=Annie Jacobsen |title=Surprise, Kill, Vanish: The Secret History of CIA Paramilitary Armies, Operators, and Assassins |url=https://archive.org/details/surprisekillvani0000jaco_p6f7 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |year=2019 |isbn=978-0-316-44140-7 |location=New York |page=[https://archive.org/details/surprisekillvani0000jaco_p6f7/page/42 42] |language=en}}</ref> ചരിത്രകാരന്മാർ പൊതുവെ അംഗീകരിക്കുന്ന അഭിപ്രായം, കിമ്മിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി രൂപപ്പെട്ട വ്യക്തിത്വാരാധന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ അതിശയോക്തിപരമായി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, അദ്ദേഹം പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു ഗറില്ലാ നേതാവായിരുന്നു എന്നതാണ്.{{sfn|Buzo|2002|page=56}}{{sfn|Robinson|2007|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87]}}<ref>{{Cite book |last1=Oberdorfer |first1=Don |author-link=Don Oberdorfer |title=The Two Koreas: A Contemporary History |url=https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8 |last2=Carlin |first2=Robert |publisher=Basic Books |year=2014 |isbn=978-0465031238 |pages=[https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8/page/13 13]–14}}</ref> == നേതൃത്വം (1948–1994) == === കൊറിയയിലേക്കുള്ള മടക്കം === [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|ലഘുചിത്രം|1945 ഒക്ടോബറിൽ പ്യോങ്യാങ്ങിൽ സോവിയറ്റ് സിവിൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിലെ അംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു പൊതുപരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന കിം (കറുത്ത സ്യൂട്ടിൽ).<ref>{{Citation|last1=Jeon|first1=Bong-gwan|title=Why did Stalin appoint Captain Kim Il-sung of the 88th Brigade as the leader of North Korea?|date=8 July 2023|url=https://www.chosun.com/national/weekend/2023/07/08/J3BKFDKDSFENLNG7LTN3TNG4BQ/|publisher=([[The Chosun Ilbo]], 조선일보)|quote=Kim Il-sung first appeared before the public on 14 October at a mass rally held at the [[Kim Il Sung Stadium|Pyongyang Kirim-ri Public Sports Ground]] to welcome the Soviet Army. The rally was organized to celebrate the liberation and reaffirm the determination to build a new Korea. However, most people gathered there were actually there to see 'General Kim Il-sung, the hero of the nation,' so it became known as the 'Kim Il-sung General’s Homecoming Rally.' The crowd that filled the Moranbong area was said to number between 60,000 and 400,000, according to various records. At the time, the population of Pyongyang was around 340,000. After speeches by [[Nikolai Georgiyevich Lebedev|Lebedev]] and [[Cho Man-sik]], Kim Il-sung, dressed in a suit provided by the Soviet army, ascended the podium. Before the rally, Lebedev advised Kim Il-sung, saying, "There is a growing sentiment among the North Korean people against the Soviet Union, so do not wear the Soviet medal." However, Kim Il-sung insisted on wearing the Soviet medal and appeared on the stage with it. Lebedev saw this as an expression of "a small heroism," wanting to demonstrate loyalty to the Soviet Union and Stalin. In the photograph taken that day, Kim Il-sung is seen wearing the Soviet medal while speaking in front of the Soviet and Korean flags, with Generals [[Ivan Chistyakov|Chistakov]], [[Nikolai Georgiyevich Lebedev|Lebedev]], and Romanenko standing behind him. This image was later edited in North Korea to show Kim Il-sung alone without the medal, once the regime stabilized. Kim Il-sung began his speech by reading the manuscript translated by the Soviet army, stating, "We sincerely thank the Soviet Army, which fought for our liberation and freedom." It was a brief and neutral speech with no strong communist rhetoric, focusing on the theme of "uniting efforts to build a new democratic Korea." Kim Il-sung later commented, "When I heard the cheers, all the fatigue that had built up over the past twenty years melted away at once," expressing satisfaction with the atmosphere at the rally. However, there were mixed emotions among the crowd that day. The playwright Oh Young-jin, who had met Kim Il-sung several times through [[Cho Man-sik]]'s circle, recorded the atmosphere of the rally: "Instead of the white-haired old general, a young man who looked no older than 30 steps forward with a manuscript in hand. His hair was cut like a waiter from a Chinese restaurant, and his bangs looked as if he were a lightweight boxer. Fake!" A wave of disbelief, disappointment, dissatisfaction, and anger spread through the crowd like an electric current. It is also confirmed in Lebedev's memoirs that there was a "fake Kim Il-sung" uproar among the crowd. While Kim Il-sung had won over Stalin and the Soviet military leadership, he had not won the hearts of the North Korean people.}}</ref>]] 1945 ഓഗസ്റ്റ് 8-ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ജപ്പാനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഓഗസ്റ്റ് 24-ന് റെഡ് ആർമി [[പ്യോംങ്യാംഗ്|പ്യോങ്യാങ്ങിൽ]] പ്രവേശിച്ചു. 33 വയസ്സുള്ള റെഡ് ആർമി ക്യാപ്റ്റൻ കിം ഇൽ സങ്, 26 വർഷത്തെ പ്രവാസജീവിതത്തിന് ശേഷം 1945 സെപ്റ്റംബർ 19-ന് കൊറിയയിലെ വോൻസാൻ തുറമുഖത്ത് എത്തി.{{sfn|Martin|2004|p=51}} സോവിയറ്റ് ആഭ്യന്തരകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന ലിയോണിദ് വാസിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കിം ഇൽ സങിനെ സോവിയറ്റ് അധികൃതർ ഏതാണ്ട് "പൂജ്യത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ച" നേതാവായിരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊറിയൻ ഭാഷാപരിജ്ഞാനം വളരെ പരിമിതമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ഔപചാരികമായി ലഭിച്ച എട്ട് വർഷത്തെ വിദ്യാഭ്യാസം മുഴുവൻ [[ചൈനീസ് ഭാഷ|ചൈനീസ് ഭാഷയിലായിരുന്നു]]. കൊറിയയിൽ എത്തിയതിന് മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം നടന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി കോൺഗ്രസിൽ അദ്ദേഹം പ്രസംഗിക്കേണ്ടിയിരുന്നു. സോവിയറ്റ് ആഭ്യന്തരകാര്യ മന്ത്രാലയം തയ്യാറാക്കിയ ആ പ്രസംഗം വായിക്കാൻ പോലും അദ്ദേഹത്തിന് ഗണ്യമായ പരിശീലനം ആവശ്യമായി വന്നു.{{sfn|Becker|2005|p=50}} 1945 ഓഗസ്റ്റിൽ, ഉത്തരകൊറിയയെ നയിക്കാൻ യോഗ്യരായ കൊറിയക്കാരെ കണ്ടെത്താൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ 25-ാം സേനയുടെ രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗത്തോട് നിർദേശിച്ചു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി തയ്യാറാക്കിയ പട്ടികയിൽ കിം ഇൽ സങിന്റെ പേര് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ പട്ടികയിലുണ്ടായിരുന്ന ആരെയും ഉത്തരകൊറിയയുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ മതിയായ യോഗ്യതയുള്ളവരായി കണക്കാക്കിയിരുന്നില്ല. 1945 ഓഗസ്റ്റിൽ, ഉത്തരകൊറിയയെ നയിക്കാൻ കഴിവുള്ള കൊറിയക്കാരെ കണ്ടെത്താൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ 25-ാം സേനയുടെ രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗത്തിന് നിർദേശം നൽകി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയ പട്ടികയിൽ കിം ഇൽ സങിന്റെ പേര് ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=95}} എന്നാൽ പട്ടികയിലുണ്ടായിരുന്ന ആരും ഉത്തരകൊറിയയുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ മതിയായ യോഗ്യതയുള്ളവരാണെന്ന് കരുതപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ഈ കാലയളവിൽ, 88-ാമത് പ്രത്യേക റൈഫിൾ ബ്രിഗേഡ് സന്ദർശിച്ച സോവിയറ്റ് ജനറൽ ഗ്രിഗോറി മെക്ലറുമായി കിം കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. കിമ്മിൽ മതിപ്പുതോന്നിയ മെക്ലർ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് അനുകൂലമായ വിലയിരുത്തൽ റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കി. ഇതിനെത്തുടർന്ന്, സോവിയറ്റ് ജനറൽ മാക്സിം പുർക്കയേവും സോവിയറ്റ് സായുധസേനയുടെ ഫാർ ഈസ്റ്റ് മേഖലയിലെ രാഷ്ട്രീയ ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇയോസിഫ് ഷിക്കിനും കിമ്മിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. [[പ്യോംങ്യാംഗ്|പ്യോങ്യാങ്ങിന്റെ]] ഡെപ്യൂട്ടി കമാൻഡന്റായി നിയമിക്കാൻ അദ്ദേഹം യോഗ്യനാണോ എന്ന് വിലയിരുത്തുകയായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=97}} 1945 ഒക്ടോബറിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ഉപപ്രധാനമന്ത്രി ജോർജി മലൻകോവും, പ്രതിരോധ ഉപകമ്മിസാർ നിക്കോളായ് ബുൾഗാനിനും, ഇയോസിഫ് ഷിക്കിനും കിം ഇൽ സങിനെ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് ശുപാർശ ചെയ്തു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=98}} ഈ കാലയളവിൽ ലാവ്രെന്തി ബെരിയയും കിമ്മിനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞു. സ്റ്റാലിന് അദ്ദേഹത്തെ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് ബെരിയ കിമ്മുമായി പലതവണ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി.<ref name="dailynk.com">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600|title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae|access-date=15 April 2014|date=2 January 2014|work=[[Daily NK]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600|archive-date=11 February 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|title=Wisdom of Korea|website=ysfine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-date=28 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="scmp.com">{{cite web|url=https://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history|title=Kim Il-sung's secret history|access-date=15 April 2014|last=O'Neill|first=Mark|date=17 October 2010|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history|archive-date=27 February 2014|url-status=live}}</ref>[[File:1945-10-14-김일성과_Mekler_중좌.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1945-10-14-%EA%B9%80%EC%9D%BC%EC%84%B1%EA%B3%BC_Mekler_%EC%A4%91%EC%A2%8C.jpg|ലഘുചിത്രം|1945 ഒക്ടോബറിൽ [[പ്യോംങ്യാംഗ്|പ്യോങ്യാങ്ങിൽ]] സോവിയറ്റ് സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരിൽ നിന്ന് [[ഓർഡർ ഓഫ് ദ റെഡ് ബാനർ]] ബഹുമതി സ്വീകരിക്കുന്ന കിം ഇൽ സങ് (മധ്യത്തിൽ).]][[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|സ്റ്റാലിന്റെ]] അന്തിമ തീരുമാനം ആദ്യം പോളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായ ആന്ദ്രേയ് ഷ്ദാനോവിനും, തുടർന്ന് ജനറൽ തെരെന്തി ഷ്റ്റിക്കോവിനും, അതിനുശേഷം 25-ാം സേനയ്ക്കും കൈമാറി. 1945 ഡിസംബറിൽ, സോവിയറ്റ് അധികൃതർ കിം ഇൽ സങിനെ കൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഉത്തരകൊറിയൻ ബ്രാഞ്ച് ബ്യൂറോയുടെ പ്രഥമ സെക്രട്ടറിയായി നിയമിച്ചു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=99}} തുടക്കത്തിൽ, ജനപിന്തുണയുള്ള ഒരു മുന്നണി സർക്കാരിനെ നയിക്കാൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ചോ മാൻ-സിക്കിനെയാണ് മുൻഗണന നൽകിയത്.{{sfn|Martin|2004|p=56}} എന്നാൽ സോവിയറ്റ് പിന്തുണയോടെയുള്ള സംരക്ഷിത ഭരണസംവിധാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ ചോ വിസമ്മതിക്കുകയും കിമ്മുമായി അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിലാകുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Armstrong|2013|p=}} വടക്കൻ കൊറിയയിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ ജനറൽ തെരെന്തി ഷ്റ്റിക്കോവ്, 1946 ഫെബ്രുവരി 8-ന് രൂപീകരിച്ച ഉത്തരകൊറിയൻ താൽക്കാലിക ജനകീയ സമിതിയുടെ തലവനായി പാക് ഹോൻ-യോങ്ങിനെക്കാൾ കിം ഇൽ സങിനെയാണ് പിന്തുണച്ചത്.<ref name="LankovArticle">{{cite news|last=Lankov|first=Andrei|author-link=Andrei Lankov|date=25 January 2012|title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html|newspaper=[[The Korea Times]]|access-date=14 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html|archive-date=17 April 2015}}</ref> സമിതിയുടെ അധ്യക്ഷനെന്ന നിലയിൽ, ഉത്തരകൊറിയയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഭരണനേതാവായി കിം മാറി. എന്നിരുന്നാലും, കൊറിയൻ യുദ്ധത്തിൽ ചൈന ഇടപെടുന്നതുവരെ, യഥാർഥ അധികാരത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹം ജനറൽ ഷ്റ്റിക്കോവിന് കീഴിലായിരുന്നു.<ref name="scmp.com2">{{cite web|url=https://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history|title=Kim Il-sung's secret history|access-date=15 April 2014|last=O'Neill|first=Mark|date=17 October 2010|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history|archive-date=27 February 2014|url-status=live}}</ref>{{sfn|Martin|2004|p=56}}<ref name="LankovArticle2">{{cite news|last=Lankov|first=Andrei|author-link=Andrei Lankov|date=25 January 2012|title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html|newspaper=[[The Korea Times]]|access-date=14 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html|archive-date=17 April 2015}}</ref> [[File:28.08.1946_Labour_Party_North_Korea.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:28.08.1946_Labour_Party_North_Korea.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|1946 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പ്യോംങ്യാംഗ്|പ്യോങ്യാങ്ങിൽ]] നടന്ന ന്യൂ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടിയുടെയും ഉത്തരകൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെയും സംയുക്ത യോഗത്തിൽ കിം ഇൽ സങ് (മധ്യത്തിൽ), [[കിം തു-ബോങ്]] (വലതുവശത്തുനിന്ന് രണ്ടാമത്).]] 1946 മാർച്ച് 1-ന്, മാർച്ച് ഫസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വാർഷികാചരണത്തോടനുബന്ധിച്ച് പ്രസംഗിക്കുകയായിരുന്ന കിം ഇൽ സങിനെ വധിക്കാൻ [[വൈറ്റ് ഷർട്ട്സ് സൊസൈറ്റി]] എന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ തീവ്രവാദ സംഘടനയിലെ ഒരംഗം ശ്രമിച്ചു. കിം പ്രസംഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വേദിയിലേക്ക് ഇയാൾ ഒരു [[ഗ്രനേഡ്]] എറിഞ്ഞു. എന്നാൽ സോവിയറ്റ് സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനായ [[യാക്കോവ് നോവിചെങ്കോ]] ഗ്രനേഡ് പിടിച്ചെടുത്ത് സ്ഫോടനത്തിന്റെ ആഘാതം സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ഏറ്റുവാങ്ങി. ഇതോടെ കിമ്മിനും സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന മറ്റുള്ളവർക്കും പരിക്കേൽക്കാതെ രക്ഷപ്പെടാനായി.{{sfn|Lankov|2002|pp=24–25}}<ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2013/12/meet-the-man-who-saved-kim-il-sungs-life/|title=Meet the man who saved Kim Il Sung's life|access-date=8 May 2023|last=Young|first=Benjamin R.|date=12 December 2013|website=[[NK News]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Citation|last=Jung|first=Byung Joon|url=https://www.kci.go.kr/kciportal/ci/sereArticleSearch/ciSereArtiView.kci?sereArticleSearchBean.artiId=ART002752849|work=역사비평 [Critical Review of History]|volume=136|pages=342–388|year=2021|trans-title=Assassination of Hyun Junhyuk and Assassination Attempt on Kim Ilsung: 'The Frustrated Golden Days' of Pyongnam Korean Committee for the Preparation of the Re-establishment of the State and the Origin of White Shirts Society|publisher=역사문제연구소 [The Institute for Korean Historical Studies]|language=ko|doi=10.38080/crh.2021.08.136.342|issn=1227-3627|access-date=21 May 2023|script-title=ko:현준혁 암살과 김일성 암살시도―평남 건준의 좌절된 '해방황금시대'와 백의사|url-access=subscription}}</ref> തന്റെ അധികാരം കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നതിനായി കിം [[കൊറിയൻ പീപ്പിൾസ് ആർമി]] (KPA) രൂപീകരിച്ചു. [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുമായി]] ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ച ഈ സൈന്യത്തിലേക്ക് ജപ്പാനെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലും പിന്നീട് ചൈനീസ് ദേശീയവാദ സേനയ്‌ക്കെതിരായ യുദ്ധങ്ങളിലും പോരാട്ടപരിചയം നേടിയ ഗറില്ലാ പോരാളികളെയും മുൻ സൈനികരെയും അദ്ദേഹം റിക്രൂട്ട് ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|title=Defense|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> സോവിയറ്റ് ഉപദേഷ്ടാക്കളുടെയും സൈനിക ഉപകരണങ്ങളുടെയും സഹായത്തോടെ, ശത്രുപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് നുഴഞ്ഞുകയറുന്നതിലും ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നതിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു വലിയ സൈന്യത്തെ കിം കെട്ടിപ്പടുത്തു. 1950-ൽ [[ദക്ഷിണ കൊറിയ|ദക്ഷിണ കൊറിയയെ]] ആക്രമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, [[കൊറിയൻ യുദ്ധം|കൊറിയൻ യുദ്ധത്തിന്]] തുടക്കമിട്ട ആ ആക്രമണത്തിനായി, സ്റ്റാലിൻ KPA-യ്ക്ക് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിർമിച്ച ആധുനിക ഇടത്തരം ടാങ്കുകൾ, ട്രക്കുകൾ, പീരങ്കികൾ, ചെറു ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി. കിം ഒരു വ്യോമസേനയും രൂപീകരിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിർമിച്ച പ്രൊപ്പല്ലർ ഉപയോഗിച്ച് പറക്കുന്ന യുദ്ധവിമാനങ്ങളും ആക്രമണവിമാനങ്ങളുമായിരുന്നു അതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. പിന്നീട്, ഉത്തരകൊറിയൻ പൈലറ്റാകാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തവരെ രഹസ്യ താവളങ്ങളിൽ മിഗ്-15 ജെറ്റ് വിമാനങ്ങൾ പറത്താൻ പരിശീലനം നൽകുന്നതിനായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്കും ചൈനയിലേക്കും അയച്ചു.<ref>[[Clay Blair|Blair, Clay]], ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> === ഉത്തരകൊറിയയുടെ സ്ഥാപനം === [[File:Kim-Il-sung_김일성_19461103election.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kim-Il-sung_%EA%B9%80%EC%9D%BC%EC%84%B1_19461103election.jpg|ലഘുചിത്രം|1946-ലെ ഉത്തരകൊറിയൻ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിനോടനുബന്ധിച്ച പ്രചാരണത്തിനിടെ കിം ഇൽ സങ്.]] കൊറിയയിലുടനീളം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താനുള്ള ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പദ്ധതികൾ ഉത്തരകൊറിയൻ ജനകീയ സമിതി നിരസിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, 1948 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് കൊറിയ മുഴുവൻ തങ്ങളുടെ പരമാധികാരത്തിന് കീഴിലാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട [[ദക്ഷിണ കൊറിയ|റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് കൊറിയ (ദക്ഷിണ കൊറിയ)]] സ്ഥാപിതമായി.<ref>{{cite book |last=Malkasian |first=Carter |url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 |title=The Korean War 1950–1953 |publisher=Fitzroy Dearborn |year=2001 |isbn=978-1-57958-364-4 |location=Chicago |page=13}}</ref> ഇതിന് മറുപടിയായി, [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] തങ്ങളുടെ അധിനിവേശ നിയന്ത്രണത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഉത്തരമേഖലയിൽ 1948 ഓഗസ്റ്റ് 25-ന് പരമോന്നത ജനകീയ അസംബ്ലിയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തി. [[ഉത്തര കൊറിയ|ഡെമോക്രാറ്റിക് പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് കൊറിയ (ഉത്തര]] [[ഉത്തര കൊറിയ|കൊറിയ)]] 1948 സെപ്റ്റംബർ 9-ന് ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കിം ഇൽ സങിനെ രാജ്യത്തിന്റെ [[പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയായി]] നിയോഗിച്ചു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=121}} ഒക്ടോബർ 12-ന്, ദക്ഷിണ കൊറിയ ഉൾപ്പെടെ കൊറിയൻ ഉപദ്വീപ് മുഴുവന്റെയും പരമാധികാര സർക്കാരായി കിം ഇൽ സങിന്റെ സർക്കാരിനെ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ അംഗീകരിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|website=NCNK|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-date=19 April 2014|url-status=dead}}</ref> കൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയും ന്യൂ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയയും ലയിച്ച് [[വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് നോർത്ത് കൊറിയ]] രൂപീകരിച്ചു. കിം അതിന്റെ ഉപാധ്യക്ഷനായി.<ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|title=North Korea A to Z|publisher=[[KBS World]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-date=5 March 2008|url-status=dead}}</ref> 1949 ജൂണിൽ, ഉത്തരകൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ദക്ഷിണകൊറിയയിലെ അതിന്റെ സമാന പാർട്ടിയുമായി ലയിച്ച് [[വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയ]] (WPK) ആയി. കിം പാർട്ടിയുടെ അധ്യക്ഷനായി.{{sfn|Becker|2005|p=53}} 1949 ആയപ്പോഴേക്കും കിമ്മും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളും ഉത്തരകൊറിയയിലെ ഭരണം ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ കിമ്മിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വ്യക്തിത്വാരാധന ശക്തമായി പ്രചരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി പ്രതിമകളിൽ ആദ്യത്തേത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സ്വയം "മഹാനായ നേതാവ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു.{{sfn|Becker|2005|p=53}} 1946 ഫെബ്രുവരിയിൽ, കിം ഇൽ സങ് നിരവധി പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. കൃഷിയോഗ്യമായ ഭൂമിയുടെ 50 ശതമാനത്തിലധികം പുനർവിതരണം ചെയ്തു. എട്ടു മണിക്കൂർ പ്രവൃത്തിദിനം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും എല്ലാ ഘനവ്യവസായങ്ങളും ദേശസാൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Suh|1988|p=68}} ആരോഗ്യപരിരക്ഷ ദേശസാൽക്കരിച്ച് എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും ലഭ്യമാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന് ജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യനിലയിലും പുരോഗതിയുണ്ടായി.<ref>{{Cite book |last1=Behnke |first1=Alison |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea |date=1 August 2012 |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=9781467703550 |access-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014020448/https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |archive-date=14 October 2022 |url-status=live}}</ref> == കൊറിയൻ യുദ്ധം == {{main|കൊറിയൻ യുദ്ധം}} [[File:Kim_Il-sung_signed_for_Korean_Armistice_Agreement.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kim_Il-sung_signed_for_Korean_Armistice_Agreement.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|കൊറിയൻ യുദ്ധവിരാമ കരാറിൽ ഒപ്പുവെക്കുന്ന കിം ഇൽ സങ്]] ആർക്കൈവൽ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ദക്ഷിണ കൊറിയയെ ആക്രമിക്കാനുള്ള ഉത്തരകൊറിയയുടെ തീരുമാനം സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റേതല്ല, മറിച്ച് കിം ഇൽ സങിന്റെ തന്നെ മുൻകൈയിലുണ്ടായതാണെന്നാണ്.<ref name="weathersby432">Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref name="goncharov">Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref name="mansourov94107">Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref> അമേരിക്കൻ സർക്കാരിലെയും ബ്രിട്ടീഷ് സീക്രട്ട് ഇന്റലിജൻസ് സർവീസിലെയും (SIS) ചാരവൃത്തിയിലൂടെ സോവിയറ്റ് രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗത്തിന്, അമേരിക്കയുടെ ആണവബോംബ് ശേഖരത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പരിമിതികളെക്കുറിച്ചും പ്രതിരോധ പദ്ധതികളിലെ വെട്ടിക്കുറയ്ക്കലുകളെക്കുറിച്ചും വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നതായി തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, പ്രസിഡന്റ് [[ഹാരി എസ്. ട്രൂമാൻ|ഹാരി എസ്. ട്രൂമാന്റെ]] ഭരണകൂടം കൊറിയൻ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടില്ലെന്ന് സ്റ്റാലിൻ നിഗമനത്തിലെത്തിയതായും കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>[[Pavel Sudoplatov|Sudoplatov, Pavel Anatoli]], Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''[[Special Tasks]]: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> സ്റ്റാലിൻ ഈ നടപടിക്ക് അംഗീകാരം നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്ന് കിം അറിയിച്ചതിനെത്തുടർന്നാണ്, കൊറിയയുടെ പുനരേകീകരണം എന്ന ആശയത്തോട് ചൈന വിമുഖതയോടെയെങ്കിലും സമ്മതിച്ചത്.<ref name="weathersby4322">Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref name="goncharov2">Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref name="mansourov941072">Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref> 1950-ന്റെ അവസാനത്തോടെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സൈന്യം, അതിൽ പ്രധാനമായും അമേരിക്കൻ സൈനികർ, [[യാലു നദി|യാലു നദിക്ക്]] സമീപം എത്തുന്നതുവരെ ചൈന ഉത്തരകൊറിയയ്ക്ക് നേരിട്ടുള്ള സൈനിക സഹായം നൽകിയിരുന്നില്ല. അതിനുമുമ്പ് സൈനിക സഹായം എത്തിക്കുന്നതിനുള്ള വിതരണ-ഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ മാത്രമാണ് ചൈന ഒരുക്കിയിരുന്നത്. 1950 ജൂൺ, ജൂലൈ മാസങ്ങളിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ ഉത്തരകൊറിയൻ സൈന്യം സോൾ പിടിച്ചെടുക്കുകയും ദക്ഷിണകൊറിയയുടെ ഭൂരിഭാഗവും കൈവശപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ദക്ഷിണകൊറിയയുടെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ചെറിയൊരു പ്രദേശം മാത്രം അവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽപ്പെടാതെ ശേഷിച്ചു. ഈ പ്രദേശം പുസാൻ പ്രതിരോധമേഖല എന്നറിയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സെപ്റ്റംബറിൽ, ഇൻചോണിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സൈന്യം നടത്തിയ കരയിറക്കലോടെ ആരംഭിച്ച അമേരിക്കൻ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രത്യാക്രമണം ഉത്തരകൊറിയൻ സൈന്യത്തെ പിന്നോട്ടടിച്ചു. തുടർന്ന് പുസാൻ പ്രതിരോധമേഖലയിൽനിന്ന് ദക്ഷിണകൊറിയൻ, അമേരിക്കൻ, ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ സൈന്യങ്ങൾ സംയുക്തമായി മുന്നേറ്റം നടത്തി. ഒക്ടോബറോടെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സൈന്യം സോൾ തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ദക്ഷിണകൊറിയയുടെ കീഴിൽ രാജ്യത്തെ പുനരേകീകരിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഉത്തരകൊറിയയിലേക്ക് കടന്നുകയറുകയും ചെയ്തു. ഒക്ടോബർ 19-ന് അമേരിക്കൻ, ദക്ഷിണകൊറിയൻ സൈന്യങ്ങൾ പ്യോങ്യാങ് പിടിച്ചെടുത്തു. ഇതോടെ കിമ്മിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനും വടക്കോട്ട് പലായനം ചെയ്യേണ്ടിവന്നു. ആദ്യം അവർ സിനുയിജുവിലേക്കും പിന്നീട് കാങ്ഗ്യെയിലേക്കും മാറി.<ref>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950 – July 1951 |date=29 June 2005 |publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |date=1999 |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108] |url-access=registration}}</ref> 1950 ഒക്ടോബർ 25-ന്, ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സൈന്യം മുന്നേറ്റം നിർത്തിയില്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ ഇടപെടുമെന്ന ഉദ്ദേശ്യം വിവിധ മുന്നറിയിപ്പുകളിലൂടെ അറിയിച്ചതിനു പിന്നാലെ, ആയിരക്കണക്കിന് ചൈനീസ് സൈനികർ [[യാലു നദി]] കടന്ന് [[കൊറിയൻ പീപ്പിൾസ് ആർമി]]<nowiki/>യുടെ സഖ്യകക്ഷികളായി യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.{{sfn|Halberstam|2007|p=23}} എന്നിരുന്നാലും, കിമ്മും ചൈനീസ് സർക്കാരും തമ്മിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഇൻചോണിൽ കടൽമാർഗമുള്ള സൈനികാക്രമണം നടക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കിമ്മിന് മുന്നറിയിപ്പ് ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് അവഗണിച്ചു. സാങ്കേതികമായി കൂടുതൽ മുന്നിട്ടുനിന്ന ശത്രുക്കൾക്കെതിരെ പതിറ്റാണ്ടുകളോളം സ്വന്തം രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി പോരാടിയ ചൈനക്കാരെ അപേക്ഷിച്ച്, ഉത്തരകൊറിയക്കാർ യുദ്ധത്തിൽ കാര്യമായ ത്യാഗങ്ങൾ സഹിച്ചിട്ടില്ലെന്നൊരു ധാരണയും നിലനിന്നിരുന്നു.{{sfn|Halberstam|2007|pp=335–336}} ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സൈന്യത്തിന് പിൻവാങ്ങേണ്ടിവന്നു. 1950 ഡിസംബറിൽ ചൈനീസ് സൈന്യം പ്യോങ്യാങും 1951 ജനുവരിയിൽ സോളും തിരിച്ചുപിടിച്ചു. മാർച്ചിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സൈന്യം പുതിയൊരു ആക്രമണം ആരംഭിച്ച് സോൾ വീണ്ടും പിടിച്ചെടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ വീണ്ടും വടക്കോട്ട് മുന്നേറി, 38-ാം സമാന്തരരേഖയുടെ തൊട്ടുവടക്കുള്ള ഒരു പ്രദേശത്ത് എത്തി നിലയുറപ്പിച്ചു. ഇരുപക്ഷവും നടത്തിയ നിരവധി ആക്രമണങ്ങൾക്കും പ്രത്യാക്രമണങ്ങൾക്കും ശേഷം, 1951-ലെ വേനൽക്കാലം മുതൽ 1953 ജൂലൈ വരെ നീണ്ടുനിന്ന, വലിയ തോതിൽ മാറ്റമില്ലാതെ തുടർന്ന കഠിനമായ ട്രഞ്ച് യുദ്ധത്തിന്റെ കാലഘട്ടമുണ്ടായി. ഒടുവിൽ, 1953 ജൂലൈ 27-ന് സ്ഥിരമായ സൈനിക അതിർത്തിരേഖയായി മാറിയ രേഖയിലുടനീളം യുദ്ധമുന്നണി സ്ഥിരത കൈവരിച്ചു. കൊറിയൻ യുദ്ധത്തിൽ 25 ലക്ഷത്തിലധികം പേർ മരിച്ചു.<ref>{{Cite journal |last=Lacina |first=Bethany |last2=Gleditsch |first2=Nils Petter |date=2005 |title=Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths |url=http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |journal=European Journal of Population / Revue Européenne de Démographie |volume=21 |issue=2/3 |pages=145–166 |issn=0168-6577 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |archive-date=12 October 2013}}</ref> അക്കാലത്തെ ചൈനീസ്, റഷ്യൻ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഒരു വെടിനിർത്തൽ കരാർ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി കിം കൂടുതൽ തീവ്രമായി ശ്രമിച്ചുവെന്നാണ്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെയും അമേരിക്കയുടെയും സാന്നിധ്യം നിലനിന്നിരുന്നതിനാൽ, തുടർന്നുള്ള പോരാട്ടത്തിലൂടെ കൊറിയയെ തന്റെ ഭരണത്തിൻകീഴിൽ ഏകീകരിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന സാധ്യത കുറഞ്ഞുവരികയായിരുന്നു. തന്റെ രാജ്യത്ത് നടക്കുന്ന യുദ്ധത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചൈന ഏറ്റെടുത്തതിലും കിമ്മിന് അതൃപ്തിയുണ്ടായിരുന്നു. ചൈനീസ് സൈന്യം യുദ്ധമുന്നണിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് നിലയുറപ്പിച്ചപ്പോൾ, [[കൊറിയൻ പീപ്പിൾസ് ആർമി]]<nowiki/>യുടെ പ്രവർത്തനം പ്രധാനമായും യുദ്ധമുന്നണിയുടെ തീരദേശ പാർശ്വപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങിനിന്നു.<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|access-date=31 March 2019|website=teachingamericanhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916090341/http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|archive-date=16 September 2018|url-status=live}}</ref> === യുദ്ധാനന്തര അധികാര ഏകീകരണം === കൊറിയൻ യുദ്ധം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, കൊറിയയെ തന്റെ ഭരണത്തിൻകീഴിൽ ഏകീകരിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഉത്തരകൊറിയയിൽ അധികാരം നിലനിർത്താനായതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കിം ഇൽ സങ് "മാതൃരാജ്യ വിമോചന യുദ്ധത്തിൽ" വിജയം നേടിയതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ മൂന്നു വർഷം നീണ്ട യുദ്ധം ഉത്തരകൊറിയയെ തകർത്തിരുന്നു. അതിനാൽ, രാജ്യത്തിന്റെ പുനർനിർമാണത്തിനായി കിം ഉടൻതന്നെ വിപുലമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ]] പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾക്ക് സമാനമായ ഒരു പഞ്ചവത്സര ദേശീയ സാമ്പത്തിക പദ്ധതി അദ്ദേഹം നടപ്പിലാക്കി. ഇതിലൂടെ കമാൻഡ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. എല്ലാ വ്യവസായങ്ങളും സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലാക്കുകയും കൃഷി മുഴുവൻ കൂട്ടുകൃഷി സമ്പ്രദായത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ഘനവ്യവസായത്തിനും ആയുധനിർമാണത്തിനുമായിരുന്നു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാന പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. 1960-കളോടെ, രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളും നേരിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന [[ദക്ഷിണ കൊറിയ|ദക്ഷിണകൊറിയയെ]] അപേക്ഷിച്ച് ഉത്തരകൊറിയയിൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite book |last=Buzo |first=Adrian |title=The Making of Modern Korea |url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-415-23749-9 |location=London |page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref>{{sfn|Cumings|2005|page=434}}{{sfn|Robinson|2007|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]}} തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, അന്താരാഷ്ട്ര കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ സ്വതന്ത്ര നിലപാടുള്ള നേതാവായി കിം സ്വയം സ്ഥാപിച്ചു. 1956-ൽ, [[നികിത ക്രൂഷ്ച്ചേവ്|നികിത ക്രൂഷ്ചേവിന്റെ]] സ്റ്റാലിനീകരണ വിമുക്തീകരണ പരിപാടി അംഗീകരിക്കാത്ത "[[പുനരവലോകനവിരുദ്ധ]]" വിഭാഗത്തിൽ അദ്ദേഹം മാവോയ്‌ക്കൊപ്പം ചേർന്നു.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf|date=24 February 2015}}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref> അതേസമയം, കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയിലെ (WPK) തന്റെ അധികാരം അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ഉറപ്പിച്ചു. എതിരാളികളായ നേതാക്കളെ അധികാരത്തിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്തു. കൊറിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ മുൻ നേതാവായ പാക് ഹോൻ-യോങിനെ 1955-ൽ പാർട്ടിയിൽനിന്ന് പുറത്താക്കുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ചോയ് ചാങ്-ഇക്കും പാർട്ടിയിൽനിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നു. കിമ്മിനെ വിമർശിച്ചിരുന്ന, 1956-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്ക് കൂറുമാറിയ ഉത്തരകൊറിയയുടെ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ അംബാസഡറായ യി സാങ്-ചോയെ, വിഭാഗീയവാദിയും രാജ്യദ്രോഹിയുമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite journal |last1=Lankov |first1=Andrei |last2=Selivanov |first2=Igor |date=22 October 2018 |title=A peculiar case of a runaway ambassador: Yi Sang-Cho's defection and the 1956 crisis in North Korea |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14682745.2018.1507022 |journal=[[Cold War History (journal)|Cold War History]] |volume=19 |issue=2 |pages=233–251 |doi=10.1080/14682745.2018.1507022 |s2cid=158492110 |url-access=subscription |access-date=18 February 2023}}</ref> സോവിയറ്റ് സ്വാധീനത്തിൽനിന്നുള്ള കൊറിയയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഊന്നൽ നൽകിയ "വൈചാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പിടിവാശിയും ഔപചാരികതയും ഇല്ലാതാക്കി [[ജുചെ]] സ്ഥാപിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച്" എന്ന 1955-ലെ പ്രസംഗം, സോവിയറ്റ് പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്ന പാക് ഹോൻ-യോങിനെപ്പോലുള്ള നേതാക്കളുമായുള്ള കിമ്മിന്റെ അധികാരമത്സരത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ അക്കാലത്ത് ഈ പ്രസംഗത്തിന് വലിയ ശ്രദ്ധ ലഭിച്ചില്ല. 1963-ൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ മാധ്യമങ്ങൾ അതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെയാണ് ഇത് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958–1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book |last=French |first=Paul |title=North Korea: State of Paranoia |publisher=St. Martin's Press |year=2014 |location=New York}}</ref> കിം ഇൽ സങിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, ചൈനയുടെയോ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയോ ഉപഗ്രഹ രാഷ്ട്രമായി ഉത്തരകൊറിയ നിലകൊള്ളണമെന്ന ആശയത്തിന് എതിരായി ജുചെ പ്രത്യയശാസ്ത്രം വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. വോൻജുൻ സോങ്ങിന്റെയും ജോസഫ് റൈറ്റിന്റെയും വിലയിരുത്തലനുസരിച്ച്, കിം ഉത്തരകൊറിയയെ വ്യക്തികേന്ദ്രീകൃത സ്വേച്ഛാധിപത്യമായി മാറ്റി. ഇതിൽ അധികാരം കിം എന്ന വ്യക്തിയിൽത്തന്നെ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite journal |last1=Song |first1=Wonjun |last2=Wright |first2=Joseph |date=July 2018 |title=The North Korean Autocracy in Comparative Perspective |journal=Journal of East Asian Studies |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=18 |issue=2 |pages=157–180 |doi=10.1017/jea.2018.8 |s2cid=158818385 |doi-access=free}}</ref> കിം ഇൽ സങിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വ്യക്തിത്വാരാധനയെ തുടക്കത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിലെ ചില അംഗങ്ങൾ വിമർശിച്ചിരുന്നു. സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ ഉത്തരകൊറിയൻ അംബാസഡറും യാനാൻ വിഭാഗത്തിലെ അംഗവുമായ യി സാങ്-ചോ, പത്രത്തിൽ കിമ്മിന്റെ ചിത്രത്തിൽ എഴുതുന്നതുപോലും ക്രിമിനൽ കുറ്റമായി മാറിയെന്നും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃനിരയിൽ കിമ്മിനെ [[കാൾ മാർക്സ്]], [[വ്ലാഡിമിർ ലെനിൻ|വ്ലാദിമിർ ലെനിൻ]], [[മാവോ സേതൂങ്|മാവോ സെതൂങ്]], [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ]] എന്നിവരുടെ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തിയെന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. ജപ്പാൻകാരിൽനിന്ന് കൊറിയയെ മോചിപ്പിച്ചത് കിമ്മിന്റെ ഗറില്ലാ വിഭാഗം മാത്രമാണെന്ന തരത്തിൽ ചരിത്രം തിരുത്തിയെഴുതുകയാണെന്നും, ചൈനീസ് പീപ്പിൾസ് വോളണ്ടിയേഴ്സ് നൽകിയ സഹായം പൂർണമായും അവഗണിക്കുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം കിമ്മിനെതിരെ ആരോപിച്ചു. കൂട്ടുകൃഷി സമ്പ്രദായം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനിടെ കർഷകരിൽനിന്ന് ധാന്യം ബലമായി പിടിച്ചെടുത്തതായും ഇതിന്റെ ഫലമായി "കുറഞ്ഞത് 300 പേർ ആത്മഹത്യ ചെയ്തു" എന്നും യി പ്രസ്താവിച്ചു. പ്രധാനപ്പെട്ട മിക്കവാറും എല്ലാ നയപരമായ തീരുമാനങ്ങളും നിയമനങ്ങളും കിം സ്വയം നടത്തിയിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. തികച്ചും അന്യായവും ഏകപക്ഷീയവുമായ കാരണങ്ങളാൽ 30,000-ത്തിലധികം പേർ ജയിലിലായിരുന്നുവെന്നും യി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. കിം ഇൽ സങിന്റെ ചിത്രം മതിയായ ഗുണനിലവാരമുള്ള കടലാസിൽ അച്ചടിക്കാതിരിക്കുക, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം പതിച്ച പത്രങ്ങൾ പൊതികൾ പൊതിയാൻ ഉപയോഗിക്കുക തുടങ്ങിയ നിസ്സാര കാരണങ്ങൾക്കുപോലും ആളുകളെ തടവിലാക്കിയിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു. ധാന്യം പിടിച്ചെടുക്കലും നികുതി പിരിവും ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെയായിരുന്നു നടത്തിയിരുന്നത്. അതിൽ അക്രമം, മർദനം, തടവിലാക്കുമെന്ന ഭീഷണി എന്നിവയും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|access-date=5 March 2014|last=Ri|first=Sang-jo|publisher=Woodrow Wilson Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305210033/http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|archive-date=5 March 2014|url-status=live}}</ref> 1956-ലെ ഓഗസ്റ്റ് വിഭാഗീയ സംഭവത്തിനിടെ, സോവിയറ്റ് അനുകൂലികളായ കൊറിയക്കാരെയോ ചൈനീസ് അനുകൂല യാനാൻ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട കൊറിയക്കാരെയോ അധികാരത്തിലെത്തിക്കുന്നതിനായി തന്നെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കാനുള്ള സോവിയറ്റ്, ചൈനീസ് ശ്രമങ്ങളെ കിം ഇൽ സങ് വിജയകരമായി ചെറുത്തു.<ref name="Sino-SovietSplit">Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958–1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref name="NKMajorPowers">{{cite journal |author1=Kim Young Kun |last2=Zagoria |first2=Donald S. |date=December 1975 |title=North Korea and the Major Powers |journal=Asian Survey |volume=15 |pages=1017–1035 |doi=10.2307/2643582 |jstor=2643582 |number=12}}</ref> 1956-ൽ ഉത്തരകൊറിയ നികിത ക്രൂഷ്ചേവിന്റെ സ്റ്റാലിനീകരണ വിമുക്തീകരണ പരിപാടി നിരസിച്ചു. ക്രൂഷ്ചേവ് കൂട്ടായ നേതൃത്വമെന്ന ആശയത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി, കിം ഇൽ സങ് കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃസ്ഥാനമോ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനമോ ഒഴിയണമെന്ന് ഉത്തരകൊറിയയിലെ സോവിയറ്റ് എംബസി അദ്ദേഹത്തെ ഉപദേശിക്കാൻ തുടങ്ങി. രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളും നിലനിർത്താനായിരുന്നു കിമ്മിന്റെ ആഗ്രഹം. എങ്കിലും, അവയിലൊന്ന് അടുത്ത വിശ്വസ്തനായ ഒരു സഖാവിന് വിട്ടുകൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നു. ഇതിനായി ചോയ് യോങ്-ഗോണിനെ അദ്ദേഹം സോവിയറ്റ് എംബസിക്ക് ശുപാർശ ചെയ്തു. എന്നാൽ 1957 ആയപ്പോഴേക്കും ചോയ്‌യെ നിയമിക്കരുതെന്ന് കിം സോവിയറ്റ് എംബസിയോട് ഉപദേശിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാഷ്ട്രീയമായി വലിയ സ്വതന്ത്ര നിലപാടില്ലാതിരുന്ന കിം ഇലിനെയും അദ്ദേഹം നിർദേശിച്ചു. തുടർന്നുള്ള മാസങ്ങളിൽ, കിം ഇൽ സങും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഖാക്കളായ നാം ഇലും പാക് ചോങ്-ഏയും, സോവിയറ്റ് എംബസി മുന്നോട്ടുവച്ച ആവശ്യങ്ങൾ എത്രത്തോളം നടപ്പാക്കണമെന്ന് പരിശോധിക്കാൻ തുടങ്ങി. അധികാരം വിഭജിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിഷയത്തിൽ സോവിയറ്റ് അംബാസഡർ അലക്സാണ്ടർ പുസാനോവ് ശക്തമായി സമ്മർദം ചെലുത്തിയില്ല. കിമ്മുമായുള്ള വ്യക്തിഗത കൂടിക്കാഴ്ചയിലും അദ്ദേഹം ഈ വിഷയത്തിൽ കടുത്ത നിലപാട് സ്വീകരിച്ചില്ല. ഒടുവിൽ, സോവിയറ്റ് ഉപദേശം നേരിട്ട് അവഗണിച്ച് പ്രധാനമന്ത്രിയായി തുടരാൻ കിം തീരുമാനിച്ചു. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ഇതിൽ ഇടപെട്ടില്ല. ഉത്തരകൊറിയയിലെ സോവിയറ്റ് സ്വാധീനം കുറഞ്ഞുവരികയായിരുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനയായാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.{{sfn|Tertitskiy|2025|pp=164–165}} 1958 ഒക്ടോബറിൽ അവസാന ചൈനീസ് സൈനികരും ഉത്തരകൊറിയയിൽനിന്ന് പിൻവാങ്ങി. ഉത്തരകൊറിയ ഫലപ്രദമായി സ്വതന്ത്രമായിത്തീർന്ന ഏറ്റവും വൈകിയ തീയതിയായി ഇതിനെ പൊതുവെ അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ 1956-ലെ ഓഗസ്റ്റ് വിഭാഗീയ സംഭവമാണ് ഉത്തരകൊറിയയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം വെളിപ്പെടുത്തിയതെന്ന് ചില ഗവേഷകർ കരുതുന്നു.<ref name="Sino-SovietSplit2">Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958–1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref name="NKMajorPowers2">{{cite journal |author1=Kim Young Kun |last2=Zagoria |first2=Donald S. |date=December 1975 |title=North Korea and the Major Powers |journal=Asian Survey |volume=15 |pages=1017–1035 |doi=10.2307/2643582 |jstor=2643582 |number=12}}</ref> === സമൂഹത്തിന്മേലുള്ള നിയന്ത്രണം ശക്തിപ്പെടുത്തൽ === 1957 മേയ് 30-ന്, കിം ഇൽ സങ് “വിപ്ലവവിരുദ്ധ ശക്തികൾക്കെതിരായ പോരാട്ടത്തെ പാർട്ടിയുടെയും ജനങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ പങ്കാളിത്തത്തോടെയുള്ള പ്രസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റുന്നതിനെക്കുറിച്ച്” എന്ന പ്രബന്ധം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ''സോങ്ബുൻ'' എന്ന സാമൂഹിക വർഗീകരണ സമ്പ്രദായം നിലവിൽ വന്നു. ഉത്തരകൊറിയൻ ജനങ്ങളെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കുന്ന ഒരു ജാതിവ്യവസ്ഥയായിരുന്നു ഇത്.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=165}} ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക പശ്ചാത്തലത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അവരെ “വിശ്വസ്ത വിഭാഗം”, “ചാഞ്ചാട്ടമുള്ള വിഭാഗം”, “ശത്രുവിഭാഗം” എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചു. ഈ വർഗീകരണ സമ്പ്രദായം ഇന്നും ഉത്തരകൊറിയയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2016/07/05/north-koreas-caste-system|title=North Korea's Caste System.|access-date=5 June 2024|last1=Robertson|first1=Phil|date=5 July 2016|website=Human Rights Watch|publisher=Foreign Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502114216/https://www.hrw.org/news/2016/07/05/north-koreas-caste-system|archive-date=2 May 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author1=Lee Hyunju|author2=Mok Yong Jae|date=17 February 2024|title=Short film about army life depicts North Korea's caste system|url=https://www.rfa.org/english/news/korea/jeong-02162024125202.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219031618/https://www.rfa.org/english/news/korea/jeong-02162024125202.html|archive-date=19 February 2024|access-date=5 June 2024|work=[[Radio Free Asia]]|location=Washington, DC|language=English}}</ref> ഉത്തരകൊറിയൻ സമൂഹത്തിൽ ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ മിക്കവാറും എല്ലാ മേഖലകളെയും നിർണയിക്കാൻ സോങ്ബുൻ ഉപയോഗിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസം, പാർപ്പിടം, തൊഴിൽ, ഭക്ഷ്യവിഹിതം, ഭരണകക്ഷിയിൽ അംഗമാകാനുള്ള അവസരം, ഒരാൾക്ക് താമസിക്കാൻ അനുവാദമുള്ള സ്ഥലം എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. “ശത്രുവിഭാഗത്തിൽ” ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന ബുദ്ധിജീവികൾ, ഭൂവുടമകൾ, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് കൊറിയയിലെ ജാപ്പനീസ് അധിനിവേശ ഭരണകൂടത്തെ പിന്തുണച്ചിരുന്നവർ തുടങ്ങിയവരിൽ വലിയൊരു വിഭാഗത്തെ രാജ്യത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ടതും ദരിദ്രവുമായ വടക്കൻ പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് നിർബന്ധിതമായി മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചു. 1990-കളിൽ വർഷങ്ങളോളം നീണ്ട ക്ഷാമം രാജ്യത്തെ പിടിച്ചുലച്ചപ്പോൾ, സമൂഹത്തിന്റെ അരികുകളിലേക്ക് മാറ്റിനിർത്തപ്പെട്ടതും വിദൂരവുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്നവരെയാണ് അത് ഏറ്റവും രൂക്ഷമായി ബാധിച്ചത്.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421002357/https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy|date=21 April 2019}} 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> 1961 സെപ്റ്റംബറിൽ നടന്ന കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ നാലാം കോൺഗ്രസിൽ, കിം ഇൽ സങിനോട് കൂറുപുലർത്തിയവർ എല്ലാ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാനങ്ങളും കൈവശപ്പെടുത്തി. അധികാരം ഉറപ്പിച്ചെടുത്തതോടെ, ആസൂത്രിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ കിം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=169}} 1946-ൽ സ്ഥാപിതമായ പൊതുവിതരണ സംവിധാനം അദ്ദേഹം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച അളവനുസരിച്ച് സാധനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്തിരുന്ന ഈ സംവിധാനത്തെ, ഉത്തരകൊറിയക്കാർക്ക് ഏതൊരു സാധനവും ലഭിക്കാനുള്ള ഏക മാർഗമായി മാറ്റി.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=171}} 1960-ൽ അദ്ദേഹം ചോങ്‌സാൻരി രീതി നടപ്പാക്കി. ഇതിലൂടെ കൃഷിയുടെ നിയന്ത്രണം പ്രാദേശിക പാർട്ടി പ്രവർത്തകരുടെ നേരിട്ടുള്ള മേൽനോട്ടത്തിലായി. സാമ്പത്തിക പദ്ധതികളിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നതിന് മുമ്പ് ഉന്നത പാർട്ടി സംഘടനയുടെ അനുമതി നേടേണ്ടതും നിർബന്ധമാക്കി. 1961-ൽ അദ്ദേഹം തേയാൻ തൊഴിൽരീതി നടപ്പാക്കി. ഇതേ നിയന്ത്രണ സംവിധാനം വ്യവസായ മേഖലയിലും പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതായിരുന്നു ഈ രീതി.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=172}} സ്റ്റാലിനീകരണ വിമുക്തീകരണത്തോട് എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, കിം ഇൽ സങ് സോവിയറ്റ് യൂണിയനുമായുള്ള ബന്ധം ഔദ്യോഗികമായി വിച്ഛേദിച്ചില്ല. ചൈനയും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും തമ്മിലുണ്ടായ പിളർപ്പിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പക്ഷത്തും ചേർന്നില്ല. 1961-ൽ ഉത്തരകൊറിയ സോവിയറ്റ് യൂണിയനുമായും ചൈനയുമായും പ്രതിരോധ ഉടമ്പടികളിൽ ഒപ്പുവച്ചു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=169}} 1964-ൽ നികിത ക്രൂഷ്ചേവിനു പകരം ലിയോണിഡ് ബ്രെഷ്നെവ് സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ നേതാവായതോടെ, കിമ്മും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ ദൃഢമായി. അതേസമയം, മാവോ സേതൂങ്ങിന്റെ അസ്ഥിരമായ നേതൃത്വശൈലി കിമ്മിനെ അദ്ദേഹത്തിൽനിന്ന് കൂടുതൽ അകറ്റി. 1960-കളുടെ അവസാനത്തിൽ നടന്ന സാംസ്കാരിക വിപ്ലവകാലത്ത് ഈ അകൽച്ച പ്രത്യേകിച്ചും പ്രകടമായിരുന്നു. ഇതിനു പിന്നാലെ മാവോയുടെ ചുവപ്പുസേനാംഗങ്ങൾ കിം ഇൽ സങ്ങിനെ പരസ്യമായി വിമർശിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-date=23 August 2012|url-status=unfit}}</ref> ഇതേ കാലയളവിൽ, കിം കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ മിക്ക കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുമായും ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. എറിക് ഹോനെക്കറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കിഴക്കൻ ജർമനിയും നിക്കൊളായ് ചൌഷെസ്കുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള റൊമാനിയയും ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു. കിമ്മിന്റെ ആശയങ്ങൾ ചൌഷെസ്കുവിനെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചു. റൊമാനിയയിൽ ചൌഷെസ്കുവിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി വളർന്ന വ്യക്തിപൂജയ്ക്ക് ഉത്തരകൊറിയയിൽ കിം ഇൽ സങ്ങിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി രൂപപ്പെട്ട വ്യക്തിപൂജയുമായി വലിയ സാമ്യമുണ്ടായിരുന്നു.<ref>[[Edward Behr (journalist)|Behr, Edward]]. ''Kiss the Hand You Cannot Bite'', New York: Villard Books, 1991, p. 195.</ref> === ഏകശിലാ പ്രത്യയശാസ്ത്ര വ്യവസ്ഥയുടെ ആമുഖം === 1966 ഒക്ടോബറിൽ കിം ഇൽ-സങ് കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ രണ്ടാം സമ്മേളനം വിളിച്ചുചേർത്തു. ഈ സമ്മേളനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദവി പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്രകമ്മിറ്റി ചെയർമാൻ എന്നതിൽനിന്ന് കേന്ദ്രകമ്മിറ്റി ജനറൽ സെക്രട്ടറി എന്നാക്കി മാറ്റി. ജൂച്ചെ (Juche) എന്ന ആശയത്തെ രാജ്യത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പ്രത്യയശാസ്ത്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഈ യോഗം തുടക്കമിട്ടു. {{sfn|Tertitskiy|2025|p=179–180}}1967-ൽ, 1930-കളിലും 1940-കളിലും നടന്ന ജാപ്പനീസ് വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ഒരു കൂട്ടം മുതിർന്ന നേതാക്കൾ കിമ്മിന്റെ നേതൃത്വത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ഇത് കാപ്സാൻ വിഭാഗീയ സംഭവം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="Person2013">{{Cite web |last=Person |first=James F. |date=14 December 2013 |title=The 1967 Purge of the Gapsan Faction and Establishment of the Monolithic Ideological System |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-1967-purge-the-gapsan-faction-and-establishment-the-monolithic-ideological-system |access-date=11 October 2018 |work=North Korea International Documentation Project |publisher=Wilson Center}}</ref> ഈ സംഭവം, ഉത്തരകൊറിയയിലെ കിമ്മിന്റെ സമ്പൂർണ നേതൃത്വമുറപ്പിക്കുന്നതിനായി, 1967 മേയിൽ ചേർന്ന കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ നാലാം കേന്ദ്രകമ്മിറ്റിയുടെ പതിനഞ്ചാം പ്ലീനത്തിൽ ഏകശിലാ പ്രത്യയശാസ്ത്ര വ്യവസ്ഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു. 1967 മേയ് 25-ന്, പാർട്ടിയുടെ പ്രചാരണപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ദിശയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അടിയന്തര ചുമതലകളെക്കുറിച്ച് കിം "ഓൺ ദി ഇമ്മീഡിയറ്റ് ടാസ്ക്സ് ഇൻ ദി ഡയറക്ഷൻസ് ഓഫ് ദി പാർട്ടീസ് പ്രൊപ്പഗണ്ട വർക്ക്" എന്ന തലക്കെട്ടിൽ ഒരു പ്രസംഗം നടത്തി. ഇതോടെ സമൂഹത്തിനുമേലുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഗണ്യമായി വർധിച്ചു. കിം ഇൽ-സങിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വ്യക്തിപൂജ അതിവേഗം ശക്തിപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് തടിച്ച അക്ഷരങ്ങളിലോ സാധാരണയേക്കാൾ വലിയ അക്ഷരങ്ങളിലോ എഴുതുന്നത് നിർബന്ധമാക്കി.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=185}} അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനം [[Day of the Sun|സൂര്യദിനം]] (Day of the Sun) എന്ന പേരിൽ ആചരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാജ്യത്തുടനീളം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഛായാചിത്രങ്ങൾ വൻതോതിൽ നിർമ്മിച്ച് പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. രാജ്യത്തിനകത്തെ യാത്രകൾക്കുമേലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളും വർധിച്ചു. 1967-ൽ തദ്ദേശഭരണകൂടങ്ങൾ നൽകുന്ന യാത്രാസർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ ഏർപ്പെടുത്തി. അതിനുശേഷം, ഉത്തരകൊറിയൻ പൗരന്മാർക്ക് തങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന കൗണ്ടി വിട്ടുപോകാൻ ഇത്തരം സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ ആവശ്യമായി വന്നു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=191}} സെൻസർഷിപ്പ് ഗണ്യമായി കർശനമാക്കിയതോടെ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ]] [[പ്രാവ്ദ]], [[ചൈന|ചൈനയുടെ]] [[പീപ്പിൾസ് ഡെയിലി]] എന്നീ പത്രങ്ങൾക്കുപോലും നിരോധനം ഏർപ്പെടുത്തി. കാൾ മാർക്സ്, ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസ്, വ്ലാദിമിർ ലെനിൻ, ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ, മാവോ സെതൂങ് എന്നിവരുടെ കൃതികൾ ലൈബ്രറികളിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=193}}[[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|right|1956-ൽ കിം കിഴക്കൻ ജർമ്മനി സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, ചിത്രകാരൻ ഓട്ടോ നാഗലുമായും പ്രധാനമന്ത്രി ഓട്ടോ ഗ്രോട്ടെവോളുമായും സംസാരിക്കുന്നു.]]1960-കളിൽ, [[ഉത്തര വിയറ്റ്നാം|ഉത്തര വിയറ്റ്നാമിന്റെ]] നേതാവായ [[ഹോ ചി മിൻ]] ഗറില്ലാ യുദ്ധത്തിലൂടെ വിയറ്റ്നാമിനെ വീണ്ടും ഏകീകരിക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾ കിം ഇൽ സങ്ങിനെ ആകർഷിച്ചു. കൊറിയയിലും സമാനമായൊരു നീക്കം സാധ്യമാകുമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.{{sfn|Lankov|2015|pp=30–31}} ഇതിന്റെ ഭാഗമായി, [[ദക്ഷിണ കൊറിയ|ദക്ഷിണ കൊറിയയിലെ]] അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിനും അവിടത്തെ നേതൃത്വത്തിനുമെതിരായ നുഴഞ്ഞുകയറ്റ, അട്ടിമറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗണ്യമായി ശക്തിപ്പെടുത്തി.{{sfn|Lankov|2015|p=32}} ഈ ശ്രമങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയായി, ദക്ഷിണ കൊറിയൻ പ്രസിഡന്റ് പാർക് ചുങ് ഹീയെ വധിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതിയായ ബ്ലൂ ഹൗസ് ആക്രമിക്കാൻ ഉത്തരകൊറിയ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|Lankov|2015|p=32}} ഇതോടെ, ദക്ഷിണ കൊറിയയിലും അതിനു ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും നിലയുറപ്പിച്ചിരുന്ന അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിനെതിരെ ഉത്തരകൊറിയൻ സൈന്യം കൂടുതൽ ആക്രമണാത്മക നിലപാട് സ്വീകരിച്ചു. സൈനികവിമുക്ത മേഖലയ്ക്കരികിൽ അമേരിക്കൻ സൈനികരുമായി അവർ പലതവണ വെടിവയ്പുകളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. 1968-ൽ അമേരിക്കൻ ചാരക്കപ്പലായ യുഎസ്എസ് പ്യൂബ്ലോയിലെ ജീവനക്കാരെ പിടികൂടിയതും ഈ നീക്കങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.{{sfn|Lankov|2015|p=33}} അൽബേനിയൻ നേതാവ് [[എൻവർ ഹോജ]] കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെയും ഉത്തരകൊറിയയുടെയും കടുത്ത എതിരാളിയായിരുന്നു. 1977 ജൂണിൽ, “യഥാർഥ മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റുകൾ” കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയെയും ചൈനീസ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെയും നയിക്കുന്ന ആശയധാര തിരുത്തൽവാദപരമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതി. അതേ മാസം തന്നെ, ഉത്തരകൊറിയയിലെത്തുന്ന അതിഥിയായ കിം ഇൽ സങ്ങിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വ്യക്തിപൂജയുടെ വ്യാപ്തി കണ്ട് ജോസിപ് ബ്രോസ് ടിറ്റോ പോലും അമ്പരന്നുപോകുമെന്ന് ഹോജ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഭൂതകാലത്തിലോ വർത്തമാനകാലത്തിലോ മറ്റെവിടെയും, സ്വയം സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിൽപ്പോലും, ഇത്രത്തോളം വ്യക്തിപൂജ കണ്ടിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715150212/https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf|date=15 July 2018}}"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania, Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref><ref>[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] Research 17 December 1979 quoting Hoxha's ''Reflections on China Volume II'': "In [[Pyongyang]], I believe that even Tito will be astonished at the proportions of the cult of his host, which has reached a level unheard of anywhere else, either in past or present times, let alone in a country which calls itself socialist." {{cite web|url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml|title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II|access-date=30 October 2008|website=CEU.hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml|archive-date=8 September 2009|url-status=dead}}</ref> ചൈനീസ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വം അധ്വാനിക്കുന്ന ജനങ്ങളെ വഞ്ചിച്ചുവെന്നും കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വവും അതേ വഴിയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നതെന്നും ഹോജ ആരോപിച്ചു. കിം ഇൽ സങ് മറ്റു രാജ്യങ്ങളോട് സഹായം അഭ്യർഥിക്കുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. കിഴക്കൻ യൂറോപ്യൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളും യുഗോസ്ലാവിയയെപ്പോലുള്ള ചേരിചേരാ രാജ്യങ്ങളും ഈ സഹായത്തിനായി അദ്ദേഹം സമീപിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഹോജ അവകാശപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, 1985-ൽ ഹോജ മരിക്കുന്നതുവരെ ഉത്തരകൊറിയയും അൽബേനിയയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തണുത്തതും സംഘർഷഭരിതവുമായി തുടർന്നു. കമ്യൂണിസത്തിനെ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്ന സൈറിന്റെ നേതാവ് മൊബുട്ടു സെസെ സെക്കോ പോലും കിമ്മിന്റെ ഭരണശൈലിയിൽനിന്ന് വലിയ സ്വാധീനം ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു.<ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html "With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html|date=30 June 2017}}, ''[[The New York Times]]'' (17 March 1997).