Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 810 860825 837144 2026-07-02T05:43:29Z Mongolgpt 95994 Аймгуудын хүн амын тоог 2025 оны статистакийн дагуу шинэчлэв. 860825 wikitext text/x-wiki {{Гол|Аймаг}} {{Монгол улсын засаг захиргааны нэгжийн хүснэгт}} [[Монгол|Монгол Улс]] нь засаг захиргааны хувьд нийт 21 аймагт хуваагдана. == Аймгуудын жагсаалт == [[File:Монгол Улсын аймаг.png|thumb|500x500px|Монгол Улсын аймгууд ба улсын нийслэл [[Улаанбаатар]]|left]] {| class="wikitable zebra sortable" style="clear:both;" |- ! Аймаг ! Сумын тоо (2025) ! Хүн ам (2025) ! Газар нутаг (км²) ! Хүн амын нягтрал (/км²) ! Аймгийн төв |- |{{flag|Архангай}} || align="center" |19|| align="center" |91,138|| align="center" |55,300|| align="center" |1.6|| [[Цэцэрлэг (хот)|Цэцэрлэг]] |- |{{flag|Баян-Өлгий}} || align="center" |13|| align="center" |109,038|| align="center" |45,700|| align="center" |2.4|| [[Өлгий]] |- |{{flag|Баянхонгор}} || align="center" |20|| align="center" |87,974|| align="center" |116,000|| align="center" |0.8|| [[Баянхонгор (хот)|Баянхонгор]] |- |{{flag|Булган}} || align="center" |16|| align="center" |59,110|| align="center" |48,700|| align="center" |1.2|| [[Булган (хот)|Булган]] |- |{{flag|Говь-Алтай}} || align="center" |18|| align="center" |56,091|| align="center" |141,400|| align="center" |0.4|| [[Алтай (хот)|Алтай]] |- |{{flag|Говьсүмбэр}} || align="center" |3|| align="center" |18,107|| align="center" |5,540|| align="center" |3.3|| [[Чойр]] |- |{{flag|Дархан-Уул}} || align="center" |4|| align="center" |105,122|| align="center" |3,280|| align="center" |32.0|| [[Дархан (хот)|Дархан]] |- |{{flag|Дорноговь}} || align="center" |14|| align="center" |73,970|| align="center" |109,500|| align="center" |0.7|| [[Сайншанд]] |- |{{flag|Дорнод}} || align="center" |14|| align="center" |83,859|| align="center" |123,600|| align="center" |0.7|| [[Чойбалсан (хот)|Чойбалсан]] |- |{{flag|Дундговь}} || align="center" |15|| align="center" |45,877|| align="center" |74,700|| align="center" |0.6|| [[Мандалговь]] |- |{{flag|Завхан}} || align="center" |24|| align="center" |70,032|| align="center" |82,500|| align="center" |0.8|| [[Улиастай]] |- |{{flag|Орхон}} || align="center" |2|| align="center" |106,356|| align="center" |840|| align="center" |126.6|| [[Эрдэнэт]] |- |{{flag|Өвөрхангай}} || align="center" |19|| align="center" |113,486|| align="center" |62,900|| align="center" |1.8|| [[Арвайхээр]] |- |{{flag|Өмнөговь}} || align="center" |15|| align="center" |80,005|| align="center" |165,400|| align="center" |0.5|| [[Даланзадгад]] |- |{{flag|Сүхбаатар}} || align="center" |13|| align="center" |66,441|| align="center" |82,300|| align="center" |0.8|| [[Баруун-Урт]] |- |{{flag|Сэлэнгэ}} || align="center" |17|| align="center" |103,831|| align="center" |41,200|| align="center" |2.5|| [[Сүхбаатар (хот)]] |- |{{flag|Төв}} || align="center" |27|| align="center" |92,948|| align="center" |74,000|| align="center" |1.3|| [[Зуунмод]] |- |{{flag|Увс}} || align="center" |19|| align="center" |84,140|| align="center" |69,585|| align="center" |1.2|| [[Улаангом]] |- |{{flag|Ховд}} || align="center" |17|| align="center" |89,966|| align="center" |76,060|| align="center" |1.2|| [[Ховд (хот)]] |- |{{flag|Хөвсгөл}} || align="center" |24|| align="center" |135,600|| align="center" |100,628|| align="center" |1.3|| [[Мөрөн]] |- |{{flag|Хэнтий}} || align="center" |17|| align="center" |78,792|| align="center" |80,325|| align="center" |1.0|| [[Чингис (хот)|Чингис]] |} {{Хөтлөгч мөр Монголын аймаг}} [[Ангилал:Монголын аймаг| ]] [[Ангилал:Монголын засаг захиргааны нэгж|!]] [[Ангилал:Засаг захиргааны нэгжийн жагсаалт]] e85nzmw40mfeakt3nkmdbzhb018k71f 0 1277 860827 828392 2026-07-02T05:45:58Z Mongolgpt 95994 860827 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын аймаг}} {{Инфобокс суурин | name = Хөвсгөл аймаг | native_name = {{MongolUnicode|ᠬᠥᠪᠰᠦᠭᠦᠯ}}{{MongolUnicode|ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | image_skyline = Burentogtokh.jpg | image_alt = | image_caption = | image_flag = Mn flag khövsgöl aimag 2014.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Mn coa khövsgöl aimag 2014.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Khövsgöl in Mongolia.svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|49|38|N|100|10|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | established_title = Байгуулагдсан | established_date = {{Start date|1931}} | founder = | seat_type = Нийслэл | seat = [[Мөрөн]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 100628.82 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = {{decrease}} 135,600 | population_as_of = 2025 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = ДНБ | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=GROSS DOMESTIC PRODUCT, by region, aimags and the Capital|url=https://www.1212.mn/en/statistic/statcate/573052/table-view/DT_NSO_0500_007V1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408140558/https://www.1212.mn/en/statistic/statcate/573052/table-view/DT_NSO_0500_007V1|archive-date=2024-04-08|access-date=2023-12-06|publisher=Mongolian Statistical Information Service|website=www.1212.mn|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Нийт | demographics2_info1 = [[Төгрөг|MNT]] 1,059 тэрбум <br />[[Америк доллар|US$]] 0.3 тэрбум (2023) | demographics2_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics2_info2 = MNT 7,743,655 <br />US$ 2,270 (2023) | timezone1 = UTC+8 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +976 138 | iso_code = MN-041 | registration_plate = ХӨ_ | website = {{URL|khovsgol.gov.mn}} | footnotes = }} '''Хөвсгөл''' [[аймаг]] нь гүн цэнхэр [[Хөвсгөл нуур]]ынхаа нэрээр нэрлэгдэх ба 1931 онд үүсэн байгуулагдсан. [[Булган]], [[Архангай]], [[Завхан]] аймагтай хиллэх ба улсын хилээр зааглагдаж [[Оросын Холбооны Улс]], түүний [[Тува]], [[Буриад]] улсуудтай хаяа залгадаг. Аймгийн төв [[Мөрөн]] хот улсын нийслэлээс баруун хойш 671 км зайтай. Хөвсгөл аймаг [[Монгол Улсын Үндсэн Хууль|1992 оны үндсэн хуулийн]] хүрээнд [[Хөвсгөл аймаг#Сумд|24 сум]], цаашилвал [[Хөвсгөл аймаг#Сумд|126 баг]]ийг агуулан байгаа. Хөвсгөл аймаг нэг зуун мянга зургаан зуу гаран (100,629) ам дөрвөлжин километр газар эзэлсэн Монгол улсын [[Монгол улсын аймаг, нийслэл|6 дахь том]] дэвсгэр газартай аймаг. Үндсэндээ уулархаг. Уул, ус, ой, хөвч, тайга болсон нутгийг аялагч жуулчид үзээд «Монголын [[Швейцар]]» гэж нэрийдэх нь бий. Амьтан ургамал, ашигт малтмалаар баялаг, түүх, байгалийн дурсгалт газар арвинтай, онгон дагшин байгалийн өлгий болсон нутаг. 2011 оны байдлаар 126 мянган хүн оршин сууж байсан ба [[Монгол улсын аймаг, нийслэл|хамгийн олон]] хүнтэй аймаг юм. Үндсэндээ [[монгол үндэстэн]], тэр дотроо [[халх]], [[дархад]], [[хотгойд]], [[урианхай]] зонхилдог. Өөр аймагт байдаггүй [[цаатан]] отгийн хүмүүс цөөн тоогоор бий. == Түүх == Тус аймгийн нутаг дэвсгэр дээр нэн эртний үеэс хүн оршин сууж амьдарч байсныг илтгэсэн [[чулуун зэвсгийн үе|чулуун болон]] [[хүрэл зэвсгийн үе|хүрэл зэвсгийн үеийн]] булш, хадны [[сүг зураг]], [[буган хөшөө]] олонтой. Тухайлбал Цагаан-Уул сумын Сангийн далайн хүрээ, Бүрэнтогтох сумын Уушгийн өврийн 2–3 метр өндөр буган хөшөө, 3–4 метр өндөр хиригсүүр, Загзуугийн амны шороон хэрэм, [[Мөнх хаан|Мөнх хааны]] ордны туурь, Цагаан-Үүр, Чандмань-Өндөр сумын нутагт орших хүн чулуун хөшөө, Мөнх хааны болон [[Кул Билгэ]] хаанд зориулан босгосон гэрэлт хөшөө зэрэг түүхийн дурсгалт зүйлс олон бий. == Нутгийн хуваарь == [[Зураг:Mongolia Khovsgol sum map.png|thumb|240px|Нутгийн хуваарь]] [[Зураг:HujirtynDavaaOvoo.jpg|thumb|240px|Хужиртын давааны овоо]] {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- |+ Сумдын хүн ам, багийн тоо, газар нутаг, нягтшилийн хэмжээ<ref name="стат2011">Хөвсгөл аймгийн статистикийн хэлтэс. [http://web.nso.mn/portal/indexc.php?v=22&m=26&s=1 Танилцуулга 2008-2012 он]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! rowspan=2|№ ! rowspan=2|Сумын нэр<br>(хоттойг тод) ! rowspan=2|Багийн<br>тоо ! colspan=4|Хүн амын тооцоо ! rowspan=2|Талбай<br>(км²) ! rowspan=2|Нягт.<br>(2011) |- ! 2006 ! 2008 ! 2011 ! 2022 |- | 1 | align=left| [[Алаг-Эрдэнэ сум|Алаг-Эрдэнэ]] | 5 | 5,881 || 5,841 || 5,987 || 7,038 || 5414.3 || 1.30 |- bgcolor="#FFEFD5" | - || align=left| [[Хатгал|Хатгал {{small|(Тосгон)}}]] |rowspan="2"| - |rowspan="2"|2,852 |rowspan="2"|2,926 |rowspan="2"|2,985 |rowspan="2"| 3,690 |rowspan="2"|911.4 |rowspan="2"|3.27 |- bgcolor="#FFEFD5" |colspan="2"| <small>([[Алаг-Эрдэнэ сум]]анд харьяалагддаг)</small> |- | 2 || align=left| [[Арбулаг сум|Арбулаг]] || 6 ||4,057 ||3,946 ||4,021 || 4,155 ||3529.2 ||1.14 |- | 3 || align=left| [[Баянзүрх сум|Баянзүрх]] || 5 ||3,687 ||3,917 ||4,021 || 4,088 ||4299.1 ||0.94 |- | 4 || align=left| [[Бүрэнтогтох сум|Бүрэнтогтох]] || 6 ||4,139 ||4,159 ||4,069 || 4,381 ||3768.6 ||1.08 |- | 5 || align=left| [[Галт сум|Галт]] || 5 ||4,885 ||5,008 ||5,085 || 5,531 ||3596.8 ||1.41 |- | 6 || align=left| [[Жаргалант сум (Хөвсгөл)|Жаргалант]] || 5 ||5,118 ||5,201 ||5,098 || 5,518 ||2549.2 ||2.00 |- | 7 || align=left| [[Их-Уул сум (Хөвсгөл)|Их-Уул]] || 5 ||4,127 ||4,210 ||4,112 || 4,198 ||2023.8 ||2.03 |- | 8 || align=left| '''[[Мөрөн|Мөрөн {{small|(хот)}}]]''' || 13 ||36,141 ||35,921 ||37,471 || 42,855 ||102.9 ||364.15 |- | 9 || align=left| [[Рашаант сум (Хөвсгөл)|Рашаант]] || 5 ||3,479 ||3,593 ||3,611 || 3,822 ||1982.5 ||1.82 |- | 10 || align=left| [[Рэнчинлхүмбэ сум|Рэнчинлхүмбэ]] || 6 ||4,652 ||4,697 ||4,852 || 4,891 ||8448.3 ||0.57 |- | 11 || align=left| [[Тариалан сум (Хөвсгөл)|Тариалан]] || 6 ||5,964 ||6,010 ||5,927 || 6,292 ||3430.7 ||1.73 |- | 12 || align=left| [[Тосонцэнгэл сум (Хөвсгөл)|Тосонцэнгэл]] || 5 ||3,633 ||3,849 ||4,191 || 4,484 ||2042.2 ||2.05 |- | 13 || align=left| [[Төмөрбулаг сум|Төмөрбулаг]] || 5 ||4,334 ||4,202 ||4,254 || 4,434 ||2521.7 ||1.69 |- | 14 || align=left| [[Түнэл сум|Түнэл]] || 6 ||3,550 ||3,521 ||3,568 || 4,352 ||3577.3 ||1.00 |- | 15 || align=left| [[Улаан-Уул сум|Улаан-Уул]] || 5 ||3,929 ||4,086 ||4,225 || 4,344 ||10057.5 ||0.42 |- | 16 || align=left| [[Ханх сум|Ханх]] || 3 ||2,333 ||2,401 ||2,587 || 2,855 ||5498.7 ||0.47 |- | 17 || align=left| [[Цагааннуур сум (Хөвсгөл)|Цагааннуур]] || 2 ||1,408 ||1,473 ||1,636 || 2,046 ||5408.3 ||0.30 |- | 18 || align=left| [[Цагаан-Уул сум|Цагаан-Уул]] || 6 ||5,129 ||5,240 ||5,327 || 5,920 ||5866.3 ||0.91 |- | 19 || align=left| [[Цагаан-Үүр сум|Цагаан-Үүр]] || 4 ||2,454 ||2,444 ||2,533 || 2,687 ||8735.3 ||0.29 |- | 20 || align=left| [[Цэцэрлэг сум (Хөвсгөл)|Цэцэрлэг]] || 7 ||4,728 ||4,643 ||4,737 || 4,628 ||7451.6 ||0.64 |- | 21 || align=left| [[Чандмань-Өндөр сум|Чандмань-Өндөр]] || 5 ||3,025 || 2,965 ||3,004 || 3,162 ||4487.5 ||0.67 |- | 22 || align=left| [[Шинэ-Идэр сум|Шинэ-Идэр]] || 4 ||3,990 ||3,937||3,433 || 3,147 ||2053.6 ||1.67 |- | 23 || align=left| [[Эрдэнэбулган сум|Эрдэнэбулган]] || 5 ||2,842 ||2,772 ||2,769 || 3,141 ||4694.4 ||0.59 |- |- style="background: #f0f0f0;" | colspan=2| Аймгийн дүн || 126|| 123,485||124,036||126,515 || 137,969 ||101539.8 ||1.25 |} == Хүн ам зүй== Тус аймаг нь 123,416 хүн амтай. {| class="wikitable" |+ Хөвсгөл аймгийн хүн ам <ref name"statoids">Statoids (Gwillim Law) web page</ref><ref name="new">National Statistical Office </ref> <ref name="old">National Economy of the Mongolian People's Republic (1921 - 1981), Ulaanbaatar 1981</ref><ref name="GeoHive">, GeoHive: Global Statistics</ref> |- ! {{highlight1}} | 1956 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1960 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1963 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1969 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1975 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1979 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1981 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1989 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1992 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1996 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 1998 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 2000 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 2003 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 2005 <br /> тоол. ! {{highlight1}} | 2013 <br /> тоол. |- |58,200||64,000||63,700|| 74,800|| 82,300|| 88,200|| 91,100||101,800|| 119,133|| 113,312|| 117,123|| 117,914|| 124,126|| 123,416 ||125896 |} ===Угсаатны бүрэлдэхүүн=== ;[[Монгол үндэстэн]]-99.5% *[[Халх]]-76.0% *[[Дархад]]-14.9% *[[Хотгойд]]-5.5% *[[Урианхай]]-2.3% *[[Буриад ястан|Буриад]]-0.6% *[[Дөрвөд]]-0.1% *[[Баяд]]-0.1% ;[[Түрэг угсаатан]]-0.16% *[[Цаатан]]-0.1% *[[Тува]]-0.06% Тус аймгийн Баянзүрх, Улаан уул, Рэнчинлхүмбэ, Цагааннуур суманд ихэвчлэн [[Дархад]], [[Цаатан]], [[Тува]], Чандмань-Өндөр суманд [[Урианхай]], [[Цагаан-Үүр сум]]анд [[Буриад]], Шинэ Идэр, Галт, Жаргалант суманд [[Халх]], бусад суманд [[Хотгойд]] ястнууд голлон амьдардаг. {| class="wikitable" ! align=center colspan=3 | Жижиг ястан, угсаатнууд (өөрсдийн тодорхойлолт), 2000 оны тооллого<ref>M. Nyamaa, ''Khövsgöl aimgiin lavlakh toli'', Ulaanbaatar 2001, p. 7, 35, 68, 148, 166, 190</ref> |- ! Ястан, угсаатан !! Хүн ам !! Эзлэх хувь |- | [[Дархад]] || 16,268 || 13.8% |- | [[Хотгойд]] || 6229 || 5.3% |- | [[Урианхай]] || 3036 || 2.6% |- | [[Буриад]] || 996 || 0.84% |- | [[Цаатан]] || 269 || 0.23% |- | Нийт хүн ам || 117914 || 100% |} == Газарзүй == Тус аймагт мөнх цаст сүрлэг уулс, ян сарьдаг, гүн цэнхэр нуурууд, хөвч тайга, гол мөрний өргөн хөндий зэрэг нь тэр аяараа Хөвсгөл нутгийн үзэсгэлэн гоо билээ. Шохойн ба гантиг чулуун тунадаснаас үүссэн Эрдэнэбулган сумын Даян дээрх зэрэг олон агуй, хонгил, сэнжит хад нь байгалийн биет үзмэр юм. Элбэг баян араатан, жигүүртэн ан амьтад, түүхийн дурсгалт зүйл, байгалийн үзэсгэлэн зэргээр гайхагдсан Хөвсгөл нутгийг Монголын [[Швейцар]] хэмээн нэрлэдэг. === Газрын гадарга === Aймгийн нутаг дэвсгэр нь [[Хангайн нуруу|Хангайн уулархаг мужид]] оршдог. Уул нурууны гол хэсэг нь хангай нурууны салбар хэсэг [[Хөвсгөл Тагна]], [[Соёны нуруу]] багтана. [[Дэлгэрхаан уул]]ын ноён оргил нь далайн түвшнээс дээш 3190 метр өндөрт орших ба аймгийн нийт нутаг дэвсгэр нь далайн түвшнээс 1650-2050 метр өргөгдсөн. <gallery widths="160" heights="120"> Файл:Delgerhaan.JPG|Хамгийн өндөр Дэлгэрхаан уул Файл:Байкал и Хубсугул 329.jpg|Хөвсгөл нуур, хөлөг онгоц Файл:JargalantBridge2.jpg|Идэрийн гол, модон гүүр Файл:HujirtynDavaaOvoo.jpg|Хужиртын давааны овоо </gallery> === Гол мөрөн === Хангайн нуруунаас эх авсан [[Идэр нуур|Идэр]], [[Тэс нуур|Тэс]], [[Бүгдгээн нуур|Бүгдгээн]], [[Хөвсгөл нуур|Хөвсгөл нуурын]] баруун ба зүүн талын уулсаас эх авсан [[Дэлгэр мөрөн]], [[Бэлтэс гол|Бэлтэс]], [[Шарга гол|Шарга]], [[Шишгэд гол|Шишгэд]], [[Эгийн гол|Эг]], [[Үүрийн гол|Үүр]], [[Уйлган гол|Уйлган]] зэрэг 400 гаруй гол мөрөн, горхи булагтай. Хөвсгөл аймагт 300 гаруй том, жижиг [[нуур]] байдаг. Эдгээр нууруудын дотроос цэнгэг тунгалагаараа дэлхийд тэргүүлдэг, талбайн хэмжээгээрээ Ази тивд аравдугаарт, Монгол оронд хоёрдугаарт, гүнээрээ Төв Азид хоёрдугаар ордог Хөвсгөл нуур байна. Тус аймагт анагаах чадлаараа улс даяар алдартай [[Булнай рашаан|Булнай]], [[Салбарын халуун рашаан]], [[Торц рашаан|Торц]], [[Дулаан бүлээн рашаан|Дулаан бүлээн]], [[Наранбумбат рашаан|Наранбумбат]], [[Хоногцол рашаан|Хоногцол]], [[Бөөстөг рашаан|Бөөстөг]], [[Гантигт рашаан|Гантигт]] зэрэг хүйтэн рашаан байдаг ба эдгээрийг түшиглэн амралт сувиллын газрууд ажилладаг. Энэ аймгийн хамгийн их нуур буюу "Хөвсгөл" нуур нь ОХУ-ын "Байгаль" нууртай газар доор эх нь холбоотой байдаг гэх домогтой. === Ашигт малтмал === Хөвсгөл аймаг байгалийн баялаг, эрдэнэсийн сангаар нэн арвин, үйлдвэрийн зориулалтаар ашиглах боломжтой судалгаа хийсэн олон сая тонн нөөцтэй [[фосфорит]], [[нүүрс]], [[бал чулуу]], [[алт]], [[төмөр|төмрийн хүдэр]], [[хөнгөн цагаан]], [[шороон будаг]], [[шохойн чулуу]], [[гантиг]], [[боржин]] гэх зэрэг хөнгөн үйлдвэрлэлд чухал ач холбогдолтой баялаг бий. Мөн олон сая шоо метрээр тооцогдох ойн нөөцтэй. === Амьтан, ургамал === Aймгийн нийт нутгийн 35,4% буюу 35,5 мянган км квадрат талбайг ойн талбай эзэлнэ. Ойд [[гацуур]], [[хуш]], [[нарс]], [[улиас]] зэрэг [[навчит]] болон [[шилмүүст мод]] эзэлдгийн 90 орчим хувь нь хар мод юм. Тус аймагт [[вансэмбэрүү]], [[алтан хундага]] зэрэг 80 шахам төрлийн [[эмийн ургамал]] ургана. [[Нэрс]], [[үхрийн нүд]], [[улаалзгана]], [[бөөрөлзгөнө]], [[улаагана]], [[хад]], [[аньс]], [[тошлой]], [[гүзээлзгэнэ]] зэрэг [[жимс]], [[самар]], [[мэхээр]], [[мөөг]], [[сонгино]] гэх мэт [[хүнсний ургамал|хүнсний ургамлын]] арвин баялаг нөөцтэй юм. Эдгээрээс биологийн нөөц удмын сангаараа эрдэмтний сонирхлыг татдаг [[Сибир жодоо]], [[хонин арц]], [[ягаан цээнэ]], [[ямаан сэрдэг]], [[шивүүрт]], [[ортууз]] зэрэг олон төрлийн ургамлууд Монгол улсын ховор ургамалд ордог аж. Хөвсгөл аймагт 5 баг, 13 овог, 31 төрөлд хамрагдах 35 зүйлийн [[хөхтөн]], тэр дундаа [[үнэг]], [[чоно]], [[хандгай]], [[баавгай]], [[хярс]], [[хүдэр]], [[зэрлэг гахай]], [[буга]], [[гөрөөс]], [[булга]], [[тарвага]], [[ан амьтан]], 2 зүйлийн [[хоёр нутагтан|2 нутагтан]], 4 зүйлийн [[хэвлээр явагч]], 400 гаруй зүйлийн [[шавьж]] бүртгэгджээ. Манай аймгийн гол мөрөн нууранд 10 гаруй зүйлийн загас байдгийн дотор монголдоо хамгийн томд тооцогдох [[тул]] загас, [[Сэлэнгэ мөрөн|Сэлэнгэ мөрнөөр]] дамжин ирсэн [[хилэм]] загас, Дархадын хотгор, Шишгэдийн голын сав нутагт дэлхийд хосгүй [[цагаан загас]] бий. Эдгээр загасыг Оросын [[I Петр|Петр хаан]] хүнсэндээ == Нийгэм соёл == === Боловсрол === Аймагт [[ерөнхий боловсролын сургууль]] 32, [[цэцэрлэг]] 29, [[соёлын төв]] 23, Хөгжимт драмын театр, орон нутгийг судлах [[музей]] ажилладаг. Тус аймагт сумын эмнэлэг 23, аймагт орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр тоноглогдсон нэгдсэн эмнэлэг ажилладаг. == Эдийн засаг == [[зураг:Sas Carey with Reindeer.jpg|thumb|Хөвсгөл аймагт жил бүр олон арван мянган дотоод гадаадын жуулчид айлчилж эдийн засгийн чухал бүрдэл орлогыг оруулдаг]] Аймгийн эдийн засгийн гол салбар нь [[хөдөө аж ахуй]] юм. Хөдөө аж ахуйд [[мал аж ахуй]] голлох байр эзэлнэ. Аймгийн нийт нутгийн 57.7%-г хөдөө аж ахуй эдэлбэр газрын хэрэгцээнд ашигладаг. Тус аймгийн байгаль цаг уурын нөхцөлд тохирсон нутгийн шилмэл омгийн [[Дархад омгийн хонь]], [[хогоргын улаан монгол]], [[эрчимийн хар ямаа]], [[тэсийн голын адуу]] зэргийг үржүүлэн ашиглаж байна. Тус аймгийн Цагааннуур суманд [[цаа буга|цаа бугыг]] өсгөн үржүүлдэг. Тус аймгийн Tариалан Эрдэнэбулган, Рашаант сумд [[газар тариалан]] эрхэлж ирсэн ба 2000 оноос нийт эргэлтийн талбай 20,4 мянган га–д хүрч жилд дунджаар 10,4 мянган га–д [[үр тариа]], [[төмс]], [[хүнсний ногоо]] тариалж байна. === Аялал жуулчлал === Аймгийнхаа байгалийн үзэсгэлэнт газар нутаг, [[Хөвсгөл нуур|Хөвсгөл нуурын]] цогцолбор газрыг ашиглан аялал жуулчлалыг эрчимтэй хөгжүүлж байна. == Алдартай хүмүүс== [[Зураг:Undor Gongor.jpg|thumb|130px|Өндөр Гонгор]] Хөвсгөл аймаг эх орныхоо тусгаар тогтнол, хөгжил цэцэглэлийн төлөө амь бие, оюун ухаан, авъяас чадвараа зориулж ирсэн алдар цуутнуудын өлгий билээ. Тус аймгаас ардын домогт баатар [[Чингүнжав]], [[Содномын Дамдинбазар|Жалханз хутагт Дамдинбазар]], [[Монгол улсын баатар]] [[Лхүнрэвийн Даваадорж|Л.Даваадорж]], [[Лувсандоржийн Гэлэгбаатар|Л.Гэлэгбаатар]], [[Гомбын Цэнд|Г.Цэнд]], [[Дугарын Гунгаа|Д.Гунгаа]], Үндсэн хуулийн эцэг [[Бяраагийн Чимид]] нар төрөн гарсан бөгөөд [[Ардын хувьсгалын партизан]] 40 гаруй, [[Хөдөлмөрийн баатар]] 22, [[гавъяат]] 48, эрдэмтэд 100 гаруй улс, аймгийн олон зуун аварга, сайчууд төрсөн. [[1990]] оны ардчилсан хувьсгалын төлөө бусад аймгуудаас хамгийн түрүүн хөл тавьж [[Даваадоржийн талбай|Даваадоржийн талбайд]] өлсгөлөн зарлаж тэмцэж явсан түүхтэй. Хөвсгөлчүүдийн шаргуу хөдөлмөрийг үнэлж төр засгаас [[1986]] онд аймгийг "Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон"–гоор 2015 онд Сүхбаатарын одонгоор тус тус шагнасан билээ. Эдгээрээс гадна [[Өндөр Гонгор]], [[Шүхэрч Гэлэнхүү]] нар Хөвсгөлд төржээ. Данийн аялагч [[Хэннгинг Хаслунд-Кристенсен]] нь одоогийн Эрдэнэбулган суманд 1, 2 жилийн турш 1920-оод онд иржээ. Мөн нутгийн зарим ард [[Алан-Гуа]] эхийг Чандмань-Өндөрт төрсөн гэж үздэг. Иймд энэ суманд улсын баяр наадмын үеэр [[Алан-Гуа]] эхийн баярыг тэмдэглэдэг. ===Эрдэмтэд === *[[Базарын Ширэндэв]], нэрт эрдэмтэн, түүхч, төр нийгмийн зүтгэлтэн, Хөдөлмөрийн баатар, ШУ-ны гавъяат ажилтан, академич, [[Шинэ-Идэр сум]] ===Нийгэм, улс төрийн зүтгэлтэн === *[[Бяраагийн Чимид]] Хөдөлмөрийн баатар, гавьяат хуульч, Ардын багш, ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Khövsgöl Aimag|Хөвсгөл аймаг}} * [https://web.archive.org/web/20161017044939/http://www.khuvsgul.nso.mn/index.php Хөвсгөл аймгийн албан ёсны цахим хуудас] == Эх сурвалж == {{лавлах холбоос|2}} {{Хөтлөгч мөр Монголын аймаг}} {{Хөтлөгч мөр Хөвсгөлийн сумууд}} [[Ангилал:Хөвсгөл аймаг| ]] [[Ангилал:Монголын аймаг]] 7gu6t1wnk9j1auivhhnomz3tt9lr7vy 0 2655 860826 857261 2026-07-02T05:45:20Z Mongolgpt 95994 860826 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын аймаг}} {{Инфобокс суурин | name = Хэнтий аймаг | native_name = {{MongolUnicode|ᠬᠡᠨᠲᠡᠢ}}{{MongolUnicode|ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | image_skyline = Smile and have a happy day Khentii Aimag Family - skyline.jpg | image_alt = Puffy white clouds roll over lush green hills. | image_caption = | image_flag = Khentii aimag Flag.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Mn coa khentii aimag.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Khentii in Mongolia.svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|47|19|N|110|39|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | established_title = Байгуулагдсан | established_date = {{Start date|1923}} | founder = | seat_type = Нийслэл | seat = [[Чингис (хот)|Чингис]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 80325.08 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = {{decrease}} 78,792 | population_as_of = 2025 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = UTC+8 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +976 (0)156 | iso_code = MN-039 | registration_plate = ХЭ_ | website = {{URL|khentii.mn}} | footnotes = | official_name = }} '''Хэнтий''' ([[Монгол бичиг|монгол бичгээр]] {{MongolUnicode|ᠬᠡᠨᠲᠡᠢ}} – ''хэнтэи'') — [[Монгол Улс]]ын [[аймаг]]. == Ерөнхий тойм == Хэнтий аймаг [[1923 он|1923]] онд байгуулагдсан. Газар нутгийн хэмжээ - 80,312 км² (21 аймгаас 9-р том<ref name="Report2008"/>). 2008 оны тооцоогоор хүн амын тоо - 73608 (21 аймгаас 14-р их<ref name="Report2008"/>). Засаг захиргааны төв - [[Чингис_хот|Чингис]] хот. Аймгийн нутаг засаг захиргааны хувьд 18 [[сум]], 5 тосгон 89 багтай. [[Хэнтийн нуруу]]ны нэрнээс аймгийн нэр өгөгджээ. Эзэн [[Чингис хаан]]ы төрж өссөн олон газар энэ аймгийн нутагт бий. Хэнтий аймаг [[Монгол улс|Монгол орны]] дорно умар биед оршино. Хэрэглээний бүсчлэлээр [[зүүн бүс]]т хамаарна. Хойд талаараа [[Оросын Холбооны Улс]]тай ([[Өвөр Байгалийн хязгаар]]) хил залгана. Улс дотор [[Дорнод]], [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]], [[Дорноговь]], [[Говьсүмбэр]], [[Төв аймаг|Төв]], [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ]] гэх 6 аймаг, улсын нийслэлийн [[Багануур]] дүүрэгтэй хаяална. == Газар орны тойм == Аймгийн баруун талаар [[Хэнтийн нуруу]]ны зүүн хошуу сунайна. Нуруунд төрийн тахилгат [[Бурхан Халдун]] уул байдаг. Нурууны араас [[Онон гол]], өврөөс аймгийн урд талаар хөндлөн урсдаг [[Хэрлэн гол]] эх авдаг. Хан Хэнтийн дархан цаазат газар [[Бурхан Халдун]] болон түүнийг хүрээлсэн тахилгат газар нутаг нь [[Юнеско]]-гийн Дэлхийн өвд бүртгэлтэй. == Хүн амын тойм == Хэнтий аймгийн хүн амын тоо 2000 онд 70,946 байсан бол 2010 оны тооллогоор нийт хүн ам нь 65,811, суурин хүн ам нь 65,335 болж буурчээ.<ref name="Тооллого2010">[http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf Хүн ам, орон сууцны 2010 оны улсын тооллогын үр дүн]</ref> Энэ тоогоор бол Монгол улсын 13-р олон хүн амтай аймаг гэж үзэгдэнэ. 2007 оны үед хүн амын нягтрал 0.89 (21 аймгаас 14-р шигүү<ref name="Report2008"/>) байв. Хүн амын үнэмлэхүй олонх нь [[Монгол үндэстэн]]. 2000 оны тооллогын дүнгээр олонх [[Халх ястан|Халх ястнаас]] (нийт хүн амын 86.5%) гадна [[Буриад ястан]] онцлохуйц олноор (6,223 буюу 8.8%) оршин суудаг гэжээ.<ref name="Report2008"/> 2010 онд гадаад улсын харьяат иргэн 580 хүн тоологдсон нь хүн амын 0.8% болж байгаа юм.<ref name="Тооллого2010"/> == Засаг захиргааны хуваарь == [[Файл:Mongolia Khentii sum map-mn-de.png|thumb|right|280px|Сумдын газрын зураг]] Хэнтий аймгийн нутаг дэвсгэр засаг захиргааны хувьд дээд түвшинд 17 [[сум]], дэд түвшинд 83 [[баг]]т хуваагддаг.<ref>{{Cite web |url=http://www.khentii.gov.mn/main/images/stories/baigalmaa/2010-12.pdf |title=Хэнтий статистик (2005-2010) |access-date=2012-03-15 |archive-date=2011-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919155037/http://www.khentii.gov.mn/main/images/stories/baigalmaa/2010-12.pdf |url-status=dead }}</ref> Хүн ам олонтой 3 [[суурин газар]]тай. Тухайлбал, Хэрлэн суманд харьяалагддаг аймгийн төв [[Чингис хот|Чингис]] хот 17164, Бор-Өндөр сум буюу [[Бор-Өндөр]] тосгон 8080, Батноров суманд харьяалагдах [[Бэрх (тосгон)|Бэрх]] тосгон 2413 хүн амтай.<ref>[http://www.toollogo2010.mn/doc/bag,horoogoor.pdf 2010 оны хүн амын улсын тооллого] (баг, хорооны түвшнээр)</ref> [[Файл:Delun-Boldog_2.JPG|thumb|280px|Дадал сум, [[Дэлүүн Болдог]]]] {| class="wikitable sortable" |- |+ |- ! Сумын нэр ! width="100"|Хүн ам (2008)<ref name="Report2008">Хэнтий аймгийн Статистикийн хэлтэс. 2008 оны тайлан {{Webarchiv|url=http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x402.xls |wayback=20110722221444 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-09-26 21:18:15 InternetArchiveBot }}</ref> ! width="100"|Суурин<br />хүн ам<br />(2010)<ref name="Census2010_sum">[http://www.toollogo2010.mn/doc/sum,duurgeer.pdf Монгол Улсын 2010 оны хүн амын тооллогын дүн: Монгол улсад оршин суугаа Монгол улсын харьяат иргэдийн тоо] (сум, дүүргээр)</ref> ! width="100"|Хүн ам (2022) ! width="100"|Нутаг дэвсгэр (км²) ! width="100"|Хүн амын нягтрал (хүн/км²) |- | [[Батноров сум|Батноров]]* || 2,833||2,693|| 5,717 ||4,968||0.54 |- | [[Батширээт сум|Батширээт]] || 2,092||2,086|| 2,380 ||7,018||0.30 |- | [[Баян-Адрага сум|Баян-Адрага]] || 2,429||2,205|| 2,589 ||3,021||0.73 |- | [[Баянхутаг сум|Баянхутаг]] || 1,949||1,656|| 2,501 ||6,029||0.27 |- | [[Баянмөнх сум|Баянмөнх]] || 1,532||1,347|| 1,772 ||2,540||0.53 |- | [[Баян-Овоо сум (Хэнтий)|Баян-Овоо]] || 1,765||1,581|| 2,005 ||3,381||0.47 |- | [[Биндэр сум|Биндэр]] || 3,784||3,455|| 4,179 ||5,386||0.64 |- | [[Дадал сум|Дадал]] || 2,667||2,612|| 3,185 ||4,727||0.55 |- | [[Дархан сум|Дархан]] || 1,899||1,549|| 2,124 ||4,455||0.35 |- | [[Дэлгэрхаан сум (Хэнтий)|Дэлгэрхаан]] || 2,353||2,040|| 2,491 ||3,986||0.51 |- | [[Галшар сум|Галшар]] || 2,074||1,807|| 2238 ||6,676||0.27 |- | [[Жаргалтхаан сум|Жаргалтхаан]] || 1,926||1,831|| 2,259 ||2,752||0.67 |- | [[Хэрлэн сум|Хэрлэн]] ** || 17,154||19,000|| 24,418 ||3,788||5.02 |- | [[Мөрөн сум (Хэнтий)|Мөрөн]] || 1,934||1,326|| 1,948 ||2,196||0.60 |- | [[Норовлин сум|Норовлин]] || 2,341||2,254|| 2,887 ||5,334||0.42 |- | [[Өмнөдэлгэр сум|Өмнөдэлгэр]] || 5,148||5,156|| 5,893 ||10,877||0.47 |- | [[Цэнхэрмандал сум|Цэнхэрмандал]] || 1,447||2,004|| 2,151 ||3,177||0.63 |- | [[Бор-Өндөр сум|Бор-Өндөр ]] ||-|| 8,661 ||8897 || 144 || - |- |} :^* - Тоонд [[Бэрх (тосгон)|Бэрх]] тосгон багтаагүй. :^** - Тоонд [[Чингис хот|Чингис]] хот багтсан. ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Khentii Aimag|Архангай аймаг}} * [https://web.archive.org/web/20120316155411/http://www.khentii.gov.mn/main/ khentii.mn] - Хэнтий аймгийн засаг захиргааны газраас эрхлэн хөтөлдөг цахим сүлжээ * [https://web.archive.org/web/20120313085314/http://www.khentii.com/ khentii.com] - Хан Хэнтий нутаг минь сүлжээ == Эх сурвалж == {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Монголын аймаг}} {{Хөтлөгч мөр Хэнтийн сумууд}} [[Ангилал:Хэнтий аймаг| ]] [[Ангилал:Монголын аймаг]] 6ce4w4w0mf08j6w1u0bbtsvw4sqnalk 0 7045 860804 860388 2026-07-01T12:50:49Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860804 wikitext text/x-wiki [[Файл:Oilshale.jpg|thumb|Шатдаг занараар гал түлж буй нь]] [[Файл:OilShaleEstonia.jpg|thumb]] [[Файл:OilShaleFossilsEstonia.jpg|thumb]] '''Шатдаг занар''' нь органик бодисын ([[кероген]]) өндөр агуулга бүхий нарийн ширхэгтэй [[чулуу|тунамал чулуулаг]] юм. Шатдаг занараас [[газрын тос|түүхий газрын тостой]] төстэй найрлага бүхий шингэн [[нүүрсустөрөгч]] гарган авч болно. Шатдаг занар нь геологийн нэр томъёоны хувьд [[занар]]аас өөр чулуулаг бөгөөд, шатдаг занараас гарган авсан тос нь газрын тосноос бага зэрэг ялгаатай байна<ref name=wec74>WEC (2004), p. 74</ref>. Шатдаг занар нь харьцангуй өргөн тархалттай [[ашигт малтмал]] бөгөөд томоохон ордууд [[АНУ]], [[Бразил]], [[БНХАУ]], [[Эстони]]д байдаг. Дэлхийн шатдаг занарын нөөц (газрын тосонд шилжүүлсэн нөөц) 2.8–3.3 трилион (2.8–3.3&nbsp;x&nbsp;10¹²) [[баррель]] байна<ref name=wec101>WEC (2007), p. 101-102</ref><ref name=aeo2006>{{cite paper | title = Annual Energy Outlook 2006 | publisher = [[Energy Information Administration]] | date = February 2006 | url = http://www.eia.doe.gov/oiaf/aeo/pdf/0383(2006).pdf | format = PDF | accessdate = 2007-06-22}} </ref><ref name=andrews>{{cite paper | last = Andrews | first = Anthony | title = Oil Shale: History, Incentives, and Policy | publisher = Congressional Research Service | date = [[2006-04-13]] | url = http://www.fas.org/sgp/crs/misc/RL33359.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-06-25 }}</ref><ref name=unconventional> {{cite paper | title = NPR's National Strategic Unconventional Resource Model | publisher = [[United States Department of Energy]] | date = April 2006 | url = http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NSURM_Documentation.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-07-09}}</ref>. Шатдаг занарыг нэрж (химийн аргаар боловсруулан) синтетик газрын тос, хий гарган авч болно. Энэ шингэн бүтээгдэхүүнийг "шатдаг занарын тос", "хий" гэж нэрлэнэ. Мөн шатдаг занарыг шууд түлш болгон хэрэглэж (шатааж) болохоос гадна химийн болон барилгын материалын түүхий эд болгон хэрэглэж болно<ref name=dyni> {{Cite paper | last =Dyni | first =John R. | title =Geology and resources of some world oil-shale deposits. Scientific Investigations Report 2005–5294 | publisher = U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey | year = 2006 | url = http://pubs.usgs.gov/sir/2005/5294/pdf/sir5294_508.pdf | format=PDF | accessdate =2007-07-09}} </ref>. Газрын тосны нөөц шавхагдаж, үнэ ихээр нэмэгдэж буй өнөө үед шатдаг занар нь газрын тосыг орлох эрчим хүчний эх үүсвэр гэж тооцогдож байгаа болно<ref name=evi>{{Cite paper | title = Energy Security of Estonia | publisher = Estonian Foreign Policy Institute | date = September 2006 | url = http://www.evi.ee/lib/Security.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-10-20 }}</ref><ref name=doe>{{Cite web | title = Oil Shale Activities | publisher = [[United States Department of Energy]] | url = http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NPR_Oil_Shale_Program.html | accessdate = 2007-10-20 | archive-date = 2007-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070813012953/http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NPR_Oil_Shale_Program.html | url-status = dead }}</ref>. == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Oil shale}} *[http://www.kirj.ee/oilshale/ Oil Shale. A Scientific-Technical Journal]. Estonian Academy Publishers. ISSN 0208-189X *[https://web.archive.org/web/20060925211118/http://energy.cr.usgs.gov/other/oil_shale/pubs_data.html Selected online oil shale publications by the U.S. Geological Survey] *[http://www.mrw.interscience.wiley.com/emrw/9783527306732/ueic/article/a18_101/current/html Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry article on oil shale]{{Dead link|date=Арван нэгдүгээр сар 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (requires registration). Retrieved on [[2007-08-04]] * {{cite book |name = Andersson |first = Astrid |name2 = Dahlman |first2 = Bertil |name3 = Gee |first3 = Sven |name4 = Snäll |title = The Scandinavian Alum Shales |year = 1985 |pages = 49 |url = http://www.sgu.se/cgi-bin/egwcgi/53514/screen.tcl/name%3Dshow_record%26format%3Dbrief%26host%3Dgeoreg%26gattr1%3D%40attr+2%3D102%26entry1%3DThe+Scandinavian+Alum+Shales%26field1%3Dall%26logic1%3D%26attr1%3D%40attr+4%3D2%26page%3D1%26norec%3D1%26service%3Dsgu%26lang%3Deng |isbn = 9171583343 |accessdate = 2007-10-20 |archive-date = 2007-09-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003624/http://www.sgu.se/cgi-bin/egwcgi/53514/screen.tcl/name%3Dshow_record%26format%3Dbrief%26host%3Dgeoreg%26gattr1%3D%40attr+2%3D102%26entry1%3DThe+Scandinavian+Alum+Shales%26field1%3Dall%26logic1%3D%26attr1%3D%40attr+4%3D2%26page%3D1%26norec%3D1%26service%3Dsgu%26lang%3Deng |url-status = dead }} *{{cite web |url=http://www.kirj.ee/oilshale/Est-OS.htm |title=Estonian oil shale |author=Mihkel Koel |date=1999 |accessdate=2007-10-20 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029040633/http://www.kirj.ee/oilshale/Est-OS.htm |url-status=dead }} *[https://web.archive.org/web/20080512001727/http://www.mines.edu/outreach/cont_ed/oilshale/index.html 27th Oil Shale Symposium] * {{cite web | author = Daniel Fine | Publisher = Heritage Foundation | title = Oil Shale: Toward a Strategic Unconventional Fuels Supply Policy | date = [[2007-03-08]] | url = http://www.heritage.org/Research/EnergyandEnvironment/hl1015.cfm | accessdate = 2007-10-20 | archive-date = 2007-10-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020200615/http://www.heritage.org/Research/EnergyandEnvironment/hl1015.cfm | url-status = dead }} * {{cite web | title = Statement Of Thomas Lonnie Assistant Director for Minerals, Realty & Resource Protection, Bureau of Land Management, U.S. Department of the Interior before the Senate Energy and Natural Resources Committee. Oversight Hearing on Oil Shale Development Efforts | date = [[2005-04-12]] | url = http://www.doi.gov/ocl/2005/OilShaleDev.htm | accessdate = 2007-10-20 | archive-date = 2007-10-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071025141852/http://www.doi.gov/ocl/2005/OilShaleDev.htm | url-status = dead }} [[Ангилал:Шатдаг занар| ]] [[Ангилал:Тунамал чулуулаг]] {{Energy-stub}} {{Geology-stub}} {{Geologic-formation-stub}} 6te08u2s4pj92ipc7m1vey0r29ga85y 0 9223 860801 860371 2026-07-01T12:06:11Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860801 wikitext text/x-wiki {{short description|Archipelagic country in Southeast Asia}} {{redirect|Филиппин|Нидерландын сууринг|Филиппин, Нидерланд}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Филиппин Улс | common_name = Филиппин | native_name = {{native name|fil|Republika ng Pilipinas}} | image_flag = Flag of the Philippines.svg | flag_size = 130 | flag_type = [[Филиппиний төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Coat of arms of the Philippines.svg | symbol_type = [[Филиппиний төрийн сүлд|Сүлд]] | national_motto = <br />{{lang|fil|[[Филиппиний үндэсний уриа|Maka-Diyos, Maka-tao, Makakalikasan at Makabansa]]}}<ref>{{Cite PH act |title=Flag and Heraldic Code of the Philippines |chamber=RA |number=8491 |date=February 12, 1998 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084350/https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |archive-date=May 25, 2017 |access-date=March 8, 2014 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |location=Metro Manila, Philippines}}</ref><br />"Бурхан, Ард Түмэн, Байгаль, Улсынхаа төлөө" | national_anthem = "{{lang|fil|[[Филиппиний төрийн дуулал|Lupang Hinirang]]}}"<br />"Шилмэл нутаг"{{parabr}}{{center|[[File:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:PHL orthographic.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Philippines ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}} | capital = [[Манила]] (''де-юре'')<br />[[Нийслэлийн бүс (Филиппин)|Их Манила]]{{efn|name=a|Манила нь улсын нийслэлээр тооцогддог ч [[засгийн газрын суудал]] нь Манила хот нь нэг хэсэг болох "Метро Манила" гэгддэг Үндэсний Нийслэлийн бүс юм.<ref>{{Cite PH act |title=Establishing Manila as the Capital of the Philippines and as the Permanent Seat of the National Government |chamber=PD |number=940, s. 1976 |date=May 29, 1976 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084430/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |archive-date=May 25, 2017 |access-date=April 4, 2015 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |location=Manila, Philippines}}</ref><ref>{{cite web|title=Quezon City Local Government – Background |url=https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |archive-date=August 20, 2020 |access-date=August 25, 2020 |publisher=Quezon City Local Government}}</ref> Олон улсын төрийн байгууллагууд Манилагийн нийслэлд байрладаг [[Малаканянг ордон]] болон бусад байгууллага/агентлагуудаас гадна Метро Манилагийн янз бүрийн хэсэгт байрладаг.}} (''де-факто'') | largest_city = [[Кесон хот]]<!--Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which, {{As of|2006|lc=y}}, is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> | official_languages = [[Филиппин хэл|Филиппин]] ба [[Англи хэлний Филиппин аялга|Англи хэл]] | recognized_regional_languages = {{collapsible list | title = [[Филиппиний хэлнүүд|19 хэлнүүд]]<ref name="GMA-DepEd-7-Languages" /> | [[Акланон хэл]] | [[Бикол хэл]] | [[Варай хэл]] | [[Иватан хэл]] | [[Ибанаг хэл]] | [[Илокано хэл]] | [[Капампанган хэл]] | [[Кинарайа хэл]] | [[Магинданао хэл]] | [[Маранао хэл]] | [[Пангасинан хэл]] | [[Самбал хэл]] | [[Себуана хэл]] | [[Суригаонон хэл]] | [[Тагалог хэл]] | [[Таусуг хэл]] | [[Хилигайнон хэл]] | [[Чабакано хэл]] | [[Якан хэл]] | }} | languages_type = Үндэсний [[дохионы хэл]] | languages = [[Филиппиний дохионы хэл]] | languages_sub = yes | languages2_type = Бусад зөвшөөрөгдсөн хэл{{efn|name=b|1987 оны Үндсэн хуульд: "Испани, араб хэлийг сайн дурын үндсэн дээр сурталчлах ёстой." гэж заасан байдаг<ref name="GovPH-OfficialLanguage" />}} | languages2 = [[Испани хэлний Филиппин аялга|Испани]] ба [[Араб хэл]] <!--Do not remove Spanish and Arabic from the languages list as it is recognized as an optional language in the 1987 Constitution of the Philippines--> | languages2_sub = yes | ethnic_groups = {{#invoke:list|unbulleted | 33.7% [[Висаяа үндэстэн|Висаяа]] | 24.4% [[Тагалог үндэстэн|Тагалон]] | 8.4% [[Илокано үндэстэн|Илокано]] | 6.8% [[Бикол үндэстэн|Бикол]] | 26.2% [[Филиппин дэх угсаатны бүлгүүд|бусад]] }} | ethnic_groups_year = 2010<ref name="PSAGovPH-2021-Figures" /><!-- using figures for 2010 given in the cited source--><!--parameter ethnic_groups_ref not supported by the infobox--> | demonym = [[Филиппинчүүд‎]]<br /> [[Пиной]]<br />(''ярианы'') | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[Филиппиний Үндсэн хууль|үндсэн хуульт]] [[бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Филиппиний Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Бонгбонг Маркос]]<!-- Article is at Bongbong Marcos, do NOT use Ferdinand Marcos Jr. unless the article itself is renamed. --> | leader_title2 = [[Филиппиний Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]] | leader_name2 = [[Сара Дутерте]]<!-- Article is at Sara Duterte, do NOT use Sara Duterte-Carpio unless the article itself is renamed. --> | leader_title3 = [[Филиппиний Сенатын дарга|Сенатын дарга]] | leader_name3 = [[Мигз Зубири]]<!-- Article is at Migz Zubiri, do NOT use Juan Miguel Zubiri unless the article itself is renamed. --> | leader_title4 = [[Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхимын дарга|Танхимын дарга]] | leader_name4 = [[Мартин Ромуалдес]]<!-- Article is at Martin Romualdez, do NOT use Ferdinand Martin Romualdez unless the article itself is renamed. --> | leader_title5 = [[Филиппиний Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]] | leader_name5 = [[Александр Гесмундо]] | legislature = [[Филиппиний Конгресс|Конгресс]] | upper_house = [[Филиппиний Сенат|Сенат]] | lower_house = [[Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхим|Төлөөлөгчдийн танхим]] | sovereignty_type = [[Филиппиний бүрэн эрхт байдал|Тусгаар тогтнол]] | sovereignty_note = ([[АНУ]]-аас) | established_event1 = [[Филиппиний тусгаар тогтнолын тунхаглал|Испанийн эзэнт гүрнээс тусгаар тогтнолоо зарлав]] | established_date1 = 6 сарын 12, 1898 он | established_event2 = [[Парисын гэрээ (1898)|Испаниас АНУ-д шилжүүлэв]] | established_date2 = 12 сарын 10, 1898 он | established_event3 = [[Филиппиний хамтын нөхөрлөл|АНУ-тай хамтын нөхөрлөлийн статус]] | established_date3 = 11 сарын 15, 1935 он | established_event4 = [[Манилагийн гэрээ (1946)|АНУ-аас тусгаар тогтнол олгов]] | established_date4 = 7 сарын 4, 1946 он | established_event5 = [[Филиппиний Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date5 = 2 сарын 2, 1987 он | area_km2 = 300000 | area_footnote = <ref name="NAMRIAGovPH-InfoMapper-1991">{{cite journal|date=December 1991 |title=Land Use and Land Classification of the Philippines |url=http://www.namria.gov.ph/jdownloads/Info_Mapper/00a_im_dec911.pdf |journal=Infomapper |publisher=[[National Mapping and Resource Information Authority]] |volume=1 |issue=2 |page=10 |issn=0117-1674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012339/http://www.namria.gov.ph/jdownloads/Info_Mapper/00a_im_dec911.pdf |archive-date=January 22, 2021}}</ref><ref name="Boquet-2017">{{cite book|last=Boquet |first=Yves |url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ |title=The Philippine Archipelago |series=Springer Geography |year= 2017 |publisher=[[Springer International Publishing|Springer]] |location=Cham, Switzerland |isbn=978-3-319-51926-5 |access-date=April 25, 2023}}</ref>{{rp|page=15}}{{efn|name=land-area}} | area_link = Филиппиний газарзүй | area_label = Нийт | area_rank = 72 | area_sq_mi = {{convert|{{data Philippines|pst2|total area}}|km2|sqmi|0|disp=output number only}} <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.61<ref name="CIAWorldFactBook">{{cite web |date=June 7, 2023 |title=Philippines |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |accessdate=June 19, 2023 |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=Наймдугаар сар 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}</ref> (дотоод ус) | area_label2 = [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|Нийт хуурай газар]] | area_data2 = 298,170 км² | population_census = 109,035,343 | population_census_year = 2020 | population_density_km2 = 336 | population_density_sq_mi = {{Data/popdens|Philippines|comma|areaunit=sqmi}}<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 37 | GDP_PPP = {{increase}} {{currency|1.289 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF-WEO">{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2023 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=566,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=April 11, 2023 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 29 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|11,420|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF-WEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 117 | GDP_nominal = {{increase}} {{currency|440 тэрбум|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF-WEO" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 36 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|3,905|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF-WEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 124 | Gini = 41.2 <!--number only--> | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{Cite press release |title=Highlights of the Preliminary Results of the 2021 Annual Family Income and Expenditure Survey |url=https://psa.gov.ph/content/highlights-preliminary-results-2021-annual-family-income-and-expenditure-survey |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516030556/https://psa.gov.ph/content/highlights-preliminary-results-2021-annual-family-income-and-expenditure-survey |archive-date=May 16, 2023 |access-date=August 15, 2022 |publisher=[[Philippine Statistics Authority|PSA]] |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.699 <!--number only--> | HDI_year = 2021 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNDPOrg-HDI">{{cite report|date=September 8, 2022 |title=Human Development Report 2021/22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908052326/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=September 8, 2022 |access-date=September 8, 2022 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |at=Table 1 |language=en |location=New York |isbn=978-92-1-001640-7}}</ref> | HDI_rank = 116 | currency = [[Филиппин песо]] ([[Филиппин песогийн тэмдэг|₱]]) | currency_code = PHP | time_zone = [[Филиппины Стандарт Цаг|ФСЦ]] | utc_offset = +08:00 | drives_on = баруун<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gX6aAAAAIAAJ |title=Philippine Yearbook |edition=1978 |date=1978 |publisher=[[National Economic and Development Authority]], [[Philippine Statistics Authority|National Census and Statistics Office]] |location=Manila, Philippines |page=[https://books.google.com/books?id=gX6aAAAAIAAJ&pg=PA716 716] |language=en }}</ref> | calling_code = [[Филиппин дэх утасны дугаар|+63]] | cctld = [[.ph]] | religion = {{#invoke:list|unbulleted|item_style=white-space:nowrap; | {{Tree list}} * 90.1% [[Филиппин дэх христийн шашин|Христ]] ** 80.6% [[Филиппин дэх католик сүм|Католик]] ** 9.5% [[Филиппин дэх шашин шүтлэг#Христийн шашин|Бусад урсгал]] {{Tree list/end}} |5.6% [[Филиппин дэх ислам|Ислам]] |4.3% [[Филиппин дэх шашин шүтлэг#Бусад шашин|бусад]] / [[Филиппин дэх шашингүй хүмүүс|шашингүй]] }} | religion_year = 2015 | religion_ref = <ref name="PSAGovPH-2021-Figures">{{Cite report |type=Booklet |last=Mapa |first=Claire Dennis S. |title=2021 Philippines in Figures |issn=1655-2539 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2021_pif_final%20%281%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303065148/https://psa.gov.ph/sites/default/files/2021_pif_final%20(1).pdf |archive-date=March 3, 2022 |access-date=July 17, 2022 |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |pages=23–24}}</ref> }} '''Филиппин''' ([[Англи хэл|англи]]. ''Philippines'' , <small>[[Филиппин хэл|Филиппинээр]]</small> ''Pilipinas''), албан ёсоор '''Бүгд Найрамдах Филиппин Улс''' (англи. ''Republic of the Philippines'' [rɪˈpʌblɪk ɒv ðiː ˈfɪlɪpiːnz], [[тагалог хэл]]. ''Republika ng Pilipinas'' [reˈpublika ŋ ˌpɪlɪˈpinɐs]) нь баруун [[Номхон далай]] дахь Филиппиний [[олтриг]]т орших [[Зүүн Өмнөд Ази|зүүн өмнөд]] [[Ази]]йн арлын [[улс|орон]] юм. Нийслэл нь [[Манила]] хот, хамгийн том нь Бөөн Манилагийн Кесон хот болно. Филиппиний олтриг нь [[Номхон Далай]]н баруун хэсэгт байх 7,641<ref>{{cite web|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|title=More islands, more fun in PH|date=2 сарын 20 2016|language=Англи хэл|access-date=6 сарын 20 2018|archive-date=2018-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|url-status=dead}}</ref> арлаас бүрдэх бөгөөд усаар [[Индонез]], [[Малайз]], [[Палау]], [[Тайвань]], [[Вьетнам]]тай хиллэнэ. Филиппиний хүн ам 2020 оны байдлаар 114 сая орчим.<ref name="population" /><ref name="IMF2006" /> Эдийн засгийн хэмжээгээр дэлхийд 46-д ордог. Тухайлбал дотоодын нийт бүтээгдхүүн нь [[2008]] онд 154.073 тэрбум ам. доллар хүрч байсан.<ref name="IMF2006" /> Дэлхий даяар 11 сая гаруй филиппинчүүд тархан суурьшсан нь Филиппиний нийт хүн амын 11% нь болно. 1521 оны 3-р сарын 16-нд [[Фернан Магеллан]] ирэхээс өмнө <ref>{{Webarchiv|url=http://www.asianweek.com/2008/08/26/name-change-for-the-philippines/|wayback=20090129142616|text="Name Change for the Philippines"|archiv-bot=2023-09-26 20:13:48 InternetArchiveBot}}. [[AsianWeek]]. Retrieved on [[2008]]-[[08-30]].</ref>, Филиппинд [[Хятад]], [[Энэтхэг]], [[Япон]], [[Малайн олтриг]] зэрэг [[Ази]]йн бусад орны оршин суугчидтай худалдаа наймаа хийдэг байсан австронез угсааны ард түмэн нутагладаг байжээ. Филиппин XVI зуунд [[Испани]]йн колони болсон бөгөөд XX зууны эхээр [[АНУ]]-ын эрхшээлд оржээ. 1896 онд [[Катипунан]]аар удирдуулсан [[Филиппиний хувьсгал]]аар Испаниас тусгаар тогтносон. [[Испани-Америкийн дайн]]ы явцад АНУ-ын цэрэг Филиппинийг эзлэн авснаар [[Филиппин-Америкийн дайн]] дэгдсэн ажээ. 1935 онд [[Филиппиний Хамтын Нөхөрлөл|Хамтын Нөхөрлөл]] маягийн засгийн газар байгуулагдсанаар өөртөө засах эрхтэй болсон ба Филиппиний анхны сонгууль явагджээ. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]] Номхон Далайд дууссаны дараа тус улс 1946 оны 7-р сарын 4-нд АНУ-аас тусгаар тогтножээ. [[Фердинанд Маркос]] 1972 онд дайны байдал зарласны улмаас Филиппинд бослого тэмцэл өрнөж, Ардын Шинэ Арми, Моро Үндэсний Чөлөөлөх Фронт зэрэг босогчдын бүлэглэл үүссэн. [[Бага Бенино Акино|Ниной Акино]] алуурчны гарт амь үрэгдсэнээс хойш удалгүй түүний бэлэвсэн эхнэр [[Корасон Акино]], тухайн үед тус улсын оюуны санааны удирдагч байсан Хайме Кардинал Син нар 1986 онд Ардын эрхийн хувьсгал хийж, тус улсыг эргээд ардчилсан засаглалтай болгосон юм. Ардчилал сэргэн тогтсоноос хойш улс төрийн эргэлт, авлигын дуулиан шуугиант хэргүүд гарч, төрийн эрх тайван замаар шилжсээр ирсэн билээ.<ref name="CIAfactbook" /> 2016 оны 6-р сарын 30-нд [[Родриго Дутерте|Родриго Роа Дутерте]] тус улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. 2022 оны 6-р сарын 30-нд болсон сонгуулиар олонхын санал авсан Ерөнхийлөгч 1965-1986 онд Ерөнхийлөгч байсан [[Фердинанд Маркос|Фердинанд Маркосын]] хүү Фердинанд Ромуалдес Маркос буюу Бонгбонг Маркос Филиппиний Ерөнхийлөгч болсон байна. Орчин үеийн Филиппин Өрнөдийн ертөнцийн олон шинжийг агуулсан байдаг нь [[Испани]], [[Латин Америк]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын соёлоос голдуу залгамжлагдсан байдаг. Тус улсын зонхилох шашин нь [[Католик шашин]] бөгөөд Испаничууд ирэхээс өмнө байсан уламжлалт шашны зан үйл хадгалагдан үлдсэн байдаг. Түүнчлэн [[Исламын шашин|Исламын шашныг]] шүтэгчид байдаг.<ref name="encarta">{{cite encyclopedia|last=Steinberg|first=David Joel|title=Philippines|url=http://encarta.msn.com/text_761558570___0/Philippines.html|encyclopedia=[[Encarta]]|date=2007}} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/text_761558570___0/Philippines.html |wayback=20090820052439 |text=Philippines |archiv-bot=2026-07-01 12:06:11 InternetArchiveBot }}</ref> 1973 он хүртэл [[испани хэл]] Филиппиний албан ёсны хэл байсан. Түүнээс хойш [[Филиппин хэл|филиппин]], [[Англи хэл|англи]] хэмээх хоёр албан ёсны хэлтэй болсон.<ref name=CIAfactbook /> == Нэрийн гарал үүсэл == Тус улсын нэр нь XVI зууны сүүл үеийн Испанийн ван [[II Филип]]ийн нэрнээс үүдэлтэй юм.<ref name="etymology">{{Citation |author= Gregorio F. Zaide, Sonia M. Zaide|title=Philippine History and Government, Sixth Edition |publisher=All-Nations Publishing Company |year= 2004}}</ref> Испанийн аялагч Руй Липес де Вияалобос анх ''Las Islas Filipinas'' хэмээх нэрийг тухайн үед угсаа залгамжлах хунтайж байсан Филипийг хүндэтгэн [[Лейт арал]] болон [[Самар арал]]д өгсөн ажээ. Бусад арал нь өөр өөрийн нэртэй байсан боловч энэ нэр нь яваандаа тус олтригийг тэр чигт нь нэрлэх нэр болсон.<ref name="etymology" /> [[Файл:Ortigas_Center_Skyline_panoramic.jpg|thumb|center|600px|Бөөн Манила]] == Улс төрийн тогтолцоо == 1987 оны Үндсэн хуулийн дагуу Филиппин нь хоёр танхимтай парламент, бие даасан шүүх засаглалтай ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс юм. Төрийн тэргүүн нь бүх нийтийн шууд сонгуулиар 6 жилийн хугацаагаар сунгах, дахин нэр дэвшүүлэх эрхгүйгээр сонгогддог байна. Ерөнхийлөгч нь Сайд нарын танхимыг (Засгийн газар) тэргүүлдэг бөгөөд зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч юм. Тус улсын хууль тогтоох дээд байгууллага нь Филиппиний Сенат (24 суудал) ба Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхим (316 суудал) гэсэн хоёр танхимаас бүрддэг Конгресс юм. Сенаторуудыг 6 жилийн хугацаатай (гурван жил тутамд 12 хүн ээлжлэн, гэхдээ дараалсан хоёроос илүүгүй), Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүдийг гурван жилээр (дараалсан гурваас илүүгүй хугацаатай) сонгодог. == Гадаад харилцаа == Филиппиний олон улсын харилцаа нь бусад улс орнуудтай хийх худалдаа, 11 сая Филиппинчүүд өөр улс оронд амьдардаг гэх мэтээр эргэлддэг. Филиппин улс нь НҮБ-ыг үүсгэн байгуулагч, идэвхтэй гишүүн орон бөгөөд НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн Байнгын бус гишүүнээр олон удаа сонгогдсон. Филиппин улс АНУ-тай тогтоосон харилцаандаа ихээхэн анхаардаг. Тэд [[Хүйтэн дайн|хүйтэн дайны]] үед болон терроризмын эсрэг тэмцэлд АНУ-ыг дэмжиж байсан. Филиппин бол [[НАТО]]-гийн гол холбоотнуудын нэг юм. Филиппин улс өмнө нь Америкийн колони байсан ч АНУ-д өөрийн нутаг дэвсгэрт цэргийн бааз байгуулахыг зөвшөөрсөн. [[Япон]] бол Филиппин улсын хөгжилд бусдаас илүү тусалдаг орны нэг юм. Филиппин улс бусад оронтой ерөнхийдөө сайн харилцаатай байдаг. Филиппин улс өндөр хөгжилтэй эдийн засагтай орнуудын дэмжлэгийг өндрөөр үнэлдэг ч эдийн засгийн хувьд буурай хөгжилтэй бусад орнуудыг дэмждэг. Түүхэн хэлхээ холбоо, соёлын ижил төстэй байдал нь Испанитай хамтран ажиллах сайн үндэс суурь юм. Хэдийгээр хилийн чанад дахь Филиппинчүүдийн амьдралын нөхцөл тийм ч сайн байдаггүй бөгөөд заримдаа ялгаварлан гадуурхалт, хүчирхийлэлд өртдөг ч олон Филиппинчүүд бусад оронд ажилладаг. == Тэмдэглэл == <references group="lower-alpha" /> == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == <!--Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam.--> '''Албан ёсны''' * [https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ Official website of the Philippine Government] - Gateway to governmental sites '''Газрын зураг''' * [http://www.wikimapia.org/#y=12554564&x=122915039&z=6&l=0&m=a WikiSatellite view of Philippines at WikiMapia] <!--Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam.--> '''Бусад''' <!--DO NOT SPAM! THANK YOU!!!--> * [http://uk.youtube.com/watch?v=1QgTdk6fLAk WOW Philippines Tourism Ad] * [http://newsweek.washingtonpost.com/postglobal/america/philippines Washington Post's: How the Philippines Sees America] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm BBC Country Profile on the Philippines] * [https://web.archive.org/web/20061108072347/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/rp.html CIA World Factbook: Philippines] * [http://countrystudies.us/philippines/ U.S. Country Studies: Philippines] * [https://web.archive.org/web/20181202025242/http://www.philippinesdailyphotos.com/ Philippines Daily Photos] * [http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf Origins of the Filipinos and Their Languages by Wilhelm G. Solheim II] ([[Portable Document File|PDF]]) * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 History of the Philippine Islands] in many volumes, from [[Project Gutenberg]] (and indexed under [[Emma Helen Blair]], the general editor) * [http://wiki.answers.com/Q/FAQ/2802 WikiAnswers: Q&A about the Philippines] {{Ази}} <!--Categories--> <!--Interwikis--> [[Ангилал:Филиппин| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:АСЕАН-ы гишүүн орнууд]] [[Ангилал:Азийн арлын бүлэг]] [[Ангилал:Арлын орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] gm940d9ht46mzvxqe1xe4tet6vvdmo0 0 9484 860821 747288 2026-07-02T02:04:57Z Avirmed Batsaikhan 53733 860821 wikitext text/x-wiki {{АНУ-ын муж улс |бүтэн нэр =Айдахо Муж Улс |англи нэр =State of Idaho |далбаа =Flag of Idaho.svg |нэр =Айдахо |сүлд =Seal of Idaho.svg |хуучин далбаа = |хоч =Gem State (Эрдэнийн чулуун муж улс), Spud State (Төмсний муж улс) |уриа =Esto perpetua |албан ёсны хэл =[[Англи хэл|англи]] |хэлнүүд = |газрын зураг =Map_of_USA_ID.svg |нийслэл =[[Бойси, Айдахо|Бойси]] |хамгийн том хот =[[Бойси, Айдахо|Бойси]] |хамгийн том метрополитан бүс =Эрдэнэсийн сангийн хөндий |нутаг дэвсгэрийн байр =14 |нийт нутаг дэвсгэр =216,632 |өргөн =491 |урт =771 |усны эзлэх хувь =0.98 |өргөрөг =42° N - 49° N |уртраг =111°03′ W - 117°15′ W |хүн ам =1,499,402 (2007 оны тооцоо)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref> |нягтшил =6.04 |хүн амын байр =39 |өрхийн дундаж орлого = |орлогын байр = |нягтшил байр =44 |хамгийн өндөр цэг =[[Бора оргил]]<ref name=usgs>{{cite web| date =29 April 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessmonthday =November 6| accessyear =2006| access-date =16 Аравдугаар сар 2008| archive-date =1 Зургадугаар сар 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> |хамгийн өндөр =3,862 |дундаж өндөр =1,524 |хамгийн нам цэг =[[Снэйк гол]]<ref name=usgs/> |хамгийн нам =217 |нэгдсэн өдөр =1890 оны долдугаар сарын 3 |нэгдсэн дараалал =43 |амбан захирагч =[[Бутч Оттер]] (БНН) |дэд захирагч =[[Жим Риш]] (БНН) |сенатчид =[[Ларри Крэйг]] (БНН)<br />[[Майк Крэйпо]] (БНН) |төлөөлөгч = |цагийн бүс =[[Номхон Далайн Бүс|Номхон Далай]]: [[Гринвичийн цаг|UTC]]-8/[[Зуны цагийн тоолол|-7]] |цагийн бүс 1 хаана =Салмон голоос хойш |цагийн бүс 2 =[[Уулын Стандарт Цагийн Бүс|Уулын]]: UTC-7/-6 |цагийн бүс 2 хаана =бусад хэсэг |шуудангийн товчлол =ID |уламжлалт товчлол = |ISOкод =US-ID |зип код = |бүсийн код = |вэбсайт =www.idaho.gov |тайлбар = }} [[Файл:Idaho_State_Capitol.jpg|thumb|left|159px]] '''Айдахо Муж Улс''' ({{lang-en|State of Idaho}}) нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын Баруун Хойд Номхон Далайн бүс нутаг оршдог муж улс юм. Тус муж улсын хамгийн том хот бөгөөд нийслэл нь [[Бойси, Айдахо|Бойси]] хот. Айдахо нь 1890 оны [[7 сарын 3|7-р сарын 3]]-нд АНУ-ын 43 дахь муж улс болон нэгдсэн. Айдахо нь хойд талаараа АНУ-ын 6 муж болон Канадын Бритиш Колумбиа мужтай хиллэдэг байна. [[АНУ]]-ын хүн амын тооллогын товчооны мэдээлснээр 2020 оны байдлаар тус мужийн хүн ам 1,841,377 байв. Муж улсын шуудангийн товчлол '''ID'''. Айдахо муж улс нь байгалийн баялаг ихтэй тул '''Эрдэнийн чулуун муж улс''' гэсэн хочтой болжээ. Муж улсын уриа нь '''Esto Perpetua''' ([[Латин хэл|латинаар]] "Энэ үүрд байг" гэсэн үг). Тус мужийн хамгийн том хот бөгөөд нийслэл нь [[Бойси]] юм. Айдахо мужийн хууль тогтоох байгууллага зэрэг мужийн засгийн газрын гол байгууллагууд энд байрладаг. == Түүх == Айдахо мужийн Салмон гол (Колумбийн сав газар) дээрх Куперс Ферри хэмээх палеолитын сүүл үеийн дурсгалт газруудаас олдсон эд өлгийн зүйлс (хөхтөн амьтны ясны хэлтэрхий, нүүрсний үлдэгдэл) 15,280–16,560 жилийн өмнөх үеийнх юм. Айдахогийн чулуун багаж хэрэгсэл нь Японы Хоккайдо арал дээрх Камиширатаки 2 хэмээх плейстоцений сүүл үеийн дурсгалт газраас олдсонтой төстэй юм. Энэ нь хүмүүс анх Номхон далайн эрэг дагуу Азиас Америк тив рүү нүүдэллэж байсныг харуулж байна. Айдахо мужид анх ирсэн цагаан арьстнууд нь 1805 оны 8-р сарын 12-нд Лемхи даваагаар дайран өнгөрсөн "Льюис, Кларк нарын экспедиц"-ийн гишүүд байв. Дараагийн жилүүдэд Айдахогийн газар үслэг эдлэлийн компанийн анчид идэвхтэй судалж эхэлсэн. Цаашилбал, тухайн үед Орегоны нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэг байсан Айдахо нутаг нь АНУ болон Их Британийн хоорондох нутаг дэвсгэрийн маргааны сэдэв болсон юм. АНУ болон Их Британийн хооронд Орегоны нутаг дэвсгэрийг АНУ-д баталгаажуулсан эцсийн гэрээ 1846 оны 6-р сарын 15 хүртэл байгуулагдаагүй байв. Тэр үед үслэг эдлэлийн нөөц ихээхэн шавхагдсан байв. Гэсэн хэдий ч 1850, 1860-аад онд Айдахогийн нутаг дэвсгэрт алтны баялаг ордууд нээгдэж, улмаар хайгуулчид хурдацтай орж ирж, анхны хотууд байгуулагдсан. Үүний үр дүнд анхны суурьшигчид болон уугуул иргэд болох индианчуудын хоорондох зөрчил эрс нэмэгджээ. 