</ref> [[File:Nicolae_Ceaușescu_&_Kim_Il_Sung_(1978).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nicolae_Ceau%C8%99escu_&_Kim_Il_Sung_(1978).jpg|ലഘുചിത്രം|മൊറാൻബോങ് സ്റ്റേഡിയത്തിൽ കിം ഇൽ സങും റൊമാനിയൻ പ്രസിഡന്റ് നിക്കൊളായ് ചൌഷെസ്കുവും. (1978)]] ദക്ഷിണ കൊറിയക്കാർ, ജാപ്പനീസ് പൗരന്മാർ, ചൈനക്കാർ, തായ് പൗരന്മാർ, റൊമാനിയക്കാർ തുടങ്ങിയ വിദേശികളെ ഉത്തരകൊറിയൻ സർക്കാർ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന രീതി കിം ഇൽ സങിന്റെ കാലത്ത് ആരംഭിച്ചതാണ്. ഈ രീതി ഇന്നും തുടരുന്നു. വിദേശങ്ങളിൽ രഹസ്യാന്വേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്താൻ സഹായിക്കുന്നവരെയും കൃഷി, നിർമാണം, ആശുപത്രികൾ, ഘനവ്യവസായം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ സാങ്കേതിക വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവരെയും പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതിനാണ് കിം ഇൽ സങ് ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തത്. കൊറിയൻ യുദ്ധത്തിൽ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടവരുടെ കുടുംബങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന സംഘടനയായ കൊറിയൻ വാർ അബ്ഡക്ടീസ് ഫാമിലി യൂണിയന്റെ കണക്കനുസരിച്ച്, യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഉത്തരകൊറിയ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയവരിൽ 2,919 സർക്കാർ ജീവനക്കാരും 1,613 പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും 190 ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരും അഭിഭാഷകരും 424 ആരോഗ്യപ്രവർത്തകരും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. 1969-ൽ ഉത്തരകൊറിയൻ ഏജന്റുമാർ കൊറിയൻ എയർലൈൻസിന്റെ വൈഎസ്-11 വിമാനത്തെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയ സംഭവത്തിൽ, വിമാനത്തിന്റെ പൈലറ്റുമാർ, മെക്കാനിക്കുകൾ, മറ്റ് പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവർ എന്നിവരെ മാത്രമാണ് ദക്ഷിണ കൊറിയയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഒരിക്കലും അനുവദിക്കാതിരുന്നത്.<ref name="Kim-IlSungLegacy2">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421002357/https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy|date=21 April 2019}} 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> === പുതിയ ഭരണഘടനയും പാർട്ടിയുടെ ആറാം കോൺഗ്രസും === 1972-ൽ ദക്ഷിണ കൊറിയയുമായുള്ള ബന്ധം മെച്ചപ്പെട്ടു. മേയ് മാസത്തിൽ, ദക്ഷിണ കൊറിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[പാർക് ചുങ് ഹീ]], അന്നത്തെ കൊറിയൻ സെൻട്രൽ ഇന്റലിജൻസ് ഏജൻസിയുടെ ഡയറക്ടറായിരുന്ന ലീ ഹു-റാക്കിനെ കിം ഇൽ സങ്ങുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്താൻ അയച്ചു. രണ്ടു മാസത്തിനുശേഷം, കൊറിയയുടെ പുനരേകീകരണത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകിക്കൊണ്ട് ഇരുപക്ഷവും [[ജൂലൈ 4-ലെ ദക്ഷിണ–ഉത്തര സംയുക്ത പ്രസ്താവന]]<nowiki/>യിൽ ഒപ്പുവച്ചു. ദേശീയ പുനരേകീകരണത്തിനായുള്ള മൂന്ന് തത്ത്വങ്ങൾ കിം മുന്നോട്ടുവച്ചു. പിന്നീട്, പുനരേകീകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉത്തരകൊറിയയുടെ ഔദ്യോഗിക നയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി ഈ തത്ത്വങ്ങൾ മാറി.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.38north.org/2024/01/north-koreas-new-unification-policy-implications-and-pitfalls/|title=North Korea's New Unification Policy: Implications and Pitfalls|access-date=2 March 2026|last=Frank|first=Ruediger|date=11 January 2024|website=[[38 North]]|language=en}}</ref> 1972 ഡിസംബർ 27-ന് പുതിയ ഭരണഘടന പ്രഖ്യാപിച്ചു. കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ അറുപതാം ജന്മദിനം ആഘോഷിച്ച അതേ വർഷമായിരുന്നു ഇത്. ഈ ഭരണഘടനയിലൂടെ ഉത്തരകൊറിയൻ പ്രസിഡന്റ് എന്ന പദവി നിലവിൽ വന്നു. 1948 മുതൽ വഹിച്ചിരുന്ന പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞ കിം ഇൽ സങ് പകരം പ്രസിഡന്റായി അധികാരമേറ്റു. 1975 ഏപ്രിൽ 14-ന് ഉത്തരകൊറിയ പരമ്പരാഗത അളവുകോൽ സമ്പ്രദായങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ഉപയോഗം മിക്കവാറും അവസാനിപ്പിക്കുകയും മെട്രിക് സമ്പ്രദായം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{citation|title=Official site|date=2015|url=http://www.aplmf.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/|contribution=DPR Korea|contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html|publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum|ref={{harvid|APLMF|2015}}|archive-date=9 February 2017|url-status=live}}.</ref> 1980 ഒക്ടോബറിൽ നടന്ന കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ ആറാം കോൺഗ്രസിൽ, തന്റെ മകൻ [[കിം ജോങ് ഇൽ|കിം ജോങ് ഇലിനെ]] പിൻഗാമിയായി കിം ഇൽ സങ് പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ വിപ്ലവകാലത്തെ പ്രവർത്തനങ്ങളും മുതിർന്ന പ്രതിരോധമന്ത്രി ഓ ജിൻ-ഉവിന്റെ പിന്തുണയും കാരണം സൈന്യം കിം കുടുംബത്തെ പിന്തുണച്ചു. 1986-ൽ കിം ഇൽ സങ് വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന അഭ്യൂഹം പ്രചരിച്ചു. ഇതോടെ പിതാവിന്റെ പിൻഗാമിയായി അധികാരമേൽക്കാനുള്ള കിം ജോങ് ഇലിന്റെ കഴിവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ ശക്തമായി. എന്നാൽ, കിം ഇൽ സങ് നിരവധി പൊതുപരിപാടികളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതോടെ ഈ അഭ്യൂഹങ്ങൾ അവസാനിച്ചു. എങ്കിലും, ഈ സംഭവം അധികാര കൈമാറ്റത്തിന്റെ ക്രമം ഉറപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാജ്യത്തിൽ പിതാവിൽനിന്ന് മകനിലേക്കുള്ള അധികാര കൈമാറ്റത്തിന്റെ ആദ്യ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമായിരുന്നു ഇത്. 1994-ൽ കിം ഇൽ സങിന്റെ മരണത്തോടെ ഈ അധികാര കൈമാറ്റം നടന്നു.<ref>{{cite news|last1=Haberman|first1=Clyde|author-link=Clyde Haberman|date=17 November 1986|title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all|archive-date=19 March 2017|access-date=19 March 2017|newspaper=[[The New York Times]]}}</ref> 1980-കൾ മുതൽ ഉത്തരകൊറിയ വർധിച്ചുവരുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ നേരിട്ടു. ജപ്പാനിൽനിന്നും അമേരിക്കയിൽനിന്നുമുള്ള നിക്ഷേപം, സൈനിക സഹായം, ആഭ്യന്തര സാമ്പത്തിക വികസനം എന്നിവയുടെ പിന്തുണയോടെ ദക്ഷിണ കൊറിയ ശക്തമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയായി വളർന്നു. എന്നാൽ ഉത്തരകൊറിയയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ 1980-കളിൽ ആദ്യം സ്തംഭിക്കുകയും പിന്നീട് തകർച്ചയിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book |last=Bluth |first=Christoph |title=Korea |url=https://archive.org/details/korea0000blut |publisher=Polity Press |year=2008 |isbn=978-07456-3357-2 |location=Cambridge |page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=North Korea – From 1970 to the death of Kim Il-Sung|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|access-date=8 May 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508160214/https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|archive-date=8 May 2019}}</ref> ഈ കാലയളവിൽ ദക്ഷിണ കൊറിയയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് കിം ഇൽ സങ് നേതൃത്വം നൽകി. 1983 ഒക്ടോബറിൽ, മ്യാൻമറിലെ റംഗൂൺ സന്ദർശനത്തിനിടെ ദക്ഷിണ കൊറിയൻ പ്രസിഡന്റ് ചുൻ ഡൂ-ഹ്വാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരകൊറിയൻ ഏജന്റുമാർ ശ്രമിച്ചു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 21 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. 1987 നവംബറിൽ, ഉത്തരകൊറിയൻ ഏജന്റുമാർ [[കൊറിയൻ എയർ വിമാനം 858]]-ൽ ബോംബ് സ്ഥാപിച്ചു. ഇതേത്തുടർന്ന് 115 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.{{sfn|Tertitskiy|2025|p=212}} 1979 മുതൽ ചൈനയിൽ ഡെങ് ഷിയാവോപിങ് നടപ്പാക്കിയ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കരണങ്ങളും വിദേശരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരം തുറന്നുകൊടുക്കുന്ന നയവും ഉത്തരകൊറിയയുമായുള്ള വ്യാപാരത്തിൽ ചൈനയ്ക്കുണ്ടായിരുന്ന താൽപര്യം കുറച്ചു. ഇതിനുപുറമേ, 1989-ലെ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങളുടെ തകർച്ചയും 1989 മുതൽ 1992 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടതും ഉത്തരകൊറിയയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തി. ഈ സംഭവങ്ങൾ ഉത്തരകൊറിയൻ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആശയപരമായ ന്യായീകരണത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽനിന്ന് സബ്സിഡി നിരക്കിൽ ലഭിച്ചിരുന്ന എണ്ണവിതരണം തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇത് ഉത്തരകൊറിയയിലെ കൽക്കരി, രാസവ്യവസായ മേഖലകളെ ബാധിക്കുകയും 1990-കളിലെ ക്ഷാമം രൂക്ഷമാകുന്നതിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധികൾക്ക് മറുപടിയായി, കിം ഇൽ സങ് “കൃഷിക്ക് മുൻഗണന, ലഘുവ്യവസായത്തിന് മുൻഗണന, വിദേശവ്യാപാരത്തിന് മുൻഗണന” എന്ന നയം നടപ്പാക്കി.<ref>{{Cite book |last=Park |first=Phillip |title=History of economic management in North Korea: From planned economy to Socialist Enterprise System |publisher=Routledge |year=2025 |isbn=978-0415666749}}</ref> === അവസാന വർഷങ്ങളും കിം ജോങ് ഇലിലേക്കുള്ള അധികാര കൈമാറ്റം ഉറപ്പാക്കലും === [[File:80th_Anniversary_Kim_Il-Sung.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:80th_Anniversary_Kim_Il-Sung.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|1992 ഏപ്രിലിൽ അന്താരാഷ്ട്ര അതിഥികൾക്കൊപ്പം കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ 80-ാം ജന്മദിന ചടങ്ങ്.]] തന്റെ മകനും നിയുക്ത പിൻഗാമിയുമായ [[കിം ജോങ് ഇൽ|കിം ജോങ് ഇലി]]<nowiki/>ലേക്ക് അധികാരം പൂർണമായി കൈമാറുന്നത് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി, കിം ഇൽ സങ് 1991-ലും 1993-ലും ഉത്തരകൊറിയയുടെ ദേശീയ പ്രതിരോധ കമ്മീഷൻ അധ്യക്ഷസ്ഥാനം മകന് കൈമാറി. സായുധസേനയുടെ നിയന്ത്രണത്തിനും അന്നേക്കും പത്തുലക്ഷത്തിലധികം സൈനികരുള്ള [[കൊറിയൻ പീപ്പിൾസ് ആർമി]]<nowiki/>യുടെ പരമോന്നത കമാൻഡിനും പ്രധാനമായും ഉത്തരവാദിയായിരുന്ന സ്ഥാപനമായിരുന്നു ദേശീയ പ്രതിരോധ കമ്മീഷൻ. 1994-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ മൂലമുണ്ടായ ഊർജക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി കിം ആണവോർജത്തിൽ നിക്ഷേപം നടത്താൻ തുടങ്ങി. ഇത് പിന്നീട് ഉണ്ടായ നിരവധി ആണവപ്രതിസന്ധികളിൽ ആദ്യത്തേതായിരുന്നു. 1994 മേയ് 19-ന്, യോങ്ബ്യോണിലെ വിവാദമായ ആണവ ഗവേഷണ കേന്ദ്രത്തിൽനിന്ന് ഉപയോഗിച്ചുകഴിഞ്ഞ ആണവ ഇന്ധനം നീക്കം ചെയ്യാൻ കിം ഉത്തരവിട്ടു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടും, അദ്ദേഹം ആണവ ഗവേഷണവും യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണ പദ്ധതിയും തുടർന്നു. 1994 ജൂണിൽ, മുൻ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജിമ്മി കാർട്ടർ പ്യോങ്‌യാങ് സന്ദർശിച്ചു. ഉത്തരകൊറിയയുടെ ആണവ പദ്ധതിയെക്കുറിച്ച് അന്നത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ബിൽ ക്ലിന്റന്റെ ഭരണകൂടവുമായി ചർച്ച നടത്താൻ കിമ്മിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു സന്ദർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework|title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea|access-date=3 July 2019|last=Blakemore|first=Erin|date=1 September 2018|website=history.com|publisher=A&E Television Networks|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627022148/http://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref> അമേരിക്കയെയും അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോർജ ഏജൻസിയെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, കിം തന്റെ ആണവ ഗവേഷണ പദ്ധതി നിർത്തിവയ്ക്കാൻ സമ്മതിച്ചു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായി കൂടുതൽ സഹകരിക്കുന്ന പുതിയൊരു നയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം നീങ്ങുന്നതായും തോന്നി.<ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy|publisher=Arms Control Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-date=22 April 2012|url-status=dead}}</ref> == മരണം == [[File:Kim_Il_Sung_Portrait.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kim_Il_Sung_Portrait.jpg|ലഘുചിത്രം|കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ മരണശേഷം പുറത്തിറക്കിയ ഔദ്യോഗിക മരണാനന്തര ഛായാചിത്രം]] 1994 ജൂലൈ 7-ന് ഉച്ചയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പ്, ഉത്തര പ്യോംഗാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ഹ്യാങ്‌സാൻ വസതിയിൽവെച്ച് കിം ഇൽ സങ്ങിന് ഹൃദയാഘാതമുണ്ടായി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം കുഴഞ്ഞുവീണു. ഹൃദയാഘാതത്തെത്തുടർന്ന്, പിതാവിന്റെ അരികിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ടായിരുന്ന ഡോക്ടർമാരുടെ സംഘത്തോട് അവിടെനിന്ന് മാറിനിൽക്കാൻ കിം ജോങ് ഇൽ ഉത്തരവിട്ടു. പകരം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഡോക്ടർമാരെ പ്യോങ്‌യാങ്ങിൽനിന്ന് വിമാനമാർഗം എത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹം ക്രമീകരണം നടത്തി. ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്കുശേഷം പ്യോങ്‌യാങ്ങിൽനിന്നുള്ള ഡോക്ടർമാർ എത്തിച്ചേർന്നു. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾ വിജയിച്ചില്ല. 1994 ജൂലൈ 8-ന് പുലർച്ചെ രണ്ടുമണിക്ക്, 82-ാം വയസ്സിൽ കിം ഇൽ സങ് അന്തരിച്ചു.<ref>{{Cite news|last=Reid|first=T. R.|date=9 July 1994|title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/07/09/north-korean-president-kim-il-sung-dies-at-82/b884e1c5-65f7-4c4d-841b-c3137610896a/|access-date=8 August 2023}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണവാർത്ത ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് 34 മണിക്കൂറുകൾക്കുശേഷമായിരുന്നു.<ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref> കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് രാജ്യത്തുടനീളം ദുഃഖാചരണം നടന്നു. കിം ജോങ് ഇൽ പത്തു ദിവസത്തെ ഔദ്യോഗിക ദുഃഖാചരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം 1994 ജൂലൈ 17-ന് പ്യോങ്‌യാങ്ങിൽ നടത്താനായിരുന്നു നിശ്ചയിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും, അത് ജൂലൈ 19-ലേക്ക് മാറ്റിവെച്ചു.<ref>{{cite news|title=North Korea postpones Kim's funeral|url=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1994-07-17/full.jpg|work=The Straits Times|date=17 July 1994|access-date=14 March 2022|archive-date=14 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014020444/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1994-07-17/full.jpg|url-status=live}}</ref> ഉത്തരകൊറിയയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന് വിമാനമാർഗം നഗരത്തിലെത്തിച്ച ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ ശവസംസ്കാരച്ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>{{Cite news|last=Reid|first=T. R.|date=20 July 1994|title=TUMULTUOUS FUNERAL FOR NORTH KOREAN|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/07/20/tumultuous-funeral-for-north-korean/b426e8fa-ec06-4726-9ea1-1b5427f7e959/|access-date=27 June 2026|work=The Washington Post|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/veil-of-secrecy-in-north-korea-for-kim-funeral/|title=Veil of secrecy in North Korea for Kim funeral - CBS News|access-date=27 June 2026|date=28 December 2011|website=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref> കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ മൃതദേഹം [[കുംസുസാൻ പാലസ് ഓഫ് ദ സൺ|കുംസുസാൻ പാലസ് ഓഫ് ദ സനിൽ]] പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സന്ദർശിക്കാവുന്ന ശവകുടീരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. സംരക്ഷിച്ച് എംബാം ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം സന്ദർശകർക്ക് കാണാനായി ഒരു ഗ്ലാസ് പേടകത്തിനുള്ളിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത കൊറിയൻ തലയണയിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തല വെച്ചിരിക്കുന്നത്. കൊറിയൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ പതാകകൊണ്ട് ശരീരം മൂടിയിരിക്കുന്നു. പ്യോങ്‌യാങ്ങിൽ നടന്ന ശവസംസ്കാരത്തിന്റെ വാർത്താചിത്രങ്ങൾ നിരവധി ടെലിവിഷൻ ശൃംഖലകൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. പിന്നീട് അവ വിവിധ വെബ്സൈറ്റുകളിലും ലഭ്യമായി.<ref>{{YouTube|5zYsUqAYg6c|''Scenes of lamentation after Kim Il-sung's death''}}</ref> [[കിം ജോങ് ഇൽ]] പിതാവിന്റെ പിൻഗാമിയായി ഉത്തരകൊറിയയുടെ പ്രസിഡന്റ് പദവി ഏറ്റെടുത്തില്ല. 1998-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ പ്രസിഡന്റ് പദവി ഭരണഘടനയിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കി. കിം ഇൽ സങ്ങിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി, ഭരണഘടനയുടെ ആമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ രാജ്യത്തിന്റെ “[[ശാശ്വത പ്രസിഡന്റ്]]” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>[[wikisource:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] on Wikisource</ref> == ആശയധാര == രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന് കിം ഇൽ സങ് നൽകിയ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവന, ജൂച്ചെ ആശയത്തിന്റെ രൂപവത്കരണമാണ്. തുടക്കത്തിൽ മാർക്സിസം–ലെനിനിസത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായാണ് ഈ ആശയം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. തന്റെ രചനകളിൽ, മതം ജനങ്ങളുടെ കറുപ്പാണെന്ന കാൾ മാർക്സിന്റെ ഉപമയെ കിം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. മതസംഘടനകളുമായി സഹകരിക്കുന്നതിനെ എതിർത്ത സഹപ്രവർത്തകർക്ക് മറുപടി നൽകുന്നതിനിടയിലാണ് അദ്ദേഹം ഈ വിഷയം ചർച്ച ചെയ്തത്. ചോൻബുൾഗോ, ഛോൻഡോയിസം എന്നീ മതപ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായി സഹകരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നു ഈ എതിർപ്പുകൾ.<ref name=":5">{{Cite book |last=Boer |first=Roland |author-link=Roland Boer |title=Red Theology: On the Christian Communist Tradition |date=2019 |publisher=[[Haymarket Books]] |isbn=978-90-04-38132-2 |location=Boston |page=221 |oclc=1078879745}}</ref> ആദ്യ സന്ദർഭത്തിൽ, മതം ജനങ്ങളുടെ കറുപ്പാണെന്ന മാർക്സിന്റെ പ്രസ്താവന എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ബാധകമാണെന്ന് കരുതുന്നയാൾക്ക് തെറ്റുപറ്റിയെന്ന് കിം മറുപടി നൽകി. ജപ്പാനെതിരെ ദൈവിക ശിക്ഷ ലഭിക്കാനും കൊറിയൻ ജനതയ്ക്ക് അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാനും പ്രാർഥിക്കുന്ന മതത്തെ അദ്ദേഹം “ദേശാഭിമാനപരമായ മതം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. അത്തരം മതവിശ്വാസികൾ ദേശാഭിമാനികളാണെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.<ref name=":52">{{Cite book |last=Boer |first=Roland |author-link=Roland Boer |title=Red Theology: On the Christian Communist Tradition |date=2019 |publisher=[[Haymarket Books]] |isbn=978-90-04-38132-2 |location=Boston |page=221 |oclc=1078879745}}</ref> രണ്ടാമത്തെ സന്ദർഭത്തിൽ, മാർക്സിന്റെ ഉപമയെ തീവ്രമായും ഏകപക്ഷീയമായും വ്യാഖ്യാനിക്കരുതെന്ന് കിം പറഞ്ഞു. മതവിശ്വാസികളെ പൊതുവായി എതിർക്കുകയായിരുന്നില്ല മാർക്സിന്റെ ലക്ഷ്യം; മറിച്ച് മതപരമായ മിഥ്യാധാരണകളുടെ പ്രലോഭനത്തിനെതിരെയാണ് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയതെന്നും കിം വിശദീകരിച്ചു.<ref name=":53">{{Cite book |last=Boer |first=Roland |author-link=Roland Boer |title=Red Theology: On the Christian Communist Tradition |date=2019 |publisher=[[Haymarket Books]] |isbn=978-90-04-38132-2 |location=Boston |page=221 |oclc=1078879745}}</ref> ജപ്പാനെതിരായ “ദേശീയ വിമോചന” പോരാട്ടത്തിലായിരുന്നു കൊറിയയിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം. അതിനാൽ, സമാനമായ ലക്ഷ്യം പങ്കിടുന്ന ആർക്കും ഈ പോരാട്ടത്തിൽ ചേരാമെന്ന് കിം എഴുതി. മതവിശ്വാസികൾ പോലും മടികൂടാതെ തങ്ങളുടെ നിരയിൽ അണിചേരണമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.<ref name=":54">{{Cite book |last=Boer |first=Roland |author-link=Roland Boer |title=Red Theology: On the Christian Communist Tradition |date=2019 |publisher=[[Haymarket Books]] |isbn=978-90-04-38132-2 |location=Boston |page=221 |oclc=1078879745}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രത്തിന് കീഴിൽ സൃഷ്ടിച്ച ലേഖനങ്ങൾ (ഒക്ടോബർ 2026)]] 7zkmqhnghkldb3jactdqnbavwealof9 കൊച്ചിയുടെ ചരിത്രം 0 669759 4682612 4652514 2026-11-03T23:18:25Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682612 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|History of Kochi}}{| class="wikitable" width="250" style="font-size: 0.85em; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #DEE8F1;" |bgcolor="#A1C2CF" colspan="2" style="color: white;" align="center"|'''Timeline of Kochi''' |- |colspan="2"|[[Image:Kochi, Fishing nets at sunset, Kerala, India.jpg|250px]] |- |- |bgcolor="#B0BFD5" width="20%" align="center"|'''Year''' |bgcolor="#B0BFD5" width="80%" align="center"|'''Event''' |- |1102 |[[കുലശേഖര രാജവംശം (വേണാട്)|കുലശേഖര]] എന്ന രാജ്യം തകരുന്നു, [[പെരുമ്പടപ്പ്, മലപ്പുറം|''പെർമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം'']] രൂപപ്പെടുന്നു. |- |1341 |[[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർ നദി]]യിലെ ഒരു വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] തുറമുഖം നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു വ്യാപാര കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ കൊച്ചിയുടെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിക്കുന്നു. |- |1410 |ജനറൽ [[ഷെങ് ഹെ]] യുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ചൈനീസ് നിധി കപ്പൽക്കൂട്ടം കൊച്ചി സന്ദർശിക്കുന്നു |- |1440 |യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരി [[നിക്കോള ഡാ കോണ്ടി]] കൊച്ചി സന്ദർശിക്കുന്നു |- |1500 |[[പോർച്ചുഗീസ് ജനത|പോർച്ചുഗീസ്]] അഡ്മിറൽ [[പെഡ്രോ അൽവാറസ് കാബ്രൽ]] കൊച്ചിയിൽ വന്നിറങ്ങി നയതന്ത്രബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നു |- |1503 |കൊച്ചി തുറമുഖം പോർച്ചുഗീസുകാർ ഏറ്റെടുത്തു. |- |1663 |കൊച്ചി തുറമുഖം ഡച്ചുകാർ ഏറ്റെടുത്തു. |- |1664 |ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായ ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ ഡച്ചുകാർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി സ്ഥാപിച്ചു |- |1773 |[[മൈസൂർ രാജ്യം]] കൊച്ചി കീഴടക്കി. |- |1814 |[[1814-ലെ ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് ഉടമ്പടി]] ഔദ്യോഗികമായി നഗരം [[കൊച്ചി രാജ്യം]], ഒരു [[ബ്രിട്ടീഷ് സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം]] ആയി കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നു |- |1947 |ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്നു, കൊച്ചി ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേരുന്നു. |- |1956 |[[കേരള]] സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കപ്പെടുന്നു. |- |1967 |[[കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ]] നിലവിൽ വരുന്നു. |} കേരള സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന് ഏകദേശം 200 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ ഒരു തീരദേശ നഗരമാണ് '''കൊച്ചി'''. . ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലം വരെ നിരവധി നൂറ്റാണ്ടുകളായി, [[കൊച്ചി]] നഗരം അതേ പേരിലുള്ള നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു. കൊച്ചിക്ക് വടക്ക് എവിടെയോ ആഗോള വ്യാപാര കേന്ദ്രമായിരുന്ന മുസിരിസ്, അതിന്റെ ചരിത്രം നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ളതാണ്. അന്ന് അത് നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ഇന്ത്യൻ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ഈ വസ്തുത പുരാതന കാലം മുതൽ തന്നെ [[ജൂതന്മാർ]], [[അറബികൾ]], [[യവനന്മാർ]] (ഗ്രീക്കുകാർ, റോമാക്കാർ), ചൈനക്കാർ എന്നിവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. .<ref name="Ernakulam Portal">{{cite web |work=Ernakulam Portal |publisher=National Informatics Centre |url=http://ernakulam.nic.in/history.htm |title=History of Ernakulam |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115160050/http://ernakulam.nic.in/history.htm |archive-date=15 November 2007 |url-status=dead }}</ref> 1341-ൽ [[പെരിയാർ നദി]]യിലെ വൻ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ തുറമുഖം നശിച്ചതിനുശേഷം കൊച്ചിക്ക് [[മലബാർ]] തീരത്ത് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനം ലഭിച്ചു.<ref name="Centre for heritage studies">{{cite web|work=History of Kochi |publisher=Centre For Heritage Studies, India |url=http://www.centreforheritagestudies.com/html/history.htm |title=Emergence of Kochi harbour |access-date=23 May 2006 |url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915105257/http://www.centreforheritagestudies.com/html/history.htm |archive-date=15 September 2015 }} </ref>പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അഡ്മിറൽ [[ഷെങ് ഹെ]]യുടെ നിധി കപ്പലിന്റെ ഭാഗമായി കൊച്ചി സന്ദർശിച്ച ചൈനീസ് സഞ്ചാരിയായ [[മാ ഹുവാൻ]] എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങളിലാണ് കൊച്ചിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല രേഖാമൂലമുള്ള പരാമർശങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. <ref> {{ cite book |author =[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan – translated by [[J.V.G. Mills]] |year = 1970 |title = The Overall Survey of the Ocean's Shores |publisher = [[Hakluyt Society]], White Lotus Press |isbn = 974-8496-78-3 }} </ref> 1440 ൽ കൊച്ചി സന്ദർശിച്ച ഇറ്റാലിയൻ സഞ്ചാരിയായ നിക്കോളോ ഡാ കോണ്ടി എഴുതിയ വിവരണങ്ങളിലും കൊച്ചിയെക്കുറിച്ച് പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. <ref name="Niccolo di Conti "> {{cite web |work = Niccolo di Conti |publisher = win.tue.nl |url = http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/conti.html |title = Accounts of Nicolo de' Conti (ca.1395–1469) |access-date = 23 May 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130221064823/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/conti.html |archive-date = 21 February 2013 |df = dmy-all }} </ref>ഇന്ന്, കൊച്ചി കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാണ്<ref name="Trade & Industry in Kochi">{{cite web |publisher=Kochi Corporation |title=The Economy of Kochi — Trade & Industry in Kochi |url=http://www.corporationofcochin.org/pages/MainTemp.asp?id=7&val1=2&PLK=2 |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202739/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=7 |archive-date=3 May 2006 |url-status=dead }}</ref> [[ഇന്ത്യ]]യിലെ അതിവേഗം വളരുന്ന രണ്ടാം നിര മെട്രോപോളിസുകളിൽ ഒന്നാണ് കൊച്ചി .<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1482577.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20170202090758/http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1482577.cms | url-status=dead | archive-date=2 February 2017 | title=Developing metro and quaint environs | work=The Economic Times | date=8 April 2006 | access-date=23 May 2006 }} </ref> ==രാജഭരണം== [[File:King of Cochin and small Malabar boats.jpg|thumb|The King of Cochin and small Malabar boats]]കൊച്ചിയുടെ ആദ്യകാല ചരിത്രം കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. എ.ഡി. 1341-ൽ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] തുറമുഖത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷമാണ് ഒരു വ്യാപാര തുറമുഖമെന്ന നിലയിൽ കൊച്ചിയുടെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചത്. കുലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം എ.ഡി 1102 ൽ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം]] നിലവിൽ വന്നു.<ref name="Corporation of Kochi - Prehistory and Archaeology of Cochin">{{cite web |publisher=Corporation of Cochin |url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=3&val=1 |title=Prehistory and Archaeology of Cochin |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060620160940/http://corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=3&val=1 |archive-date=20 June 2006 |url-status=dead }}</ref> തിരുനാവായ യുദ്ധത്തിനുശേഷം, [[കോഴിക്കോട്]] [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] പ്രദേശം പിടിച്ചടക്കിയപ്പോൾ, മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പെരുമ്പടപ്പ് (പൊന്നാനിക്കടുത്ത്) ഭരണാധികാരി കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. <ref name="askh">A Survey of Kerala History, A. Sreedhara Menon, DC Books, Kottayam (2007)</ref> പിന്നീട് അവർ കൊച്ചിയിലേക്ക് താമസം മാറി കൊച്ചി രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു. <ref name="askh"/> [[വാസ്കോഡ ഗാമ]] കോഴിക്കോട്ട് കപ്പലിറങ്ങിയപ്പോൾ, കോഴിക്കോട് സാമൂതിരി കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ (കോഴിക്കോട് രാജ്യത്തിന്റെ നാവിക മേധാവി) നേതൃത്വത്തിലുള്ള പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, കൊച്ചി ഭരണാധികാരി പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി സഖ്യം ചേർന്നു.<ref name="askh"/> മധ്യകാല കേരള തീരത്ത് കോഴിക്കോട് തുറമുഖത്തിന് സാമ്പത്തികമായും രാഷ്ട്രീയമായും മികച്ച സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു, അതേസമയം [[കണ്ണൂർ]], [[കൊല്ലം]], കൊച്ചി എന്നിവ വാണിജ്യപരമായി പ്രധാനപ്പെട്ട ദ്വിതീയ തുറമുഖങ്ങളായിരുന്നു, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികൾ അവിടെ ഒത്തുകൂടുമായിരുന്നു. <ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: [[Pius Malekandathil]] and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മലബാർ തീരത്ത്, കോഴിക്കോടും കൊച്ചിയും കടുത്ത ശത്രുതയിലായിരുന്നു. അതിനാൽ [[ചൈന]]യിലെ [[മിംഗ് രാജവംശം]] കൊച്ചിക്കും കെയ്‌ലി (可亦里) എന്നറിയപ്പെടുന്ന അതിന്റെ ഭരണാധികാരിക്കും ചൈനക്കാർക്ക് പ്രത്യേക പദവി നൽകി ഇടപെടാൻ തീരുമാനിച്ചു. <ref name=sen16-616-7>{{cite journal |last1=Sen |first1=Tansen |title=The Impact of Zheng He's Expeditions on Indian Ocean Interactions |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |year=2016 |volume=79 |issue=3 |doi=10.1017/S0041977X16001038| pages=616–617}}.</ref>കാലിക്കട്ട് ഈ മേഖലയിലെ പ്രബലമായ തുറമുഖ നഗരമായിരുന്നു. എന്നാൽ കൊച്ചി അതിന്റെ പ്രധാന എതിരാളിയായി ഉയർന്നുവരികയായിരുന്നു. <ref name=sen16-616-7/> അഞ്ചാമത്തെ മിംഗ് നിധി യാത്രയ്ക്കായി, കൊച്ചിയിലെ കെയ്‌ലിയിൽ ഒരു മുദ്ര പതിപ്പിക്കാനും തന്റെ രാജ്യത്തിലെ ഒരു പർവതത്തെ ഷെങ്‌ഗോ ​​ഷി ഷാൻ (鎮國之山, രാജ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പർവ്വതം) എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപിക്കാനും അഡ്മിറൽ ഷെങ്‌ഹെയ്ക്ക് നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു. <ref name=sen16-616-7/> യോങ്കിൾ ചക്രവർത്തി തന്നെ രചിച്ച ഒരു വിളംബരം ആലേഖനം ചെയ്ത ഒരു ശിലാഫലകം ഷെങ്‌ഹെ കൊച്ചിക്ക് കൈമാറി. <ref name=sen16-616-7/>കൊച്ചി മിങ് ചൈനയുടെ സംരക്ഷണയിൽ തുടർന്നിടത്തോളം കാലം, കോഴിക്കോടു സാമൂതിരിക്ക് കൊച്ചി ആക്രമിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അങ്ങനെ ഒരു സൈനിക സംഘർഷം ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. <ref name=sen16-616-7/> മിങ് നിധി യാത്രകൾ അവസാനിപ്പിച്ചത് കൊച്ചിക്ക് പ്രതികൂലമായ ഫലങ്ങൾ നൽകി. കാരണം കോഴിക്കോടു സാമൂതിരി ഒടുവിൽ കൊച്ചിക്കെതിരെ ആക്രമണം അഴിച്ചുവിട്ടു. <ref name=sen16-616-7/> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ, സാമൂതിരി കൊച്ചി കീഴടക്കുകയും തന്റെ പ്രതിനിധിയെ തുറമുഖ നഗരത്തിലെ രാജാവായി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name=sen16-616-7/> == വിദേശ സ്വാധീനങ്ങൾ == കൊച്ചി പല വിദേശ ശക്തികളുടെയും സ്വാധീനത്തിലായിരുന്നു, അക്കാലത്ത് കൊച്ചി രാജാവ് ഇപ്പോഴും തലവനായി തുടർന്നു. === മിങ് രാജവംശ സഖ്യം (1406-1433) === മധ്യകാല കേരള തീരത്ത് കോഴിക്കോട് തുറമുഖത്തിന് സാമ്പത്തികമായും രാഷ്ട്രീയമായും മികച്ച സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു, അതേസമയം കണ്ണൂർ, കൊല്ലം, കൊച്ചി എന്നിവ വാണിജ്യപരമായി പ്രധാനപ്പെട്ട ദ്വിതീയ തുറമുഖങ്ങളായിരുന്നു, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികൾ അവിടെ ഒത്തുകൂടുമായിരുന്നു. <ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: [[Pius Malekandathil]] and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മലബാർ തീരത്ത്, കോഴിക്കോടും കൊച്ചിയും കടുത്ത ശത്രുതയിലായിരുന്നു. അതിനാൽ ചൈനയിലെ മിംഗ് രാജവംശം കൊച്ചിക്കും കെയ്‌ലി (可亦里) എന്നറിയപ്പെടുന്ന അതിന്റെ ഭരണാധികാരിക്കും ചൈനക്കാർക്ക് പ്രത്യേക പദവി നൽകി ഇടപെടാൻ തീരുമാനിച്ചു. <ref name=sen16-616-7/>കാലിക്കട്ട് ഈ മേഖലയിലെ പ്രബലമായ തുറമുഖ നഗരമായിരുന്നു. എന്നാൽ കൊച്ചി അതിന്റെ പ്രധാന എതിരാളിയായി ഉയർന്നുവരികയായിരുന്നു. <ref name=sen16-616-7/> അഞ്ചാമത്തെ മിംഗ് നിധി യാത്രയ്ക്കായി, കൊച്ചിയിലെ കെയ്‌ലിയിൽ ഒരു മുദ്ര പതിപ്പിക്കാനും തന്റെ രാജ്യത്തിലെ ഒരു പർവതത്തെ ഷെങ്‌ഗോ ​​ഷി ഷാൻ (鎮國之山, രാജ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പർവ്വതം) എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപിക്കാനും അഡ്മിറൽ ഷെങ്‌ഹെയ്ക്ക് നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു. <ref name=sen16-616-7/> യോങ്കിൾ ചക്രവർത്തി തന്നെ രചിച്ച ഒരു വിളംബരം ആലേഖനം ചെയ്ത ഒരു ശിലാഫലകം ഷെങ്‌ഹെ കൊച്ചിക്ക് കൈമാറി. <ref name=sen16-616-7/>കൊച്ചി മിങ് ചൈനയുടെ സംരക്ഷണയിൽ തുടർന്നിടത്തോളം കാലം, കോഴിക്കോടു സാമൂതിരിക്ക് കൊച്ചി ആക്രമിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അങ്ങനെ ഒരു സൈനിക സംഘർഷം ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. <ref name=sen16-616-7/> മിങ് നിധി യാത്രകൾ അവസാനിപ്പിച്ചത് കൊച്ചിക്ക് പ്രതികൂലമായ ഫലങ്ങൾ നൽകി. കാരണം കോഴിക്കോടു സാമൂതിരി ഒടുവിൽ കൊച്ചിക്കെതിരെ ആക്രമണം അഴിച്ചുവിട്ടു. <ref name=sen16-616-7/> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ, സാമൂതിരി കൊച്ചി കീഴടക്കുകയും തന്റെ പ്രതിനിധിയെ തുറമുഖ നഗരത്തിലെ രാജാവായി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name=sen16-616-7b>{{cite journal |last1=Sen |first1=Tansen |title=The Impact of Zheng He's Expeditions on Indian Ocean Interactions |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |date=2016 |volume=79 |issue=3 |pages=609–636 |doi=10.1017/S0041977X16001038}}.</ref> === പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടം (1503–1663) === [[Image:Mattancherry palace bhagvathy kshetram.JPG|180px|thumb|പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടത്തിൽ കൊച്ചിൻ രാജ വീര കേരള വർമ്മ നിർമ്മിച്ച മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം-ക്ഷേത്രം]] കണ്ടെത്തൽ കാലഘട്ടത്തിൽ 1498-ൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ കാപ്പാട് കോഴിക്കോട് എത്തി. അങ്ങനെ യൂറോപ്പിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള നേരിട്ടുള്ള കടൽ പാത തുറന്നു. <ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref>ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റ കേന്ദ്രമായിരുന്നു കൊച്ചി. 1500-ൽ, കോഴിക്കോടു നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, പോർച്ചുഗീസ് അഡ്മിറൽ പെഡ്രോ അൽവാറസ് കബ്രാൾ കൊച്ചിയിൽ വന്നിറങ്ങി. എതിരാളിയായ കൊച്ചി രാജാവ് പോർച്ചുഗീസുകാരെ അതിഥികളായി സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും സൗഹൃദ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. കോഴിക്കോട് കീഴടക്കുന്നതിൽ പിന്തുണ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത്, കൊച്ചിയിൽ ഒരു ഫാക്ടറി പണിയാൻ അഡ്മിറൽ രാജാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. പിന്തുണയിൽ ഉറപ്പായ രാജാവ് കോഴിക്കോടു സാമൂതിരിമാരുമായി യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സാമൂതിരിയുടെ ശക്തികൾ കണ്ട് അഡ്മിറൽ പരിഭ്രാന്തനായി പിൻവാങ്ങി. കാബ്രലിന് പകരം മറ്റൊരു ക്യാപ്റ്റൻ ജോവോ ഡ നോവയെ അയച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സാമൂതിരിയെ കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹവും പതറിപ്പോയി. തുടർച്ചയായ പിൻവാങ്ങലുകൾ പോർച്ചുഗൽ രാജാവിനെ കോപാകുലനാക്കി. രാജാവ് വാസ്കോഡ ഗാമയെ അയച്ചു. അദ്ദേഹം കോഴിക്കോട് ബോംബിട്ട് അറബ് വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചു. ഇത് സാമൂതിരിയുടെ കോപത്തിന് കാരണമായി, അദ്ദേഹം കൊച്ചി രാജാവിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. കോഴിക്കോടും കൊച്ചിയും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം 1503 മാർച്ച് 1 ന് ആരംഭിച്ചു, രണ്ടാമത്തെ ആക്രമണം 1504 മാർച്ച് 16 മുതൽ 1504 ജൂലൈ 3 വരെ നീണ്ടുനിന്നു (കൊച്ചി യുദ്ധം (1504)). എന്നിരുന്നാലും, വരാനിരിക്കുന്ന മഴക്കാലവും 1504 സെപ്റ്റംബറിൽ ലോപോ സോറസ് ഡി ആൽബെർഗേറിയയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു പോർച്ചുഗീസ് കപ്പലിന്റെ വരവും (ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം, ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി അൽമേഡയും അഫോൺസോ ഡി അൽബുക്കർക്കിയും നയിച്ച അർമാഡയും) സാമൂതിരിയെ ഭയപ്പെടുത്തി, അദ്ദേഹം തന്റെ സൈന്യത്തെ തിരിച്ചുവിളിച്ചു. ഓണത്തിന്റെ ആദരണീയമായ ഉത്സവം അടുത്തിരുന്നതിനാലും, ശുഭദിനം വിശുദ്ധമായി ആചരിക്കാൻ സാമൂതിരി ഉദ്ദേശിച്ചതിനാലും സാമൂതിരി പിൻവാങ്ങി. ഇത് കൊച്ചി രാജാവിന് വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചു, പിന്നീട് അദ്ദേഹം തന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ കൈവശം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും സൈന്യങ്ങൾ കത്തിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഡുവാർട്ടെ പച്ചെക്കോ പെരേരയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പട്ടാളം ശത്രുവിനെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ സാമന്തനായിരുന്ന താനൂർ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരി, കോഴിക്കോട്ടെ തന്റെ ഭരണാധികാരിക്കെതിരെ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ പക്ഷം ചേർന്നു. <ref name="askh"/> താനൂർ ഭരണാധികാരിയും കൊച്ചിയുടെ പക്ഷം ചേർന്നു. <ref name="askh"/> പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലും കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിലെ പലരും വെട്ടത്ത് നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. <ref name="askh"/> എന്നിരുന്നാലും, രാജാവിന്റെ കീഴിലുള്ള താനൂർ സൈന്യം 1504-ൽ നടന്ന കൊച്ചി യുദ്ധത്തിൽ കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിക്കുവേണ്ടി പോരാടി.<ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, താനൂർ മേഖലയിലെ മുസ്ലീം മാപ്പിള വ്യാപാരികളുടെ കൂറ് കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയിൽ തന്നെ തുടർന്നു. <ref name="Makhdoom">{{cite book | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }}</ref> രാജാവിനെ സിംഹാസനത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച ശേഷം, കൂടുതൽ ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്ന് പോർച്ചുഗീസ് തൊഴിൽശാലയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി, ഫോർട്ട് കൊച്ചി (ഫോർട്ട് ഇമ്മാനുവൽ) (പോർച്ചുഗൽ രാജാവിന് ശേഷം) എന്ന പേരിൽ ഒരു കോട്ട പണിയാൻ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് അനുമതി ലഭിച്ചു. മുഴുവൻ ജോലിയും കമ്മീഷൻ ചെയ്തത് കൊച്ചിൻ രാജാവാണ്, അദ്ദേഹം തൊഴിലാളികളെയും വസ്തുക്കളെയും വിതരണം ചെയ്തു. പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ സഹായത്തോടെ രാജാവ് ഭരണം തുടർന്നു. അതേസമയം, പോർച്ചുഗീസുകാർ സാമൂതിരിമാരുമായി രഹസ്യമായി സഖ്യത്തിലേർപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു. പിന്നീട് കൊച്ചി തുറമുഖം കീഴടക്കാനുള്ള സാമൂതിരിയുടെ ശ്രമങ്ങൾ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ സഹായത്തോടെ കൊച്ചി രാജാവ് പരാജയപ്പെടുത്തി. കൊച്ചിയെ സംരക്ഷിക്കാൻ രാജാവിനെ സഹായിക്കുക എന്ന അനുമാനത്തോടെ പതുക്കെ, കൊച്ചിയിലെ പോർച്ചുഗീസ് ആയുധപ്പുര വർദ്ധിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നടപടി കൊച്ചി രാജാവിന്റെ ശക്തി കുറയാനും പോർച്ചുഗീസ് സ്വാധീനം വർദ്ധിക്കാനും കാരണമായി. 1503 മുതൽ 1663 വരെ, കൊച്ചി രാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ കൊച്ചി തുറമുഖം പോർച്ചുഗലിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. 1510 വരെ ഇന്ത്യയിലെ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ പ്രധാന താവളമായിരുന്നു കൊച്ചി. 1530-ൽ വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസിസ് സേവ്യർ എത്തി ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ മിഷൻ സ്ഥാപിച്ചു. 1560-ൽ പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയിൽ ഇൻക്വിസിഷൻ സ്ഥാപിതമായതിനാൽ, തുടർന്നുള്ള പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടം ഈ പ്രദേശത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന ജൂതന്മാർക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. പോർച്ചുഗീസ് വൈസ്രോയിയായിരുന്ന [[വാസ്കോഡ ഗാമ]]യുടെ ശവകുടീരം കൊച്ചിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. 1539-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ പുറത്തെടുത്ത് പോർച്ചുഗലിൽ സംസ്കരിക്കുന്നതുവരെ സെന്റ് ഫ്രാൻസിസ് പള്ളിയിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിച്ചത്. <ref name="Vasco Da Gama"> {{cite encyclopedia |encyclopedia=MSN Encarta Encyclopedia |publisher=Microsoft |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567498/Vasco_Da_Gama.html |title=Death of Vasco Da Gama in Kochi |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171509/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567498/Vasco_Da_Gama.html |archive-date=28 October 2009 |url-status=dead }} </ref> ആൽബുക്കർക്കിയുടെ കാലത്തിനുശേഷം, കേരളത്തിലെ പോർച്ചുഗീസ് സ്വാധീനം കുറഞ്ഞു. === ഡച്ച് കാലഘട്ടം (1663–1773) === [[File:Overwinningh van de Stadt Cotchin op de Kust van Mallabaer - Victory over Kochi on the coast of Malabar.jpg| 1663-ൽ ഡച്ചുകാർ കൊച്ചി നഗരം പോർച്ചുഗീസുകാരിൽ നിന്ന് കീഴടക്കി. (കോയൻറാറ്റ് ഡെക്കർ, 1682)'|thumb|250px]] [[File:ബോൾഗാട്ടി.jpg|1744-ൽ ഡച്ച് വ്യാപാരികൾ നിർമ്മിച്ച ബോൾഗാട്ടി കൊട്ടാരം, നെതർലൻഡ്‌സിന് പുറത്തുള്ള ഡച്ച് കാലഘട്ടത്തിലെ നിലവിലുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്..|thumb|250px]] പോർച്ചുഗീസുകാരുമായും അവരുടെ സഖ്യകക്ഷികളുമായും നിരവധി ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്ക് ശേഷം ഡച്ചുകാർ അപ്പോഴേക്കും ക്വയിലോൺ കീഴടക്കിയിരുന്നു. പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ഭരണത്തിന് ശേഷം. കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിലെ അസംതൃപ്തരായ അംഗങ്ങൾ കൊച്ചി രാജാവിനെ അട്ടിമറിക്കാൻ ഡച്ചുകാരുടെ സഹായം തേടി. ഡച്ചുകാർ ഞാറക്കലിൽ വിജയകരമായി ഇറങ്ങി പള്ളിപ്പുറം കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കാൻ പോയി. അത് അവർ സാമൂതിരിക്ക് കൈമാറി. പിന്നീട് അവർ 1664-ൽ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായ ഫോർട്ട് കൊച്ചി മുനിസിപ്പാലിറ്റി സ്ഥാപിക്കുന്നതിലേക്ക് കടന്നു. === മൈസൂർ അധിനിവേശം === ===ബ്രിട്ടീഷ് കാലഘട്ടം (1814–1947)=== [[File:56Cochin Strret Scene.jpg|thumb|Cochin in Colonial times]] [[File:Kochi 1960 street.jpg|thumb|Cochin in 1960s]] [[File:59Cochin Canal.jpg|thumb|Cochin in Colonial times]] 1814-ൽ ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് ഉടമ്പടി പ്രകാരം, ഫോർട്ട് കൊച്ചിയും അതിന്റെ പ്രദേശവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൊച്ചി ദ്വീപുകൾ മലയ ദ്വീപിന് പകരമായി യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിന് വിട്ടുകൊടുത്തു. ഉടമ്പടി ഒപ്പുവെക്കുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ, കൊച്ചിയിൽ ഇംഗ്ലീഷ് നിവാസികൾ താമസിച്ചിരുന്നതായി തെളിവുകളുണ്ട്.<ref name="kochirajyam">Kochi Rajyacharithram by KP Padmanabha Menon. P(1914)</ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, തുറമുഖത്തെ വ്യാപാരം ഗണ്യമായി വർദ്ധിച്ചു. തുറമുഖം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വളരെയധികം അനുഭവപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ 1920-ൽ അന്നത്തെ മദ്രാസ് ഗവർണറായിരുന്ന ലോർഡ് വില്ലിംഗ്ഡന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഹാർബർ എഞ്ചിനീയർ റോബർട്ട് ബ്രിസ്റ്റോയെ കൊച്ചിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. 21 വർഷത്തിനുള്ളിൽ, അദ്ദേഹം കൊച്ചിയെ ഉപദ്വീപിലെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ തുറമുഖമാക്കി മാറ്റി. അവിടെ നീണ്ട നിരയിലുള്ള നീരാവി ക്രെയിനുകൾ സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പുതുതായി വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട ഉൾക്കടലിനടുത്തായി കപ്പലുകൾ നങ്കൂരമിട്ടു.<ref name="Corporation of Kochi - Robert Charles Bristow">{{cite web |work=Robert Charles Bristow employed to develop Kochi port |publisher=Corporation of Kochi |url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=7 |title=The Cochin Saga |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202739/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=7 |archive-date=3 May 2006 |url-status=dead }}</ref>അതേസമയം, 1866-ൽ, ഫോർട്ട് കൊച്ചി മുനിസിപ്പാലിറ്റി പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ 1865 ലെ മദ്രാസ് ആക്ട് 10 (1850 ലെ ടൗൺസ് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ്സ് ആക്ട് ഭേദഗതി) <ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127075116/http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=HENRY FROWDE, M.A. |first1=Imperial Gazetteer of India |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020}}</ref> പ്രകാരം, 1866 നവംബർ 1 ന് കണ്ണൂർ, തലശ്ശേരി, കോഴിക്കോട്, പാലക്കാട് എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ഫോർട്ട് കൊച്ചിയും ഒരു മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായി. 1883 ൽ ആദ്യത്തെ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ സീറ്റിംഗ് മത്സരം നടന്നു. 1896 ൽ കൊച്ചി മഹാരാജാവ് മട്ടാഞ്ചേരിയിലും എറണാകുളത്തും ടൗൺ കൗൺസിലുകൾ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ട് തദ്ദേശഭരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. 1925 ൽ, സംസ്ഥാനത്തിനുമേലുള്ള പൊതുജന സമ്മർദ്ദത്തെത്തുടർന്ന് കൊച്ചി നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചു. നിയമസഭയിൽ 45 അംഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അതിൽ 10 പേർ ഔദ്യോഗികമായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെ ഏതെങ്കിലും നിയമസഭയിൽ അംഗമാകുന്ന ആദ്യ വനിതയായി തോട്ടക്കാട്ട് മാധവിയമ്മ മാറി.<ref name="Corporation of Kochi - History and culture of Kochi'">{{cite web |publisher=Corporation of Kochi |title=History and culture of Kochi |url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=4 |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202745/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=4 |archive-date=3 May 2006 |url-status=dead }}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടം == [[File:Cochin 1960 in the Harbour (109694992).jpg|left|thumb|1960-കളിൽ കൊച്ചി തുറമുഖം]] 1947-ൽ ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ സ്വമേധയാ ചേർന്ന ആദ്യത്തെ നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്നു കൊച്ചി.<ref name="Corporation of Kochi - History and culture of Kochi'"/> സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, ഇ. ഇക്കണ്ട വാരിയർ കൊച്ചിയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി. കെ. പി. മാധവൻ നായർ, പി. ടി. ജേക്കബ്, സി. അച്യുത മേനോൻ, പനമ്പിള്ളി ഗോവിന്ദ മേനോൻ എന്നിവർ ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ മുൻനിരയിൽ നിന്ന മറ്റ് ചില ശക്തരായിരുന്നു. തുടർന്ന് 1949-ൽ കൊച്ചിയും തിരുവിതാംകൂറും ലയിപ്പിച്ചാണ് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം നിലവിൽ വന്നത്. പരൂർ ടി. കെ. നാരായണ പിള്ള ആദ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയായി. തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി, മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ മലബാർ ജില്ലയുമായി ലയിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1956 നവംബർ 1-ന് ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് പാസാക്കിയ സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനാ നിയമം തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി, മലബാർ ജില്ല, ദക്ഷിണ കാനറയിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്ക് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തി കേരളം എന്ന പുതിയ സംസ്ഥാനം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. <ref>{{cite book |author =Plunkett, R, Cannon, T, Davis, P, Greenway, P & Harding |year = 2001 |title = Lonely Planet South India, Lonely Planet |url =https://archive.org/details/southindia0000unse_q0k3 |isbn = 1-86450-161-8 }} </ref> 1960 ജൂലൈ 9 ന് മട്ടാഞ്ചേരി കൗൺസിൽ ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കി. നിലവിലുള്ള ഫോർട്ട് കൊച്ചി, മട്ടാഞ്ചേരി, എറണാകുളം എന്നീ മുനിസിപ്പാലിറ്റികളെ സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരു മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ രൂപീകരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് സർക്കാരിന് അയച്ചു. ഫോർട്ട് കൊച്ചി മുനിസിപ്പാലിറ്റി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ അപലപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, എറണാകുളം മുനിസിപ്പാലിറ്റി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. സംയോജിത കോർപ്പറേഷനിൽ കൂടുതൽ സബർബൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. നിർദ്ദിഷ്ട ലയനത്തിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ അന്നത്തെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഡയറക്ടറായിരുന്ന മേജർ ബാലഗംഗാധര മേനോനെ സർക്കാർ നിയമിച്ചു. അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, കേരള നിയമസഭ കോർപ്പറേഷൻ രൂപീകരിക്കുന്നതിന് അംഗീകാരം നൽകി. അങ്ങനെ, 1967 നവംബർ 1 ന്, കേരള സംസ്ഥാന രൂപീകരണത്തിന് കൃത്യം 11 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, എറണാകുളം, മട്ടാഞ്ചേരി, ഫോർട്ട് കൊച്ചി എന്നീ മുനിസിപ്പാലിറ്റികളും [[പള്ളുരുത്തി]], [[വെണ്ണല]], [[വൈറ്റില]], [[ഇടപ്പള്ളി]] എന്നീ നാല് പഞ്ചായത്തുകളും ഗുണ്ടു, [[രാമൻതുരുത്ത്]] എന്നീ ചെറിയ ദ്വീപുകളും ലയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ നിലവിൽ വന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:History of Kochi}} [[വർഗ്ഗം:കൊച്ചി]] nsstcfw7pen92yw66q3fb6okrcgg4cq വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്/തുടങ്ങാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ 4 670053 4682730 4678239 2026-11-04T09:10:40Z Vijayanrajapuram 21314 4682730 wikitext text/x-wiki ===പ്രശസ്തരുടെ പേരിലുള്ള വിദ്യാലയങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" !ക്രമ സംഖ്യ !പേര് !വിവരങ്ങൾക്കുള്ള കണ്ണി |- | 1 || [[അബ്ദുറഹിമാൻ സ്മാരകം യു.പി. സ്‍‍കൂൾ ചെണ്ടയാട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 2 || [[ആർ.വി.എസ്.എം.എച്ച്.എസ്.എസ്. പ്രയാർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 3 || [[ഇ.എം.എസ്. സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ പാപ്പിനിശ്ശേരി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 4 || [[ഇ.എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫോർട്ടുകൊച്ചി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 5 || [[ഇ.കെ. നായനാർ സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. വേങ്ങാട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 6 || [[എം.ജി.എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. നായത്തോട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 7 || [[എ. കുഞ്ഞിരാമൻ അടിയോടി സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. പയ്യന്നൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 8 || [[എം.എ.എസ്.എസ്.ജി.എച്ച്.എസ്. എട്ടിക്കുളം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 9 || [[എം.കെ.എ.എം.എച്ച്.എസ്സ്. പല്ലന]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 10 || [[എം.കെ.എസ്.എച്ച്.എസ്. കുട്ടമത്ത്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 11 || [[എ.കെ.ജി.എസ്. ഗവ. എച്ച്.എസ്.എസ്. പെരളശ്ശേരി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 12 || [[എം.ജി.എം.എൻ‍.എസ്സ്.എസ്സ്.എച്ച്.എസ്സ്. ളാക്കാട്ടൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 13 || [[എ.സി. കണ്ണൻ നായർ സ്മാരക ജി.യു.പി.എസ്. മേലാങ്കോട്ട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 14 || [[എൻ.എൻ. സ്മാരക യു.പി. സ്കൂൾ ആലക്കാട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 15 || [[എസ്.എൻ.ജി.എസ്.എസ്.യു.പി.എസ്. എടക്കുളം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 16 || [[എസ്.ബി.വി.എസ്. ഗവ. ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ പൻമനയിൽ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 17 || [[എസ്.എ.എസ്.യു.പി.എസ്. വെങ്ങാനൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 18 || [[എസ്.ഡി.യുപി.എസ്. പൊൻകുന്നം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 19 || [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ സ്മാരക വലിയ മാടാവിൽ ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്ക്കൂൾ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 20 || [[കണ്ണശ്ശ സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ കടപ്ര]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 21 || [[കെ ആർ നാരായണൻ ജി എൽ പി എസ്സ് കുറിച്ചിത്താനം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 22 || [[കെ.എ.എം.യു.പി.എസ്. പല്ലന]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 23 || [[കെ.കെ.എം.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഇലിപ്പക്കുളം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 24 || [[കെ.കെ. കുമാരപിള്ള സ്മാരക ജി.എച്ച്.എസ്. കരുമാടി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 25 || [[കെ.കെ.ടി.എം.ജി.ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 26 || [[കെ പി ആർ ജി എസ് ജി വി എച്ച് എസ് എസ് കല്യാശ്ശേരി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 27 || [[കെ. ടി മുഹമ്മദ് സ്മാരക ജി. എൽ. പി. എസ് പുതിയങ്ങാടി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 28 || [[കെ.എം.ജി.വി.എച്ച്. എസ്.എസ്. തവനൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 29 || [[കോളിത്തട്ട് ആശാൻ മെമ്മോറിയൽ എൽ. പി. എസ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 30 || [[ഗണപത് എ യു പി സ്കൂൾ, രാമനാട്ടുകര]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 31 || [[ഗണപത് എ.യുപി.എസ്. കുതിരവട്ടം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 32 || [[ഗണപത് എൽ. പി. എസ്. ചാലപ്പുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 33 || [[ഗണപത് എൽ. പി. എസ്. വെസ്റ്റ് കല്ലായി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 34 || [[ഗവ. എച്ച്.എസ്സ് .എസ്സ് സദാനന്ദപുരം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 35 || [[ഗവ. എച്ച്.എസ്സ്.എസ്സ്. വയല]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 36 || [[ഗവ. പൊന്നറ ശ്രീധർ മെമ്മോറിയൽ മോഡൽ യു.പി.എസ്. മുട്ടത്തറ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 37 || [[ഗവ. യു. പി. എസ് ഊരുട്ടമ്പലം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 38 || [[ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് വി.എച്ച്.എസ്.എസ് മണക്കാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 39 || [[ഗാന്ധിജി ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം ഗവണ്മെന്റ് ഹൈസ്ക്കൂൾ ശാന്തിഗ്രാം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 40 || [[ഗാന്ധിസ്മാരക ഹൈസ്കൂൾ അഷ്ടമിച്ചിറ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 41 || [[ഗുരുദേവ സ്മാരക എൽ.പി.എസ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 42 || [[ജി കാർത്തികേയൻ സ്മാരക ജി.വി.ആന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. വെള്ളനാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 43 || [[ജി. കെ. വി. എച്ച്. എസ്സ്. എസ്സ്. എറിയാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 44 || [[ജി. ജി. എം. ജി. എച്ച്. എസ്. എസ്. ചാലപ്പുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 45 || [[ജി. ജി. എൽ. പി. എസ്. ഈസ്റ്റ് കല്ലായി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 46 || [[ജി. വി. രാജാ സ്പോട്​സ് സ്കൂൾ മൈലം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 47 || [[ജി.എച്ച്.എസ്.എസ് കുമരനെല്ലൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 48 || [[ജി.ജി.ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 49 || [[ജി.ജി.വി.എച്ച്. എസ്സ്. എസ്സ്. ഫറോക്ക്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 50 || [[ഡി.ജി.എച്ച്. എസ്.എസ്. താനൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 51 || [[ഡോ. അംബേദ്കർ മെമ്മോറിയൽ യു.പി.എസ്. മുട്ടപ്പള്ളി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 52 || [[ഡോ. ആയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ മെമ്മോറിയൽ ഇ.എം.എച്ച്.എസ്സ്.എസ്സ്.]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 53 || [[തകഴി ജി യു പി എസ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 54 || [[തുഞ്ചൻ സ്മാരക ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം എച്ച്.എസ്. ഐരാണിമുട്ടം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 55 || [[നെഹ്റു മെമ്മോറിയൽ കോ​ൺവെന്റ് എൽ പി എസ് വട്ടേക്കാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 56 || [[പാട്യം ഗോപാലൻ മെമ്മോറിയൽ ഗവണ്മെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. ചെറുവാഞ്ചേരി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 57 || [[പി കെ വി എസ് എം യു പി സ്കൂൾ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 58 || [[പി ജെ.എം.എസ്.ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. കണ്ടശ്ശാങ്കടവ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 59 || [[പി. ജെ. എം. എസ്. ജി. എൽ. പി. എസ്. കണ്ടശ്ശാങ്കടവ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 60 || [[പി.ടി.ചാക്കോ മെമ്മോറിയൽ എച്ച്.എസ്സ്. കുണ്ടുതോട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 61 || [[പി.സി.എൻ.ജി.എച്ച്. എസ്.എസ്. മൂക്കുതല]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 62 || [[പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ എച്ച്.എസ്.എസ്. കൂന്തള്ളൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 63 || [[മടിക്കൈ കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ സ്മാരക ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. മടിക്കൈ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 64 || [[മഹാകവി പി. സ്മാരക ജി വി എച്ച് എസ് എസ് ബെള്ളിക്കോത്ത്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 65 || [[യു.എം.എൽ.പി.എസ് തിരുവില്വാമല]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 66 || [[രാജാസ് എച്ച്.എസ്.എസ്. നീലേശ്വർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 67 || [[വി ആർ വി എം ഗവ എച്ച് എസ് എസ്, വയലാർ‍]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 68 || [[വി എസ് അച്യുതാനന്ദൻ സ്മാരക ജി എച്ച് എസ് എസ് പറവൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 69 || [[വി കെ വി എം എൽ പി എസ് കങ്ങഴ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 70 || [[ശ്രീ അയ്യങ്കാളി മെമ്മോറിയൽ ജി.എം.ആർ.എസ്. വെള്ളായണി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 71 || [[ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ മെമ്മോറിയൽ ചെറുവള്ളി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 72 || [[ശ്രീ രാമ വർമ എസ്. എം ജി എൽ. പി. സ്കൂൾ കുമ്പളം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 73 || [[സി. കൃഷ്ണൻ നായർ സ്മാരക ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. പിലിക്കോട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 74 || [[സി.എച്ച്.എം.കെ.എസ്.ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. വളപട്ടണം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 75 || [[സിഎച്ച്എംകെഎസ്ജിവിഎച്ച്എസ്എസ് കോട്ടപുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 76 || [[റ്റി.വി.റ്റി.എം.എച്ച്.എസ്സ്. വെളിയം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 77 || || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 78 || || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- |} oxl5jl6obs3eg6yhxow3za6irid7rny 4682733 4682730 2026-11-04T09:22:56Z Vijayanrajapuram 21314 4682733 wikitext text/x-wiki ===പ്രശസ്തരുടെ പേരിലുള്ള വിദ്യാലയങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" !ക്രമ സംഖ്യ !പേര് !വിവരങ്ങൾക്കുള്ള കണ്ണി |- | 1 || [[അബ്ദുറഹിമാൻ സ്മാരകം യു.പി. സ്‍‍കൂൾ ചെണ്ടയാട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 2 || [[ആർ.വി.എസ്.എം.എച്ച്.എസ്.എസ്. പ്രയാർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 3 || [[ഇ.എം.എസ്. സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ പാപ്പിനിശ്ശേരി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 4 || [[ഇ.എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫോർട്ടുകൊച്ചി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 5 || [[ഇ.കെ. നായനാർ സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. വേങ്ങാട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 6 || [[എം.ജി.എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. നായത്തോട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 7 || [[എ. കുഞ്ഞിരാമൻ അടിയോടി സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. പയ്യന്നൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 8 || [[എം.എ.എസ്.എസ്.ജി.എച്ച്.എസ്. എട്ടിക്കുളം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 9 || [[എം.കെ.എ.എം.എച്ച്.എസ്സ്. പല്ലന]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 10 || [[എം.കെ.എസ്.എച്ച്.എസ്. കുട്ടമത്ത്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 11 || [[എ.കെ.ജി.എസ്. ഗവ. എച്ച്.എസ്.എസ്. പെരളശ്ശേരി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 12 || [[എം.ജി.എം.എൻ‍.എസ്സ്.എസ്സ്.എച്ച്.എസ്സ്. ളാക്കാട്ടൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 13 || [[എ.സി. കണ്ണൻ നായർ സ്മാരക ജി.യു.പി.എസ്. മേലാങ്കോട്ട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 14 || [[എൻ.എൻ. സ്മാരക യു.പി. സ്കൂൾ ആലക്കാട്]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 15 || [[എസ്.എൻ.ജി.എസ്.എസ്.യു.പി.എസ്. എടക്കുളം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 16 || [[എസ്.ബി.വി.എസ്. ഗവ. ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ പൻമനയിൽ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 17 || [[എസ്.എ.എസ്.യു.പി.എസ്. വെങ്ങാനൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 18 || [[എസ്.ഡി.യുപി.എസ്. പൊൻകുന്നം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 19 || [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ സ്മാരക വലിയ മാടാവിൽ ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്ക്കൂൾ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 20 || [[കണ്ണശ്ശ സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ കടപ്ര]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 21 || [[കെ ആർ നാരായണൻ ജി എൽ പി എസ്സ് കുറിച്ചിത്താനം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 22 || [[കെ.എ.എം.യു.പി.എസ്. പല്ലന]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 23 || [[കെ.കെ.എം.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഇലിപ്പക്കുളം]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 24 || [[കെ.കെ. കുമാരപിള്ള സ്മാരക ജി.എച്ച്.എസ്. കരുമാടി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 25 || [[കെ.കെ.ടി.എം.ജി.ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 26 || [[കെ പി ആർ ജി എസ് ജി വി എച്ച് എസ് എസ് കല്യാശ്ശേരി]] || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 27 || [[കെ. ടി മുഹമ്മദ് സ്മാരക ജി. എൽ. പി. എസ് പുതിയങ്ങാടി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 28 || [[കെ.എം.ജി.വി.എച്ച്. എസ്.എസ്. തവനൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 29 || [[കോളിത്തട്ട് ആശാൻ മെമ്മോറിയൽ എൽ. പി. എസ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 30 || [[ഗണപത് എ യു പി സ്കൂൾ, രാമനാട്ടുകര]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 31 || [[ഗണപത് എ.യുപി.എസ്. കുതിരവട്ടം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 32 || [[ഗണപത് എൽ. പി. എസ്. ചാലപ്പുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 33 || [[ഗണപത് എൽ. പി. എസ്. വെസ്റ്റ് കല്ലായി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 34 || [[ഗവ. എച്ച്.എസ്സ് .എസ്സ് സദാനന്ദപുരം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 35 || [[ഗവ. എച്ച്.എസ്സ്.എസ്സ്. വയല]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 36 || [[ഗവ. പൊന്നറ ശ്രീധർ മെമ്മോറിയൽ മോഡൽ യു.പി.എസ്. മുട്ടത്തറ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 37 || [[ഗവ. യു. പി. എസ് ഊരുട്ടമ്പലം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 38 || [[ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് വി.എച്ച്.എസ്.എസ് മണക്കാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 39 || [[ഗാന്ധിജി ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം ഗവണ്മെന്റ് ഹൈസ്ക്കൂൾ ശാന്തിഗ്രാം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 40 || [[ഗാന്ധിസ്മാരക ഹൈസ്കൂൾ അഷ്ടമിച്ചിറ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 41 || [[ഗുരുദേവ സ്മാരക എൽ.പി.എസ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 42 || [[ജി കാർത്തികേയൻ സ്മാരക ജി.വി.ആന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. വെള്ളനാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 43 || [[ജി. കെ. വി. എച്ച്. എസ്സ്. എസ്സ്. എറിയാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 44 || [[ജി. ജി. എം. ജി. എച്ച്. എസ്. എസ്. ചാലപ്പുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 45 || [[ജി. ജി. എൽ. പി. എസ്. ഈസ്റ്റ് കല്ലായി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 46 || [[ജി. വി. രാജാ സ്പോട്​സ് സ്കൂൾ മൈലം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 47 || [[ജി.എച്ച്.എസ്.എസ് കുമരനെല്ലൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 48 || [[ജി.ജി.ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 49 || [[ജി.ജി.വി.എച്ച്. എസ്സ്. എസ്സ്. ഫറോക്ക്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 50 || [[ഡി.ജി.എച്ച്. എസ്.എസ്. താനൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 51 || [[ഡോ. അംബേദ്കർ മെമ്മോറിയൽ യു.പി.എസ്. മുട്ടപ്പള്ളി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 52 || [[ഡോ. ആയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ മെമ്മോറിയൽ ഇ.എം.എച്ച്.എസ്സ്.എസ്സ്.]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 53 || [[തകഴി ജി യു പി എസ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 54 || [[തുഞ്ചൻ സ്മാരക ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം എച്ച്.എസ്. ഐരാണിമുട്ടം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 55 || [[നെഹ്റു മെമ്മോറിയൽ കോ​ൺവെന്റ് എൽ പി എസ് വട്ടേക്കാട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 56 || [[പാട്യം ഗോപാലൻ മെമ്മോറിയൽ ഗവണ്മെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. ചെറുവാഞ്ചേരി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 57 || [[പി കെ വി എസ് എം യു പി സ്കൂൾ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 58 || [[പി ജെ.എം.എസ്.ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. കണ്ടശ്ശാങ്കടവ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 59 || [[പി. ജെ. എം. എസ്. ജി. എൽ. പി. എസ്. കണ്ടശ്ശാങ്കടവ്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 60 || [[പി.ടി.ചാക്കോ മെമ്മോറിയൽ എച്ച്.എസ്സ്. കുണ്ടുതോട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 61 || [[പി.സി.എൻ.ജി.എച്ച്. എസ്.എസ്. മൂക്കുതല]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 62 || [[പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ എച്ച്.എസ്.എസ്. കൂന്തള്ളൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 63 || [[മടിക്കൈ കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ സ്മാരക ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. മടിക്കൈ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 64 || [[മഹാകവി പി. സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ബെള്ളിക്കോത്ത്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 65 || [[യു.എം.എൽ.പി.എസ് തിരുവില്വാമല]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 66 || [[രാജാസ് എച്ച്.എസ്.എസ്. നീലേശ്വർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 67 || [[വി ആർ വി എം ഗവ എച്ച് എസ് എസ്, വയലാർ‍]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 68 || [[വി എസ് അച്യുതാനന്ദൻ സ്മാരക ജി എച്ച് എസ് എസ് പറവൂർ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 69 || [[വി കെ വി എം എൽ പി എസ് കങ്ങഴ]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 70 || [[ശ്രീ അയ്യങ്കാളി മെമ്മോറിയൽ ജി.എം.ആർ.എസ്. വെള്ളായണി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 71 || [[ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ മെമ്മോറിയൽ ചെറുവള്ളി]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 72 || [[ശ്രീ രാമ വർമ എസ്. എം ജി എൽ. പി. സ്കൂൾ കുമ്പളം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 73 || [[സി. കൃഷ്ണൻ നായർ സ്മാരക ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. പിലിക്കോട്]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 74 || [[സി.എച്ച്.എം.കെ.എസ്.ജി.എച്ച്.എസ്.എസ്. വളപട്ടണം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 75 || [[സിഎച്ച്എംകെഎസ്ജിവിഎച്ച്എസ്എസ് കോട്ടപുറം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 76 || [[റ്റി.വി.റ്റി.എം.എച്ച്.എസ്സ്. വെളിയം]]|| [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 77 || || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- | 78 || || [https://schoolwiki.in/sw/ddei സ്കൂൾവിക്കി] |- |} 94nrdo3qut15fl9cxcbp5wv5ty4ioyz ഉപയോക്താവ്:Shajinss/എഴുത്തുകളരി 2 672083 4682718 4681326 2026-11-04T08:10:14Z Shajinss 208313 താൾ ശൂന്യമാക്കി 4682718 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4682722 4682718 2026-11-04T08:32:00Z Shajinss 208313 4682722 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb 4682723 4682722 2026-11-04T08:32:30Z Shajinss 208313 4682723 wikitext text/x-wiki <!------ ഇവിടെ ആമുഖം ചേർക്കുക ---> {{Infobox school | name = | image = |image_size = 350px | caption = |location = | country = ഇന്ത്യ |coordinates = {{Coord| | |display=inline,title}} | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം |established = <ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-23}}</ref> | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് |district = |educational_authority = | grades = |medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = |Kerala_school_code = }} == ചരിത്രം == == ഭൗതികസൗകര്യങ്ങൾ == ==പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾ== == ചിത്രശാല == == പുറംകണ്ണികൾ == *[https://schoolwiki.in/ സ്കൂൾവിക്കി‍] == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പൊതുവിദ്യാലയങ്ങൾ]] gpbb9la9pb9p6so9bfbqy2p1rjs5zht ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024/sandbox/ഞാൻ അഴുതിയ ലേഖനങ്ങൾ 2 672401 4682517 4681236 2026-11-03T15:13:53Z TheGreatEditor024 211141 4682517 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |'''<big>Malayalam Wikipedia</big>''' |'''<big>[[:simple:User:TheGreatEditor024/sandbox/Articles_Created|Simple English Wikipedia]]</big>''' |} ==== Articles 1-10 ==== {| class="wikitable" |+ !— ! |'''Articles Created''' |'''Date''' |- |1 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[മാരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം]] |05 April 2026 |- |2 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[യാരോസ്ലാവ് ഹ്രിറ്റ്സാക്]] |09 April 2026 |- |3 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[സ്റ്റാരി പാലം]] |18 April 2026 |- |4 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[ബനോഷ്]] |25 April 2026 |- |5 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[മെഡിവ്‌നിക്]] |26 April 2026 |- |6 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[ഒർനെക്]] |26 April 2026 |- |7 |{{Flag icon|North Korea}} |[[വോൺസാൻ ട്രാം]] |25 July 2026 |- |8 |{{Flag icon|Georgia}} |[[ജോർജി ജിൻചാറാഡ്‌സെ]] |06 August 2026 |- |9 |{{Flag icon|Canada}} |[[വീക്സ് തടാകം]] |06 August 2026 |- |10 |{{Flag icon|Palestine}} |[[മുനീർ അബുകേശേക്]] |06 August 2026 |} ==== Articles 11-20 ==== {| class="wikitable" |+ !— ! |'''Articles Created''' |'''Date''' |- |11 |{{Flag icon|North Korea}} |[[പുൾഗുൻ‌ബിയോൾ സ്റ്റേഷൻ]] |07 August 2026 |- |12 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹ്യോക്സിൻ സ്റ്റേഷൻ]] |07 August 2026 |- |13 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ജോനു സ്റ്റേഷൻ]] |08 August 2026 |- |14 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ക്വാങ്മിയോങ് സ്റ്റേഷൻ]] |08 August 2026 |- |15 |{{Flag icon|Nauru}} |[[ട്രൂഡി ദുബുരിയ]] |14 August 2026 |- |16 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കൊറിയൻ കാത്തലിക് അസോസിയേഷൻ]] |14 August 2026 |- |17 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കൊങ്കുക്ക് സ്റ്റേഷൻ]] |14 August 2026 |- |18 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ക്വാങ്ബോക്ക് സ്റ്റേഷൻ]] |14 August 2026 |- |19 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സുങ്നി സ്റ്റേഷൻ]] |14 August 2026 |- |20 |{{Flag icon|North Korea}} |[[പോങ്‌വ കെമിക്കൽ ഫാക്ടറി]] |14 August 2026 |} ==== Articles 21-30 ==== {| class="wikitable" |21 |{{Flag icon|North Korea}} |[[പ്യോംങ്യാംഗ് ച്യൂയിംഗ് ഗം ഫാക്ടറി]] |14 August 2026 |- |22 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹ്വാങ്‌ഗുംബോൾ സ്റ്റേഷൻ]] |16 August 2026 |- |23 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കെയ്‌സൺ സ്റ്റേഷൻ]] |16 August 2026 |- |24 |{{Flag icon|KSA}} |[[യൂസിഫ് ബു അരിഷ്]] |16 August 2026 |- |25 |{{Flag icon|China}} |[[ബു താവോ]] |17 August 2026 |- |26 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ജോൺസുങ് സ്റ്റേഷൻ]] |17 August 2026 |- |27 |{{Flag icon|China}} |[[ബു ടിങ്കായ്]] |18 August 2026 |- |28 |{{Flag icon|North Korea}} |[[മൊറാബോങ് സ്റ്റേഷൻ]] |18 August 2026 |- |29 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹയേസാൻ എയർഫീൽഡ്]] |21 August 2026 |- |30 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സിനുയിജു വിമാനത്താവളം]] |21 August 2026 |} ==== Articles 31-40 ==== {| class="wikitable" |+ |31 |{{Flag icon|India}} |[[സ്റ്റാൻസിൻ ലുണ്ടുപ്]] |21 August 2026 |- |32 |{{Flag icon|North Korea}} |[[റാക്‌വോൺ സ്റ്റേഷൻ]] |21 August 2026 |- |33 |{{Flag icon|South Korea}} |[[പീറ്റർ ഹാൻ കോങ്-റിയൽ]] |21 August 2026 |- |34 |{{Flag icon|Norway}} |[[തിരിൽ ബ്യൂ]] |21 August 2026 |- |35 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സോഹുങ് സൗത്ത് വിമാനത്താവളം]] |25 August 2026 |- |36 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ക്വായിൽ വിമാനത്താവളം]] |25 August 2026 |- |37 |{{Flag icon|North Korea}} |[[റിവോൺ വിമാനത്താവളം]] |25 August 2026 |- |38 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങളുടെ പട്ടിക]] |25 August 2026 |- |39 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ചാങ്ജിൻ അപ് എയർപോർട്ട്]] |26 August 2026 |- |40 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സോണ്ടോക്ക് വിമാനത്താവളം]] |27 August 2026 |} ==== Articles 41-50 ==== {| class="wikitable" |41 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ക്വാക്സാൻ എയർപോർട്ട്]] |27 August 2026 |- |42 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ടോക്‌സാൻ വിമാനത്താവളം]] |27 August 2026 |- |43 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഇഹ്യോൺ വിമാനത്താവളം]] |28 August 2026 |- |44 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കുംഗാങ് വിമാനത്താവളം]] |28 August 2026 |- |45 |{{Flag icon|Turkey}} |[[സുലൈമാൻ ദിൽബിർലിഗി]] |28 August 2026 |- |46 |{{Flag icon|North Korea}} |[[പോങ്ഹ്വാ സ്റ്റേഷൻ]] |29 August 2026 |- |47 |{{Flag icon|Canada}} |[[കാസിനിംനിക്വാനപികാക് തടാകം]] |29 August 2026 |- |48 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹ്വാങ്ജു വിമാനത്താവളം]] |29 August 2026 |- |49 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹ്വാങ്സുവോൺ എയർപോർട്ട്]] |29 August 2026 |- |50 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കുക്തോങ് വിമാനത്താവളം]] |29 August 2026 |} ==== Articles 51-60 ==== {| class="wikitable" |51 |{{Flag icon|Palestine}} |[[പലസ്തീന്റെ പ്രധാന നയതന്ത്ര കാര്യാലയങ്ങളുടെ പട്ടിക]] |29 August 2026 |- |52 |{{Flag icon|Morocco}} |[[പലസ്തീൻ എംബസി, റാബത്ത്]] |31 August 2026 |- |53 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹ്യോൺ നി എയർപോർട്ട്]] |31 August 2026 |- |54 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കെച്ചോൺ എയർപോർട്ട്]] |31 August 2026 |- |55 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കാങ് ദാ റി എയർപോർട്ട്]] |31 August 2026 |- |56 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കോക്സാൻ എയർപോർട്ട്]] |01 September 2026 |- |57 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഒഞ്ചോൺ എയർപോർട്ട്]] |01 September 2026 |- |58 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ടൈറ്റാൻ വിമാനത്താവളം]] |01 September 2026 |- |59 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[ഹാലുസ്കി]] |02 September 2026 |- |60 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കാങ്‌ഡോംഗ് വിമാനത്താവളം]] |05 September 2026 |} ==== Articles 61-70 ==== {| class="wikitable" |61 |{{Flag icon|USA}} |[[എൽഫ് ദ്വീപ്]] |05 September 2026 |- |62 |{{Flag icon|USA}} |[[ഹോളബേർഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ പാർക്ക്]] |05 September 2026 |- |63 |{{Flag icon|Palestine}} |[[മാൾട്ടൗട്ട്]] |07 September 2026 |- |64 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[ചൈക്ക (ബോട്ട്)]] |09 September 2026 |- |65 |{{Flag icon|Singapore}} |[[സിംഗപ്പൂരിലെ വിമാനക്കമ്പനികളുടെ പട്ടിക]] |11 September 2026 |- |66 |{{Flag icon|Algeria}} |[[ജിൽ ജദീദ്]] |12 September 2026 |- |67 |{{Flag icon|Georgia}} |[[റുസ്ലാൻ അബാഷിഡ്സെ]] |12 September 2026 |- |68 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കും-നി എയർപോർട്ട്]] |12 September 2026 |- |69 |{{Flag icon|North Korea}} |[[എയർ കോറിയോ സർവീസ് നടത്തുന്ന സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടിക|എയർ കോറിയോ സർവീസ് സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടിക]] |17 September 2026 |- |70 |{{Flag icon|Georgia}} |[[ലെവാൻ മ്ഗലോബ്ലിഷ്വിലി]] |17 September 2026 |} ==== Articles 71-80 ==== {| class="wikitable" |71 |{{Flag icon|Russia}} |[[സാമിദ് ചാലേവ്]] |18 September 2026 |- |72 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ടെയ്‌ചോൺ വിമാനത്താവളം]] |18 September 2026 |- |73 |{{Flag icon|India}} |[[കെമ്പെ ഗൗഡ ഒന്നാമന്റെ പേരിലുള്ള വസ്തുക്കളുടെ പട്ടിക|കെമ്പെ ഗൗഡ പേരിലുള്ള വസ്തുക്കളുടെ പട്ടിക]] |18 September 2026 |- |74 |{{Flag icon|North Korea}} |[[മേങ്‌സാൻ വിമാനത്താവളം]] |20 September 2026 |- |75 |{{Flag icon|Georgia}} |[[ജെമാൽ ഗമഖാരിയ]] |21 September 2026 |- |76 |{{Flag icon|North Korea}} |[[പുക്ചാങ് വിമാനത്താവളം]] |29 September 2026 |- |77 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സോൻചോൺ വിമാനത്താവളം]] |29 September 2026 |- |78 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സുൻഗം നി വിമാനത്താവളം]] |29 September 2026 |- |79 |{{Flag icon|UAE}} |[[ഫ്ലൈദുബായ് ഫ്ലൈറ്റ് 1073]] |01 October 2026 |- |80 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ചിക്-ടോങ് വിമാനത്താവളം]] |02 October 2026 |} ==== Articles 81-90 ==== {| class="wikitable" |81 |{{Flag icon|Tunisia}} |[[ഹാനിബാളിന്റെ കപുവാൻ പ്രതിമ]] |03 October 2026 |- |82 |{{Flag icon|Croatia}} |[[എൽമെക്ക് ഇ.എം. 992]] |05 October 2026 |- |83 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ഹോയാങ് സൗത്ത് ഈസ്റ്റ് വിമാനത്താവളം]] |05 October 2026 |- |84 |{{Flag icon|Venezuela}} |[[വായുനൈകി (പത്രം)]] |05 October 2026 |- |85 |{{Flag icon|Palestine}} |[[ഹലാ അൽ-ഖാദി]] |06 October 2026 |- |86 |{{Flag icon|Iran}} |[[ഓറഞ്ച് ഡെയ്‌സ് (ഇറാനിയൻ പടം)]] |08 October 2026 |- |87 |{{Flag icon|Algeria}} |[[സൂഫിയാനെ ജിലാലി]] |08 October 2026 |- |88 |{{Flag icon|Chile}} |[[കാബോ ഡി ഹോർണോസ്, ചിലി]] |09 October 2026 |- |89 |{{Flag icon|Sweden}} |[[എംബസി ഓഫ് നോർത്ത് കൊറിയ, സ്റ്റോക്ക്ഹോം]] |09 October 2026 |- |90 |{{Flag icon|Georgia}} |[[ഗണ്ടഗാന]] |09 October 2026 |} ==== Articles 91-100 ==== {| class="wikitable" |91 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[പോഷ്‌ടോവ്, സൈറ്റോമിർ ഒബ്ലാസ്റ്റ്]] |09 October 2026 |- |92 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കിം ഉൻഗു]] |11 October 2026 |- |93 |{{Flag icon|Russia}}{{Flag icon|North Korea}} |[[തുമെൻ അതിർത്തി പാലം]] |12 October 2026 |- |94 |{{Flag icon|China}}{{Flag icon|North Korea}} |[[ജിയാൻ യാലു നദി അതിർത്തി റെയിൽവേ പാലം]] |12 October 2026 |- |95 |{{Flag icon|China}} |[[ഷിയാജിഫാങ് പാലമുഖം]] |12 October 2026 |- |96 |{{Flag icon|China}}{{Flag icon|North Korea}} |[[ലിൻജിയാങ് യാലു നദി പാലം]] |12 October 2026 |- |97 |{{Flag icon|Pakistan}} |[[പി.എൻ.എസ്. ടിപ്പു സുൽത്താൻ (F263)]] |12 October 2026 |- |98 |{{Flag icon|North Korea}} |[[സാമുവൽ ജാങ് ജെയ്-ഓൺ]] |12 October 2026 |- |99 |{{Flag icon|India}} |[[ഭാരത് ഫ്യൂച്ചർ സിറ്റി]] |12 October 2026 |- |100 |{{Flag icon|Pakistan}} |[[പി.എൻ.എസ്. ഷാ ജഹാൻ (F264)]] |12 October 2026 |} ==== Articles 101-110 ==== {| class="wikitable" |101 |{{Flag icon|China}}{{Flag icon|North Korea}} |[[ചാങ്‌ബായ്–ഹെയ്‌സാൻ അന്താരാഷ്ട്ര പാലം]] |13 October 2026 |- |102 |{{Flag icon|India}} |[[സിന്ധുദുർഗ് വിമാനത്താവളം]] |13 October 2026 |- |103 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കിം ഇൽ-ചോൾ]] |14 October 2026 |- |104 |{{Flag icon|North Korea}} |[[ചാസു]] |14 October 2026 |- |105 |{{Flag icon|Russia}}{{Flag icon|North Korea}} |[[തുമെൻ നദി പാലം]] |16 October 2026 |- |106 |{{Flag icon|India}} |[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി (കേരളം) അംഗങ്ങളുടെ പട്ടിക|ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി അംഗങ്ങളുടെ പട്ടിക]] |16 October 2026 |- |`07 |{{Flag icon|USA}} |[[ഓപ്പറേഷൻ കോംബാറ്റ് ഫോക്സ്]] |17 October 2026 |- |108 |{{Flag icon|India}} |[[കുപ്പം വിമാനത്താവളം]] |17 October 2026 |- |109 |{{Flag icon|North Korea}}{{Flag icon|ROK}} |[[ജൂലൈ 4-ലെ ദക്ഷിണ–ഉത്തര സംയുക്ത പ്രസ്താവന]] |17 October 2026 |- |110 |{{Flag icon|North Korea}} |[[കിം ഇൽ സങ്]] |18 October 2026 |} ==== Articles 111-120 ==== {| class="wikitable" |- |111 |{{Flag icon|Soviet Union}} |[[മിൽ മി-32]] |25 October 2026 |- |112 |{{Flag icon|Russia}} |[[മിൽ മോസ്കോ ഹെലികോപ്റ്റർ പ്ലാന്റ്]] |25 October 2026 |- | | | | |} === Category === {| class="wikitable" !— ! |'''Category Created''' |'''Date''' |- |1 |{{Flag icon|North Korea}} |[[:വർഗ്ഗം:ഉത്തരകൊറിയൻ വിമാനത്താവളങ്ങൾ]] |23 August 2026 |- |2 |{{Flag icon|North Korea}} |[[:വർഗ്ഗം:പ്യോംങ്യാംഗ് മെട്രോ സ്റ്റേഷനുകൾ]] |26 August 2026 |- |3 |{{Flag icon|India}} |[[:വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങൾ]] |25 September 2026 |- |4 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[:വർഗ്ഗം:ഉക്രെയ്നിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] |04 October 2026 |- |5 |{{Flag icon|Ukraine}} |[[:വർഗ്ഗം:സൈറ്റോമിർ ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] |04 October 2026 |- |6 |{{Flag icon|India}} |[[:വർഗ്ഗം:ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ നിന്നുള്ള സംഗീതജ്ഞർ]] |08 October 2026 |} === Adopted Articles === {| class="wikitable" |1 |{{Flag icon|India}} |[[ഫ്ലൈ 91]] |24 September 2026 |- |2 |{{Flag icon|Nauru}} |[[നൗറു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] |25 September 2026 |- |3 |{{Flag icon|Nauru}} |[[നൗറു എയർലൈൻസ്]] |26 September 2026 |- |4 |{{Flag icon|Soviet Union}} |[[മിൽ മി-26]] |19 October 2026 |- |5 | |[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]] |03 November 2026 |} ai5fi4idwc0a6dj8b8hncpkmc8umb3a തുമെൻ നദി പാലം 0 672962 4682581 4676801 2026-11-03T22:29:34Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682581 wikitext text/x-wiki {{Short description|ചൈനയ്ക്കും ഉത്തരകൊറിയയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള പാലം}} {{Infobox bridge | name = തുമെൻ നദി പാലം | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|42.5682|N|130.5225|E|region:CN|display=it}} | os_grid_reference = | qid = | fetchwikidata = | onlysourced = | carries = | crosses = [[ടൂമൻ നദി]] | locale = | starts = | ends = | official_name = | other_name = | named_for = | owner = | maint = | heritage = | id = | id_type = | website = | preceded = <!-- or |upstream= --> | followed = <!-- or |downstream= --> | design = | material = | material1 = | material2 = | length = | width = | height = | depth = | traversable = | towpath = | mainspan = | number_spans = | piers_in_water = | load = | clearance_above = | clearance_below = | lanes = | life = | diameter = | first_length = | first_diameter = | second_length = | second_diameter = | third_length = | third_diameter = | capacity = | num_track = | track_gauge = | structure_gauge = | electrification = | architect = | designer = | contracted_designer = | winner = | engineering = | builder = | fabricator = | built = | begin = | complete = | cost = | opened = <!-- or |opening= |open= --> | inaugurated = <!-- or |dedicated= --> | rebuilt = | collapsed = | destroyed = | closed = | demolished = | replaces = | replaced_by = | traffic = | toll = | extra = }} [[File:Hunchun Quanhe Tumen River Bridge.jpg|thumb|right|250px|2012-ൽ ചൈനയിലെ ഒരു റോഡരികിൽനിന്ന് കാണുന്ന 1938-ൽ നിർമിച്ച ആദ്യത്തെ പാലം]] [[File:圏河口岸に新たに建造された橋 (cropped).jpg|thumb|right|250px|2018-ൽ ചൈനയിൽനിന്ന് കാണുന്ന പഴയ പാലവും പുതിയ പാലവും]] [[File:Gate to North Korea - Quanhe Wonjong Border Bridge - Rajin Sonbong District (8551885685).jpg|thumb|right|250px|ചൈനയിലെ ക്വാൻഹെയിലുള്ള പാലത്തിന്റെ അതിർത്തി നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രം]]'''തുമെൻ നദി പാലം (ചൈനീസ്: 图们江大桥; കൊറിയൻ: 두만강대교)''' [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] ജിലിൻ പ്രവിശ്യയിൽ, ക്വാൻ നദി [[ടൂമൻ നദി]]<nowiki/>യുമായി ചേരുന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ക്വാൻഹെ തുറമുഖത്തിനും (ചൈനീസ് ഭാഷയിലെ ലേഖനം) ഉത്തരകൊറിയയിലെ റാസോണിനുമിടയിൽ [[ടൂമൻ നദി]]<nowiki/>ക്ക് കുറുകെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പാലമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/economy/2026/10/16/china-north-korea-border-bridge-may-do-little-to-spur-trade-experts-say|title=China-North Korea border bridge may do little to spur trade, experts say|access-date=2026-10-16|last=Power|first=John|language=en}}</ref> ചൈനയിലെ ഹുൻചുൻ നഗരത്തെയും [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തരകൊറിയയിലെ]] സോൻബോങ്-ഗുയോക്കിലെ വോൻജോങ്-ടോങ്ങിനെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന റോഡ് പാതയിലെ അന്താരാഷ്ട്ര കണ്ണിയാണിത്. == ചരിത്രം == 1938-ൽ ജാപ്പനീസ് സാമ്രാജ്യമാണ് നദിയ്ക്കു കുറുകെയുള്ള ആദ്യത്തെ പാലം നിർമിച്ചത്. ഇതിന് 535.2 മീറ്റർ (1,756 അടി) നീളവും 6.6 മീറ്റർ (22 അടി) വീതിയുമുണ്ട്. 1997 ഫെബ്രുവരിയിൽ പാലത്തിലൂടെ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് യാത്ര ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി.<ref>{{Cite book |last=Davies |first=Ian |title=Regional Co-operation in Northeast Asia: The Tumen River Area Development Program, 1990-2000: In Search of a Model for Regional Economic Co-operation in Northeast Asia |url=https://archive.org/details/regionalcooperat0000davi |publisher=Program on Canada-Asia Policy Studies, Institute of Asian Research, University of British Columbia |year=2000 |isbn=978-0-88865-740-4 |series=North Pacific Policy Papers, 4 |location=Vancouver}}</ref> 2014-ൽ പുതിയ പാലം നിർമിക്കാനുള്ള പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="NKEW2016">{{cite web|url=https://www.nkeconwatch.com/2016/11/17/china-building-new-dprk-border-crossing-in-jian/|title=China building new DPRK border crossing in Jian|access-date=22 June 2024|date=17 November 2016|work=North Korean Economy Watch}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://88.xmbs.jp/schochong9-256274-ch.php|title=中国と朝鮮、新豆満江大橋を建設へ|language=Japanese|trans-title=China and North Korea to build new Tumen River Bridge|archive-url=https://archive.today/20150118134505/http://88.xmbs.jp/schochong9-256274-ch.php|archive-date=18 January 2015|url-status=dead}}</ref> 638 മീറ്റർ നീളമുള്ള പുതിയ പാലം പഴയ പാലത്തിനരികിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref name="Yonhap2015">{{cite news|title=中朝つなぐ「新豆満江大橋」　年末に開通予定|trans-title=New Tumen River Bridge connecting China and North Korea scheduled to open at the end of the year|date=11 February 2015|url=https://jp.yna.co.kr/view/AJP20150211001300882|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ja|access-date=23 June 2024}}</ref> ഇതിന്റെ നിർമാണച്ചെലവ് ചൈനയാണ് വഹിച്ചത്.<ref name="NKEW20162">{{cite web |title=China building new DPRK border crossing in Jian|date=17 November 2016|url=https://www.nkeconwatch.com/2016/11/17/china-building-new-dprk-border-crossing-in-jian/|work=North Korean Economy Watch|access-date=22 June 2024}}</ref> 2016 സെപ്റ്റംബർ 30-ന് പാലത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങ് നടന്നു.<ref name="Yonhap20152">{{cite news|title=中朝つなぐ「新豆満江大橋」　年末に開通予定|trans-title=New Tumen River Bridge connecting China and North Korea scheduled to open at the end of the year|date=11 February 2015|url=https://jp.yna.co.kr/view/AJP20150211001300882|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ja|access-date=23 June 2024}}</ref> നാല് പാതകളിൽ രണ്ടെണ്ണത്തിലൂടെ 2016 ഒക്ടോബർ 7-ന് ഗതാഗതം ആരംഭിക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite news|title=中朝貿易の拠点　新豆満江大橋が開通|trans-title=New Tumen River Bridge opens as hub for Sino-North Korean trade|date=3 October 2016|url=https://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=j&Seq_Code=60918|newspaper=[[KBS World|KBS World Japanese]]|language=ja|access-date=23 June 2024}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[തുമെൻ അതിർത്തി പാലം]] * [[ചാങ്‌ബായ്–ഹെയ്‌സാൻ അന്താരാഷ്ട്ര പാലം]] * [[ലിൻജിയാങ് യാലു നദി പാലം]] * [[ജിയാൻ യാലു നദി അതിർത്തി റെയിൽവേ പാലം]] == അവലംബങ്ങൾ == kxz0y1thmw8f38rk6szvyobs58m9fad ഫെർനവോ ലോപസ് 0 672983 4682636 4678236 2026-11-03T23:52:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682636 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fernão Lopes}} {{Infobox person | name = Fernão Lopes | image = | alt = | caption = | birth_date = 15th century | birth_place = | death_date = 1545 | death_place = [[Saint Helena]] | occupation = Soldier | criminal_charges = [[Desertion]]<br />[[Apostasy]] | known_for = Defecting from [[Catholicism]] to [[Islam]]; being [[Marooning|marooned]] on [[Saint Helena]] }} പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഒരു പോർച്ചുഗീസ് സൈനികനായിരുന്നു '''ഫെർനാവോ ലോപസ്''' (1545-ൽ അന്തരിച്ചു) ദക്ഷിണ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ വിദൂര ദ്വീപായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലീനയിൽ]] സ്ഥിരമായി താമസിച്ചിരുന്നതായി അറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യ വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ടിനെ നാടുകടത്തുകയും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലം ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്ത സ്ഥലമെന്ന നിലയിൽ ഈ ദ്വീപ് പ്രസിദ്ധമായി. 1510-ൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ ഗോവ കീഴടക്കിയ സമയത്ത്, ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിക്കുകയും റസൂൽ ഖാന്റെ പക്ഷത്തേക്ക് കൂറുമാറുകയും ചെയ്തതിന്റെ പേരിൽ ലോപസിന് കഠിനമായ പീഡനങ്ങളും ശാരീരിക വൈകൃതങ്ങൾ വരുത്തുന്ന ക്രൂരമായ ശിക്ഷകളും ഏൽക്കേണ്ടിവന്നു. ഈ സംഭവങ്ങൾക്കുശേഷം പോർച്ചുഗലിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകുന്ന വഴിയിൽ, സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിൽ സ്വമേധയാ നാടുകടത്തപ്പെട്ട നിലയിൽ കഴിയാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് ഏതാണ്ട് പൂർണമായും ഒറ്റപ്പെട്ട് മുപ്പത് വർഷത്തിലേറെക്കാലം ജീവിച്ചു. ==പോച്ചുഗീസ് സൈനിക സേവനം== 1510-ൽ, പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്രോയിയായിരുന്ന [[അഫോൺസോ ഡി അൽബുക്കർക്ക്]] ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള ഗോവ കീഴടക്കുന്നതിനായി നടത്തിയ [[പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ഗോവ അധിനിവേശം|ഗോവ അധിനിവേശത്തിൽ]] അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പങ്കെടുത്തത് ലോപ്പസ് എന്ന ഒരു താഴ്ന്ന കുലീന കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട സൈനികനായിരുന്നു. ഗോവ കീഴടക്കിയതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, മലേഷ്യയിലെ മലാക്ക കീഴടക്കുന്നതിനായി അൽബുക്കർക്ക് കടൽമാർഗം പുറപ്പെട്ടു. പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സമാധാനം നിലനിർത്താനും അവരെ ഭരിക്കാനുമുള്ള നിർദേശങ്ങളോടെ, സൈനികപ്പടയുടെ ഭാഗമായി ലോപ്പസിനെ അദ്ദേഹം ഗോവയിൽത്തന്നെ വിട്ടുപോയി. ഏകദേശം രണ്ടു വർഷത്തിനുശേഷം അൽബുക്കർക്ക് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, ഗോവ ഉപരോധിക്കപ്പെട്ട നിലയിലായിരുന്നു. സൈനികരിൽ ചിലർ ശത്രുപക്ഷത്തേക്ക് കൂറുമാറിയതായും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ലോപ്പസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചിലർ തദ്ദേശീയ സ്ത്രീകളെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ഇസ്‌ലാം മതം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{citation|url=https://books.google.com/books?id=1sCcbWXsWiQC&pg=PA13|quote=''..Lopez and others had converted to Islam and sided with Moslem resistance to the Portuguese.''|author=Yvette Christianse|title=Castaway|year=1999|isbn=0822324210}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} ==ബാഹ്യ കണ്ണികൾ== *[https://web.archive.org/web/20120716231341/http://www.sthelena.se/history/cron.txt Historical Chronology of Saint Helena] *[https://web.archive.org/web/20091121091258/http://home.swipnet.se/~w-17282/lopez/Robinson2.htm Fernão Lopes: The First Robinson Crusoe] *[https://web.archive.org/web/20050224205841/http://www.bweaver.nom.sh/brooke/brooke_ch2.html Chapter 2 of Brooke's 1808 History of the Island of St. Helena] ==കൂടുതൽ വായനക്ക്== *{{cite book |first=A.R. |last=Azzam |title=The Other Exile: The Story of Fernão Lopes, St Helena and a Paradise Lost |url=https://archive.org/details/otherexileremark0000azza |location=London |publisher=Icon Books |year=2017 |isbn=978-1-78578183-4 }} *{{cite book |first=Beau W. |last=Rowlands |title=Fernão Lopes : A South Atlantic 'Robinson Crusoe' |publisher=George Mann |year=2007 |isbn=978-0-9552415-2-9}} [[വർഗ്ഗം:16-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ വ്യക്തികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യ]] [[വർഗ്ഗം:സൈന്യാധിപർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമിലേക്ക് മാറിയവർ]] 2e1uf4b1r5axv96gl0dsolae5dqim07 ഇലക്ട്രിക് ഈൽ 0 673050 4682590 4678427 2026-11-03T22:44:51Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682590 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Electric eel}} {{Automatic taxobox | fossil_range = | image = Electric-eel.jpg | image_caption = ''[[Electrophorus electricus]]'' specimen at the [[New England Aquarium]]<!--photo was prior to splitting into 3 species, so we do not know which sp. this photo is of, could have been any of the 3--> | parent_authority = [[Theodore Gill|Gill]], 1872 | taxon = Electrophorus | authority = Gill, 1864 | type_species = ''[[Electrophorus electricus|Gymnotus electricus]]'' | type_species_authority = [[Linnaeus]], 1766 | subdivision_ranks = Species | subdivision = see text }} [[തെക്കേ അമേരിക്ക]]യിൽ കാണപ്പെടുന്ന, ജിംനോട്ടിഡേ (Gymnotidae) കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളുടെ ഒരു ജനുസ്സാണ് '''ഇലക്ട്രിക് ഈൽ'''.<ref name=":13">{{Cite web |last1=Fricke |first1=R. |last2=Eschmeyer |first2=W. N. |last3=Van der Laan |first3=R. |date=2025 |title=ESCHMEYER'S CATALOG OF FISHES: CLASSIFICATION |url=https://www.calacademy.org/eschmeyers-catalog-of-fishes-classification |access-date=2025-02-10 |website=California Academy of Sciences |language=en}}</ref> ആമസോൺ, [[ഒറിനോക്കോ നദി|ഒറിനോകോ]] നദീതടങ്ങളിലെ ഏറ്റവും അത്ഭുതകരമായ ജീവികളിൽ ഒന്നാണ് ഇലക്ട്രിക് ഈൽ. പേരിൽ "ഈൽ" ഉണ്ടെങ്കിലും ഇത് യഥാർത്ഥ ഈൽ അല്ല. ഇത് നൈഫ്ഫിഷ് (knifefish) വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു മത്സ്യമാണ്, ക്യാറ്റ്ഫിഷുമായും കാർപ്പുമായും ആണ് ഇതിന് കൂടുതൽ അടുപ്പം. വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത. == വർഗ്ഗീകരണം == വളരെക്കാലം Electrophorus electricus എന്ന ഒരേയൊരു ഇനമായാണ് ഇതിനെ കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. എന്നാൽ 2019-ൽ നടന്ന പഠനത്തിൽ ഇത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ഇനങ്ങളാണെന്ന് കണ്ടെത്തി: • Electrophorus electricus • Electrophorus voltai • Electrophorus varii ഇതിൽ E. voltai ആണ് ഏറ്റവും ശക്തമായ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. ഏകദേശം 860 വോൾട്ട് വരെ ഉത്പാദിപ്പിച്ചതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഇത് ജീവലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വോൾട്ടേജുകളിൽ ഒന്നാണ്. == ശരീരഘടന == • '''വലിപ്പം''': സാധാരണയായി 2 മുതൽ 2.5 മീറ്റർ വരെ നീളം. ഭാരം ഏകദേശം 20 കിലോ വരെ. • '''ആകൃതി''': നീണ്ട, സിലിണ്ടർ ആകൃതിയിലുള്ള ശരീരം. തല പരന്നതാണ്. • '''നിറം''': മുകൾഭാഗം ഇരുണ്ട ചാരം/തവിട്ട് നിറം, അടിഭാഗം മഞ്ഞയോ ഓറഞ്ച് കലർന്ന നിറമോ. • '''ചെതുമ്പലില്ല''': ശരീരം മിനുസമുള്ള തൊലിയാൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. • '''ശരീരത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ''': ശരീരത്തിന്റെ ഏകദേശം 80 ശതമാനത്തോളം വൈദ്യുത അവയവങ്ങളാണ്. ആന്തരിക അവയവങ്ങൾ തലയോട് ചേർന്ന ചെറിയ ഭാഗത്ത് മാത്രമാണ്. • '''ചിറകുകൾ''': ശരീരത്തിന്റെ അടിഭാഗത്ത് നീളത്തിൽ പോകുന്ന ഒരു ചിറക് (anal fin) ഉപയോഗിച്ച് തിരമാല പോലെ ചലിച്ച് മുന്നോട്ടും പിന്നോട്ടും നീന്താൻ ഇതിന് കഴിയും. '''ആവാസവ്യവസ്ഥ''' ആമസോൺ, ഒറിനോകോ നദീതടങ്ങളിലെ ഒഴുക്ക് കുറഞ്ഞ ജലാശയങ്ങളിലാണ് ഇവ ജീവിക്കുന്നത്: • ചെളി നിറഞ്ഞ നദീതീരങ്ങൾ • ചതുപ്പുകളും കൈവഴികളും • വെള്ളം കയറുന്ന വനപ്രദേശങ്ങൾ ഇവിടുത്തെ വെള്ളത്തിൽ ഓക്സിജൻ കുറവായതിനാൽ, ഇവ ഓരോ 10 മുതൽ 15 വരെ മിനിറ്റിലും ജലോപരിതലത്തിൽ എത്തി വായു ശ്വസിക്കും. ഇവയുടെ വായ്ക്കുള്ളിലെ ഒരു പ്രത്യേക ഭാഗം ഇതിന് സഹായിക്കുന്നു. ഇവയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ഓക്സിജന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഇങ്ങനെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ശ്വസിക്കാൻ പറ്റാത്ത അവസ്ഥയിൽ ഇവ മുങ്ങിപ്പോകാം. '''വൈദ്യുതി ഉത്പാദനം''' ഇലക്ട്രിക് ഈലിന്റെ ശരീരത്തിൽ മൂന്ന് പ്രധാന വൈദ്യുത അവയവങ്ങൾ ഉണ്ട്: മെയിൻ ഓർഗൻ, ഹണ്ടേഴ്സ് ഓർഗൻ, സാക്സ് ഓർഗൻ. ഇവയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഇലക്ട്രോസൈറ്റ് (electrocyte) എന്ന പ്രത്യേക കോശങ്ങൾ ഉണ്ട്. '''പ്രവർത്തനരീതി''' • ഓരോ ഇലക്ട്രോസൈറ്റും ഒരു ചെറിയ ബാറ്ററിപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഏകദേശം 0.15 വോൾട്ട് വരെ ഉത്പാദിപ്പിക്കും. • ഇത്തരം ആയിരക്കണക്കിന് കോശങ്ങൾ ഒന്നിനുപിറകെ ഒന്നായി (series) അടുക്കിയിരിക്കുന്നതിനാൽ വോൾട്ടേജുകൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ഉയർന്ന വോൾട്ടേജ് ലഭിക്കുന്നു. • നാഡീ സിഗ്നൽ ലഭിക്കുമ്പോൾ ഈ കോശങ്ങളെല്ലാം ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുകയും ശക്തമായ വൈദ്യുതാഘാതം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യും. == മൂന്ന് തരം വൈദ്യുതാഘാതം == 1. '''താഴ്ന്ന വോൾട്ടേജ് സിഗ്നലുകൾ''': ഏതാനും വോൾട്ട് മാത്രം. ചുറ്റുപാടുകൾ മനസ്സിലാക്കാനും (ഇലക്ട്രോലൊക്കേഷൻ) ഇര എവിടെയെന്ന് അറിയാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ചെളിവെള്ളത്തിൽ കാഴ്ച കുറവായതിനാൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. '''2. ഉയർന്ന വോൾട്ടേജ് ആഘാതം''': നൂറുകണക്കിന് വോൾട്ട്. ഇരയെ തളർത്താനോ കൊല്ലാനോ ആത്മരക്ഷയ്ക്കോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. '''3. വേഗത്തിലുള്ള പൾസുകൾ''': ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഇരയെ ഞെട്ടിച്ച് ചലിപ്പിച്ച് അതിന്റെ സ്ഥാനം വെളിപ്പെടുത്താൻ ഉപയോഗിക്കും. '''ഇത് സ്വയം ബാധിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?''' ഈലിന്റെ ആന്തരിക അവയവങ്ങൾ കൊഴുപ്പ് പോലുള്ള വൈദ്യുത ഇൻസുലേഷൻ ഉള്ള കലകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളും സുപ്രധാന അവയവങ്ങളും ശരീരത്തിൽ വേറിട്ടാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതിനാൽ ഈലിന് സ്വന്തം ഷോക്ക് ഏൽക്കുന്നില്ല. == ഭക്ഷണരീതിയും വേട്ടയും == ഇലക്ട്രിക് ഈൽ മാംസഭോജിയാണ്. • '''ഭക്ഷണം''': ചെറുമീനുകൾ, ചെമ്മീൻ, ഞണ്ട്, ചെറിയ ഉഭയജീവികൾ, ചിലപ്പോൾ ചെറിയ പക്ഷികളും എലികളും. • '''വേട്ടയാടൽ''': രാത്രിയിൽ കൂടുതൽ സജീവമാണ്. ഇരയെ കണ്ടെത്തിയാൽ ഉയർന്ന വോൾട്ടേജ് ആഘാതം നൽകി തളർത്തി വിഴുങ്ങും. • '''രസകരമായ സ്വഭാവം''': ചില ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഈലുകൾ കൂട്ടമായി മീനുകളെ ഒരുമിച്ച് വളഞ്ഞ് വേട്ടയാടുന്നതായി (cooperative hunting) നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഇത് മീൻകൂട്ടങ്ങളെ ഒരുമിപ്പിച്ച് ശക്തമായ ഷോക്ക് നൽകാൻ സഹായിക്കുന്നു. • '''"ലീപ്പിംഗ്" പെരുമാറ്റം''': വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയുയർന്ന് തന്റെ ശരീരം ഇരയോട് (അല്ലെങ്കിൽ ഭീഷണിയോട്) അമർത്തി വൈദ്യുതി നേരിട്ട് കടത്തിവിടാനും ഇവയ്ക്ക് കഴിയും. ഇത് വെള്ളത്തിലൂടെ ഷോക്ക് നൽകുന്നതിലും ഫലപ്രദമാണെന്ന് പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. == പ്രജനനം == • വരണ്ട കാലത്താണ് സാധാരണയായി ഇണചേരൽ നടക്കുന്നത്. • ആൺ ഈൽ ഉമിനീർ കൊണ്ട് ഒരു നുരകൂടുണ്ടാക്കും. പെൺ ഈൽ ഇവിടെ നൂറുകണക്കിന് മുതൽ ആയിരക്കണക്കിന് വരെ മുട്ടകൾ ഇടും. • ആൺ ഈൽ കൂടിന് കാവൽ നിൽക്കുകയും കുഞ്ഞുങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നതുവരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും. • കുഞ്ഞുങ്ങൾ തുടക്കത്തിൽ ഇണചേരാത്ത മുട്ടകളും ചെറിയ ജീവികളും തിന്നാണ് വളരുന്നത്. == ആയുസ്സ് == കാട്ടിൽ ഏകദേശം 10 മുതൽ 15 വർഷം വരെയും, മനുഷ്യരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ 20 വർഷത്തിലധികവും ജീവിക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് കഴിയും. == മനുഷ്യർക്ക് അപകടമോ? == • വലിയ ഈലിന്റെ ഷോക്ക് മനുഷ്യന് അതിവേദനയും പേശികളുടെ തളർച്ചയും ഉണ്ടാക്കും. • ഷോക്ക് ഏറ്റ് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് വെള്ളത്തിൽ വീഴുന്നതുകൊണ്ട് മുങ്ങിമരണം സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതയാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം. • ആവർത്തിച്ചുള്ള ഷോക്കുകൾ ഹൃദയത്തിനും അപകടകരമാകാം. • എങ്കിലും ഇവ സ്വമേധയാ മനുഷ്യരെ ആക്രമിക്കാറില്ല. ഭീഷണി തോന്നുമ്പോൾ മാത്രമാണ് ഷോക്ക് നൽകുന്നത്. == ശാസ്ത്രലോകത്തിന് നൽകിയ സംഭാവന == • 1800-ൽ അലസാൻഡ്രോ വോൾട്ട ആദ്യത്തെ ബാറ്ററി (വോൾട്ടായിക് പൈൽ) നിർമ്മിച്ചത് ഇലക്ട്രിക് ഈലിന്റെ വൈദ്യുത അവയവത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രചോദനത്താലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. • ഇലക്ട്രോസൈറ്റുകളുടെ ഘടനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൃദുവായ, ജൈവ അനുയോജ്യമായ ബാറ്ററികൾ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. • ഇവയുടെ നാഡീ-പേശീ പ്രവർത്തനം പഠിക്കുന്നത് ന്യൂറോസയൻസ് ഗവേഷണത്തിനും സഹായകമാണ്. == സംരക്ഷണ നില == ഇലക്ട്രിക് ഈലുകൾ ഇപ്പോൾ വലിയ ഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവികളല്ല. എങ്കിലും ഇവയ്ക്ക് ഇവ നേരിടുന്ന ചില പ്രശ്നങ്ങളുണ്ട്: • വനനശീകരണവും ജലാശയങ്ങളുടെ മലിനീകരണവും • ജലവൈദ്യുത അണക്കെട്ടുകൾ കാരണം ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ • സ്വർണഖനനത്തിൽ നിന്നുള്ള മെർക്കുറി മലിനീകരണം '''രസകരമായ ചില വസ്തുതകൾ''' 1. ഇലക്ട്രിക് ഈലുകൾ ഒരേ സമയം ഒരു ചെറിയ ലൈറ്റ് ബൾബ് കത്തിക്കാൻ പറ്റിയത്ര വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കും. 2. ഇവ ഒരു സെക്കൻഡിൽ നൂറുകണക്കിന് തവണ വരെ വൈദ്യുതി പൾസുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കും. 3. ഇവയുടെ കാഴ്ച വളരെ കുറവാണ്. അതുകൊണ്ട് ഇലക്ട്രോലൊക്കേഷനെ ആശ്രയിക്കുന്നു. 4. ജലത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വൈദ്യുത മണ്ഡലം ഉപയോഗിച്ച് ഇവ തങ്ങളുടെ ചുറ്റുപാടിന്റെ "ചിത്രം" മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. 5. അവയുടെ ഷോക്ക് ഇരയുടെ നാഡീവ്യവസ്ഥയെ വിദൂരനിയന്ത്രണം പോലെ സ്വാധീനിച്ച് പേശികൾ സങ്കോചിപ്പിക്കുന്നു. == ഉപസംഹാരം == പരിണാമത്തിന്റെ അത്ഭുതകരമായ സൃഷ്ടികളിൽ ഒന്നാണ് ഇലക്ട്രിക് ഈൽ. ഒരേ സമയം ഒരു ബാറ്ററിയായും സെൻസറായും ആയുധമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ ജീവി ആമസോണിലെ ജലലോകത്തെ ഒരു അദ്വിതീയ വേട്ടക്കാരനാണ്. ഇതിന്റെ ജീവശാസ്ത്രം പഠിക്കുന്നത് ഭാവിയിലെ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനും വഴികാട്ടിയാകുമെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. == അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} === ഗ്രന്ഥസൂചി=== * {{cite book |last=Moller |first=P. |year=1995 |title=Electric Fishes: History and Behavior |url=https://archive.org/details/electricfisheshi0000moll |publisher=Springer |isbn=978-0-412-37380-0}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ== * {{Commons category-inline|Electrophorus|''Electrophorus''}} * {{Wikispecies inline|Electrophorus|''Electrophorus''}} {{Electric fish}} {{Taxonbar|from=Q18926800}} [[വർഗ്ഗം:മത്സ്യ കുടുംബങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മത്സ്യങ്ങൾ]] kd59v6tkx89os9l3um6hep59hz1xy2i ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് 0 673442 4682609 4678928 2026-11-03T23:14:31Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682609 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Geotechnical engineering}} [[Image:Boston CAT Project-construction view from air.jpeg|thumb|upright=1.15|[[Boston]]'s [[Big Dig]] presented geotechnical challenges in an urban environment.]] [[File:Precastconcreteretainingwall.tif|thumb|Precast concrete retaining wall]] [[File:slope 2d plain.svg|thumb|A typical cross-section of a slope used in two-dimensional analyzes]] ഭൂമിയിലെ വസ്തുക്കളുടെ എഞ്ചിനീയറിംഗ് സ്വഭാവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിന്റെ ഒരു ശാഖയാണ് '''ജിയോടെക്നിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ്'''. ജിയോടെക്നിക്സ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിന് ഇത് മണ്ണ് മെക്കാനിക്സ്, റോക്ക് മെക്കാനിക്സ് എന്നിവയുടെ തത്വങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[ഭൂമിശാസ്ത്രം]], ജലശാസ്ത്രം, ജിയോഫിസിക്സ്, മറ്റ് അനുബന്ധ ശാസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിനെയും ഇത് ആശ്രയിക്കുന്നു. സൈനിക എൻജിനീയറിങ്, ഖനന എൻജിനീയറിങ്, പെട്രോളിയം എൻജിനീയറിങ്, തീരദേശ എൻജിനീയറിങ്, കടലിലെ നിർമ്മാണം (offshore construction) എന്നിവയിൽ ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിന് പ്രയോഗങ്ങളുണ്ട്. ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിനും എൻജിനീയറിങ് ജിയോളജിക്കും (engineering geology) പരസ്പരം ഓവർലാപ്പ് ചെയ്യുന്ന വിജ്ഞാന മേഖലകളുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് സിവിൽ എൻജിനീയറിങ്ങിന്റെ ഒരു വിശേഷ ശാഖയാണെങ്കിൽ, എൻജിനീയറിങ് ജിയോളജി ഭൂഗർഭശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു വിശേഷ ശാഖയാണ്. [[File:ഫയൽ_പേര്_1.jpg|thumb|right|250px|ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണ ചിത്രം (en വിക്കിയിലെ ആദ്യ ചിത്രത്തിന്റെ ഫയൽ പേര് ഇവിടെ ചേർക്കുക)]] == ചരിത്രം == മനുഷ്യർ ചരിത്രപരമായി മണ്ണിനെ വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണം, ജലസേചനം, ശ്മശാന സ്ഥലങ്ങൾ, കെട്ടിടങ്ങളുടെ അടിത്തറ, കെട്ടിട നിർമ്മാണ സാമഗ്രി എന്നീ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുരാതന ഈജിപ്ത്, പുരാതന മെസൊപ്പൊട്ടേമിയ, ഫെർട്ടൈൽ ക്രസന്റ് (Fertile Crescent), സിന്ധു നദീതടത്തിലെ മോഹൻജൊദാരോ, ഹാരപ്പ എന്നീ ആദ്യകാല ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കണ്ടെത്തിയ, കുറഞ്ഞത് ബി.സി.ഇ. 2000 വരെ പഴക്കമുള്ള വരമ്പുകൾ (dykes), അണക്കെട്ടുകൾ, കനാലുകൾ എന്നിവ ജലസേചനവും വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണവും ബന്ധപ്പെട്ട ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ തെളിവു നൽകുന്നു. നഗരങ്ങൾ വികസിച്ചതോടെ, ഔപചാരികമായ അടിത്തറകളിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർമ്മിതികൾ ഉയർന്നു. പുരാതന ഗ്രീക്കുകാർ പ്രത്യേകിച്ച് പാഡ് ഫൂട്ടിങ്ങുകൾ (pad footings), സ്ട്രിപ്പ്-ആൻഡ്-റാഫ്റ്റ് അടിത്തറകൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. എന്നാൽ 18-ാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ മണ്ണിന്റെ രൂപകൽപ്പനയ്ക്ക് ഒരു സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറയും വികസിച്ചിരുന്നില്ല; ഈ വിഷയം ശാസ്ത്രത്തെക്കാൾ ഒരു കലയായിരുന്നു, അനുഭവത്തെ ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു അത്.<ref name=das>{{cite book | last = Das | first = Braja | title = Principles of Geotechnical Engineering | publisher = Thomson Learning | year = 2006}}</ref> പിസയിലെ ചരിഞ്ഞ ഗോപുരം പോലുള്ള അടിത്തറയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല എൻജിനീയറിങ് പ്രശ്നങ്ങളും ഭൂഗർഭ അവസ്ഥകളെ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. താങ്ങുഭിത്തികളുടെ (retaining walls) നിർമ്മാണത്തിനായുള്ള ഭൂമർദ്ദ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ (earth pressure theories) വികാസത്തിലായിരുന്നു ആദ്യ പുരോഗതികൾ. ഫ്രഞ്ച് രാജകീയ എൻജിനീയറായിരുന്ന ഹെൻറി ഗോതിയർ (Henri Gautier) 1717 ൽ വിവിധ മണ്ണുകളുടെ "സ്വാഭാവിക ചരിവ്" (natural slope) തിരിച്ചറിഞ്ഞു; ഈ ആശയം പിന്നീട് മണ്ണിന്റെ വിശ്രാന്തി കോൺ (angle of repose) എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഏതാണ്ട് ഇതേ കാലത്തുതന്നെ, ഒരു വസ്തുവിന്റെ യൂണിറ്റ് ഭാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരു പ്രാഥമിക മണ്ണ് വർഗ്ഗീകരണ സംവിധാനവും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു; ഇത് ഇന്ന് മണ്ണിന്റെ തരത്തിന്റെ നല്ല സൂചകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല.<ref name=das/><ref name=budhu>{{cite book | last = Budhu | first = Muni | title = Soil Mechanics and Foundations | url = https://archive.org/details/soilmechanicsfou0000budh | publisher = John Wiley & Sons, Inc | year = 2007 | isbn = 978-0-471-43117-6}}</ref> മണ്ണിൽ ബലതന്ത്ര തത്ത്വങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചതായി 1773 വരെ പഴക്കമുള്ള രേഖകളുണ്ട്; അന്ന് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനും എൻജിനീയറുമായ ചാൾസ് കൂലോം (Charles Coulomb) സൈനിക കോട്ടമതിലുകൾക്കെതിരെയുള്ള ഭൂമർദ്ദം നിർണ്ണയിക്കാനുള്ള മെച്ചപ്പെട്ട രീതികൾ വികസിപ്പിച്ചു. തെന്നിനീങ്ങുന്ന ഒരു താങ്ങുഭിത്തിയുടെ പിന്നിൽ, പരാജയ സമയത്ത്, വ്യക്തമായ ഒരു സ്ലിപ്പ് തലം (slip plane) രൂപപ്പെടുന്നതായി കൂലോം നിരീക്ഷിച്ചു; രൂപകൽപ്പനാ ആവശ്യങ്ങൾക്ക്, ഈ സ്ലിപ്പ് തലത്തിലെ പരമാവധി ഷിയർ പിരിമുറുക്കം മണ്ണിന്റെ സംയോജകത്വം (cohesion) <math>c</math> ഉം ഘർഷണവും <math>\sigma \tan\phi</math> ഉം ചേർന്നതാണെന്ന് അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു (<math>\tau = c + \sigma \tan\phi</math>); ഇവിടെ <math>\sigma</math> സ്ലിപ്പ് തലത്തിലെ സാധാരണ പിരിമുറുക്കവും <math>\phi</math> മണ്ണിന്റെ ഘർഷണ കോണുമാണ്. ക്രിസ്റ്റ്യൻ ഓട്ടോ മോർ (Christian Otto Mohr) ന്റെ ദ്വിമാന പിരിമുറുക്കാവസ്ഥയുമായി (2D stress state) കൂലോമിന്റെ സിദ്ധാന്തം സംയോജിപ്പിച്ചതോടെ, ഇത് മോർ-കൂലോം സിദ്ധാന്തം (Mohr–Coulomb theory) എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. <math>c</math> ഒരു അടിസ്ഥാന മണ്ണ് ഗുണമല്ലാത്തതിനാൽ സംയോജകത്വം കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കുക അസാധ്യമാണെന്ന് ഇപ്പോൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മോർ-കൂലോം സിദ്ധാന്തം ഇന്നും പ്രയോഗത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഹെൻറി ഡാർസി (Henry Darcy) സുഷിര മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയുള്ള (porous media) ദ്രാവകങ്ങളുടെ പ്രവാഹം വിവരിക്കുന്ന, ഇന്ന് ഡാർസി നിയമം (Darcy's law) എന്നറിയപ്പെടുന്ന നിയമം വികസിപ്പിച്ചു. ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനും ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ജോസഫ് ബൂസിനെസ്ക് (Joseph Boussinesq) ഇലാസ്റ്റിക് ഖരങ്ങളിലെ പിരിമുറുക്ക വിതരണത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചു; ഇത് ഭൂമിയിലെ ആഴത്തിലുള്ള പിരിമുറുക്കങ്ങൾ കണക്കാക്കാൻ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞു. എൻജിനീയറും ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ വില്യം റാങ്കിൻ (William Rankine) കൂലോമിന്റെ ഭൂമർദ്ദ സിദ്ധാന്തത്തിന് ഒരു ബദൽ വികസിപ്പിച്ചു. ആൽബർട്ട് അറ്റർബർഗ് (Albert Atterberg) ഇന്നും മണ്ണിന്റെ വർഗ്ഗീകരണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന കളിമൺ ഘടനാസാന്ദ്രതാ സൂചികകൾ (clay consistency indices) വികസിപ്പിച്ചു. 1885 ൽ ഓസ്ബോൺ റെയ്നോൾഡ്സ് (Osborne Reynolds) ഷിയർ ചെയ്യുമ്പോൾ ഇടതിങ്ങിയ വസ്തുക്കൾ വ്യാപ്തത്തിൽ വികസിക്കുകയും (dilation) അയഞ്ഞ തരിവസ്തുക്കൾ (granular materials) ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നതായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആധുനിക ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് ആരംഭിച്ചത് 1925 ൽ മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറും ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ കാൾ വോൺ ടെർസാഗി (Karl von Terzaghi) യുടെ ''Erdbaumechanik'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തോടെയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആധുനിക മണ്ണ് ബലതന്ത്രത്തിന്റെയും ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിന്റെയും പിതാവായി പലരും കണക്കാക്കുന്ന ടെർസാഗി ഫലപ്രദ പിരിമുറുക്ക തത്ത്വം (principle of effective stress) വികസിപ്പിക്കുകയും, മണ്ണിന്റെ ഷിയർ ബലം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നത് ഫലപ്രദ പിരിമുറുക്കം കൊണ്ടാണെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു. അടിത്തറകളുടെ ഭാരവഹന ശേഷി (bearing capacity) സംബന്ധിച്ച സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടും, ഏകീകരണം (consolidation) മൂലം കളിമൺ പാളികളുടെ ഇരിപ്പ് (settlement) സംഭവിക്കുന്ന നിരക്ക് പ്രവചിക്കാനുള്ള സിദ്ധാന്തവും ടെർസാഗി വികസിപ്പിച്ചു. പിന്നീട്, മൗറിസ് ബയോട്ട് (Maurice Biot) ടെർസാഗി വികസിപ്പിച്ച ഏകമാന മാതൃകയെ കൂടുതൽ പൊതുവായ അനുമാനങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുകയും പോറോഇലാസ്റ്റിസിറ്റിയുടെ (poroelasticity) അടിസ്ഥാന സമവാക്യങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് ത്രിമാന മണ്ണ് ഏകീകരണ സിദ്ധാന്തം പൂർണ്ണമായി വികസിപ്പിച്ചു. 1948 ലെ തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ ഡൊണാൾഡ് ടെയ്‌ലർ (Donald Taylor), ഇടതിങ്ങിയ കണങ്ങളുടെ കൊളുത്തിനിൽക്കലും വികസനവും മണ്ണിന്റെ പരമാവധി ബലത്തിന് സംഭാവന ചെയ്യുന്നതായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 1958 ൽ ''On the Yielding of Soils'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിലൂടെ റോസ്കോ (Roscoe), ഷോഫീൽഡ് (Schofield), രോത്ത് (Wroth) എന്നിവർ ക്രിട്ടിക്കൽ സ്റ്റേറ്റ് മണ്ണ് ബലതന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് വ്യാപ്തമാറ്റ സ്വഭാവവും (വികസനം, സങ്കോചം, ഏകീകരണം) ഷിയർ സ്വഭാവവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര ബന്ധങ്ങൾ പ്ലാസ്റ്റിസിറ്റി സിദ്ധാന്തവുമായി (theory of plasticity) സ്ഥാപിച്ചു. മണ്ണിന്റെ സ്വഭാവത്തെ വിവരിക്കുന്ന ഇന്നത്തെ പല നൂതന ഘടകമാതൃകകളുടെയും (constitutive models) അടിസ്ഥാനം ക്രിട്ടിക്കൽ സ്റ്റേറ്റ് മണ്ണ് ബലതന്ത്രമാണ്. 1960 ൽ അലക് സ്കെംപ്റ്റൺ (Alec Skempton) മണ്ണ്, കോൺക്രീറ്റ്, ശില എന്നിവയിൽ ഫലപ്രദ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ സാധുതയെക്കുറിച്ച് സാഹിത്യത്തിൽ ലഭ്യമായ സൂത്രവാക്യങ്ങളുടെയും പരീക്ഷണ വിവരങ്ങളുടെയും വിപുലമായ ഒരു അവലോകനം നടത്തി. അവയിൽ ചില പ്രയോഗങ്ങൾ തള്ളിക്കളയുകയും, പിരിമുറുക്ക–വിരൂപണ അല്ലെങ്കിൽ ബല സ്വഭാവം, പൂരിതമോ അപൂരിതമോ ആയ മാധ്യമങ്ങൾ, ശില/കോൺക്രീറ്റ്/മണ്ണ് സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ പല പ്രവർത്തന പരികല്പനകൾക്കനുസരിച്ച് ഏതൊക്കെ പ്രയോഗങ്ങൾ ഉചിതമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. == ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാരുടെ പങ്ക് == ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർ ഭൂഗർഭ അവസ്ഥകളുടെയും വസ്തുക്കളുടെയും ഗുണങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതിനനുസൃതമായ മണ്ണ് പണികളും (earthworks), താങ്ങു നിർമ്മിതികളും, തുരങ്കങ്ങളും, നിർമ്മിതികളുടെ അടിത്തറകളും അവർ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, സൈറ്റുകൾ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുകയും വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യാം; ഇതിൽ സൈറ്റ് നിരീക്ഷണവും പ്രകൃതിദുരന്ത സാധ്യതാ വിലയിരുത്തലും ലഘൂകരണവും ഉൾപ്പെടാം. == ജിയോടെക്നിക്കൽ അന്വേഷണം == ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാരും എൻജിനീയറിങ് ജിയോളജിസ്റ്റുകളും ഒരു സൈറ്റിനടിയിലും അതിനോട് ചേർന്നുമുള്ള മണ്ണിന്റെയും ശിലയുടെയും ഭൗതിക ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കാൻ ജിയോടെക്നിക്കൽ അന്വേഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നു; നിർദ്ദിഷ്ട നിർമ്മിതികൾക്കുള്ള മണ്ണ് പണികളും അടിത്തറകളും രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാനും, ഭൂഗർഭ അവസ്ഥകൾ മൂലം മണ്ണ് പണികൾക്കും നിർമ്മിതികൾക്കും ഉണ്ടായ കേടുപാടുകൾ നന്നാക്കാനും ഇത് ആവശ്യമാണ്. ജിയോടെക്നിക്കൽ അന്വേഷണങ്ങളിൽ ഒരു സൈറ്റിന്റെ ഉപരിതല, ഭൂഗർഭ പര്യവേക്ഷണം ഉൾപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ പലപ്പോഴും ഭൂഗർഭ സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിക്കുന്നതും ശേഖരിച്ച മണ്ണ് സാമ്പിളുകളുടെ ലബോറട്ടറി പരിശോധനയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഡാറ്റ ലഭിക്കാൻ ഭൗമഭൗതിക രീതികളും (geophysical methods) ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഭൂകമ്പ തരംഗങ്ങളുടെ (മർദ്ദ, ഷിയർ, റെയ്ലി തരംഗങ്ങൾ) അളവ്, പ്രതല-തരംഗ രീതികൾ, ഡൗൺഹോൾ രീതികൾ, വൈദ്യുതകാന്തിക സർവേകൾ (മാഗ്നെറ്റോമീറ്റർ, റെസിസ്റ്റിവിറ്റി, ഗ്രൗണ്ട്-പെനിട്രേറ്റിങ് റഡാർ) എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നിർമ്മാണ പദ്ധതികളിൽ മണ്ണിന്റെയും ശിലയുടെയും ഗുണങ്ങളും നിലവിലുള്ള ഭൂഗർഭ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സർവേ ചെയ്യാൻ ഇലക്ട്രിക്കൽ ടോമോഗ്രഫി (electrical tomography) ഉപയോഗിക്കാം. ഉപരിതല പര്യവേക്ഷണത്തിൽ കാൽനടയായുള്ള സർവേകൾ, ഭൂഗർഭശാസ്ത്ര മാപ്പിങ്, ഭൗമഭൗതിക രീതികൾ, ഫോട്ടോഗ്രാമെട്രി എന്നിവ ഉൾപ്പെടാം. ഭൂഗർഭശാസ്ത്ര മാപ്പിങ്ങും ഭൂരൂപശാസ്ത്രത്തിന്റെ (geomorphology) വ്യാഖ്യാനവും സാധാരണയായി ഒരു ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞനോ എൻജിനീയറിങ് ജിയോളജിസ്റ്റോടോ കൂടിയാലോചിച്ചാണ് പൂർത്തിയാക്കുന്നത്. ഭൂഗർഭ പര്യവേക്ഷണത്തിൽ സാധാരണയായി സ്ഥാനത്തുള്ള പരിശോധനകൾ (in-situ testing) ഉൾപ്പെടുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്, സ്റ്റാൻഡേർഡ് പെനിട്രേഷൻ ടെസ്റ്റ്, കോൺ പെനിട്രേഷൻ ടെസ്റ്റ്). ആഴത്തിലുള്ള മണ്ണിന്റെ അവസ്ഥകൾ അറിയാൻ പരീക്ഷണ കുഴികളും (test pits) ട്രെഞ്ചുകളും കുഴിക്കുന്നതും (പ്രത്യേകിച്ച് ഭ്രംശങ്ങളും (faults) തെന്നൽ തലങ്ങളും (slide planes) കണ്ടെത്താൻ) ഉപയോഗിക്കാം. സുരക്ഷാ ആശങ്കകളും ചെലവും കാരണം വലിയ വ്യാസമുള്ള കുഴിക്കലുകൾ (borings) അപൂർവമായേ ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. എങ്കിലും, മണ്ണിന്റെയും ശിലയുടെയും പാളീവിന്യാസം (stratigraphy) നേരിട്ട് കണ്ടും സ്പർശിച്ചും പരിശോധിക്കാൻ ഒരു ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞനെയോ എൻജിനീയറെയോ കുഴിയിലേക്ക് ഇറക്കാൻ ചിലപ്പോൾ ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[File:ഫയൽ_പേര്_SPT.jpg|thumb|right|250px|സ്റ്റാൻഡേർഡ് പെനിട്രേഷൻ ടെസ്റ്റ് (SPT) – ഭൂഗർഭ അന്വേഷണത്തിലെ ഏറ്റവും സാധാരണമായ സ്ഥാനത്തെ പരിശോധന]] വ്യത്യസ്ത എൻജിനീയറിങ് പദ്ധതികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ പലതരം മണ്ണ് സാമ്പിളറുകൾ (soil samplers) ലഭ്യമാണ്. കട്ടിയുള്ള ഭിത്തിയുള്ള സ്പ്ലിറ്റ് സ്പൂൺ സാമ്പിളർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്റ്റാൻഡേർഡ് പെനിട്രേഷൻ ടെസ്റ്റാണ് പ്രക്ഷുബ്ധമാക്കപ്പെട്ട (disturbed) സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും സാധാരണ മാർഗ്ഗം. കനം കുറഞ്ഞ ഭിത്തിയുള്ള ട്യൂബ് ഉപയോഗിക്കുന്ന പിസ്റ്റൺ സാമ്പിളറുകളാണ് കുറഞ്ഞ പ്രക്ഷുബ്ധതയുള്ള സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിക്കാൻ ഏറ്റവും സാധാരണമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഷെർബ്രൂക്ക് ബ്ലോക്ക് സാമ്പിളർ (Sherbrooke block sampler) പോലുള്ള കൂടുതൽ നൂതന രീതികൾ മികച്ചതാണെങ്കിലും ചെലവേറിയതാണ്. തണുത്തുറഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ കോറിങ് നടത്തുന്നത് ഫിൽ (fill), മണൽ, മൊറൈൻ (moraine), ശിലാ വിള്ളൽ മേഖലകൾ തുടങ്ങിയ ഭൂമി അവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള, പ്രക്ഷുബ്ധമാക്കപ്പെടാത്ത (undisturbed) സാമ്പിളുകൾ നൽകുന്നു. ജിയോടെക്നിക്കൽ പ്രശ്നങ്ങളുടെ ഭൗതിക-തോതിലുള്ള മാതൃകകൾ പരീക്ഷിക്കുന്ന മറ്റൊരു രീതിയാണ് ജിയോടെക്നിക്കൽ സെൻട്രിഫ്യൂജ് മോഡലിങ് (geotechnical centrifuge modeling). മണ്ണിന്റെ ബലവും ദൃഢതയും പരിമിത മർദ്ദത്തോട് സംവേദനക്ഷമമായതിനാൽ, സെൻട്രിഫ്യൂജ് ഉപയോഗം മണ്ണ് ഉൾപ്പെടുന്ന സ്കെയിൽ മോഡൽ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ സാദൃശ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ ഭൗതിക മാതൃകകളിൽ വലിയ (പ്രോട്ടോടൈപ്പ് തോതിലുള്ള) പിരിമുറുക്കങ്ങൾ നേടാൻ അപകേന്ദ്ര ത്വരണം (centrifugal acceleration) ഗവേഷകനെ അനുവദിക്കുന്നു. == അടിത്തറകൾ == ഒരു നിർമ്മിതിയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടന (infrastructure) നിർമ്മിതിയിൽ നിന്നുള്ള ഭാരങ്ങളെ ഭൂമിയിലേക്ക് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നു. നിർമ്മിതിയുടെ ഭാര സവിശേഷതകളുടെയും സൈറ്റിലെ മണ്ണിന്റെയും അടിപ്പാറയുടെയും (bedrock) ഗുണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർ അടിത്തറകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നത്. സാധാരണയായി, ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർ ആദ്യം താങ്ങേണ്ട ഭാരങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയും സ്ഥാനവും കണക്കാക്കുന്നു; തുടർന്ന് ഭൂഗർഭം പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാനുള്ള അന്വേഷണ പദ്ധതി തയ്യാറാക്കുകയും, ഫീൽഡ്, ലാബ് പരിശോധനകൾ വഴി ആവശ്യമായ മണ്ണ് പരാമീറ്ററുകൾ നിർണ്ണയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം എൻജിനീയറിങ് അടിത്തറയുടെ രൂപകൽപ്പന ആരംഭിക്കാം. അടിത്തറ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഒരു ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറുടെ പ്രധാന പരിഗണനകൾ ഭാരവഹന ശേഷി (bearing capacity), ഇരിപ്പ് (settlement), അടിത്തറകൾക്ക് താഴെയുള്ള ഭൂമിയുടെ ചലനം (ground movement) എന്നിവയാണ്. == മണ്ണ് പണികൾ (Earthworks) == ഗ്രൗണ്ട് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ് (ground improvement), ചരിവ് ബലപ്പെടുത്തൽ (slope stabilization), ചരിവ് സ്ഥിരതാ വിശകലനം (slope stability analysis) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന മണ്ണ് പണികളുടെ ആസൂത്രണത്തിലും നിർവഹണത്തിലും ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർ ഉൾപ്പെടുന്നു. === ഗ്രൗണ്ട് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ് === ഗ്രൗണ്ട് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റിനായി പലതരം ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് രീതികൾ ഉപയോഗിക്കാം; ഭാരങ്ങളെ വിശാലമായ വിസ്തീർണ്ണത്തിലേക്ക് വിതറി മണ്ണിന്റെ ഭാരവഹന ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ജിയോസെല്ലുകൾ (geocells), ജിയോഗ്രിഡുകൾ (geogrids) തുടങ്ങിയ ബലപ്പെടുത്തൽ ജിയോസിന്തറ്റിക്കുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ രീതികളിലൂടെ ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർക്ക് നേരിട്ടുള്ളതും ദീർഘകാലത്തേതുമായ ചെലവുകൾ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. === ചരിവ് സ്ഥിരത === [[File:ഫയൽ_പേര്_ചരിവ്.jpg|thumb|right|250px|ചരിവ് സ്ഥിരതാ വിശകലനത്തിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണം]] എൻജിനീയറിങ് രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർക്ക് ചരിവ് സ്ഥിരത വിശകലനം ചെയ്യാനും മെച്ചപ്പെടുത്താനും കഴിയും. ഷിയർ പിരിമുറുക്കവും (shear stress) ഷിയർ ബലവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനമാണ് ചരിവ് സ്ഥിരത നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. മുമ്പ് സ്ഥിരമായിരുന്ന ഒരു ചരിവ് പലതരം ഘടകങ്ങൾ മൂലം ആദ്യം ബാധിക്കപ്പെട്ട് അസ്ഥിരമായേക്കാം. എങ്കിലും, സ്ഥിരത വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയർമാർക്ക് എൻജിനീയർ ചെയ്ത ചരിവുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയും. എൻജിനീയർ ചെയ്ത ചരിവുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാനും, പ്രകൃതിദത്തമോ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതോ ആയ ചരിവുകളിൽ ചരിവ് പരാജയ സാധ്യത കണക്കാക്കാനും സ്ഥിരതാ വിശകലനം ആവശ്യമാണ്. ഏറ്റവും മുകളിലുള്ള മണ്ണിന്റെ പിണ്ഡം മണ്ണിന്റെ അടിത്തട്ടിനെ അപേക്ഷിച്ച് തെന്നിമാറി ചരിവ് പരാജയത്തിന് കാരണമാകുന്ന അവസ്ഥകൾ നിർണ്ണയിച്ചാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്. ചരിവിലെ പിണ്ഡത്തിനും അടിത്തട്ടിനുമിടയിലുള്ള സമ്പർക്കതലത്തിന് സങ്കീർണ്ണമായ ജ്യാമിതി ഉണ്ടെങ്കിൽ, ചരിവ് സ്ഥിരതാ വിശകലനം ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; അപ്പോൾ സംഖ്യാ പരിഹാര രീതികൾ (numerical solution methods) ആവശ്യമാണ്. സാധാരണയായി സമ്പർക്കതലത്തിന്റെ കൃത്യമായ ജ്യാമിതി അറിയില്ല, അതിനാൽ ലളിതവൽക്കരിച്ച ഒരു ജ്യാമിതി അനുമാനിക്കുന്നു. പരിമിത ചരിവുകൾ വിശകലനം ചെയ്യാൻ ത്രിമാന മാതൃകകൾ ആവശ്യമാണ്; അതിനാൽ മിക്ക ചരിവുകളും അനന്ത വീതിയുള്ളവയാണെന്ന് അനുമാനിച്ച് ദ്വിമാന മാതൃകകൾ കൊണ്ട് പ്രതിനിധീകരിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. === ജിയോസിന്തറ്റിക്കുകൾ === എൻജിനീയറിങ് പ്രകടനം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരുതരം പ്ലാസ്റ്റിക് പോളിമർ ഉത്പന്നങ്ങളാണ് ജിയോസിന്തറ്റിക്കുകൾ (geosynthetics). ജിയോടെക്സ്റ്റൈലുകൾ (geotextiles), ജിയോഗ്രിഡുകൾ, ജിയോമെംബ്രേനുകൾ (geomembranes), ജിയോസെല്ലുകൾ, ജിയോകോമ്പോസിറ്റുകൾ (geocomposites) എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉത്പന്നങ്ങളുടെ കൃത്രിമ സ്വഭാവം ഉയർന്ന ഈട് ആവശ്യമുള്ള ഭൂമിയിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ അവയെ അനുയോജ്യമാക്കുന്നു. നീർവാർച്ച (drainage), അരിക്കൽ (filtration), ബലപ്പെടുത്തൽ, വേർതിരിക്കൽ, ഉൾക്കൊള്ളിക്കൽ (containment) എന്നിവയാണ് അവയുടെ പ്രധാന ധർമ്മങ്ങൾ. ജിയോസിന്തറ്റിക്കുകൾ വിശാലമായ രൂപങ്ങളിലും വസ്തുക്കളിലും ലഭ്യമാണ്, ഓരോന്നും അല്പം വ്യത്യസ്തമായ അന്തിമ ഉപയോഗത്തിന് അനുയോജ്യമാണ്; എങ്കിലും അവ പലപ്പോഴും ഒരുമിച്ചാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ജിയോഗ്രിഡുകൾ, അടുത്തകാലത്ത് സെല്ലുലാർ കൺഫൈൻമെന്റ് (cellular confinement) സംവിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ചില ബലപ്പെടുത്തൽ ജിയോസിന്തറ്റിക്കുകൾ ഭാരവഹന ശേഷിയും മോഡുലസ് ഘടകങ്ങളും മണ്ണിന്റെ ദൃഢതയും ബലവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതായി തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് വിപുലമായ പ്രയോഗങ്ങളുണ്ട്; റോഡുകൾ, വിമാനത്താവള റൺവേകൾ, റെയിൽപ്പാതകൾ, ബണ്ടുകൾ (embankments), പൈൽ ബണ്ടുകൾ, താങ്ങു നിർമ്മിതികൾ, ജലസംഭരണികൾ, കനാലുകൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, മാലിന്യക്കുഴികൾ (landfills), തീര സംരക്ഷണം, തീരദേശ എൻജിനീയറിങ് എന്നിങ്ങനെ പല സിവിൽ, ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് പ്രയോഗങ്ങളിലും ഇവ ഇപ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. == കടലിലെ (ഓഫ്‌ഷോർ) ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് == തീരത്തുനിന്ന് അകലെ, കടലിൽ മനുഷ്യനിർമ്മിത നിർമ്മിതികളുടെ അടിത്തറ രൂപകൽപ്പനയെക്കുറിച്ചാണ് ഓഫ്‌ഷോർ (അഥവാ സമുദ്ര) ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് (കരയിലോ തീരത്തിനടുത്തോ ഉള്ള എൻജിനീയറിങ്ങിന് വിപരീതമായി) കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. എണ്ണ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, കൃത്രിമ ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രാന്തർ പൈപ്പ്‌ലൈനുകൾ എന്നിവ അത്തരം നിർമ്മിതികളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. കരയിലെയും കടലിലെയും ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിനിടയിൽ നിരവധി പ്രധാന വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച്, കടൽത്തട്ടിലെ സൈറ്റ് അന്വേഷണവും ഗ്രൗണ്ട് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റും കൂടുതൽ ചെലവേറിയതാണ്; ഓഫ്‌ഷോർ നിർമ്മിതികൾ വിശാലമായ ശ്രേണിയിലുള്ള ഭൗമ അപകടങ്ങൾക്ക് (geohazards) വിധേയമാണ്; പരാജയപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ പാരിസ്ഥിതികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ കൂടുതലാണ്. കാറ്റ്, തിരമാലകൾ, പ്രവാഹങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ പാരിസ്ഥിതിക ഭാരങ്ങൾക്ക് ഓഫ്‌ഷോർ നിർമ്മിതികൾ വിധേയമാണ്. ഈ പ്രതിഭാസങ്ങൾ നിർമ്മിതിയുടെയും അതിന്റെ അടിത്തറയുടെയും പ്രവർത്തന കാലയളവിൽ അതിന്റെ സമഗ്രതയെയോ ഉപയോഗക്ഷമതയെയോ ബാധിച്ചേക്കാം, അതിനാൽ ഓഫ്‌ഷോർ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഇവ കണക്കിലെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. സമുദ്രാന്തർ (subsea) ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിൽ, കടൽത്തട്ടിലെ വസ്തുക്കളെ ശിലയുടെയോ ധാതുവിന്റെയോ കണങ്ങളും ജലവും ചേർന്ന ദ്വിഘട്ട (two-phase) വസ്തുവായി കണക്കാക്കുന്നു. പിയറുകൾ (piers), ജെട്ടികൾ (jetties), സ്ഥിര-അടിത്തട്ടുള്ള കാറ്റാടി ടർബൈനുകൾ എന്നിവയിലെന്നപോലെ നിർമ്മിതികൾ കടൽത്തട്ടിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ അവയുടെ ജിയോടെക്നിക്കൽ ആങ്കർ ബിന്ദുവിനോട് ആപേക്ഷികമായി ഏതാണ്ട് സ്ഥിരമായി തുടരുന്ന ഒരു പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന നിർമ്മിതിയും ആകാം. മനുഷ്യൻ എൻജിനീയർ ചെയ്ത പൊങ്ങുന്ന നിർമ്മിതികളുടെ കടലിനടിയിലെ മൂറിങ്ങിൽ (mooring) ധാരാളം ഓഫ്‌ഷോർ എണ്ണ-വാതക പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും, 2008 മുതൽ ഏതാനും പൊങ്ങുന്ന കാറ്റാടി ടർബൈനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പൊങ്ങുന്ന നിർമ്മിതികൾ ഉറപ്പിക്കാനുള്ള രണ്ട് സാധാരണ എൻജിനീയറിങ് രൂപകൽപ്പനകൾ ടെൻഷൻ-ലെഗ് (tension-leg), കാറ്റനറി (catenary) ലൂസ് മൂറിങ് സംവിധാനങ്ങളാണ്. == നിരീക്ഷണാത്മക രീതി (Observational method) == ആദ്യം കാൾ ടെർസാഗി നിർദ്ദേശിക്കുകയും പിന്നീട് റാൽഫ് ബി. പെക്ക് (Ralph B. Peck) ഒരു പ്രബന്ധത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്ത നിരീക്ഷണാത്മക രീതി, നിർമ്മാണ സമയത്തും ശേഷവും മാറ്റങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ അനുവദിക്കുന്ന, നിർമ്മാണ നിയന്ത്രണം, നിരീക്ഷണം, അവലോകനം എന്നിവയുടെ ഒരു നിയന്ത്രിത പ്രക്രിയയാണ്. ഏറ്റവും പ്രതികൂലമായ അവസ്ഥകൾക്ക് പകരം ഏറ്റവും സാധ്യതയുള്ള അവസ്ഥകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപകൽപ്പനകൾ സൃഷ്ടിച്ച്, സുരക്ഷയിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാതെ കൂടുതൽ മൊത്തത്തിലുള്ള ലാഭം നേടുക എന്നതാണ് ഈ രീതിയുടെ ലക്ഷ്യം. നിരീക്ഷണാത്മക രീതി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ലഭ്യമായ വിവരങ്ങളിലെ വിടവുകൾ അളവുകളും അന്വേഷണവും കൊണ്ട് നികത്തപ്പെടുന്നു; ഇത് നിർമ്മാണ സമയത്ത് നിർമ്മിതിയുടെ സ്വഭാവം വിലയിരുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു, കണ്ടെത്തലുകൾക്കനുസരിച്ച് അതിനെ പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഈ രീതിയെ പെക്ക് "ചെയ്തുകൊണ്ട് പഠിക്കുക" (learn-as-you-go) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. നിരീക്ഷണാത്മക രീതി താഴെ പറയുംവിധം വിവരിക്കാം: # നിക്ഷേപങ്ങളുടെ ഏകദേശ സ്വഭാവം, മാതൃക, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കാൻ പര്യാപ്തമായ പൊതുവായ പര്യവേക്ഷണം. # ഏറ്റവും സാധ്യതയുള്ള അവസ്ഥകളുടെയും ഏറ്റവും പ്രതികൂലമായി ചിന്തിക്കാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങളുടെയും വിലയിരുത്തൽ. # ഏറ്റവും സാധ്യതയുള്ള അവസ്ഥകളിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രവർത്തന പരികല്പനയെ (working hypothesis) അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപകൽപ്പന തയ്യാറാക്കൽ. # നിർമ്മാണം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ നിരീക്ഷിക്കേണ്ട അളവുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും, ഏറ്റവും പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തന പരികല്പന അടിസ്ഥാനമാക്കി അവയുടെ പ്രതീക്ഷിത മൂല്യങ്ങൾ കണക്കാക്കുകയും ചെയ്യുക. # പ്രവചിച്ചതിൽ നിന്ന് നിരീക്ഷണ ഫലങ്ങൾക്ക് സംഭവിക്കാവുന്ന ഓരോ പ്രധാന വ്യതിയാനത്തിനും മുൻകൂട്ടി ഒരു പ്രവർത്തന രീതിയോ രൂപകൽപ്പനാ മാറ്റമോ തിരഞ്ഞെടുക്കുക. # അളവുകൾ എടുക്കുകയും യഥാർത്ഥ അവസ്ഥകൾ വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുക. # യഥാർത്ഥ അവസ്ഥകൾക്കനുസരിച്ച് രൂപകൽപ്പന പരിഷ്കരിക്കുക. അപ്രതീക്ഷിത സംഭവവികാസം ഉണ്ടാകുമ്പോഴോ പരാജയമോ അപകടമോ ആസന്നമാകുമ്പോഴോ സംഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴോ, ഇതിനകം ആരംഭിച്ച നിർമ്മാണത്തിന് നിരീക്ഷണാത്മക രീതി അനുയോജ്യമാണ്. നിർമ്മാണ സമയത്ത് രൂപകൽപ്പന മാറ്റാൻ കഴിയാത്ത പദ്ധതികൾക്ക് ഇത് അനുയോജ്യമല്ല. == ഇതും കാണുക == * ഡീപ് ഫൗണ്ടേഷൻസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (Deep Foundations Institute) * ഭൂകമ്പ എൻജിനീയറിങ് (Earthquake engineering) * മണ്ണ് നിർമ്മിതി (Earth structure) * ഫലപ്രദ പിരിമുറുക്കം (Effective stress) * എൻജിനീയറിങ് ജിയോളജി (Engineering geology) * ജിയോളജിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് (Geological engineering) * ജിയോപ്രൊഫഷൻസ് (Geoprofessions) * ഹൈഡ്രോജിയോളജി (Hydrogeology) * ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഫോർ സോയിൽ മെക്കാനിക്സ് ആൻഡ് ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് (International Society for Soil Mechanics and Geotechnical Engineering) * കാൾ വോൺ ടെർസാഗി (Karl von Terzaghi) * ഭൂമി നികത്തൽ (Land reclamation) * മാലിന്യക്കുഴി (Landfill) * യാന്ത്രികമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തിയ ഭൂമി (Mechanically stabilized earth) * ഓഫ്‌ഷോർ ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് (Offshore geotechnical engineering) * ശിലാപിണ്ഡ വർഗ്ഗീകരണം (Rock mass classifications) * അവസാദ നിയന്ത്രണം (Sediment control) * ഭൂകമ്പശാസ്ത്രം (Seismology) * മണ്ണ് ബലതന്ത്രം (Soil mechanics) * മണ്ണ് ഭൗതികശാസ്ത്രം (Soil physics) * മണ്ണ് ശാസ്ത്രം (Soil science) == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Das, Braja (2006). ''Principles of Geotechnical Engineering''. Thomson Learning. * Budhu, Muni (2007). ''Soil Mechanics and Foundations''. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 978-0-471-43117-6. * Schofield, Andrew N. (2006). ''Disturbed soil properties and geotechnical design''. Thomas Telford. ISBN 0-7277-2982-9. * Lambe, T. William; Whitman, Robert V. (1969). ''Soil Mechanics''. John Wiley & Sons. ISBN 0-471-51192-7. * Wood, David Muir (1990). ''Soil Behavior and Critical State Soil Mechanics''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-33782-8. * Terzaghi, K.; Peck, R.B.; Mesri, G. (1996). ''Soil Mechanics in Engineering Practice'' (3rd ed.). John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-08658-4. * Holtz, R.; Kovacs, W. (1981). ''An Introduction to Geotechnical Engineering''. Prentice-Hall, Inc. ISBN 0-13-484394-0. * Han, Jie (2015). ''Principles and Practice of Ground Improvement''. Wiley. ISBN 9781118421307. * Raju, V. R. (2010). ''Ground Improvement Technologies and Case Histories''. Singapore: Research Publishing Services. ISBN 978-981-08-3124-0. * Pariseau, William G. (2011). ''Design analysis in rock mechanics''. CRC Press. * Koerner, Robert M. (2012). ''Designing with Geosynthetics'' (6th ed.). Xlibris. ISBN 9781462882892. * Dean, E.T.R. (2010). ''Offshore Geotechnical Engineering – Principles and Practice''. Thomas Telford. * Randolph, M.; Gourvenec, S. (2011). ''Offshore geotechnical engineering''. Spon Press. * Atkinson, J. (2007). ''The mechanics of soils and foundations''. Taylor & Francis. * Nicholson, D.; Tse, C.; Penny, C. (1999). ''The Observational Method in ground engineering – principles and applications''. Report 185, CIRIA, London. * Peck, R.B. (1969). "Advantages and limitations of the observational method in applied soil mechanics". ''Géotechnique'' 19 (1): 171–187. * Hegde, A.M.; Palsule P.S. (2020). "Performance of Geosynthetics Reinforced Subgrade Subjected to Repeated Vehicle Loads: Experimental and Numerical Studies". ''Frontiers in Built Environment'' 6:15. == പുറം കണ്ണികൾ == {{Commons category|Geotechnical engineering}} [[വർഗ്ഗം:ജിയോടെക്നിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്]] [[വർഗ്ഗം:സിവിൽ എൻജിനീയറിങ്]] [[വർഗ്ഗം:മണ്ണ് ബലതന്ത്രം]] 7yrnxlzq1x4m3jw8je4eig0gs3o28dc റായ്ഗഡ് കോട്ട 0 673645 4682716 4681181 2026-11-04T08:03:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682716 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = റായ്ഗഡ് കോട്ട | part_of = | location = [[റായ്ഗഡ് ജില്ല]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]]<br />(near [[മഹാഡ്]]) | image = Nagarkhana, Raigad Fort, India.jpg | caption = നഗർഖാനാ, റായ്ഗഡ് കോട്ട | pushpin_map = India Maharashtra#India | pushpin_map_size = 300 | pushpin_caption = മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സ്ഥാനം | coordinates = {{coord|18.2335|73.4406|type:landmark_region:IN-MH|format=dms|display=inline, title}} | module = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |part_of = [[Maratha Military Landscapes of India]] |ID = 1739-005 |year = 2025 |criteria = Cultural: iv, vi }} | type = ഹിൽഫോർട്ട് | code = | height = {{convert|820|m|ft|-2}} ASL | architect = സർദാർ [[ഹിരോജി ഇന്ദുൽക്കർ]] | controlled_by = *ഷിർക്കെ കുടുംബം (1656-നു മുമ്പ്) *[[മറാഠ സാമ്രാജ്യം]] (1656–1689; 1739–1818) *[[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം]] (1689–1739) *[[ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] (1818–1858) *[[ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ്]] (after 1947) | open_to_public = Yes | condition = | built = 1656-നും 1674-നും ഇടയിൽ | in_use = മറാഠാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണതലസ്ഥാനം | materials = [[ബാസാൾട്ട്]], [[ഗ്രാനൈറ്റ്]], [[Lime mortar]] | demolished = | current_commander = | past_commanders = {{ubl|[[ശിവാജി]]|[[സംഭാജി ഭോസ്ലെ]]}} | occupants = | events = കിരീടധാരണം *ശിവാജി (6 June 1674) *സംഭാജി (16 January 1681) *രാജാറാം (11 March 1689) }} [[File:Chhatrapati Shivaji Maharaj Samadhi Raigad.jpg|thumb|250px|ഛത്രപതി ശിവാജിയുടെ സമാധി]] [[File:Inscripted name of the architect of Raigad.JPG|thumb|250px|ഇന്ദുൽക്കറുടെ പേര് ആലേഖനം ചെയ്ത ഫലകം]] [[മഹാരാഷ്ട്ര]] സംസ്ഥാനത്തെ [[റായ്ഗഡ് ജില്ല|റായ്ഗഡ് ജില്ലയിൽ]], മഹാഡ് പട്ടണത്തിന് സമീപം മലമുകളിലായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് '''റായ്ഗഡ്.''' [[ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമി|ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമിയിലെ]] ഏറ്റവും ശക്തമായ കോട്ടകളിലൊന്നായ ഇതിനെ ചരിത്രരേഖകളിൽ 'റായ്‌രി' (Rairee/Rairy) കോട്ട എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/this-is-why-you-should-visit-maharashtras-raigad-fort/articleshow/65783005.cms|title=This is why you should visit Maharashtra's Raigad Fort|first=Resham|last=Sengar|newspaper=The Times of India}}</ref> 1,200 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള റായ്ഗഡ്, [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ കോട്ടകളിൽ ഒന്നാണ്. [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ]] ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന [[ശിവാജി|ഛത്രപതി ശിവാജി]], തന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയറായ [[ഹിരോജി ഇന്ദുൽക്കർ|ഹിരോജി ഇന്ദുൽക്കറുടെ]] സഹായത്തോടെ, ഈ കോട്ടയിലെ വിവിധ കെട്ടിടങ്ങളുടെയും നിർമ്മിതികളുടെയും നിർമ്മാണത്തിനും വികസനത്തിനും മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു. 1674-ൽ ഛത്രപതിയായി കിരീടധാരണം നടത്തിയ ശേഷം, ശിവാജി തന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ (ഹിന്ദ്‌വി സ്വരാജ്) തലസ്ഥാനമായി റായ്ഗഡിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name=imp>{{cite web|title=Raigarh|publisher=[[Imperial Gazetteer of India]], Volume 21|pages=47–48|year=1909|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_053.gif|access-date=2014-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224232728/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_053.gif|archive-date=2014-02-24|url-status=dead }}</ref> [[പശ്ചിമഘട്ടം|സഹ്യാദ്രി]] പർവ്വതനിരകളിൽ, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 820 മീറ്റർ (2,700 അടി) ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ കോട്ടയിൽ നിന്ന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ സാധിക്കും. ഏകദേശം 1,550 താമസക്കാർ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; ഓരോ കുടുംബത്തിലും ശരാശരി അഞ്ച് അംഗങ്ങൾ വീതമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. കോട്ടയിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ ഏകദേശം 1,737 പടികൾ കയറേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിനു പകരമായി, സന്ദർശകർക്ക് 'റായ്ഗഡ് റോപ്‌വേ' (ഏരിയൽ ട്രാംവേ) ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. 750 മീറ്റർ (2,460 അടി) നീളവും 400 മീറ്റർ (1,300 അടി) ഉയരവുമുള്ള ഈ റോപ്‌വേ വഴി ഏകദേശം നാല് മിനിറ്റിനുള്ളിൽ കോട്ടയിലെത്താം. ==നിർമ്മിതി== പ്രധാന കൊട്ടാരം തടികൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. ഇതിന്റെ അടിത്തറയിലെ തൂണുകൾ മാത്രമേ ഇപ്പോൾ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ. കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ രാജ്ഞിയുടെ താമസസ്ഥലവും, പ്രത്യേകം ശുചിമുറികളുള്ള ആറ് മുറികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ മുറികളിൽ ജനലുകളില്ല. കൊട്ടാരപരിസരത്തിന് മുന്നിലായി മൂന്ന് നിരീക്ഷണ ഗോപുരങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളുണ്ട്. ഇന്ന് ഇതിൽ രണ്ടെണ്ണം മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ. മൂന്നാമത്തേത് ഒരു ബോംബാക്രമണത്തിൽ തകർന്നുപോയി. 'ഗംഗാ സാഗർ തടാകം' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കൃത്രിമ തടാകവും ഈ കോട്ടയ്ക്ക് സമീപത്തായി കാണാം. <ref name=fort>{{cite book|title=Forts of India|last=Verma|first=Amrit|year=1985|publisher=The Director of Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|pages=86–9|isbn=81-230-1002-8}}</ref> കോട്ടയിലേക്കുള്ള പ്രധാന പ്രവേശന മാർഗ്ഗം 'മഹാ ദർവാജ' (മഹാ കവാടം) വഴിയാണ്. പണ്ടുകാലത്ത് സൂര്യാസ്തമയത്തോടെ ഈ കവാടം അടയ്ക്കുമായിരുന്നു. മഹാ ദർവാസയുടെ ഇരുവശത്തുമായി ഏകദേശം 20–21 മീറ്റർ (65–70 അടി) ഉയരമുള്ള രണ്ട് കൊത്തളങ്ങളുണ്ട്. ഈ കവാടത്തിൽ നിന്ന് 180 മീറ്റർ (600 അടി) ഉയരത്തിലാണ് കോട്ടയുടെ മുകൾഭാഗം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. റായ്ഗഡ് കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലെ രാജസഭയിൽ, യഥാർത്ഥ സിംഹാസനത്തിന്റെ ഒരു മാതൃകയുണ്ട്. ഇത് 'നഗർഖാന ദർവാജ' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന കവാടത്തിന് അഭിമുഖമായി, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ വെച്ചാണ് ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജ് രാജാവായി കിരീടധാരണം നടത്തിയത്. കവാടത്തിൽ നിന്ന് ശബ്ദം സിംഹാസനത്തിലേക്ക് എത്തുന്ന തരത്തിൽ, പ്രത്യേക ശബ്ദവിന്യാസത്തോടെയാണ് (acoustics) ഈ സ്ഥലം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. തെക്കുഭാഗത്തുള്ള 'മേന ദർവാജ' എന്ന രണ്ടാമത്തെ കവാടം, രാജകുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രമായുള്ള പ്രവേശനമാർഗ്ഗമായിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഈ കവാടം രാജ്ഞിയുടെ താമസസ്ഥലത്തേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള 'പാല്ഖി ദർവാജ' രാജാവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിവാരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കവാടമാണ്. പാല്ഖി ദർവാസയുടെ വലതുവശത്തായി വലിയ, ഇരുട്ടടഞ്ഞ മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. ഇവ ധാന്യപ്പുരകളായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നവയാണെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.raigadropeway.com/fort.htm |title=Write-up from the Raigad ropeway |access-date=13 January 2007 |archive-date=5 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070105182232/http://raigadropeway.com/fort.htm |url-status=dead }}</ref> 'ടക്മക് ടോക്ക്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കുത്തനെയുള്ള മലഞ്ചെരിവ് ഈ കോട്ടയ്ക്ക് സമീപമുണ്ട്. വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ട തടവുകാരെ ഇവിടെ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിയിട്ട് കൊല്ലുമായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശം ഇപ്പോൾ വേലി കെട്ടി സുരക്ഷിതമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. <ref name="gunaji">{{cite book|last=Gunaji|first=Milind|title=Offbeat Tracks in Maharashtra|publisher=Popular Prakashan|year=2005|pages=41|isbn=81-7154-669-2|url=https://books.google.com/books?id=JIjmDLardesC&q=raigad+fort&pg=PA41|access-date=2009-03-17}}</ref> ജഗദീശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന പ്രധാന ചന്തയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് മുന്നിലായി ശിവാജിയുടെ ഒരു പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആദ്യ പടിയിൽ സർദാർ ഹിരോജി ഇന്ദുൽക്കറുടെ പേര് കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവാജിയുടെ സമാധിയും, 'വാഘ്യ' എന്ന് പേരുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർത്തുനായയുടെ സമാധിയും ഇവിടെ കാണാം. ശിവാജിയുടെ മാതാവായ രാജമാതാ [[ജിജാബായി|ജിജാബായിയുടെ]] സമാധി, കോട്ടയുടെ അടിവാരത്തുള്ള പചാഡ് എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ കാണാം. ഖുബ്‌ലാഠ ബുരുജ്, നാനേ ദർവാജ, ഹാഥി തലാവ് (ആനക്കുളം) എന്നിവയാണ് ഈ കോട്ടയിലെ മറ്റ് ആകർഷണങ്ങൾ. 2012 ജൂലൈയിൽ, ഒരു സംഘം പ്രതിഷേധസൂചകമായി ഛത്രപതി ശിവാജിയുടെ വളർത്തുനായയുടെ പ്രതിമ നീക്കം ചെയ്തു. 'സംഭാജി ബ്രിഗേഡ്' എന്ന സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തകരാണ് ഇതിനുപിന്നിൽ എന്ന് ആരോപിക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{cite news|title=73 held for removing Shivaji's dog's statue from Raigad fort|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_73-held-for-removing-shivaji-dogs-statue-from-raigad-fort_1723352|access-date=4 August 2012|newspaper=DNA}}</ref> .എന്നാൽ പിന്നീട് 'ശിവാജി റായ്ഗഡ് സ്മാരക സമിതി', ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ, ശിൽപി രാംഭാവു പാർഖി, ജില്ലാ ഭരണകൂടം എന്നിവർ ചേർന്ന് ഈ പ്രതിമ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. <ref>{{cite news|title=Vaghyacha putala punha basavala|url=http://72.78.249.107/Sakal/3Aug2012/Enlarge/PuneCity/page8.htm|access-date=4 August 2012|newspaper=Sakal}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹെൻറി ഓക്സിൻഡൻ 1674 മെയ് 13 മുതൽ ജൂൺ 13 വരെ ഈ കോട്ടയിലുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: "സൂര്യാസ്തമയത്തോടടുത്ത് ഞങ്ങൾ ആ ശക്തമായ പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ പ്രതിരോധങ്ങളേക്കാൾ പ്രകൃതിദത്തമായ പ്രതിരോധങ്ങളാൽ സുരക്ഷിതമായ ഒരിടമാണിത്. ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരുക എന്നത് അതീവ ദുഷ്കരമാണ്. ഒരേയൊരു പ്രവേശനമാർഗ്ഗം മാത്രമുള്ള ഇവിടെ, രണ്ട് ഇടുങ്ങിയ കവാടങ്ങളും, ഉയരമുള്ള ശക്തമായ മതിലുകളും, അതിനോട് ചേർന്നുള്ള കൊത്തളങ്ങളും (bastions) സംരക്ഷണത്തിനായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. പർവ്വതത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളെല്ലാം കുത്തനെ താഴേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന കൊക്കകളാണ്. അതിനാൽ, ഉള്ളിലുള്ള ആരെങ്കിലും ചതിപ്രയോഗം നടത്തിയാലല്ലാതെ, ഈ കോട്ട കീഴടക്കുക അസാധ്യമാണ്. രാജാവിന്റെ ദർബാർ ഹാൾ, മറ്റ് മന്ത്രിമാരുടെ വസതികൾ എന്നിങ്ങനെ മുന്നൂറോളം ശക്തമായ കെട്ടിടങ്ങൾ ഈ പർവ്വതത്തിന് മുകളിലുണ്ട്. ഏകദേശം 21 മൈൽ നീളവും ഒരു മൈലോളം വീതിയുമുള്ള ഈ പ്രദേശത്ത്, മനോഹരമായ മരങ്ങളോ ധാന്യവിളകളോ വളരുന്നില്ല. രാജകൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു മൈൽ അകലെയായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ താമസസ്ഥലം; അവിടെ ഞങ്ങൾ വളരെ സംതൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു." ==ഹിർകണി ബുരുജ്== ഈ കോട്ടയിൽ, കുത്തനെയുള്ള ഒരു വലിയ മലഞ്ചെരിവിന് മുകളിലായി ഹിർകണി ബുരുജ്' (ഹിർകണി കൊത്തളം) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഒരു നിർമ്മിതിയുണ്ട്. <ref>{{cite web|title=Forts in Raigad District|url=https://raigad.gov.in/en/tourist-place/forts-in-raigad/|access-date=14 November 2025}}</ref> ഇതിനു പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം കോട്ട നിൽക്കുന്ന മലയുടെ അടിവാരത്തുള്ള ഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ഹിർകണി എന്ന പാൽക്കാരിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പാൽ വിൽക്കാനായി സ്ഥിരമായി റായ്ഗഡ് കോട്ടയിൽ എത്തിയിരുന്ന ഹിർകണി ഒരു ദിവസം സൂര്യസ്തമയത്തോടെ കോട്ടയുടെ വാതിലുകൾ അടച്ച് പൂട്ടിയപ്പോൾ കോടക്കുള്ളിൽ അകപ്പെട്ടുപോയി. കാവൽക്കാരോട് കരഞ്ഞുയാചിച്ചെങ്കിലും കോട്ടവാതിൽ നിയമം ലംഘിച്ച് തുറക്കുവാൻ അവർ തയ്യാറായില്ല. രാത്രിയായപ്പോൾ, ഗ്രാമത്തിൽ താൻ വിട്ടുപോന്ന, മുലകുടി മാറാത്ത തന്റെ കുഞ്ഞ് കരയുന്ന ശബ്ദം കേട്ട ആ അമ്മയ്ക്ക് നേരം വെളുക്കുന്നത് വരെ കാത്തിരിക്കാനായില്ല. തന്റെ കുഞ്ഞിനോടുള്ള സ്നേഹം കാരണം, കൂരിരുട്ടിൽ പോലും ഭയപ്പെടാതെ, കുത്തനെയുള്ള ആ മലഞ്ചെരിവിലൂടെ അവൾ താഴേക്ക് ഇറങ്ങി. പിന്നീട്, ശിവാജി മഹാരാജാവിന്റെ മുന്നിൽ വെച്ച് അവൾ ഈ അസാധാരണമായ പ്രവൃത്തി വീണ്ടും കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും, അവളുടെ ധൈര്യത്തിന് അദ്ദേഹം അവൾക്ക് പാരിതോഷികം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഇതൊരു സുരക്ഷാ വീഴ്ചയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശിവാജി, ആ മലഞ്ചെരിവിന് മുകളിൽ ഒരു കൊത്തളം നിർമ്മിക്കുകയും, ആ പാൽക്കാരിയുടെ പേര് നൽകി അതിന് ഹിർകണി ബുരുജ്' എന്ന് പേരിടുകയും ചെയ്തു. <ref name=fort/><ref>{{Cite book |last=Gunaji |first=Milind |url=https://books.google.com/books?id=KHA9SzLMj3EC&q=hirkani&pg=PA87 |title=Offbeat Tracks in Maharashtra |date=2010 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-81-7991-578-3 |language=en}}</ref> ==റായ്ഗഡ് റോപ്‌വേ== റായ്ഗഡ് കോട്ടയിലേക്ക് യാത്രക്കാരെ എത്തിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ് 'റായ്ഗഡ് റോപ്‌വേ'. ഈ റോപ്‌വേ വരുന്നതിന് മുൻപ്, റായ്ഗഡ് കോട്ടയിലേക്ക് എത്താൻ കാൽനടയായി സഞ്ചരിക്കുക മാത്രമായിരുന്നു ഏക മാർഗ്ഗം. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ സമയമെടുക്കുമായിരുന്നു. ശാരീരികമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കാരണം കാൽനടയായി കയറാൻ കഴിയാത്തവർക്ക്, ഈ റോപ്‌വേ സഹായകമാകുന്നു. ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പദ്ധതി ഇന്ത്യയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരേയൊരു സംരംഭമാണ്. 1886-ൽ [[ബാല ഗംഗാധര തിലകൻ]] സ്ഥാപിച്ച, [[പൂനെ]] ആസ്ഥാനമായുള്ള 'ശ്രീ ശിവാജി റായ്ഗഡ് സ്മാരക് മണ്ഡൽ' (SSRSM) എന്ന സംഘടനയ്ക്കാണ് ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം. <ref name = "raigadropeway">{{cite web |url=http://www.raigadropeway.com/ropeway.htm |title=The Ropeway |last1= |first1= |last2= |first2= |date=2009-07-02 |publisher=Raigad Ropeway |access-date=2011-03-05}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name = "pib">{{cite web |url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2000/raug2000/r01082000.html |title=WEBSITE ON FORT RAIGAD INAUGURATED |last1= |first1= |last2= |first2= |date=August 2000|publisher=Press Information Bureau, Government of India |access-date=2011-03-05}}</ref> 1996-ലാണ് ഈ റോപ്‌വേയുടെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായത്. 1990-ൽ, മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ 'ശ്രീ ശിവാജി റായ്ഗഡ് സ്മാരക് മണ്ഡലിന്' (SSRSM) റോപ്‌വേ നിർമ്മിക്കാൻ അനുമതി നൽകി. [[അലഹബാദ്||അലഹബാദിലെ]] നൈനിയിലുള്ള കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച എൺപത് ദശലക്ഷം രൂപയുടെ (8 കോടി രൂപ) നിർദ്ദേശം പ്രായോഗികമല്ലെന്ന് കണ്ട് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. തുടർന്ന്, 1994-ൽ 'ജോഗ് എൻജിനീയറിംഗ് ലിമിറ്റഡ്' (Jog Engineering Limited) എന്ന കമ്പനി, 31 ദശലക്ഷം രൂപ (3.1 കോടി രൂപ) ചെലവിൽ, BOT മാതൃകയിൽ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും, SSRSM അത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name = "raigadropeway"/> 1994 നവംബറിൽ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും 1996 മാർച്ചോടെ പൂർത്തിയാവുകയും ചെയ്തു. രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘത്തിന്റെ സർസംഘചാലക് ആയിരുന്ന പ്രൊഫ. രാജേന്ദ്ര സിംഗ് ആണ് ഈ പദ്ധതി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കോട്ടയിലേക്കുള്ള ഉയരം 420 മീറ്ററും റോപ്പിന്റെ നീളം 760 മീറ്ററുമാണ്. ഇതിലെ മോട്ടോറിന് 52.22 kW ശേഷിയുണ്ട്, ഓരോ ക്യാബിനും 100 കിലോഗ്രാം ഭാരവുമുണ്ട്. <ref name = "raigadropeway"/> ==അവലംബം== {{reflist}} == ചിത്രശാല == <gallery widths="170" heights="170"> File:Raigad fort towers.jpg|കോട്ടയിലെ ഗോപുരങ്ങൾ File:Raigad 1896.jpg|1896-ലെ ഭൂപടം File:RaigadFort1.jpg|കൊട്ടാരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ File:Outer view of shiv temple.jpg|ജഗദീശ്വർ ക്ഷേത്രം File:Shilalekh at Raigadh.jpg|ജഗദീശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാലിഖിതം File:Palace at Raigad Fort.jpg|രാജസഭ File:Chatrapati Shivaji Maharaj on his throne.jpg|ശിവാജി പ്രതിമ File:Ropeway trolleys.JPG|റോപ്‌വേ </gallery> [[വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിലെ കോട്ടകൾ]] h4i4jy9mf71didtfljw5326ci09ba17 മിൽ വി-7 0 673656 4682661 4681285 2026-11-04T00:35:01Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20261103) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 4682661 wikitext text/x-wiki {{Short description|1959 സോവിയറ്റ് പരീക്ഷണ ഹെലികോപ്റ്റർ}} {{Infobox aircraft|name=മിൽ വി-7|logo=|logo_size=|image=Mil V-7 VVS museum.jpg|alt=|caption=|long_caption=|other_names=|aircraft_type=പരീക്ഷണ ടിപ്പ്-ഡ്രൈവ് [[ഹെലികോപ്റ്റർ]]|aim=|outcome=|related=|national_origin=|manufacturer=[[മിൽ മോസ്കോ ഹെലികോപ്റ്റർ പ്ലാന്റ്]]|design_group=|designer=|builder=|issuer=|status=പരീക്ഷണ ഹെലികോപ്റ്റർ|owners=|primary_user=|more_users=|service=|major_applications=|proposals=|prototypes=|number_built=1|construction_number=|civil_registration=|military_serial=|radio_code=|requirement=|aircraft_carried=|flights=|total_hours=|total_distance=|construction_date=|introduction=1959|retired=|first_flight=1959|initiated=|in_service=|last_flight=|expected=|developed_from=|variants=|developed_into=|preservation=|fate=|predecessors=|successors=|concluded=}} '''മിൽ വി-7''' ഒരു പരീക്ഷണ [[ഹെലികോപ്റ്റർ|ഹെലികോപ്റ്ററായിരുന്നു]]. രണ്ട് റോട്ടർ ബ്ലേഡുകളുടെയും അഗ്രങ്ങളിൽ AI-7 റാംജെറ്റുകൾ ഘടിപ്പിച്ചിരുന്ന ഈ ഹെലികോപ്റ്ററിൽ നാല് പേർക്ക് യാത്ര ചെയ്യാൻ കഴിയുമായിരുന്നു.<ref name="Simpson">{{cite book |last1=Simpson |first1=R.W. |title=Airlife's helicopters and rotorcraft |url=https://archive.org/details/airlifeshelicopt0000simp |date=1998 |publisher=Airlife |isbn=978-1853109683 |location=Shrewsbury}}</ref> മുട്ടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള മുൻഭാഗം, സ്കിഡ് തരത്തിലുള്ള ലാൻഡിങ് ഗിയർ, ചെറിയ വാലിൽ ഘടിപ്പിച്ച രണ്ട് ബ്ലേഡുകളുള്ള ടെയിൽ റോട്ടർ എന്നിവയായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. 1950-കളുടെ അവസാനത്തിൽ നാല് മിൽ വി-7 ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ നിർമ്മിച്ചു. എന്നാൽ ഇവയിൽ ഒരെണ്ണം മാത്രമാണ് പറന്നതെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ആ പരീക്ഷണപ്പറക്കലിൽ പൈലറ്റ് മാത്രമാണ് ഹെലികോപ്റ്ററിലുണ്ടായിരുന്നത്.<ref name="Gunston">{{cite book |last=Gunston |first=Bill |title=The Osprey Encyclopaedia of Russian Aircraft 1875–1995 |publisher=Osprey |year=1995 |isbn=1-85532-405-9 |location=London |page=235}}</ref> == സാങ്കേതിക വിവരങ്ങൾ == അവലംബം: ദ ഓസ്പ്രേ എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് റഷ്യൻ എയർക്രാഫ്റ്റ് 1875–1995<ref name="Gunston" /> === പൊതുവായ സവിശേഷതകൾ === * ജീവനക്കാർ: 1 * യാത്രക്കാരുടെ ശേഷി: 3 പേർ * ശൂന്യഭാരം: 730 കിലോഗ്രാം (1,609 പൗണ്ട്) * ആകെ ഭാരം: 835 കിലോഗ്രാം (1,841 പൗണ്ട്) * എഞ്ചിനുകൾ: 2 × ഇവ്‌ചെങ്കോ AI-7 [[റാംജെറ്റ്‌ എൻജിൻ|റാംജെറ്റുകൾ]]; ഓരോന്നിനും 0.549 കിലോന്യൂട്ടൺ (123.5 പൗണ്ട്-ഫോഴ്‌സ്) തള്ളൽശേഷി * പ്രധാന റോട്ടറിന്റെ വ്യാസം: 11.6 മീറ്റർ (38 അടി 1 ഇഞ്ച്) == അവലംബങ്ങൾ == <references />{{Mil aircraft}}[[വർഗ്ഗം:ഹെലിക്കോപ്പ്റ്ററുകൾ]] dizj295bo4en5b8a16d1qx7a05qxp8i വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2026/പങ്കെടുക്കുന്നവർ 4 673659 4682695 4681872 2026-11-04T06:10:39Z Shyam prasad M nambiar 56877 4682695 wikitext text/x-wiki <!-- ഈ താളിൽ പേര് ചേർക്കാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുക അല്ലെങ്കിൽ ഈ കോഡ് #--~~~~ കോപ്പി ചെയ്ത് താഴെ ചേർക്കുക എന്നിട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക --> #--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 19:25, 29 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) #--[[ഉപയോക്താവ്:Martinkottayam|Martinkottayam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Martinkottayam|സംവാദം]]) 03:11, 30 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) #--[[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 11:51, 31 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) #--[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 06:10, 4 നവംബർ 2026 (UTC) mc1eh76rch5pa9e0ctd8nwk603jsdui ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ 0 673710 4682512 4682164 2026-11-03T15:04:46Z TheGreatEditor024 211141 മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു 4682512 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] j251uohrpqebuo5t2mar3zj2hg61aev 4682513 4682512 2026-11-03T15:05:55Z TheGreatEditor024 211141 /* സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി */ 4682513 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] 2g36yr5b4wyn4f82ox3t96qoore3cfb 4682514 4682513 2026-11-03T15:06:26Z TheGreatEditor024 211141 4682514 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] hzm7mm3a2aeju403wka9lnzf8okriv0 4682516 4682514 2026-11-03T15:12:49Z TheGreatEditor024 211141 /* കാനഡ */ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു 4682516 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] o2g9phrjikdqctesed4x12wxw5erjb6 4682518 4682516 2026-11-03T15:15:26Z TheGreatEditor024 211141 /* അവലംബം */ 4682518 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> === ഇസ്രായേൽ === ഇസ്രായേലിൽ, 1975-ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (മേയറുടെയും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും കാലാവധിയും സംബന്ധിച്ച) നിയമപ്രകാരം, മേയറെ സാധാരണയായി വ്യക്തിഗതവും പൊതുവായതും നേരിട്ടുള്ളതും തുല്യവും രഹസ്യവുമായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ തദ്ദേശ കൗൺസിലിന് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിവരും. മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ആരും മത്സരിക്കാത്തത്, ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിച്ചിട്ടും വോട്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാംഘട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച രണ്ട് സ്ഥാനാർഥികൾക്കും തുല്യവോട്ട് ലഭിക്കുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിലെയും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലെയും വോട്ടുകൾ കൂട്ടിയിട്ടും തുല്യത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേലിൽ ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അദ്ദേഹം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടില്ല. പകരം, വോട്ടർമാർക്ക് ആ സ്ഥാനാർഥിയെ അനുകൂലിച്ചോ പ്രതികൂലിച്ചോ വോട്ടുചെയ്യാം. അതേസമയം, ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും തദ്ദേശ കൗൺസിലാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ (ചില തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ) മേയറുടെ നാമനിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന നിയുക്ത ആക്ടിങ് മേയറായിരിക്കും. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] 6e07x5efdp9pldox8t1io4ln6x4q14l 4682520 4682518 2026-11-03T15:24:05Z TheGreatEditor024 211141 /* അവലംബം */ 4682520 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> === ഇസ്രായേൽ === ഇസ്രായേലിൽ, 1975-ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (മേയറുടെയും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും കാലാവധിയും സംബന്ധിച്ച) നിയമപ്രകാരം, മേയറെ സാധാരണയായി വ്യക്തിഗതവും പൊതുവായതും നേരിട്ടുള്ളതും തുല്യവും രഹസ്യവുമായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ തദ്ദേശ കൗൺസിലിന് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിവരും. മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ആരും മത്സരിക്കാത്തത്, ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിച്ചിട്ടും വോട്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാംഘട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച രണ്ട് സ്ഥാനാർഥികൾക്കും തുല്യവോട്ട് ലഭിക്കുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിലെയും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലെയും വോട്ടുകൾ കൂട്ടിയിട്ടും തുല്യത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേലിൽ ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അദ്ദേഹം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടില്ല. പകരം, വോട്ടർമാർക്ക് ആ സ്ഥാനാർഥിയെ അനുകൂലിച്ചോ പ്രതികൂലിച്ചോ വോട്ടുചെയ്യാം. അതേസമയം, ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും തദ്ദേശ കൗൺസിലാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ (ചില തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ) മേയറുടെ നാമനിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന നിയുക്ത ആക്ടിങ് മേയറായിരിക്കും. === ഫ്രാൻസ് === === ഫിലിപ്പീൻസ് === ഫിലിപ്പീൻസിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും വൈസ് മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ട്. നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിന്റെയോ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത് വൈസ് മേയറാണ്. മേയർ മരിക്കുകയോ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാകുകയോ ചെയ്താൽ, ശേഷിക്കുന്ന കാലയളവിലേക്ക് വൈസ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും വൈസ് മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും പലപ്പോഴും ഒരേ മുന്നണിയുടെ ഭാഗമായി മത്സരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വോട്ടർമാർ പ്രത്യേകം വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/935807/eleksyon-2025-duties-responsibilities-of-senators-congressmen-local-officials/story/|title=Eleksyon 2025: Positions and what each entails|access-date=2025-05-20|last=Untalan|first=Sherylin|date=2025-02-10|website=GMA News Online|language=en}}</ref> ==== മനില ==== മനിലയിൽ ഓരോ കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലത്തിനും ഓരോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ നിയമിക്കാറുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരമേയറുടെ പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഏകോപിപ്പിക്കുകയാണ് ഇവരുടെ ചുമതല. ==== ദാവോ നഗരം ==== ദാവോ നഗരത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു വൈസ് മേയറും നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും നിലവിലുണ്ട്. ദാവോ നഗരത്തിന്റെ മേയറുടെ ഭരണഘടനാപരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട നേരിട്ടുള്ള ഉപസ്ഥാനമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന വൈസ് മേയർ വഹിക്കുന്നത്. അതേസമയം, നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന വിവിധ വംശീയ ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായാണ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. === സ്പെയിൻ === സ്പെയിനിൽ ഈ ചുമതല നിർവഹിക്കുന്നത് "ടെനിയന്റെ ദെ ആൽകാൽദെ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. === യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത തരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ==== ലണ്ടൻ ==== ലണ്ടനിൽ മേയറുടെ കീഴിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെ ഒരു സംഘമുണ്ട്. ഇവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ്. മേയർ അസാന്നിധ്യം മൂലമോ അസുഖം മൂലമോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] 7vvckpfg6oqe053iruwppyv30tpt8ly 4682521 4682520 2026-11-03T15:26:22Z TheGreatEditor024 211141 /* ഫ്രാൻസ് */ 4682521 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}'''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> === ഇസ്രായേൽ === ഇസ്രായേലിൽ, 1975-ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (മേയറുടെയും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും കാലാവധിയും സംബന്ധിച്ച) നിയമപ്രകാരം, മേയറെ സാധാരണയായി വ്യക്തിഗതവും പൊതുവായതും നേരിട്ടുള്ളതും തുല്യവും രഹസ്യവുമായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ തദ്ദേശ കൗൺസിലിന് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിവരും. മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ആരും മത്സരിക്കാത്തത്, ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിച്ചിട്ടും വോട്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാംഘട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച രണ്ട് സ്ഥാനാർഥികൾക്കും തുല്യവോട്ട് ലഭിക്കുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിലെയും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലെയും വോട്ടുകൾ കൂട്ടിയിട്ടും തുല്യത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേലിൽ ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അദ്ദേഹം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടില്ല. പകരം, വോട്ടർമാർക്ക് ആ സ്ഥാനാർഥിയെ അനുകൂലിച്ചോ പ്രതികൂലിച്ചോ വോട്ടുചെയ്യാം. അതേസമയം, ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും തദ്ദേശ കൗൺസിലാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ (ചില തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ) മേയറുടെ നാമനിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന നിയുക്ത ആക്ടിങ് മേയറായിരിക്കും. === ഫ്രാൻസ് === ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ മേയർ-അദ്വാങ് (maire-adjoint) അല്ലെങ്കിൽ അദ്വാങ് ഓ മേയർ (adjoint au maire) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ആദ്യത്തെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ പ്രെമിയർ അദ്വാങ് (premier adjoint) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ പദത്തെ ദെപ്യൂതേ-മേയർ (député-maire) എന്ന മറ്റൊരു ഫ്രഞ്ച് പദവുമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ദേശീയ അസംബ്ലിയിലെ അംഗം കൂടിയായ മേയറുടെ ഇരട്ട പദവിയെയാണ് ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അഞ്ചാം ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ കാലത്ത് ഈ രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു. എന്നാൽ, 2017 മാർച്ച് 31-ന് നടന്ന നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷം ഒരു വ്യക്തിക്ക് മേയർ പദവിയും ദേശീയ അസംബ്ലി അംഗത്വവും ഒരേസമയം വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമത്തിലെ LO 141-1-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയത്.<ref>{{cite web|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-elections-en-France/Le-cumul-des-mandats-electoraux|title=Le cumul des mandats électoraux|access-date=20 January 2020|work=[[Ministère de l'Intérieur]]|language=fr}}</ref> === ഫിലിപ്പീൻസ് === ഫിലിപ്പീൻസിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും വൈസ് മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ട്. നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിന്റെയോ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത് വൈസ് മേയറാണ്. മേയർ മരിക്കുകയോ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാകുകയോ ചെയ്താൽ, ശേഷിക്കുന്ന കാലയളവിലേക്ക് വൈസ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും വൈസ് മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും പലപ്പോഴും ഒരേ മുന്നണിയുടെ ഭാഗമായി മത്സരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വോട്ടർമാർ പ്രത്യേകം വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/935807/eleksyon-2025-duties-responsibilities-of-senators-congressmen-local-officials/story/|title=Eleksyon 2025: Positions and what each entails|access-date=2025-05-20|last=Untalan|first=Sherylin|date=2025-02-10|website=GMA News Online|language=en}}</ref> ==== മനില ==== മനിലയിൽ ഓരോ കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലത്തിനും ഓരോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ നിയമിക്കാറുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരമേയറുടെ പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഏകോപിപ്പിക്കുകയാണ് ഇവരുടെ ചുമതല. ==== ദാവോ നഗരം ==== ദാവോ നഗരത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു വൈസ് മേയറും നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും നിലവിലുണ്ട്. ദാവോ നഗരത്തിന്റെ മേയറുടെ ഭരണഘടനാപരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട നേരിട്ടുള്ള ഉപസ്ഥാനമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന വൈസ് മേയർ വഹിക്കുന്നത്. അതേസമയം, നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന വിവിധ വംശീയ ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായാണ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. === സ്പെയിൻ === സ്പെയിനിൽ ഈ ചുമതല നിർവഹിക്കുന്നത് "ടെനിയന്റെ ദെ ആൽകാൽദെ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. === യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത തരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ==== ലണ്ടൻ ==== ലണ്ടനിൽ മേയറുടെ കീഴിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെ ഒരു സംഘമുണ്ട്. ഇവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ്. മേയർ അസാന്നിധ്യം മൂലമോ അസുഖം മൂലമോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] go5b6un8t2lpgbc4ls5sch1bzxeukwc 4682522 4682521 2026-11-03T15:29:12Z TheGreatEditor024 211141 4682522 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deputy mayor}}{{Infobox occupation|name=ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ|synonyms=വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെമ്പോർ, അസിസ്റ്റൻ്റ് മേയർ, മെയർ-അഡ്‌ജോയിൻ്റ്, ടെനിയൻ്റെ ഡി അൽകാൽഡെ|pronounce=|image=|imagesize=|alt=|caption=|official_names=|type=തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അല്ലെങ്കിൽ നിയമന ഓഫീസ്|activity_sector=തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനം|competencies=മേയറുടെ അഭാവത്തിൽ മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുക, സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ അധ്യക്ഷനാകുക, പ്രത്യേക നയ മേഖലകൾക്ക് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുക, മേയർ ഓഫീസിന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രവർത്തിക്കുക.