1863 оны 3-р сарын 4-нд Ерөнхийлөгч [[Абрахам Линкольн]] Айдахо мужийг байгуулах тухай захирамжид гарын үсэг зурав. Удалгүй Айдахо мужид Мормончууд болон тэдний өрсөлдөгчдийн хоорондох улс төрийн хурцадмал байдал улам бүр эрчимжжээ. Үүний үр дүнд 1886–1887 онд Айдахо Вашингтон, Невада мужуудын хооронд хуваагдах ирмэг дээр байв. Гэсэн хэдий ч Ерөнхийлөгч Кливленд үүнийг зогсоожээ. Суурьшлын нэг хэсэг болгон Айдахогийн анхны их сургууль байгуулагдсан. Айдахогийн нутаг дэвсгэрийн статусын үед хүн ам нь хэд дахин нэмэгдсэн: 1870 онд 17,804 байсан бол 1890 онд 88,548 болжээ. Цаашилбал, Айдахо мужид төмөр зам, телеграф, утасны шугам барьсан. 1890 оны 7-р сарын 3-нд Айдахо нутаг АНУ-ын 43 дахь муж болжээ. Залуу мужийн эхний жилүүдэд уурхайчдын олон тооны ажил хаялт тохиосон. 19-р зууны сүүлч, 20-р зууны эхэн үед тус муж улс дэвшилтэт бодлого баримталж байв. Жишээлбэл, 1896, 1916 онд холбооны хууль батлагдахаас өмнө Айдахо муж эмэгтэйчүүдийн сонгох эрхийг болон "хуурай хууль"-ийг тус тус баталсан. 1929 оны эдийн засгийн хямралын үеэр тус мужийн хөдөө аж ахуйн салбар хүнд байдалд орсон. "Рузвельтийн Шинэ гэрээ" хөтөлбөрийн дагуу муж улс бага зэрэг дэмжлэг авсан. == Лавлах материал == {{reflist|2}} == Гадны холбоос == * [http://www.idaho.gov/ State of Idaho government website] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=ID Energy Profile for Idaho] * [http://www.parksandrecreation.idaho.gov/ Idaho Department of Parks and Recreation] * [https://web.archive.org/web/20120620062930/http://www.usnewspapers.org/state/idaho/ Idaho Newspapers] * [https://web.archive.org/web/20080515221248/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Idaho Idaho State Databases] - Annotated list of searchable databases produced by Idaho state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association. * [https://web.archive.org/web/20120622031802/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/ID.HTM Idaho State Facts] * [http://www.nps.gov/history/NR/twhp/wwwlps/lessons/4logcabins/4logcabins.htm Log Cabins in America: The Finnish Experience, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan] * [https://web.archive.org/web/20080509090534/http://gov.idaho.gov/fyi/history/history_index.html The History of Idaho] * [https://web.archive.org/web/20120611033538/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/16000.html U.S. Census Bureau] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=ID USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Idaho] * [http://www.visitid.org/ Visit Idaho site] {{АНУ-ын засаг захиргааны нэгжүүд}} [[Ангилал:Айдахо|*]] [[Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс]] 7jolq8el32ujo6ceg87zqj7ga9qd867 0 16647 860806 796634 2026-07-01T14:16:45Z Avirmed Batsaikhan 53733 860806 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|7 сарын}} '''7 сарын 1''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 182 дахь ([[өндөр жил]] бол 183 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 183 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1837 - Англи болон Уэльсд төрсөн, нас барсан болон гэрлэлтийг бүртгэх иргэний бүртгэлийн баримт бичиг бий болсон. * 1862 - Москва хотын нийтийн номын сан нээгдсэн (өнөөгийн [[ОХУ-ын Улсын номын сан]]). * 1882 - Оросын [[Санкт-Петербург|Петербург]], [[Москва]], [[Одесса]] болон [[Рига]] хотуудад анх телефон станцууд ажиллаж эхэлсэн. * 1904 - АНУ-ын Сент-Луис хотод 3 дахь [[Зуны Олимпын наадам]] эхэлсэн (11-р сарын 23-нд хаагдсан). * 1917 - Орост анх удаа зуны цагт шилжиж байжээ. * 1921 - [[Шанхай]] хотод 13 төлөөлөгч нар цугларч [[Хятадын Коммунист Нам|Хятадын Коммунист нам]]<nowiki/>ыг байгуулжээ. * 1933 - [[Доналд Дуглас|Дональд Дугласын]] анхны "DC- Douglas DC-1" загварын онгоц хөөрсөн байна. * 1940 - Японд элсэн чихэр, шүдэнзний худалдаанд хязгаар тавьсан. * 1952 - АНУ-ын Коммунист намыг "хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаа" явуулсан гэж хориглосон. * 1966 - Франц улс цэргийн НАТО байгууллагаас гарсан. * 1991 - Праг хотод Варшавын гэрээний байгууллага үйл ажиллагаагаа зогсоож буй тухай Протоколд гишүүн орнууд гарын үсэг зуржээ. * 1996 - [[Пласидо Доминго]] Вашингтоны дуурийн уран сайхны удирдаач болсон. * 1997 - Хонг Конгийг Их Британий захиргаанаас БНХАУ-д шилжүүлсэн байна. * 2000 - АНУ-д санхүүгийн баримт бичгийг цахим гарын үсгээр баталгаажуулж болдог болсон. * 2008 оны 7-р сарын 1-нд Монголд сонгуулийн үр дүнг эсэргүүцэх жагсаал болж, 4 хүн буудуулж, 1 хүн түймэрт өртөж нас барсан. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1804 — [[Жорж Санд]] (жинхэнэ нэр нь ''Амандина Аврора Дюпен''; 1876 онд нас барсан) францын зохиолч эмэгтэй. * 1646 — [[Готфрид Лайбниц|Готфрид Вильхельм Лайбниц]] (1716 онд нас барсан) германы философич, математикч, физикч бөгөөд зохион бүтээгч. * 1908 - [[Эсте Лаудер]] (2004 онд нас барсан) америкийн ажил хэрэгч эмэгтэй, Estée Lauder корпорацийг үүсгэн байгуулагч. * 1934 - [[Сидни Поллак]] (2008 онд нас барсан) америкийн жүжигчин, кино найруулагч, зохиолч болон продюсер. * 1961 - [[III Чарльз|III Чарлзын]] анхны эхнэр Уэльсийн [[Диана гүнж|гүнж Диана]] (1997 онд автын ослоор нас барсан) * 1967 - [[Памела Андерсон]], канадын гэрэл зургийн модел, жүжигчин. * 1976 - [[Рүүд ван Нистелрой]], нидерландын довтлогч хөлбөмбөгчин. == Энэ өдөр нас барагсад == * 1884 - [[Алан Пинкертон]] (1819 онд төрсөн) америкийн мөрдөгч, дэлхийн анхны детектив агентлаг байгуулагч. * 1974 - [[Хуан Доминго Перон]] (1895 онд төрсөн) Аргентины ерөнхийлөгч (1946—1955, 1973—1974). * 1999 - [[Виктор Чебриков]] (1923 онд төрсөн) зөвлөлтийн нам, төрийн зүтгэлтэн, [[ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хороо|ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хорооны]] дарга. * 2004 - [[Марлон Брандо]] (1924 онд төрсөн) америкийн тайз, дэлгэцийн жүжигчин, [[Оскарын шагнал|Оскарын шагналтан]]. == Тэмдэглэлт баярууд == ---- {{Commonscat|1 July|7 сарын 1}} [[Ангилал:Өдөр|0701]] [[Ангилал:Долоодугаар сарын өдөр|#01]] p5iz0r5jule38f005nhub04vttas53n 0 16648 860818 823697 2026-07-02T01:07:03Z Avirmed Batsaikhan 53733 860818 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|7 сарын}} '''7 сарын 2''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 183 дахь ([[өндөр жил]] бол 184 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 182 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * [[1853]] - Оросын цэргүүд Османы газар нутаг болох Молдавын вант улс руу дайран орж, [[Крымын дайн (1853—1856)|Крымын дайн]] эхлүүлжээ. * [[1881]] - АНУ-ын 20 дахь ерөнхийлөгч [[Жеймс Абрам Гарфильд]] [[Вашингтон (хот)|Вашингтон хотноо]] буудуулж шархадсан бөгөөд удалгүй 9-р сард нас барсан байна. * 1900 - Парис хотод II дахь Зуны Олимпын наадам нээлтээ хийсэн. * [[1950]] - [[Солонгосын дайн]]: АНУ-ын цэрэг Солонгост хүрэлцэн ирэв. * [[1976]] - Умард болон Өмнөд Вьетнам 20 жил үргэлжилсэн дайны дараагаар албан ёсоор нэгдэж [[Вьетнам|Бүгд Найрамдах Социалист Вьетнам улс]] болсон. * 2002 — Стив Фоссетт агаарын бөмбөлөгөөр анх дэлхийг бүтэн тойрох аялал хийжээ. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1877 - [[Герман Гессе]] (1962 онд нас барсан) 1946 оны Нобелийн шагналтан германы зохиолч. * 1922 - [[Пьер Карден]] (2020 онд нас барсан) францын алдарт загвар зохион бүтээгч. * 1968 - [[Эрдэнэбатын Балжинням]] (2021 онд нас барсан) -Монголын хөлбөмбөгийн тайлбарлагч. * 1984 - [[Мөнхсайханы Өсөхбаяр]] - Монгол Улсын "Заан" цолтой бөх == Энэ өдөр нас барагсад == * 1566 — [[Нострадамус]] (''Мишель де Нотрдам''; 1503 онд төрсөн), францын эмч, зохиолч, яруу найрагч, алхимик, одон орон судлаач, зөнч, таамаг дэвшүүлэгч. * 1949 — [[Георгий Димитров]] (1882 онд төрсөн) болгарын коммунист, хувьсгалч, улс төрч. * 1961 — [[Эрнест Хемингуэй]] (1899 онд төрсөн), америкийн зохиолч, 1954 оны Нобелийн шагналтан. * 1977 — Владимир Набоков (1899 онд төрсөн) оросын болон америкийн зохиолч, орчуулагч, уран зохиол судлаач, амьтан шавж судлаач. * 1989 - [[Андрей Громыко]] (1909 онд төрсөн) зөвлөлтийн улс төрч, ЗХУ-ын Гадаад хэргийн сайд (1957—1985), ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн дарга (1985—1988). * 1999 — [[Марио Пьюзо]] (1920 онд төрсөн) итали гаралтай америкийн зохиолч, «[[Загамайлсан эцэг (кино)|Загалмайлсан эцэг]]<nowiki/>» романы зохиолч. == Тэмдэглэлт баярууд == Олон Улсын спортын сэтгүүлчийн өдөр. ---- {{Commonscat|2 July|7 сарын 2}} [[Ангилал:Өдөр|0702]] [[Ангилал:Долоодугаар сарын өдөр|#02]] bui1tgvmyrwhk2vvgen4m31ddb5lqi4 0 19582 860802 860375 2026-07-01T12:06:52Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860802 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс жүжигчин | нэр = Форест Уитакер | зураг = Forest Whitaker.jpg | зурагныхэмжээ = | alt = | тайлбар = Форест Уитакер, 2007 оны гуравдугаар сар. | төрсөн нэр = Форест Стивен Уитакер | төрсөн огноо = {{Birth date and age|mf=yes|1961|7|15}} | төрсөн газар = [[Лонгвью]], [[Техас]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] | мэргэжил = Жүжигчин, продюсер, найруулагч | идэвхтэй жил = 1982–одоо | нөхөр = ([[Жим Триплтон]] (1998-2001)<br />Сэм Мендес (2003-одоо) (тусдаа амьдарч буй) | дотнотүнш = | website = }} '''Форест Стивен Уитакер''' ({{lang-en|Forest Steven Whitaker}}, ''1961 оны долоодугаар сарын 15-нд төрсөн'') нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] [[жүжиг]]чин, [[кино]] продюсер, найруулагч юм. [[Шувуу (1988 оны кино)|Шувуу]] киногоороо жүжигчиний гараагаа эхлүүлж<ref name="Boston Globe">[http://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 "In general, he rules."] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006.</ref><ref name="CBS">[http://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml "Forest Whitaker: The King Of The Oscars?"] ''CBS News''. February 4, 2007.</ref> байсан Уитакер [[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] (2006) киноны [[Уганда]] улсын Ерөнхийлөгч, цэргийн эрхт генерал [[Иди Амин]]ы дүрээрээ 2007 оны [[Оскарын шагнал]], [[Алтан бөмбөрцөг]], [[Британийн Кино болон телевизийн урлагийн дээд шагнал|BAFTA]] болон [[Эммигийн шагнал]]ыг "Шилдэг эрэгтэй дүрийн" номинацаар тус тус хүртэж байв. [[Оскарын шагнал|Оскарын]] "Шилдэг эрэгтэй дүрийн" шагналыг өмнө нь [[Африк-америк]] гаралтай жүжигчидээс [[Сидни Пуатье]], [[Дензел Вашингтон]] болон [[Жейми Фокс]] нар хүртэж байсан бол дараагийнх нь Уитакер юм.<ref>[http://www.abc.net.au/news/newsitems/200702/s1857461.htm "Forest Whitaker wins Best Actor Oscar for Idi Amin role."] ''ABCNewsOnline''. February 26, 2007.</ref> == Намтар == Уитакер [[Техас]] мужийн [[Лонгвью]] хотод төрсөн<ref name="Patterson">Patterson, John. [http://www.guardian.co.uk/film/2002/apr/20/patterson.features "The bigger picture."] ''[[The Guardian]]. dildo 20, 2002.</ref> бөгөөд эцэг Форест Уитакер нь даатгалын компаний ажилтан, эх Лаура Фрэнсис багш хүн байсан бөгөөд Кен, Дэймон, Дэбора, Уитакер нарын хүүхдүүдээ боловсролтой хүмүүс болгохын тулд ихээхэн зүйлийг хийжээ.<ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html "Forest Whitaker Biography (1961–)."] ''FilmReference.com''.</ref><ref name="IAS">{{cite episode |title=Forest Whitaker |url=http://www.bravotv.com/Inside_the_Actors_Studio/guest/Forest_Whitaker |series=Inside the Actors Studio |airdate=2006-12-11 |season=13 |number=1 }}</ref> Уитакер [[Помона]] хот дахь Калифорнийн Политехникийн дээд сургуулийг<ref>{{cite web| title=Cal Poly Pomona| url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html| work=CSU Mentor| accessdate=2008-09-12| archive-date=2017-05-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html| url-status=dead}}</ref> дүүргээд Өмнөд Калифорнийн хөгжмийн сургуульд суралцаж дуурийн урлагийн тенороор төгсчээ. Дараа нь Лондоны жүжигчиний мэргэшил олгох сургалтад хамрагдсан гэдэг. == Кино ертөнцөд хөл тавьсан нь == Форестийн кинонд тоглох гараа нь ихээхэн азтай эхэлсэн гэдэг. Онцолбол, «[[Рижмонт Хай сургууль дахь түргэн өөрчлөлт]]» кинонд 1982 онд [[Николас Кейж]], [[Поеэб Кэтис]] болон [[Шон Пенн]] нарын хожмоо алдаршсан жүжигчидтэй тоглож байв. Түүний дараа 1986 онд [[Мартин Скорсезе]]гийн найруулсан [[Мөнгөний өнгө (кино)|Мөнгөний өнгө]] кинонд [[Том Круз]], [[Пол Ньюман]] нарын жүжигчидтэй тогложээ. 1987 онд жүжигчин [[Робин Уильямс]]ийн хамт [[Өглөөний мэнд, Вьетнам]] кинонд тоглож байлаа. Форест 1988 онд хоёр кинонд тогложээ. Эхнийх нь [[Жан-Клод Ван Дамм]]ын хамт [[Цуст тулаан (кино)|Цуст тулаан]] кинонд тоглосон бол [[Клинт Иствуд]]ийн найруулсан [[Шувуу (кино)|Шувуу]] кинонд алдарт хөгжимчин [[Чарльз Паркер]]ын дүрийг чадварлаг бүтээн<ref name="Longino">Longino, Bob. {{Webarchiv|url=http://www.accessatlanta.com/services/content/movies/stories/2006/10/12/1013MMwhitaker.html |wayback=20071013143511 |text="The power of Forest Whitaker." |archiv-bot=2023-09-26 20:18:32 InternetArchiveBot }} ''The Atlanta Journal-Constitution''. October 12, 2006.</ref> [[Каннын Кино наадам]]д «Шилдэг эрэгтэй жүжигчиний» шагналыг хүртэж<ref name="festival-cannes.com">{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html |title=Festival de Cannes: Bird |accessdate=2009-07-25|work=festival-cannes.com}}</ref>, [[Алтан бөмбөрцөг]]т нэр дэвшиж Холливудын замналаа эхлүүлсэн юм. Уитакер Жима Жармуша найруулсан [[Сүнс нохой:Самурайн замнал]] кинонд бүлэг дээрэмчдийн гишүүн "Сүнст нохой" хочитын дүрд тогложээ."<ref>Scott, A.O. [http://www.nytimes.com/library/film/030300ghost-film-review.html "'Ghost Dog': Passions of Emptiness in an Essay on Brutality."] ''[[New York Times]]''. March 3, 2000.</ref> Уитакер 2002 онд [[Түгшүүрт өрөө]], [[Утасны бүхээг (кино)|Утасны бүхээг]] гэх аймшгийн төрлийн хоёр кинонд тогложээ. 2006 онд [[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] кинонд [[Уганда]]гийн Ерөнхийлөгч асан дарангуйлагч [[Иди Амин]]ы дүрийг Уитакер бүтээж тухайн оныхоо бүхий л кино урлагийн томоохон бүхий л шагналыг хүртсэн билээ.<ref name="PositiveKing">{{cite news|last=Hirshon|first=Nicholas|work=[[New York Daily News]]|title=Reel Study of a Tyrant|url=http://www.nydailynews.com/archives/ny_local/2006/09/17/2006-09-17_reel_study__of_a_tyrant__ami.html|date=September 17, 2006|accessdate=January 14, 2010}}</ref><ref name="SydneyKing">{{cite news|last=Hall|first=Sandra|work=[[The Sydney Morning Herald]]|title=The Last King of Scotland|url=http://www.smh.com.au/news/film-reviews/the-last-king-of-scotland/2007/02/02/1169919520376.html|date=February 2, 2007|accessdate=January 14, 2010}}</ref> == Кино бүтээлүүд == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Жүжигчин |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Он ! Монгол хэлээр ! Англи хэлээр ! Бүтээсэн дүр |- |[[1982]] |[[Рижмонт Хай сургууль дахь түргэн өөрчлөлт]] |Fast Times at Ridgemont High |Чарльз Жефферсон |- |rowspan=3|[[1986]] |[[Мөнгөний өнгө (кино)|Мөнгөний өнгө]] |The Color of Money |Амос |- |[[Хойд ба Өмнөд 2]] |North and South, Book II |Каффи |- |[[Цэргийн салаа (кино)|Цэргийн салаа]] |Platoon |Үлэмж биет Харольд |- |[[1987]] |[[Өглөөний мэнд, Вьетнам]] |Good Morning, Vietnam |Эдвард Гэрлик |- |rowspan=2|[[1988]] |[[Шувуу (кино)|Шувуу]] |Bird |[[Чарльз Паркер]] |- |[[Цуст тулаан (кино)|Цуст тулаан]] |Bloodsport |Роулинс |- |[[1990]] |[[Ширэнгэн ой (кино)|Ширэнгэн ой]] |Downtown |Деннис Куррен |- |rowspan=2|[[1991]] | |Diary of a Hitman |Деккер |- | |A Rage in Harlem |Жексон |- |rowspan=2|[[1992]] | |The Crying Game |Жоди |- | |Last Light |Фред Уитмор |- |[[1993]] | |Body Snatchers |хошууч Коллинз |- |rowspan=3|[[1994]] | |Blown Away |Энтони Франклин |- | |Prкt-а-Porter |Си Бьянко |- | |The Enemy Within |хурандаа Маккензи Кейси |- |rowspan=2|[[1995]] | |Species |Дэн Смитсон |- | |Smoke |Сайрус Кол |- |[[1996]] | |Phenomenon |Нэйт Поуп |- |[[1999]] |[[Сүнст нохой: Самурайн замнал (кино)|Сүнст нохой: Самурайн замнал]] |Ghost Dog: The Way of the Samurai |Сүнст нохой |- |[[2000]] | |Battlefield Earth |Кер |- |rowspan=2|[[2002]] |[[Түгшүүрт өрөө (кино)|Түгшүүрт өрөө]] |Panic Room |Бёрнхэм |- |[[Утасны бүхээг (кино)|Утасны бүхээг]] |Phone Booth |ахмад Эд Рейми |- |rowspan=3|[[2005]] | |A Little Trip to Heaven |Эбе Холт |- | |American Gun |Картер |- | |Mary |Тэд Янгер |- |rowspan=2|[[2006]] |[[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] |The Last King of Scotland |[[Иди Амин]] |- | |The Marsh |Жеффри Хант |- |rowspan=2|[[2007]] | |The Air I Breathe | |- | |The Great Debaters |Доктор Жеймс Фармер |- |rowspan=2|[[2008]] | |Vantage Point |Ховард Льюис |- | |Street Kings |Ахмад Жек Уандер |- |[[2009]] | |Powder Blue |Чарли |- |[[2010]] | |''Repo Men'' |Жейк |- |[[2010]] | |''The Experiment'' |Бэррис |} == Эшлэл == {{Reflist | colwidth = 30em | refs = }} == Холбоос == * {{Commonscat|Forest Whitaker|Форест Уитакер}} * [[Зураг:Wikiquote-logo.svg|link=https://en.wikiquote.org/wiki/Forest_Whitaker|24x24px]] <span class="plainlinks">[https://web.archive.org/web/20151030154156/https://mn.wikipedia.org/wiki/Biligt/%D0%9D%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80:%D0%91%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B4_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%BB%D2%AF%D2%AF%D0%B4 Wikiquote] ([[Англи хэл|en]])</span> — <span class="plainlinks">[https://en.wikiquote.org/wiki/Forest_Whitaker?uselang=mn '''Форест Уитакер''']</span> * {{imdb|0001845}} * {{tvtome person|61686}} * [https://web.archive.org/web/20090412181131/http://www.candlesforrwanda.org/view/28/forest-whitaker.html Forest Whitaker lighting a candle for Rwanda] {{DEFAULTSORT:Уитакер, Форест}} [[Ангилал:АНУ-ын жүжигчин]] [[Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч]] [[Ангилал:Киноны продюсер]] [[Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан]] [[Ангилал:БАФТА шагналтан]] [[Ангилал:Оскарын шагналтан]] [[Ангилал:Эмми шагналтан]] [[Ангилал:Техасын хүн]] [[Ангилал:Америкчууд]] [[Ангилал:1961 онд төрсөн]] t0cd2tw4yyjjqsxs3lecd1c5ynvo5oj 0 24395 860819 860788 2026-07-02T01:11:50Z Zorigt 49 860819 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Хээрийн боршувуу | status_ref = | image = Tree Sparrow Japan Flip.jpg | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Амьтан]] | phylum = [[Хөвчтөн]] | classis = [[Шувуу|Жигүүртэн]] | ordo = [[Боршувуутан]] | subordo = [[Дуучшувуу|Дуучшувууныхан]] | familia = [[Гоошувууныхан]] | genus = [[Боршувуу]] | species = Хээрийн боршувуу | binomial = ''Passer montanus'' | binomial_authority = ([[Карл Линней]], 1758) }} [[Файл:Passer montanus -Japan -front-8.jpg|thumbnail]] '''Хээрийн бор шувуу''' (Латин: ''Passer montanus'') нь [[Боршувуутан|бор шувуутны баг]], бор шувууны овогт багтдаг шувуу бөгөөд шилүүсгэн хүрэн титэм, шилэн хүзүү болон цулгуй цагаан хацар дээрх хар толбоороо ялгарна. Эрэгчин, эмэгчин нь ижил зүстэй бөгөөд залуу шувууд нь нас бие гүйцсэн шувуудтай харьцуулахад арай бүдэг өнгөтэй байдаг. Энэхүү бор шувуу нь Евразийн сэрүүн бүс болон Зүүн өмнөд Азийн ихэнх нутгаар үрждэг бөгөөд Америкийн уугуул хээрийн бор шувуунаас ялгахын тулд "Евразийн хээрийн бор шувуу" буюу "Герман бор шувуу" гэж нэрлэдэг. Хэд хэдэн салбар зүйл бүртгэгдсэн байдаг ч энэ шувууны гадаад төрх нь өргөн уудам тархалтын бүс нутагтаасаа шалтгаалж өөрчлөгдөх нь ховор. == Зургийн цомог == <gallery mode="packed" heights="140"> File:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|''P. m. montanus'' File:Eurasian Tree Sparrow Passer montanus Nathang Valley Sikkim India 03.11.2014.jpg|''P. m. tibetanus'' File:Passer montanus malaccensis(1).JPG|''P. m. malaccensis'' File:Eurasian Treesparrow Khonoma Nagaland India 05.11.2016.jpg|''P. m. hepaticus'' </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Passer montanus|Хээрийн боршувуу (''Passer montanus'')}} {{Wikispecies|Passer montanus|Хээрийн боршувуу}} [[Ангилал:Боршувуу]] [[Ангилал:Евразийн шувууд]] fzxxw24p0i4ue2bg5qdvs8w0uduwf9q 0 28170 860813 851287 2026-07-01T16:44:24Z ~2026-37779-65 105653 /* */ 860813 wikitext text/x-wiki [[Файл:Statue of Mukhulai.jpg|thumb|Мухулайн хөшөө]] '''Мухулай''' (бас '''Мухали''', '''Мукали''', '''Мохули''', '''Мухури''' гэх мэтээр бичдэг) (1170-1223) нь [[Чингис хаан|Чингис хааны]] доорх хүндэт захирагч бөгөөд итгэмжлэгдсэн хүн болсон монгол жанжин байв. Монголчуудад үнэнч байх тангараг өргөсөн [[Жалайр|жалайрын]] ахлагч Гүүн-Увагийн (Gü'ün-U'a) хүү тэрээр [[Хаан|Их Хаан]] болон [[Их Монгол Улс|Монголын эзэнт гүрэнд]] тууштай, чадварлаг зүтгэснээрээ олсон "Битүү нэгэн" (үг дуу цөөн, гүн бодлоготой) гэх утгатай "Мухали" ("Muqali") (энэ нэрийг одоо "Мухулай" гэж бичиж байна) хэмээх нэрээр алдаршжээ. [[Алтан улс]] руу довтлох үед Мухулай Чингис хааны хоёрдугаар тушаалтны үүргийг гүйцэтгэж, Хятадын амбан захирагчаар дэвшсэн ба Чингис хаан Төв Азийг байлдан дагуулахаар мордсоны дараа түүнд бие даасан байдлын асар их эрх олгосон байна. Аливаа давуу талыг олж авахын тулд үй олноор хөнөөхөд бэлэн байсан олон монгол удирдагчдаас ялгаатай нь Мухулай ихэвчлэн эвлэрлийн арга замаар дайснуудаа өөрийн талд оруулахыг оролддог байжээ. [[Өгэдэй хаан|Өгэдэйн]] хаанчлалын үед (1229-1241) түүнийг монгол жанждын ер бусын авьяаслаг хэсгийн шилдэг нь гэж үздэг байв. Маш хязгаарлагдмал нөөцтэй байсан ч ялагдал хүлээгээгүй амжилтыг нь авч үзвэл түүнийг түүхэн дэх хамгийн агуу цэргийн жанждын нэг гэж тооцож болох юм. Тэр "маргаангүй Монголын тэргүүлэх зүтгэлтнүүдийн нэг бөгөөд дээд удирдагч" байсан. Түүний орон нутгийн хэргийг шийдвэрлэхдээ мэргэн ухаантайг нь онцлон тэмдэглэсэн байдаг. == Угсаа гарал == Монголын Нууц товчооны 137-р зүйлд "Сача, Тайчу хоёрыг дуусгаад Жүрхиний иргэнийг хөдөлгөж ирэхэд тэдний дотор Жалайрын '''Тэлэгэтү баян'''ы хөвүүн '''Гүн гуа''', Чулуун хайч, Зэвгээ гурав байв. Гүн гуа, '''Мухулай''' Буха хоёр хөвүүнээ Чингист уулзуулан өгч өгүүлрүүн:        "Босгын чинь        Боол болтугай!        Босгоноос чинь        Бултаж зайлбал        Борвий нь огтол!        Үүдний чинь        Өмч болтугай!        Үүднээс чинь        Дутааж зайлбал        Элгий нь эмтэл!"<ref>{{Cite web |title=Монголын нууц товчоо: 137-р зүйл |url=https://www.mongolian-art.de/02_mongoliin_urlag/05_mongoliin_nuuts_tovchoo.htm |access-date=2026-03-24 |website=www.mongolian-art.de}}</ref> гэж анхлан удам угсааг нь тодорхой бичсэн байх бөгөөд түүний өвөө Тэлэгэтү баян бол Монголын нууц товчоонд "баян" хэмээн гардаг дөрвөн хүний нэг юм. Гүнгуагийн гуравдугаар хүү Мухулай нь [[боржигин]] овгийн үе дамжсан өтөг боол буюу хамжлага [[Жалайр]] аймгийн "Жат" овогт төржээ. [[Юань улсын судар|Юань улсын судрын]] 119-р дэвтэр дэхь Мухулайн шастирт Мухулайн эцэг ''"...Күнвэнгува нь Онон голын зүүнтээ нутагтай...[[Чингис хаан|Чингис хааны]]'' ''туг доор байхуйд Мэргидийг түвшитгэж, Найман аймгийг дайлахуйд олон гавьяа байгуулжээ... Нэгэн удаагийн дайсны цэрэгт нэхэгдэж байхад Чингис хааны морь үхсэнд... Күнвэнгува өөрийн морио унуулж, өөрөө нэхэх цэргийг тосч байлдан үхсэн..."''<ref name=":0">{{Cite web |title=Юань ши-119-р дэвтэр: Мухулайн шастир |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%85%83%E5%8F%B2/%E5%8D%B7119 |access-date=2024-11-17 |website=zh.wikisource.org |language=zh}}</ref> гэж бичсэн байна. Гүүн-Ува нь таван хөвүүнтэй байсны гурав дахь нь Мухулай юм. Сурвалж бичигт "Мухулайг төрөх цагт гэрийн дотроос цагаан уур гарсанд бөө гайхаж өгүүлсэн нь: Энэ гайхамшигт хөвгүүн болой"<ref name=":0" /> гэжээ. Мөн Мухулайг тодорхойлохдоо "жич өсөөд ухаан нь гүн, мэргэн бодлоготой, гар нь том, харвах намнахдаа чадамгай, нум татах нь хоёр таар (1 таар 20 кг гаруй) татмуй"<ref name=":0" /> гэж тэмдэглэжээ. Түүний Чингис хааны харьяат болсон он цагийг "[[Монголын Нууц Товчоо|Монголын нууц товчоо]]"-д Жүрхинийг дарсан '''1196''' оноос эхлүүлдэг. "[[Юань улсын судар]]"-ын 119-р дэвтэр "Мухалигийн шастир" дахь таалал төгсөхөөс өмнө хэлсэн гэрээслэлд ''"...Би улс гэрт зүтгэж их төрийг бүтээхүйд хуяг өмсч хурц илдийг барьж '''40 жил''' болтол зүүн барууныг дайлахуйд огт хорсол үлдсэнгүй..."''<ref name=":0" /> гэж тэмдэглэснийг нягталбал нилээн эртнээс Чингис хааны төлөө зүтгэсэн байж магадгүй юм. == Улсын ван болсон нь == 1217 онд Чингис хаан Алтан улсыг эзлэх дайныг Мухулай ноёнд хариуцуулахдаа улсын тайш, улсын ван цолоор өргөмжилж, муж хотыг захирах эрх, шар алтан тамга болон есөн хөлт цагаан туг соёрхож, Арулад, Хонгирад, Ихирэс, Уруд, Мангуд, Онгуд, Жалайр аймгуудын 23 мянган цэрэг, Тангуд, Кидан, Нангиад цэргийг захируулж үлдээхдээ, Чингис хаан зарлигдсан нь: “Тайхан уулнаас умард нутгийг би өөрөө зассугай. Тайхан уулнаас өмнөхийг чи застугай” хэмээв. Чингис хааныг буцсаны дараа тэр ондоо Алтан улсыг үргэлжлүүлэн дайлахдаа [[Хэбэй муж|Хэбэй]] мужийн төв болон өмнөд хэсгийг хот тосгодын чиглэлээр довтлохдоо Сижин (одоогийн [[Датун]]), Яньжин (одоогийн [[Бээжин]]) хотоор хятад нутгийн гүнд довтлох түшиц газраа болгож Яннань(燕南, yannan), Сүйчэн<ref>[[Хэбэй муж|Хэбэй мужийн]] Баодин хотын хойно оршиж байсан</ref> (遂城, sui cheng) жич Лижоу<ref>одоогийн [[Хэбэй муж|Хэбэй]] мужийн [[Баодин]] хот</ref>（蠡州, li zhou) олон хотыг эзлэн авчээ. 1217 оны өвөл [[Дамин сянь|Дамин фуг]]<ref>одоогийн Хэбэй мужийн Дамин сянь</ref> (大名府, da ming fu) эзлээд түүнээс зүүнш Шаньдун мужийн Иду (益都, yidu), Зи (淄, zi), Дэн (登, deng), Лaй (莱, lai), Вэй(維, wei), Ми (密, mi) зэргийн жоу (州)-г довтлон эзлэн авсан.<ref name=":0" /> 1218 он шар барс жилд Мухулай вангийн удирдсан цэргийн хүч Сижин<ref>одоогийн [[Датун|Датун хот]]</ref> (西京, xijing)-гээс [[Тайхэлин даваа|Тайхэлин даваагаар]] (太和岭, Taiheling) давж [[Хэдун|Хэдун мужд]] (河东, Hedong, одоогийн [[Шэньси муж|Шаньси мужийн]] нутаг) нэвтрэн [[Тайюань]] (太原)-ийг бүслэн байлдах зуур Шинь (忻, xin), Дай (代, dai), Зэ (泽, Ze), Лу (潞, lu), Фэнь (汾, Fen), Хуо (霍, Huo) зэргийн жижиг хот тосгодыг эзлээд, [[Пинян]]<ref>одоогийн [[Шаньси муж|Шаньси мужийн]] [[Линьфэн]] хот</ref> (平陽, ping yang) хот руу дөхөж очиход Алтан улсын сахих түшмэл хотыг гээж зугтсан. Алтан улсын дагаар орсон [[Тоба Анчар|Тоба Анчарт]]<ref>Тоба Анчар нь 1216 онд Чингис хаанд дагаж ороод, Мухулайн доор монгол цэрэг захирч байсан. Хожим Пиняны захирагч болсон. 1234 онд Өгэдэй хаан түүнд Пиняны 614 өрхийг соёрхсон. Тэр жилдээ үхсэн.</ref> (拓拔按察儿, Tuoba An Cha er) монгол цэргийг захируулан, Пинян хотыг сахиулж, Алтан улсын цэргийг тосч байлджээ. Ижоу<ref>Ижоу нь одоо [[Ляонин муж|Ляонин мужийн]] И сянь болсон</ref> (義州, yi zhou)-гийн цэргийг харгалзах түшмэл [[Ли Тинжи]] (李廷值, li ting zhi)-гийн дүү [[Ли Шоужун]]<ref>Ли Шоужон нь 1218-1227 он хүртэл Пинян хотын цэргийг захирч байсан</ref> (李守忠, li shou zhong)-ийг Хэдун замын шуайфу (河东南路帥府, He Dong Nanlu shuaifu)-гийн хэргийг мэдүүлжээ. 1219 он шарагчин туулай жил (己卯, Ji mao), Ши (石, shi), Сижоу<ref>Сижоу нь одоогийн [[Линьфэн хот|Линьфэн хотын]] Си сянь</ref> (隰州, xizhou)-г байлдаж аваад Жяньжоу<ref>Цяньжоу нь одоогийн [[Шаньси муж|Шаньси]] мужийн Юньчөн хотын Шиньжянь сянь</ref> (絳州, jiangzhou)-г довтлон эзлэв. ==== 1220 он ==== 1220 он цагаан луу жил басхүү Яньжин хотоос (одоогийн [[Бээжин|Бээжин хот]]) Жао (趙, Zhao)<ref>одоогийн [[Шаньси муж|Шаньси мужийн]] [[Ханьдань]] хот</ref>, Манчэн<ref>[[Хэбэй муж|Хэбэй мужийн]] Баодин хотын Манчэн сянь</ref> (满城, Mancheng) хотыг эзлэсэнд, түшмэл Ушянь (武仙, Wu xian) бээр [[Жэньдин]]<ref>Хэбэй мужийн [[Шижяжуан|Шижяжуань]] хотын хойд хэсэг</ref> (真定, Zhending) зэрэг газрын иргэнийг тэргүүлэн дагахаар ирсэнд Хэбэйгийн баруун замын (河北西路, Hebei Xilu) уг ёсоор нь үлдээв. Тус жилд хятан жанжин Ши Тяньни (史天倪, Shi Tianni) өгүүлсэн нь: ''"Эзэлсэн эл газарт басхүү цэргийг дураар тавьж уулгалан булааваас иргэнийг амаржуулах нь үгүй болой"'' хэмээсэнд Мухулай: "Зөв" хэмээж цэргийн цаазыг зарлан ''"Бүү уулгалан булаагтун"'' хэмээж олсон хулгайлсан тариаг хүмүүст эргүүлэн өгсөнд цэргийн дотор хямгатай болсонд түшмэл, иргэд ихэд баярлав. Фуян голд<ref>Фуян бол [[Шижяжуан|Шижяжуаниас]] зүүн урд зүгт урсах гол</ref> (滏陽, Fu yang) хүрч, Алтан улсын Шинжоу<ref>Шинжоу нь одоохи [[Хэбэй муж|Хэбэй мужийн]] Шиньтай хот</ref> (邢州, Xingzhou)-гийн зэдуши түшмэл Үгүй (節度使 武貴, Zedushi Wugui), Мухулай ноёныг угтаж дагаар оржээ. Их цэрэг цааш давшиж Тяньпинзай (天平寨, Tianpingzhai) цайзыг эзлэсний дараа, [[Монголбуха]] (蒙古不花, Menggu buhua) ноёнд цэрэг хуваан өгч Хэбэйгийн Вэй (衛, Wei), Хуай (懷, Huai), Мэнжоу (孟州, Mengzhou) зэрэг олон газрыг дараалан эзлэж, [[Жинань|Жинаньд]] (濟南, Jinan) орвоос түшмэл Янь Ши (嚴實, Yanshi)-гийн зэргэлдээх Сянь (相, Xiang), Вэй (魏, Wei), Цы (磁, Ci), Мин (名, Ming), Энь (恩, En), Бу (博, Bo), Хуан (滑, Huang), Жюнь (浚, Jun) зэргийн жоугийн 30 түмэн өрхийг эзлэн аваад Мухулайн удирдсан их цэрэгт нийлж ирэв. Тэр үед Алтан улсын Хуанлинганд<ref>Хуанлинган бол Жинань хотоос баруун өмнө зүгт 200 орчим км-т байсан газар</ref> (黃陵岡, Huanglingang) төвлөрсөн 20 түмэн гэж алдаршуулсан 2 түмэн явган цэргээр Жинанийг довтлоход, Мухулай ван гавшгай цэрэг таван зууг өөрөө удирдан, дайсны цэргийг довтлоход, дайсны тал ялагдсан дүр үзүүлэн зугтахад, тэднийг нэхсээр Хуанлинганд хүрэхэд Алтан улсын цэрэг голын өмнө ирмэгт жагсаж, өөд байлдахаар зэхсэнд, Мухулай морьт цэргийг мориноос буулгаж явганаар гол гатлан байлдсанд үнэхээр ихэд даржээ. Тэндээс давшиж Чуцюй<ref>[[Хэнань муж|Хэнань]] мужийн Шаньциү хот.</ref> (楚丘, Chuqiu) хотыг бүслэн байлдахуйд, Чуцюй хот бага бөгөөд бас 4 талдаа цөм усаар хүрээлэгдсэн тул олон цэргээр өвс модоор гууг дүүргэн хэрмийг давж эзлэв. Даньжоу (單州, Danzhou) газрыг довтлон байлдаж аваад Дунпин<ref>[[Шаньдун муж|Шаньдун мужийн]] [[Тай ань]] хотын баруун хэсэгт Дунпин сянь</ref> (東平, Dongping) хотыг бүслэн хаахуйд түшмэл Яньшигаар Шаньдун мужийн баруун замын (山東西路行省, Shandong xilu xingsheng) хятад цэргийг түр захируулан, анхааруулан өгүүлсэн нь: ''"Дунпингийн амуу барагдаваас эрхгүй хотыг гээж буруулмуй. Чи түүний явахыг үзэж даруй хотод ороод тохинуулагтун. Бүү жюнь, сянийг зовоож хэргийг эвдэлэгтүн"'' хэмээж Сорхоту (梭魯忽禿, Suoluhuotu) ноёнд монгол цэрэг гурван мянгатыг өгч суулган сахиулжээ. ==== 1221 он ==== 1221 оны цагаагчин могой жилийн 4 сард Дунпингийн амуу барагдаад Алтан улсын мужийн түшмэл Мангү (忙古, Manggu) нь Бянбян (奔汴, Benbiang) руу зугтахад, Солохоту тосч цохиод 7000 илүү хүнийг алжээ. Мангү хэдэн зуун морьт цэрэгтэй дутаажээ. Мухулайн дүү [[Дайсун]] (帶孫, Daisun) Мин (洺, Ming) хотыг байлдан авч чадаагүй тул, Ши Тяньинийг (石天應, Shi Tianyin) илгээж эзлэн авчээ. 5 сард Мухулайн удирдсан цэрэг Үнэгэн даваанд (野狐嶺, Yehuling) буцав. [[Сүн улс|Сүн улсын]] түшмэл Ляньшүй (漣水, Lianshui) шудрага журмыг дагаж дагаар ирсэнд Жи<ref>одоогийн [[Шаньдун муж|Шаньдун мужийн]] [[Жинин]] хот</ref>, Ян, Дан (濟、兗、單- Ji, Yan, Dan) 3 жоугийн бүгд нийтийн дарга болгожээ. Хатгамал 5 хас бүс өгч өгүүлсэн нь: "Чи давж гэтлэхээс эмээлгүй хэдэн мянган газар журмыг хүсэж ирсэн тулд цол өгмой. Чи хичээгтүн" хэмээжээ. Алтан улсын нийслэлийн зүүн амаржуулан тохинуулах түшмэл (京東安撫使, jing dong an fu shi) Жан Лин (張琳, Zhang Lin) дагаар ирсэнд Шаньдунгийн зүүн замын (行山東東路) Иду (益都), Цань (滄), Жин (景), Бин (濱), Тай (棣) зэргийн жоугийн бүгд юаньшуай фу (都元帥府-Dou Yuanshuaifu)-гийн хэргийг захируулжээ. Жэнзүнь (鄭遵, Zhengzun) Гү Зо, Сянсюй сянийг авч дагасанд дэвшүүлэн Юаньжоу (元州, Yuanzhou)-гийн түшмэл болгоод Жэнзүнийг зэдуши түшмэл болгож юаньшуай фугийн хэргийг захируулав. Цэрэг давшиж Сүйдэ<ref>одоогийн [[Шэньси муж|Шэньси мужийн]] [[Юйлинь]] хотын Сүйдө сянь</ref> (綏德, Suide)-г эзлэн авч Матизай цайзыг (馬蹄寨, Matizhai) эвдээд, [[Яньнань|Яньнаниас]] (延安, Yannan) хот 15 км-т хүрээлэн бууж. Алтан улсын мужийн түшмэл [[Вангин Хада|Ваньян Хада]] (完顏合達, Wanyan Hada) 3 түмэн цэрэг авч хотын зүүн талд гарч жагсаажээ. [[Монголбуха|Монголбухад]] 3000 цэрэг өгч довтолгон очсонд, тэд бидний цэрэг цөөнийг үзээд дайсныг хөнгөлөх сэтгэл төрөв. Маргааш нь байлдахад дийлэгдсэн дүр үзүүлж, бүгсэн цэргийн байх газарт аваачин дайрваас ялж болмой хэмээж шөнө дөл морьдын аманд мод зуулгаж хотоос зүүнш 15 газар хоёр хөндийн хооронд бүгжээ. Маргааш нь Монголбухагийн цэрэг давшиж Алтан улсын цэргийг хараад даруй хэнгэрэг хиурыг гээж зугтаж Алтан улсын цэргийг бүгсэн цэрэгтээ ойртуулахад, монголын цэрэг бүслэн байлдаж, Алтан улсын цэргийг бут цохин 7000 илүүг нь алаад морь 800 гаруйг олзолжээ. Хада буруулан Яньаньд орж хамгаалан суув. Хотыг бүслээд арваад өдөр болтол бууж өгсөнгүй тул түүнээс урагш Лучуаньд<ref>Луочуань нь Яньань хотоос өмнө зүгт 70 гаруй км зайд байдаг</ref> (洛川, Luochuan) хүрч Фужоуг<ref>Фужоу нь Яньань хотоос 60 орчим км-т байдаг</ref> (鄜州, Fuzhou) эзлэн авав. Бэйжингийн түр захирагч (北京權帥, Beijing quanshuai) болсон [[Ши Тяньин]] Алтан улсын баатар жанжин [[Жан Тяожян|Жан Тяожянийг]] (張鐵槍, Zhang Tieqiang) барьж ирэхэд, Мухулай түүний дагаар орохгүйг буруушаасанд их дуугаар өгүүлсэн нь: ''"Би Алтан улсын хайр хишгийг 20 илүү жил хүлээжээ. Өдгөө хэрэг үүнд хүрвээс үхсүгэй"''<ref name=":0" /> гэсэнд Мухулай түүнийг шудрага журамтай хэмээн хүлээсийг нь тайлах гэхэд бусад ноёд жанжид эсэргүүцэн алав. Тэндээс Фаньжоу<ref>Фаньжоу нь одоогийн [[Шэньси муж|Шэньси мужийн]] Хуанлин сянь</ref> (坊州, Fangzhou) нутгийг эзлэн аваад цэрэгт ихээр хишиг түгээв. Алтан улс ахин Сижоуг (隰州, Xizhou) авсаныг сонсоод Сюаньчэнийг (軒成, Xuan Cheng) эвлэн заах түшмэл (經略使, Jinglueshi) болгоход, Данжоугээс (丹州, Danzhou) гол гаталж Сижоуг эзлэн авав. ==== 1222 он ==== 1222 он хар морин жил намрын 8 сард Монголбухаар цэрэг захируулж Чинлон<ref>өнөөгийн Шэньси мужийн Баожи хотоос баруун зүгт 130 гаруй км-т байдаг Тяньшүй хот</ref> (秦隴, Qinlong) руу илгээн уул гол бэрх бартааг тандуулав. Их цэрэг Юнжунд (雲中, Yunzhong) хүрч байлдаж Мэнжоу<ref>Мэйжөү нь өнөөгийн [[Хэнань муж|Хэнань мужийн]] Мэйжөү хот юм</ref>, Сы, Тай, Жи (孟州, 四, 蹄, 寨, 遷, Mengzhou, Xi, Ti, Zhai) зэрэг газрыг эзлэн аваад тэдгээрийн иргэдийг Юйжоуд (於州, Yuzhou) шилжүүлэв. Жинян, Ихэзай<ref>Жинян, Ихэзай гэж өнөөгийн [[Тайюань]] хот хавьд байсан эртний хот</ref> (晉陽, 義和寨, Jingyang, Yihezhai) эзлэн давшиж Санчиняныг (三清巖, Sanqingyan) эзлээд Шаньбаод (山堡, Shanbao) орж түүний хүн иргэдийг Жаочэн сяньд<ref>Жаочан сянь бол одоогийн Шаньси мужийн Линьфэн хотын Хунтон сянь</ref> (趙城縣, Zhaocheng xian) нүүлгэв. Чинлон фуд хүрсэнд Алтан улсын Пинян гүн Ху Тяньзо(平陽公 胡天作, Pingyang gong Hu Tianzuo) эсэргүүцэн байлдав. 8 сард од өдөр үзэгдсэнд хятад сайд Цяо Жинжэн (喬靜真, Qiao Jingzhen) өгүүлсэн нь: ''"Тэнгэрийн байдлыг үзвээс дайлаар орж болохгүй"'' гэсэнд, Мухулай өгүүлсэн нь: ''"Тэнгэр эзэн надад тушааж дундад орныг (中原, Zhongyuan) төвшитгөн тогтоогтун хэмээжээ. Одоо [[Хэбэй муж|Хэбэйг]] хэдийн түвшитгэсэн боловч [[Хэнань]] (河南, Henan), Чинь (秦, Qin), Гун (鞏, Gong) зэрэг газрыг эзлэн аваагүй. Хэрэв тэнгэрийн байдлыг дагаж цэрэг орохгүй болбоос дэлхий дахин ямар цагт тогтнох аж. Бас эзний тушаасныг зөрчивөөс шудрага хэмээвээс болмуй юу?"''<ref name=":0" /> гээд, өвлийн 10 сард Жинь (晉, Jin)-ийг өнгөрөөд, Цяньд (絳, Jiang) хүрч Рунжоу<ref>Рунжоу нь одоогийн Шаньси мужийн Юньчэн хотын Ваньрун сянь</ref><ref>Рунжоуг монголын цэрэг 1223 онд алдаад, 1231 онд дахин эзлэсэн</ref> (榮州, Rongzhou), Хэпин баог (胡瓶堡, Huping bao) аваад хүрсэн эл газар бүхэн цэргийн сүрийг үзээд дагаар оржээ. Хэжун<ref>Хэжун гэж өнөөгийн Шаньси мужийн Ёнжи хот</ref> (河中, Hezhong) [[Алтан улс|Алтан улст]] буй аж, одоо ахин дагаар оруулав. Мухулай [[Ши Тяньин|Ши Тяньинийг]] дуудан өгүүлсэн нь: ''"Фужоу (蒲州), Хэдунгийн (河東, Hedong) чухал газар тул би сахихийг сонговоос чамаас өөр бусад нь болохгүй"'' гээд түүнээр Хэдуны өмнө умар замыг (河東南北路, Hedong nanbeilu) түр мэдүүлэн, Шяши боомтын (陜右, Xiashi) баруун Cинтай (行臺, Xingtai), Пинян(平陽, Pingyang)-гийн Ли Шоужун(李守忠, Li Shoujun), [[Тайюань]] (太原, Taiyuan)-ий [[Юй Харбат]]<ref>бохай угсааны жанжин. 1214 онд монголд дагаар орсон. </ref> (攸哈剌拔都, You Halabadou), Сижоу (隰州, Xizhou)-гийн түшмэл [[Тяньшюн]] (田雄, Tienxiong) хамтаар захиран шийтгэхийг хүлээмүй. Ши Тяньинд тушааж хөвөх гүүр тавиулж эгэх цэргийг гатлуул гэж зарлигдав. Тэндээс гол гаталж Тунжоуг (同州, Tongzhou) авч Фучэн<ref>Фучэн нь Шэньси мужийн Вэйнань хотын хойд хэсэгт байдаг</ref> (蒲城, Fucheng)-ийг аваад шууд [[Шиань|Чан-анд]] (長安, Chang an) хүрэхэд Алтан улсын Жинжоу мужийн (京兆行省, Jingzhao xingsheng) сайд Ванян Хада 20 түмэн цэргийг авч бэхэлэн сахисан тул авч чадсангүй. Түүнээс цэргийг хувааж Ухуг (兀胡, Wuhu) авч, [[Хонгирад|хонгирадын]] Тайбухийг (太不花, Taibuhua) 6000 цэрэгтэйгээр сахиулжээ. Мөн [[Хонгирад|Хонгирадын]] [[Алчи ноён|Алчи ноёныг]] (按赤, Anchi) илгээж 3000 цэргээр [[Тунгуан боомт|Тунгуан боомтыг]] (潼關, Tongguang) тагнуулаад даруй баруунш Фунсянийг(鳳翔, Fenxiang) цохиж сар илүү болтол авч чадсангүй тул олон жанжидын зүг өгүүлсэн нь: ''"Би зарлигийг дагаж тухайлан дайлахуйд хэдэн жил болсонгүй Ляоси (遼西, Liaoxi), Ляодун(遼東, Liaodong), Шаньдун(山東, Shandong), Хэбэйг (河北, Hebei) авахуйд нэмэлт хүч шаардагдсангүй бөлгөө. Урьд Тяньпин (天平, Tianping), Яньань-ыг(延安, Yanan) байлдаад одоо Фэнсянийг байлдахад цөм авч чадсангүй нь насан хутаг дуусах шахсан бус хэмээхүй юу?"''<ref name=":0" /> гээд түүнээс их цэрэг [[Вэйшүй гол|Вэйшүй]] (渭水, Weishui) голын өмнө суун, Монголбухийг илгээж Нюлин давааг (牛嶺, Niulin) давж [[Сүн улс|Сүн улсын]] Фэнжоуг (鳳州, Fengzhou) тандуулж эргэжээ. ==== 1223 он ==== 1223 он харагчин хонин жилийн хавар цэрэг эргэхэд гүүр тавьж дуусаагүй тул олон жанжны зүг өгүүлсэн нь: ''"Гүүр барьж дуусаагүй тул яахин сууж хүлээвээс болох аж"'' гээд басхүү байлдаж голын баруун эргийн 10 гаруй цайзыг аваад гол гатлан Вэнши cяньд<ref>Шаньси мужийн Юньчэн хотын зүүн хойд талд байдаг</ref> (聞喜縣, Wenxi xian) ирээд өвчин нь хүндэрсэнд түүний дүү [[Дайсун|Дайсуныг]] (帶孫, Daisun) дуудаж өгүүлсэн нь: ''"Би улс гэрт зүтгэж их төрийг бүтээхүйд хуяг өмсч хурц илдийг барьж 40 жил болтол зүүн барууныг дайлахуйд огт хорсол үлдсэнгүй. Гагцхүү Бянжин (汴京, Bianjing) хотыг аваагүйд хорсож байна. Чи хичээгтүн"''<ref name=":0" /> гээд 53 насандаа нас нөгчив. Хойно [[Чингис хаан]] өөрийн биеэр Тангудыг дайлах үедээ Фэнсян (鳳翔, Fengxian) хотыг эзлэхээр цэрэг илгээн бүслэн байлдах үед өгүүлсэн нь: ''"Хэрэв Мухулай байсан болвоос би биеэр энд хүрч ирэхгүй болой"''<ref name=":0" /> гэжээ. Мухулай гоо ванг өөд болсны дараа Алтан улсын цэргүүд өмнө нь алдсан зарим хот тосгодыг буцаан эзлэн, бэхжихийг оролдож байсныг [[Өгэдэй хаан|Өгэдэй хааны]] хийсэн аян дайнаар Тулуй, Сүбэдэй ноёдын амжилттай довтолгооноор Алтан улсын нугасыг таслан байлдан эзлэж чадсан түүхтэй. 1260 онд [[Хубилай хаан|Сэцэн хааны]] зарлигаар Гүнгоог '''Шудрагыг дэлгэрүүлэгч''', Мухулайг '''Шудрага цогтой баатар''' гэж нэхэн өргөмжилжээ. == Гадаад төрх байдал ба гэр бүл == [[Жао Хун]] түүнийг ''"өгөөмөр, найрсаг байдалд дуртай бөгөөд түүний тухай хөгжилтэй хэрэг явдлууд Сүнгийн элчийн тайланд хадгалагдан үлдсэн байдаг"''{{Citation needed}} гээд долгиолсон хэлбэр бүхий сахалтай, бараан царайтай, маш өндөр хүн гэж тодорхойлжээ. Түүний их эхнэрийг Лай-мань (бас Лай-ам (Lai-am), Найман (Naiman), Бухалун (Buqalun) гэх мэтээр бичсэн нь бий) гэдэг. Тэрээр өөр найман эхнэртэй байсан бөгөөд тэдгээрийн дөрөв нь монгол, дөрөв нь [[Зүрчид|зүрчин]] хүмүүс байв.{{Citation needed}} {{tree list}} * Тэргэт баян ** Гүнгоо *** '''улсын ван Мухулай (1217-1223)''' **** '''улсын ван''' '''[[Булу]]''' '''(1223-1228)''' *****'''улсын ван''' '''[[Тас (Жалайр)|Тас]] (塔思) (1228-1239)''' ****** Худуха *******Худутөмөр ********Бөхэ *********Даотун *****'''улсын ван''' '''[[Сугунчаг]]''' (速渾察) '''(1239-1251)''' ******'''улсын ван''' '''[[Хурумши]] (1251-1260)''' ******[[Наян (Жалайр)|Наян]] *******Сод (碩德, Shuò dé) *******Бэрхтөмөр/Билигтөмөр (別理哥帖木爾, Bié lǐ gē tiē mù ěr) ********[[Доржбал]] (пинжан жэнши түшмэл) ********* Төгстөмөр ********* Дужянтөмөр *******Баянчар ****** Сянвэй (жянхуай мужийн зүүн гарын чинсан) *******Алавадин ********Тогон (Жишянь асрын бичгийн утгач сайд) ****** [[Саман]] *******[[Тогтох (Жалайр)|Тогтох]] ******** (鐵木兒塔識<ref>{{Cite web |title=Юань улсын судар - 140-р боть: Төмөрташийн намтар |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%85%83%E5%8F%B2/%E5%8D%B7140 |access-date=2024-04-12 |website=zh.wikisource.org |language=zh}}</ref>) ********'''улсын ван [[Дорж (Жалайр аймаг)|Дорж]]''' '''(1329-1337, 1349-1355)''' *********Түмэнтөмөр (бичгийн утгач сайд) *********'''улсын ван Амгашири (1355-?)''' ***** [[Баатар (Жалайр)|Баатар ноён]] (霸都魯) ******[[Аньтун|Аньтун чинсан]] *******[[Удуртай]] ********[[Байжу ноён (Жалайр)|Байжу чинсан]] ***** Буйнан (伯亦难) *****Эмгэн (野蔑干) *****Өвгөн (野不干) *****Жү ван [[Алихиши]] (阿里乞失) ****** '''улсын ван, жи ван Хусухур''' *******'''улсын ван [[Наймантай]] (1337-1349)''' *******'''улсын ван Долоодай''' '''(?-1328)''' ******** Эсэнбуха (юйчэн түшмэл) ********* '''[[Нагачу]]''' ******** Хонгорбуха ***[[Буха (Жалайр)|Буха ноён]] ***[[Дайсун]] жюнь ван **** Мөнх ноён ***** Татардай жанжин {{tree list/end}} == Үлдсэн өв == Түүнд аль эрт 1320-иод оноос хойш олон шагнал нэхэн хүртээсэн. Түүнийг нас барсны дараа Мухулайн үр сад монголчуудын [[Хаан|Их Хаанд]], ялангуяа [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] байгуулсан [[Юань Улс|Юань улсын]] төрд зүтгэж байсны дундаас [[Аньтун]] чинсан, [[Байжу ноён (Жалайр)|Байжу]] чинсан, [[Доржбал]] (Dorjibal/Dorjeban), [[Дорж (Жалайр аймаг)|Дорж]] (Dorǰi) нар нэр алдартай байв. Мухулайн уг сурвалж болсон жалайр аймгийн гишүүд Толуйн удмын [[Хүлэгү|Хүлэгүгийн]] харьяат албатын хувиар [[Иран|Персийг]] байлдан дагуулахад оролцсон ба хожим [[Ил Хаант Улс|Хүлэгүгийн улс]] задран унасны дараа [[Багдад|Багдадаас]] засаглаж байсан [[Жалайрын улс|Жалайрынхны]] угсаа залгамжлалыг үндэслэсэн аж. Өөр нэг үр удам нь болох [[Нагачу]] Юань улсын уналтаас тэсэж үлдсэн агаад [[Мин улс|Мин]] угсааныхны дор өөрийн эрх мэдлийг хэвээр хадгалсан юм. Мухулайг гайхалтай удирдагч бөгөөд "Чингис хааны шийдвэрүүдэд бодит нөлөө үзүүлж чадсан маш цөөхөн хүмүүс"-ийн нэг гэж үздэг. Хойд Хятадад цэрэглэн дайтсан долоон жилийн дотор тэрээр Алтан улсын нутаг дэвсгэрийг зөвхөн [[Хэнань муж]] болгон багасгасан байдаг. [[Улаанбаатар]] хотын [[Сүхбаатарын талбай]] дахь Чингис хааны хөшөөний хажууд Мухулайн хөшөө [[Боорчи|Боорчитой]] хамт бий. == Мөн үзэх == * [[Чингис хааны дөрвөн хүлэг баатар]] * [[Боорчи]] * [[Борохул]] * [[Чулуун баатар|Чулуун]] == Эшлэл == [[Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин]] [[Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1170 онд төрсөн]] [[Ангилал:1223 онд өнгөрсөн]] <references responsive="" /> [[Ангилал:Жалайр аймаг]] tbvh2jt65f8zuqqdnytjy5xwcfy7z6z 0 45218 860828 856629 2026-07-02T07:07:38Z ~2026-36790-25 105545 860828 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын үндэслэгч}} {{Инфобокс хаан | name = Эрдэнэбаатар | title = [[Хунтайж]] | image = | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хунтайж]] | reign = 1634–1653 | coronation = | full name = | predecessor = | successor = [[Сэнгэ хунтайж]] | queen = | spouse = | spouse-type = | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father = [[Хархул]] | mother = | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date = | birth_place = | death_date = 1653 | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} '''Хотогчин''' цол '''Эрдэнэбаатар хунтайж''' (1587-1653) нь [[Цорос]] овогтны тэргүүн, [[Зүүнгарын хаант улс]]ыг үндэслэгч бөгөөд урьд Дай гүш Төрбайхын жигүүр болж [[Халх]]ын [[Цогт хунтайж]]ийг дарахад тэргүүлэн оролцжээ. Энэ гавьяаг үнэлж Төрбайх нь өөрөө Гүш хан болсныхоо дараа Ойрадын Эрдэнэ тайшид Баатар хунтайж цол хүртээж, охиноо өгчээ. Хархул ноёны хүү, Ойрадын Тайшийн тушаалд дэвшиж эцгийнхээ үйл хэргийг үргэлжлүүлэн 1635 он орчим Ойрадын нэгдсэн Зүүнгарын жигүүрийг байгуулжээ. Эрдэнэ тайш хэмээгдэж явжээ. Цорос овогтны тэргүүн Эрдэнэбаатар хунтайж 1640 оны 8-р сарын эхээр Халх, Ойрадын ноёдын чуулганыг санаачлагчдын нэг байв. Энэ чуулганыг Халхын Засагт хан тэргүүлж Халх, Ойрадаас 28 ноён оролцсоны дотор Эрдэнэ бишрэлт засагт хаан [[Субадай засагт хан|Субадай]], Очирай түшээт хаан [[Гомбодорж Түшээт хан|Гомбодорж]], Сэцэн хан ноёдын төлөөлөл, Ойрадын Эрдэнэбаатар хунтайж, Хөндлөн Уваш, Хөх нуур, Ижил мөрний Торгуудын төлөөлөгч, Халх Ойрадын шашны зүтгэлтнүүд оролцсон ажээ. Чуулганд Ойрадыг тэргүүлэн Гүш хан оролцож чадаагүйн учир нь тэрбээр Хималайд түвшитгэх дайн хийж явав. Энэ чуулганаар "[[Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз|Их цааз]]” хэмээх 120 зүйл бүхий хуулийг батлажээ. Их цаазын гол үзэл санаа нь, Цогтыг дарсны тул түүний албатыг хуваах Алтайн өвөр, Хөх нуур тийш Ойрад тэлэх, монголчууд хамтын цаазтай байх асуудал байв. Мөн Манж, Орос гүрний зүгээс эзлэн түрэмгийлэх аюул занал нүүрлэж байгаа нөхцөлд, түүний эсрэг тэмцэх явдал бол хүн амын нийт давхрааны үүрэг хариуцлага болгох, Шарын шашныг улсын шашин болгон хуульчилж, шашны нөлөөн дор Монгол үндэстний эв нэгдлийг бэхжүүлэх, том ноёдын хоорондын зөрчил сөргөлдөөнийг зогсоож хүчээ нэгтгэх зэрэг гол асуудлуудыг хуульчлан өгчээ. Эрдэнэбаатар хунтайж Зая бандид Намхайжамцын дэмжлэгээр ойрадад шашин дэлгэрүүлж хэд хэдэн сүм хийд шинээр байгуулжээ. Тэдгээр сүм хийдүүдийн ойролцоо хан, ноёдын өргөө ордон байрлаж, суурин газрууд бий болж харийн худалдаачид ирж, худалдаа наймаа хийх болов. Мөн суурин газруудын ойролцоо газар хагалан тариа тарьж, үүндээ Дундад Ази зэрэг суурин орноос олзлогдогсдыг ажиллуулж байжээ. Түүний баримталж байсан гол бодлого дотоод байдлаа бэхжүүлэхийн тулд хөрш орнуудтай тухайлбал, Opoc, Казах, Монголын Алтан хантай найртай харилцаж холбоо харилцаагаа бэхжүүлэх явдал байв. Ойрадын анхны хунтайж нь Гүүшийн Хөхнуурын аян дайнд оролцсоноор Зүүнгар аймгийн ахлагч Эрдэнэбаатар хунтайж гэгдэв. Түүний хатан нь Гүүш хааны охин, тэдний дундаас гарсан хүүхдүүд нь Эрдэнэбаатар хунтайжийг өөд болсны дараа түүнийг залгамжлан Зүүнгарын ахлагч болсон Сэнгэ, түүний дүү Галдан нар байсан юм. Эрдэнэбаатар хунтайжийн эрх барьж байх хугацаанд Оросын хаант улс руу 33 удаа элч илгээж байсан баттай баримт Орос улсын архивт байдаг бөгөөд 19-өөс багагүй нь түүний өөрийнх нь илгээсэн элч байжээ. Тэрбээр элч илгээж хот байгуулахад зориулж мужаан, дархан, чулуучин зэргийн мэргэжлийн хүмүүс ирүүлэх болон үржлийн зориулалтаар гахай, тахиа, хүнсний зориулалтаар агталсан гахай зэргийг удаа дараа захиалан авч байжээ. Орос улсын элч нар Ойрадад яваад буцаж ирэхдээ хунтайж Ховогсайрт 3 тоосгон хот байгуулсан гэж мэдээлж байв. Баатар хунтайжийн нас барсан 1653/1663 он нь түүхэнд зөрүүтэй тэмдэглэгджээ. ==Гэр бүл== * Эцэг: [[Хархул]] === Хатад: === * Киргизийн '''Дара Балж хатан'''. Цэцэн тайж, Зодов баатар нарыг төрүүлсэн. * Торгуудын [[Шүхэр дайчин|Шүхэр дайчины]] охин [[Юм Агас|Юм-агас]]: [[Сэнгэ хунтайж|Сэнгийг]] төрүүлсэн. * Хошуудын [[Гүш хаан|Гүш хааны]] охин [[Аминдара]]: [[Галдан бошигт хаан|Галданыг]] төрүүлсэн. ===Хөвгүүд=== * Цэцэн тайж * Зодов баатар * Бандир * Ончон * [[Сэнгэ хунтайж]] * [[Галдан бошигт хаан|Галдан бошигт]] * Бум тайж * Доржжав * Пунцагдаш [[Ангилал:16-р эсвэл 17-р зуунд төрсөн]] [[Ангилал:1653 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Хан]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] rwfth2bkrp31mkwj3bpnze9evxju7au 0 51488 860842 852876 2026-07-02T11:36:02Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Ойрад–Халхын дайнууд]] 860842 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ойрад–Халхын дайнууд]] p3k6paabnu7pc21dexvkxbfzf9rhhg7 0 54889 860824 856792 2026-07-02T03:42:49Z ~2026-37873-62 105661 /* */ 860824 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын дипломатч}} {{Unreferenced}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Лүндэгийн Пүрэвсүрэн | image = Mongolian Foreign Minister Lundeg Purevsuren (27394393971) (cropped).jpg | caption = Пүрэвсүрэн 2016 онд | office = [[Гадаад хэргийн яам (Монгол)|Гадаад хэргийн сайд]] | term_start = 2014 оны 12 сарын 10 | term_end = 2016 оны 7 сарын 22 | primeminister = [[Чимэдийн Сайханбилэг]] | predecessor = [[Лувсанвандангийн Болд]] | successor = [[Цэндийн Мөнх-Оргил]]<br/><small>(Гадаад харилцааны сайд)</small> | birth_date = {{birth date and age|1964|10|24}} | birth_place = [[Говь-Алтай]], Монгол }} '''Лүндэгийн Пүрэвсүрэн''' (1964 оны 12 дугаар сарын 24-нд Говь-Алтай аймагт төрсөн) нь 2014-2016 онд Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд байсан, дипломатч. Affiliated with Jeffrey Epstein. Sent personal emails to Jeffrey Epstein. ==Боловсрол== *1983 онд Говь-Алтай аймгийн Алтай хотын 10 жилийн 2 дугаар дунд сургууль төгссөн. *1989 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургууль төгссөн. ==Ажилласан байдал== *1989-1991 Гадаад хэргийн яамны Захиргааны хэлтэст атташе. *1991-1993 Улаанбаатар дахь Германы Элчин сайдын яаманд орчуулагч. *1993-1995 Гадаад хэргийн яамны Европ, Америкийн газар атташе. *1995-2000 ХБНГУ дахь Монгол Улсын Элчин сайдын яамнд 1-р нарийн бичгийн дарга. *2000-2009 Гадаад хэргийн яамны Европын газар 1-р нарийн бичгийн дарга. *2009-2014 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.элбэгдоржийн гадаад бодлогын зөвлөх. *2014-2016 Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд. *2016-2017 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн Гадаад бодлогын зөвлөх. *2017-2021 оноос Монгол Улсаас Швейцарт суугаа Элчин сайд, Женев дахь НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгчөөр ажилласан. * Герман, орос хэлний мэдлэгтэй. ==Гэр бүл== Л.Пүрэвсүрэн эхнэр, хоёр хүүхэдтэй. {{commonscat}} {{Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Пүрэвсүрэн, Лүндэгийн}} [[Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Монголын дипломатч]] [[Ангилал:НҮБ дахь Монголын байнгын төлөөлөгч]] [[Ангилал:Швейцар дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1964 онд төрсөн]] 7ny0474j2whncghzlwgxkfz4okppp9s 860833 860824 2026-07-02T09:37:32Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-37873-62|~2026-37873-62]] ([[User talk:~2026-37873-62|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:~2026-30206-03|~2026-30206-03]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 856792 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын дипломатч}} {{Unreferenced}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Лүндэгийн Пүрэвсүрэн | image = Mongolian Foreign Minister Lundeg Purevsuren (27394393971) (cropped).jpg | caption = Пүрэвсүрэн 2016 онд | office = [[Гадаад хэргийн яам (Монгол)|Гадаад хэргийн сайд]] | term_start = 2014 оны 12 сарын 10 | term_end = 2016 оны 7 сарын 22 | primeminister = [[Чимэдийн Сайханбилэг]] | predecessor = [[Лувсанвандангийн Болд]] | successor = [[Цэндийн Мөнх-Оргил]]<br/><small>(Гадаад харилцааны сайд)</small> | birth_date = {{birth date and age|1964|10|24}} | birth_place = [[Говь-Алтай]], Монгол }} '''Лүндэгийн Пүрэвсүрэн''' (1964 оны 12 дугаар сарын 24-нд Говь-Алтай аймагт төрсөн) нь 2014-2016 онд Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд байсан, дипломатч. ==Боловсрол== *1983 онд Говь-Алтай аймгийн Алтай хотын 10 жилийн 2 дугаар дунд сургууль төгссөн. *1989 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургууль төгссөн. ==Ажилласан байдал== *1989-1991 Гадаад хэргийн яамны Захиргааны хэлтэст атташе. *1991-1993 Улаанбаатар дахь Германы Элчин сайдын яаманд орчуулагч. *1993-1995 Гадаад хэргийн яамны Европ, Америкийн газар атташе. *1995-2000 ХБНГУ дахь Монгол Улсын Элчин сайдын яамнд 1-р нарийн бичгийн дарга. *2000-2009 Гадаад хэргийн яамны Европын газар 1-р нарийн бичгийн дарга. *2009-2014 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.элбэгдоржийн гадаад бодлогын зөвлөх. *2014-2016 Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд. *2016-2017 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн Гадаад бодлогын зөвлөх. *2017-2021 оноос Монгол Улсаас Швейцарт суугаа Элчин сайд, Женев дахь НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгчөөр ажилласан. * Герман, орос хэлний мэдлэгтэй. ==Гэр бүл== Л.Пүрэвсүрэн эхнэр, хоёр хүүхэдтэй. {{commonscat}} {{Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Пүрэвсүрэн, Лүндэгийн}} [[Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Монголын дипломатч]] [[Ангилал:НҮБ дахь Монголын байнгын төлөөлөгч]] [[Ангилал:Швейцар дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1964 онд төрсөн]] 7k76hp489khb44o74rtn817k9ss7phe 0 59258 860829 719002 2026-07-02T09:11:44Z Akadimo 105666 860829 wikitext text/x-wiki [[Файл:Баяраа.jpg|thumb|Ядамсүрэнгийн Баяраа, Энэтхэг улс Бангалор хот (2013 он)]] '''Ядамсүрэнгийн Баяраа''' нь орчин үеийн монголын зохиолч, утга зохиол судлаач, нийтлэлч юм. 1988 онд Увс аймгийн Зүүнговь сумд төрсөн. 2010 онд МУИС-ийн ГХСС-ийг Франц-Роман судлаач мэргэжлээр, 2012 онд МУИС-ийн МХСС-ийг Утга зохиол судлалын магистр зэрэгтэйгээр тус тус төгссөн. Яруу найргийн “[[Боргихон талын уянга]]” /2003/ “[[Нэг урлаг]]” /2008/ <blockquote>Энэхүү номонд түүний оюутан цаг үедээ бичсэн чөлөөт сэтгэлгээний шүлгүүд багтсан болно. </blockquote>“[[Хөх мэдрэхүй шүлгийн цоморлиг]]” /хамтарсан.2010/ [[Цөн|“Цөн”]] /2011/ номууд хэвлүүлсэн. Утга зохиолын “Хөх мэдрэхүй” бүлгэмийн гишүүн. Өдгөө “[[Үндэстний тойм]]” сэтгүүлийн орлогч эрхлэгч, СУИС-ийн Тайз Дэлгэцийн Урлагийн Сургуульд багшаар ажиллаж байна. [[Ангилал:1988 онд төрсөн]] [[Ангилал:Хөх мэдрэхүй]] jw5lbe3icucrcrkl1u89zc2fjt0sd98 0 66563 860843 852877 2026-07-02T11:36:07Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Ойрад–Халхын дайнууд]] 860843 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ойрад–Халхын дайнууд]] p3k6paabnu7pc21dexvkxbfzf9rhhg7 0 66882 860805 854184 2026-07-01T13:24:43Z ~2026-37769-52 105649 /* 4.Улсын заан */ 860805 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2025 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ 2026.02.02 )'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |3 |1 |1 |1 !10 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |6 |1 !9 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |* |1 |3 !6 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |5 !12 |- |[[Энхтөгсийн Оюунболд|Э.Оюунболд]] |1 |* |1 |1 |1 !4 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |* |* |1 !2 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |3 !9 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |3 !4 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |2 |1 !4 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |2 3 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Авирмэдийн Эрхэмбаяр|А.Эрхэмбаяр]] |1 !1 |- |[[Лхагвадоржийн Наранбаатар|Л.Наранбаатар]] |1 !1 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 !1 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] q4dvudzemggq8symmt0qfjq8e2jjk16 860820 860805 2026-07-02T01:12:54Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-37769-52|~2026-37769-52]] ([[User talk:~2026-37769-52|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Zorigt|Zorigt]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 850934 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2025 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ 2026.02.02 )'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |3 |1 |1 |1 !10 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |6 |1 !9 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |* |1 |3 !6 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |5 !12 |- |[[Энхтөгсийн Оюунболд|Э.Оюунболд]] |1 |* |1 |1 |1 !4 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |* |* |1 !2 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |3 !9 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |3 !4 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |2 |1 !4 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Авирмэдийн Эрхэмбаяр|А.Эрхэмбаяр]] |1 !1 |- |[[Лхагвадоржийн Наранбаатар|Л.Наранбаатар]] |1 !1 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 !1 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] 9vgqw68hloumzi68dwyazh5w70oxdiv 0 67570 860832 859992 2026-07-02T09:29:58Z BaldiBear 103637 /* */ 860832 wikitext text/x-wiki ''''' Хувь тавилангийн ээдрээ ''''' - [[2013 он|2013]] оны 4-р сарын 15-нд [[Боловсрол суваг|Боловсрол сувгаар]] гарч эхэлсэн 60 ангит [[Монгол улс|Монголын]] уянгын [[уран сайхны кино]]. Найруулагчаар [[Цэрэндагвын Гансэрээ|Ц.Гансэрээ]] ажиллаж, гол дүрүүдэд О.Тэмүүжин, Ганболдын Золзаяа, Ганбатын Эзэнмөнх, В.Гэрэлцэцэг, Ж.Мөнгөнсүх Х.