|formation=|employment_field=മുനിസിപ്പൽ, തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ|related_occupation=[[മേയർ]], സിറ്റി കൗൺസിലർ, സിറ്റി മാനേജർ}} '''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> === ഇസ്രായേൽ === ഇസ്രായേലിൽ, 1975-ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (മേയറുടെയും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും കാലാവധിയും സംബന്ധിച്ച) നിയമപ്രകാരം, മേയറെ സാധാരണയായി വ്യക്തിഗതവും പൊതുവായതും നേരിട്ടുള്ളതും തുല്യവും രഹസ്യവുമായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ തദ്ദേശ കൗൺസിലിന് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിവരും. മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ആരും മത്സരിക്കാത്തത്, ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിച്ചിട്ടും വോട്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാംഘട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച രണ്ട് സ്ഥാനാർഥികൾക്കും തുല്യവോട്ട് ലഭിക്കുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിലെയും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലെയും വോട്ടുകൾ കൂട്ടിയിട്ടും തുല്യത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേലിൽ ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അദ്ദേഹം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടില്ല. പകരം, വോട്ടർമാർക്ക് ആ സ്ഥാനാർഥിയെ അനുകൂലിച്ചോ പ്രതികൂലിച്ചോ വോട്ടുചെയ്യാം. അതേസമയം, ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും തദ്ദേശ കൗൺസിലാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ (ചില തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ) മേയറുടെ നാമനിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന നിയുക്ത ആക്ടിങ് മേയറായിരിക്കും. === ഫ്രാൻസ് === ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ മേയർ-അദ്വാങ് (maire-adjoint) അല്ലെങ്കിൽ അദ്വാങ് ഓ മേയർ (adjoint au maire) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ആദ്യത്തെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ പ്രെമിയർ അദ്വാങ് (premier adjoint) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ പദത്തെ ദെപ്യൂതേ-മേയർ (député-maire) എന്ന മറ്റൊരു ഫ്രഞ്ച് പദവുമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ദേശീയ അസംബ്ലിയിലെ അംഗം കൂടിയായ മേയറുടെ ഇരട്ട പദവിയെയാണ് ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അഞ്ചാം ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ കാലത്ത് ഈ രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു. എന്നാൽ, 2017 മാർച്ച് 31-ന് നടന്ന നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷം ഒരു വ്യക്തിക്ക് മേയർ പദവിയും ദേശീയ അസംബ്ലി അംഗത്വവും ഒരേസമയം വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമത്തിലെ LO 141-1-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയത്.<ref>{{cite web|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-elections-en-France/Le-cumul-des-mandats-electoraux|title=Le cumul des mandats électoraux|access-date=20 January 2020|work=[[Ministère de l'Intérieur]]|language=fr}}</ref> === ഫിലിപ്പീൻസ് === ഫിലിപ്പീൻസിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും വൈസ് മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ട്. നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിന്റെയോ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത് വൈസ് മേയറാണ്. മേയർ മരിക്കുകയോ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാകുകയോ ചെയ്താൽ, ശേഷിക്കുന്ന കാലയളവിലേക്ക് വൈസ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും വൈസ് മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും പലപ്പോഴും ഒരേ മുന്നണിയുടെ ഭാഗമായി മത്സരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വോട്ടർമാർ പ്രത്യേകം വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/935807/eleksyon-2025-duties-responsibilities-of-senators-congressmen-local-officials/story/|title=Eleksyon 2025: Positions and what each entails|access-date=2025-05-20|last=Untalan|first=Sherylin|date=2025-02-10|website=GMA News Online|language=en}}</ref> ==== മനില ==== മനിലയിൽ ഓരോ കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലത്തിനും ഓരോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ നിയമിക്കാറുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരമേയറുടെ പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഏകോപിപ്പിക്കുകയാണ് ഇവരുടെ ചുമതല. ==== ദാവോ നഗരം ==== ദാവോ നഗരത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു വൈസ് മേയറും നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും നിലവിലുണ്ട്. ദാവോ നഗരത്തിന്റെ മേയറുടെ ഭരണഘടനാപരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട നേരിട്ടുള്ള ഉപസ്ഥാനമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന വൈസ് മേയർ വഹിക്കുന്നത്. അതേസമയം, നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന വിവിധ വംശീയ ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായാണ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. === സ്പെയിൻ === സ്പെയിനിൽ ഈ ചുമതല നിർവഹിക്കുന്നത് "ടെനിയന്റെ ദെ ആൽകാൽദെ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. === യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത തരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ==== ലണ്ടൻ ==== ലണ്ടനിൽ മേയറുടെ കീഴിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെ ഒരു സംഘമുണ്ട്. ഇവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ്. മേയർ അസാന്നിധ്യം മൂലമോ അസുഖം മൂലമോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] l7qrvop474ki22437vzi7o7z3unblm9 4682523 4682522 2026-11-03T15:32:10Z TheGreatEditor024 211141 4682523 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ}} {{Infobox occupation |name=ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ |synonyms=വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെമ്പോർ, അസിസ്റ്റൻ്റ് മേയർ, മെയർ-അഡ്‌ജോയിൻ്റ്, ടെനിയൻ്റെ ഡി അൽകാൽഡെ |pronounce= |image= |imagesize= |alt= |caption= |official_names=|type=തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അല്ലെങ്കിൽ നിയമന ഓഫീസ്|activity_sector=തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനം|competencies=മേയറുടെ അഭാവത്തിൽ മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുക, സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ അധ്യക്ഷനാകുക, പ്രത്യേക നയ മേഖലകൾക്ക് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുക, മേയർ ഓഫീസിന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രവർത്തിക്കുക. |formation= |employment_field=മുനിസിപ്പൽ, തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ|related_occupation=[[മേയർ]], സിറ്റി കൗൺസിലർ, സിറ്റി മാനേജർ}} '''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയർ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> === ഇസ്രായേൽ === ഇസ്രായേലിൽ, 1975-ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (മേയറുടെയും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും കാലാവധിയും സംബന്ധിച്ച) നിയമപ്രകാരം, മേയറെ സാധാരണയായി വ്യക്തിഗതവും പൊതുവായതും നേരിട്ടുള്ളതും തുല്യവും രഹസ്യവുമായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ തദ്ദേശ കൗൺസിലിന് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിവരും. മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ആരും മത്സരിക്കാത്തത്, ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിച്ചിട്ടും വോട്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാംഘട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച രണ്ട് സ്ഥാനാർഥികൾക്കും തുല്യവോട്ട് ലഭിക്കുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിലെയും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലെയും വോട്ടുകൾ കൂട്ടിയിട്ടും തുല്യത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേലിൽ ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അദ്ദേഹം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടില്ല. പകരം, വോട്ടർമാർക്ക് ആ സ്ഥാനാർഥിയെ അനുകൂലിച്ചോ പ്രതികൂലിച്ചോ വോട്ടുചെയ്യാം. അതേസമയം, ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും തദ്ദേശ കൗൺസിലാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ (ചില തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ) മേയറുടെ നാമനിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന നിയുക്ത ആക്ടിങ് മേയറായിരിക്കും. === ഫ്രാൻസ് === ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ മേയർ-അദ്വാങ് (maire-adjoint) അല്ലെങ്കിൽ അദ്വാങ് ഓ മേയർ (adjoint au maire) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ആദ്യത്തെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ പ്രെമിയർ അദ്വാങ് (premier adjoint) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ പദത്തെ ദെപ്യൂതേ-മേയർ (député-maire) എന്ന മറ്റൊരു ഫ്രഞ്ച് പദവുമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ദേശീയ അസംബ്ലിയിലെ അംഗം കൂടിയായ മേയറുടെ ഇരട്ട പദവിയെയാണ് ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അഞ്ചാം ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ കാലത്ത് ഈ രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു. എന്നാൽ, 2017 മാർച്ച് 31-ന് നടന്ന നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷം ഒരു വ്യക്തിക്ക് മേയർ പദവിയും ദേശീയ അസംബ്ലി അംഗത്വവും ഒരേസമയം വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമത്തിലെ LO 141-1-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയത്.<ref>{{cite web|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-elections-en-France/Le-cumul-des-mandats-electoraux|title=Le cumul des mandats électoraux|access-date=20 January 2020|work=[[Ministère de l'Intérieur]]|language=fr}}</ref> === ഫിലിപ്പീൻസ് === ഫിലിപ്പീൻസിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും വൈസ് മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ട്. നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിന്റെയോ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത് വൈസ് മേയറാണ്. മേയർ മരിക്കുകയോ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാകുകയോ ചെയ്താൽ, ശേഷിക്കുന്ന കാലയളവിലേക്ക് വൈസ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും വൈസ് മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും പലപ്പോഴും ഒരേ മുന്നണിയുടെ ഭാഗമായി മത്സരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വോട്ടർമാർ പ്രത്യേകം വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/935807/eleksyon-2025-duties-responsibilities-of-senators-congressmen-local-officials/story/|title=Eleksyon 2025: Positions and what each entails|access-date=2025-05-20|last=Untalan|first=Sherylin|date=2025-02-10|website=GMA News Online|language=en}}</ref> ==== മനില ==== മനിലയിൽ ഓരോ കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലത്തിനും ഓരോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ നിയമിക്കാറുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരമേയറുടെ പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഏകോപിപ്പിക്കുകയാണ് ഇവരുടെ ചുമതല. ==== ദാവോ നഗരം ==== ദാവോ നഗരത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു വൈസ് മേയറും നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും നിലവിലുണ്ട്. ദാവോ നഗരത്തിന്റെ മേയറുടെ ഭരണഘടനാപരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട നേരിട്ടുള്ള ഉപസ്ഥാനമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന വൈസ് മേയർ വഹിക്കുന്നത്. അതേസമയം, നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന വിവിധ വംശീയ ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായാണ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. === സ്പെയിൻ === സ്പെയിനിൽ ഈ ചുമതല നിർവഹിക്കുന്നത് "ടെനിയന്റെ ദെ ആൽകാൽദെ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. === യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത തരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ==== ലണ്ടൻ ==== ലണ്ടനിൽ മേയറുടെ കീഴിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെ ഒരു സംഘമുണ്ട്. ഇവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ്. മേയർ അസാന്നിധ്യം മൂലമോ അസുഖം മൂലമോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] 28yjl2lb5c8i17vvy41gt1vy8pqyy6m 4682525 4682523 2026-11-03T15:42:47Z Martinkottayam 84843 4682525 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ}} {{Infobox occupation |name=ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ |synonyms=വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെമ്പോർ, അസിസ്റ്റൻ്റ് മേയർ, മെയർ-അഡ്‌ജോയിൻ്റ്, ടെനിയൻ്റെ ഡി അൽകാൽഡെ |pronounce= |image= |imagesize= |alt= |caption= |official_names=|type=തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അല്ലെങ്കിൽ നിയമന ഓഫീസ്|activity_sector=തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനം|competencies=മേയറുടെ അഭാവത്തിൽ മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുക, സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ അധ്യക്ഷനാകുക, പ്രത്യേക നയ മേഖലകൾക്ക് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുക, മേയർ ഓഫീസിന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രവർത്തിക്കുക. |formation= |employment_field=മുനിസിപ്പൽ, തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ|related_occupation=[[മേയർ]], സിറ്റി കൗൺസിലർ, സിറ്റി മാനേജർ}} '''ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ (വൈസ് മേയർ, മേയർ പ്രോ ടെംപോർ, അസിസ്റ്റന്റ് മേയർ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു)''' പല തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന പദവിയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയോ നിയമനത്തിലൂടെയോ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നു. == ചുമതലകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ അംഗങ്ങളായിരിക്കും. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിനോ അവർക്കോ പകരം മേയറുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നത് ഇവരാണ്. അതേസമയം, നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാർ മേയറുടെ താൽപര്യത്തിനനുസരിച്ച് ആ സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു മുനിസിപ്പൽ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത നയമേഖലകളുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്നതിനായി ഒന്നോ അതിലധികമോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാം. ഇവർക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വൈസ് മേയറും ഉണ്ടായിരിക്കാം. മേയറുടെ മരണം, രാജി, കഴിവില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് മൂലം സ്ഥാനമൊഴിയുക തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വൈസ് മേയർ ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേൽക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.wisegeek.com/what-does-a-deputy-mayor-do.htm|title=What does a Deputy Mayor do? (with picture)|access-date=2017-01-03|date=2016-12-29|website=Wisegeek.com}}</ref> മറ്റ് ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ് നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. വോട്ടുകൾ തുല്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യത്തിലൊഴികെ ഇദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടുചെയ്യാൻ അധികാരമുണ്ടാകില്ല. മേയർ സ്ഥാനത്തില്ലാത്ത സമയത്ത് ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ആക്ടിങ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കും. ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസിലിലെ ഒരംഗത്തെ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെയല്ല ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം നികത്തുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരുമിച്ചാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ [[അമേരിക്കൻ പ്രസിഡണ്ട്|അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റും]] വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഒരുമിച്ച് മത്സരിക്കുന്ന രീതിക്ക് സമാനമാണിത്. അതേസമയം, കൗൺസിൽ–മാനേജർ ഭരണസംവിധാനമുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ വൈസ് മേയറായോ താൽക്കാലിക മേയറായോ (മേയർ പ്രോ ടെംപോർ) തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. === അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ === ==== ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് ==== [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ]] വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവരിൽ ഫസ്റ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി മേയറുടെ പ്രധാന ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==== സെന്റ് ലൂയിസ്, മിസോറി ==== മിസോറിയിലെ സെന്റ് ലൂയിസിലും വിവിധ നയമേഖലകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ഇവർ സെന്റ് ലൂയിസ് മേയറുടെ കീഴിൽ അതത് മേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. ==== സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ ==== ഒഹായോയിലെ സിൻസിനാറ്റിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളെ മേയർ വൈസ് മേയറായി നിയമിക്കുന്നു. 2021 നവംബർ 18-ന് അന്നത്തെ മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അഫ്താബ് പുരേവൽ നഗരസഭാ കൗൺസിൽ അംഗമായ ജാൻ-മിഷേൽ കിയർണി തന്റെ ഭരണകൂടം ജനുവരിയിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ വൈസ് മേയറായി ചുമതലയേൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2022 ജനുവരി 4-ന് അവർ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. === കാനഡ === കാനഡയിലെ പല നഗരങ്ങളിലും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഈ സംവിധാനം ഇല്ല. എന്നാൽ, ഈ പദവി സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നോ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥാനമോ അല്ല. നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കോ ഒന്നിലധികം പേർക്കോ കൗൺസിലർ എന്ന ചുമതലയോടൊപ്പം നൽകുന്ന അധിക പദവിയാണിത്. ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ഓരോ നഗരത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ടൊറന്റോയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പദവി, മേയറെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൊറന്റോ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ ഒന്നോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ (സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ) നിയമിക്കാറുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ, ആചാരപരമായ ചുമതലകൾക്കായി കൂടുതൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കാനും മേയർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. സാധാരണയായി ഒന്നിലധികം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ നാലുപേരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ടൊറന്റോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാല് മേഖലകളായ ഓൾഡ് ടൊറന്റോ–ഈസ്റ്റ് യോർക്ക്, നോർത്ത് യോർക്ക്, സ്കാർബറോ, എറ്റോബിക്കോ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് ഇവരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായിരിക്കും.<ref name="chow">[https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/olivia-chow-committee-appointments-1.6932465 "These city councillors will play key roles in Toronto Mayor Olivia Chow's new term"]. [[CBC News]] Toronto, August 10, 2023.</ref> മേയർ സ്ഥാനം ഒഴിവുവന്നാൽ, പുതിയ മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതുവരെ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർക്ക് പരിമിതമായ മേയർ അധികാരങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി വിനിയോഗിക്കാം.<ref name="chow" /> ഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നത് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ ഔദ്യോഗികമായി മേയർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. മേയറുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും വിനിയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ല.<ref>Michael Ranger, [https://toronto.citynews.ca/2023/03/29/toronto-city-council-mayor-election/ "City council to declare mayor’s office vacant in first meeting since Tory’s resignation"]. ''[[CityNews]]'', March 29, 2023.</ref> ഒട്ടാവയിൽ നഗരസഭാ കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നടക്കുന്ന ആഭ്യന്തര വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് മൂന്ന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref>Jon Willing, [https://ottawacitizen.com/news/local-news/coun-jenna-sudds-appointed-deputy-mayor "Coun. Jenna Sudds appointed deputy mayor"]. ''[[Ottawa Citizen]]'', December 9, 2020.</ref> അതേസമയം, വിന്നിപെഗിൽ മേയർക്ക് സ്വന്തം വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഒരാളെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി നിയമിക്കാം.<ref>Charles Lefebvre, [https://www.ctvnews.ca/winnipeg/article/mayor-shuffles-inner-circle-adds-new-councillor-to-committee/ "Mayor shuffles inner circle, adds new councillor to committee"]. [[CKY-DT]], January 23, 2025.</ref> ആൽബെർട്ടയിലെ ചില നഗരങ്ങളിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെയും ആക്ടിങ് മേയറെയും പ്രത്യേകം നിയമിക്കാറുണ്ട്. മേയർക്ക് ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മേയറും ഡെപ്യൂട്ടി മേയറും ഒരേസമയം ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആക്ടിങ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.<ref>Al Beeber, [https://lethbridgeherald.com/news/lethbridge-news/2022/04/08/acting-deputy-mayor-roles-explained/ "Acting, deputy mayor roles explained"]. ''[[Lethbridge Herald]]'', April 8, 2022.</ref> വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതി പിന്തുടരാതെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വോട്ടർമാരും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നോർത്ത് ബേയിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന കൗൺസിൽ അംഗത്തിന് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായും ലഭിക്കാറുണ്ട്.<ref>[http://www.moosefm.com/cfxn/news/2479-lawlor-mulls-over-what-department-to-head "Lawlor Mulls Over What Department to Head"]. [[CFXN-FM]], October 25, 2010.</ref> എന്നാൽ, ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലും കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ സ്ഥാനം മാറിമാറി നൽകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിലൂടെ കൗൺസിലിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ ഭരണകാലയളവിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ വീതം ഈ സ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു.<ref>Elliot Ferguson, [https://www.thewhig.com/news/deputy-mayor-to-lead-kingston-city-council-during-federal-election "Deputy mayor to lead Kingston city council during federal election"]. ''[[Kingston Whig-Standard]]'', March 24, 2025.</ref> മറ്റു ചില നഗരങ്ങളിൽ, ഒരു വർഷത്തെ കാലാവധിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി കൗൺസിൽ വർഷംതോറും ആഭ്യന്തര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു.<ref>Mark Hodgins, [https://halifax.citynews.ca/2023/11/28/deagle-gammon-elected-next-halifax-deputy-mayor/ "Deagle Gammon elected next Halifax deputy mayor"]. ''[[CityNews]] Halifax'', November 28, 2023.</ref> === ഇസ്രായേൽ === ഇസ്രായേലിൽ, 1975-ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (മേയറുടെയും ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും കാലാവധിയും സംബന്ധിച്ച) നിയമപ്രകാരം, മേയറെ സാധാരണയായി വ്യക്തിഗതവും പൊതുവായതും നേരിട്ടുള്ളതും തുല്യവും രഹസ്യവുമായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ തദ്ദേശ കൗൺസിലിന് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിവരും. മേയർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ആരും മത്സരിക്കാത്തത്, ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിച്ചിട്ടും വോട്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാംഘട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച രണ്ട് സ്ഥാനാർഥികൾക്കും തുല്യവോട്ട് ലഭിക്കുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിലെയും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലെയും വോട്ടുകൾ കൂട്ടിയിട്ടും തുല്യത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേലിൽ ഒരേയൊരു സ്ഥാനാർഥി മത്സരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അദ്ദേഹം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടില്ല. പകരം, വോട്ടർമാർക്ക് ആ സ്ഥാനാർഥിയെ അനുകൂലിച്ചോ പ്രതികൂലിച്ചോ വോട്ടുചെയ്യാം. അതേസമയം, ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും തദ്ദേശ കൗൺസിലാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇവരിൽ ഒരാൾ (ചില തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ) മേയറുടെ നാമനിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന നിയുക്ത ആക്ടിങ് മേയറായിരിക്കും. === ഫ്രാൻസ് === ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ മേയർ-അദ്വാങ് (maire-adjoint) അല്ലെങ്കിൽ അദ്വാങ് ഓ മേയർ (adjoint au maire) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ആദ്യത്തെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ പ്രെമിയർ അദ്വാങ് (premier adjoint) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ പദത്തെ ദെപ്യൂതേ-മേയർ (député-maire) എന്ന മറ്റൊരു ഫ്രഞ്ച് പദവുമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ദേശീയ അസംബ്ലിയിലെ അംഗം കൂടിയായ മേയറുടെ ഇരട്ട പദവിയെയാണ് ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അഞ്ചാം ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ കാലത്ത് ഈ രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു. എന്നാൽ, 2017 മാർച്ച് 31-ന് നടന്ന നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷം ഒരു വ്യക്തിക്ക് മേയർ പദവിയും ദേശീയ അസംബ്ലി അംഗത്വവും ഒരേസമയം വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമത്തിലെ LO 141-1-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയത്.<ref>{{cite web|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-elections-en-France/Le-cumul-des-mandats-electoraux|title=Le cumul des mandats électoraux|access-date=20 January 2020|work=[[Ministère de l'Intérieur]]|language=fr}}</ref> === ഫിലിപ്പീൻസ് === ഫിലിപ്പീൻസിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും വൈസ് മേയർ പദവി നിലവിലുണ്ട്. നഗരസഭാ കൗൺസിലിന്റെയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിന്റെയോ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത് വൈസ് മേയറാണ്. മേയർ മരിക്കുകയോ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാകുകയോ ചെയ്താൽ, ശേഷിക്കുന്ന കാലയളവിലേക്ക് വൈസ് മേയർ മേയറുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും വൈസ് മേയർ സ്ഥാനാർഥികളും പലപ്പോഴും ഒരേ മുന്നണിയുടെ ഭാഗമായി മത്സരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വോട്ടർമാർ പ്രത്യേകം വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/935807/eleksyon-2025-duties-responsibilities-of-senators-congressmen-local-officials/story/|title=Eleksyon 2025: Positions and what each entails|access-date=2025-05-20|last=Untalan|first=Sherylin|date=2025-02-10|website=GMA News Online|language=en}}</ref> ==== മനില ==== മനിലയിൽ ഓരോ കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലത്തിനും ഓരോ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറെ നിയമിക്കാറുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നഗരമേയറുടെ പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഏകോപിപ്പിക്കുകയാണ് ഇവരുടെ ചുമതല. ==== ദാവോ നഗരം ==== ദാവോ നഗരത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു വൈസ് മേയറും നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരും നിലവിലുണ്ട്. ദാവോ നഗരത്തിന്റെ മേയറുടെ ഭരണഘടനാപരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട നേരിട്ടുള്ള ഉപസ്ഥാനമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന വൈസ് മേയർ വഹിക്കുന്നത്. അതേസമയം, നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന വിവിധ വംശീയ ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായാണ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. === സ്പെയിൻ === സ്പെയിനിൽ ഈ ചുമതല നിർവഹിക്കുന്നത് "ടെനിയന്റെ ദെ ആൽകാൽദെ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. === യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം === യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത തരം ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുണ്ട്. ==== ലണ്ടൻ ==== ലണ്ടനിൽ മേയറുടെ കീഴിൽ വിവിധ നയമേഖലകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്ന ഡെപ്യൂട്ടി മേയർമാരുടെ ഒരു സംഘമുണ്ട്. ഇവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയറാണ്. മേയർ അസാന്നിധ്യം മൂലമോ അസുഖം മൂലമോ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ അദ്ദേഹത്തിനുപകരം ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:തദ്ദേശ ഭരണം]] [[വർഗ്ഗം:സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] sjax26nr21s1bq120w1a91xww68e7b1 മുരസു 0 673740 4682618 4682242 2026-11-03T23:30:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 4682618 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:முரசு.svg|ലഘുചിത്രം|മുരശിന്റെ ചിത്രം]]   '''മുരസു''' (തമിഴ്: முரசு) എന്നത് ഒരു തരം [[ചെണ്ട|ചെണ്ടയാണ്]]. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാട്ടിലാണ്]] ഇതിന്റെ ഉത്ഭവം. സന്ദേശങ്ങൾ കൈമാറുന്നതിനുള്ള ഒരു വാദ്യമായി ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. [[സംഘകാലം|സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ]] ഈ വാദ്യം പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://siragu.com/?p=8036|title=மனித நோய் தீர்க்கும், மயக்கும் ராகங்கள் (கட்டுரை)|access-date=2026-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918024746/http://siragu.com/?p=8036|archive-date=2016-09-18|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/secular-and-sacred/article4268995.ece|title=Secular and sacred|access-date=September 10, 2016|date=January 3, 2013|publisher=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lakshmi|first=K.|date=2020-04-28|title=Tropical cyclone gets Tamil name|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tropical-cyclone-gets-tamil-name/article31458012.ece|access-date=2026-02-14|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> മൂന്ന് തരം മുറാസുകൾ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Krishnaswami |first=S. |date=1967 |title=Drums of India through the Ages |url=https://issuu.com/themusicacademy/docs/1967 |journal=The Journal of the Music Academy, Madras |volume=38 |page=73 |access-date=30 September 2019}}</ref> * '''''വീര മുരസു:''''' ഇ മുറസു ഒരു എന്ന ഉയരമുള്ള പ്ലാറ്റ്ഫോമിൽ ഇത് സ്ഥാപിക്കാം.ഇത് യുദ്ധത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. * '''''ത്യാഗ മുരസു''''' : [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഒരു സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ ethu ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. * '''''ന്യായ മുരസു:''''' തർക്ക പരിഹാര യോഗം അറിയിക്കുന്നതിനായി ഈ മുരസു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. == ഇതും കാണുക == * [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|പുരാതന തമിഴ് സംഗീതം]] * [[മുറാസു ചുഴലിക്കാറ്റ്]] == അവലംബങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് സംസ്കാരം]] kd1ieec3yfc7t53ql7gxmj2pwzmubsg ഗവണ്മെന്റ് ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം 0 673748 4682554 4682304 2026-11-03T17:27:34Z Kiran Gopi 10521 Kiran Gopi എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഗവ. ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]] എന്ന താൾ [[ഗവണ്മെന്റ് ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 4682304 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ഗവ. ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം | image = | image_size = | caption = ഗവ. ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം | location = [[ചാലപ്പുറം]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1886|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = കോഴിക്കോട് | educational_authority = കോഴിക്കോട് സിറ്റി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 10 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32041400826 | Kerala_school_code = 17001 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[കോഴിക്കോട് താലൂക്ക്|കോഴിക്കോട് താലൂക്കിൽ]] [[ചാലപ്പുറം]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ഗവ. ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/17001|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-10-15}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=October 15, 2026}}</ref> [[കോഴിക്കോട് സൗത്ത് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട് സൗത്ത് നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] കോഴിക്കോട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1886 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. കോഴിക്കോട് ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 22 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1886-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഗവ. ഗണപത് ബോയ്സ് ഹൈസ്കൂൾ കോഴിക്കോട് നഗരത്തിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വിദ്യാലയങ്ങളിലൊന്നാണ്.കോഴിക്കോട് തളി സാമൂതിരി ഹൈസ്ക്കൂളിൽ അധ്യാപകനായിരുന്ന ശ്രീ ഗണപത് റാവു 1886 ൽ സ്വന്തം വീട്ടുവളപ്പിൽ ആരംഭിച്ച നേററീവ് ഹൈസ്ക്കൂളാണ് പിന്നിട് ഗണപത് ഹൈസ്ക്കൂളായി മാറിയത്.അദ്ദേഹം സന്യാസം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ഭരണച്ചുമതല മകനായ സർ വ്വോത്തം റാവുവിൽ നിക്ഷിപ്തമായി. പിതാവിന്റെ സ്മരണ നിലനിർത്താനായി സ്കൂളിന്റെ പേർ 1928 ൽ ഗണപത് ഹൈസ്കൂൾ എന്നാക്കി മാറ്റി. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 5000 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 30 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 0.5 Hr 9 sq mtr വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/17001|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-10-15}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/17001 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 2ptex50eerscpwxyczsdc2zkfijlid4 വിക്കിപീഡിയ:തെയ്യം തിരുത്തൽയജ്ഞം 2026 4 673756 4682709 4682429 2026-11-04T07:00:10Z Vijayanrajapuram 21314 /* പങ്കെടുക്കുന്നവർ */ 4682709 wikitext text/x-wiki '''തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2026''' തെയ്യക്കാലത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ '''2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ''' നടക്കുന്ന ഒരു ഓൺലൈൻ ലേഖനയജ്ഞമാണ്. ഉത്തരമലബാറിന്റെ അനുഷ്ഠാനകലയായ [[തെയ്യം|തെയ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള]] വിവരങ്ങൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ എന്നിവയിൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026]]-ൽ ശേഖരിച്ച ചിത്രങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയുമാണ് ലക്ഷ്യം. [[m:Wiki Loves Theyyam|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം]] പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. == സമയക്രമം == {| class="wikitable" ! തീയതി !! പരിപാടി |- | 2026 നവംബർ 1, 00:00 IST || തിരുത്തൽ യജ്ഞം ആരംഭിക്കുന്നു |- | 2026 നവംബർ 16, രാത്രി 7:30 IST || ഓൺലൈൻ ഇടക്കാല അവലോകനവും സഹായകേന്ദ്രവും |- | 2026 നവംബർ 20 || ശില്പശാല (നേരിട്ടും ഓൺലൈനായും) – താഴെ കാണുക |- | 2026 നവംബർ 30, 23:59 IST || തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിക്കുന്നു |- | 2026 ഡിസംബർ || അവലോകനവും റിപ്പോർട്ടും |} == ശില്പശാല == തീയതി ഉടൻ അറിയിക്കും. {| class="wikitable" ! സമയം (IST) !! സെഷൻ !! നയിക്കുന്നത് |- | 10:00 – 10:30 || സ്വാഗതം; തെയ്യത്തെയും വിക്കി ലൗസ് തെയ്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആമുഖം || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, സഹ്യ ഡിജിറ്റൽ കൺസർവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ / ചിതം (CHITAM) |- | 10:30 – 11:30 || വിക്കിപീഡിയ ലേഖനമെഴുത്ത്: ശ്രദ്ധേയത, വിശ്വസനീയമായ സ്രോതസ്സുകൾ, അവലംബങ്ങൾ || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹം |- | 11:30 – 12:15 || കോമൺസിലെ വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം ചിത്രങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കൽ || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ് |- | 12:15 – 13:00 || തെയ്യങ്ങൾക്കും കാവുകൾക്കുമുള്ള വിക്കിഡാറ്റ; മാപ്പിങ് || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, ഓപ്പൺഡാറ്റ കേരള |- | 13:00 – 14:00 || ഉച്ചഭക്ഷണം || |- | 14:00 – 16:00 || പ്രായോഗിക തിരുത്തൽ സെഷനും ചോദ്യോത്തരവും || എല്ലാവരും |} * '''വേദി:''' പിന്നീട് അറിയിക്കും, പയ്യന്നൂർ, കണ്ണൂർ ജില്ല * '''ഓൺലൈൻ ലിങ്ക്:''' പിന്നീട് അറിയിക്കും * '''രജിസ്ട്രേഷൻ:''' ലിങ്ക് ഉടൻ ചേർക്കും == എന്തിലെല്ലാം പ്രവർത്തിക്കാം == * '''തെയ്യങ്ങൾ''' – ഓരോ തെയ്യക്കോലത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങുകയോ വികസിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുക (ഐതിഹ്യം, തോറ്റം, വേഷം, മുഖത്തെഴുത്ത്, കെട്ടിയാടുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ). * '''കാവുകൾ''' – തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളും കാവുകളും. * '''അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ഘടകങ്ങളും''' – തോറ്റം, മുഖത്തെഴുത്ത്, മുടി, അണിയലം, കോലക്കാരൻ, കോമരം, വ്രതം, കലശം. * '''അനുഷ്ഠാന സമുദായങ്ങളും കലാകാരന്മാരും''' – വിശ്വസനീയമായ പ്രസിദ്ധീകൃത സ്രോതസ്സുകൾ ലഭ്യമാണെങ്കിൽ മാത്രം. * '''ചിത്രങ്ങൾ''' – [[c:Category:Media from Wiki Loves Theyyam 2026|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026-ലെ ചിത്രങ്ങൾ]] ലേഖനങ്ങളിൽ ചേർക്കുക. * '''വിക്കിഡാറ്റ''' – തെയ്യങ്ങൾക്കും കാവുകൾക്കുമുള്ള ഇനങ്ങൾ (items) സൃഷ്ടിക്കുകയോ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുക (ഇനം, സ്ഥലം, നിർദ്ദേശാങ്കങ്ങൾ, ചിത്രം, കോമൺസ് വർഗ്ഗം). * '''പരിഭാഷ''' – മികച്ച ലേഖനങ്ങൾ മലയാളത്തിൽനിന്ന് ഇംഗ്ലീഷിലേക്കും തിരിച്ചും പരിഭാഷപ്പെടുത്തുക. വിഷയപ്പട്ടിക: [[m:Wiki Loves Theyyam/Knowledge Gap|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം/വിജ്ഞാന വിടവ്]] == നിയമങ്ങൾ == # 2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെയുള്ള കാലയളവിലാണ് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയോ വികസിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടത്. # തിരുത്തൽ ചുരുക്കത്തിൽ (edit summary) <code>#TheyyamEditathon</code> എന്ന് ചേർക്കുക. # പുതിയ ലേഖനത്തിന് കുറഞ്ഞത് 100 വാക്കുകളും ഒരു വിശ്വസനീയമായ അവലംബമെങ്കിലും ഉണ്ടായിരിക്കണം. # വികസിപ്പിക്കുന്ന ലേഖനത്തിൽ കുറഞ്ഞത് 50 വാക്കുകളുടെ പുതിയ ഉള്ളടക്കം ചേർക്കണം. # കൃത്യമായി പരിശോധിക്കാത്ത യന്ത്രപരിഭാഷ അനുവദനീയമല്ല. പകർപ്പവകാശ ലംഘനം പാടില്ല. # സ്വന്തം ഗവേഷണം, വ്യക്തിപരമായ അഭിമുഖങ്ങൾ, പ്രസിദ്ധീകരിക്കാത്ത കുടുംബവിവരണങ്ങൾ എന്നിവ വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വീകാര്യമല്ല. # ലേഖനങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ട വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾ പാലിക്കണം. # ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും സംവാദം താളിൽ <code><nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026}}</nowiki></code> എന്ന ഫലകം ചേർക്കുക. ===ഫലകം=== തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളുടെ സംവാദം താളുകളിൽ ചേർക്കാവുന്ന '''<nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}</nowiki>''' എന്ന ഫലകം താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. <code><nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}</nowiki></code> {{imbox |type=notice |textstyle="border: 2px solid #fceb92; background-color: #fdffe7; padding: 10px;" |image=[[പ്രമാണം:Theyyam_logo.svg|100px]] |text=ഈ ലേഖനം [[തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി {{#if:{{{expanded|}}}|വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്|സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്}}.}} നിലവിലുള്ള ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിലും ഇതേ ഫലകം തന്നെയാണു ചേർക്കേണ്ടതു്. എന്നാൽ അതിൽ created എന്നതിനു പകരം expanded എന്നായിരിക്കണം പൂരിപ്പിക്കേണ്ടതു്. അതായതു്: <code> <nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|expanded=yes}} </nowiki></code> അപ്പോൾ സംവാദത്താളിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം: {{imbox |type=notice |textstyle="border: 2px solid #fceb92; background-color: #fdffe7; padding: 10px;" |image=[[File:Theyyam_logo.svg|100px]] |text=ഈ ലേഖനം [[തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി വികസിക്കപ്പെട്ടതാണു്}} == അംഗീകാരം == * കുറഞ്ഞ സംഭാവന പൂർത്തിയാക്കുന്ന എല്ലാ പങ്കാളികൾക്കും സർട്ടിഫിക്കറ്റ്. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Theyyam_Editathon_2026 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ] * മികച്ച സംഭാവകർക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ. == ഉപകരണങ്ങൾ == * ഔട്ട്റീച്ച് ഡാഷ്ബോർഡ്: https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Sahya_Digital_Conservation_Foundation/Theyyam_Editathon_2026 == പങ്കെടുക്കുന്നവർ == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Theyyam_Editathon_2026 പരിപാടിയുടെ മെറ്റ താളിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.] #-[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:00, 4 നവംബർ 2026 (UTC) == സൃഷ്ടിച്ച / മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ലേഖനങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" ! ലേഖനം !! വിക്കി !! പുതിയത് / വികസിപ്പിച്ചത് !! ഉപയോക്താവ് |- | || || || |} == ബന്ധപ്പെടുക == * [[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ് കരിങ്ങാമഠത്തിൽ]] * [[ഉപയോക്താവ്:Shagil Muzhappilangad|ഷഗിൽ മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] == സംഘാടകർ == * [https://ml.wikipedia.org/ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹം] * [https://opendatakerala.org ഓപ്പൺഡാറ്റ കേരള] * [[m:Wikimedians of Kerala User Group|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] * [[m:Sahya Digital Conservation Foundation|സഹ്യ ഡിജിറ്റൽ കൺസർവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ]] == ഇതും കാണുക == * [[തെയ്യം]] * [[m:Wiki Loves Theyyam|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം]] * [[c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|കോമൺസ്: വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026]] * [[m:Theyyam Edit-a-thon 2026|തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2026 (മെറ്റ)]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ തിരുത്തൽ യജ്ഞങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെയ്യം]] 9bio843p4vwcrgrwgw9se6jx4vnq5v7 4682710 4682709 2026-11-04T07:02:34Z Vijayanrajapuram 21314 /* സൃഷ്ടിച്ച / മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ലേഖനങ്ങൾ */ 4682710 wikitext text/x-wiki '''തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2026''' തെയ്യക്കാലത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ '''2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ''' നടക്കുന്ന ഒരു ഓൺലൈൻ ലേഖനയജ്ഞമാണ്. ഉത്തരമലബാറിന്റെ അനുഷ്ഠാനകലയായ [[തെയ്യം|തെയ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള]] വിവരങ്ങൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ എന്നിവയിൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026]]-ൽ ശേഖരിച്ച ചിത്രങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയുമാണ് ലക്ഷ്യം. [[m:Wiki Loves Theyyam|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം]] പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. == സമയക്രമം == {| class="wikitable" ! തീയതി !! പരിപാടി |- | 2026 നവംബർ 1, 00:00 IST || തിരുത്തൽ യജ്ഞം ആരംഭിക്കുന്നു |- | 2026 നവംബർ 16, രാത്രി 7:30 IST || ഓൺലൈൻ ഇടക്കാല അവലോകനവും സഹായകേന്ദ്രവും |- | 2026 നവംബർ 20 || ശില്പശാല (നേരിട്ടും ഓൺലൈനായും) – താഴെ കാണുക |- | 2026 നവംബർ 30, 23:59 IST || തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിക്കുന്നു |- | 2026 ഡിസംബർ || അവലോകനവും റിപ്പോർട്ടും |} == ശില്പശാല == തീയതി ഉടൻ അറിയിക്കും. {| class="wikitable" ! സമയം (IST) !! സെഷൻ !! നയിക്കുന്നത് |- | 10:00 – 10:30 || സ്വാഗതം; തെയ്യത്തെയും വിക്കി ലൗസ് തെയ്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആമുഖം || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, സഹ്യ ഡിജിറ്റൽ കൺസർവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ / ചിതം (CHITAM) |- | 10:30 – 11:30 || വിക്കിപീഡിയ ലേഖനമെഴുത്ത്: ശ്രദ്ധേയത, വിശ്വസനീയമായ സ്രോതസ്സുകൾ, അവലംബങ്ങൾ || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹം |- | 11:30 – 12:15 || കോമൺസിലെ വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം ചിത്രങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കൽ || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ് |- | 12:15 – 13:00 || തെയ്യങ്ങൾക്കും കാവുകൾക്കുമുള്ള വിക്കിഡാറ്റ; മാപ്പിങ് || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, ഓപ്പൺഡാറ്റ കേരള |- | 13:00 – 14:00 || ഉച്ചഭക്ഷണം || |- | 14:00 – 16:00 || പ്രായോഗിക തിരുത്തൽ സെഷനും ചോദ്യോത്തരവും || എല്ലാവരും |} * '''വേദി:''' പിന്നീട് അറിയിക്കും, പയ്യന്നൂർ, കണ്ണൂർ ജില്ല * '''ഓൺലൈൻ ലിങ്ക്:''' പിന്നീട് അറിയിക്കും * '''രജിസ്ട്രേഷൻ:''' ലിങ്ക് ഉടൻ ചേർക്കും == എന്തിലെല്ലാം പ്രവർത്തിക്കാം == * '''തെയ്യങ്ങൾ''' – ഓരോ തെയ്യക്കോലത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങുകയോ വികസിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുക (ഐതിഹ്യം, തോറ്റം, വേഷം, മുഖത്തെഴുത്ത്, കെട്ടിയാടുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ). * '''കാവുകൾ''' – തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളും കാവുകളും. * '''അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ഘടകങ്ങളും''' – തോറ്റം, മുഖത്തെഴുത്ത്, മുടി, അണിയലം, കോലക്കാരൻ, കോമരം, വ്രതം, കലശം. * '''അനുഷ്ഠാന സമുദായങ്ങളും കലാകാരന്മാരും''' – വിശ്വസനീയമായ പ്രസിദ്ധീകൃത സ്രോതസ്സുകൾ ലഭ്യമാണെങ്കിൽ മാത്രം. * '''ചിത്രങ്ങൾ''' – [[c:Category:Media from Wiki Loves Theyyam 2026|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026-ലെ ചിത്രങ്ങൾ]] ലേഖനങ്ങളിൽ ചേർക്കുക. * '''വിക്കിഡാറ്റ''' – തെയ്യങ്ങൾക്കും കാവുകൾക്കുമുള്ള ഇനങ്ങൾ (items) സൃഷ്ടിക്കുകയോ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുക (ഇനം, സ്ഥലം, നിർദ്ദേശാങ്കങ്ങൾ, ചിത്രം, കോമൺസ് വർഗ്ഗം). * '''പരിഭാഷ''' – മികച്ച ലേഖനങ്ങൾ മലയാളത്തിൽനിന്ന് ഇംഗ്ലീഷിലേക്കും തിരിച്ചും പരിഭാഷപ്പെടുത്തുക. വിഷയപ്പട്ടിക: [[m:Wiki Loves Theyyam/Knowledge Gap|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം/വിജ്ഞാന വിടവ്]] == നിയമങ്ങൾ == # 2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെയുള്ള കാലയളവിലാണ് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയോ വികസിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടത്. # തിരുത്തൽ ചുരുക്കത്തിൽ (edit summary) <code>#TheyyamEditathon</code> എന്ന് ചേർക്കുക. # പുതിയ ലേഖനത്തിന് കുറഞ്ഞത് 100 വാക്കുകളും ഒരു വിശ്വസനീയമായ അവലംബമെങ്കിലും ഉണ്ടായിരിക്കണം. # വികസിപ്പിക്കുന്ന ലേഖനത്തിൽ കുറഞ്ഞത് 50 വാക്കുകളുടെ പുതിയ ഉള്ളടക്കം ചേർക്കണം. # കൃത്യമായി പരിശോധിക്കാത്ത യന്ത്രപരിഭാഷ അനുവദനീയമല്ല. പകർപ്പവകാശ ലംഘനം പാടില്ല. # സ്വന്തം ഗവേഷണം, വ്യക്തിപരമായ അഭിമുഖങ്ങൾ, പ്രസിദ്ധീകരിക്കാത്ത കുടുംബവിവരണങ്ങൾ എന്നിവ വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വീകാര്യമല്ല. # ലേഖനങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ട വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾ പാലിക്കണം. # ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും സംവാദം താളിൽ <code><nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026}}</nowiki></code> എന്ന ഫലകം ചേർക്കുക. ===ഫലകം=== തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളുടെ സംവാദം താളുകളിൽ ചേർക്കാവുന്ന '''<nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}</nowiki>''' എന്ന ഫലകം താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. <code><nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}</nowiki></code> {{imbox |type=notice |textstyle="border: 2px solid #fceb92; background-color: #fdffe7; padding: 10px;" |image=[[പ്രമാണം:Theyyam_logo.svg|100px]] |text=ഈ ലേഖനം [[തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി {{#if:{{{expanded|}}}|വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്|സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്}}.}} നിലവിലുള്ള ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിലും ഇതേ ഫലകം തന്നെയാണു ചേർക്കേണ്ടതു്. എന്നാൽ അതിൽ created എന്നതിനു പകരം expanded എന്നായിരിക്കണം പൂരിപ്പിക്കേണ്ടതു്. അതായതു്: <code> <nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|expanded=yes}} </nowiki></code> അപ്പോൾ സംവാദത്താളിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം: {{imbox |type=notice |textstyle="border: 2px solid #fceb92; background-color: #fdffe7; padding: 10px;" |image=[[File:Theyyam_logo.svg|100px]] |text=ഈ ലേഖനം [[തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി വികസിക്കപ്പെട്ടതാണു്}} == അംഗീകാരം == * കുറഞ്ഞ സംഭാവന പൂർത്തിയാക്കുന്ന എല്ലാ പങ്കാളികൾക്കും സർട്ടിഫിക്കറ്റ്. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Theyyam_Editathon_2026 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ] * മികച്ച സംഭാവകർക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ. == ഉപകരണങ്ങൾ == * ഔട്ട്റീച്ച് ഡാഷ്ബോർഡ്: https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Sahya_Digital_Conservation_Foundation/Theyyam_Editathon_2026 == പങ്കെടുക്കുന്നവർ == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Theyyam_Editathon_2026 പരിപാടിയുടെ മെറ്റ താളിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.] #-[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:00, 4 നവംബർ 2026 (UTC) == സൃഷ്ടിച്ച / മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ലേഖനങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" ! ലേഖനം !! വിക്കി !! പുതിയത് / വികസിപ്പിച്ചത് !! ഉപയോക്താവ് |- | മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി|| ||പുതിയത് || [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] |} == ബന്ധപ്പെടുക == * [[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ് കരിങ്ങാമഠത്തിൽ]] * [[ഉപയോക്താവ്:Shagil Muzhappilangad|ഷഗിൽ മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] == സംഘാടകർ == * [https://ml.wikipedia.org/ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹം] * [https://opendatakerala.org ഓപ്പൺഡാറ്റ കേരള] * [[m:Wikimedians of Kerala User Group|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] * [[m:Sahya Digital Conservation Foundation|സഹ്യ ഡിജിറ്റൽ കൺസർവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ]] == ഇതും കാണുക == * [[തെയ്യം]] * [[m:Wiki Loves Theyyam|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം]] * [[c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|കോമൺസ്: വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026]] * [[m:Theyyam Edit-a-thon 2026|തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2026 (മെറ്റ)]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ തിരുത്തൽ യജ്ഞങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെയ്യം]] 98dulipscde8mmhkujum8hz8qdauf9r 4682711 4682710 2026-11-04T07:03:14Z Vijayanrajapuram 21314 /* സൃഷ്ടിച്ച / മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ലേഖനങ്ങൾ */ 4682711 wikitext text/x-wiki '''തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2026''' തെയ്യക്കാലത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ '''2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ''' നടക്കുന്ന ഒരു ഓൺലൈൻ ലേഖനയജ്ഞമാണ്. ഉത്തരമലബാറിന്റെ അനുഷ്ഠാനകലയായ [[തെയ്യം|തെയ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള]] വിവരങ്ങൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ എന്നിവയിൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026]]-ൽ ശേഖരിച്ച ചിത്രങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയുമാണ് ലക്ഷ്യം. [[m:Wiki Loves Theyyam|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം]] പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. == സമയക്രമം == {| class="wikitable" ! തീയതി !! പരിപാടി |- | 2026 നവംബർ 1, 00:00 IST || തിരുത്തൽ യജ്ഞം ആരംഭിക്കുന്നു |- | 2026 നവംബർ 16, രാത്രി 7:30 IST || ഓൺലൈൻ ഇടക്കാല അവലോകനവും സഹായകേന്ദ്രവും |- | 2026 നവംബർ 20 || ശില്പശാല (നേരിട്ടും ഓൺലൈനായും) – താഴെ കാണുക |- | 2026 നവംബർ 30, 23:59 IST || തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിക്കുന്നു |- | 2026 ഡിസംബർ || അവലോകനവും റിപ്പോർട്ടും |} == ശില്പശാല == തീയതി ഉടൻ അറിയിക്കും. {| class="wikitable" ! സമയം (IST) !! സെഷൻ !! നയിക്കുന്നത് |- | 10:00 – 10:30 || സ്വാഗതം; തെയ്യത്തെയും വിക്കി ലൗസ് തെയ്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആമുഖം || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, സഹ്യ ഡിജിറ്റൽ കൺസർവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ / ചിതം (CHITAM) |- | 10:30 – 11:30 || വിക്കിപീഡിയ ലേഖനമെഴുത്ത്: ശ്രദ്ധേയത, വിശ്വസനീയമായ സ്രോതസ്സുകൾ, അവലംബങ്ങൾ || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹം |- | 11:30 – 12:15 || കോമൺസിലെ വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം ചിത്രങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കൽ || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ് |- | 12:15 – 13:00 || തെയ്യങ്ങൾക്കും കാവുകൾക്കുമുള്ള വിക്കിഡാറ്റ; മാപ്പിങ് || റിസോഴ്സ് പേഴ്സൺസ്, ഓപ്പൺഡാറ്റ കേരള |- | 13:00 – 14:00 || ഉച്ചഭക്ഷണം || |- | 14:00 – 16:00 || പ്രായോഗിക തിരുത്തൽ സെഷനും ചോദ്യോത്തരവും || എല്ലാവരും |} * '''വേദി:''' പിന്നീട് അറിയിക്കും, പയ്യന്നൂർ, കണ്ണൂർ ജില്ല * '''ഓൺലൈൻ ലിങ്ക്:''' പിന്നീട് അറിയിക്കും * '''രജിസ്ട്രേഷൻ:''' ലിങ്ക് ഉടൻ ചേർക്കും == എന്തിലെല്ലാം പ്രവർത്തിക്കാം == * '''തെയ്യങ്ങൾ''' – ഓരോ തെയ്യക്കോലത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങുകയോ വികസിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുക (ഐതിഹ്യം, തോറ്റം, വേഷം, മുഖത്തെഴുത്ത്, കെട്ടിയാടുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ). * '''കാവുകൾ''' – തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളും കാവുകളും. * '''അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ഘടകങ്ങളും''' – തോറ്റം, മുഖത്തെഴുത്ത്, മുടി, അണിയലം, കോലക്കാരൻ, കോമരം, വ്രതം, കലശം. * '''അനുഷ്ഠാന സമുദായങ്ങളും കലാകാരന്മാരും''' – വിശ്വസനീയമായ പ്രസിദ്ധീകൃത സ്രോതസ്സുകൾ ലഭ്യമാണെങ്കിൽ മാത്രം. * '''ചിത്രങ്ങൾ''' – [[c:Category:Media from Wiki Loves Theyyam 2026|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026-ലെ ചിത്രങ്ങൾ]] ലേഖനങ്ങളിൽ ചേർക്കുക. * '''വിക്കിഡാറ്റ''' – തെയ്യങ്ങൾക്കും കാവുകൾക്കുമുള്ള ഇനങ്ങൾ (items) സൃഷ്ടിക്കുകയോ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുക (ഇനം, സ്ഥലം, നിർദ്ദേശാങ്കങ്ങൾ, ചിത്രം, കോമൺസ് വർഗ്ഗം). * '''പരിഭാഷ''' – മികച്ച ലേഖനങ്ങൾ മലയാളത്തിൽനിന്ന് ഇംഗ്ലീഷിലേക്കും തിരിച്ചും പരിഭാഷപ്പെടുത്തുക. വിഷയപ്പട്ടിക: [[m:Wiki Loves Theyyam/Knowledge Gap|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം/വിജ്ഞാന വിടവ്]] == നിയമങ്ങൾ == # 2026 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെയുള്ള കാലയളവിലാണ് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയോ വികസിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടത്. # തിരുത്തൽ ചുരുക്കത്തിൽ (edit summary) <code>#TheyyamEditathon</code> എന്ന് ചേർക്കുക. # പുതിയ ലേഖനത്തിന് കുറഞ്ഞത് 100 വാക്കുകളും ഒരു വിശ്വസനീയമായ അവലംബമെങ്കിലും ഉണ്ടായിരിക്കണം. # വികസിപ്പിക്കുന്ന ലേഖനത്തിൽ കുറഞ്ഞത് 50 വാക്കുകളുടെ പുതിയ ഉള്ളടക്കം ചേർക്കണം. # കൃത്യമായി പരിശോധിക്കാത്ത യന്ത്രപരിഭാഷ അനുവദനീയമല്ല. പകർപ്പവകാശ ലംഘനം പാടില്ല. # സ്വന്തം ഗവേഷണം, വ്യക്തിപരമായ അഭിമുഖങ്ങൾ, പ്രസിദ്ധീകരിക്കാത്ത കുടുംബവിവരണങ്ങൾ എന്നിവ വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വീകാര്യമല്ല. # ലേഖനങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ട വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾ പാലിക്കണം. # ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും സംവാദം താളിൽ <code><nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026}}</nowiki></code> എന്ന ഫലകം ചേർക്കുക. ===ഫലകം=== തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളുടെ സംവാദം താളുകളിൽ ചേർക്കാവുന്ന '''<nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}</nowiki>''' എന്ന ഫലകം താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. <code><nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}</nowiki></code> {{imbox |type=notice |textstyle="border: 2px solid #fceb92; background-color: #fdffe7; padding: 10px;" |image=[[പ്രമാണം:Theyyam_logo.svg|100px]] |text=ഈ ലേഖനം [[തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി {{#if:{{{expanded|}}}|വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്|സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്}}.