Тамир нар тоглосон. [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Монгол кинонууд]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] [[Ангилал:2013 оны кино]] [[Ангилал:Олон ангит кино]] 8vvz15vvpwzslmmyo4bzbkbv6oeu3hk 828 78967 860816 860791 2026-07-01T21:44:08Z Enkhsaihan2005 64429 860816 Scribunto text/plain -- Style for football tables local pp = {} function pp.header(t,Args,p_sub,pos_label,group_col,VTE_text,full_table,results_header_txt) -- Load relevant modules local yesno = require('Module:Yesno') -- Create table header -- Pre stuff local team_width = Args['teamwidth'] or '190' local sort_text = yesno(Args['sortable_table'] or 'no') and ' sortable' or '' local show_played = not yesno(Args['hide_played'] or 'no') local rounds_won = yesno(Args['show_rw'] or Args['rounds_won'] or 'no') table.insert(t,'{| class="wikitable'..sort_text..'" style="text-align:center;"\n') -- Open table -- Table title if Args['title'] or Args['table_header'] then table.insert(t,'|+ ' .. (Args['title'] or Args['table_header']) .. '\n') end -- Custom header options local played_head_text = Args['pld_header'] or '<abbr title="Тоглолт">Т</abbr>' local draw_head_text = Args['draw_header'] or (yesno(Args['use_tie'] or 'no') and '<abbr title="Tied">T</abbr>') or '<abbr title="Тэнцэл">Тц</abbr>' local group_head_text = Args['group_header'] or '<abbr title="Group">Grp</abbr>' local team_head_text = Args['team_header'] or 'Баг' local away_goals_head_text = Args['away_goals_header'] or '<abbr title="Away goals">AG</abbr>' local bonus_head_text = Args['bonus_header'] or '<abbr title="Bonus points">BP</abbr>' local rw_head_text = Args['rw_header'] or '<abbr title="Rounds won">RW</abbr>' local loss_first = Args['loss_before_draw'] or Args['loss_before_tie'] or false -- What to rank the teams by local ranking_style = string.lower(Args['ranking_style'] or 'pts') local show_points, show_wperc, show_perc, show_ppg = false, false, false, false if ranking_style=='w' or ranking_style=='win' or ranking_style=='wins' or ranking_style=='none' then -- Based on wins elseif ranking_style=='wperc' or ranking_style=='win percentage' or ranking_style=='wpct' or ranking_style=='%w' then show_wperc = true elseif ranking_style=='perc' or ranking_style=='percentage' or ranking_style=='%' then -- Based on percentage show_perc = true elseif ranking_style=='ppg' or ranking_style=='points per game' or ranking_style=='ptspergame' then -- Based on points per game show_ppg = true elseif ranking_style=='percpts' or ranking_style=='%pts' then -- Based on percentage and points show_perc = true show_points = true elseif ranking_style=='ppgpts' then -- Based on ppg and points show_ppg = true show_points = true else -- Based on points show_points = true end local pts_perc_first = yesno((show_points and Args['pts_first']) or (show_perc and Args['perc_first']) or 'no') local show_away_goals = yesno(Args['show_away_goals'] or 'no') local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no') local show_win = yesno(Args['show_win'] or 'yes') local show_draw = yesno(Args['show_draw'] or 'yes') local show_loss = yesno(Args['show_loss'] or 'yes') -- Use points instead of goals for/against local for_against_style = Args['for_against_style'] or 'goals' local fa_letter, fa_word_sing, fa_word_plur local hide_for_against = false -- First convert to lower case if it is a string for_against_style = string.lower(for_against_style) if for_against_style=='g' or for_against_style=='goal' or for_against_style=='goals' then fa_letter = 'Г' fa_word_sing = 'Гоол' fa_word_plur = 'Гоол' elseif for_against_style=='f' or for_against_style=='frame' or for_against_style=='frames' then fa_letter = 'F' fa_word_sing = 'Frame' fa_word_plur = 'Frames' elseif for_against_style=='m' or for_against_style=='match' or for_against_style=='matches' then fa_letter = 'M' fa_word_sing = 'Match' fa_word_plur = 'Matches' elseif for_against_style=='game' or for_against_style=='games' then fa_letter = 'G' fa_word_sing = 'Game' fa_word_plur = 'Games' elseif for_against_style=='p' or for_against_style=='point' or for_against_style=='points' then fa_letter = 'P' fa_word_sing = 'Point' fa_word_plur = 'Points' elseif for_against_style=='s' or for_against_style=='set' or for_against_style=='sets' then fa_letter = 'S' fa_word_sing = 'Set' fa_word_plur = 'Sets' elseif for_against_style=='r' or for_against_style=='run' or for_against_style=='runs' then fa_letter = 'R' fa_word_sing = 'Run' fa_word_plur = 'Runs' elseif for_against_style=='l' or for_against_style=='leg' or for_against_style=='legs' then fa_letter = 'L' fa_word_sing = 'Leg' fa_word_plur = 'Legs' elseif for_against_style=='none' then hide_for_against = true else fa_letter = 'Г' fa_word_sing = 'Гоол' fa_word_plur = 'Гоол' end -- Whether to use goal ratio (goal average) instead local do_ratio = yesno(Args['use_goal_ratio'] or 'no') local do_average = yesno(Args['use_goal_average'] or 'no') -- Whether to use goal percentage instead local do_percentage = yesno(Args['use_goal_percentage'] or Args['use_against_percentage'] or Args['use_point_percentage'] or 'no') local do_point_for_avg = yesno(Args['use_goals_per_match'] or Args['use_points_per_match'] or 'no') -- Whether to suppress the GR/GA/G% column entirely local do_difference = yesno(Args['use_goal_diff'] or 'yes') -- Use games behind header local show_GB = yesno(Args['show_GB'] or 'no') -- Initialize local tt = {} tt.count = 0 -- Up by one after every call tt.tab_text = t -- Actual text -- Actual headers if pos_label ~= nil then tt = p_sub.colhead(tt,28,pos_label) -- Position col end -- Add group header if full_table and group_col then tt = p_sub.colhead(tt,28,group_head_text) -- Group col end tt = p_sub.colhead(tt,team_width,team_head_text..VTE_text) -- Team col if pts_perc_first then if show_points then tt = p_sub.colhead(tt,28,'Оноо') -- Points col end if show_perc then tt = p_sub.colhead(tt,36,'<abbr title="Win percentage">PCT</abbr>') -- Win percentage col end if show_ppg then tt = p_sub.colhead(tt,36,'<abbr title="Points per game">PPG</abbr>') -- Points per game col end end if show_played then tt = p_sub.colhead(tt,28,played_head_text) -- Matches played col end if full_table then if show_win then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="Ялсан">Я</abbr>') -- Win col end if loss_first then if show_loss then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="Хожигдол">Х</abbr>') -- Loss col end if show_draw then tt = p_sub.colhead(tt,28,draw_head_text) -- Draw col end else if show_draw then tt = p_sub.colhead(tt,28,draw_head_text) -- Draw col end if show_loss then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="Хожигдол">Х</abbr>') -- Loss col end end if rounds_won then tt = p_sub.colhead(tt,28,rw_head_text) -- Rounds won end if not hide_for_against then if not yesno(Args['hide_for_against_columns'] or 'no') then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="'..fa_word_plur..' оруулсан">'..fa_letter..'О</abbr>') -- For col tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="'..fa_word_plur..' алдсан">'..fa_letter..'А</abbr>') -- Against col end if do_ratio or do_average then local ratio_word = do_ratio and ' ratio' or ' average' local ratio_letter = do_ratio and 'R' or 'Av' tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="'..fa_word_sing..ratio_word..'">'..fa_letter..ratio_letter..'</abbr>') -- Ratio col elseif do_percentage then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="'..fa_word_sing..' percentage">PP</abbr>') -- Percentage col elseif do_point_for_avg then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="'..fa_word_plur..' per match">'..fa_letter..'PM</abbr>') -- Points per match elseif do_difference then tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="'..fa_word_sing..'ын зөрүү">'..fa_letter..'З</abbr>') -- Difference col end end end if show_away_goals then tt = p_sub.colhead(tt,28,away_goals_head_text) -- Away goals col end if show_bonus_points then tt = p_sub.colhead(tt,28,bonus_head_text) -- Bonus points col end if not pts_perc_first then if show_points then tt = p_sub.colhead(tt,28,'Оноо') -- Points col end if show_perc then tt = p_sub.colhead(tt,36,'<abbr title="Win percentage">PCT</abbr>') -- Win percentage col elseif show_wperc then tt = p_sub.colhead(tt,36,'<abbr title="Win percentage">WPCT</abbr>') -- Win percentage col end if show_ppg then tt = p_sub.colhead(tt,36,'<abbr title="Points per game">PPG</abbr>') -- Points per game col end end if full_table then if show_GB then -- Games behind header tt = p_sub.colhead(tt,28,'<abbr title="Games behind">GB</abbr>') end tt.count = tt.count+1 table.insert(tt.tab_text,results_header_txt) end return tt end -- Numeric alignment local function num_align(num, digits) if tonumber(digits) and tonumber(num) then local n = tonumber(num) digits = tonumber(digits) if digits == 1 then if n >= 0 and n < 10 then return '<span style="visibility:hidden;color:transparent;">0</span>' .. num end elseif digits == 2 then if n >= 0 and n < 10 then return '<span style="visibility:hidden;color:transparent;">00</span>' .. num elseif n >= 10 and n < 100 then return '<span style="visibility:hidden;color:transparent;">0</span>' .. num end end end return num end function pp.row(frame,t,Args,p_sub,notes_exist,hth_id_list,full_table,rand_val,team_list,team_code_ii,ii_start,ii_end,ii_fw,bg_col,N_teams,ii,ii_show) -- Build the inner parts of individual rows -- Sub-module usage local mm = require('Module:Math') local yesno = require('Module:Yesno') -- Get custom/default options for in table local show_win = yesno(Args['show_win'] or 'yes') local show_draw = yesno(Args['show_draw'] or 'yes') local show_loss = yesno(Args['show_loss'] or 'yes') local win_points = tonumber(Args['winpoints']) or (show_draw and 3 or 2) local draw_points = tonumber(Args['drawpoints']) or (show_draw and 1 or 0) local loss_points = tonumber(Args['losspoints']) or (show_draw and 0 or 1) local rw_points = tonumber(Args['rwpoints']) or 1 local digits = Args['digitpad'] local total_row_name = 'SPORTS_TABLE_TOTAL' -- Add to tallies if enabled if yesno(Args['show_totals'] or 'no') and (team_code_ii ~= total_row_name) then for k,v in ipairs({'win', 'draw', 'loss', 'gf', 'ga', 'adjust_points', 'startpoints'}) do Args[v .. '_' .. total_row_name] = (tonumber(Args[v .. '_' .. total_row_name]) or 0) + (tonumber(Args[v .. '_' .. team_code_ii]) or 0) end end -- Order of draws and losses -- local loss_first = Args['loss_before_draw'] or Args['loss_before_tie'] or false -- Optional rounds won local rounds_won = yesno(Args['show_rw'] or Args['rounds_won'] or 'no') -- Get some input local wins = tonumber(Args['win_'..team_code_ii]) or 0 local draws = tonumber(Args['draw_'..team_code_ii]) or 0 local losses = tonumber(Args['loss_'..team_code_ii]) or 0 local rw = tonumber(Args['rw_'..team_code_ii]) or 0 local gfor = tonumber(Args['gf_'..team_code_ii] or Args['pf_'..team_code_ii] or '0') or '?' local gaig = tonumber(Args['ga_'..team_code_ii] or Args['pa_'..team_code_ii] or '0') or '?' local s_pts = (tonumber(Args['adjust_points_'..team_code_ii]) or 0) + (tonumber(Args['startpoints_'..team_code_ii]) or 0) local hth_local = yesno(Args['show_hth'] or 'yes') and Args['hth_'..team_code_ii] or nil local ranking_style = string.lower(Args['ranking_style'] or 'pts') local pct_style = string.lower(Args['pct_style'] or 'ratio') -- Then calculate some values local matches = wins + draws + losses local points = win_points*wins + draw_points*draws + loss_points*losses + rw_points*rw + s_pts if Args['goalpoints'] and tonumber(Args['gf_'..team_code_ii] or Args['pf_'..team_code_ii]) then points = points + (tonumber(Args['goalpoints']) or 1)*tonumber(Args['gf_'..team_code_ii] or Args['pf_'..team_code_ii]) end local matches_text = matches if tonumber(Args['win_'..team_code_ii]) == nil or tonumber(Args['draw_'..team_code_ii]) == nil or tonumber(Args['loss_'..team_code_ii]) == nil then matches = tonumber(Args['matches_'..team_code_ii]) or matches matches_text = Args['matches_'..team_code_ii] or matches end local win_perc = '' local ppg = '' if tonumber(matches) == nil or matches == 0 then -- Escape for zero matches win_perc = '&mdash;' ppg = '&mdash;' else --Some sports use draw as well win_perc = (pct_style == 'ratio') and mm._precision_format((2*wins + draws + s_pts) / (2*matches), 3) or mm._precision_format(100*(2*wins + draws + s_pts) / (2*matches), 2) -- Allow win_perc to be altered due to point deductions/additions ppg = mm._precision_format(points / matches, 2) if (losses > 0 or draws > 0) and pct_style == 'ratio' then -- Drop the leading zero (from the string) win_perc = string.sub(win_perc,2,string.len(win_perc)) end end if ranking_style=='wperc' or ranking_style=='win percentage' or ranking_style=='wpct' or ranking_style=='%w' then if matches == 0 then win_perc = '&mdash;' else win_perc = mm._precision_format(100 * wins / matches, 2) end end -- Show for/against local for_against_style = Args['for_against_style'] or 'goals' local hide_for_against = false for_against_style = string.lower(for_against_style) if for_against_style=='none' then hide_for_against = true end -- Comparison of for against local gcomp = nil -- Whether to use goal ratio (goal average) or goal percentage instead local skip_sign if yesno(Args['use_goal_ratio'] or 'no') or yesno(Args['use_goal_average'] or 'no') then -- Now it is the goal ratio/goal average if (gfor == '?') or (gaig == '?') or gaig == 0 then gcomp = '&mdash;' else gcomp = mm._precision_format(gfor / gaig, 3) end elseif yesno(Args['use_goal_percentage'] or 'no') then -- Now it is the percentage if (gfor == '?') or (gaig == '?') or gaig == 0 then gcomp = '&mdash;' else gcomp = mm._precision_format(100 * gfor / gaig , 1) end elseif yesno(Args['use_against_percentage'] or 'no') then -- Now it is the percentage if (gfor == '?') or (gaig == '?') or gfor == 0 then gcomp = '&mdash;' else gcomp = mm._precision_format(100 * gaig / gfor , 1) end elseif yesno(Args['use_point_percentage'] or 'no') then -- Now it is the point percentage if (gfor == '?') or (gaig == '?') or (gfor + gaig) <= 0 then gcomp = '&mdash;' else gcomp = mm._precision_format(100 * gfor / (gfor + gaig) , 2) end elseif yesno(Args['use_goals_per_match'] or Args['use_points_per_match'] or 'no') then -- Now it is the point for average if (gfor == '?') or matches <= 0 then gcomp = '&mdash;' else gcomp = mm._precision_format(gfor / matches , 1) end elseif yesno(Args['use_goal_diff'] or 'yes') then -- It's goal difference if (gfor == '?') or (gaig == '?') then gcomp = '&mdash;' else gcomp = gfor - gaig -- Formatting with signs if gcomp>0 then gcomp='+'..num_align(gcomp,digits) elseif gcomp < 0 then gcomp='&minus;'..-num_align(gcomp,digits) end end end -- Use actual values if gfor or gaig is not numeric if (gfor == '?') then gfor = Args['gf_'..team_code_ii] or Args['pf_'..team_code_ii] or '' end if (gaig == '?') then gaig = Args['ga_'..team_code_ii] or Args['pa_'..team_code_ii] or '' end -- Show games behind local show_GB = yesno(Args['show_GB'] or 'no') local GB_text = '&mdash;' if show_GB then local GB_team_no = tonumber(Args['GB_team']) or 1 if ii == GB_team_no then -- Do nothing, it's vs this team else local wins_GB = tonumber(Args['win_'..team_list[GB_team_no]]) or 0 local losses_GB = tonumber(Args['loss_'..team_list[GB_team_no]]) or 0 local GB_num = (wins_GB-wins+losses-losses_GB)/2 -- Display options if GB_num >0 then -- Indicates trailing GB_team GB_text = num_align(GB_num,digits) elseif GB_num == 0 then -- Equal, do nothing to get dash else -- Ahead of GB team, should be noted by plus (instead of minus that comes from formula) GB_text = '+'..num_align(-GB_num,digits) end end end -- Some local vars local hth_string local tt_return = p_sub.hth(frame,Args,full_table,hth_id_list,hth_local,notes_exist,team_list,team_code_ii,ii_start,ii_end,rand_val) hth_string = tt_return.str hth_id_list = tt_return.list notes_exist = tt_return.notes_exist -- What to rank the teams by local rank_points, rank_perc, rank_wperc, rank_ppg = false, false, false, false local win_fw, win_string if ranking_style=='w' or ranking_style=='win' or ranking_style=='wins' then -- Based on wins win_fw = 'font-weight: bold;' win_string = hth_string elseif ranking_style=='perc' or ranking_style=='percentage' or ranking_style=='%' then -- Based on percentage rank_perc = true win_fw=ii_fw win_string = '' elseif ranking_style=='wperc' or ranking_style=='win percentage' or ranking_style=='wpct' or ranking_style=='%w' then -- Based on percentage rank_wperc = true win_fw=ii_fw win_string = '' elseif ranking_style=='ppg' or ranking_style=='points per game' or ranking_style=='ptspergame' then -- Based on points per game rank_ppg = true win_fw=ii_fw win_string = '' elseif ranking_style=='percpts' or ranking_style=='%pts' then -- Based on percentage and points rank_perc = true rank_points = true win_fw=ii_fw win_string = '' elseif ranking_style=='ppgpts' then -- Based on ppg and points rank_ppg = true rank_points = true win_fw=ii_fw win_string = '' elseif ranking_style=='none' then win_fw=ii_fw win_string = '' else -- Based on points rank_points = true win_fw=ii_fw win_string = '' end local show_played = not yesno(Args['hide_played'] or 'no') local show_away_goals = yesno(Args['show_away_goals'] or 'no') local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no') local pts_perc_first = yesno((rank_points and Args['pts_first']) or ((rank_perc or rank_wperc) and Args['perc_first']) or 'no') -- Row building if (tonumber(Args['adjust_points_'..team_code_ii]) and tonumber(Args['startpoints_'..team_code_ii])) then table.insert(t,'[[Category:Pages using sports table with both adjust and startpoints]]\n') end if pts_perc_first then if rank_points then -- Add &minus; for negative point totals if points<0 then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | &minus;'..num_align(-points,digits)..hth_string..'\n') else table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | '..num_align(points,digits)..hth_string..'\n') end end if rank_perc then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | '..win_perc..hth_string..'\n') elseif rank_wperc then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;text-align:right;'..bg_col..'" | '..win_perc..hth_string..'\n') end if rank_ppg then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | '..ppg..hth_string..'\n') end end if show_played then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..matches_text..'\n') -- Played end if full_table then -- Use actual values if wins, draws, and losses are not numeric if (wins == 0 and draws == 0 and losses == 0) then local function numorval(s) return s and ((s == '' and 0) or tonumber(s) or s) or 0 end wins = numorval(Args['win_'..team_code_ii]) draws = numorval(Args['draw_'..team_code_ii]) losses = numorval(Args['loss_'..team_code_ii]) end if show_win then table.insert(t,'| style="'..win_fw..bg_col..'" |'..num_align(wins,digits)..win_string..'\n') -- Won end if loss_first then if show_loss then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..num_align(losses,digits)..'\n') -- Lost end if show_draw then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..num_align(draws,digits)..'\n') -- Drawn end else if show_draw then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..num_align(draws,digits)..'\n') -- Drawn end if show_loss then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..num_align(losses,digits)..'\n') -- Lost end end if rounds_won then if tonumber(Args['rw_' .. team_code_ii] or 0) == nil then rw = Args['rw_' .. team_code_ii] or '' end table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..rw..'\n') -- Rounds won end if not hide_for_against then if not yesno(Args['hide_for_against_columns'] or 'no') then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..num_align(gfor,digits)..'\n') -- GF table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..num_align(gaig,digits)..'\n') -- GA end if gcomp then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..gcomp..'\n') -- Goal comparison end end end if show_away_goals then table.insert(t,'| style="'..bg_col..'" | '..(Args['away_goals_'..team_code_ii] or '')..'\n') end if show_bonus_points then if s_pts < 0 then table.insert(t,'| style="'..bg_col..'" | &minus;'..num_align(-s_pts,digits)..'\n') else table.insert(t,'| style="'..bg_col..'" | '..num_align(s_pts,digits)..'\n') end end if not pts_perc_first then if rank_points then -- Add &minus; for negative point totals if points<0 then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | &minus;'..num_align(-points,digits)..hth_string..'\n') else table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | '..num_align(points,digits)..hth_string..'\n') end end if rank_perc then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | '..win_perc..hth_string..'\n') elseif rank_wperc then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;text-align:right;'..bg_col..'" | '..win_perc..hth_string..'\n') end if rank_ppg then table.insert(t,'| style="font-weight: bold;'..bg_col..'" | '..ppg..hth_string..'\n') end end if show_GB then table.insert(t,'| style="'..ii_fw..bg_col..'" |'..GB_text..'\n') -- GB end return {t=t, notes_exist=notes_exist, hth_id_list=hth_id_list} end function pp.status(Args) -- Declare status options -- ------------------------------------------------------------ -- NOTE: If you add to status_code, also add to status_called and status_letters!! -- Or functionality will be compromised -- ------------------------------------------------------------ local status_code, status_called = {}, {} status_code = { A='Advance to a further round', C='Champions', D='Disqualified', E='Eliminated', G='Guests', H='Зохион байгуулагч', O='Play-off winners', P='Promoted', Q='Qualified for the phase indicated', R='Relegated', T='Qualified, but not yet for the particular phase indicated'} local status_letters = (Args['status_order'] or '') .. 'ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ' -- Status position (before or after read and default) local stat_pos_val = string.lower(Args['status_pos'] or '') local status_position = 'after' -- Default location if stat_pos_val=='before' then status_position = 'before' elseif stat_pos_val=='after' then status_position = 'after' end -- Read in custom status options for l in mw.text.gsplit(status_letters, '') do status_called[l] = false status_code[l] = status_code[l] or '?' status_letters = mw.ustring.gsub(status_letters, '(' .. l ..'.-)' .. l, '%1') if Args['status_text_' .. l] then status_code[l] = Args['status_text_' .. l] end end return {code=status_code, called=status_called, letters=status_letters, position=status_position} end return pp j3te61crzxw7dhgbtv9uaj2uqpg1rnb 0 105908 860803 860380 2026-07-01T12:14:18Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860803 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хойд Израилын хот}} {{Инфобокс суурин | name = Хайфа | native_name = {{native name|he|חיפה|italics=off}}<br />{{native name|ar|حيفا|italics=off}} | settlement_type = [[Израилын хотын жагсаалт|Хот]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/3/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = The Hanging Gardens of Haifa, Israel (50099173503) (cropped).jpg | caption1 = [[Бахайн ертөнцийн төв]]өөс харагдах Хайфа хот | image2 = SailTower.jpg | caption2 = [[Дарвуул (Хайфа)|Дарвуул]] | image3 = Haifa_Theatre_0401.jpg | caption3 = [[Хайфагийн театр]] | image4 = Israel_Electric_Company_Building_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa.jpg | caption4 = [[IEC Tower]] | image5 = 98082 polytechnic PikiWiki Israel.jpg | caption5 = [[Израилын Үндэсний Шинжлэх ухаан, Технологи, Сансрын Музей|Мадатек]] | image6 = Bat Galim neighborhood and Haifa Bay.jpg | caption6 = [[Бат-Галим]] | image7 = Hadar_and_Carmel.jpg | caption7 = [[Адар]] | image8 = 97600_stella_maris_monastery_PikiWiki_Israel.jpg | caption8 = [[Стелла Марис хийд]] }} | image_flag = Flag of Haifa.svg | image_blank_emblem = [[File:Haifa coa.svg|60px]] | blank_emblem_type = Сүлд | image_map = Printable_map_haifa_israel_g_view_level_12_eng_svg.svg | mapsize = 250px | map_caption = Хайфагийн газрын зураг | pushpin_map_alt = | pushpin_map = Израил умард хайфа#Израил | pushpin_mapsize = | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Израил дахь байршил | coordinates = {{coord|32|49|09|N|34|59|57|E|region:IL|display=inline,title}} |subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны нэрс|Улс]] |subdivision_name = {{ISR}} |subdivision_type1 = [[Израилын тойргууд|Тойрог]] |subdivision_name1 = [[Хайфа тойрог|Хайфа]] |subdivision_type2 = Дэд тойрог |subdivision_name2 = [[Хайфа дэд тойрог|Хайфа]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = МЭ 1-р зуун |government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] |governing_body = Хайфа хотын захиргаа | leader_title = [[Хайфа хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Йона Яхав]] | unit_pref = metric | area_total_dunam = {{formatnum:63666|R}} | population_footnotes = {{Israel populations|reference}} | population_total = {{Israel populations|Haifa}} | population_urban = 600,000 | population_metro = 1,050,000 | population_as_of = {{Israel populations|Year}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = Хайфачууд | demographics_type1 = Угсаатан | demographics1_footnotes = {{Israel populations|reference}} | demographics1_title1 = [[Израилын Еврейчүүд|Еврейчүүд]] | demographics1_info1 = 73.1% | demographics1_title2 = [[Израилын араб иргэд|Арабууд]] | demographics1_info2 = 12.1% | demographics1_title3 = Бусад | demographics1_info3 = 14.8% | timezone1 = [[Израилын Стандарт Цаг|IST]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Израилын Зуны Цаг|IDT]] | utc_offset1_DST = +3 | website = {{URL|www.haifa.muni.il/English/Pages/default.aspx|www.haifa.muni.il}} }} '''Хайфа''' ({{lang-he|חֵיפָה‎}}; [[Араб хэл|Араб]]: حَيْفَا) — [[Израил]]д [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]] хотуудын дараа хэмжээгээрээ гуравт ордог, 285.3 мянган хүнтэй [[хот]].<ref name="CBS">{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]]|title=Localities in Israel – 2014|access-date=2 October 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003124527/http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|archive-date=3 October 2015}}</ref><ref name="pop">{{cite web|url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm|title=Haifa|access-date=5 May 2007|publisher=[[Jewish Agency for Israel|Jewish Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926234156/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About%2BIsrael/Cities/Haifa%2B9.htm|archive-date=26 September 2007|url-status=dead}}</ref> Хайфа тойргийн нийслэл, хойд зүгийн нийслэл, хамгийн том хот гэж тооцогддог. Хайфа [[Израил|Израил улсад]] нөлөөтэй аж үйлдвэр, тээвэр, соёлын төв гэж тооцогддог ба тус улсын далайн худалдааны том төвүүдийн нэг. Үүссэн цагаасаа хойш боомт хот байсан. 2000-аад онд ч гэсэн хотын бэлгэ тэмдэг нь Хайфагийн боомт байсаар байна. Энэ боомт нь Израил улсын томоохон худалдааны боомт юм. Кармел уулын энгэрт баригдсан уг суурин нь 3000 гаруй жилийн түүхтэй. Хамгийн анх баригдсан суурин нь МЭӨ 14-р зууны Тель Абу Хавам гэдэг нэртэй суурин юм.<ref name="Judaica">[[Encyclopaedia Judaica|Encyclopedia Judaica]], ''Haifa'', Keter Publishing, Jerusalem, 1972, vol. 7, pp. 1134–1139</ref> МЭ-ий 3-р зуунд Хайфаг будаг үйлдвэрлэлийн төв гэдэг байжээ. Мянган жилийн туршид Хайфаг кананчууд, еврейчүүд, финикчүүд, [[Перс үндэстэн|персүүд]], хасмонейчууд, [[Ромын эзэнт гүрэн|ромчууд]], [[Византын эзэнт гүрэн|византчууд]], [[арабчууд]], загалмайтнууд, [[Османы эзэнт гүрэн|османчууд]], [[Британийн эзэнт гүрэн|англичууд]] эзэлж, захирч байв. 1948 онд [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсанаас хойш Хайфа хотын захиргаа хотыг удирдаж байна. Энд [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ийн]] соёлын өв [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]] байдаг.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/news/452|access-date=8 July 2008|date=8 July 2008|title=Three new sites inscribed on UNESCO's World Heritage List|author=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == Нэрний гарал үүсэл == Нэг таамаглалаар Хайфа хотын нэр нь [[Еврей хэл|еврей]] хэлний ‏חוף יפה‏‎ «''хоф яфе''» — «гоё эрэг» гэдэг үгээс үүссэн гэдэг.<ref>{{cite journal|last=Amit-Kokhavi|first=Hanah|title=Haifa—sea and mountain, Arab past and Jewish present, as reflected by four writers|journal=Israel Studies|volume=2|issue=3|year=2006|pages=142–167|doi=10.1353/is.2006.0025|s2cid=201768025}}</ref> == Түүх == === Османчуудын ноёрхол === [[1516 он|1516 онд]] [[Османы эзэнт гүрэн]] Палестиныг эзлэн авах үед Хайфад хүн амьдардаггүй байсан гэж үздэг. [[1596 он|1596 онд]] Хайфа [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] татварын бүртгэлд анх гарч ирэв. [[Ислам|Мусульман]] 32 өрх амьдардаг байсан бөгөөд [[улаан буудай]], [[арвай]], зуны ургац, чидун, [[ямаа]] зэрэг бүтээгдэхүүнээр татвар төлдөг байжээ. [[17-р зуун|17-р зуунд]] [[Европ]], Палестины хоорондох наймаа өргөжин тэлснээр Хайфа боомт хот болон хөгжин сэргэж, олон хөлөг онгоц [[Акко]] биш Хайфад ирэх болсон. [[1764 он|1764]]-[[1765 он|1765 онд]] 250 оршин суугчтай байв. [[1765 он|1765 онд]] Арабын Акко ба Галилийн захирагч Захир-аль-Умар хүн амаа зүүн зүгт 2.4 километрийн зайд бэхэлсэн шинэ газарт нүүлгэн шилжүүлжээ. Түүхч Моше Шароны хэлснээр шинэ Хайфаг Захир [[1769 он|1769 онд]] байгуулжээ.