}} നിലവിലുള്ള ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിലും ഇതേ ഫലകം തന്നെയാണു ചേർക്കേണ്ടതു്. എന്നാൽ അതിൽ created എന്നതിനു പകരം expanded എന്നായിരിക്കണം പൂരിപ്പിക്കേണ്ടതു്. അതായതു്: <code> <nowiki>{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|expanded=yes}} </nowiki></code> അപ്പോൾ സംവാദത്താളിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം: {{imbox |type=notice |textstyle="border: 2px solid #fceb92; background-color: #fdffe7; padding: 10px;" |image=[[File:Theyyam_logo.svg|100px]] |text=ഈ ലേഖനം [[തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി വികസിക്കപ്പെട്ടതാണു്}} == അംഗീകാരം == * കുറഞ്ഞ സംഭാവന പൂർത്തിയാക്കുന്ന എല്ലാ പങ്കാളികൾക്കും സർട്ടിഫിക്കറ്റ്. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Theyyam_Editathon_2026 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ] * മികച്ച സംഭാവകർക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ. == ഉപകരണങ്ങൾ == * ഔട്ട്റീച്ച് ഡാഷ്ബോർഡ്: https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Sahya_Digital_Conservation_Foundation/Theyyam_Editathon_2026 == പങ്കെടുക്കുന്നവർ == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Theyyam_Editathon_2026 പരിപാടിയുടെ മെറ്റ താളിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.] #-[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:00, 4 നവംബർ 2026 (UTC) == സൃഷ്ടിച്ച / മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ലേഖനങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" ! ലേഖനം !! വിക്കി !! പുതിയത് / വികസിപ്പിച്ചത് !! ഉപയോക്താവ് |- | [[മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി]]|| ||പുതിയത് || [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] |} == ബന്ധപ്പെടുക == * [[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ് കരിങ്ങാമഠത്തിൽ]] * [[ഉപയോക്താവ്:Shagil Muzhappilangad|ഷഗിൽ മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] == സംഘാടകർ == * [https://ml.wikipedia.org/ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹം] * [https://opendatakerala.org ഓപ്പൺഡാറ്റ കേരള] * [[m:Wikimedians of Kerala User Group|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] * [[m:Sahya Digital Conservation Foundation|സഹ്യ ഡിജിറ്റൽ കൺസർവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ]] == ഇതും കാണുക == * [[തെയ്യം]] * [[m:Wiki Loves Theyyam|വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം]] * [[c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|കോമൺസ്: വിക്കി ലൗസ് തെയ്യം 2026]] * [[m:Theyyam Edit-a-thon 2026|തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2026 (മെറ്റ)]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ തിരുത്തൽ യജ്ഞങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെയ്യം]] 53tsqdrpi6s39cu37coohoxjl0k9mni സയന്ദറുദ് 0 673762 4682477 4682476 2026-11-03T12:01:54Z Martinkottayam 84843 4682477 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = സയാന്ദെരുദ് നദി | native_name ={{native name|fa-Latn|Zayandehrud}} | image = Zayandeh Rud River.jpg | image_caption = സയാന്ദെരുദ് | source1_location = [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ]] | mouth_location = [[ഗാവ്ഖൗനി]] ([[endorheic]]) | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ഇറാൻ]] | length = {{convert|400|km|mi|0|abbr=on}} | source1_elevation = {{convert|3974|m|ft|0|abbr=on}} | mouth_elevation = {{convert|1466|m|ft|0|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|38|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|41500|km2|sqmi|-1|abbr=on}} | extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud | designation1_date = 23 June 1975 | designation1_number = 53<ref>{{Cite web|title=Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/53|access-date=25 April 2018|archive-date=15 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115023018/https://rsis.ramsar.org/ris/53|url-status=live}}</ref>}} | mapframe = yes | mapframe-point = none }} സയാന്ദെരുദ് അല്ലെങ്കിൽ സയാൻന്ദെഹ്രുദ് (പേർഷ്യൻ: Zāyanderūd, زایندهرود; ) മധ്യ ഇറാനിൽ, ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[ചാഹർമഹൽ, ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യ|ചഹാർമഹല,്‍ ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യയിലുള്ള]] [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ|സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിലെ]] സർദ്-കുഹ് ഉപനിരയിൽ നിന്നാണ് സയാന്ദെരുദ് നദി ആരംഭിക്കുന്നത്. [[ഇസ്ഫഹാൻ]] (എസ്ഫഹാൻ) നഗരത്തിന് തെക്കുകിഴക്കായി ഒരു സീസണൽ ഉപ്പ് തടാകമായ ഗാവ്ഖൗനി ചതുപ്പിൽ അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇത് 400 കിലോമീറ്റർ (249 മൈൽ) ദൂരത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു. ഇറാനിലെ സീസണൽ ആയി മാത്രം ഒഴുകുന്ന പല നദികളിൽനിന്നും നദികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വർഷം മുഴുവനും സയാന്ദെരുദ് നദിയിൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ ഒഴുക്കുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് എസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് മറ്റ് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനാൽ അത് വരണ്ടുപോകുന്നു. 2010 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, വർഷങ്ങളോളം സീസണൽ ഡ്രൈ-ഔട്ടുകൾക്ക് ശേഷം നദിയുടെ താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വറ്റിപ്പോയിരുന്നു.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up/ BBC NEWS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703050237/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up|date=2018-07-03}} : "The Zayandeh rood river in Isfahan, one of Iran's main tourist attraction, has dried up."</ref> 41,500 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (16,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സയാന്ദെരുദ് നദീതടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,974 മീറ്റർ (13,038 അടി) മുതൽ 1,466 മീറ്റർ (4,810 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ്. ശരാശരി 130 മില്ലിമീറ്റർ (5 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ പ്രതിമാസ ശരാശരി താപനില 3 °C (37 °F) മുതൽ 29 °C (84 °F) വരെയാണ്. സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിലെ 2,700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) ജലസേചന ഭൂമിയിലേയ്ക്ക്, സയാന്ദേ നദിയിലെ ഒമ്പത് പ്രധാന ഹൈഡ്രോളിക് യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നും, കിണറുകളിൽ നിന്നും, ഖാനത്തിൽ നിന്നും, ലാറ്ററൽ താഴ്‌വരകളിലെ നീരുറവകളിൽ നിന്നുമാണ് ജലം ലഭിക്കുന്നത്. മധ്യ ഇറാനിലെ [[ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യ|ഇസ്ഫഹാൻ]], യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദി ജീവജലം നൽകുന്നു. വെള്ളം വറ്റുന്നതിനു മുമ്പ്, നഗരപ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള വെള്ളം തിരിച്ചുവിടലിൽ ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം 240 ലിറ്റർ (63 യുഎസ് ഗാലൺ/53 ഇമ്പീരിയൽ ഗാലൺ) വെള്ളവും ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ളതിൽ 150 ലിറ്റർ (40 യുഎസ് ഗാലൺ/33 ഇംപി ഗാലൺ) ജലവും ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.iwmi.cgiar.org/assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|title="Zayandeh River Basin Short Profile" International Water Management Institute, Sri Lanka|access-date=2007-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610052836/http://www.iwmi.cgiar.org/Assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|archive-date=2007-06-10|url-status=live}}</ref> 1970-കളിൽ, നദിയുടെ ഒഴുക്ക് പ്രതിവർഷം 1.2 ഘന കിലോമീറ്റർ (0.3 ഘന മൈൽ) അല്ലെങ്കിൽ സെക്കൻഡിൽ 38 ഘന മീറ്റർ (1,340 ഘന അടി) ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Beaumont427">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> == ചരിത്രം == ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ആളുകൾ സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ബിസി ആറാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ സയാന്ദെരുദ് നദീതീരത്ത് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന ചരിത്രാതീത സംസ്കാരമായിരുന്ന സയാന്ദെരുദ് നദീതട സംസ്കാരം. ഈ നദി ഇറാനിലെ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നുത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[സഫവി സാമ്രാജ്യം|സഫാവിദ്]] രാജവംശത്തിന്റെ പണ്ഡിതനും ഉപദേശകനുമായിരുന്ന ബഹാ അൽ-ദിൻ അൽ-അമിലി, ഇസ്ഫഹാന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദീജലം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഒരു കനാൽ സംവിധാനം (മാദി) രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും പേർഷ്യൻ കലാ ചരിത്രകാരന്മാരുമായ ആർതർ ഉപാം പോപ്പിനെയും ഭാര്യ ഫിലിസ് അക്കർമാനെയും നദീതീരത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ ശവകുടീരത്തിലാണ് അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|date=2014-04-14|title=American's Wish for Iranian Burial Riles Hard-Liners|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|access-date=2021-09-10|issn=0362-4331|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910141529/https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|url-status=live}}</ref> ഇറാനിയൻ, മധ്യേഷ്യൻ പഠനങ്ങളിലൂടെ പ്രശസ്തനായ അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതനായ റിച്ചാർഡ് എൻ. ഫ്രൈയും അവിടെ അടക്കം ചെയ്യണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ജലവിനിയോഗവും വിഭജനവും == 1960-കൾ വരെ ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ജലവിതരണം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പ്രമാണമായ തോമറിനെ പിന്തുടർന്നായിരുന്ന. തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരം സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെ 33 ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചുകൊണ്ട് അവ മേഖലയിലെ എട്ട് പ്രധാന ജില്ലകൾക്ക് പ്രത്യേകമായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Beaumont421">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> ജില്ലാ തലത്തിൽ ജലപ്രവാഹം സമയാടിസ്ഥാനത്തിലോ വേരിയബിൾ വെയറുകളുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെയോ വിഭജിച്ചതിനാൽ, ഒഴുക്കിന്റെ ഉയരം പരിഗണിക്കാതെ അനുപാതം നിലനിർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു.<ref name="Beaumont4212">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> നൂറ്റാണ്ടുകളായി [[ഇസ്ഫഹാൻ]] നഗരം ഒരു മരുപ്പച്ചയുള്ള വാസസ്ഥലമായിരുന്നതിനാൽ ചുറ്റുമുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിക്കും സമൃദ്ധിക്കും പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. 1960-കൾ വരെ വ്യാവസായികമായുള്ള ജലവിനിയോഗം വളരെ കുറവായിരുന്നതിനാൽ ദുർലഭമായ ജലസ്രോതസ്സുകൾ പ്രാഥമികമായി കൃഷിക്ക് മാത്രമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. നദീതടത്തിനുള്ളിലെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിനുള്ളിൽ ജീവിതനിലവാരം ഉയരുകയും ചെയ്തതോടെ, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ മേലുള്ള സമ്മർദ്ദം ക്രമാനുഗതമായി വർദ്ധിക്കുകയും തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരമുള്ള ജലവിഭജനം അതുമുതല്ഡ സാധ്യമാകാതെയും വന്നു. വലിയ ഉരുക്ക് വ്യവസായങ്ങൾക്കും മറ്റ് പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും വലിയ തോതിൽ വെള്ളം ആവശ്യമായി വന്നു.<ref name="Beaumont4272">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> നദിയിലെ ജലപ്രവാഹം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി 1972-ൽ ചാഡെഗൻ റിസർവോയർ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സഫാവിദ് രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രാജാവായിരുന്ന ഷാ അബ്ബാസ് ഒന്നാമന്റെ പേരിൽ അണക്കെട്ടിന് ആദ്യം ഷാ അബ്ബാസ് അണക്കെട്ട് എന്ന് പേരിട്ടെങ്കിലും 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിനുശേഷം സയാന്ദെരുദ് അണക്കെട്ട് എന്നാക്കി മാറ്റി. 1972 മുതൽ, സയാന്ദെരുദ് നദിയിലെ കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ ചദാൻ റിസർവോയറിനായി. == നദിയിലെ വറ്റിവരളൽ == 2006 മുതൽ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ സ്ഥിരമായ ഒഴുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളും കർഷകരും ജലക്ഷാമ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നു. മഞ്ഞും മഴയും ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജലക്ഷാമം ഉണ്ടായതിനു പുറമേ, സയാന്ദെരുദ് വറ്റാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഇവ താഴെപ്പറയുന്ന കാരണങ്ങളിൽ ഇത് സംഗ്രഹിക്കാം: <ref>{{Cite web|url=http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|title=Staff (18 April 2005) "American Iranologist Wills wants to be Buried in Isfahan, Iran" ''Cultural Heritage News Agency'' Iran|access-date=20 December 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051012210038/http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|archive-date=12 October 2005|url-status=live}}</ref> - ചഹർമഹൽ, ബക്തിയാരി പ്രവിശ്യ, ഫരീദാൻ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലെ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഉപരിഭാഗത്തുള്ള 180,000 ഹെക്ടർ പ്രകൃതിവിഭവ മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങൾ ഉദ്യാനങ്ങളാക്കി മാറ്റി. - നദിയുടെ നീർത്തട പ്രദേശങ്ങളിൽ കാർഷിക വികസനത്തിനായി ഘടനാപരമായ അണക്കെട്ടുകളും ജലസംഭരണികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ തീരത്ത് ഇസ്ഫഹാൻ അയൺ സ്മെൽറ്റർ, ഇസ്ഫഹാൻ ഓയിൽ റിഫൈനറി, ഇസ്ഫഹാൻ പെട്രോകെമിക്കൽ, കെമിക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രീസ്, മൊബാറക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, സെപഹാൻ ഓയിൽ കമ്പനി തുടങ്ങിയ വലിയ വ്യവസായങ്ങളും പവർ പ്ലാന്റുകൾ പോലെ ധാരാളം വെള്ളം ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി വ്യവസായങ്ങളു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നദിയുടെ വരൾച്ച നദിയോരത്തുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് നിവാസികളെ തൊഴിൽരഹിതരാക്കുകയും അവർ മറ്റ് പ്രവിശ്യകളിലേക്കോ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലേക്കോ കാലാനുസൃതമായി അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായോ കുടിയേറാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഇത് കർഷകർക്ക് വളരെയധികം നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിവച്ചിതോടെ ഈ വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്ഫഹാനിലെ കർഷകർ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ കലാപങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite news|title=Iranian tourist attraction dries up|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114148/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=AFP|title=Thousands protest dried-up river in Iran's Isfahan as water crisis swells|url=https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|access-date=2023-04-19|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114439/https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|url-status=live|issn=0040-7909}}</ref> == അവലംബം == hysn5h121goyhctjtg95bcnmvdl6j7i 4682478 4682477 2026-11-03T12:09:53Z Martinkottayam 84843 4682478 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = സയാന്ദെരുദ് നദി | native_name ={{native name|fa-Latn|Zayandehrud}} | image = Zayandeh Rud River.jpg | image_caption = സയാന്ദെരുദ് | source1_location = [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ]] | mouth_location = [[ഗാവ്ഖൗനി]] ([[endorheic]]) | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ഇറാൻ]] | length = {{convert|400|km|mi|0|abbr=on}} | source1_elevation = {{convert|3974|m|ft|0|abbr=on}} | mouth_elevation = {{convert|1466|m|ft|0|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|38|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|41500|km2|sqmi|-1|abbr=on}} | extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud | designation1_date = 23 June 1975 | designation1_number = 53<ref>{{Cite web|title=Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/53|access-date=25 April 2018|archive-date=15 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115023018/https://rsis.ramsar.org/ris/53|url-status=live}}</ref>}} | mapframe = yes | mapframe-point = none }} സയാന്ദെരുദ് അല്ലെങ്കിൽ സയാൻന്ദെഹ്രുദ് (പേർഷ്യൻ: Zāyanderūd, زایندهرود; ) മധ്യ ഇറാനിൽ, ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[ചാഹർമഹൽ, ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യ|ചഹാർമഹല,്‍ ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യയിലുള്ള]] [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ|സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിലെ]] സർദ്-കുഹ് ഉപനിരയിൽ നിന്നാണ് സയാന്ദെരുദ് നദി ആരംഭിക്കുന്നത്. [[ഇസ്ഫഹാൻ]] (എസ്ഫഹാൻ) നഗരത്തിന് തെക്കുകിഴക്കായി ഒരു സീസണൽ ഉപ്പ് തടാകമായ ഗാവ്ഖൗനി ചതുപ്പിൽ അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇത് 400 കിലോമീറ്റർ (249 മൈൽ) ദൂരത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു. ഇറാനിലെ സീസണൽ ആയി മാത്രം ഒഴുകുന്ന പല നദികളിൽനിന്നും നദികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വർഷം മുഴുവനും സയാന്ദെരുദ് നദിയിൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ ഒഴുക്കുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് എസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് മറ്റ് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനാൽ അത് വരണ്ടുപോകുന്നു. 2010 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, വർഷങ്ങളോളം സീസണൽ ഡ്രൈ-ഔട്ടുകൾക്ക് ശേഷം നദിയുടെ താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വറ്റിപ്പോയിരുന്നു.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up/ BBC NEWS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703050237/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up|date=2018-07-03}} : "The Zayandeh rood river in Isfahan, one of Iran's main tourist attraction, has dried up."</ref> 41,500 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (16,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സയാന്ദെരുദ് നദീതടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,974 മീറ്റർ (13,038 അടി) മുതൽ 1,466 മീറ്റർ (4,810 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ്. ശരാശരി 130 മില്ലിമീറ്റർ (5 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ പ്രതിമാസ ശരാശരി താപനില 3 °C (37 °F) മുതൽ 29 °C (84 °F) വരെയാണ്. സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിലെ 2,700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) ജലസേചന ഭൂമിയിലേയ്ക്ക്, സയാന്ദേ നദിയിലെ ഒമ്പത് പ്രധാന ഹൈഡ്രോളിക് യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നും, കിണറുകളിൽ നിന്നും, ഖാനത്തിൽ നിന്നും, ലാറ്ററൽ താഴ്‌വരകളിലെ നീരുറവകളിൽ നിന്നുമാണ് ജലം ലഭിക്കുന്നത്. മധ്യ ഇറാനിലെ [[ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യ|ഇസ്ഫഹാൻ]], യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദി ജീവജലം നൽകുന്നു. വെള്ളം വറ്റുന്നതിനു മുമ്പ്, നഗരപ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള വെള്ളം തിരിച്ചുവിടലിൽ ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം 240 ലിറ്റർ (63 യുഎസ് ഗാലൺ/53 ഇമ്പീരിയൽ ഗാലൺ) വെള്ളവും ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ളതിൽ 150 ലിറ്റർ (40 യുഎസ് ഗാലൺ/33 ഇംപി ഗാലൺ) ജലവും ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.iwmi.cgiar.org/assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|title="Zayandeh River Basin Short Profile" International Water Management Institute, Sri Lanka|access-date=2007-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610052836/http://www.iwmi.cgiar.org/Assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|archive-date=2007-06-10|url-status=live}}</ref> 1970-കളിൽ, നദിയുടെ ഒഴുക്ക് പ്രതിവർഷം 1.2 ഘന കിലോമീറ്റർ (0.3 ഘന മൈൽ) അല്ലെങ്കിൽ സെക്കൻഡിൽ 38 ഘന മീറ്റർ (1,340 ഘന അടി) ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Beaumont427">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> == ചരിത്രം == ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ആളുകൾ സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ബിസി ആറാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ സയാന്ദെരുദ് നദീതീരത്ത് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന ചരിത്രാതീത സംസ്കാരമായിരുന്ന സയാന്ദെരുദ് നദീതട സംസ്കാരം. ഈ നദി ഇറാനിലെ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നുത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[സഫവി സാമ്രാജ്യം|സഫാവിദ്]] രാജവംശത്തിന്റെ പണ്ഡിതനും ഉപദേശകനുമായിരുന്ന ബഹാ അൽ-ദിൻ അൽ-അമിലി, ഇസ്ഫഹാന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദീജലം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഒരു കനാൽ സംവിധാനം (മാദി) രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും പേർഷ്യൻ കലാ ചരിത്രകാരന്മാരുമായ ആർതർ ഉപാം പോപ്പിനെയും ഭാര്യ ഫിലിസ് അക്കർമാനെയും നദീതീരത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ ശവകുടീരത്തിലാണ് അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|date=2014-04-14|title=American's Wish for Iranian Burial Riles Hard-Liners|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|access-date=2021-09-10|issn=0362-4331|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910141529/https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|url-status=live}}</ref> ഇറാനിയൻ, മധ്യേഷ്യൻ പഠനങ്ങളിലൂടെ പ്രശസ്തനായ അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതനായ റിച്ചാർഡ് എൻ. ഫ്രൈയും അവിടെ അടക്കം ചെയ്യണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ജലവിനിയോഗവും വിഭജനവും == [[File:Zayandeh_river_map.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zayandeh_river_map.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെയും സയാന്ദെരുദ്/ഗാവ്ഖൗനി ഡ്രെയിനേജ് ബേസിനിന്റെയും ഭൂപടം.]] 1960-കൾ വരെ ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ജലവിതരണം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പ്രമാണമായ തോമറിനെ പിന്തുടർന്നായിരുന്ന. തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരം സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെ 33 ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചുകൊണ്ട് അവ മേഖലയിലെ എട്ട് പ്രധാന ജില്ലകൾക്ക് പ്രത്യേകമായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Beaumont421">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> ജില്ലാ തലത്തിൽ ജലപ്രവാഹം സമയാടിസ്ഥാനത്തിലോ വേരിയബിൾ വെയറുകളുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെയോ വിഭജിച്ചതിനാൽ, ഒഴുക്കിന്റെ ഉയരം പരിഗണിക്കാതെ അനുപാതം നിലനിർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു.<ref name="Beaumont4212">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> നൂറ്റാണ്ടുകളായി [[ഇസ്ഫഹാൻ]] നഗരം ഒരു മരുപ്പച്ചയുള്ള വാസസ്ഥലമായിരുന്നതിനാൽ ചുറ്റുമുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിക്കും സമൃദ്ധിക്കും പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. 1960-കൾ വരെ വ്യാവസായികമായുള്ള ജലവിനിയോഗം വളരെ കുറവായിരുന്നതിനാൽ ദുർലഭമായ ജലസ്രോതസ്സുകൾ പ്രാഥമികമായി കൃഷിക്ക് മാത്രമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. നദീതടത്തിനുള്ളിലെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിനുള്ളിൽ ജീവിതനിലവാരം ഉയരുകയും ചെയ്തതോടെ, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ മേലുള്ള സമ്മർദ്ദം ക്രമാനുഗതമായി വർദ്ധിക്കുകയും തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരമുള്ള ജലവിഭജനം അതുമുതല്ഡ സാധ്യമാകാതെയും വന്നു. വലിയ ഉരുക്ക് വ്യവസായങ്ങൾക്കും മറ്റ് പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും വലിയ തോതിൽ വെള്ളം ആവശ്യമായി വന്നു.<ref name="Beaumont4272">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> നദിയിലെ ജലപ്രവാഹം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി 1972-ൽ ചാഡെഗൻ റിസർവോയർ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സഫാവിദ് രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രാജാവായിരുന്ന ഷാ അബ്ബാസ് ഒന്നാമന്റെ പേരിൽ അണക്കെട്ടിന് ആദ്യം ഷാ അബ്ബാസ് അണക്കെട്ട് എന്ന് പേരിട്ടെങ്കിലും 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിനുശേഷം സയാന്ദെരുദ് അണക്കെട്ട് എന്നാക്കി മാറ്റി. 1972 മുതൽ, സയാന്ദെരുദ് നദിയിലെ കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ ചദാൻ റിസർവോയറിനായി. സയാന്ദെരുദ് ജലത്തിന്റെ 80% കൃഷിക്കും, 10% മനുഷ്യ ഉപഭോഗത്തിനും (4.5 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുടെ കുടിവെള്ളത്തിനും ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും), 7% വ്യവസായത്തിനും (സോബാഹാൻ-ഇ-എസ്ഫഹാൻ, ഫൂലാദ് മൊബാരെക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, ഇസ്ഫഹാനിലെ പെട്രോകെമിക്കൽ, റിഫൈനറി, പവർ പ്ലാന്റുകൾ എന്നിവ പോലെ) 3% മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയായ കരുൺ നദിയിൽ നിന്ന് (ഇതും സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു) വെള്ളം സയാന്ദെരുദ് നദിയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നതിനായി നിരവധി തുരങ്ക പദ്ധതികൾ ആവിഷ്ക്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇസ്ഫഹാൻ, [[യാസ്ദ് പ്രവിശ്യ|യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ]] വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയ്ക്കും പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും ജലം നൽകാൻ ഈ പദ്ധതികൾ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Ali Assari">{{cite journal |last=Assari |first=Ali |author2=Erfan Assari |year=2012 |title=Urban spirit and heritage conservation problems: case study Isfahan city in Iran |url=http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |url-status=live |journal=Journal of American Science |volume=8 |issue=1 |pages=203–209 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022052348/http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |archive-date=22 October 2012 |access-date=7 January 2013}}</ref> == നദിയിലെ വറ്റിവരളൽ == 2006 മുതൽ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ സ്ഥിരമായ ഒഴുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളും കർഷകരും ജലക്ഷാമ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നു. മഞ്ഞും മഴയും ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജലക്ഷാമം ഉണ്ടായതിനു പുറമേ, സയാന്ദെരുദ് വറ്റാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഇവ താഴെപ്പറയുന്ന കാരണങ്ങളിൽ ഇത് സംഗ്രഹിക്കാം: <ref>{{Cite web|url=http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|title=Staff (18 April 2005) "American Iranologist Wills wants to be Buried in Isfahan, Iran" ''Cultural Heritage News Agency'' Iran|access-date=20 December 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051012210038/http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|archive-date=12 October 2005|url-status=live}}</ref> - ചഹർമഹൽ, ബക്തിയാരി പ്രവിശ്യ, ഫരീദാൻ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലെ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഉപരിഭാഗത്തുള്ള 180,000 ഹെക്ടർ പ്രകൃതിവിഭവ മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങൾ ഉദ്യാനങ്ങളാക്കി മാറ്റി. - നദിയുടെ നീർത്തട പ്രദേശങ്ങളിൽ കാർഷിക വികസനത്തിനായി ഘടനാപരമായ അണക്കെട്ടുകളും ജലസംഭരണികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ തീരത്ത് ഇസ്ഫഹാൻ അയൺ സ്മെൽറ്റർ, ഇസ്ഫഹാൻ ഓയിൽ റിഫൈനറി, ഇസ്ഫഹാൻ പെട്രോകെമിക്കൽ, കെമിക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രീസ്, മൊബാറക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, സെപഹാൻ ഓയിൽ കമ്പനി തുടങ്ങിയ വലിയ വ്യവസായങ്ങളും പവർ പ്ലാന്റുകൾ പോലെ ധാരാളം വെള്ളം ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി വ്യവസായങ്ങളു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നദിയുടെ വരൾച്ച നദിയോരത്തുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് നിവാസികളെ തൊഴിൽരഹിതരാക്കുകയും അവർ മറ്റ് പ്രവിശ്യകളിലേക്കോ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലേക്കോ കാലാനുസൃതമായി അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായോ കുടിയേറാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഇത് കർഷകർക്ക് വളരെയധികം നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിവച്ചിതോടെ ഈ വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്ഫഹാനിലെ കർഷകർ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ കലാപങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite news|title=Iranian tourist attraction dries up|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114148/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=AFP|title=Thousands protest dried-up river in Iran's Isfahan as water crisis swells|url=https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|access-date=2023-04-19|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114439/https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|url-status=live|issn=0040-7909}}</ref> == അവലംബം == 2haz44te1d5mzj9dq049muqc1111vj6 4682480 4682478 2026-11-03T12:15:28Z Martinkottayam 84843 4682480 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = സയാന്ദെരുദ് നദി | native_name ={{native name|fa-Latn|Zayandehrud}} | image = Zayandeh Rud River.jpg | image_caption = സയാന്ദെരുദ് | source1_location = [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ]] | mouth_location = [[ഗാവ്ഖൗനി]] ([[endorheic]]) | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ഇറാൻ]] | length = {{convert|400|km|mi|0|abbr=on}} | source1_elevation = {{convert|3974|m|ft|0|abbr=on}} | mouth_elevation = {{convert|1466|m|ft|0|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|38|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|41500|km2|sqmi|-1|abbr=on}} | extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud | designation1_date = 23 June 1975 | designation1_number = 53<ref>{{Cite web|title=Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/53|access-date=25 April 2018|archive-date=15 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115023018/https://rsis.ramsar.org/ris/53|url-status=live}}</ref>}} | mapframe = yes | mapframe-point = none }} സയാന്ദെരുദ് അല്ലെങ്കിൽ സയാൻന്ദെഹ്രുദ് (പേർഷ്യൻ: Zāyanderūd, زایندهرود; ) മധ്യ ഇറാനിൽ, ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[ചാഹർമഹൽ, ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യ|ചഹാർമഹല,്‍ ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യയിലുള്ള]] [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ|സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിലെ]] സർദ്-കുഹ് ഉപനിരയിൽ നിന്നാണ് സയാന്ദെരുദ് നദി ആരംഭിക്കുന്നത്. [[ഇസ്ഫഹാൻ]] (എസ്ഫഹാൻ) നഗരത്തിന് തെക്കുകിഴക്കായി ഒരു സീസണൽ ഉപ്പ് തടാകമായ ഗാവ്ഖൗനി ചതുപ്പിൽ അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇത് 400 കിലോമീറ്റർ (249 മൈൽ) ദൂരത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു. ഇറാനിലെ സീസണൽ ആയി മാത്രം ഒഴുകുന്ന പല നദികളിൽനിന്നും നദികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വർഷം മുഴുവനും സയാന്ദെരുദ് നദിയിൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ ഒഴുക്കുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് എസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് മറ്റ് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനാൽ അത് വരണ്ടുപോകുന്നു. 2010 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, വർഷങ്ങളോളം സീസണൽ ഡ്രൈ-ഔട്ടുകൾക്ക് ശേഷം നദിയുടെ താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വറ്റിപ്പോയിരുന്നു.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up/ BBC NEWS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703050237/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up|date=2018-07-03}} : "The Zayandeh rood river in Isfahan, one of Iran's main tourist attraction, has dried up."</ref> 41,500 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (16,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സയാന്ദെരുദ് നദീതടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,974 മീറ്റർ (13,038 അടി) മുതൽ 1,466 മീറ്റർ (4,810 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ്. ശരാശരി 130 മില്ലിമീറ്റർ (5 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ പ്രതിമാസ ശരാശരി താപനില 3 °C (37 °F) മുതൽ 29 °C (84 °F) വരെയാണ്. സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിലെ 2,700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) ജലസേചന ഭൂമിയിലേയ്ക്ക്, സയാന്ദേ നദിയിലെ ഒമ്പത് പ്രധാന ഹൈഡ്രോളിക് യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നും, കിണറുകളിൽ നിന്നും, ഖാനത്തിൽ നിന്നും, ലാറ്ററൽ താഴ്‌വരകളിലെ നീരുറവകളിൽ നിന്നുമാണ് ജലം ലഭിക്കുന്നത്. മധ്യ ഇറാനിലെ [[ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യ|ഇസ്ഫഹാൻ]], യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദി ജീവജലം നൽകുന്നു. വെള്ളം വറ്റുന്നതിനു മുമ്പ്, നഗരപ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള വെള്ളം തിരിച്ചുവിടലിൽ ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം 240 ലിറ്റർ (63 യുഎസ് ഗാലൺ/53 ഇമ്പീരിയൽ ഗാലൺ) വെള്ളവും ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ളതിൽ 150 ലിറ്റർ (40 യുഎസ് ഗാലൺ/33 ഇംപി ഗാലൺ) ജലവും ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.iwmi.cgiar.org/assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|title="Zayandeh River Basin Short Profile" International Water Management Institute, Sri Lanka|access-date=2007-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610052836/http://www.iwmi.cgiar.org/Assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|archive-date=2007-06-10|url-status=live}}</ref> 1970-കളിൽ, നദിയുടെ ഒഴുക്ക് പ്രതിവർഷം 1.2 ഘന കിലോമീറ്റർ (0.3 ഘന മൈൽ) അല്ലെങ്കിൽ സെക്കൻഡിൽ 38 ഘന മീറ്റർ (1,340 ഘന അടി) ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Beaumont427">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> == ചരിത്രം == ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ആളുകൾ സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ബിസി ആറാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ സയാന്ദെരുദ് നദീതീരത്ത് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന ചരിത്രാതീത സംസ്കാരമായിരുന്ന സയാന്ദെരുദ് നദീതട സംസ്കാരം. ഈ നദി ഇറാനിലെ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നുത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[സഫവി സാമ്രാജ്യം|സഫാവിദ്]] രാജവംശത്തിന്റെ പണ്ഡിതനും ഉപദേശകനുമായിരുന്ന ബഹാ അൽ-ദിൻ അൽ-അമിലി, ഇസ്ഫഹാന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദീജലം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഒരു കനാൽ സംവിധാനം (മാദി) രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും പേർഷ്യൻ കലാ ചരിത്രകാരന്മാരുമായ ആർതർ ഉപാം പോപ്പിനെയും ഭാര്യ ഫിലിസ് അക്കർമാനെയും നദീതീരത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ ശവകുടീരത്തിലാണ് അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|date=2014-04-14|title=American's Wish for Iranian Burial Riles Hard-Liners|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|access-date=2021-09-10|issn=0362-4331|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910141529/https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|url-status=live}}</ref> ഇറാനിയൻ, മധ്യേഷ്യൻ പഠനങ്ങളിലൂടെ പ്രശസ്തനായ അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതനായ റിച്ചാർഡ് എൻ. ഫ്രൈയും അവിടെ അടക്കം ചെയ്യണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ജലവിനിയോഗവും വിഭജനവും == [[File:Zayandeh_river_map.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zayandeh_river_map.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെയും സയാന്ദെരുദ്/ഗാവ്ഖൗനി ഡ്രെയിനേജ് ബേസിനിന്റെയും ഭൂപടം.]] 1960-കൾ വരെ ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ജലവിതരണം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പ്രമാണമായ തോമറിനെ പിന്തുടർന്നായിരുന്ന. തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരം സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെ 33 ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചുകൊണ്ട് അവ മേഖലയിലെ എട്ട് പ്രധാന ജില്ലകൾക്ക് പ്രത്യേകമായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Beaumont421">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> ജില്ലാ തലത്തിൽ ജലപ്രവാഹം സമയാടിസ്ഥാനത്തിലോ വേരിയബിൾ വെയറുകളുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെയോ വിഭജിച്ചതിനാൽ, ഒഴുക്കിന്റെ ഉയരം പരിഗണിക്കാതെ അനുപാതം നിലനിർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു.<ref name="Beaumont4212">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> നൂറ്റാണ്ടുകളായി [[ഇസ്ഫഹാൻ]] നഗരം ഒരു മരുപ്പച്ചയുള്ള വാസസ്ഥലമായിരുന്നതിനാൽ ചുറ്റുമുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിക്കും സമൃദ്ധിക്കും പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. 1960-കൾ വരെ വ്യാവസായികമായുള്ള ജലവിനിയോഗം വളരെ കുറവായിരുന്നതിനാൽ ദുർലഭമായ ജലസ്രോതസ്സുകൾ പ്രാഥമികമായി കൃഷിക്ക് മാത്രമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. നദീതടത്തിനുള്ളിലെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിനുള്ളിൽ ജീവിതനിലവാരം ഉയരുകയും ചെയ്തതോടെ, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ മേലുള്ള സമ്മർദ്ദം ക്രമാനുഗതമായി വർദ്ധിക്കുകയും തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരമുള്ള ജലവിഭജനം അതുമുതല്ഡ സാധ്യമാകാതെയും വന്നു. വലിയ ഉരുക്ക് വ്യവസായങ്ങൾക്കും മറ്റ് പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും വലിയ തോതിൽ വെള്ളം ആവശ്യമായി വന്നു.<ref name="Beaumont4272">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> നദിയിലെ ജലപ്രവാഹം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി 1972-ൽ ചാഡെഗൻ റിസർവോയർ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സഫാവിദ് രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രാജാവായിരുന്ന ഷാ അബ്ബാസ് ഒന്നാമന്റെ പേരിൽ അണക്കെട്ടിന് ആദ്യം ഷാ അബ്ബാസ് അണക്കെട്ട് എന്ന് പേരിട്ടെങ്കിലും 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിനുശേഷം സയാന്ദെരുദ് അണക്കെട്ട് എന്നാക്കി മാറ്റി. 1972 മുതൽ, സയാന്ദെരുദ് നദിയിലെ കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ ചദാൻ റിസർവോയറിനായി. സയാന്ദെരുദ് ജലത്തിന്റെ 80% കൃഷിക്കും, 10% മനുഷ്യ ഉപഭോഗത്തിനും (4.5 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുടെ കുടിവെള്ളത്തിനും ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും), 7% വ്യവസായത്തിനും (സോബാഹാൻ-ഇ-എസ്ഫഹാൻ, ഫൂലാദ് മൊബാരെക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, ഇസ്ഫഹാനിലെ പെട്രോകെമിക്കൽ, റിഫൈനറി, പവർ പ്ലാന്റുകൾ എന്നിവ പോലെ) 3% മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയായ കരുൺ നദിയിൽ നിന്ന് (ഇതും സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു) വെള്ളം സയാന്ദെരുദ് നദിയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നതിനായി നിരവധി തുരങ്ക പദ്ധതികൾ ആവിഷ്ക്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇസ്ഫഹാൻ, [[യാസ്ദ് പ്രവിശ്യ|യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ]] വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയ്ക്കും പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും ജലം നൽകാൻ ഈ പദ്ധതികൾ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Ali Assari">{{cite journal |last=Assari |first=Ali |author2=Erfan Assari |year=2012 |title=Urban spirit and heritage conservation problems: case study Isfahan city in Iran |url=http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |url-status=live |journal=Journal of American Science |volume=8 |issue=1 |pages=203–209 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022052348/http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |archive-date=22 October 2012 |access-date=7 January 2013}}</ref> == നദിയിലെ വറ്റിവരളൽ == 2006 മുതൽ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ സ്ഥിരമായ ഒഴുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളും കർഷകരും ജലക്ഷാമ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നു. മഞ്ഞും മഴയും ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജലക്ഷാമം ഉണ്ടായതിനു പുറമേ, സയാന്ദെരുദ് വറ്റാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഇവ താഴെപ്പറയുന്ന കാരണങ്ങളിൽ ഇത് സംഗ്രഹിക്കാം: <ref>{{Cite web|url=http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|title=Staff (18 April 2005) "American Iranologist Wills wants to be Buried in Isfahan, Iran" ''Cultural Heritage News Agency'' Iran|access-date=20 December 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051012210038/http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|archive-date=12 October 2005|url-status=live}}</ref> - ചഹർമഹൽ, ബക്തിയാരി പ്രവിശ്യ, ഫരീദാൻ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലെ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഉപരിഭാഗത്തുള്ള 180,000 ഹെക്ടർ പ്രകൃതിവിഭവ മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങൾ ഉദ്യാനങ്ങളാക്കി മാറ്റി. - നദിയുടെ നീർത്തട പ്രദേശങ്ങളിൽ കാർഷിക വികസനത്തിനായി ഘടനാപരമായ അണക്കെട്ടുകളും ജലസംഭരണികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ തീരത്ത് ഇസ്ഫഹാൻ അയൺ സ്മെൽറ്റർ, ഇസ്ഫഹാൻ ഓയിൽ റിഫൈനറി, ഇസ്ഫഹാൻ പെട്രോകെമിക്കൽ, കെമിക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രീസ്, മൊബാറക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, സെപഹാൻ ഓയിൽ കമ്പനി തുടങ്ങിയ വലിയ വ്യവസായങ്ങളും പവർ പ്ലാന്റുകൾ പോലെ ധാരാളം വെള്ളം ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി വ്യവസായങ്ങളു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നദിയുടെ വരൾച്ച നദിയോരത്തുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് നിവാസികളെ തൊഴിൽരഹിതരാക്കുകയും അവർ മറ്റ് പ്രവിശ്യകളിലേക്കോ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലേക്കോ കാലാനുസൃതമായി അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായോ കുടിയേറാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഇത് കർഷകർക്ക് വളരെയധികം നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിവച്ചിതോടെ ഈ വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്ഫഹാനിലെ കർഷകർ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ കലാപങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite news|title=Iranian tourist attraction dries up|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114148/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=AFP|title=Thousands protest dried-up river in Iran's Isfahan as water crisis swells|url=https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|access-date=2023-04-19|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114439/https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|url-status=live|issn=0040-7909}}</ref> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:2026 -ലെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ]] 0ceuutom54322rz9polg86zsfub7eth 4682482 4682480 2026-11-03T12:18:38Z Martinkottayam 84843 4682482 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = സയാന്ദെരുദ് നദി | native_name ={{native name|fa-Latn|Zayandehrud}} | image = Zayandeh Rud River.jpg | image_caption = സയാന്ദെരുദ് | source1_location = [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ]] | mouth_location = [[ഗാവ്ഖൗനി]] ([[endorheic]]) | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ഇറാൻ]] | length = {{convert|400|km|mi|0|abbr=on}} | source1_elevation = {{convert|3974|m|ft|0|abbr=on}} | mouth_elevation = {{convert|1466|m|ft|0|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|38|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|41500|km2|sqmi|-1|abbr=on}} | extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud | designation1_date = 23 June 1975 | designation1_number = 53<ref>{{Cite web|title=Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/53|access-date=25 April 2018|archive-date=15 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115023018/https://rsis.ramsar.org/ris/53|url-status=live}}</ref>}} | mapframe = yes | mapframe-point = none }} സയാന്ദെരുദ് അല്ലെങ്കിൽ സയാൻന്ദെഹ്രുദ് ([[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]]: Zāyanderūd, زایندهرود; ) മധ്യ ഇറാനിൽ, [[ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമി|ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[ചാഹർമഹൽ, ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യ|ചഹാർമഹൽ ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യയിലുള്ള]] [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ|സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിലെ]] സർദ്-കുഹ് ഉപനിരയിൽ നിന്നാണ് സയാന്ദെരുദ് നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. [[ഇസ്ഫഹാൻ]](എസ്ഫഹാൻ) നഗരത്തിന് തെക്കുകിഴക്കായി ഒരു കാലികമായ ഉപ്പ് തടാകമായ ഗാവ്ഖൗനി ചതുപ്പിൽ അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇത് 400 കിലോമീറ്റർ (249 മൈൽ) ദൂരത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു. ഇറാനിലെ സീസണൽ ആയി മാത്രം ഒഴുകുന്ന പല നദികളിൽനിന്നും നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വർഷം മുഴുവനും സയാന്ദെരുദ് നദിയിൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ ഒഴുക്കുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് എസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് മറ്റ് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനാൽ അത് വരണ്ടുപോകുന്നു. 2010 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, വർഷങ്ങളോളം സീസണൽ ഡ്രൈ-ഔട്ടുകൾക്ക് ശേഷം നദിയുടെ താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വറ്റിപ്പോയിരുന്നു.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up/ BBC NEWS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703050237/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up|date=2018-07-03}} : "The Zayandeh rood river in Isfahan, one of Iran's main tourist attraction, has dried up."</ref> 41,500 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (16,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സയാന്ദെരുദ് നദീതടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,974 മീറ്റർ (13,038 അടി) മുതൽ 1,466 മീറ്റർ (4,810 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ്. ശരാശരി 130 മില്ലിമീറ്റർ (5 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ പ്രതിമാസ ശരാശരി താപനില 3 °C (37 °F) മുതൽ 29 °C (84 °F) വരെയാണ്. സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിലെ 2,700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) ജലസേചന ഭൂമിയിലേയ്ക്ക്, സയാന്ദേ നദിയിലെ ഒമ്പത് പ്രധാന ഹൈഡ്രോളിക് യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നും, കിണറുകളിൽ നിന്നും, ഖാനത്തിൽ നിന്നും, ലാറ്ററൽ താഴ്‌വരകളിലെ നീരുറവകളിൽ നിന്നുമാണ് ജലം ലഭിക്കുന്നത്. മധ്യ ഇറാനിലെ [[ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യ|ഇസ്ഫഹാൻ]], യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദി ജീവജലം നൽകുന്നു. വെള്ളം വറ്റുന്നതിനു മുമ്പ്, നഗരപ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള വെള്ളം തിരിച്ചുവിടലിൽ ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം 240 ലിറ്റർ (63 യുഎസ് ഗാലൺ/53 ഇമ്പീരിയൽ ഗാലൺ) വെള്ളവും ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ളതിൽ 150 ലിറ്റർ (40 യുഎസ് ഗാലൺ/33 ഇംപി ഗാലൺ) ജലവും ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.iwmi.cgiar.org/assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|title="Zayandeh River Basin Short Profile" International Water Management Institute, Sri Lanka|access-date=2007-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610052836/http://www.iwmi.cgiar.org/Assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|archive-date=2007-06-10|url-status=live}}</ref> 1970-കളിൽ, നദിയുടെ ഒഴുക്ക് പ്രതിവർഷം 1.2 ഘന കിലോമീറ്റർ (0.3 ഘന മൈൽ) അല്ലെങ്കിൽ സെക്കൻഡിൽ 38 ഘന മീറ്റർ (1,340 ഘന അടി) ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Beaumont427">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> == ചരിത്രം == ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ആളുകൾ സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ബിസി ആറാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ സയാന്ദെരുദ് നദീതീരത്ത് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന ചരിത്രാതീത സംസ്കാരമായിരുന്ന സയാന്ദെരുദ് നദീതട സംസ്കാരം. ഈ നദി ഇറാനിലെ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നുത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[സഫവി സാമ്രാജ്യം|സഫാവിദ്]] രാജവംശത്തിന്റെ പണ്ഡിതനും ഉപദേശകനുമായിരുന്ന ബഹാ അൽ-ദിൻ അൽ-അമിലി, ഇസ്ഫഹാന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദീജലം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഒരു കനാൽ സംവിധാനം (മാദി) രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും പേർഷ്യൻ കലാ ചരിത്രകാരന്മാരുമായ ആർതർ ഉപാം പോപ്പിനെയും ഭാര്യ ഫിലിസ് അക്കർമാനെയും നദീതീരത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ ശവകുടീരത്തിലാണ് അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|date=2014-04-14|title=American's Wish for Iranian Burial Riles Hard-Liners|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|access-date=2021-09-10|issn=0362-4331|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910141529/https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|url-status=live}}</ref> ഇറാനിയൻ, മധ്യേഷ്യൻ പഠനങ്ങളിലൂടെ പ്രശസ്തനായ അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതനായ റിച്ചാർഡ് എൻ. ഫ്രൈയും അവിടെ അടക്കം ചെയ്യണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ജലവിനിയോഗവും വിഭജനവും == [[File:Zayandeh_river_map.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zayandeh_river_map.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെയും സയാന്ദെരുദ്/ഗാവ്ഖൗനി ഡ്രെയിനേജ് ബേസിനിന്റെയും ഭൂപടം.]] 1960-കൾ വരെ ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ജലവിതരണം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പ്രമാണമായ തോമറിനെ പിന്തുടർന്നായിരുന്ന. തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരം സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെ 33 ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചുകൊണ്ട് അവ മേഖലയിലെ എട്ട് പ്രധാന ജില്ലകൾക്ക് പ്രത്യേകമായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Beaumont421">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> ജില്ലാ തലത്തിൽ ജലപ്രവാഹം സമയാടിസ്ഥാനത്തിലോ വേരിയബിൾ വെയറുകളുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെയോ വിഭജിച്ചതിനാൽ, ഒഴുക്കിന്റെ ഉയരം പരിഗണിക്കാതെ അനുപാതം നിലനിർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു.<ref name="Beaumont4212">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> നൂറ്റാണ്ടുകളായി [[ഇസ്ഫഹാൻ]] നഗരം ഒരു മരുപ്പച്ചയുള്ള വാസസ്ഥലമായിരുന്നതിനാൽ ചുറ്റുമുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിക്കും സമൃദ്ധിക്കും പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. 1960-കൾ വരെ വ്യാവസായികമായുള്ള ജലവിനിയോഗം വളരെ കുറവായിരുന്നതിനാൽ ദുർലഭമായ ജലസ്രോതസ്സുകൾ പ്രാഥമികമായി കൃഷിക്ക് മാത്രമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. നദീതടത്തിനുള്ളിലെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിനുള്ളിൽ ജീവിതനിലവാരം ഉയരുകയും ചെയ്തതോടെ, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ മേലുള്ള സമ്മർദ്ദം ക്രമാനുഗതമായി വർദ്ധിക്കുകയും തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരമുള്ള ജലവിഭജനം അതുമുതല്ഡ സാധ്യമാകാതെയും വന്നു. വലിയ ഉരുക്ക് വ്യവസായങ്ങൾക്കും മറ്റ് പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും വലിയ തോതിൽ വെള്ളം ആവശ്യമായി വന്നു.<ref name="Beaumont4272">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> നദിയിലെ ജലപ്രവാഹം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി 1972-ൽ ചാഡെഗൻ റിസർവോയർ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സഫാവിദ് രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രാജാവായിരുന്ന ഷാ അബ്ബാസ് ഒന്നാമന്റെ പേരിൽ അണക്കെട്ടിന് ആദ്യം ഷാ അബ്ബാസ് അണക്കെട്ട് എന്ന് പേരിട്ടെങ്കിലും 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിനുശേഷം സയാന്ദെരുദ് അണക്കെട്ട് എന്നാക്കി മാറ്റി. 