<ref>{{cite book|title=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae: H-I|volume=5|url=https://books.google.com/books?id=X1uNAgAAQBAJ&pg=PA263|first=Moshe|last=Sharon|author-link=Moshe Sharon|year=2013|publisher=BRILL|isbn=9789004254817|page=262}}</ref> Энэхүү үйл явдал нь орчин үеийн Хайфагийн эхлэлийг тавьсан юм. [[1775 он|1775 онд]] аль-Умарыг нас барсны дараа энэ хоёр богино хугацааг эс тооцвол [[1918 он]] хүртэл [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] удирдлага дор байв. [[1799 он|1799 онд]] [[Наполеон I Бонапарт|Наполеон Бонапарт]] Палестин, Сирийг эзлэх үеэр Хайфаг эзэлсэн боловч удалгүй ухрахаас өөр аргагүй болов. [[1831 он|1831]]-[[1840 он|1840 оны]] хооронд Ибрахим Паша хяналтаа тогтоосны дараа Мухаммед Али Хайфаг захирч байв.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|title=Haifa during the British Mandate Period|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=15 February 2008|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121907/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|url-status=dead}}</ref><ref name="modern">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|title=Modern Haifa|access-date=15 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121913/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|url-status=dead}}</ref> [[1858 он|1858 онд]] хотын хананы гадна уулын энгэрт анхны байшингуудыг барьж эхлэв. Баруун Палестины Британийн судалгаагаар Хайфагийн хүн амыг [[1859 он|1859 онд]] 3000 орчим гэж тооцжээ.<ref>Carmel, Alex: ''Ottoman Haifa: A History of Four Centuries under Turkish Rule'' (2010)</ref> Хайфад энэ хугацаанд хүн амын олонх нь [[Ислам|мусульман]] шашинтай хэвээр байсан боловч тэнд цөөн тооны [[еврей]] нийгэмлэг оршин тогтносоор байв. [[1839 он|1839 онд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] тоо 124 байв. Кармелит лам нарын нөлөө улам бүр нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Хайфагийн [[Христ итгэл|христийн]] шашинтны тоо мөн өссөн. [[1840 он]] гэхэд оршин суугчдын 40 орчим хувь нь [[Христ итгэл|христийн шашинтай]] арабчууд байв. [[1868 он|1868 онд]] өнөөгийн Германы колони хэмээх газар суурьшсан Германы мессианчууд ирсэн нь Хайфагийн хөгжлийн эргэлтийн цэг болсон. Германчууд уурын цахилгаан станц барьж ашиглалтад оруулж, үйлдвэрүүд нээж, [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]] руу тээвэрлэх үйлчилгээг нээж, хотыг шинэчлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.<ref>{{cite web|url=http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|title=Templers|access-date=27 January 2008|publisher=University of Haifa|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701120321/http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|archive-date=1 July 2007}}</ref> [[Файл:Haifa_1975.jpg|thumb|[[1875 он|1875 оны]] Хайфа хотын газрын зураг]] [[Файл:Haifa_1942.jpg|right|thumb|[[1942 он|1942 оны]] Хайфа 1:20,000]] Хайфад [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлалын анхны томоохон давалгаа [[19-р зуун|19-р зууны]] дунд үед [[Марокко|Мароккогоос]] эхэлсэн бөгөөд хэдэн жилийн дараа [[Турк|Туркээс]] цагаачид олноор ирж суурьшиж байв. [[Еврей|Еврейчүүд]] Хайфа хотын хүн амын наймны нэгийг бүрдүүлдэг байсан бөгөөд ихэнх нь тус хотын зүүн хэсэгт байрлах еврей хороололд амьдардаг байсан. Ялангуяа [[Румын|Румынаас]] ирсэн [[еврей]] цагаачдын нэлээд хэсэг нь 1880-аад онд Хайфад суурьшжээ. [[Еврей|Еврейчүүдийн]] тоо [[1900 он|1900 онд]] 1500 байсан бол [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн|Дэлхийн 1-р дайны]] өмнөхөн 3000 болж өсчээ. [[20-р зуун|20-р зууны]] эхэн үед Хайфагийн хүн ам өсөн нэмэгдэж, аж үйлдвэрийн боомт хот болон хөгжиж эхэлсэн. Жезрелийн хөндийн төмөр зам гэгддэг Хежазын төмөр замыг [[1903 он|1903]]-[[1905 он|1905 оны]] хооронд барьсан. Төмөр зам нь хотын худалдааны хэмжээг нэмэгдүүлж, ажилчид болон гадаадын худалдаачдыг татдаг байв. Хайфагийн [[Еврей|еврейчүүд]] олон тооны үйлдвэр, соёлын байгууллагуудыг байгуулсан. [[Файл:Haifa_from_hill_side_1898.jpg|thumb|Хайфа, [[1898 он]]]] === Британийн мандат === [[1918 он|1918 оны]] [[9 сарын 22|9 сарын 22-нд]] [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн эзэнт гүрний]] цэргүүд [[Назарет|Назарет руу]] явж байхад [[Турк үндэстэн|туркүүд]] Хайфаг орхиж байгаа тухай тагнуулын мэдээлэл иржээ. Британийн мандатын үед Хайфад томоохон бүтээн байгуулалтууд хийгдэв.<ref>{{cite book|author1=Michael Dumper|author2=Bruce E. Stanley|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA161|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5|pages=161–}}</ref> [[Усан боомт|Боомт]] нь орлогын томоохон эх үүсвэр байв. [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн]] явуулсан 1922 оны тооллогоор Хайфад 9377 [[Ислам|мусульман]], 8863 [[Христ итгэл|христ]], 630 [[еврей]], бусад 164 хүн амьдарч байсан гэж тэмдэглэгджээ. Палестины 1931 оны тооллогын үеэр хүн ам нь 20,324 [[Ислам|мусульман]], 13,824 [[Христ итгэл|христ]], 15,923 [[еврей]] болж нэмэгджээ.<ref>Bosworth, C. Edmund: ''Historic Cities of the Islamic World''</ref><ref name="Census1922">Barron, 1923, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n8/mode/1up 10]</ref> [[1922 он|1922]], [[1931 он|1931 оны]] тооллогын хооронд [[Ислам|мусульман]], [[еврей]], [[Христ итгэл|христийн]] хүн амын тоо 217%, 256%, 156% тус тус өсчээ. [[1938 он|1938 онд]] Хайфад 52,000 [[еврей]], 51,000 [[Ислам|мусульман]], [[Христ итгэл|христийн]] шашинтан амьдарч байжээ.<ref>{{cite book|editor=J. B. Barron|title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|publisher=Government of Palestine|year=1923|at=[https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n35/mode/1up Table XI ]}}; {{cite book|editor=E. Mills|title=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|publisher=Government of Palestine|location=Jerusalem|year=1932|page=91}}</ref> Хайфагийн бүтээн байгуулалт нь [[Их Британи|Их Британийг]] [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] газрын тосны гол боомт, зангилаа болгох төлөвлөгөөтэй холбоотой байв. Британийн засгийн газар боомтыг хөгжүүлж, газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүд барьж, ингэснээр тус хотыг хүнд үйлдвэрлэлийн төв болгон хурдацтай хөгжүүлэхэд дөхөм болжээ. Хайфа нь бүрэн цахилгаанжсан анхны хотуудын нэг байв. Палестины цахилгааны компани [[1925 он|1925 онд]] Хайфагийн цахилгаан станцын нээлтийг хийснээр аж үйлдвэржилтийн үүд хаалгыг нээсэн. Улсын харьяа Палестины төмөр зам мөн Хайфад үндсэн цехүүдээ барьсан.<ref>Shamir, Ronen (2013) ''Current Flow: The Electrification of Palestine''. Stanford: Stanford University Press</ref> [[1947 он|1947 онд]] 70,910 орчим [[арабчууд]] (41,000 [[Ислам|мусульманчууд]] ба 29,910 [[Христ итгэл|христүүд]]), 74,230 [[Еврей|еврейчүүд]] тэнд амьдарч байжээ.<ref>{{Cite book|url=http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|title=Supplement to a Survey of Palestine|access-date=11 April 2008|archive-date=14 Наймдугаар сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814220537/http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|url-status=dead}}</ref> [[Файл:חיפה_-_מראה_חלקי-JNF013403.jpeg|thumb|Хайфа, [[1945 он]]]] === 1947–1948 оны Палестины иргэний дайн === [[1947 он|1947 оны]] 11-р сарын сүүлчээр НҮБ-ын Палестиныг хуваах төлөвлөгөөнд Хайфаг санал болгож буй Еврейчүүдийн улсын нэг хэсэг болгосон. Энэхүү шийдвэрийг эсэргүүцсэн [[Арабчууд|арабчуудын]] эсэргүүцэл нь [[Еврей|еврейчүүд]] болон [[Арабчууд|арабчуудын]] хоорондох тэмцэл болон хувирч, арванхоёрдугаар сард хэдэн арван хүн амь үрэгдэв. Хайфа хотын араб хорооллууд эмх замбараагүй байдалд байсан. Орон нутгийн Арабын үндэсний хороо нөхцөл байдлыг тогтворжуулахын тулд гарнизон зохион байгуулж, айдаст автсан оршин суугчдыг тайвшруулахыг оролдов. Хэчнээн их хүчин чармайлт гаргасан ч араб оршин суугчид еврей хорооллуудтай хил залгаа гудамжуудыг орхиж, 250 орчим араб гэр бүл Халиса хорооллыг орхисон.<ref>[[Yoav Gelber]], ''Independence Versus Nakba''; Kinneret–Zmora-Bitan–Dvir Publishing, 2004, {{ISBN|965-517-190-6}}, pp.136–137</ref> [[1947 он|1947 оны]] [[12 сарын 30|12 сарын 30-нд]] [[Иргун Цвай Леуми|Иргуний]] гишүүд Хайфа дахь Нэгдсэн боловсруулах үйлдвэрийн хаалганы гадна байсан [[арабчууд]] руу бөмбөг шидэж, зургаан хүн алагдаж, 42 хүн шархаджээ.<ref>{{Citation|title=The Israel/Palestine Question|author-link=Ilan Pappé|first=Ilan|last=Pappé|publisher=[[Routledge]]|year=1999|isbn=978-0-415-16947-9}}</ref> Үүний хариуд тус компанийн араб ажилчид 39 еврей ажилчныг хөнөөсөн юм. Еврей [[Хагана]] зэвсэгт бүлэглэл газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн олон араб ажиллагсдын амьдардаг арабын Балад аш-Шайх тосгонд дайралт хийв.<ref>Benny Morris, ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited'', p101.</ref> Хайфа дахь Британийн цэргийн хүчин [[1948 он|1948 оны]] [[4 сарын 21|4 сарын 21-нд]] хотын ихэнх нутгаас гарч, боомтын байгууламжуудыг хянасаар байв. Хотын дарга Шабтай Леви болон бусад еврей удирдагчид [[Арабчууд|арабчуудыг]] явахгүй байхыг уриалав.<ref>Morris, Benny (1987), ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem, 1947–1949''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33028-9}}. Page 315. Quoting CP v/4/102, Stockwell Report. He comments: "Nor is there any evidence that a "massacre" took place in the town."</ref> [[Файл:שנות_ה-_50-.jpg|thumb|[[1950 он|1950-иад оны]] Хайфа хот]] === Израил улс === [[1948 он|1948 оны]] [[5 сарын 14|5 сарын 14-ний]] өдөр [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсаны дараа Хайфа нь [[Израил|Израилд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлах гарц болсон. [[1948 он|1948 оны]] [[Араб-Израилын дайн|Араб-Израилын дайны]] үеэр Хайфагийн хорооллууд заримдаа зөрчилдөөнтэй байсан. Дайны дараа еврей цагаачид шинэ хорооллуудад суурьшиж эхэлсэн.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=History since Independence|access-date=9 April 2008|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|publisher=Haifa Municipality|archive-date=12 Арван хоёрдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212183755/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|url-status=dead}}</ref> [[1953 он|1953 онд]] зам тээврийн мастер төлөвлөгөө болон ирээдүйн [[Архитектур|архитектурын]] төлөвлөгөөг гаргасан. [[Тел-Авив]] нь нийслэлийн статустай болсон бол Хайфа бүс нутгийн нийслэл болох үүргээ алдав. [[Ашдод|Ашдодод]] боомт нээгдсэн нь үүнийг улам даамжруулав. Израилын Аялал жуулчлалын яам Тиберийг аялал жуулчлалын төв болгон хөгжүүлэхэд анхаарч ажиллахад Хайфа хотын аялал жуулчлал буурчээ. Гэсэн хэдий ч Хайфагийн хүн ам 1970-аад оны эхээр 200,000-д хүрч, [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсаас]] ирсэн олон тооны цагаачид хотын хүн амыг 35,000-аар нэмэгдүүлжээ. Израилын анхны өндөр технологийн парк 1970-аад онд Хайфад нээгдэв. [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] үеийн түүхэн олон барилга байгууламжийг нурааж, 1990-ээд онд Хуучин хотын томоохон хэсгийг нурааж, хотын захиргааны шинэ төв байгуулах ажлыг эхлүүлжээ.<ref name="Johal">{{cite web|title=Sifting Through the Ruins: Historic Wadi Salib Under Pressure.|first=Am|last=Johal|publisher=Media Monitors Network|date=18 August 2004|url=http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928015832/http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|archive-date=28 September 2007}}</ref> [[1999 он|1999]]-[[2003 он|2003]] онуудад [[Палестин|Палестины]] хэд хэдэн террорист халдлага Хайфад болж, 68 энгийн иргэн амиа алджээ. [[2006 он|2006 онд]] Хайфа хотыг Ливаны 2-р дайны үеэр [[Хезболла|Хезболла бүлэглэлийн]] 93 пуужингаар цохиж,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5318424.stm|title=In focus: Haifa|access-date=9 April 2008|work=BBC News|date=6 September 2006}}</ref> 11 иргэний аминд хүрсэн. Пуужин харвасан газруудын дотор галт тэрэгний буудал, газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн цогцолбор байв.<ref>{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3276392,00.html|title=8 killed in rocket attack on Haifa – Israel News, Ynetnews|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|title=Katyusha rocket hit Haifa oil refineries complex during Second Lebanon War|work=Haaretz|access-date=5 May 2009|archive-date=24 Долдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724135023/http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|url-status=dead}}</ref> == Хүн ам == {{Хүн амын түүхэн тоо|1800|15=1972|footnote=|align=right|24=279600|23=2016|22=264407|21=2008|20=255914|19=1995|18=225775|17=1983|16=219559|14=183021|1000|13=1961|12=145140|11=1947|10=24600|9=1922|8=20000|7=1914|6=6000|5=1880|4=2000|1840|percentages=pagr}} Хайфа нь 103,000 өрх буюу 285,316 хүн амтай, [[Израил|Израилд]] хэмжээгээрээ гуравт ордог хот. Хуучин [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсын]] цагаачид Хайфа хотын хүн амын 25% -ийг бүрдүүлдэг.<ref name="Stats2003">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|title=The Arab Population of Israel 2003|access-date=3 January 2008|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201024709/http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|archive-date=1 December 2007|url-status=dead}}</ref> Израилын Статистикийн төв товчооны мэдээллээр [[арабчууд]] Хайфа хотын хүн амын 10% -ийг эзэлдэг бөгөөд ихэнх нь Вади Ниснас, Аббас, Халисса хороололд амьдардаг.<ref>Faier, Elizabeth (2005) ''Organizations, Gender, and the Culture of Palestinian Activism in Haifa, Israel: fieldwork and Palestinians in Israel New venues: nongovernmental organizations and social change Activism: support, conflict, and ideas Two tales of a city: history, space, and identity Honor, land, and protest ...'' Routledge, {{ISBN|0-415-94951-3}}</ref> 1994-2009 оны хооронд [[Тел-Авив]], [[Иерусалим|Иерусалимтай]] харьцуулахад тус хотод хүн амын тоо буурч, хөгшрөлт ихэсч байсан бөгөөд залуучууд боловсрол, ажлын байр хайхын тулд улсын төв рүү нүүсээр байгаа. Гэсэн хэдий ч шинэ төслүүд болон дэд бүтцийн шинэчлэлтийн үр дүнд хот хүн амынхаа бууралтыг зогсоож, шилжилт хөдөлгөөнийг бууруулж, хот руу чиглэсэн дотоод шилжих хөдөлгөөнийг татав. [[2009 он|2009 онд]] хотод сүүлийн 15 жилийн хугацаанд анх удаа хүн амын эерэг өсөлттэй гарчээ.<ref name="demo">{{cite web|url=http://urbaneconomics.blogspot.com/2006/12/is-haifa-aging.html|publisher=urbaneconomics.blogspot.com|title=Is Haifa Ageing?|access-date=10 February 2008|date=6 December 2006|work=Central Bureau of Statistics, Statistical Abstract of Israel, no. 56, 2005}}</ref> [[2016 он|2016 онд]] батлагдсан хөгжлийн төлөвлөгөөнд 2025 он гэхэд Хайфа хотын хүн амыг 330,000 оршин суугчидтай болгохоор зорьж байна.<ref name="globes">{{cite web|title=Haifa plans for 55,000 more residents by 2025|url=https://en.globes.co.il/en/article-new-haifa-outline-plan-55000-more-residents-by-2025-1001159957|website=Globes|language=en|date=11 August 2016}}</ref> == Газар зүй == Хайфа нь [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эрэг хавиар, [[Европ]], [[Африк]], [[Ази]] тивийг холбосон түүхэн хуурай гүүр, Кишон голын аманд байрладаг.<ref>{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=1504|title=Haifa, Israel|publisher=Timeanddate.com|access-date=20 March 2008}}</ref> [[Кармел уул|Кармел уулын]] хойд энгэр, Хайфа булангийн эргэн тойронд байрладаг тус хот гурван давхаргад хуваагддаг.<ref name="tiers">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.il/Tourism_Euk/Destinations/Haifa/general+info.htm|title=Haifa – General info|access-date=20 March 2008|publisher=Israeli Ministry of Tourism}}</ref> Хамгийн нам давхарга нь Хайфа боомтыг оролцуулаад худалдаа, аж үйлдвэрийн төв юм. Дунд түвшин нь [[Кармел уул|Кармел уулын]] энгэрт байрладаг бөгөөд хуучин хорооллуудаас бүрддэг бол дээд түвшин нь орчин үеийн хорооллуудаас бүрддэг. Хайфа нь [[Тел-Авив|Тель-Авив]] хотоос хойд зүгт 90 км зайд байрладаг бөгөөд [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эргийн олон тооны наран шарлагын газруудтай.<ref>{{cite web|url=http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|title=Road Distances Chart|publisher=Israel Ministry of Tourism|access-date=20 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409211830/http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|archive-date=9 April 2008}}</ref>{{wide image|Haifa BW 4.JPG|1000px|Кармел уулаас авсан Хайфа хотын дэлгэмэл зураг|align-cap=center}} == Уур амьсгал == Хайфа нь халуун хуурай зун, зөөлөн бороотой өвөлтэй [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] уур амьсгалтай.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761575008___2/israel.html|title=Israel|access-date=20 March 2008|encyclopedia=Encarta|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171259/http://encarta.msn.com/text_761575008___2/Israel.html|archive-date=28 October 2009|url-status=dead}}</ref> Гурван сард хавар ирэхэд температур нэмэгдэж эхэлдэг. Зуны дундаж температур 26°[[Цельсийн градус|C]], өвлийн улиралд 12°[[Цельсийн градус|C]]. Хайфад цас ховор ордог боловч, зарим үед өглөө 3°[[Цельсийн градус|C]] байх үед цас орох тохиолдол байдаг. Агаарын чийгшил жилийн туршид их байдаг бөгөөд бороо ихэвчлэн 9-р сараас 5-р сарын хооронд ордог. Жилийн дундаж [[хур тунадас]] нь 629 мм. {{Уур амьсгалын хүснэгт |location=[[Хайфа нисэх буудал]] (5 м / 16 фут) (Хэм: 1995–2010, Туйлшрал 1898–2011, Хур тунадас: 1980–2010) |metric first=yes |single line=yes |Jan record high C=27.0 |Feb record high C=30.4 |Mar record high C=38.0 |Apr record high C=42.5 |May record high C=44.6 |Jun record high C=43.5 |Jul record high C=37.8 |Aug record high C=37.8 |Sep record high C=41.8 |Oct record high C=41.4 |Nov record high C=36.0 |Dec record high C=31.5 |Jan avg record high C=22.6 |Feb avg record high C=25.0 |Mar avg record high C=29.9 |Apr avg record high C=35.5 |May avg record high C=36.2 |Jun avg record high C=34.6 |Jul avg record high C=35.2 |Aug avg record high C=34.1 |Sep avg record high C=34.7 |Oct avg record high C=35.4 |Nov avg record high C=30.3 |Dec avg record high C=24.7 |year avg record high C= |Jan high C=17.8 |Feb high C=18.6 |Mar high C=20.9 |Apr high C=23.8 |May high C=26.5 |Jun high C=29.5 |Jul high C=31.6 |Aug high C=31.6 |Sep high C=30.2 |Oct high C=27.9 |Nov high C=24.4 |Dec high C=19.8 |year high C= |Jan mean C=13.9 |Feb mean C=14.4 |Mar mean C=16.5 |Apr mean C=19.4 |May mean C=22.4 |Jun mean C=25.7 |Jul mean C=28.0 |Aug mean C=28.4 |Sep mean C=26.7 |Oct mean C=23.7 |Nov mean C=19.8 |Dec mean C=15.8 |year mean C= |Jan low C=10.0 |Feb low C=10.2 |Mar low C=12.1 |Apr low C=14.8 |May low C=18.2 |Jun low C=21.9 |Jul low C=24.4 |Aug low C=25.1 |Sep low C=23.2 |Oct low C=19.5 |Nov low C=15.1 |Dec low C=11.8 |year low C=15.9 |Jan avg record low C=5.4 |Feb avg record low C=6.1 |Mar avg record low C=7.6 |Apr avg record low C=9.5 |May avg record low C=13.7 |Jun avg record low C=18.4 |Jul avg record low C=21.7 |Aug avg record low C=22.7 |Sep avg record low C=19.5 |Oct avg record low C=14.8 |Nov avg record low C=9.9 |Dec avg record low C=7.3 |year avg record low C= |Jan record low C=-1.6 |Feb record low C=-3.5 |Mar record low C=2.0 |Apr record low C=4.3 |May record low C=9.6 |Jun record low C=13.0 |Jul record low C=17.0 |Aug record low C=17.9 |Sep record low C=14.2 |Oct record low C=8.5 |Nov record low C=5.0 |Dec record low C=0.2 |year record low C= |rain colour=green |Jan rain mm=124.9 |Feb rain mm=95.2 |Mar rain mm=52.8 |Apr rain mm=23.6 |May rain mm=2.7 |Jun rain mm=0.1 |Jul rain mm=0.0 |Aug rain mm=0.0 |Sep rain mm=1.2 |Oct rain mm=28.0 |Nov rain mm=77.8 |Dec rain mm=135.5 |unit rain days=0.1 мм |Jan rain days=13.9 |Feb rain days=11.7 |Mar rain days=8.6 |Apr rain days=3.6 |May rain days=1.4 |Jun rain days=0.1 |Jul rain days=0.1 |Aug rain days=0 |Sep rain days=0.8 |Oct rain days=3.9 |Nov rain days=8.0 |Dec rain days=11.8 |source 1=''Израилын Цаг Уурын Алба''<ref name=IMS>{{cite web |url=http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/TempNormals.htm |title=Temperature average |publisher=Израилын Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618145923/http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/TempNormals.htm |archive-date=2013-06-18}}{{in lang|he}}</ref><ref name=Rain>{{cite web |url=http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/RainNormals.htm |title=Precipitation average |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925080227/http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/RainNormals.htm |archive-date=2011-09-25}}{{in lang|he}}</ref> }} == Эдийн засаг == [[Файл:Haifa_Refinery_by_David_Shankbone.jpg|thumb|Хайфагийн газрын тос боловсруулах үйлдвэр]] [[Файл:Matam_hi-tech_park_(Haifa).jpg|thumb|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам]] Израилын "Хайфа ажилладаг, [[Иерусалим]] залбирдаг, [[Тел-Авив]] хөгжилддөг" гэсэн нийтлэг үг Хайфа нь ажилчид, аж үйлдвэржсэн хот гэдгээрээ нэр хүндтэй болохыг нотолж байна.<ref>{{Cite news|title=Tel Aviv: "Haifa works, Jerusalem prays, and Tel Aviv plays"|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works,-Jerusalem-prays,-and-Tel-Aviv-plays%22.html|access-date=23 March 2008|work=The Daily Telegraph|location=London|date=14 November 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415113817/http://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works%2C-Jerusalem-prays%2C-and-Tel-Aviv-plays%22.html|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}</ref> Хайфа хотын аж үйлдвэрийн бүс нь хотын зүүн хэсэгт, [[Кишон гол|Кишон голын]] эргэн тойронд байрладаг. Энд Израилын газрын тос боловсруулах хоёр үйлдвэрийн нэг болох Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр байрладаг (нөгөө үйлдвэр нь [[Ашдод|Ашдодод]] байрладаг). Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр жилд 9 сая тонн (66 сая [[баррель]]) түүхий нефть боловсруулдаг.<ref name="foundation">{{cite web|url=http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|title=Haifa Today|access-date=21 March 2008|publisher=Haifa Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415062842/http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}</ref> 1930-аад онд баригдсан өнөө үед ашиглагдаагүй, 80 метрийн өндөртэй хөргөгч цамхаг нь Британийн мандатын үед баригдсан хамгийн өндөр барилга байв.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haifaoilrefinerycoolingtowers-haifa-israel|title=Haifa Oil Refinery Cooling Towers|access-date=17 February 2008|publisher=Emporis.com}}</ref> Матам (Merkaz Ta'asiyot Mada - Scientific Industries Center гэсэн үг) нь [[Израил|Израилын]] хамгийн том, хамгийн эртний бизнес парк бөгөөд тус хотын өмнөд хэсэгт байрладаг бөгөөд Израил болон олон улсын өндөр технологийн компаниудын олон тооны үйлдвэр, судалгаа, шинжилгээний байгууламжийг байрлуулдаг: [[Apple]], [[Amazon.com|Amazon]], Abbot, Cadence, [[Intel]], IBM, Magic Leap, [[Microsoft]], Motorola, [[Google]], Yahoo!, Elbit, CSR, Philips, PwC, Amdocs гэх мэт.<ref>{{cite web|url=http://www.american.edu/carmel/ab5293a/Casestudy/Israel/israel.htm|title=Israel|publisher=American.edu|access-date=17 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haifa.il.ibm.com|title=IBM Haifa Labs|access-date=27 January 2008|publisher=IBM Haifa Labs|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308204625/http://www.haifa.il.ibm.com/|archive-date=8 March 2008|url-status=dead}}</ref> Хайфагийн худалдааны төвүүд нь Хуцот Хамифратц, Хорев Центр Молл, Панорама Центр, Кастра Центр, Колони Центр (Лев Ха-Мошава), Ханеви'им Тауэр Молл, Каньон Хайфа, Лев Хамифратц Молл, Гранд Каньон юм. [[2010 он|2010 онд]] Монокл сэтгүүл Хайфаг бизнесийн хамгийн ирээдүйтэй, дэлхийн хамгийн том хөрөнгө оруулалтын боломж бүхий хотоор тодруулсан. Хайфа хотын захиргаа зам, дэд бүтцэд 350 гаруй сая доллар зарцуулсан бөгөөд барилга барих зөвшөөрлийн тоо өмнөх хоёр жилд 83 хувиар өссөн байна.<ref name="Monocle">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3988794,00.html|title=Haifa: Greatest business potential|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=24 March 2013}}</ref> [[2014 он|2014 онд]] Тел-Авивын Хөрөнгийн биржтэй өрсөлдөхүйц технологид суурилсан хөрөнгийн бирж байгуулна гэж зарласан.<ref>{{cite web|url=http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|title=Archived copy|access-date=2015-12-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081450/http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|archive-date=22 December 2015}}</ref> Хайфа хотын захиргаа хотыг Хойд Израилын аялал жуулчлалын төв болгохоор зорьж байгаа бөгөөд тэндээс аялагчид өдөржингөө [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]], Галиль зэрэг газруудаар аялах боломжийг олгохоор зорьж байна.<ref name="hotels">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4319604,00.html|title=Dozens of hotels planned in Haifa|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}</ref> 7.75 акр талбай дээр 85,000 метр квадрат талбай бүхий таван барилгыг багтаасан шинэ амьдралын шинжлэх ухааны аж үйлдвэрийн паркийг Матам аж үйлдвэрийн парктай зэрэгцүүлэн барьж байна.<ref>{{cite web|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000756854&fid=1124|title=Building to begin on Haifa life sciences park|work=Globes|date=13 June 2012|access-date=24 March 2013}}</ref> === Аялал жуулчлал === [[2005 он|2005 онд]] Хайфа хотод нийт 1462 өрөө бүхий 13 зочид буудал байжээ.<ref name="tourism">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|title=Hotels and Tourism|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|access-date=14 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230016/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}</ref> Тус хот нь 17 километр эргийн шугамтай бөгөөд үүнээс 5 километр наран шарлагын газар юм.<ref name="leisure">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330013119/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|url-status=dead|archive-date=30 March 2007|title=Leisure Activity|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|page=56|access-date=14 February 2008}}</ref> Хайфагийн аялал жуулчлалын гол үзмэр нь [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн ертөнцийн төв]] бөгөөд Бабын алтан бөмбөгөр сүм, хүрээлэн буй орчны цэцэрлэгүүд байдаг.<ref>{{cite web|url=http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|title=Terraces of the Shrine of the Bab|access-date=11 April 2008|archive-date=23 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423225420/http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bahai.org/dir/bwc|title=Baha'i World Center|access-date=20 March 2008|publisher=[[Baháʼí International Community]]}}</ref> [[2005 он|2005]]-[[2006 он|2006 оны]] хооронд 86,037 хүн бурхан шүтлэгт зочилжээ. [[2008 он|2008 онд]] [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн цэцэрлэгүүдийг]] [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-гийн]] дэлхийн өвд бүртгэжээ. Хайфа хотын захиргааны захиалгаар [[2007 он|2007 онд]] гаргасан тайланд илүү олон зочид буудал, Хайфа-[[Акко]]-Кесарийн хоорондох гаталга онгоцны шугам барих, боомтын баруун бэхэлгээг амралт, зугаа цэнгэлийн бүс болгон хөгжүүлэх, орон нутгийн нисэх онгоцны буудал, боомтыг өргөтгөх шаардлагатай байгааг дурджээ.<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|title=Making Haifa into an international tourist destination|date=30 May 2007|access-date=10 March 2008|work=Haaretz|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415044437/http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|url-status=dead}}</ref> == Урлаг ба соёл == [[Файл:South_Dado_Beach_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa_(1506044661).jpg|left|thumb|Дадо далайн эрэг дагуух зугаалгын газар]] [[Файл:Folk_dancing_in_Dado_Beach,_Haifa_2015.JPG|thumb|Ардын бүжиг]] Хайфа нь боомт, аж үйлдвэрийн хотын дүр төрхтэй хэдий ч хойд Израилын соёлын төв юм. 1950-иад оны үед хотын дарга [[Абба Хуши]] зохиолч, яруу найрагчдыг хот руу нүүхийг уриалахад онцгой хүчин чармайлт гаргаж, тус улсад байгуулагдсан анхны хотын театр болох Хайфа театрыг байгуулжээ.<ref name="culture">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng//modules/article/view.category.php/19|title=Culture & Leisure|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=18 February 2008|archive-date=11 Дөрөвдүгээр сар 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411140703/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.category.php/19|url-status=dead}}</ref> Хотын бусад театруудад Кригерийн урлагийн төв, Раппапортын урлаг соёлын төв багтдаг. Конгрессийн төв нь үзэсгэлэн, концерт, тусгай арга хэмжээ зохион байгуулдаг.