1972 മുതൽ, സയാന്ദെരുദ് നദിയിലെ കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ ചദാൻ റിസർവോയറിനായി. സയാന്ദെരുദ് ജലത്തിന്റെ 80% കൃഷിക്കും, 10% മനുഷ്യ ഉപഭോഗത്തിനും (4.5 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുടെ കുടിവെള്ളത്തിനും ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും), 7% വ്യവസായത്തിനും (സോബാഹാൻ-ഇ-എസ്ഫഹാൻ, ഫൂലാദ് മൊബാരെക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, ഇസ്ഫഹാനിലെ പെട്രോകെമിക്കൽ, റിഫൈനറി, പവർ പ്ലാന്റുകൾ എന്നിവ പോലെ) 3% മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയായ കരുൺ നദിയിൽ നിന്ന് (ഇതും സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു) വെള്ളം സയാന്ദെരുദ് നദിയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നതിനായി നിരവധി തുരങ്ക പദ്ധതികൾ ആവിഷ്ക്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇസ്ഫഹാൻ, [[യാസ്ദ് പ്രവിശ്യ|യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ]] വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയ്ക്കും പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും ജലം നൽകാൻ ഈ പദ്ധതികൾ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Ali Assari">{{cite journal |last=Assari |first=Ali |author2=Erfan Assari |year=2012 |title=Urban spirit and heritage conservation problems: case study Isfahan city in Iran |url=http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |url-status=live |journal=Journal of American Science |volume=8 |issue=1 |pages=203–209 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022052348/http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |archive-date=22 October 2012 |access-date=7 January 2013}}</ref> == നദിയിലെ വറ്റിവരളൽ == 2006 മുതൽ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ സ്ഥിരമായ ഒഴുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളും കർഷകരും ജലക്ഷാമ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നു. മഞ്ഞും മഴയും ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജലക്ഷാമം ഉണ്ടായതിനു പുറമേ, സയാന്ദെരുദ് വറ്റാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഇവ താഴെപ്പറയുന്ന കാരണങ്ങളിൽ ഇത് സംഗ്രഹിക്കാം: <ref>{{Cite web|url=http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|title=Staff (18 April 2005) "American Iranologist Wills wants to be Buried in Isfahan, Iran" ''Cultural Heritage News Agency'' Iran|access-date=20 December 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051012210038/http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|archive-date=12 October 2005|url-status=live}}</ref> - ചഹർമഹൽ, ബക്തിയാരി പ്രവിശ്യ, ഫരീദാൻ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലെ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഉപരിഭാഗത്തുള്ള 180,000 ഹെക്ടർ പ്രകൃതിവിഭവ മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങൾ ഉദ്യാനങ്ങളാക്കി മാറ്റി. - നദിയുടെ നീർത്തട പ്രദേശങ്ങളിൽ കാർഷിക വികസനത്തിനായി ഘടനാപരമായ അണക്കെട്ടുകളും ജലസംഭരണികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ തീരത്ത് ഇസ്ഫഹാൻ അയൺ സ്മെൽറ്റർ, ഇസ്ഫഹാൻ ഓയിൽ റിഫൈനറി, ഇസ്ഫഹാൻ പെട്രോകെമിക്കൽ, കെമിക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രീസ്, മൊബാറക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, സെപഹാൻ ഓയിൽ കമ്പനി തുടങ്ങിയ വലിയ വ്യവസായങ്ങളും പവർ പ്ലാന്റുകൾ പോലെ ധാരാളം വെള്ളം ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി വ്യവസായങ്ങളു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നദിയുടെ വരൾച്ച നദിയോരത്തുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് നിവാസികളെ തൊഴിൽരഹിതരാക്കുകയും അവർ മറ്റ് പ്രവിശ്യകളിലേക്കോ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലേക്കോ കാലാനുസൃതമായി അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായോ കുടിയേറാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഇത് കർഷകർക്ക് വളരെയധികം നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിവച്ചിതോടെ ഈ വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്ഫഹാനിലെ കർഷകർ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ കലാപങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite news|title=Iranian tourist attraction dries up|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114148/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=AFP|title=Thousands protest dried-up river in Iran's Isfahan as water crisis swells|url=https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|access-date=2023-04-19|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114439/https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|url-status=live|issn=0040-7909}}</ref> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:2026 -ലെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ]] fzz4po2bqtvyifbiuzw1lulmrsew1n6 4682486 4682482 2026-11-03T12:27:50Z Martinkottayam 84843 4682486 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = സയാന്ദെരുദ് നദി | native_name ={{native name|fa-Latn|Zayandehrud}} | image = Zayandeh Rud River.jpg | image_caption = സയാന്ദെരുദ് | source1_location = [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ]] | mouth_location = [[ഗാവ്ഖൗനി]] ([[endorheic]]) | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ഇറാൻ]] | length = {{convert|400|km|mi|0|abbr=on}} | source1_elevation = {{convert|3974|m|ft|0|abbr=on}} | mouth_elevation = {{convert|1466|m|ft|0|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|38|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|41500|km2|sqmi|-1|abbr=on}} | extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud | designation1_date = 23 June 1975 | designation1_number = 53<ref>{{Cite web|title=Gavkhouni Lake and marshes of the lower Zaindeh Rud|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/53|access-date=25 April 2018|archive-date=15 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115023018/https://rsis.ramsar.org/ris/53|url-status=live}}</ref>}} | mapframe = yes | mapframe-point = none }} സയാന്ദെരുദ് അല്ലെങ്കിൽ സയാൻന്ദെഹ്രുദ് ([[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]]: Zāyanderūd, زایندهرود; ) മധ്യ ഇറാനിൽ, [[ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമി|ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[ചാഹർമഹൽ, ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യ|ചഹാർമഹൽ ബഖ്തിയാരി പ്രവിശ്യയിലുള്ള]] [[സാഗ്രോസ് മലനിരകൾ|സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിലെ]] സർദ്-കുഹ് ഉപനിരയിൽ നിന്നാണ് സയാന്ദെരുദ് നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. [[ഇസ്ഫഹാൻ]](എസ്ഫഹാൻ) നഗരത്തിന് തെക്കുകിഴക്കായി ഒരു കാലികമായ ഉപ്പ് തടാകമായ ഗാവ്ഖൗനി ചതുപ്പിൽ അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇത് 400 കിലോമീറ്റർ (249 മൈൽ) ദൂരത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു. ഇറാനിലെ സീസണൽ ആയി മാത്രം ഒഴുകുന്ന പല നദികളിൽനിന്നും നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വർഷം മുഴുവനും സയാന്ദെരുദ് നദിയിൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ ഒഴുക്കുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് എസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് മറ്റ് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനാൽ അത് വരണ്ടുപോകുന്നു. 2010 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, വർഷങ്ങളോളം സീസണൽ ഡ്രൈ-ഔട്ടുകൾക്ക് ശേഷം നദിയുടെ താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വറ്റിപ്പോയിരുന്നു.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up/ BBC NEWS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703050237/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700/iran-s-largest-river-in-the-central-plateau-dries-up|date=2018-07-03}} : "The Zayandeh rood river in Isfahan, one of Iran's main tourist attraction, has dried up."</ref> 41,500 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (16,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സയാന്ദെരുദ് നദീതടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,974 മീറ്റർ (13,038 അടി) മുതൽ 1,466 മീറ്റർ (4,810 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ്. ശരാശരി 130 മില്ലിമീറ്റർ (5 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ പ്രതിമാസ ശരാശരി താപനില 3 °C (37 °F) മുതൽ 29 °C (84 °F) വരെയാണ്. സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിലെ 2,700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) ജലസേചന ഭൂമിയിലേയ്ക്ക്, സയാന്ദേ നദിയിലെ ഒമ്പത് പ്രധാന ഹൈഡ്രോളിക് യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നും, കിണറുകളിൽ നിന്നും, ഖാനത്തിൽ നിന്നും, ലാറ്ററൽ താഴ്‌വരകളിലെ നീരുറവകളിൽ നിന്നുമാണ് ജലം ലഭിക്കുന്നത്. മധ്യ ഇറാനിലെ [[ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യ|ഇസ്ഫഹാൻ]], യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദി ജീവജലം നൽകുന്നു. വെള്ളം വറ്റുന്നതിനു മുമ്പ്, നഗരപ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള വെള്ളം തിരിച്ചുവിടലിൽ ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം 240 ലിറ്റർ (63 യുഎസ് ഗാലൺ/53 ഇമ്പീരിയൽ ഗാലൺ) വെള്ളവും ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ളതിൽ 150 ലിറ്റർ (40 യുഎസ് ഗാലൺ/33 ഇംപി ഗാലൺ) ജലവും ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.iwmi.cgiar.org/assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|title="Zayandeh River Basin Short Profile" International Water Management Institute, Sri Lanka|access-date=2007-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610052836/http://www.iwmi.cgiar.org/Assessment/FILES/word/ProjectDocuments/BasinFactSheets/Zayandeh%20Rud%20Basin%20short%20profile.pdf|archive-date=2007-06-10|url-status=live}}</ref> 1970-കളിൽ, നദിയുടെ ഒഴുക്ക് പ്രതിവർഷം 1.2 ഘന കിലോമീറ്റർ (0.3 ഘന മൈൽ) അല്ലെങ്കിൽ സെക്കൻഡിൽ 38 ഘന മീറ്റർ (1,340 ഘന അടി) ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Beaumont427">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> == ചരിത്രം == ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ആളുകൾ സയാന്ദെരുദ് നദീതടത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ബിസി ആറാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ സയാന്ദെരുദ് നദീതീരത്ത് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന ചരിത്രാതീത സംസ്കാരമായിരുന്ന സയാന്ദെരുദ് നദീതട സംസ്കാരം. ഈ നദി ഇറാനിലെ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നുത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[സഫവി സാമ്രാജ്യം|സഫാവിദ്]] രാജവംശത്തിന്റെ പണ്ഡിതനും ഉപദേശകനുമായിരുന്ന ബഹാ അൽ-ദിൻ അൽ-അമിലി, ഇസ്ഫഹാന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് സയാന്ദെരുദ് നദീജലം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഒരു കനാൽ സംവിധാനം (മാദി) രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും പേർഷ്യൻ കലാ ചരിത്രകാരന്മാരുമായ ആർതർ ഉപാം പോപ്പിനെയും ഭാര്യ ഫിലിസ് അക്കർമാനെയും നദീതീരത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ ശവകുടീരത്തിലാണ് അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|date=2014-04-14|title=American's Wish for Iranian Burial Riles Hard-Liners|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|access-date=2021-09-10|issn=0362-4331|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910141529/https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/middleeast/americans-wish-for-iranian-burial-riles-hard-liners.html|url-status=live}}</ref> ഇറാനിയൻ, മധ്യേഷ്യൻ പഠനങ്ങളിലൂടെ പ്രശസ്തനായ അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതനായ റിച്ചാർഡ് എൻ. ഫ്രൈയും അവിടെ അടക്കം ചെയ്യണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ജലവിനിയോഗവും വിഭജനവും == [[File:Zayandeh_river_map.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zayandeh_river_map.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെയും സയാന്ദെരുദ്/ഗാവ്ഖൗനി ഡ്രെയിനേജ് ബേസിനിന്റെയും ഭൂപടം.]] 1960-കൾ വരെ ഇസ്ഫഹാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ജലവിതരണം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പ്രമാണമായ തോമറിനെ പിന്തുടർന്നായിരുന്ന. തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരം സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെ 33 ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചുകൊണ്ട് അവ മേഖലയിലെ എട്ട് പ്രധാന ജില്ലകൾക്ക് പ്രത്യേകമായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Beaumont421">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> ജില്ലാ തലത്തിൽ ജലപ്രവാഹം സമയാടിസ്ഥാനത്തിലോ വേരിയബിൾ വെയറുകളുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെയോ വിഭജിച്ചതിനാൽ, ഒഴുക്കിന്റെ ഉയരം പരിഗണിക്കാതെ അനുപാതം നിലനിർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു.<ref name="Beaumont4212">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 421</ref> നൂറ്റാണ്ടുകളായി [[ഇസ്ഫഹാൻ]] നഗരം ഒരു മരുപ്പച്ചയുള്ള വാസസ്ഥലമായിരുന്നതിനാൽ ചുറ്റുമുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിക്കും സമൃദ്ധിക്കും പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. 1960-കൾ വരെ വ്യാവസായികമായുള്ള ജലവിനിയോഗം വളരെ കുറവായിരുന്നതിനാൽ ദുർലഭമായ ജലസ്രോതസ്സുകൾ പ്രാഥമികമായി കൃഷിക്ക് മാത്രമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. നദീതടത്തിനുള്ളിലെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിനുള്ളിൽ ജീവിതനിലവാരം ഉയരുകയും ചെയ്തതോടെ, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ മേലുള്ള സമ്മർദ്ദം ക്രമാനുഗതമായി വർദ്ധിക്കുകയും തോമർ പ്രമാണ പ്രകാരമുള്ള ജലവിഭജനം അതുമുതല്ഡ സാധ്യമാകാതെയും വന്നു. വലിയ ഉരുക്ക് വ്യവസായങ്ങൾക്കും മറ്റ് പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും വലിയ തോതിൽ വെള്ളം ആവശ്യമായി വന്നു.<ref name="Beaumont4272">Beaumont, Peter (October 1974) "Water Resource Development in Iran" ''The Geographical Journal'' 140(3): pp. 418-431, p. 427</ref> നദിയിലെ ജലപ്രവാഹം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി 1972-ൽ ചാഡെഗൻ റിസർവോയർ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സഫാവിദ് രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രാജാവായിരുന്ന ഷാ അബ്ബാസ് ഒന്നാമന്റെ പേരിൽ അണക്കെട്ടിന് ആദ്യം ഷാ അബ്ബാസ് അണക്കെട്ട് എന്ന് പേരിട്ടെങ്കിലും 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിനുശേഷം സയാന്ദെരുദ് അണക്കെട്ട് എന്നാക്കി മാറ്റി. 1972 മുതൽ, സയാന്ദെരുദ് നദിയിലെ കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ ചദാൻ റിസർവോയറിനായി. സയാന്ദെരുദ് ജലത്തിന്റെ 80% കൃഷിക്കും, 10% മനുഷ്യ ഉപഭോഗത്തിനും (4.5 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുടെ കുടിവെള്ളത്തിനും ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും), 7% വ്യവസായത്തിനും (സോബാഹാൻ-ഇ-എസ്ഫഹാൻ, ഫൂലാദ് മൊബാരെക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, ഇസ്ഫഹാനിലെ പെട്രോകെമിക്കൽ, റിഫൈനറി, പവർ പ്ലാന്റുകൾ എന്നിവ പോലെ) 3% മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദിയായ [[കരുൺ|കരുൺ നദിയിൽ]] നിന്ന് (ഇതും സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു) വെള്ളം സയാന്ദെരുദ് നദിയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നതിനായി നിരവധി തുരങ്ക പദ്ധതികൾ ആവിഷ്ക്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇസ്ഫഹാൻ, [[യാസ്ദ് പ്രവിശ്യ|യാസ്ദ് പ്രവിശ്യകളിലെ]] വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയ്ക്കും പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾക്കും ജലം നൽകാൻ ഈ പദ്ധതികൾ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Ali Assari">{{cite journal |last=Assari |first=Ali |author2=Erfan Assari |year=2012 |title=Urban spirit and heritage conservation problems: case study Isfahan city in Iran |url=http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |url-status=live |journal=Journal of American Science |volume=8 |issue=1 |pages=203–209 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022052348/http://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0801/030_7701am0801_203_209.pdf |archive-date=22 October 2012 |access-date=7 January 2013}}</ref> == നദിയിലെ വറ്റിവരളൽ == 2006 മുതൽ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ സ്ഥിരമായ ഒഴുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളും കർഷകരും ജലക്ഷാമ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നു. മഞ്ഞും മഴയും ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജലക്ഷാമം ഉണ്ടായതിനു പുറമേ, സയാന്ദെരുദ് വറ്റാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഇവ താഴെപ്പറയുന്ന കാരണങ്ങളിൽ ഇത് സംഗ്രഹിക്കാം: <ref>{{Cite web|url=http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|title=Staff (18 April 2005) "American Iranologist Wills wants to be Buried in Isfahan, Iran" ''Cultural Heritage News Agency'' Iran|access-date=20 December 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051012210038/http://www.payvand.com/news/05/apr/1127.html|archive-date=12 October 2005|url-status=live}}</ref> - ചഹർമഹൽ, ബക്തിയാരി പ്രവിശ്യ, ഫരീദാൻ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലെ സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ ഉപരിഭാഗത്തുള്ള 180,000 ഹെക്ടർ പ്രകൃതിവിഭവ മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങൾ ഉദ്യാനങ്ങളാക്കി മാറ്റി. - നദിയുടെ നീർത്തട പ്രദേശങ്ങളിൽ കാർഷിക വികസനത്തിനായി ഘടനാപരമായ അണക്കെട്ടുകളും ജലസംഭരണികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സയാന്ദെരുദ് നദിയുടെ തീരത്ത് ഇസ്ഫഹാൻ അയൺ സ്മെൽറ്റർ, ഇസ്ഫഹാൻ ഓയിൽ റിഫൈനറി, ഇസ്ഫഹാൻ പെട്രോകെമിക്കൽ, കെമിക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രീസ്, മൊബാറക്കെ സ്റ്റീൽ കമ്പനി, സെപഹാൻ ഓയിൽ കമ്പനി തുടങ്ങിയ വലിയ വ്യവസായങ്ങളും പവർ പ്ലാന്റുകൾ പോലെ ധാരാളം വെള്ളം ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി വ്യവസായങ്ങളു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നദിയുടെ വരൾച്ച നദിയോരത്തുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് നിവാസികളെ തൊഴിൽരഹിതരാക്കുകയും അവർ മറ്റ് പ്രവിശ്യകളിലേക്കോ ഇസ്ഫഹാൻ നഗരത്തിലേക്കോ കാലാനുസൃതമായി അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായോ കുടിയേറാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഇത് കർഷകർക്ക് വളരെയധികം നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിവച്ചിതോടെ ഈ വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്ഫഹാനിലെ കർഷകർ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ കലാപങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite news|title=Iranian tourist attraction dries up|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114148/https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-14031700|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=AFP|title=Thousands protest dried-up river in Iran's Isfahan as water crisis swells|url=https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|access-date=2023-04-19|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419114439/https://www.timesofisrael.com/thousands-protest-dried-up-river-in-irans-isfahan-as-water-crisis-swells/|url-status=live|issn=0040-7909}}</ref> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:2026 -ലെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ]] 34uukzyru4bmlp2gkclll288ftxkoo2 സംവാദം:സയന്ദറുദ് 1 673764 4682479 2026-11-03T12:10:57Z Martinkottayam 84843 '{{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682479 wikitext text/x-wiki {{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026|created=yes}} 6sagceymszdh8k79hbhm7cbi7b7t4y2 വിക്കിപീഡിയ സംവാദം:ഏഷ്യൻ മാസം 2026 5 673765 4682484 2026-11-03T12:23:17Z Martinkottayam 84843 'സുഹൃത്തുക്കളെ, സൃഷ്ടിച്ച ലേഖനം 2026 -ലെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിലേയ്ക്ക് ചേർക്കാൻ സാധിക്കുന്നില്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ~~~~' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682484 wikitext text/x-wiki സുഹൃത്തുക്കളെ, സൃഷ്ടിച്ച ലേഖനം 2026 -ലെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിലേയ്ക്ക് ചേർക്കാൻ സാധിക്കുന്നില്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? [[ഉപയോക്താവ്:Martinkottayam|Martinkottayam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Martinkottayam|സംവാദം]]) 12:23, 3 നവംബർ 2026 (UTC) ct77f375rho3lbamh8vrgn3p0kbzr98 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jyothilakshmi Rajesh 3 673766 4682490 2026-11-03T13:04:36Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4682490 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Jyothilakshmi Rajesh | Jyothilakshmi Rajesh | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:04, 3 നവംബർ 2026 (UTC) qoi4xssraf8zrtyrhxy1sbfkmyg3qwk സക്കര്യ നദി 0 673767 4682494 2026-11-03T13:17:10Z Martinkottayam 84843 '{{Infobox river | name = സക്കര്യ നദി | image = {{Easy CSS image crop|image=Sakarya Nehri (20220703).jpg|crop_top_perc=40|desired_width=300|align=center}} | image_size = 300px | image_caption = | source1_location = Bayat [[Plateau]] | mouth_location = [[Black Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Turkey]] | length_km = 82...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682494 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = സക്കര്യ നദി | image = {{Easy CSS image crop|image=Sakarya Nehri (20220703).jpg|crop_top_perc=40|desired_width=300|align=center}} | image_size = 300px | image_caption = | source1_location = Bayat [[Plateau]] | mouth_location = [[Black Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Turkey]] | length_km = 824 | basin_size_km2 = 55300 | discharge1_avg = {{convert|193|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | source1_elevation = | mouth_elevation = }} തുർക്കിയിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ മൂന്നാമത്തെ നദിയാണ് സക്കരിയ നദി ([[തുർക്കിഷ് ഭാഷ|തുർക്കിഷ്]]: സക്കറിയ നെഹ്രി). പുരാതന കാലത്ത് ഫ്രിഗിയ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് ഇത് ഒഴുകുന്നത്. ഗ്രീക്ക് ക്ലാസിക്കൽ പുരാതന കാലത്ത് [[ഏഷ്യാമൈനർ|ഏഷ്യാമൈനറിലെ]] (അനറ്റോലിയ) പ്രധാന നദികളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ഇലിയഡിലും<ref>{{Cite Iliad|3.187, 16.719}}</ref> തിയോഗണിയിലും<ref>[[Hesiod]], ''[[Theogony]]'', 344.</ref> പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ പേര് സാഗ്രാഫോസ്,<ref>Schol. ad Apollon. Rhod. 2.724.</ref> സാങ്കാരിസ്<ref>[[Constantine VII]], ''[[De Administrando Imperio]]'' 1.5</ref> അല്ലെങ്കിൽ സാഗരിസ്<ref>[[Ovid]], ''ex Pont.'' 4.10 17; Solin 43; {{Cite Pliny|6.1}}</ref> എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്. == അവലംബം == t77de8qjj6h6fas7zag8ch15ngc9hgq മർഘബ് നദി 0 673768 4682500 2026-11-03T14:00:09Z Martinkottayam 84843 '{{Infobox river | name = മർഘബ് നദി | image = Scenic view in western Afghanistan-2011.jpg | other_name = Murghab, Margab, Murqab, Margos, Margu, Margiana, Murgap | etymology = [[Persian language|Persian]] ''Marv-ab'',"River of [[Merv]]"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=arN4DwAAQBAJ&dq=merv+ab+river&pg=PT14|title=A Short History...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682500 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = മർഘബ് നദി | image = Scenic view in western Afghanistan-2011.jpg | other_name = Murghab, Margab, Murqab, Margos, Margu, Margiana, Murgap | etymology = [[Persian language|Persian]] ''Marv-ab'',"River of [[Merv]]"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=arN4DwAAQBAJ&dq=merv+ab+river&pg=PT14|title=A Short History of Persia|first=George|last=Rawlinson|date=January 19, 2018|publisher=Ozymandias Press|isbn=978-1-5312-7707-9|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UJqxGH_QuXcC&dq=marghab++ab+river&pg=PA397|title=The Lands of the Eastern Caliphate|first=G. Le|last=Strange|date=June 16, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60014-0|via=Google Books}}</ref> | image_caption = The Marghab in the [[Badghis Province]] | map = Marghab River watershed.jpg | map_size = 300 | map_caption = Marghab River watershed, upstream of Saryyazy Reservoir ([https://mghydro.com/watersheds/shared/4203E3.html Interactive map]) | native_name = {{native name list |tag1=fa|name1=مرغاب |tag2=ps-Latn|name2=Murğāb|tag3=bal|name3=مرگاپ}} | source1_location = [[Paropamisus Mountains]], [[Marghab District]], [[Afghanistan]] | source1_coordinates = {{Coord|35.15|65.99|display=inline}} | mouth_location = [[Mary, Turkmenistan|Mary Oasis]] (ultimately the [[Aral Sea]] via [[Amu Darya]]) | subdivision_type1 = Countries | subdivision_name1 = [[Afghanistan]], [[Turkmenistan]] | length = ~{{convert|850|km|abbr=on}} | source1_elevation = | discharge1_avg = {{convert|48.7|m3/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|34700|km2|abbr=on}} (Harirod-Murghab basin)<ref>{{Cite web| title=Afghanistan Water management | url=https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514202618/https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-date=2021-05-14}}</ref> | tributaries_left = | tributaries_right = | river_system = [[Amu Darya]] }} '''മർഘബ് നദി''' (ദാരി/[[പഷ്തു|പഷ്തോ]]: مرغاب, മുർഘാബ്, ബലൂചി: مرگاپ), പുരാതനമായി മാർഗിയാന എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന (പുരാതന ഗ്രീക്ക്: Μαργιανή, Margianḗ), മധ്യ ഏഷ്യയിലെ 850 കിലോമീറ്റർ (530 മൈൽ.) നീളമുള്ള ഒരു നദിയാണ്. ഇത് ഘോർ പ്രവിശ്യയിലെ പരോപാമിസസ് പർവതനിരകളിൽനിന്ന് (''Selseleh-ye Safīd Kūh'') ഉത്ഭവിച്ച്, മധ്യ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ മർഘബ് ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുകയും തുടർന്ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിലേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞ് ബാല മുർഗാബിലേക്കും ഒഴുകുന്നു. തുർക്ക്‌മെനിസ്ഥാനിലെ [[കാരകും മരുഭൂമി|കാരകൂം മരുഭൂമിയിലെ]] മേരിയുടെ മരുപ്പച്ചയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അമു ദര്യ നദിയിൽ നിന്നുള്ള ജലത്തിൻ്റെ വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന കാരകും കനാലിലേക്ക് മർഗബ് പതിക്കുന്നു. മർഘബ് നദിയുടെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 46,880 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (18,100 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == hn0q8ge9kya5ucnta3hb0elajejd6sy 4682501 4682500 2026-11-03T14:02:47Z Martinkottayam 84843 4682501 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = മർഘബ് നദി | image = Scenic view in western Afghanistan-2011.jpg | other_name = Murghab, Margab, Murqab, Margos, Margu, Margiana, Murgap | etymology = [[Persian language|Persian]] ''Marv-ab'',"River of [[Merv]]"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=arN4DwAAQBAJ&dq=merv+ab+river&pg=PT14|title=A Short History of Persia|first=George|last=Rawlinson|date=January 19, 2018|publisher=Ozymandias Press|isbn=978-1-5312-7707-9|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UJqxGH_QuXcC&dq=marghab++ab+river&pg=PA397|title=The Lands of the Eastern Caliphate|first=G. Le|last=Strange|date=June 16, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60014-0|via=Google Books}}</ref> | image_caption = The Marghab in the [[Badghis Province]] | map = Marghab River watershed.jpg | map_size = 300 | map_caption = Marghab River watershed, upstream of Saryyazy Reservoir ([https://mghydro.com/watersheds/shared/4203E3.html Interactive map]) | native_name = {{native name list |tag1=fa|name1=مرغاب |tag2=ps-Latn|name2=Murğāb|tag3=bal|name3=مرگاپ}} | source1_location = [[Paropamisus Mountains]], [[Marghab District]], [[Afghanistan]] | source1_coordinates = {{Coord|35.15|65.99|display=inline}} | mouth_location = [[Mary, Turkmenistan|Mary Oasis]] (ultimately the [[Aral Sea]] via [[Amu Darya]]) | subdivision_type1 = Countries | subdivision_name1 = [[Afghanistan]], [[Turkmenistan]] | length = ~{{convert|850|km|abbr=on}} | source1_elevation = | discharge1_avg = {{convert|48.7|m3/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|34700|km2|abbr=on}} (Harirod-Murghab basin)<ref>{{Cite web| title=Afghanistan Water management | url=https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514202618/https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-date=2021-05-14}}</ref> | tributaries_left = | tributaries_right = | river_system = [[Amu Darya]] }} '''മർഘബ് നദി''' (ദാരി/[[പഷ്തു|പഷ്തോ]]: مرغاب, മുർഘാബ്, ബലൂചി: مرگاپ), പുരാതനമായി മാർഗിയാന എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന (പുരാതന ഗ്രീക്ക്: Μαργιανή, Margianḗ), [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ]] 850 കിലോമീറ്റർ (530 മൈൽ.) നീളമുള്ള ഒരു നദിയാണ്. ഇത് ഘോർ പ്രവിശ്യയിലെ പരോപാമിസസ് പർവതനിരകളിൽനിന്ന് (''Selseleh-ye Safīd Kūh'') ഉത്ഭവിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള മർഘബ് ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുകയും തുടർന്ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിലേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞ് ബാല മുർഗാബിലേക്കും ഒഴുകുന്നു. [[തുർക്‌മെനിസ്ഥാൻ|തുർക്ക്‌മെനിസ്ഥാനിലെ]] [[കാരകും മരുഭൂമി|കാരകൂം മരുഭൂമിയിലെ]] മേരിയുടെ മരുപ്പച്ചയിൽ എത്തുമ്പോൾ, [[അമു ദര്യ|അമു ദര്യ നദിയിൽ]] നിന്നുള്ള ജലത്തിൻ്റെ വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന കാരകും കനാലിലേക്ക് മർഗബ് പതിക്കുന്നു. മർഘബ് നദിയുടെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം ഏകദേശം 46,880 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (18,100 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://cawater-info.net/afghanistan/resources_e.htm|title=Surface water resources in North Afghanistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723035715/http://cawater-info.net/afghanistan/resources_e.htm|archive-date=July 23, 2011}}</ref> == അവലംബം == njb76aryo12g9tkb67st99ecdq32kt2 4682503 4682501 2026-11-03T14:07:30Z Martinkottayam 84843 4682503 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = മർഘബ് നദി | image = Scenic view in western Afghanistan-2011.jpg | other_name = Murghab, Margab, Murqab, Margos, Margu, Margiana, Murgap | etymology = [[Persian language|Persian]] ''Marv-ab'',"River of [[Merv]]"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=arN4DwAAQBAJ&dq=merv+ab+river&pg=PT14|title=A Short History of Persia|first=George|last=Rawlinson|date=January 19, 2018|publisher=Ozymandias Press|isbn=978-1-5312-7707-9|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UJqxGH_QuXcC&dq=marghab++ab+river&pg=PA397|title=The Lands of the Eastern Caliphate|first=G. Le|last=Strange|date=June 16, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60014-0|via=Google Books}}</ref> | image_caption = [[ബാദ്ഗിസ് പ്രവിശ്യ]] യിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മർഘബ് നദി | map = Marghab River watershed.jpg | map_size = 300 | map_caption = Marghab River watershed, upstream of Saryyazy Reservoir ([https://mghydro.com/watersheds/shared/4203E3.html Interactive map]) | native_name = {{native name list |tag1=fa|name1=مرغاب |tag2=ps-Latn|name2=Murğāb|tag3=bal|name3=مرگاپ}} | source1_location = [[പരോപാമിസസ് പർവതനിരകൾ]], [[മർഘബ് ജില്ല]], [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]] | source1_coordinates = {{Coord|35.15|65.99|display=inline}} | mouth_location = [[Mary, Turkmenistan|മേരി ഒയാസിസ്]] (ultimately the [[Aral Sea]] via [[Amu Darya]] | subdivision_type1 = Countries | subdivision_name1 = [[Afghanistan]], [[Turkmenistan]] | length = ~{{convert|850|km|abbr=on}} | source1_elevation = | discharge1_avg = {{convert|48.7|m3/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|34700|km2|abbr=on}} (Harirod-Murghab basin)<ref>{{Cite web| title=Afghanistan Water management | url=https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514202618/https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-date=2021-05-14}}</ref> | tributaries_left = | tributaries_right = | river_system = [[അമു ദര്യ]] }} '''മർഘബ് നദി''' (ദാരി/[[പഷ്തു|പഷ്തോ]]: مرغاب, മുർഘാബ്, ബലൂചി: مرگاپ), പുരാതനമായി മാർഗിയാന എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന (പുരാതന ഗ്രീക്ക്: Μαργιανή, Margianḗ), [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ]] 850 കിലോമീറ്റർ (530 മൈൽ.) നീളമുള്ള ഒരു നദിയാണ്. ഇത് ഘോർ പ്രവിശ്യയിലെ പരോപാമിസസ് പർവതനിരകളിൽനിന്ന് (''Selseleh-ye Safīd Kūh'') ഉത്ഭവിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള മർഘബ് ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുകയും തുടർന്ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിലേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞ് ബാല മുർഗാബിലേക്കും ഒഴുകുന്നു. [[തുർക്‌മെനിസ്ഥാൻ|തുർക്ക്‌മെനിസ്ഥാനിലെ]] [[കാരകും മരുഭൂമി|കാരകൂം മരുഭൂമിയിലെ]] മേരിയുടെ മരുപ്പച്ചയിൽ എത്തുമ്പോൾ, [[അമു ദര്യ|അമു ദര്യ നദിയിൽ]] നിന്നുള്ള ജലത്തിൻ്റെ വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന കാരകും കനാലിലേക്ക് മർഗബ് പതിക്കുന്നു. മർഘബ് നദിയുടെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം ഏകദേശം 46,880 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (18,100 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://cawater-info.net/afghanistan/resources_e.htm|title=Surface water resources in North Afghanistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723035715/http://cawater-info.net/afghanistan/resources_e.htm|archive-date=July 23, 2011}}</ref> == അവലംബം == ml98adntrlkby5qbpvsx1862wgvlzbj 4682544 4682503 2026-11-03T16:53:46Z Martinkottayam 84843 4682544 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = മർഘബ് നദി | image = Scenic view in western Afghanistan-2011.jpg | other_name = Murghab, Margab, Murqab, Margos, Margu, Margiana, Murgap | etymology = [[Persian language|Persian]] ''Marv-ab'',"River of [[Merv]]"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=arN4DwAAQBAJ&dq=merv+ab+river&pg=PT14|title=A Short History of Persia|first=George|last=Rawlinson|date=January 19, 2018|publisher=Ozymandias Press|isbn=978-1-5312-7707-9|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UJqxGH_QuXcC&dq=marghab++ab+river&pg=PA397|title=The Lands of the Eastern Caliphate|first=G. Le|last=Strange|date=June 16, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60014-0|via=Google Books}}</ref> | image_caption = [[ബാദ്ഗിസ് പ്രവിശ്യ]] യിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മർഘബ് നദി | map = Marghab River watershed.jpg | map_size = 300 | map_caption = Marghab River watershed, upstream of Saryyazy Reservoir ([https://mghydro.com/watersheds/shared/4203E3.html Interactive map]) | native_name = {{native name list |tag1=fa|name1=مرغاب |tag2=ps-Latn|name2=Murğāb|tag3=bal|name3=مرگاپ}} | source1_location = [[പരോപാമിസസ് പർവതനിരകൾ]], [[മർഘബ് ജില്ല]], [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]] | source1_coordinates = {{Coord|35.15|65.99|display=inline}} | mouth_location = [[Mary, Turkmenistan|മേരി ഒയാസിസ്]] (ultimately the [[Aral Sea]] via [[Amu Darya]] | subdivision_type1 = Countries | subdivision_name1 = [[Afghanistan]], [[Turkmenistan]] | length = ~{{convert|850|km|abbr=on}} | source1_elevation = | discharge1_avg = {{convert|48.7|m3/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|34700|km2|abbr=on}} (Harirod-Murghab basin)<ref>{{Cite web| title=Afghanistan Water management | url=https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514202618/https://www.moore.af/MediaLibsAndFiles/media/afghanistan.moore-global.com/files/Research/17-Afghanistan-Water-Management.pdf | archive-date=2021-05-14}}</ref> | tributaries_left = | tributaries_right = | river_system = [[അമു ദര്യ]] }} '''മർഘബ് നദി''' (ദാരി/[[പഷ്തു|പഷ്തോ]]: مرغاب, മുർഘാബ്, ബലൂചി: مرگاپ), പുരാതനമായി മാർഗിയാന എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന (പുരാതന ഗ്രീക്ക്: Μαργιανή, Margianḗ), [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ]] 850 കിലോമീറ്റർ (530 മൈൽ.) നീളമുള്ള ഒരു നദിയാണ്. ഇത് ഘോർ പ്രവിശ്യയിലെ പരോപാമിസസ് പർവതനിരകളിൽനിന്ന് (''Selseleh-ye Safīd Kūh'') ഉത്ഭവിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള മർഘബ് ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുകയും തുടർന്ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിലേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞ് ബാല മുർഗാബിലേക്കും ഒഴുകുന്നു. [[തുർക്‌മെനിസ്ഥാൻ|തുർക്ക്‌മെനിസ്ഥാനിലെ]] [[കാരകും മരുഭൂമി|കാരകൂം മരുഭൂമിയിലെ]] മേരിയുടെ മരുപ്പച്ചയിൽ എത്തുമ്പോൾ, [[അമു ദര്യ|അമു ദര്യ നദിയിൽ]] നിന്നുള്ള ജലത്തിൻ്റെ വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന കാരകും കനാലിലേക്ക് മർഗബ് പതിക്കുന്നു. മർഘബ് നദിയുടെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം ഏകദേശം 46,880 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (18,100 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://cawater-info.net/afghanistan/resources_e.htm|title=Surface water resources in North Afghanistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723035715/http://cawater-info.net/afghanistan/resources_e.htm|archive-date=July 23, 2011}}</ref> == ഭൂമിശാസ്ത്രം == മർഘബ് നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത് അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ മധ്യ മേഖലയിലെ ഘോർ പ്രവിശ്യയിലെ പരോപമിസസ്, ഘർജിസ്ഥാൻ, ബന്ദ്-ഇ തുർക്കെസ്ഥാൻ എന്നീ പർവതനിരകൾക്കിടയിലുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയിൽനിന്നാണ്. ഉറവിടത്തിൽനിന്ന് നദി കിഴക്ക് നിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ട്, മുഖമേദ്ഖാനിലേക്ക് ഏകദേശം 300 കിലോമീറ്റർ (190 മൈൽ) ദൂരത്തിൽ ഒഴുകി ഒരു കിലോമീറ്ററിൽ താഴെ വീതിയുള്ള ഇടുങ്ങിയതും കുത്തനെയുള്ളതുമായ താഴ്‌വരയിലൂടെയും ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇടുങ്ങിയ മലയിടുക്കുകളിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്നു. == അവലംബം == 6dnit00a7o5err54homrx1oo4wjv8l2 ലിറ്റാനി നദി 0 673769 4682506 2026-11-03T14:16:54Z Martinkottayam 84843 '{{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | m...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682506 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[Beqaa Valley]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Lebanon]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == അവലംബം == g6ak2xmsghxcove6276avd0tigz3js6 4682527 4682506 2026-11-03T15:48:52Z Martinkottayam 84843 4682527 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[Beqaa Valley]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Lebanon]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == 945t8nhkvbiew4lm5ewtn22bxfdh0kc 4682533 4682527 2026-11-03T16:06:33Z Martinkottayam 84843 4682533 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[Beqaa Valley]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Lebanon]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == ia8p4solbmpyv3489ya0sjptna3x1yf 4682534 4682533 2026-11-03T16:08:35Z Martinkottayam 84843 /* ഭൂമിശാസ്ത്രം */ 4682534 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[Beqaa Valley]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Lebanon]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == fmd6ihcv0eoe8lntblkfjsojd6wohyb 4682535 4682534 2026-11-03T16:10:14Z Martinkottayam 84843 4682535 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[ബെക്കാ താഴ്‌വര]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ലെബനൻ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == 0dur158fgsx8bozuh6ifgn176jwol8u 4682536 4682535 2026-11-03T16:15:37Z Martinkottayam 84843 4682536 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[ബെക്കാ താഴ്‌വര]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ലെബനൻ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> ലിറ്റാനി നദീതടത്തിനുള്ളിൽ, കാഫ്ർ സബാദ് (60 ഹെക്ടർ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി പ്രകൃതിദത്ത സവിശേഷതകളും ചതുപ്പുനിലം, സ്ഥിരമായ നീരുറവകൾ, നദീതീര വനപ്രദേശങ്ങൾ, പൈൻ വനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വേൾഡ് നേച്ചർ റിസർവ് ആയി നിയുക്തമാക്കിയിരിക്കുന്ന ആമിഖ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ (280 ഹെക്ടർ) ആഗോള പക്ഷി ദേശാടന പാതകളിൽ ഒരു പ്രധാന പോയിന്റായി വർത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഏകദേശം 250 പക്ഷിയിനങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd2">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == sr26jn4cx90t35tkoy7qlz7yavn8en3 4682537 4682536 2026-11-03T16:20:00Z Martinkottayam 84843 4682537 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[ബെക്കാ താഴ്‌വര]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[Levantine Sea]] [[Mediterranean Sea]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ലെബനൻ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> ലിറ്റാനി നദീതടത്തിനുള്ളിൽ, കാഫ്ർ സബാദ് (60 ഹെക്ടർ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി പ്രകൃതിദത്ത സവിശേഷതകളും ചതുപ്പുനിലം, സ്ഥിരമായ നീരുറവകൾ, നദീതീര വനപ്രദേശങ്ങൾ, പൈൻ വനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വേൾഡ് നേച്ചർ റിസർവ് ആയി നിയുക്തമാക്കിയിരിക്കുന്ന ആമിഖ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ (280 ഹെക്ടർ) ആഗോള പക്ഷി ദേശാടന പാതകളിൽ ഒരു പ്രധാന പോയിന്റായി വർത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഏകദേശം 250 പക്ഷിയിനങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd2">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> സിറിയൻ അതിർത്തിക്ക് സമാന്തരമായി തെക്കോട്ടൊഴുകിയശേഷം, നദിയുടെ ഗതി പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിയുന്നു. ഈ വളവിനടുത്ത്, നദി [[ഹസ്ബാനി നദി|ഹസ്ബാനി നദിയുമായി]] ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അടുത്തേയ്ക്ക് എത്തുന്നു. == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == 1ak511gewi6baogbubtg6zc9cpxoass 4682681 4682537 2026-11-04T05:02:10Z Martinkottayam 84843 4682681 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[ബെക്കാ താഴ്‌വര]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[ലെവാന്റൈൻ കടൽ]] [[മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽ]] | mouth_location = North of [[Tyre, Lebanon|Tyre]], [[South Governorate]], [[Lebanon]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ലെബനൻ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> ലിറ്റാനി നദീതടത്തിനുള്ളിൽ, കാഫ്ർ സബാദ് (60 ഹെക്ടർ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി പ്രകൃതിദത്ത സവിശേഷതകളും ചതുപ്പുനിലം, സ്ഥിരമായ നീരുറവകൾ, നദീതീര വനപ്രദേശങ്ങൾ, പൈൻ വനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വേൾഡ് നേച്ചർ റിസർവ് ആയി നിയുക്തമാക്കിയിരിക്കുന്ന ആമിഖ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ (280 ഹെക്ടർ) ആഗോള പക്ഷി ദേശാടന പാതകളിൽ ഒരു പ്രധാന പോയിന്റായി വർത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഏകദേശം 250 പക്ഷിയിനങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd2">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> സിറിയൻ അതിർത്തിക്ക് സമാന്തരമായി തെക്കോട്ടൊഴുകിയശേഷം, നദിയുടെ ഗതി പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിയുന്നു. ഈ വളവിനടുത്ത്, നദി [[ഹസ്ബാനി നദി|ഹസ്ബാനി നദിയുമായി]] ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അടുത്തേയ്ക്ക് എത്തുന്നു. == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == 7dajdd05mdjaqlx0x15py7zwqopdmxv 4682682 4682681 2026-11-04T05:04:40Z Martinkottayam 84843 4682682 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[ബെക്കാ താഴ്‌വര]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[ലെവാന്റൈൻ കടൽ]] [[മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽ]] | mouth_location = ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക്, സൗത്ത് ഗവർണറേറ്റ്, [[ലെബനൻ]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ലെബനൻ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> ലിറ്റാനി നദീതടത്തിനുള്ളിൽ, കാഫ്ർ സബാദ് (60 ഹെക്ടർ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി പ്രകൃതിദത്ത സവിശേഷതകളും ചതുപ്പുനിലം, സ്ഥിരമായ നീരുറവകൾ, നദീതീര വനപ്രദേശങ്ങൾ, പൈൻ വനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വേൾഡ് നേച്ചർ റിസർവ് ആയി നിയുക്തമാക്കിയിരിക്കുന്ന ആമിഖ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ (280 ഹെക്ടർ) ആഗോള പക്ഷി ദേശാടന പാതകളിൽ ഒരു പ്രധാന പോയിന്റായി വർത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഏകദേശം 250 പക്ഷിയിനങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd2">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> സിറിയൻ അതിർത്തിക്ക് സമാന്തരമായി തെക്കോട്ടൊഴുകിയശേഷം, നദിയുടെ ഗതി പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിയുന്നു. ഈ വളവിനടുത്ത്, നദി [[ഹസ്ബാനി നദി|ഹസ്ബാനി നദിയുമായി]] ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അടുത്തേയ്ക്ക് എത്തുന്നു. == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == qrvar16uk2l2v5j32812b5924zfxtm0 4682684 4682682 2026-11-04T05:10:46Z Martinkottayam 84843 4682684 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ലിറ്റാനി നദി | native_name = | native_name_lang = | image = Litani river 2.jpg | image_caption = | map = lebanese rivers litani.jpg | map_size = | map_caption = The Litani River in dark red; [[Beirut]] in red | pushpin_map = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | source1_location = [[ബെക്കാ താഴ്‌വര]] (N-S section)<br> N boundary of [[South Lebanon]] (E-W section) | mouth = [[ലെവാന്റൈൻ കടൽ]] [[മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽ]] | mouth_location = ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക്, സൗത്ത് ഗവർണറേറ്റ്, [[ലെബനൻ]] | mouth_coordinates = {{Coord|33.3397|35.2443|format=dms|type:river_region:LB|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[ലെബനൻ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | length = {{cvt|174|km}} | source1_elevation = | discharge1_avg = 29.17 m<sup>3</sup>/s | basin_size = 2 110 km<sup>2</sup> | extra = | source1_coordinates = {{Coord|34.0146|36.0988|format=dms|type:river_region:LB|display=inline}} }} '''ലിറ്റാനി നദി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: نهر الليطاني, റോമൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടത്: നഹ്ർ അൽ-ലിതാനി) , മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ലീറ്റ (അറബിക്: نهر ليطا, റോമനൈസ്ഡ്: നഹ്ർ ലിയാൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, തെക്കൻ ലെബനനിലെ ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്. ബാൽബെക്കിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ബെക്കാ താഴ്‌വരയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ടയർ നഗരത്തിന് വടക്ക് വച്ച് ഇത് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഏകദേശം 140 കി.മീ (87 മൈൽ) കൂടുതൽ നീളമുള്ള ലിറ്റാനി നദി പൂർണ്ണമായും ലെബനനിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന ഏറ്റവും നീളമേറിയ നദിയാണ്. == ചരിത്രം == === പുരാതന, മധ്യകാല കാലഘട്ടങ്ങൾ === പുരാതനകാലത്ത്, ഫീനിഷ്യന്മാരും പിന്നീട് ഹെല്ലനിസ്റ്റിക്, റോമൻ ഭരണകൂടങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വ്യത്യസ്ത നാഗരികതകൾക്കിടയിൽ ഈ നദി പ്രാദേശിക അതിർത്തികൾ അടയാളപ്പെടുത്തി. ഗ്രീക്ക്, ലാറ്റിൻ സ്രോതസ്സുകളിൽ ഇത് ലിയോണ്ടസ് നദി എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. നദിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശം പ്രത്യേകിച്ച് ജലസേചന സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ട റോമൻ കാലഘട്ടത്തിൽ വ്യാപാരത്തിനും കൃഷിക്കും പ്രധാനമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.rivermixer.com/travel-the-litani-river-lebanons-timeless-waterway/|title=Travel the Litani River: Lebanon's Timeless Waterway|access-date=2025-02-02|last=Sheppard|first=Kuba|date=2024-10-23|website=River Mixer|lang=en-US}}</ref> == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ പോഷകനദികൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 174 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള ലിറ്റാനി നദി, തീരദേശ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശം മുതൽ വരണ്ട ഭൂഖണ്ഡം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. 2110 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം ലെബനനിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീർത്തടവും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 20% ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാണ്. ലെബനനിലെ 12 ജില്ലകളിലും 4 ഗവർണറേറ്റുകളിലുമായി 263 ഗ്രാമങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ നീർത്തടം, ലെബനന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ 30% സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> ലിറ്റാനി നദീതടത്തിനുള്ളിൽ, കാഫ്ർ സബാദ് (60 ഹെക്ടർ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി പ്രകൃതിദത്ത സവിശേഷതകളും ചതുപ്പുനിലം, സ്ഥിരമായ നീരുറവകൾ, നദീതീര വനപ്രദേശങ്ങൾ, പൈൻ വനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വേൾഡ് നേച്ചർ റിസർവ് ആയി നിയുക്തമാക്കിയിരിക്കുന്ന ആമിഖ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ (280 ഹെക്ടർ) ആഗോള പക്ഷി ദേശാടന പാതകളിൽ ഒരു പ്രധാന പോയിന്റായി വർത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഏകദേശം 250 പക്ഷിയിനങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Abd2">{{Cite book |last=Iman |first=Abd El Al |title=The Litani River, Lebanon: an assessment and current challenges |publisher=Springer |year=2018 |isbn=3319763008 |editor-last1=Shaban |editor-first1=Amin |series=Water science and technology library (Vol. 85) |location=Cham |pages=15–32 |chapter=Historical Background on the Litani River |editor-last2=Hamzé |editor-first2=Mouin}}</ref> സിറിയൻ അതിർത്തിക്ക് സമാന്തരമായി തെക്കോട്ടൊഴുകിയശേഷം, നദിയുടെ ഗതി പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിയുന്നു. ഈ വളവിനടുത്ത്, നദി [[ഹസ്ബാനി നദി|ഹസ്ബാനി നദിയുമായി]] ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അടുത്തേയ്ക്ക് എത്തുന്നു. == മലിനീകരണം == ലിറ്റാനി നദി മലിനീകരണ ആശങ്കകളെ നേരിടുന്നു. മലിനീകരണം നദിയെയും ഖരാവോൺ റിസർവോയറിനെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്. സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രപരവും രാസപരവുമായ വിശകലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ ഈ നദിയിലെ മലിനീകരണം സാധാരണ നിലയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അനിയന്ത്രിതമായ മലിനജല നിർമാർജനവും കൃഷിയിൽ വളങ്ങളുടെ വിവേചനരഹിതമായ ഉപയോഗവും മൂലകാരണങ്ങളാണ്. മലിനീകരണം നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിനും നദിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.<ref>Shaban & Hamzé, eds. (2018), pp. 1–15.</ref> == അവലംബം == 9fmdv2cev2tfl4rh0baurc2cgk0sid9 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mangalamrajesh 3 673770 4682528 2026-11-03T15:53:12Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4682528 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Mangalamrajesh | Mangalamrajesh | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:53, 3 നവംബർ 2026 (UTC) t2dq3ld5d02jr1hpobgimdxlvgu1cry അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും 0 673771 4682530 2026-11-03T16:00:38Z Manojk 9257 Manojk എന്ന ഉപയോക്താവ് [[അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും]] എന്ന താൾ [[പപ്പൂരൻ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 4682530 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[പപ്പൂരൻ]] i4xpmvwj94boavjhec6ccriwce9gj3m സംവാദം:അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും 1 673772 4682532 2026-11-03T16:00:38Z Manojk 9257 Manojk എന്ന ഉപയോക്താവ് [[സംവാദം:അങ്കക്കാരനും പപ്പൂരനും]] എന്ന താൾ [[സംവാദം:പപ്പൂരൻ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 4682532 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[സംവാദം:പപ്പൂരൻ]] rqqpc7zd85z4ycck0df7dc5xobn85dy ഹസ്ബാനി നദി 0 673773 4682538 2026-11-03T16:25:52Z Martinkottayam 84843 '{{Infobox river | embed = | name = ഹസ്ബാനി നദി | qid = | suppressfields = | fetchwikidata = | image = File:Hazbani.jpg | image_size = | image_upright = | image_alt = | image_caption = Hazbani river in south Lebanon | map =...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682538 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | embed = | name = ഹസ്ബാനി നദി | qid = | suppressfields = | fetchwikidata = | image = File:Hazbani.jpg | image_size = | image_upright = | image_alt = | image_caption = Hazbani river in south Lebanon | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | mouth_coordinates = {{Coord|33|11|15|N|35|37|10|E|display=inline}} | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | cities = | source1 = [[Wazzani]] in [[Lebanon]] | source1_location = | source1_length = | source1_elevation = | source1_coordinates = {{Coord|33|14|17|N|35|37|29|E|display=inline,title}} | source1_coord_ref = | source2 = Haqzbieh | mouth = [[Jordan River]] | mouth_location = [[Israel]] }} '''ഹസ്ബാനി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: الحاصباني / ALA-LC: ''al-Ḥāṣbānī''), [[ലെബനാൻ|ലെബനാനിലൂടെയും]] [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിലൂടെയും]] വടക്കൻ ഇസ്രായേലിലൂടെയും ഒഴുകുന്ന ജോർദാൻ നദിയുടെ പ്രധാന പോഷകനദിയാണ്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ, പാശ്ചാത്യർ 'അപ്പർ ജോർദാൻ നദി' എന്ന് വിളിച്ചിരുന്ന ഇതിനെ, തദ്ദേശവാസികൾഅറബിയിൽ ഹസ്ബാനി നദി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ നഹർ ഹസ്ബാനി എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite book |last=Velde, van de |first=C.W.M. |author-link=Charles William Meredith van de Velde |url=https://archive.org/details/narrativeajourn00veldgoog |title=Narrative of a journey through Syria and Palestine in 1851 and 1852 |publisher=William Blackwood and son |year=1854 |volume=1 |page=[https://archive.org/details/narrativeajourn00veldgoog/page/n197/mode/2up 168]}}</ref> hr3j4e4jy624wjhetreoy75un41nm33 4682539 4682538 2026-11-03T16:27:03Z Martinkottayam 84843 4682539 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | embed = | name = ഹസ്ബാനി നദി | qid = | suppressfields = | fetchwikidata = | image = File:Hazbani.jpg | image_size = | image_upright = | image_alt = | image_caption = Hazbani river in south Lebanon | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | mouth_coordinates = {{Coord|33|11|15|N|35|37|10|E|display=inline}} | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | cities = | source1 = [[Wazzani]] in [[Lebanon]] | source1_location = | source1_length = | source1_elevation = | source1_coordinates = {{Coord|33|14|17|N|35|37|29|E|display=inline,title}} | source1_coord_ref = | source2 = Haqzbieh | mouth = [[Jordan River]] | mouth_location = [[Israel]] }} '''ഹസ്ബാനി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: الحاصباني / ALA-LC: ''al-Ḥāṣbānī''), [[ലെബനാൻ|ലെബനാനിലൂടെയും]] [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിലൂടെയും]] വടക്കൻ ഇസ്രായേലിലൂടെയും ഒഴുകുന്ന ജോർദാൻ നദിയുടെ പ്രധാന പോഷകനദിയാണ്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ, പാശ്ചാത്യർ 'അപ്പർ ജോർദാൻ നദി' എന്ന് വിളിച്ചിരുന്ന ഇതിനെ, തദ്ദേശവാസികൾഅറബിയിൽ ഹസ്ബാനി നദി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ നഹർ ഹസ്ബാനി എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite book |last=Velde, van de |first=C.W.M. |author-link=Charles William Meredith van de Velde |url=https://archive.org/details/narrativeajourn00veldgoog |title=Narrative of a journey through Syria and Palestine in 1851 and 1852 |publisher=William Blackwood and son |year=1854 |volume=1 |page=[https://archive.org/details/narrativeajourn00veldgoog/page/n197/mode/2up 168]}}</ref> == അവലംബം == 2sba6g6lzzjr3sqdcmcbmyy5hdginwo 4682541 4682539 2026-11-03T16:44:50Z Martinkottayam 84843 4682541 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | embed = | name = ഹസ്ബാനി നദി | qid = | suppressfields = | fetchwikidata = | image = File:Hazbani.jpg | image_size = | image_upright = | image_alt = | image_caption = Hazbani river in south Lebanon | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | mouth_coordinates = {{Coord|33|11|15|N|35|37|10|E|display=inline}} | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | cities = | source1 = [[Wazzani]] in [[Lebanon]] | source1_location = | source1_length = | source1_elevation = | source1_coordinates = {{Coord|33|14|17|N|35|37|29|E|display=inline,title}} | source1_coord_ref = | source2 = Haqzbieh | mouth = [[Jordan River]] | mouth_location = [[Israel]] }} '''ഹസ്ബാനി''' ([[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]]: الحاصباني / ALA-LC: ''al-Ḥāṣbānī''), [[ലെബനാൻ|ലെബനാനിലൂടെയും]] [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിലൂടെയും]] വടക്കൻ ഇസ്രായേലിലൂടെയും ഒഴുകുന്ന ജോർദാൻ നദിയുടെ പ്രധാന പോഷകനദിയാണ്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ, പാശ്ചാത്യർ 'അപ്പർ ജോർദാൻ നദി' എന്ന് വിളിച്ചിരുന്ന ഇതിനെ, തദ്ദേശവാസികൾഅറബിയിൽ ഹസ്ബാനി നദി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ നഹർ ഹസ്ബാനി എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite book |last=Velde, van de |first=C.W.M. |author-link=Charles William Meredith van de Velde |url=https://archive.org/details/narrativeajourn00veldgoog |title=Narrative of a journey through Syria and Palestine in 1851 and 1852 |publisher=William Blackwood and son |year=1854 |volume=1 |page=[https://archive.org/details/narrativeajourn00veldgoog/page/n197/mode/2up 168]}}</ref> ഹസ്ബാനി നദിയിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന ജലത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ലെബനനിലെ രണ്ട് നീരുറവകളായ വസാനി, ഹക്സ്ബീഹ് എന്നിവയിൽ നിന്നാണ്.