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|title=The Congress Center|publisher=Haifa Municipality|access-date=2 April 2008|archive-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119054714/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|url-status=dead}}</ref> [[1975 он|1975 онд]] байгуулагдсан Хайфа кино театрт суккотын баярын өдрүүдэд жил бүр Хайфагийн олон улсын кино наадам болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|title=Haifa Symphony|access-date=20 January 2008|publisher=Haifa Symphony|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217224625/http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|archive-date=17 December 2007}}</ref> Хайфа нь 29 [[Кино театр|кино театртай]]. Тус хот орон нутгийн "Едиот Хайфа" сонинг эрхлэн гаргадаг бөгөөд өөрийн Хайфа радио станцтай. Израилын [[араб хэл]] дээр гардаг Аль-Иттихад, Аль-Мадина сонинууд мөн Хайфад байрладаг. 1990-ээд оны үед Хайфа хотод [[Боб Дилан]], Ник Кэйв, Блур, П.Ж.Харви нарын оролцсон Хайфа рок & блюз фестивалийг зохион байгуулж байжээ. === Музей === [[Файл:P1190557_-_בית_הטכניון_ההיסטורי_-_החצר.JPG|thumb|Үндэсний шинжлэх ухааны музей, Хайфа]] Хайфа нь арав гаруй музейтэй.<ref name="museums">{{cite web|url=http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|title=Haifa Museums|publisher=Get2Israel.com|access-date=18 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080229091637/http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|archive-date=29 February 2008}}</ref> Хамгийн алдартай музей бол Израилын Шинжлэх ухаан, технологи, сансар судлалын үндэсний музей бөгөөд [[2004 он|2004 онд]] бараг 150,000 хүн музейг зочилсон байна. Энэхүү музей нь Хадар хорооллын Технионы хуучин барилгад байрладаг. Японы уран зургийн Тикотины музей нь зөвхөн [[Японы урлагт]] зориулагдсан [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] цорын ганц музей юм. Хайфад орших бусад музейд Эртний түүхийн музей, Үндэсний далайн музей ба Хайфа хотын музей, Хехтийн музей, Дагоны археологийн үр тариа боловсруулах музей, Төмөр замын музей, Нууц цагаачдын болон тэнгисийн цэргийн музей багтдаг. Зураач Херманн Струкийн хуучин гэр, студи нь одоо Херманн Струкийн музей болжээ.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|title=The Mane Katz Museum|access-date=25 January 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=13 Гуравдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313222222/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|url-status=dead}}</ref> Ган Ха-Эм цэцэрлэгт хүрээлэн дэх Хайфагийн амьтны хүрээлэнд одоо [[Израил|Израил улсад]] устаж үгүй болсон Сирийн хүрэн баавгай бүхий жижиг амьтдын цуглуулга байдаг. == Засгийн газар == [[1940 он|1940 онд]] анхны еврей хотын даргаар Шабтай Леви сонгогдов. Левигийн хоёр орлогч нь [[Арабчууд|араб]] (нэг нь [[Ислам|мусульман]], нөгөө нь [[Христ итгэл|христийн]] шашинтай) байсан бөгөөд зөвлөлийн үлдсэн хэсэг нь дөрвөн [[еврей]], зургаан [[Арабчууд|арабаас]] бүрдсэн байв.<ref name="govt">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kUOK3a6hAMsC&q=haifa+municipality&pg=PA129|title=Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics|last=Daniel Monterescu|first=Dan Rabinowitz|pages=113–132|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|access-date=26 July 2009|isbn=978-0-7546-4732-4|year=2007}}</ref> Өнөөдөр Хайфаг хотын дарга [[Эйнат Калиш-Ротем]] тэргүүтэй 12 дахь хотын зөвлөл удирдаж байна. Хотын сонгуулийн үр дүн нь Кнессетийн сонгуультай адил зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг шийддэг. Хотын зөвлөл нь хотод хууль тогтоох зөвлөл бөгөөд туслах хууль батлах бүрэн эрхтэй.<ref name="council">{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117042303/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-date=17 January 2008|title=City Council Overview|language=he|publisher=Haifa Municipality}}</ref> [[2003 он|2003 онд]] сонгогдсон 12 дахь зөвлөл 31 гишүүнтэй бөгөөд либерал Шинуй-Ногоонууд хамгийн олон суудал авсан (6), [[Ликуд]] 5 суудалтай хоёрт орсон.<ref name="councillors">{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117045014/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-date=17 January 2008|title=Members of the 12th City Council|language=he|publisher=Haifa Municipality}}</ref> === Хотын дарга нар === [[Файл:PikiWiki_Israel_6692_haifa_city_hall.jpg|thumb|Хотын захиргаа]] {{Div col}} * [[Наджиб Эффенди аль-Ясин]] (1873–77) * [[Ахмад Эффенди Джалаби]] (1878–81) * [[Мустафа Бей аль-Салих]] (1881–84) * [[Мустафа Паша аль-Халил]] (1885–1903) * [[Джамиль Садик]] (1904–10) * [[Рифат аль-Салах]] (1910–11) * [[Ибрахим аль-Халил]] (1911–13) * [[Абд аль-Рахман аль-Хадж]] (1920–27) * [[Хасан Бей Шукри]] (1914–20, 1927–40) * [[Шабтай Леви]] (1940–51) * [[Абба Хуши]] (1951–1969) * [[Моше Флиманн]] (1969–1973) * [[Йосеф Альмоги]] (1974–1975) * [[Йерухам Цейсель]] (1975–1978) * [[Ари Гурель]] (1978–1993) * [[Амрам Мицна]] (1993–2003) * [[Гиора Фишер]] (түр хотын дарга, 2003) * [[Йона Яхав]] (2003–2018) * [[Эйнат Калиш-Ротем]] (2018-2024) * [[Йона Яхав]] (2024–одоо үе) {{Div col end}} == Эмнэлгийн байгууламж == [[Файл:Rambam_Health_Care_Campus_Main_Building.JPG|thumb|Рамбам эрүүл мэндийн төв]] [[Файл:Haifa_U_Rabin_Building.jpg|thumb|[[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]], Рабин барилга]] Хайфа хотын эрүүл мэндийн байгууллагууд нийт 4000 эмнэлгийн ортой.<ref>{{cite web|url=http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071108234444/http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2007|title=research at rambam|publisher=Rambam.org.il|access-date=5 May 2009}}</ref> Хамгийн том эмнэлэг бол 2004 онд 78000 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн 900 ортой, засгийн газрын мэдэлд байдаг Рамбам эмнэлэг юм.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5197326.stm|title=Haifa hospital in the firing line|first=Raffi|last=Berg|work=BBC News|date=20 July 2006|access-date=5 January 2010}}</ref> Бнай-Цион эрүүл мэндийн төв, Кармел эмнэлэг тус бүр 400 ортой. Хайфа нь 20 гэр бүлийн эрүүл мэндийн төвтэй. 2004 онд Хайфад байдаг эмнэлэгүүдэд нийт 177.478 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн байна. Рамбам эрүүл мэндийн төв нь 2006 онд Ливаны хоёрдугаар дайны үеэр галын шууд шугаманд байсан тул өвчтөнүүдээ хамгаалахын тулд тусгай урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах шаардлагатай болсон.<ref>{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3287614,00.html|title=Haifa hospital goes underground|work=Ynetnews|access-date=18 February 2008|date=7 August 2006|first=Ahiya|last=Raved}}</ref> == Боловсрол == Хайфад олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хоёр их сургууль, хэд хэдэн коллеж байрладаг. [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]] нь 1963 онд байгуулагдсан бөгөөд Кармел уулын оргилд байдаг. 30 давхар Эшкол цамхгийн дээд давхарт Израилын хойд хэсгийг дэлгэмэл байдлаар харуулдаг. Археологи, уран зургийн чухал цуглуулгатай Хехтийн музей нь [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургуулийн]] кампуст байрладаг. [[Технион - Израилын технологийн дээд сургууль]] нь 1912 онд байгуулагдсан. 18 факультет, 42 эрдэм шинжилгээний хүрээлэнтэй. Анхны байрлаж байсан барилгад одоо Хайфагийн шинжлэх ухааны музей байрладаг. Израилын анхны технологийн ахлах сургууль болох Босмат нь 1933 онд Хайфа хотод байгуулагдсан.<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|title=The closing of a dream come true|access-date=25 January 2008|work=Haaretz|archive-date=3 Арван хоёрдугаар сар 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203085715/http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|url-status=dead}}</ref> 2006–2007 оны байдлаар Хайфа 70 бага сургууль, 23 дунд сургууль, 28 ахлах сургууль, 8 мэргэжлийн дунд сургуультай байв. Хайфа хотын цэцэрлэгт 5133, бага сургуульд 2081, дунд сургуульд 7911, ахлах сургуульд 8072, мэргэжлийн дунд сургуульд 2646, бүрэн дунд сургуулийн 2068 сурагч хичээллэж байв.<ref name="edu">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|title=Education|access-date=14 February 2008|date=1 June 2007|publisher=Haifa Municipality|work=Haifa Statistical Yearbook 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230026/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}</ref> Оюутнуудын 86% нь [[Еврей хэл|еврей хэлээр]] ярьдаг, 14% нь [[Араб хэл|араб]] сургуулиудад сурч байсан. 2004 онд Хайфа хот нийт 367.323 ширхэг ном хадгалдаг 16 хотын номын сантай.<ref>{{cite web|last=Ratner|first=David|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|title=Haifa's Christian schools lead the league|work=Haaretz|date=25 May 2004|access-date=24 March 2013|archive-date=3 Есдүгээр сар 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903212521/http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|url-status=dead}}</ref> == Тээвэр == === Нийтийн тээвэр === [[Файл:Haifa_cable_car.jpg|thumb|Кармел уулаас Бат Галим руу бууж буй кабель машин]] Хайфад зургаан төмөр замын өртөө, Кармелит, одоогоор [[Израил|Израилын]] цорын ганц метроны систем үйлчилдэг. [[Израил|Израилын]] төмөр замын [[Нагария]]-[[Тел-Авив|Тел-Авивын]] эрэг орчмын төмөр замын гол шугам Хайфагийн булангийн эргээр дайран өнгөрдөг бөгөөд хотын дотор зургаан буудалтай. Баруун өмнөөс зүүн хойд чиглэлд эдгээр станцууд нь: Хайфа Хоф Ха-Кармел, Хайфа Бат-Галим, Хайфа Мерказ Ха-Шмона, Ха-Мифрац Централ, Хутзот Ха-Мифратц, Кирьят-Хайм. Хайфагаас [[Тел-Авив]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]], [[Нагария]], [[Акко]], [[Кирьят-Моцкин]], [[Биньямина]], [[Лод]], [[Рамла]], [[Бейт Шемеш]], [[Иерусалим]] болон бусад байршил руу шууд галт тэрэг явдаг. Хайфагийн хот хоорондын автобусны холболтыг зөвхөн хоёр терминал ажиллуулдаг Egged автобус компани гүйцэтгэдэг: * Ха-Мифрац төв автобусны буудал, Ха-Мифрац төв төмөр замын буудлын хажууд * Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төмөр замын буудалтай залгаа Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудал Тус улсын хойд хэсэгт байрлах шугамууд Ха-Мифрац төв автобусны буудлыг ашигладаг бөгөөд тэдгээрийн хамрах хүрээ нь [[Израил|Израилын]] хойд хэсгийн ихэнх хотуудыг хамардаг. Өмнө зүг рүү чиглэсэн шугамууд Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны зогсоолыг ашигладаг. [[Файл:The_New_Carmelit_08-10-2018.jpg|left|thumb|Кармелит нь газар доорхи төмөр зам бөгөөд одоогоор Израилын цорын ганц метроны систем юм]] Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудлаас шууд хүрэх газрууд нь [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]], [[Эйлат]], [[Раанана]], [[Нетания]], [[Хадера]], [[Зихрон-Яаков]], Атлит, [[Тират-Кармель]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]] орно. Автобусны шугамууд бямба гарагийн өглөөнөөс хойш хот даяар хөнгөлөлттэй хуваарийн дагуу ажилладаг. 2008 оны зуны туршид эдгээр шугамууд долоо хоногт 7 шөнө ажилласан. Хайфа нь [[Израил|Израилын]] зуны цагт бямба гарагт далайн эрэг рүү автобусаар үйлчилдэг цорын ганц хот юм. [[Файл:Port_of_Haifa_2752-1.jpg|thumb|Хайфа хотын боомт]] Хайфагийн газар доорхи төмөр замын системийг Кармелит гэдэг. Энэ бол Парис талбайгаас Кармел уулын Ган Ха-Эм хүртэл явдаг төмөр зам дээрх газар доорхи фуникуляр юм.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|title=The Carmelit|access-date=19 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=4 Тавдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504211823/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|url-status=dead}}</ref> Нэг зам, зургаан өртөө, хоёр галт тэргээр дэлхийн хамгийн богино метроны шугамаар Гиннесийн номонд бичигджээ. === Агаар болон далайн тээвэр === [[Хайфа нисэх онгоцны буудал]] нь [[Тел-Авив]], [[Эйлат]] руу нисэх дотоодын нислэгүүд болон [[Кипр]], [[Грек]], [[Йордан]] руу олон улсын нислэгийн нислэг үйлддэг. Хайфа хотоос нислэг үйлддэг онгоцууд нь Аркия, Исраир юм. Хөлөг онгоцнууд Хайфа боомтоос Зүүн Газар дундын тэнгис, Өмнөд Европ, Хар тэнгисийн чиглэлүүд хүртэл үйлчилдэг. === Зам === Хайфа ба тус улсын төв лүү аялахад далайн эргийн дагуух гол хурдны авто зам болох хурдны зам 2-оор дамжин өнгөрөх боломжтой. 4-р хурдны зам нь Хайфагийн хойд эрэг дагуу, мөн хурдны зам 2-оос урагш, дотогшоо урсдаг. Өмнө нь Хайфагийн хойд талын хурдны замын дагуух хөдөлгөөн хотын төв хэсгээр дайрч өнгөрөх ёстой байв. [[2010 он|2010 оны]] [[12 сарын 1|12-р сарын 1-ний]] өдөр нээгдсэн Кармелийн хонгилууд энэ хөдөлгөөнийг Кармел уулын доогуур чиглүүлж хотын төвийн түгжрэлийг бууруулж байна.<ref>{{cite web|url=http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|title=Carmel Tunnels|publisher=Israel MOF|access-date=22 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120712130111/http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|archive-date=12 July 2012}}</ref> == Спорт == [[Файл:SammyOferSTD.jpg|thumb|Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн]] Хайфагийн гол цэнгэлдэх хүрээлэнгүүд нь: [[УЕФА|УЕФА-гийн]] баталсан 30,780 хүний суудалтай Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн, Томас Д'Александро цэнгэлдэх хүрээлэн, Неве Шаанань Атлетик цэнгэлдэх хүрээлэн. Тус хотын хөлбөмбөгийн хоёр гол клуб нь одоогоор [[Израилын Премьер Лиг|Израилын Премьер Лигт]] тоглож байгаа Маккаби Хайфа, Хапоэл Хайфа нар юм. Маккаби Израилд арван хоёр түрүүлсэн бол Хапоэл нэг түрүүлсэн. Тус хотод Израилын хөлбөмбөгийн Лигийн нэг хэсэг болох [[Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэн|Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэнд]] тоглодог Америкийн Хайфа Андердогс хэмээх хөлбөмбөгийн клуб байдаг. Лигийн анхны улирлын аварга шалгаруулах тэмцээнд баг нь хожигдсон боловч [[2005 он|2005 онд]] Израилын хөлбөмбөгийн лигтэй нэгдсэн Америкийн хөлбөмбөгийн Израилын бүрэлдэхүүнд багтаж нэг цол хүртсэн. Хайфа Хоукс бол Хайфа хотоос гаралтай [[Хоккей|хоккейн]] баг юм. [[1996 он|1996 онд]] тус хот салхин сэнтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан. == Ах дүү хотууд == Одоогийн байдлаар:<ref>{{cite web|title=Secretary General / Foreign Relations|url=https://www.haifa.muni.il/English/MayorsOffice/Pages/CitySecretary-.aspx|website=haifa.muni.il|publisher=Haifa|access-date=2020-01-30}}</ref> * {{flagicon|Украин}} [[Украин|Украины]] [[Одесса]] — 1992 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Массачусеттс]], [[Бостон]] — 1999 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Калифорни]], [[Сан-Франциско]] — 1984 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Флорида]], [[Форт-Лодердейл]] — 2002 он * {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Портсмут]] — 1962 он * {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Ньюкасл апон Тайн|Ньюкасл]] — 1980 он * {{flagicon|Итали}} [[Итали]], [[Турин]] — 1997 он *{{flagicon|Дани}} [[Дани]], [[Ольборг]] — 1972 он * {{flagicon|Бельги}} [[Бельги]], [[Антверпен]] — 1986 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Бремен]] — 1978 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Дюссельдорф]] — 1988 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Майнц]] — 1987 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Эрфурт]] — 2000 оны * {{flagicon|Франц}} [[Франц]], [[Марсель]] — 1962 он * {{flagicon|Кипр}} [[Кипр]], [[Лимасол]] — 2000 он * {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Шанхай]] — 1994 он * {{flagicon|Филиппин}} [[Филиппин]], [[Манила]] — 1971 он * {{flagicon|Өмнөд Африк}} [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]], [[Кейптаун]] * {{flagicon|Аргентин}} [[Аргентин]], [[Росарио]] — 1988 он * {{flagicon|Орос}} [[Оросын Холбооны Улс|Орос]], [[Санкт-Петербург]] — 2008 он * {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Чөндү|Чөнду]] — 2013 он == Зургийн цомог == <gallery widths="180" heights="180" perrow="6"> Файл:Haifa genel0301.jpg|Кармел уулын баруун энгэр ба худалдаа, ажил эрхлэлтийн бүс Матам, "Каньон Азриели Хайфа" худалдааны төв, Конгрессийн төв. Файл:Technion – Israel Institute of Technology19.jpg|Технионы кампус Файл:Eshkol tower haifa u.jpg|[[Хайфа их сургууль]], Эшкол цамхаг Файл:Matam hi-tech park (Haifa).jpg|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам Файл:Haifa Convention Center09 April2013.JPG|Хурлын төв Файл:Метронит..jpg|Метронит Файл:Lev Hamifratz-Citymall.JPG|Синемол худалдааны төв Файл:Haifa South Haifa Mall OIC.jpg|«Каньон Азриэли Хайфа» худалдааны төв Файл:Karmelit.jpg|Кармелит Файл:Carmel Tunnels, Check Post entrance 1.JPG|Кармелын хонгил Файл:Hof Hacarmel IMG 9919.JPG|Леонардо зочид буудал Файл:Port of Haifa 2752-1.jpg|Хайфагийн боомт Файл:Port of Haifa - aerial view.jpg|Хайфа булан Файл:Downterraces.jpg|Бахай цэцэрлэгээс харагдах үзэмж Файл:MerkazitHaMifrtaz b.jpg|[[Израил|Израилын]] хамгийн том тээврийн төв «Мерказит ха-Мифрац» </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Haifa|Хайфа}} {{Wikinews|Haifa|Хайфа}} {{Wikivoyage|Haifa|Хайфа}} == Эшлэл == <references responsive="" /> {{Израилын хот}} {{Хайфа тойрог}} [[Ангилал:Хайфа| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:Хайфа тойргийн хот]] [[Ангилал:Хайфа тойрог]] [[Ангилал:Израилын хот]] dqc36tjx4ev0ky6tf5x1nofbx3nch8c 0 118577 860809 734118 2026-07-01T15:08:11Z Avirmed Batsaikhan 53733 860809 wikitext text/x-wiki [[Файл:RioLogo.svg|thumb|334x334px|Рио Тинто группын Лого]] '''Рио Тинто групп''' ([[Англи хэл|англи.]]- ''Rio Tinto Group'' ) нь төмрийн хүдэр, зэс, алмаз, алт, уран олборлодог Англи-Австралийн үндэстэн дамнасан, дэлхийн хоёр дахь том металл, уул уурхайн корпораци бөгөөд "[[BHP]]"-ийн дараа ордог. Тус компани нь 1873 онд үндэстэн дамнасан хөрөнгө оруулагчдын консорциум Испанийн засгийн газраас [[Испани|Испанийн]] [[Андалуси|Андалусиа]] мужийн Хуэлва дахь Рио Тинто голын эрэг дахь уурхайн цогцолборыг худалдаж авснаар анх байгуулагдсан түүхтэй. Тэр цагаас хойш тус компани нь хөнгөн цагаан, төмрийн хүдэр, зэс, уран, алмаз зэрэг олон түүхий эдийн үйлдвэрлэлээрээ дэлхийд тэргүүлэгчдийн эгнээнд орохын тулд олон тооны нэгдэл, худалдан авалтын үр дүнд өргөжин тэлж ирсэн байна. Ту групп нь уурхай, хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр, борлуулалтын төв, өгөгдлийн удирдлагын төв, судалгаа хөгжлийн лаборатори, хиймэл оюун ухааны төв ажиллуулах зэргээр дэлхийн 35 улсад үйл ажиллагаа явуулж байна. 2011 оны 12-р сарын 13-нд бие даасан арбитр [[Айвенхоу Майнз]] (одоо Туркойз Хилл Ресурс гэгддэг) компанийн 49 хувийг эзэмшиж байсан Рио Тинтогийн 16 тэрбум долларын өртөгтэй [[Канад|Канадын]] группын "хорт Боб" хочтой [[Роберт Фрийдланд|Роберт Фрийдландыг]] захирлын албан тушаалаас нь буулгаж өөрсдийн хүмүүсээ томилсон юм. Дэлхийд алдартай зэсийн томоохон ордуудын нэг болох [[Оюутолгой|Оюутолгойг]] Айвенхоу Монголд олборлосон. 2012 оны нэгдүгээр сарын 28-нд Рио Тинто Айвенхоу Майнзыг хяналтандаа авч, удирдлагыг нь огцруулсан. Тус группийн хөрөнгийн 43 хувь АНУ, Канадад төвлөрдөг бөгөөд 33 хувь нь Австралид, үлдсэн нь Африк, Индонези, Өмнөд Америк болон Европын улсад байршдаг юм байна. Энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар тус группийн салбаруудад 55 мянга гаруй ажилтан ажиллаж буй. Өдгөө тус компанийн төв [[Лондон]] хотод байдаг ч менежментийн гол төв нь Австралийн [[Мельбурн]] хотод байдаг ажээ. Өнөөгийн байдлаар [[Доминик Бартон]] тус гуппыг тэргүүлж байна. == Охин компаниуд == Тус компани нь зургаан тивд үйл ажиллагаа явуулдаг ч гол төлөв Австрали, Канадад төвлөрсөн бөгөөд уул уурхайн үйл ажиллагаагаа бүрэн болон хэсэгчлэн эзэмшдэг охин компаниудын цогц сүлжээгээр дамжуулан эзэмшдэг. * Energy Resources of Australia – 68.4% * Hathor Exploration – 100% * QIT-Fer et Titane – 100% * Dampier Salt – 68.4% * Iron Ore Company of Canada – 58.7% * Pacific Aluminum – 100% * Richards Bay Minerals – 74% * Монголд: Turquoise Hill Resources – 51% * '''Захиралуудын Удирдах Зөвлөл''' ** ''Гүйцэтгэх захиралууд'' *** Simon Thompson, /1958 онд төрсөн/ 2021 оны 3 дугаар сарын 3-наас Удирдах Зөвлөлийн дарга *** Jakob Stausholm, /1968 онд төрсөн/ гүйцэтгэх захирал ** ''Захиралууд'' *** Megan Clark AC *** Hinda Gharbi *** Simon McKeon AO *** Simon Henry *** Jennifer Nason *** Sam Laidlaw *** Ngaire Woods CBE Албан ёсны цахим хаяг: https://www.riotinto.com/mn-mn/mn/about<nowiki/>{{company-stub}} s4sbihkbo4434dcbmiw2sw4i1b8wf4c 0 145860 860844 852849 2026-07-02T11:36:12Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Ойрад–Халхын дайнууд]] 860844 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ойрад–Халхын дайнууд]] p3k6paabnu7pc21dexvkxbfzf9rhhg7 1 145861 860841 852851 2026-07-02T11:35:57Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Хэлэлцүүлэг:Ойрад–Халхын дайнууд]] 860841 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хэлэлцүүлэг:Ойрад–Халхын дайнууд]] rnmf4d3xwguwmj4jngishncayobmhhi 0 146978 860834 860793 2026-07-02T09:44:28Z Ganaahuu 27277 Амьдрал Баяжуулагч номын клуб 860834 wikitext text/x-wiki '''Амьдрал баяжуулагч номын клуб''' нь 2025 оны 8 сарын 12-ны өдөр үүсгэн байгуулагдсан цахимаар уншигч номын клуб юм. Ашгийн бус номын соёлыг түгээх, хувь хүний оюуны хөгжлийг дэмжсэн ном уншлага, номын хэлэлцүүлэг хийдэг. '''Уриа''': Тархины түгжээгээ мулталъя! '''Зорилго''': Ном унших соёлыг түгээж, хамтдаа хөгжье! == Түүхэн тойм == Р.Дарханцэцэг, М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нарын бүсгүйчүүд хамтдаа 2025 оны 8 сарын 12-ны өдөр "Амьдрал баяжуулагч" номын клубээ нээж санхүүгийн чиглэлийн ном уншиж эхэлсэн байна. 2026 оны 1 сарын 26-ны өдөр "XXI зууны бизнес" ном уншиж эхлэхэд М.Ганхүү гишүүн нэмэгдэж оржээ. == Уншиж, хэлэлцүүлсэн ном == Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь эхлээд санхүүгийн сэдэвт 9 ном уншиж дууссан. Одоо эрүүл мэндийн сэдэвт 9 ном уншихаас зургаа дахь номоо уншиж байна. Номыг өглөө 06:00 цагаас 30 минут уншаад 07:00 цаг хүртэл дараагийн 30 минутад хэлэлцэж, гол санаа, тойм утга болоод ил далд санаа, зохиогчийн харсан өнцөг зэргийг хэлэлцэж санал бодлоо хуваалцдаг. Иймээс ном зөвхөн уншаад зогсохгүй, хэлэлцдэг тул хөтлөгч-чиглүүлэгч буюу МС хөтлөгчтэй байдаг. === Санхүүгийн сэдэвт номууд === Санхүүгийн сэдэвт номуудаас дараах есөн номыг уншсан байна. Үүнд: # "Бизнес гарын авлага" номд М.Ариунгэрэл, Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч , М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Рич Девос, "Эгэл Рич", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Стевен Кови, "Өндөр бүтээмжтэй хүмүүсийн 7 дадал", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки , "Баян Аав, Ядуу Аав 1", 2003 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки т, "Баян Аав, Ядуу Аав 2", 2009 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки , "Баян Аав, Ядуу Аав 3", 2009 номд М.Ариунгэрэл уншигч, хөтлөгчийг давхар хийжээ. # Роберт Кийосаки, "XXI зууны бизнес", 2023 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгч. # Экер Харв, "Саятны сэтгэлгээний нууц", 2009 номд Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нар уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчийг ээлжилж хийжээ. # Рабби Даниэл Лапин, "Библи дэх Бизнесийн нууц", 2023 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчөөр ажилласан байна. номыг уншсан байна. === Эрүүл мэндийн номууд === Эрүүл мэндийн сэдэвт дараах номуудыг уншиж байна. Үүнд: # Жулиа Эндерс, "Гэдэс", 2022 номд Б.Туул, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Л.Энхзул, "Сахар", 2020 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # "Бодисын солилцоо" номд Б.Энхнаран уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро, "Алхалт", 2025 номд Р.Дарханцэцэг, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро,"Алхалт 2", 2025 номд М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Максим Гончаров, "Бодит чадварууд ба Эерэг сэтгэл засал", 2026 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. == Гадаад холбоос == [https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Амьдрал Баяжуулагч номын клуб] 8f23mm4n6qmx956cp5yxozbxhrfy2q8 860835 860834 2026-07-02T09:53:02Z Ganaahuu 27277 Амьдрал Баяжуулагч номын клуб 860835 wikitext text/x-wiki '''Амьдрал баяжуулагч номын клуб''' нь [[2025 он|2025]] оны [[8 сарын 12]]-ны өдөр үүсгэн байгуулагдсан цахимаар уншигч номын клуб юм. Ашгийн бус номын соёлыг түгээх, хувь хүний оюуны хөгжлийг дэмжсэн ном уншлага, номын хэлэлцүүлэг хийдэг. '''Уриа''': Тархины түгжээгээ мулталъя! '''Зорилго''': Ном унших соёлыг түгээж, хамтдаа хөгжье! == Түүхэн тойм == Р.Дарханцэцэг, М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нарын бүсгүйчүүд хамтдаа 2025 оны 8 сарын 12-ны өдөр "Амьдрал баяжуулагч" номын клубээ нээж санхүүгийн чиглэлийн ном уншиж эхэлсэн байна. 2026 оны 1 сарын 26-ны өдөр "XXI зууны бизнес" ном уншиж эхлэхэд М.Ганхүү гишүүн нэмэгдэж оржээ. == Уншиж, хэлэлцүүлсэн ном == Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь эхлээд санхүүгийн сэдэвт 9 ном уншиж дууссан. Одоо эрүүл мэндийн сэдэвт 9 ном уншихаас зургаа дахь номоо уншиж байна. Номыг өглөө 06:00 цагаас 30 минут уншаад 07:00 цаг хүртэл дараагийн 30 минутад хэлэлцэж, гол санаа, тойм утга болоод ил далд санаа, зохиогчийн харсан өнцөг зэргийг хэлэлцэж санал бодлоо хуваалцдаг. Иймээс ном зөвхөн уншаад зогсохгүй, хэлэлцдэг тул хөтлөгч-чиглүүлэгч буюу МС хөтлөгчтэй байдаг. === Санхүүгийн сэдэвт номууд === Санхүүгийн сэдэвт номуудаас дараах есөн номыг уншсан байна. Үүнд: # "Бизнес гарын авлага" номд М.Ариунгэрэл, Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч , М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Рич Девос, "Эгэл Рич", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Стевен Кови, "Өндөр бүтээмжтэй хүмүүсийн 7 дадал", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки , "Баян Аав, Ядуу Аав 1", 2003 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки т, "Баян Аав, Ядуу Аав 2", 2009 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки , "Баян Аав, Ядуу Аав 3", 2009 номд М.Ариунгэрэл уншигч, хөтлөгчийг давхар хийжээ. # Роберт Кийосаки, "XXI зууны бизнес", 2023 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгч. # Экер Харв, "Саятны сэтгэлгээний нууц", 2009 номд Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нар уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчийг ээлжилж хийжээ. # Рабби Даниэл Лапин, "Библи дэх Бизнесийн нууц", 2023 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчөөр ажилласан байна. номыг уншсан байна. === Эрүүл мэндийн номууд === Эрүүл мэндийн сэдэвт дараах номуудыг уншиж байна. Үүнд: # Жулиа Эндерс, "Гэдэс", 2022 номд Б.Туул, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Л.Энхзул, "Сахар", 2020 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # "Бодисын солилцоо" номд Б.Энхнаран уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро, "Алхалт", 2025 номд Р.Дарханцэцэг, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро,"Алхалт 2", 2025 номд М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Максим Гончаров, "Бодит чадварууд ба Эерэг сэтгэл засал", 2026 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. == Гадаад холбоос == [https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Амьдрал Баяжуулагч номын клуб] Фэйсбүүк хуудас хаяг: https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Фэйсбүүк бүлэг хаяг: https://www.facebook.com/groups/coolbooks/ [[Ангилал:Ном]] [[Ангилал:Номын клуб]] [[Ангилал:Ном судлал]] [[Ангилал:Ном сэдвээр]] gvf9lr2la2i4ekmsnk6x6g3he7jqjla 860836 860835 2026-07-02T10:14:25Z Ganaahuu 27277 Амьдрал Баяжуулагч номын клуб 860836 wikitext text/x-wiki '''Амьдрал баяжуулагч номын клуб''' нь [[2025 он|2025]] оны [[8 сарын 12]]-ны өдөр үүсгэн байгуулагдсан цахимаар уншигч номын клуб юм. Ашгийн бус номын [[соёл]]<nowiki/>ыг түгээх, хувь хүний оюуны хөгжлийг дэмжсэн [[ном]] уншлага, номын [[хэлэлцүүлэг]] хийдэг. '''Уриа''': Тархины түгжээгээ мулталъя! '''Зорилго''': Ном унших соёлыг түгээж, хамтдаа хөгжье! == Түүхэн тойм == Р.Дарханцэцэг, М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нарын бүсгүйчүүд хамтдаа 2025 оны 8 сарын 12-ны өдөр "Амьдрал баяжуулагч" номын клубээ нээж санхүүгийн чиглэлийн ном уншиж эхэлсэн байна. 2026 оны 1 сарын 26-ны өдөр "XXI зууны бизнес" ном уншиж эхлэхэд М.Ганхүү гишүүн нэмэгдэж оржээ. == Уншиж, хэлэлцүүлсэн ном == Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь эхлээд санхүүгийн сэдэвт 9 ном уншиж дууссан. Одоо эрүүл мэндийн сэдэвт 9 ном уншихаас зургаа дахь номоо уншиж байна. Номыг өглөө 06:00 цагаас 30 минут уншаад 07:00 цаг хүртэл дараагийн 30 минутад хэлэлцэж, гол санаа, тойм утга болоод ил далд санаа, зохиогчийн харсан өнцөг зэргийг хэлэлцэж санал бодлоо хуваалцдаг. Иймээс ном зөвхөн уншаад зогсохгүй, хэлэлцдэг тул хөтлөгч-чиглүүлэгч буюу МС хөтлөгчтэй байдаг. === Санхүүгийн сэдэвт номууд === Санхүүгийн сэдэвт номуудаас дараах есөн номыг уншсан байна. Үүнд: # "Бизнес гарын авлага" номд М.Ариунгэрэл, Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч , М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Рич Девос, "Эгэл Рич", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Стевен Кови, "Өндөр бүтээмжтэй хүмүүсийн 7 дадал", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 1", 2003 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 2", 2009 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 3", 2009 номд М.