<ref>[[FAO]] (Water Resources section) {{cite web|url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries/lebanon/index.stm|title=AQUASTAT - FAO's Information System on Water and Agriculture|access-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409054730/http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries/lebanon/index.stm|archive-date=2008-04-09|url-status=dead}} "Overall, there are about 40 major streams in Lebanon and, based on the hydrographic system, the country can be divided into five regions: ... [including] the Hasbani river basin in the south-east."</ref><ref>[[United Nations University|UNU]] The Jordan River [http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E06.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202062018/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E06.htm|date=2010-12-02}} "The Dan spring, the largest of the sources of the upper Jordan, lies wholly within Israel close to the border with Syria. The spring sources of the Hasbani River lie entirely within Lebanon. The spring source of the Banias River is in Syria. These three small streams unite 6&nbsp;km inside Israel at about 70 m above sea level to form the upper Jordan River."</ref> രണ്ടാമത്തേത് ഹസ്ബാനി നദിയുടെ മുകൾ ഭാഗത്തുള്ള ഒരു കൂട്ടം നീരുറവകളാണ്.<ref>[[United Nations University|UNU]] The Jordan River [http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E06.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202062018/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E06.htm|date=2010-12-02}}</ref> ഹസ്ബാനി നദി 25 മൈൽ (40 കിലോമീറ്റർ) ദൂരം ലെബനനിലെ വാദി അൽ-തൈമിലൂടെ ഒഴുകി ഗജാർ ഗ്രാമത്തിലെ അതിർത്തി കടക്കുകയും താമസിയാതെ വടക്കൻ ഇസ്രായേലിലെ ഒരു സ്ഥലത്ത് ബനിയാസ്, ഡാൻ നദികളുമായി സംയോജിച്ച് [[ജോർദാൻ നദി]] രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>[[MERIP]] Heightened Israeli-Lebanese Tensions Over Jordan's Headwaters [http://www.merip.org/mero/mero093002.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229135701/https://en.wikipedia.org/wiki/MERIP|date=2016-12-29}}</ref> ഗജാറിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ) താഴെ, ഹസ്ബാനി നദി ലെബനനും ഗോലാൻ കുന്നുകളും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തിയായി മാറുന്നു. == അവലംബം == 1qvvfshygj9bbrxxetam0wwrxw3e8fc ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vaishnu Pilar 3 673774 4682543 2026-11-03T16:50:26Z Civvì 98382 Civvì എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vaishnu Pilar]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VAISHNU]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/Vaishnu Pilar|Vaishnu Pilar]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/VAISHNU|VAISHNU]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4682543 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VAISHNU]] 8qjsc45rjoszd4g2ephzhydq96bdrl8 കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 0 673775 4682545 2026-11-03T17:00:28Z Adv.tksujith 4604 "[[:en:Special:Redirect/revision/1356861319|Karur City Municipal Corporation]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4682545 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. '''ഭൂമിശാസ്ത്രവും ഗതാഗതവും''' അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. '''സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം''' ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> g2w31sseo2cyewokx4hqguvziyt4dq9 4682546 4682545 2026-11-03T17:05:05Z Adv.tksujith 4604 ഇംഗ്ലീഷ് പേര് ചേർത്തു 4682546 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> db03am3xyuss4m3vrvne9zblmgope5k 4682548 4682546 2026-11-03T17:07:09Z Adv.tksujith 4604 തർജ്ജമ ഫലകം ചേർത്തു 4682548 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. {{Translated page|en|Karur City Municipal Corporation}} == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> mz8ajl8fnqhbh5cy1q43k36pt2s532c 4682549 4682548 2026-11-03T17:07:45Z Adv.tksujith 4604 [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682549 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. {{Translated page|en|Karur City Municipal Corporation}} == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] 246lo9e5812ibota0jxrh4ba3zj6rb9 4682550 4682549 2026-11-03T17:08:02Z Adv.tksujith 4604 [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ നഗരസഭകൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682550 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. {{Translated page|en|Karur City Municipal Corporation}} == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ നഗരസഭകൾ]] h9ltek4vyb56hgmnhzdurb5zymqf564 4682551 4682550 2026-11-03T17:08:27Z Adv.tksujith 4604 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682551 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. {{Translated page|en|Karur City Municipal Corporation}} == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ നഗരസഭകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] 93vm9nfb9hpawyc23qfhyh84j6d5y12 4682552 4682551 2026-11-03T17:08:47Z Adv.tksujith 4604 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നഗരസഭകൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682552 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. {{Translated page|en|Karur City Municipal Corporation}} == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ നഗരസഭകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നഗരസഭകൾ]] pmz7aveov1p7ib71l9btsa5w1xhopk7 4682570 4682552 2026-11-03T19:21:37Z Akbarali 17542 4682570 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Karur City Municipal Corporation}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Legislature|name=കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|coa_pic=|coa_res=|coa_alt=|coa_caption=|house_type=|foundation={{start date and age|2021}}|leader1_type=[[മേയർ]]|leader1=ശ്രീമതി വി. കവിതാഗണേശൻ|leader2_type=[[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]|leader2=ശ്രീ. ധരണി ശരവണൻ|leader3_type=[[മുനിസിപ്പൽ കമ്മിഷണർ]]|leader3=|seats=|structure1=|structure1_res=|political_groups1=|session_room=|session_res=|last_election1=[[2022 Tamil Nadu local elections|2022]]|next_election1=[[2027 Tamil Nadu local body elections|2027]]|meeting_place=|website=https://www.tnurbantree.tn.gov.in/karur/|motto=}} തമിഴ്‌നാട്ടിലെ കരൂർ ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ കരൂർ നഗരത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള നഗരസഭയാണ് '''കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സംവിധാനം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് ആരംഭിച്ചത്. <ref name="May ref5">{{cite news |last1=Gupta |first1=Anupam |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 October 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> മേയർ അധ്യക്ഷനും കമ്മീഷണർ ഭരണത്തലവനുമായാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ് കരൂർ. തമിഴ്നാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ നഗരമാണ് കരൂർ <ref name="ka ref2">{{cite news |title=Ordinances promulgated for upgrading four TN municipalities to corporations |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/oct/22/ordinances-promulgated-for-upgrading-four-tn-municipalities-to-corporations-2374271.html |access-date=6 December 2021 |publisher=The New Indian Express |date=22 October 2021}}</ref> == ചരിത്രവും ഭരണവും == [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] 21 മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നായ കരൂർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കരൂർ ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 145 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുള്ള, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒന്നായ കരൂരിനെ 2021-ലാണ് കോർപ്പറേഷനായി ഉയർത്തുന്നത്. വിവിധ വികസന-ഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി മേയർ, കമ്മീഷണർ, കൗൺസിൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, വാർഡ് കമ്മിറ്റി എന്നിവ അടങ്ങുന്നതാണ് കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. കരൂർ സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ മേയറായി ശ്രീമതി വി. കവിത ഗണേശനും, ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ശ്രീ ധരണി ശരവണനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും ജനജീവിതവും == അമരാവതി, കാവേരി, നൊയ്യൽ എന്നീ നദികളുടെ തീരത്താണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഏകദേശം 395 കി.മീ (245 മൈൽ) അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 10.960° വടക്ക് അക്ഷാംശത്തിലും 78.075° കിഴക്ക് രേഖാംശത്തിലുമാണ് ({{coord|10.960|N|78.075|E|}} ) കരൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 101 മീറ്റർ (331 അടി) ഉയരമുണ്ട്. 2011-ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്, നഗര വികസനത്തിന് മുൻപുള്ള 5.96 ചതുരശ്ര കി.മീ (2.30 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ 70,980 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ. എന്നാൽ പിന്നീട് നഗരപരിധി 52.26 ചതുരശ്ര കി.മീറ്ററായി (20.18 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉയർത്തിയതോടെ, പുതിയ നഗരപരിധിയുൾപ്പെടെ 2023-ൽ ജനസംഖ്യ 394,719 ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം == ജിന്നിംഗ്, സ്പിന്നിംഗ് മില്ലുകൾ, ഡൈയിംഗ് ഫാക്ടറികൾ, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ വിവിധ അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വസ്ത്രനിർമ്മാണ മേഖലയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ഒരു സംയോജിത ടെക്സ്റ്റൈൽ പാർക്കും കരൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. {{Translated page|en|Karur City Municipal Corporation}} == പരാമർശങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ നഗരസഭകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നഗരസഭകൾ]] k5ny4m7fmwjauge6ysoalei0nonr52b Karur City Municipal Corporation 0 673776 4682547 2026-11-03T17:05:46Z Adv.tksujith 4604 തിരിച്ചുവിടൽ താൾ 4682547 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[കരൂർ സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]] t2jzzfypjbmje3pr3q04icozcbck24g ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Lekshmi Rajan 3 673777 4682553 2026-11-03T17:15:23Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4682553 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Lekshmi Rajan | Lekshmi Rajan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:15, 3 നവംബർ 2026 (UTC) qdr7idg8mo58048ss9epxq1rpw34ldj ഗവ. ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം 0 673778 4682555 2026-11-03T17:27:34Z Kiran Gopi 10521 Kiran Gopi എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഗവ. ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]] എന്ന താൾ [[ഗവണ്മെന്റ് ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 4682555 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഗവണ്മെന്റ് ഗണപത് ബി.എച്ച്.എസ്. ചാലപ്പുറം]] 7ztnlp295z4qrti7at7lxts4yjmsks0 ജി.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫറോക്ക് 0 673779 4682557 2026-11-03T17:42:55Z Ayshamarjana 131632 '{{Infobox school | name = ജി.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫറോക്ക് | image = | image_size = | caption = ജി.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫറോക്ക് | location = [[ഫറോക്ക്]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682557 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫറോക്ക് | image = | image_size = | caption = ജി.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫറോക്ക് | location = [[ഫറോക്ക്]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1927|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = കോഴിക്കോട് | educational_authority = ഫറോക്ക് ഉപജില്ല | grades = 5 മുതൽ 12 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32040400313 | Kerala_school_code = 17075 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[കോഴിക്കോട് താലൂക്ക്|കോഴിക്കോട് താലൂക്കിൽ]] [[ഫറോക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഫറോക്ക് പഞ്ചായത്തിൽ]] [[ഫറോക്ക്]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ഫറോക്ക്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/17075|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-10-15}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=October 15, 2026}}</ref> [[ബേപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ബേപ്പൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] കോഴിക്കോട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1927 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. കോഴിക്കോട് ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 10 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 14 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1927-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഫറോക്ക് ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് സ്കൂൾ പ്രദേശത്തെ പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ ഉന്നമനത്തിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. പിന്നീട് വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി തലത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന ഈ വിദ്യാലയത്തിൽ 2004-ൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി കോഴ്സുകൾ ആരംഭിച്ചു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 20000 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 81 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 2.30 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/17075|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-10-15}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/17075 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 4pvftlq01ib7poxy5amv01ylrbyaarc ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kundus2006 3 673780 4682574 2026-11-03T19:54:08Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4682574 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Kundus2006 | Kundus2006 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 19:54, 3 നവംബർ 2026 (UTC) atzt1yndern9wr0bad32ctz3uloanav മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി 0 673781 4682686 2026-11-04T05:54:41Z Vijayanrajapuram 21314 '[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''എന്നാണ്. തുളുനാട്ടിലെ പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്ര...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682686 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''എന്നാണ്. തുളുനാട്ടിലെ പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ ഇടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. മലയൻ സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്. bpcvfb2y15biaxkesxmqhqkbjqjc5da 4682688 4682686 2026-11-04T05:59:46Z Vijayanrajapuram 21314 4682688 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''എന്നാണ്. തുളുനാട്ടിലെ പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ ഇടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. മലയൻ സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്. == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി. എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. 8fdee9xj0kz9ccdopzarz8efadqys18 4682689 4682688 2026-11-04T06:00:09Z Vijayanrajapuram 21314 /* ഐതിഹ്യം */ 4682689 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''എന്നാണ്. തുളുനാട്ടിലെ പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ ഇടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. മലയൻ സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്. == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി. എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == 94msbolytv08ff1gfio7ng5857f5nf3 4682690 4682689 2026-11-04T06:03:15Z Vijayanrajapuram 21314 4682690 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''എന്നാണ്. തുളുനാട്ടിലെ പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ ഇടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. മലയൻ സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == gcsld9wb0xsknrio2w51sgxdgcdrqqp 4682692 4682690 2026-11-04T06:06:00Z Vijayanrajapuram 21314 [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682692 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''എന്നാണ്. തുളുനാട്ടിലെ പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ ഇടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. മലയൻ സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] gqs03es5lst7adctfcb5m2mi8dna310 4682693 4682692 2026-11-04T06:09:06Z Vijayanrajapuram 21314 4682693 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ ഇടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ ഇടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] gtkhynhp480udmetic8jd1kgaz17nfm 4682694 4682693 2026-11-04T06:10:15Z Vijayanrajapuram 21314 4682694 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] 7qym0ia4rgxuo3xplmjar3w4xjies3k 4682699 4682694 2026-11-04T06:39:51Z Vijayanrajapuram 21314 4682699 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 19.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] 48imlgpamh3zcu4w2o2q34lacwmp659 4682700 4682699 2026-11-04T06:40:07Z Vijayanrajapuram 21314 4682700 wikitext text/x-wiki [[File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 02.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] ryb07j3ay5xqw6fsk3fsg15ov5byywy 4682701 4682700 2026-11-04T06:44:12Z Manojk 9257 /* ഐതിഹ്യം */ #MediaHunter #TheyyamEditathon 4682701 wikitext text/x-wiki [[File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 02.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == ചിത്രശാല == <gallery mode="packed"> File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയമ്മ.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 04.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 18.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 22.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 17.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 05.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി 2.jpg </gallery> == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] aa16i71g0z99qlcqfyneamyham18p0g 4682702 4682701 2026-11-04T06:44:21Z Vijayanrajapuram 21314 /* ഐതിഹ്യം */ 4682702 wikitext text/x-wiki [[File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 02.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 22.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 18.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 07.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 21.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 10.jpg </gallery> == ചിത്രശാല == <gallery mode="packed"> File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയമ്മ.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 04.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 18.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 22.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 17.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 05.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി 2.jpg </gallery> == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] e7czqtif9v2vwkb47b85yta933f1y9u 4682703 4682702 2026-11-04T06:45:13Z Vijayanrajapuram 21314 /* ചിത്രശാല */ 4682703 wikitext text/x-wiki [[File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 02.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്ര തന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == ചിത്രശാല == <gallery mode="packed"> File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയമ്മ.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 04.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 18.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 22.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 17.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 05.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി 2.jpg </gallery> == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] crb3qxdxpjcjwbwq57wr41zmjoqz4ne 4682708 4682703 2026-11-04T06:53:16Z Vijayanrajapuram 21314 /* ഐതിഹ്യം */ #TheyyamEditathon 4682708 wikitext text/x-wiki [[File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 02.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വടക്കൽ ജില്ലകളിൽ കെട്ടിയാടുന്ന ഒരു ഉഗ്രമൂർത്തി തെയ്യമാണ് '''മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി'''. [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിലെ]] പ്രമുഖ മന്ത്രവാദികളായ എടമന തന്ത്രിയും ഒളയത്ത് തന്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും ഫലമായാണ് ഈ ദേവിയുടെ ഉത്ഭവം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ദേവിയെ എടമന തന്ത്രി പണ്ട് ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിച്ച ശേഷം മൂന്നാൾ ആഴത്തിൽ താഴ്ത്തിയപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ശക്തി സ്വരൂപിണിയാണ് മൂവാളം കുഴി ചാമുണ്ഡി എന്നാണ് വിശ്വാസം. മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റത് കൊണ്ടാണ് 'മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി' എന്ന പേര് വന്നത്. [[ശാലിയൻ|ശാലിയസമുദായത്തിന്റെ]] കുലദേവതയാണ് മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി. [[മലയർ|മലയൻ]] സമുദായക്കാരാണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://old.travelkannur.com/|title=Travel Agency, Best of Homestay, Temple & Theyyam Tour Packages|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/local-news/kasaragod/report-on-history-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam/articleshow/89831871.cms|title=ചെമ്പ് കുടത്തെ ഭയക്കുന്ന തെയ്യം! മുന്നിൽപ്പെട്ടാൽ അടിയോടടി... വീഡിയോ കാണാം|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/story-of-moovalamkuzhi-chamundi-theyyam-rlhvjn|title=മൂന്നാൾ കുഴിയിൽ നിന്നും ഉയിർത്ത പെൺകരുത്ത്, ചെമ്പും തന്ത്രിമാരെയും കണ്ടാൽ അടിയുറപ്പ്!|access-date=2026-11-04|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ഐതിഹ്യം == നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുൻപ് മന്ത്രതന്ത്രാദികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അരവത്ത് എടമന എന്ന പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് തന്നെ [[മധൂർ|മധൂരിനടുത്തു]] ഒളിയത്ത്, മന്ത്ര തന്ത്രങ്ങളിൽ അപാരപാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒളയത്തില്ലം എന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. എടമനയിൽ നിന്ന് ഒരംഗം ഒരുനാൾ ഒളയത്തില്ലം സന്ദർശിച്ചു. ഗൃഹനാഥന്റെ അഭാവത്തിൽ അന്തർജനം വേണ്ടവിധത്തിൽ ഉപചരിക്കാത്തതിനാൽ പ്രകോപിതനായ അതിഥി ചില പൊടിക്കൈ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി തിരിച്ചുപോയി. ഒളയത്ത് തന്ത്രിക്ക് ഇക്കാര്യം മനസ്സിലാവുകയും മന്ത്രരൂപേണതന്നെ പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരസ്പരം മനസ്സിലായ തന്ത്രിമാർ മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുവാനായി മത്സരിക്കുകയും മന്ത്രമൂർത്തികളെ കൊണ്ട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഒളയത്ത് തന്ത്രി സ്വമൂലാധാരസ്ഥിതയായ പരാശക്തിയെ ശത്രുസംഹാരത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. തന്നെ സമീപിച്ച മന്ത്രമൂർത്തിയെ എടമനതന്ത്രി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് ആവാഹിച്ച് കരിക്കിൻതൊണ്ടിലാക്കി കുഴിച്ചിട്ടുവെങ്കിലും ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് അത് പൊട്ടി പിളർന്ന് തന്ത്രിയോടടുത്തു. ഇല്ലത്തെത്തിയ  തന്ത്രി പിൻതുടർന്നെത്തിയ  മന്ത്രമൂർത്തിയെ ഉറപ്പേറിയ ചെമ്പുകുടത്തിൽ  വീണ്ടും ആവഹിച്ചടക്കി. ആശ്രിതന്മാരായ മട്ടൈ കോലാൻ, കീക്കാനത്തെ അടിയോടി എന്നിവരെ കൊണ്ട് ഇല്ലത്തിനു തെക്ക് കിഴക്കായി അരക്കാതം ദുരെ മൂന്നാൾ ആഴമുള്ള കുഴിയുണ്ടാക്കി അതിലടക്കം ചെയ്തു. എന്നാൽ,  പരാശക്തി ഹുങ്കാര ശബ്ദത്തോടെ പൊട്ടിപിളർന്ന് സ്വതന്ത്രയാവുകയും ഭീകരാകാരത്തോടെ ചെന്ന് മട്ടൈ കോലാന്റെ പടിഞ്ഞാറ്റകം തകർത്ത് കോലാനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം തന്ത്രിയോടടുത്തു.  തന്ത്രി പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ത്രിക്കണ്ണൻ ത്രയബകേശ്വരനോട് അഭയം ചോദിച്ചു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലുടെ കയറിയ തന്ത്രിയെ പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരത്തിലൂടെ മന്ത്രമുർത്തി [[തൃക്കണ്ണാട്]] എത്തിയെങ്കിലും [[തൃക്കണ്ണാട് ത്രയംബകേശ്വര ക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ]] സാന്ത്വനത്താൽ സന്തുഷ്ടയായി തന്ത്രിക്ക് മാപ്പ് നല്കി. തന്ത്രിമാർ തമ്മിലുള്ള വെറുപ്പ്‌ തീർത്ത് തൃക്കണ്ണാടപ്പന്റെ തന്ത്രിപദം ഒളയത്തില്ലവുമായി പങ്കിട്ടു. ചെമ്പുകുടത്തിൽ മൂവാൾ കുഴിയിൽ മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക നേരം സ്ഥാപനം ചെയ്യപെട്ടതിനാൽ മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയായി തൃക്കണ്ണാട് പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠനേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharathasamskriti.com/2018/08/anjootambalam-moovalam-kuzhi-chamundi.html|title=മുവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയെശ്വരിയമ്മ|access-date=2026-11-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theyyamkerala.in/sri-moovalam-kuzhi-chamundi-story-in-malayalam/|title=Fascinating Sri Moovalam kuzhi Chamundi Theyyam {{!}} Theyyam Kerala|access-date=2026-11-04|date=2020-02-08|language=en-US}}</ref> എടമന തന്ത്രിയാൽ ചെമ്പു കുടത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്ത്രിമാരെയും ചെമ്പുകുടങ്ങളെയും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ കെട്ടിയാട്ടക്കളത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാറില്ല. == ചിത്രശാല == <gallery mode="packed"> File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡിയമ്മ.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 04.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 18.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 22.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 17.jpg File:Moovalamkuzhy chamundi theyyam photo by Vijayanrajapuram 05.jpg File:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി 2.jpg </gallery> == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] 2bo8fym012u32zn0or8z3jjeoafeam6 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Dreamcacher009 3 673782 4682704 2026-11-04T06:48:36Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4682704 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Dreamcacher009 | Dreamcacher009 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:48, 4 നവംബർ 2026 (UTC) s8ks6x60jl0arrxqqz08d19yiyzs7k5 സംവാദം:മൂവാളംകുഴി ചാമുണ്ഡി 1 673783 4682706 2026-11-04T06:51:02Z Vijayanrajapuram 21314 '{{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682706 wikitext text/x-wiki {{തെയ്യം എഡിറ്റത്തോൺ 2026|created=yes}} 0gpixj5mfq8rhjhaqnf2mkbrlid5f2g വർഗ്ഗം:2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ 14 673784 4682707 2026-11-04T06:51:18Z Vijayanrajapuram 21314 '.' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682707 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb 4682712 4682707 2026-11-04T07:07:17Z Manojk 9257 [[വർഗ്ഗം:2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായ ലേഖനങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4682712 wikitext text/x-wiki . [[വർഗ്ഗം:2026 -ലെ തെയ്യം തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായ ലേഖനങ്ങൾ]] 0c2tva68l8l8iouba4ehjm20zqpppyb സംവാദം:ടൂമൻ നദി 1 673785 4682725 2026-11-04T08:42:09Z Martinkottayam 84843 '{{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026 |expanded=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682725 wikitext text/x-wiki {{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026 |expanded=yes}} 5ofaoel93jb0merqi7jj2yo43fvlte3 ഓം നദി 0 673786 4682726 2026-11-04T09:02:38Z Martinkottayam 84843 '{{Infobox river | name = ഓം | other_name = Омь | image = RiverOm2009.JPG | image_caption = The Om in [[Kuybyshev, Novosibirsk Oblast|Kuybyshev]] | source1 = | source1_elevation = | mouth = [[Irtysh]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|54.9817|N|73.3694|E|source:kolossus-ruwiki|display=it}} | progression = {{drainage|Irtysh}} | sub...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682726 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ഓം | other_name = Омь | image = RiverOm2009.JPG | image_caption = The Om in [[Kuybyshev, Novosibirsk Oblast|Kuybyshev]] | source1 = | source1_elevation = | mouth = [[Irtysh]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|54.9817|N|73.3694|E|source:kolossus-ruwiki|display=it}} | progression = {{drainage|Irtysh}} | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Russia]] | length = {{convert|1091|km|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|64|m3/s|abbr=on}} 121 km from the mouth | basin_size = {{convert|52600|km2|abbr=on}} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 5 | mapframe-point = none }} റഷ്യയിലെ പടിഞ്ഞാറൻ സൈബീരിയൻ സമതലങ്ങളുടെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടി ഒഴുകുന്ന ഒരു നദിയാണ് '''ഓം''' ([[റഷ്യൻ ഭാഷ|റഷ്യൻ]]: Омь, സൈബീരിയൻ ടാറ്റർ: Ом<ref name="автоссылка1" />). ഇർതിഷ് നദിയുടെ വലതുവശത്തുള്ള ഒരു പോഷകനദിയാണിത്. 1,091 കിലോമീറ്റർ (678 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദിക്ക് 52,600 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (20,300 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള നീർത്തട പ്രദേശമുണ്ട്.<ref name="gvr" /> ബരാബ ടാറ്റർ ഭാഷയിൽ "ശാന്തമായ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഓം' (om) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. == ഗതി == നോവോസിബിർസ്ക്, ടോംസ്ക് ഒബ്ലാസ്റ്റുകളുടെ അതിർത്തിയിലുള്ള വാസ്യുഗാൻ ചതുപ്പുനിലത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഓം' നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. പടിഞ്ഞാറൻ സൈബീരിയൻ സമതലത്തിലെ 'ബരാബ താഴ്ന്ന പ്രദേശം' വഴിയാണ് ഇത് പ്രധാനമായും ഒഴുകുന്നത്.<ref name="bse">[http://bse.sci-lib.com/article084414.html Омь], [[Great Soviet Encyclopedia]]</ref> ഓം, ഇർതിഷ് നദികൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് ഓംസ്ക് നഗരവും ഓം, ടാർക്ക നദികൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് ഉസ്റ്റ്-ടാർക്ക ഗ്രാമീണ മേഖലയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇച്ച, കാമ, ടാർടാസ് എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന പോഷകനദികൾ.<ref name="bse2">[http://bse.sci-lib.com/article084414.html Омь], [[Great Soviet Encyclopedia]]</ref> == അവലംബം == i2j8wsrtndervl09acoyqgacis50scb 4682728 4682726 2026-11-04T09:06:07Z Martinkottayam 84843 4682728 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ഓം | other_name = Омь | image = RiverOm2009.JPG | image_caption = The Om in [[Kuybyshev, Novosibirsk Oblast|Kuybyshev]] | source1 = | source1_elevation = | mouth = [[ഇർതിഷ്]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|54.9817|N|73.3694|E|source:kolossus-ruwiki|display=it}} | progression = {{drainage|Irtysh}} | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[റഷ്യ]] | length = {{convert|1091|km|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|64|m3/s|abbr=on}} 121 km from the mouth | basin_size = {{convert|52600|km2|abbr=on}} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 5 | mapframe-point = none }} റഷ്യയിലെ പടിഞ്ഞാറൻ സൈബീരിയൻ സമതലങ്ങളുടെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടി ഒഴുകുന്ന ഒരു നദിയാണ് '''ഓം''' ([[റഷ്യൻ ഭാഷ|റഷ്യൻ]]: Омь, സൈബീരിയൻ ടാറ്റർ: Ом<ref name="автоссылка1" />). ഇർതിഷ് നദിയുടെ വലതുവശത്തുള്ള ഒരു പോഷകനദിയാണിത്. 1,091 കിലോമീറ്റർ (678 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദിക്ക് 52,600 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (20,300 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള നീർത്തട പ്രദേശമുണ്ട്.<ref name="gvr" /> ബരാബ ടാറ്റർ ഭാഷയിൽ "ശാന്തമായ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഓം' (om) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. == ഗതി == നോവോസിബിർസ്ക്, ടോംസ്ക് ഒബ്ലാസ്റ്റുകളുടെ അതിർത്തിയിലുള്ള വാസ്യുഗാൻ ചതുപ്പുനിലത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഓം' നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. പടിഞ്ഞാറൻ സൈബീരിയൻ സമതലത്തിലെ 'ബരാബ താഴ്ന്ന പ്രദേശം' വഴിയാണ് ഇത് പ്രധാനമായും ഒഴുകുന്നത്.<ref name="bse">[http://bse.sci-lib.com/article084414.html Омь], [[Great Soviet Encyclopedia]]</ref> ഓം, ഇർതിഷ് നദികൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് ഓംസ്ക് നഗരവും ഓം, ടാർക്ക നദികൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് ഉസ്റ്റ്-ടാർക്ക ഗ്രാമീണ മേഖലയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇച്ച, കാമ, ടാർടാസ് എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന പോഷകനദികൾ.<ref name="bse2">[http://bse.sci-lib.com/article084414.html Омь], [[Great Soviet Encyclopedia]]</ref> == അവലംബം == biahe35zsznuzz8odclk199sjvagz88 സംവാദം:ഓം നദി 1 673787 4682727 2026-11-04T09:03:25Z Martinkottayam 84843 '{{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682727 wikitext text/x-wiki {{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026|created=yes}} 6sagceymszdh8k79hbhm7cbi7b7t4y2 എം. പി. എസ്. ജി. വി. എച്ച്. എസ്.എസ്.ബെള്ളിക്കോത്ത് 0 673788 4682732 2026-11-04T09:17:56Z Vijayanrajapuram 21314 Vijayanrajapuram എന്ന ഉപയോക്താവ് [[എം. പി. എസ്. ജി. വി. എച്ച്. എസ്.എസ്.ബെള്ളിക്കോത്ത്]] എന്ന താൾ [[മഹാകവി പി. സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ബെള്ളിക്കോത്ത്]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു 4682732 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[മഹാകവി പി. സ്മാരക ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. ബെള്ളിക്കോത്ത്]] 9f3hlqyw2z8q4m04dthcoe1193jbugz പുലാങ്കി നദി 0 673789 4682734 2026-11-04T09:23:08Z Martinkottayam 84843 '{{Infobox river | name = പുലാങ്കി നദി | native_name = {{Native name list|tag1=ceb|name1=Suba sa Pulangi|tag2=mdh|name2=Pulangi a Pulangi}} | other_name = Pulangui River | etymology = Empamulangi (center of the island)<br />Pulangi (river) <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Pulangi river in valencia.jpg | image_size =...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682734 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = പുലാങ്കി നദി | native_name = {{Native name list|tag1=ceb|name1=Suba sa Pulangi|tag2=mdh|name2=Pulangi a Pulangi}} | other_name = Pulangui River | etymology = Empamulangi (center of the island)<br />Pulangi (river) <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Pulangi river in valencia.jpg | image_size = | image_caption = The Pulangi River, winding through the [[Maapag Plain]] in [[Valencia City, Bukidnon|Valencia City]], is one of the major tributaries of the [[Rio Grande de Mindanao]] | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Philippines]] | subdivision_type2 = Region | subdivision_name2 = {{ubl|[[Northern Mindanao]]|[[Soccsksargen]]|[[Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao|BARMM]]}} | subdivision_type3 = Province | subdivision_name3 = {{hlist|[[Bukidnon]]|[[Cotabato]]}} | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|199|mi|km|order=flip|abbr=on}}<ref name="worldatlas"/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mangabon Range]] | source1_location = Brgy. Kalabugao, [[Impasugong, Bukidnon]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Mindanao River]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{Coord|7.14384|N|124.80323|E|format=dms|dim:15000_region:PH_type:river|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = Pulangi–[[Mindanao River|Mindanao]] | river_system = | basin_size = | tributaries_left = {{hlist|[[Bobonawan River]]|[[Sawaga River]]|[[Manupali River]]|[[Muleta River]]|[[Maradugao River]]|[[Malitubog River]]|[[Maramag River]]}} | tributaries_right = {{hlist|[[Tigwa River]]|[[Kabacan River]]|[[Dampilasan River]]|[[Maapag River]]|[[Laligan River]]|[[Kalabugao River]]|[[Tinanan River]]|[[Kulaman River]]|[[Arakan River]]}} | custom_label = | custom_data = | extra = }} ഫിലിപ്പീൻസിലെ മിൻഡനാവോ ദ്വീപിലെ വിപുലമായ നദീവ്യവസ്ഥയായ 'റിയോ ഗ്രാൻഡെ ഡി മിൻഡനാവോ'യുടെ പ്രധാന പോഷകനദികളിലൊന്നാണ് പുലാങ്കി നദി (ഇതിനെ 'പുലാങ്വി' എന്നും എഴുതാറുണ്ട്). 320 കിലോമീറ്റർ (199 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ഏറ്റവും നീളമേറിയതും ഫിലിപ്പീൻസിലെ അഞ്ചാമത്തെ നീളമേറിയതുമായ നദിയാണ്.<ref name="worldatlas">{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/longest-rivers-in-the-philippines.html|title=Longest Rivers In The Philippines|accessdate=September 9, 2019|date=July 24, 2018|website=worldatlas.com|publisher=WorldAtlas|language=en|author1=Kenneth Kimutai too}}</ref> ഇംപാസുഗോംഗ്, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ബരാംഗേ കലബുഗാവോയിലെ അതിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് ബുക്കിഡ്‌നോൺ പ്രവിശ്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലൂടെയും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലൂടെയും ഇത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. == അവലംബം == 3id165skhbec46ukxl8b71zrq99u00j 4682735 4682734 2026-11-04T09:24:14Z Martinkottayam 84843 4682735 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = പുലാങ്കി നദി | native_name = {{Native name list|tag1=ceb|name1=Suba sa Pulangi|tag2=mdh|name2=Pulangi a Pulangi}} | other_name = Pulangui River | etymology = Empamulangi (center of the island)<br />Pulangi (river) <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Pulangi river in valencia.jpg | image_size = | image_caption = The Pulangi River, winding through the [[Maapag Plain]] in [[Valencia City, Bukidnon|Valencia City]], is one of the major tributaries of the [[Rio Grande de Mindanao]] | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Philippines]] | subdivision_type2 = Region | subdivision_name2 = {{ubl|[[Northern Mindanao]]|[[Soccsksargen]]|[[Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao|BARMM]]}} | subdivision_type3 = Province | subdivision_name3 = {{hlist|[[Bukidnon]]|[[Cotabato]]}} | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|199|mi|km|order=flip|abbr=on}}<ref name="worldatlas"/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mangabon Range]] | source1_location = Brgy. Kalabugao, [[Impasugong, Bukidnon]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Mindanao River]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{Coord|7.14384|N|124.80323|E|format=dms|dim:15000_region:PH_type:river|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = Pulangi–[[Mindanao River|Mindanao]] | river_system = | basin_size = | tributaries_left = {{hlist|[[Bobonawan River]]|[[Sawaga River]]|[[Manupali River]]|[[Muleta River]]|[[Maradugao River]]|[[Malitubog River]]|[[Maramag River]]}} | tributaries_right = {{hlist|[[Tigwa River]]|[[Kabacan River]]|[[Dampilasan River]]|[[Maapag River]]|[[Laligan River]]|[[Kalabugao River]]|[[Tinanan River]]|[[Kulaman River]]|[[Arakan River]]}} | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[ഫിലിപ്പീൻസ്|ഫിലിപ്പീൻസിലെ]] മിൻഡനാവോ ദ്വീപിലെ വിപുലമായ നദീവ്യവസ്ഥയായ 'റിയോ ഗ്രാൻഡെ ഡി മിൻഡനാവോ'യുടെ പ്രധാന പോഷകനദികളിലൊന്നാണ് '''പുലാങ്കി നദി''' (ഇതിനെ 'പുലാങ്വി' എന്നും എഴുതാറുണ്ട്). 320 കിലോമീറ്റർ (199 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ഏറ്റവും നീളമേറിയതും ഫിലിപ്പീൻസിലെ അഞ്ചാമത്തെ നീളമേറിയതുമായ നദിയാണ്.<ref name="worldatlas">{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/longest-rivers-in-the-philippines.html|title=Longest Rivers In The Philippines|accessdate=September 9, 2019|date=July 24, 2018|website=worldatlas.com|publisher=WorldAtlas|language=en|author1=Kenneth Kimutai too}}</ref> ഇംപാസുഗോംഗ്, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ബരാംഗേ കലബുഗാവോയിലെ അതിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് ബുക്കിഡ്‌നോൺ പ്രവിശ്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലൂടെയും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലൂടെയും ഇത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. == അവലംബം == qgdrv9tlhp4z9scqji93u5g5689nrs9 4682739 4682735 2026-11-04T09:32:24Z Martinkottayam 84843 4682739 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = പുലാങ്കി നദി | native_name = {{Native name list|tag1=ceb|name1=Suba sa Pulangi|tag2=mdh|name2=Pulangi a Pulangi}} | other_name = Pulangui River | etymology = Empamulangi (center of the island)<br />Pulangi (river) <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Pulangi river in valencia.jpg | image_size = | image_caption = The Pulangi River, winding through the [[Maapag Plain]] in [[Valencia City, Bukidnon|Valencia City]], is one of the major tributaries of the [[Rio Grande de Mindanao]] | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Philippines]] | subdivision_type2 = Region | subdivision_name2 = {{ubl|[[Northern Mindanao]]|[[Soccsksargen]]|[[Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao|BARMM]]}} | subdivision_type3 = Province | subdivision_name3 = {{hlist|[[Bukidnon]]|[[Cotabato]]}} | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|199|mi|km|order=flip|abbr=on}}<ref name="worldatlas"/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mangabon Range]] | source1_location = Brgy. Kalabugao, [[Impasugong, Bukidnon]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Mindanao River]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{Coord|7.14384|N|124.80323|E|format=dms|dim:15000_region:PH_type:river|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = Pulangi–[[Mindanao River|Mindanao]] | river_system = | basin_size = | tributaries_left = {{hlist|[[Bobonawan River]]|[[Sawaga River]]|[[Manupali River]]|[[Muleta River]]|[[Maradugao River]]|[[Malitubog River]]|[[Maramag River]]}} | tributaries_right = {{hlist|[[Tigwa River]]|[[Kabacan River]]|[[Dampilasan River]]|[[Maapag River]]|[[Laligan River]]|[[Kalabugao River]]|[[Tinanan River]]|[[Kulaman River]]|[[Arakan River]]}} | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[ഫിലിപ്പീൻസ്|ഫിലിപ്പീൻസിലെ]] മിൻഡനാവോ ദ്വീപിലെ വിപുലമായ നദീവ്യവസ്ഥയായ 'റിയോ ഗ്രാൻഡെ ഡി മിൻഡനാവോ'യുടെ പ്രധാന പോഷകനദികളിലൊന്നാണ് '''പുലാങ്കി നദി''' (ഇതിനെ 'പുലാങ്വി' എന്നും എഴുതാറുണ്ട്). 320 കിലോമീറ്റർ (199 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ഏറ്റവും നീളമേറിയതും ഫിലിപ്പീൻസിലെ അഞ്ചാമത്തെ നീളമേറിയതുമായ നദിയാണ്.<ref name="worldatlas">{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/longest-rivers-in-the-philippines.html|title=Longest Rivers In The Philippines|accessdate=September 9, 2019|date=July 24, 2018|website=worldatlas.com|publisher=WorldAtlas|language=en|author1=Kenneth Kimutai too}}</ref> ഇംപാസുഗോംഗ്, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ബരാംഗേ കലബുഗാവോയിലെ അതിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് ബുക്കിഡ്‌നോൺ പ്രവിശ്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലൂടെയും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലൂടെയും ഇത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. == സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം == പുലാങ്കി നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തിന് ചുറ്റുപാടുമായി അധിവസിക്കുന്ന ഹിഗാവോനോൻ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ സ്വയം 'പുലാങ്കിയൻ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://apupalamguwancenter.essc.org.ph/?p=246|title=Assisting Forests: The Pulangiyen Approach in Bendum (2010)|access-date=June 25, 2021|last1=Linantad|first1=Lucy|last2=Sagula|first2=Rufino|date=April 26, 2010|website=Apu Palamguwan Cultural Education Center|language=en-US|last3=Bruno|first3=Eric|last4=Walpole|first4=Pedro}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/41220/41220-013-ipp-en_8.pdf|title=PHI: Integrated Natural Resources and Environmental Management Project: Higaonon Ancestral Domain|access-date=June 25, 2021|date=July 2019}}</ref> പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണവും ഇവരുടെ തദ്ദേശീയ വിജ്ഞാന വ്യവസ്ഥകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/41220/41220-013-ipp-en_8.pdf|title=PHI: Integrated Natural Resources and Environmental Management Project: Higaonon Ancestral Domain|access-date=June 25, 2021|date=July 2019}}</ref> ഹിഗാവോനോൻ, ബുക്കിഡ്നോൺ എന്നീ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പുലാങ്കി നദീതടം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/41220/41220-013-ipp-en_8.pdf|title=PHI: Integrated Natural Resources and Environmental Management Project: Higaonon Ancestral Domain|access-date=June 25, 2021|date=July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fpe.ph/impact_story/protecting-watersheds-and-ancestral-domain/6|title=Foundation for the Philippine Environment|access-date=June 25, 2021|date=February 6, 2015|website=Foundation for the Philippine Environment}}</ref> ഹാഗ്പ, കലബുഗാവോ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ നെൽപ്പാടങ്ങളിലേക്കും കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്കും ആവശ്യമായ ജലം ഈ നദീതടത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.iccaregistry.org/en/explore/Philippines/patagonan-daw-bahaw-bahaw|title=The ICCA Registry|access-date=June 25, 2021|website=The ICCA Registry}}</ref> == അവലംബം == 2a6sb4xix2808cyk9qo68luz8qkrs4h 4682740 4682739 2026-11-04T09:34:03Z Martinkottayam 84843 4682740 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = പുലാങ്കി നദി | native_name = {{Native name list|tag1=ceb|name1=Suba sa Pulangi|tag2=mdh|name2=Pulangi a Pulangi}} | other_name = Pulangui River | etymology = Empamulangi (center of the island)<br />Pulangi (river) <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Pulangi river in valencia.jpg | image_size = | image_caption = വലൻസിയ പട്ടണത്തിലെ മാപാഗ് സമതലത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുലാങ്കി നദി, റിയോ ഗ്രാൻഡെ ഡി മിൻഡാനാവോയുടെ പ്രധാന പോഷകനദികളിലൊന്നാണ്. | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Philippines]] | subdivision_type2 = Region | subdivision_name2 = {{ubl|[[Northern Mindanao]]|[[Soccsksargen]]|[[Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao|BARMM]]}} | subdivision_type3 = Province | subdivision_name3 = {{hlist|[[Bukidnon]]|[[Cotabato]]}} | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|199|mi|km|order=flip|abbr=on}}<ref name="worldatlas"/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mangabon Range]] | source1_location = Brgy. Kalabugao, [[Impasugong, Bukidnon]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[Mindanao River]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{Coord|7.14384|N|124.80323|E|format=dms|dim:15000_region:PH_type:river|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = Pulangi–[[Mindanao River|Mindanao]] | river_system = | basin_size = | tributaries_left = {{hlist|[[Bobonawan River]]|[[Sawaga River]]|[[Manupali River]]|[[Muleta River]]|[[Maradugao River]]|[[Malitubog River]]|[[Maramag River]]}} | tributaries_right = {{hlist|[[Tigwa River]]|[[Kabacan River]]|[[Dampilasan River]]|[[Maapag River]]|[[Laligan River]]|[[Kalabugao River]]|[[Tinanan River]]|[[Kulaman River]]|[[Arakan River]]}} | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[ഫിലിപ്പീൻസ്|ഫിലിപ്പീൻസിലെ]] മിൻഡനാവോ ദ്വീപിലെ വിപുലമായ നദീവ്യവസ്ഥയായ 'റിയോ ഗ്രാൻഡെ ഡി മിൻഡനാവോ'യുടെ പ്രധാന പോഷകനദികളിലൊന്നാണ് '''പുലാങ്കി നദി''' (ഇതിനെ 'പുലാങ്വി' എന്നും എഴുതാറുണ്ട്). 320 കിലോമീറ്റർ (199 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ഏറ്റവും നീളമേറിയതും ഫിലിപ്പീൻസിലെ അഞ്ചാമത്തെ നീളമേറിയതുമായ നദിയാണ്.<ref name="worldatlas">{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/longest-rivers-in-the-philippines.html|title=Longest Rivers In The Philippines|accessdate=September 9, 2019|date=July 24, 2018|website=worldatlas.com|publisher=WorldAtlas|language=en|author1=Kenneth Kimutai too}}</ref> ഇംപാസുഗോംഗ്, ബുക്കിഡ്‌നോണിലെ ബരാംഗേ കലബുഗാവോയിലെ അതിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് ബുക്കിഡ്‌നോൺ പ്രവിശ്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം നഗരങ്ങളിലൂടെയും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലൂടെയും ഇത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. == സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം == പുലാങ്കി നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തിന് ചുറ്റുപാടുമായി അധിവസിക്കുന്ന ഹിഗാവോനോൻ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ സ്വയം 'പുലാങ്കിയൻ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://apupalamguwancenter.essc.org.ph/?p=246|title=Assisting Forests: The Pulangiyen Approach in Bendum (2010)|access-date=June 25, 2021|last1=Linantad|first1=Lucy|last2=Sagula|first2=Rufino|date=April 26, 2010|website=Apu Palamguwan Cultural Education Center|language=en-US|last3=Bruno|first3=Eric|last4=Walpole|first4=Pedro}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/41220/41220-013-ipp-en_8.pdf|title=PHI: Integrated Natural Resources and Environmental Management Project: Higaonon Ancestral Domain|access-date=June 25, 2021|date=July 2019}}</ref> പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണവും ഇവരുടെ തദ്ദേശീയ വിജ്ഞാന വ്യവസ്ഥകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/41220/41220-013-ipp-en_8.pdf|title=PHI: Integrated Natural Resources and Environmental Management Project: Higaonon Ancestral Domain|access-date=June 25, 2021|date=July 2019}}</ref> ഹിഗാവോനോൻ, ബുക്കിഡ്നോൺ എന്നീ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പുലാങ്കി നദീതടം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/41220/41220-013-ipp-en_8.pdf|title=PHI: Integrated Natural Resources and Environmental Management Project: Higaonon Ancestral Domain|access-date=June 25, 2021|date=July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fpe.ph/impact_story/protecting-watersheds-and-ancestral-domain/6|title=Foundation for the Philippine Environment|access-date=June 25, 2021|date=February 6, 2015|website=Foundation for the Philippine Environment}}</ref> ഹാഗ്പ, കലബുഗാവോ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ നെൽപ്പാടങ്ങളിലേക്കും കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്കും ആവശ്യമായ ജലം ഈ നദീതടത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.iccaregistry.org/en/explore/Philippines/patagonan-daw-bahaw-bahaw|title=The ICCA Registry|access-date=June 25, 2021|website=The ICCA Registry}}</ref> == അവലംബം == lx9msar5rkilb5n0zq13pkg0nakjyup സംവാദം:പുലാങ്കി നദി 1 673790 4682736 2026-11-04T09:25:43Z Martinkottayam 84843 '{{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026 |expanded=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682736 wikitext text/x-wiki {{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026 |expanded=yes}} 5ofaoel93jb0merqi7jj2yo43fvlte3 4682737 4682736 2026-11-04T09:26:21Z Martinkottayam 84843 4682737 wikitext text/x-wiki {{വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം | year=2026}} lbmy89dpylsnn2lc27rx2b8sayu3q0h ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kunnicode 3 673791 4682747 2026-11-04T11:05:12Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4682747 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Kunnicode | Kunnicode | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:05, 4 നവംബർ 2026 (UTC) ldfdnk31a4lfqy2bf2nxl8m1y1snuie വിൻസെന്റ് കുന്നിക്കോട് 0 673792 4682751 2026-11-04T11:18:15Z Kunnicode 224994 ''''വിൻസെന്റ് കുന്നിക്കോട്''' മലയാളം എഴുത്തുകാരനും ഗ്രാഫിക് ഡിസൈനറുമാണ്. ''കട്ടച്ചൂള'' എന്ന ഓർമ്മപ്പുസ്തകത്തിന്റെ രചയിതാവാണ് അദ്ദേഹം.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/your-cre...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4682751 wikitext text/x-wiki '''വിൻസെന്റ് കുന്നിക്കോട്''' മലയാളം എഴുത്തുകാരനും ഗ്രാഫിക് ഡിസൈനറുമാണ്. ''കട്ടച്ചൂള'' എന്ന ഓർമ്മപ്പുസ്തകത്തിന്റെ രചയിതാവാണ് അദ്ദേഹം.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/your-creatives/2023/05/10/malayalam-experience-note-by-vincent-kunnicode.html|title=പേടിപ്പിച്ച പ്രസവകാലം - വിൻസെന്റ് കുന്നിക്കോട് എഴുതിയ അനുഭവക്കുറിപ്പ്|access-date=2026-11-04|language=ml}}</ref> == സാഹിത്യജീവിതം == വ്യക്തിഗത ഓർമ്മകളും ഗ്രാമീണ ജീവിതാനുഭവങ്ങളും പ്രമേയമാക്കിയുള്ള രചനയാണ് വിൻസെന്റ് കുന്നിക്കോടിന്റെ ''കട്ടച്ചൂള'' എന്ന പുസ്തകം. മാൻകൈന്റ് ലിറ്ററേച്ചറാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രസാധകർ.<ref>{{Cite web|url=https://www.booklove.co.in/product-page/kattachoola|title=KATTACHOOLA {{!}} കട്ടച്ചൂള|access-date=2026-11-04|language=en}}</ref> 2026 നവംബർ 3-ന് കുന്നിക്കോട് എ.പി.പി.എം.വി.എച്ച്.എസ്.എസ് സ്കൂളിൽ പുസ്തകത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പ്രകാശനം നടന്നു.<ref>{{Citation|title=1.1K കാഴ്‌ചകൾ · 23 പ്രതികരണങ്ങൾ {{!}} വിൻസെൻ്റ് കുന്നിക്കോട് രചിച്ച #കട്ടച്ചൂള എന്ന പുസ്തകത്തിൻ്റെ പ്രകാശനം ആവണീശ്വരം APPM VHSS ൽ നടന്നു. {{!}} GCN Vartha|url=https://www.facebook.com/reel/1793792416081161/|language=ml|access-date=2026-11-04}}</ref> == പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == * കട്ടച്ചൂള – ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ. == അവലംബങ്ങൾ == * Kerala Kaumudi, 3 നവംബർ 2026. * Manorama Online, 19 മാർച്ച് 2019. * Manorama Online, 10 മേയ് 2023. 7j0tjgdc5wmrkj60fzugvkm5ak0yey0