Ариунгэрэл уншигч, хөтлөгчийг давхар хийжээ. # Роберт Кийосаки, "XXI зууны бизнес", 2023 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгч. # Экер Харв, "Саятны сэтгэлгээний нууц", 2009 номд Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нар уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчийг ээлжилж хийжээ. # Рабби Даниэл Лапин, "Библи дэх Бизнесийн нууц", 2023 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчөөр ажилласан байна. номыг уншсан байна. === Эрүүл мэндийн номууд === Эрүүл мэндийн сэдэвт дараах номуудыг уншиж байна. Үүнд: # Жулиа Эндерс, "Гэдэс", 2022 номд Б.Туул, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Л.Энхзул, "Сахар", 2020 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # "Бодисын солилцоо" номд Б.Энхнаран уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро, "Алхалт", 2025 номд Р.Дарханцэцэг, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро,"Алхалт 2", 2025 номд М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Максим Гончаров, "Бодит чадварууд ба Эерэг сэтгэл засал", 2026 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. == Гадаад холбоос == [https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Амьдрал Баяжуулагч номын клуб] Фэйсбүүк хуудас хаяг: https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Фэйсбүүк бүлэг хаяг: https://www.facebook.com/groups/coolbooks/ [[Ангилал:Ном]] [[Ангилал:Номын клуб]] [[Ангилал:Ном судлал]] [[Ангилал:Ном сэдвээр]] ns4yis7ww1w8n5m7avs1qssmv61ghbe 860837 860836 2026-07-02T10:17:23Z Ganaahuu 27277 Амьдрал Баяжуулагч номын клуб 860837 wikitext text/x-wiki '''Амьдрал баяжуулагч номын клуб''' нь [[2025 он|2025]] оны [[8 сарын 12]]-ны өдөр үүсгэн байгуулагдсан цахимаар уншигч номын клуб юм. Ашгийн бус номын [[соёл]]<nowiki/>ыг түгээх, хувь хүний оюуны хөгжлийг дэмжсэн [[ном]] уншлага, номын [[хэлэлцүүлэг]] хийдэг. '''Уриа''': Тархины түгжээгээ мулталъя! '''Зорилго''': Ном унших соёлыг түгээж, хамтдаа хөгжье! == Түүхэн тойм == Р.Дарханцэцэг, М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нарын бүсгүйчүүд хамтдаа 2025 оны 8 сарын 12-ны өдөр "Амьдрал баяжуулагч" номын клубээ нээж санхүүгийн чиглэлийн ном уншиж, хэлэлцэж эхэлсэн байна. 2026 оны 1 сарын 26-ны өдөр "XXI зууны бизнес" ном уншиж эхлэхэд М.Ганхүү гишүүн нэмэгдэж оржээ. == Уншиж, хэлэлцүүлсэн ном == Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь эхлээд санхүүгийн сэдэвт 9 ном уншиж дууссан. Одоо эрүүл мэндийн сэдэвт 9 ном уншихаас зургаа дахь номоо уншиж байна. Номыг өглөө 06:00 цагаас 30 минут уншаад 07:00 цаг хүртэл дараагийн 30 минутад хэлэлцэж, гол санаа, тойм (ил далд санаа, зохиогчийн харсан өнцөг, давхар санаа, үзэл хандлага) зэргийг хэлэлцэж санал бодлоо хуваалцдаг. Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь ном уншаад зогсохгүй, хэлэлцдэг тул хөтлөгч-чиглүүлэгч буюу МС хөтлөгчтэй байдаг. === Санхүүгийн сэдэвт номууд === Санхүүгийн сэдэвт номуудаас дараах есөн номыг уншсан байна. Үүнд: # "Бизнес гарын авлага" номд М.Ариунгэрэл, Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч , М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Рич Девос, "Эгэл Рич", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Стевен Кови, "Өндөр бүтээмжтэй хүмүүсийн 7 дадал", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 1", 2003 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 2", 2009 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 3", 2009 номд М.Ариунгэрэл уншигч, хөтлөгчийг давхар хийжээ. # Роберт Кийосаки, "XXI зууны бизнес", 2023 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгч. # Экер Харв, "Саятны сэтгэлгээний нууц", 2009 номд Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нар уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчийг ээлжилж хийжээ. # Рабби Даниэл Лапин, "Библи дэх Бизнесийн нууц", 2023 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчөөр ажилласан байна. номыг уншсан байна. === Эрүүл мэндийн номууд === Эрүүл мэндийн сэдэвт дараах номуудыг уншиж байна. Үүнд: # Жулиа Эндерс, "Гэдэс", 2022 номд Б.Туул, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Л.Энхзул, "Сахар", 2020 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # "Бодисын солилцоо" номд Б.Энхнаран уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро, "Алхалт", 2025 номд Р.Дарханцэцэг, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро,"Алхалт 2", 2025 номд М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Максим Гончаров, "Бодит чадварууд ба Эерэг сэтгэл засал", 2026 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. == Гадаад холбоос == [https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Амьдрал Баяжуулагч номын клуб] Фэйсбүүк хуудас хаяг: https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Фэйсбүүк бүлэг хаяг: https://www.facebook.com/groups/coolbooks/ [[Ангилал:Ном]] [[Ангилал:Номын клуб]] [[Ангилал:Ном судлал]] [[Ангилал:Ном сэдвээр]] esi8oqm8ismf2xp3k2va714rmo9lz8b 860839 860837 2026-07-02T10:35:39Z Ganaahuu 27277 Холбоос засав 860839 wikitext text/x-wiki '''Амьдрал баяжуулагч номын клуб''' нь [[2025 он|2025]] оны [[8 сарын 12]]-ны өдөр үүсгэн байгуулагдсан цахимаар уншигч номын клуб юм. Ашгийн бус номын [[соёл]]<nowiki/>ыг түгээх, хувь хүний оюуны хөгжлийг дэмжсэн [[ном]] уншлага, номын [[хэлэлцүүлэг]] хийдэг. '''Уриа''': Тархины түгжээгээ мулталъя! '''Зорилго''': Ном унших соёлыг түгээж, хамтдаа хөгжье! == Түүхэн тойм == Р.Дарханцэцэг, М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нарын бүсгүйчүүд хамтдаа 2025 оны 8 сарын 12-ны өдөр "Амьдрал баяжуулагч" номын клубээ нээж санхүүгийн чиглэлийн ном уншиж, хэлэлцэж эхэлсэн байна. 2026 оны 1 сарын 26-ны өдөр "XXI зууны бизнес" ном уншиж эхлэхэд М.Ганхүү гишүүн нэмэгдэж оржээ. == Уншиж, хэлэлцүүлсэн ном == Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь эхлээд санхүүгийн сэдэвт 9 ном уншиж дууссан. Одоо эрүүл мэндийн сэдэвт 9 ном уншихаас зургаа дахь номоо уншиж байна. Номыг өглөө 06:00 цагаас 30 минут уншаад 07:00 цаг хүртэл дараагийн 30 минутад хэлэлцэж, гол санаа, тойм (ил далд санаа, зохиогчийн харсан өнцөг, давхар санаа, үзэл хандлага) зэргийг хэлэлцэж санал бодлоо хуваалцдаг. Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь ном уншаад зогсохгүй, хэлэлцдэг тул хөтлөгч-чиглүүлэгч буюу МС хөтлөгчтэй байдаг. === Санхүүгийн сэдэвт номууд === Санхүүгийн сэдэвт номуудаас дараах есөн номыг уншсан байна. Үүнд: # "Бизнес гарын авлага" номд М.Ариунгэрэл, Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч , М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Рич Девос, "Эгэл Рич", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Стевен Кови, "Өндөр бүтээмжтэй хүмүүсийн 7 дадал", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # [[Роберт Кийосаки]], "Баян Аав, Ядуу Аав 1", 2003 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 2", 2009 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 3", 2009 номд М.Ариунгэрэл уншигч, хөтлөгчийг давхар хийжээ. # Роберт Кийосаки, "XXI зууны бизнес", 2023 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгч. # Экер Харв, "Саятны сэтгэлгээний нууц", 2009 номд Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нар уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчийг ээлжилж хийжээ. # Рабби Даниэл Лапин, "Библи дэх Бизнесийн нууц", 2023 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчөөр ажилласан байна. номыг уншсан байна. === Эрүүл мэндийн номууд === Эрүүл мэндийн сэдэвт дараах номуудыг уншиж байна. Үүнд: # Жулиа Эндерс, "Гэдэс", 2022 номд Б.Туул, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Л.Энхзул, "Сахар", 2020 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # "Бодисын солилцоо" номд Б.Энхнаран уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро, "Алхалт", 2025 номд Р.Дарханцэцэг, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро,"Алхалт 2", 2025 номд М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Максим Гончаров, "Бодит чадварууд ба Эерэг сэтгэл засал", 2026 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. == Гадаад холбоос == [https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Амьдрал Баяжуулагч номын клуб] Фэйсбүүк хуудас хаяг: https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Фэйсбүүк бүлэг хаяг: https://www.facebook.com/groups/coolbooks/ [[Ангилал:Ном]] [[Ангилал:Номын клуб]] [[Ангилал:Ном судлал]] [[Ангилал:Ном сэдвээр]] e5g33hr1entefj9ctcxsahky6v2ghu1 860840 860839 2026-07-02T10:37:10Z Ganaahuu 27277 Холбоос үүсгэв 860840 wikitext text/x-wiki '''Амьдрал баяжуулагч номын клуб''' нь [[2025 он|2025]] оны [[8 сарын 12]]-ны өдөр үүсгэн байгуулагдсан цахимаар уншигч номын клуб юм. Ашгийн бус номын [[соёл]]<nowiki/>ыг түгээх, хувь хүний оюуны хөгжлийг дэмжсэн [[ном]] уншлага, номын [[хэлэлцүүлэг]] хийдэг. '''Уриа''': [[Тархи]]<nowiki/>ны түгжээгээ мулталъя! '''Зорилго''': [[Ном]] унших соёлыг түгээж, хамтдаа хөгжье! == Түүхэн тойм == Р.Дарханцэцэг, М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нарын бүсгүйчүүд хамтдаа [[2025 он|2025]] оны [[8 сарын 12]]-ны өдөр "Амьдрал баяжуулагч" номын клубээ нээж санхүүгийн чиглэлийн ном уншиж, хэлэлцэж эхэлсэн байна. 2026 оны 1 сарын 26-ны өдөр "XXI зууны бизнес" ном уншиж эхлэхэд М.Ганхүү гишүүн нэмэгдэж оржээ. == Уншиж, хэлэлцүүлсэн ном == Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь эхлээд санхүүгийн сэдэвт 9 ном уншиж дууссан. Одоо эрүүл мэндийн сэдэвт 9 ном уншихаас зургаа дахь номоо уншиж байна. Номыг өглөө 06:00 цагаас 30 минут уншаад 07:00 цаг хүртэл дараагийн 30 минутад хэлэлцэж, гол санаа, тойм (ил далд санаа, зохиогчийн харсан өнцөг, давхар санаа, үзэл хандлага) зэргийг хэлэлцэж санал бодлоо хуваалцдаг. Амьдрал Баяжуулагч номын клуб нь ном уншаад зогсохгүй, хэлэлцдэг тул хөтлөгч-чиглүүлэгч буюу МС хөтлөгчтэй байдаг. === Санхүүгийн сэдэвт номууд === Санхүүгийн сэдэвт номуудаас дараах есөн номыг уншсан байна. Үүнд: # "Бизнес гарын авлага" номд М.Ариунгэрэл, Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч , М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Рич Девос, "Эгэл Рич", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Стевен Кови, "Өндөр бүтээмжтэй хүмүүсийн 7 дадал", 2020 номд Р.Дарханцэцэг, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # [[Роберт Кийосаки]], "Баян Аав, Ядуу Аав 1", 2003 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 2", 2009 номд М.Ариунгэрэл, Р.Ган-Од нар уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Роберт Кийосаки, "Баян Аав, Ядуу Аав 3", 2009 номд М.Ариунгэрэл уншигч, хөтлөгчийг давхар хийжээ. # Роберт Кийосаки, "XXI зууны бизнес", 2023 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгч. # Экер Харв, "Саятны сэтгэлгээний нууц", 2009 номд Р.Ган-Од, Б.Энхнаран нар уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчийг ээлжилж хийжээ. # Рабби Даниэл Лапин, "Библи дэх Бизнесийн нууц", 2023 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран, М.Ганхүү нар МС хөтлөгчөөр ажилласан байна. номыг уншсан байна. === Эрүүл мэндийн номууд === Эрүүл мэндийн сэдэвт дараах номуудыг уншиж байна. Үүнд: # Жулиа Эндерс, "Гэдэс", 2022 номд Б.Туул, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Л.Энхзул, "Сахар", 2020 номд Р.Ган-Од уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # "Бодисын солилцоо" номд Б.Энхнаран уншигч, М.Ариунгэрэл МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро, "Алхалт", 2025 номд Р.Дарханцэцэг, М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Нагао Казүхиро,"Алхалт 2", 2025 номд М.Ганхүү уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. # Максим Гончаров, "Бодит чадварууд ба Эерэг сэтгэл засал", 2026 номд Р.Ган-Од, М.Ганхүү нар уншигч, Б.Энхнаран МС хөтлөгч. == Гадаад холбоос == [https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Амьдрал Баяжуулагч номын клуб] Фэйсбүүк хуудас хаяг: https://www.facebook.com/life.enrichment.book.club Фэйсбүүк бүлэг хаяг: https://www.facebook.com/groups/coolbooks/ [[Ангилал:Ном]] [[Ангилал:Номын клуб]] [[Ангилал:Ном судлал]] [[Ангилал:Ном сэдвээр]] __FORCETOC__ __INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ grj3w0uzwljuh5fzqy2msfwltitcsh8 0 146979 860807 2026-07-01T14:54:17Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Donald W. Douglas speaks at City Hall.jpg|thumb|Д.Дуглас, 1935 он.]] '''Доналд Уилс Дуглас''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Donald Wills Douglas,'' 1892 оны 4-р сарын 6-нд [[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] хотод төрсөн - 1981 оны 2-р сарын 1-нд нас барсан) Америкийн нисэх онгоц зохион бүтээгч, онгоцны аж үйлдвэрлэгч..." 860807 wikitext text/x-wiki [[Файл:Donald W. Douglas speaks at City Hall.jpg|thumb|Д.Дуглас, 1935 он.]] '''Доналд Уилс Дуглас''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Donald Wills Douglas,'' 1892 оны 4-р сарын 6-нд [[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] хотод төрсөн - 1981 оны 2-р сарын 1-нд нас барсан) Америкийн нисэх онгоц зохион бүтээгч, онгоцны аж үйлдвэрлэгч инженер. 1921 онд тэрээр "Douglas Aircraft" компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд энэ нь хожим нь Макдоннелл Дуглас (одоо [[Боинг]] компанийн нэг хэсэг) болж нэгдсэн. == Намтар == Доналд Дуглас Нью-Йоркийн Бруклин дүүрэгт Үндэсний Паркийн Банкны туслах кассын ажилтны хоёр дахь хүү болон төрсөн. Тэрээр Тринити Чапелийн сургуульд сурч байсан бөгөөд Шотланд гаралтай байжээ. 1909 онд сургуулиа төгсөөд [[Мэрилэнд]] мужийн Аннаполис хотын Тэнгисийн цэргийн академид элсэн орсон. Тэрээр нисэхийн спортод эртнээс дуртай байсан бөгөөд 1908 оны намар 16 настайдаа эхийгээ Форт Майерт болсон Райт Флайерын туршилтыг үзэх хэрэгтэй гэдэгт итгүүлжээ. Хожим нь тэрээр Аннаполис дахь дотуур байрныхаа өрөөнд резинэн тууз болон бусад мотортой загвар онгоц бүтээж, академийн нутаг дэвсгэр болон зэвсгийн агуулахад туршиж үзсэн. 1912 онд тэрээр нисэхийн инженерийн чиглэлээр карьераа үргэлжлүүлэхийн тулд академиасаа гарсан. Гровер Лонинг, Гленн Куртис нараас ажилд орохыг нь татгалзсаны хариу ирсэний дараа Доналд Дуглас [[Массачусеттсын Технологийн Хүрээлэн|'''Массачусеттсын''' '''Технологийн''' Хүрээлэн]] элссэн. Тэрээр 1914 онд тэндээс нисэхийн инженерийн бакалаврын зэрэгзэрэг авсан анхны хүн болж, 4 жилийн сургалтаа хагас жилийн хугацаанд дуусгасан юм. Тэрээр тэнд профессор Жером Хунсакерын туслахаар дахин нэг жил ажилласан байна. [[Файл:Donald W. Douglas and David R. Davis.jpg|thumb|Д.Дуглас, Д.Дэвис хоёр. 1920 он.]] 1915 онд Дуглас "Коннектикутын Нисэх онгоцны компани"-д /Connecticut Aircraft Company/ орж, АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн анхны дирижабль болох "DN-1"-ийг зохион бүтээх ажилд оролцсон байна. 1915 оны 8-р сард Дуглас 23 насандаа ерөнхий инженерээр ажиллаж байсан Гленн Мартин компани руу явсан бөгөөд тэндээ "Мартин С" усан дээрээс хөөрч буудаг онгоцыг зохион бүтээжээ. Гленн Мартин Райт компанитай нэгдэж "Райт-Мартин"-ыг байгуулсны дараахан Дуглас 1916 оны 11-р сард АНУ-ын Армийн Дохионы Корпусын Нисэхийн хэсгийн ерөнхий иргэний нисэхийн инженерээр ажиллахаар гарчээ. Удалгүй тэрээр [[Охайо]] мужийн Кливленд хотод шинээр шинэчлэгдсэн Гленн Л. Мартин компанид буцаж ирээд дахин ерөнхий инженер болжээ. Д.Дуглас "Мартин MБ-1" /Martin MB-1/ бөмбөгдөгч онгоцыг зохион бүтээжээ. 1920 оны 3-р сард Дуглас жилд 10,000 долларын (2025 онд 161,000 доллартай тэнцэх) цалинтай ажлаасаа огцорч, [[Калифорни]] руу буцаж очоод 1916 онд Шарлотт Маргерит Оггтой (1892–1976) танилцаж, гэрлэжээ. Тэд дөрвөн хүү, нэг охинтой байсан бөгөөд үүний дотор Дональд залуу орж байгаа юм. Тэрээр удалгүй хамтрагч Дэвид Дэвисээс 40,000 долларын санхүүжилт авч анхны нисэх онгоцны компани болох "Дэвис-Дуглас Компани"-ийг байгуулжээ. Тэд далайн нэг эргээс нөгөө эрэг рүү тасралтгүй нислэг хийх чадвартай "Douglas Cloudster" онгоцыг бүтээх чиглэлээр хамтран ажилласан. Амжилтгүй оролдлогын дараа Дэвис түншлэлээсээ гарч, Дуглас "Douglas Aircraft Company"-г байгуулжээ. Дональд Дуглас зөвхөн маш өндөр үнэлэгдсэн инженер зохион бүтээгч, зоригтой бизнес эрхлэгч төдийгүй Дэлхийн 2-р дайн ойртох тусам гайхалтай алсын хараатай байсан нь батлагдсан. Пөрл Харборын сүйрлээс жил хагасын өмнө тэрээр энэ бол "Америкийн агаарын тээврийн хувь заяаг шийдэх цаг" гэж бичиж байсан. Тэрээр энэ салбар хэрэгцээг хангаж чадна гэдэгт итгэлтэй байгаагаа илэрхийлж, жижиг компаниуд жижиг багцаар онгоц үйлдвэрлэдэгээс үйлдвэрлэлийн шугамын үндсэн дээр үйлдвэрлэх болгон өөрчлөх аргуудыг тодорхойлсон. Нисэх онгоцны үйлдвэрлэл Америкийн салбаруудын дунд 41-р байранд орсноос 5 жил хүрэхгүй хугацаанд нэгдүгээр байранд оржээ. Дуглас Эйркшн 1922 онд 68 ажилтантай жижиг компани байсан бол АНУ-ын 4 дэх том бизнес болж өссөн. Ахлах Дуглас 1957 онд тэтгэвэрт гарч, түүний оронд хүү Дональд Дуглас нь компанийн ерөнхийлөгчөөр томилогдсон. Эцэг Дуглас ТУЗ-ийн даргын албан тушаалаа хадгалж үлдсэн байна. 1967 онд тус компани DC-8, DC-9 онгоц болон А-4 Скайхок цэргийн довтолгооны онгоцны эрэлтийг хангахын тулд үйлдвэрлэлээ өргөжүүлэхэд бэрхшээлтэй тулгарч байв. Чанар, мөнгөн гүйлгээний асуудал, DC-10-ийн хөгжлийн зардал, Вьетнамын дайны улмаас үүссэн хомсдол нь Дугласыг 1967 оны 4-р сарын 28-нд Макдоннелл Дугласыг байгуулахаар Макдоннелл Агаарын тээврийн корпорацитай нэгдэхийг зөвшөөрөхөд хүргэсэн. Эцэг Доналд Дуглас 1981 оны 2-р сарын 1-нд 88 насандаа нас барах хүртлээ Макдоннелл Дугласын /McDonnell Douglas/ ТУЗ-ийн хүндэт даргаар ажилласан. Далайд хайртай байсны дагуу түүнийг чандарлаж, үнсийг нь Номхон далайд цацсан. "Макдоннелл Дуглас" 1997 онд [[Боинг]] компанитай нэгдсэнээр агаарын тээврийн салбарт Дуглас боэнд үгүй болсон юм. 1 f1jh63rzk8w5q3n57pya4wollckvgip 0 146980 860808 2026-07-01T15:04:01Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Allan Pinkerton-retouch.jpg|thumb]] '''Аллан Пинкертон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Allan Pinkerton,'' 1819 оны 8-р сарын 25-нд [[Глазго|Глазгод]] төрсөн - 1884 оны 7-р сарын 1-нд [[Чикаго|Чикагод]] нас барсан) - [[Шотланд|Шотландад]] төрсөн Америкийн торх үйлдвэрлэгч, боолчлолыг эсэргүүцэгч, мөр..." 860808 wikitext text/x-wiki [[Файл:Allan Pinkerton-retouch.jpg|thumb]] '''Аллан Пинкертон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Allan Pinkerton,'' 1819 оны 8-р сарын 25-нд [[Глазго|Глазгод]] төрсөн - 1884 оны 7-р сарын 1-нд [[Чикаго|Чикагод]] нас барсан) - [[Шотланд|Шотландад]] төрсөн Америкийн торх үйлдвэрлэгч, боолчлолыг эсэргүүцэгч, мөрдөгч, тагнуулч байв. Тэрээр Пинкертоны Мөрдөх Агентлагийг үндэслэгч гэдгээрээ алдартай. Америкийн Иргэний дайны үеэр тэрээр Умардын Холбооны тагнуулын албанд ажиллаж байжээ. n9dkw5rx5iiroipbtksnhjpqhpjsvo4 0 146981 860810 2026-07-01T15:50:23Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Роберт Фриaдланд''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Robert Martin Friedland'' ) - уул уурхайн салбарын Америк-Канадын тэрбумтан санхүүжүүлэгч юм. 1980-аад оны эхэн үеэс тэрээр ашигт малтмал, эрчим хүчний нөөц, технологийн аж ахуйн нэгжүүдийг хайгуул, хөгжүүлэх санхүүжилтийг ханга..." 860810 wikitext text/x-wiki '''Роберт Фриaдланд''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Robert Martin Friedland'' ) - уул уурхайн салбарын Америк-Канадын тэрбумтан санхүүжүүлэгч юм. 1980-аад оны эхэн үеэс тэрээр ашигт малтмал, эрчим хүчний нөөц, технологийн аж ахуйн нэгжүүдийг хайгуул, хөгжүүлэх санхүүжилтийг хангах чиглэлээр мэргэшсэн. Тэрээр хөрөнгийн зах зээл дээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг, хөгжиж буй зах зээлд чиглэсэн хувийн, гэр бүлийн өмчит Айвенхоу Капитал Корпорацийн үүсгэн байгуулагч, дарга юм. Тэрээр [[Торонтогийн бирж|Торонто]] болон OTCQX бирж дээр бүртгэлтэй Канадын олон нийтийн компани болох Айвенхоу Майнзын үүсгэн байгуулагч, хамтран дарга юм. == Намтар == Роберт Фридланд АНУ-ын [[Иллиной]] мужийн [[Чикаго]] хотод цагаач эх Илона (төрсөн овог Мюллер) болон эцэг Альберт Фрийдландын 3 хүүхдийн ууган нь болж төрсөн. Фрийдландын эцэг [[Аушвиц|Аушвицын]] хорих ангид 3 жил хоригдож байгаад амьд үлдсэн бол эх нь Холокостын үеэр албадан ажилчин хийж байсан гэдэг. Роберт Фрийдланд 1970 онд АНУ-ын Холбооны эрх баригчдын гарт 100,000 ам.долларын үнэтэй мансууруулах бодис хадгалсан хэргээр баривчлагдсаны дараа Боудойн коллежоос гарсан байна. Түүнийг холбооны шоронд 2 жилийн хорих ял оноосон боловч тэнсэн харгалзах ялаар хугацаанаас нь өмнө сулласан. Ял шийтгэлийг 1986 онд хүчингүй болгосон байна. Тэрээр 1974 онд [[Орегон]] мужийн [[Портленд]] хот дахь Рийд коллежийг /Reed College/ улс төрийн шинжлэх ухааны зэрэгтэй төгссөн. Рийд коллежийн ахлах курст байхдаа Фрийдланд оюутны зөвлөлийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ. Рийд-д байх хугацаандаа тэрээр Дорно дахины оюун санааны сонирхол нэгтэй алдарт [[Стив Жобс|'''Стив Жобстой''']] танилцжээ. Тухайн үед Фрийдланд саятан авга ах Марсель Мюллерийн эзэмшдэг Портландын өмнөд хэсэгт байрлах алимны фермийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан бөгөөд С.Жобс амралтын өдрүүдээр ирж, алимны цэцэрлэгт тусалдаг байсан бөгөөд энэ нь түүний Apple Inc. компанийн нэрийг бий болгоход түлхэц өгсөн юм. Роберт Фрийдланд цэцэрлэгийг "All One Farm" хэмээх коммун болгон хувиргасан. Түүний дагалдагчид тэнд ажил хийснийхээ төлөө цалин авдаггүй байжээ. == Үйл ажиллагаа == Роберт Фрийдланд "Galactic Resources Ltd " компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж эхэлсэн. 300 сая гаруй ам.долларын хөрөнгө оруулалт босгосноор тэрээр [[Колорадо]] мужийн Саммитвилл хотод алтны уурхай байгуулсан. Гүйцэтгэгчийн зөвлөгөөний эсрэг Фрийдланд цастай өвлийн дунд үед уг газарт овоолгын уусгалт хэмээх харьцангуй шинэ уул уурхайн технологийг хэрэгжүүлэхээр шийджээ. Овоолгын уусгалт доторлогоо нурахад хүдэр олборлоход ашигладаг натрийн цианидын уусмал удалгүй уурхайгаас асгарсан. Хүчтэй бороо, цасанд туугдан цианид болон бусад хүнд металлууд Аламоса голыг бохирдуулж, уурхайгаас доош 17 милийн зайд загас үхсэн. Уурхайг цэвэрлэхэд Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг 100 сая гаруй долларын хохирол учруулсан бөгөөд "Галактик Ресурс" компани удалгүй 1992 онд дампуурсан. Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг Колорадогийн зохицуулагчдад Саммитвилл дээр арга хэмжээ авч байгаа тухай мэдэгдэл хүргүүлсэн өдөр Фридланд Галактик Ресурс дахь албан тушаалаасаа огцорсон. Шийдвэрээ зөвхөн уул уурхайн мэргэжилтнүүдийн зөвлөгөөнд үндэслэсэн гэж мэдэгдэж, Галактик Ресурс дампуурахаас хоёр жилийн өмнө огцорсон Фрийдланд Саммитвилл хотын байгаль орчинд учруулсан хохирлын хариуцлагыг үгүйсгэжээ. Фрийдланд одоогоор Өмнөд Африкт гурван хамтарсан үйлдвэрийн төслийг урагшлуулахад чиглэсэн Канадын уул уурхайн компани болох Айванхоу Майнз ХХК-ийн гүйцэтгэх хамтран дарга юм. (IVN: TSX, IVPAF: OTCQX) нь Өмнөд Африкт гурван хамтарсан үйлдвэрийн төслийг урагшлуулахад чиглэсэн: [[Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс|Ардчилсан Конго улсын]] (БНАКУ) Колвези хотын ойролцоох Камоа-Какула зэсийн нээлтийн томоохон шинэ уурхайгаас зэс үйлдвэрлэх; Өмнөд Африкийн Мокопане хотын ойролцоох Платриф палладий-цагаан алт-никель-зэс-родий-алтны нээлтийн уурхайн хөгжил; мөн БНАКУ-д байдаг түүхэн Кипуши цайр-зэс-германи-мөнгөний уурхайг өргөн хүрээтэй шинэчлэн хөгжүүлэх, шинэчлэх ажил. Айванхоу мөн БНАКУ-д, Камоа-Какула төслийн ойролцоох өөрийн бүрэн эзэмшлийн Баруун Форландын хайгуулын лиценз дээр шинэ зэсийн нээлтүүдийг хайгуул хийж байна. Одоогийн Айванхоу Майнзыг 1993 онд Өмнөд Африкт ашигт малтмалын ашиг сонирхлыг эрэлхийлэх зорилгоор Африкийн эрдэс баялаг нэртэйгээр байгуулсан. Үүнийг 2011 онд Иванплатс Лимитед, дараа нь 2013 онд Айванхоу Майнз гэж нэрлэсэн. Фрийдланд нь мөн Айвенхоу Капитал компанийг Сингапур дахь төв байрнаасаа ажиллуулдаг бөгөөд энэ нь түүний Ази, Номхон далайн бүс нутагт анхаарлаа төвлөрүүлэхэд тусалсан. Айвенхоу Капитал нь 1987 онд байгуулагдсанаасаа хойш олон улсын бизнесийн аж ахуйн нэгжүүдэд венчур капитал, төслийн санхүүжилт болон холбогдох санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх чиглэлээр мэргэшсэн. Ноён Фрийдланд дэлхийн эрдэс баялгийн салбарыг хөгжүүлэхэд гаргасан гайхалтай амжилтынхаа төлөө 2016 онд Канадын Уул уурхайн алдрын танхимд, 2021 онд Америкийн алдрын танхимд багтсан. Фрийдланд нь 1994 онд Индочина Голдфилдс нэртэйгээр үүсгэн байгуулсан анхны Айвенхоу Майнз (одоогийн Туркуаз Хилл Ресурс (TRQ: TSX & NYSE)) компанийн гүйцэтгэх захирал байсан бөгөөд 1996 онд Торонтогийн хөрөнгийн бирж дээр анхны олон нийтэд санал болгоход хүргэсэн. Тэрээр 2011 он хүртэл дарга, дараа нь гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан. 2000 оноос хойш Айвенхоу Майнз компанийн хайгуулын ажил нь [[Монгол|Монголын]] Говийн бүс нутагт орших [[Оюутолгой|Оюу Толгой]] (Туркойз Хилл)-д зэс, алт, мөнгөний ордын гинжин хэлхээг нээжээ. Дэлхийн хамгийн том порфир зэс, алтны уурхайнуудын нэг (Ою Толгой) гэж бие даан төлөвлөж буй эхний үе шат нь 2013 онд арилжааны үйлдвэрлэлээ эхлүүлсэн. Анхны Айвенхоу Майнзыг 2012 онд Туркуаз Хилл Ресурс (TRQ: TSX & NYSE) болгон нэрлэжээ. Туркуаз Хилл Ресурс нь Оюу Толгойн зэс-алтны уурхайн үйл ажиллагаа, цаашдын хөгжилд анхаарлаа хандуулдаг. '''Роберт Фрийдланд корпорацийн удирдлагын албан тушаалдад багтсан эсвэл багтаж байсан.''' Үүнд: * Ivanhoe Capital Acquisition Corp. (IVAN: NYSE) компанийн гүйцэтгэх захирал * SK Global / Ivanhoe Pictures компанийн хамтран дарга * High Power Exploration компанийн ТУЗ-ийн дарга бөгөөд гүйцэтгэх захирал * Gold X Mining Corp. (GLDX: CVE) компанийн ТУЗ-ийн дарга * Ivanhoe Energy Inc. компанийн хамтран үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх захирал, гүйцэтгэх захирал * Sunwing Holding Corporation компанийн ТУЗ-ийн дарга. * Clean TeQ Holdings (CLQ: ASX & TSX) компанийн хамтран дарга * Ivanplats Limited компанийн гүйцэтгэх захирал. * Ivanhoe Australia Ltd. (IVA: ASX & TSX) компанийн ТУЗ-ийн дарга бөгөөд гүйцэтгэх бус захирал. * Potash One Inc. компанийн ТУЗ-ийн дарга * Diamond Fields Resources Ltd. компанийн үүсгэн байгуулагч, хамтран дарга * Galactic Resources Ltd. компанийн ТУЗ-ийн дарга бөгөөд гүйцэтгэх захирал === Хар тамхины хэрэг === 1970 онд Р.Фрийдландыг [[АНУ-ын Холбооны мөрдөх товчоо]] хар тамхины наймаа хийсэн хэргээр баривчилж, 125,000 долларын үнэтэй хэдэн арван мянган боодол LSD барьж байхдаа Холбооны мөрдөх товчооны агентад хар тамхи зарж байгаад баривчлагдсан байна. Америкийн бизнесмэн, Фрийдландын дотны найз асан Даниел Коттке Стив Жобс нар анх Фрийдландтай танилцах үед тэр аль хэдийн ял шийтгүүлсэн гэмт хэрэгтэн байсан гэжээ. === Саммитвиллийн алтны уурхайн дуулиан === 1991 онд АНУ-ын [[Колорадо]] мужид байрладаг, Роберт Фрийдландын "Galactic Sources Ltd." компанийн ажиллуулдаг Саммитвиллийн алтны уурхай томоохон дуулианы анхаарлын төв болсон бөгөөд Фрийдландын удирдсан компани ойролцоох томоохон усны эх үүсвэрийг [[цианид]] болон бусад аюултай металлаар санаатайгаар бохирдуулсан нь ил болсон юм. Уурхайг АНУ-ын уул уурхайн түүхэн дэх хамгийн аймшигтай байгаль орчны гамшгийн нэг гэж тэр даруй зарласан. Энэхүү гамшгийн хэрэгт буруутгагдсан Фрийдланд компани дампуурахаасаа өмнөхөн АНУ-аас [[Сингапур]] руу зугтаж байжээ. Тэрээр 200 сая гаруй долларын хохирол учруулсан дуулианаас болж хариуцлагаас зайлсхийж, эцэст нь Америкийн татвар төлөгчид төлсөн бол Фрийдландын компани уурхайгаас ойролцоогоор 100 сая долларын ашиг олсон байна. === Хувийн амьдрал === Роберт Фрийдланд нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] болон [[Канад|Канадын]] давхар иргэншилтэй бөгөөд [[Сингапур|Сингапурт]] оршин суугч статустай ажээ. Тэрээр Дарлин Фрийдландтай ([[Англи хэл|англи.]] Darlene Friedland) гэрлэсэн бөгөөд тэд 3 хүүхэдтэй. Түүний хүү Говинд Фрийдланд (Govind Friedland) нь геологич мэргэжилтэй. 2ptkhl8ic6faafh1y8znttrggnccpzu 860811 860810 2026-07-01T15:53:39Z Avirmed Batsaikhan 53733 860811 wikitext text/x-wiki '''Роберт Фриaдланд''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Robert Martin Friedland'' ) - уул уурхайн салбарын Америк-Канадын тэрбумтан санхүүжүүлэгч юм. 1980-аад оны эхэн үеэс тэрээр ашигт малтмал, эрчим хүчний нөөц, технологийн аж ахуйн нэгжүүдийг хайгуул, хөгжүүлэх санхүүжилтийг хангах чиглэлээр мэргэшсэн. Тэрээр хөрөнгийн зах зээл дээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг, хөгжиж буй зах зээлд чиглэсэн хувийн, гэр бүлийн өмчит Айвенхоу Капитал Корпорацийн үүсгэн байгуулагч, дарга юм. Тэрээр [[Торонтогийн бирж|Торонто]] болон OTCQX бирж дээр бүртгэлтэй Канадын олон нийтийн компани болох Айвенхоу Майнзын үүсгэн байгуулагч, хамтран дарга юм. == Намтар == Роберт Фридланд АНУ-ын [[Иллиной]] мужийн [[Чикаго]] хотод цагаач эх Илона (төрсөн овог Мюллер) болон эцэг Альберт Фрийдландын 3 хүүхдийн ууган нь болж төрсөн. Фрийдландын эцэг [[Аушвиц|Аушвицын]] хорих ангид 3 жил хоригдож байгаад амьд үлдсэн бол эх нь Холокостын үеэр албадан ажилчин хийж байсан гэдэг. Роберт Фрийдланд 1970 онд АНУ-ын Холбооны эрх баригчдын гарт 100,000 ам.долларын үнэтэй мансууруулах бодис хадгалсан хэргээр баривчлагдсаны дараа Боудойн коллежоос гарсан байна. Түүнийг холбооны шоронд 2 жилийн хорих ял оноосон боловч тэнсэн харгалзах ялаар хугацаанаас нь өмнө сулласан. Ял шийтгэлийг 1986 онд хүчингүй болгосон байна. Тэрээр 1974 онд [[Орегон]] мужийн [[Портленд]] хот дахь Рийд коллежийг /Reed College/ улс төрийн шинжлэх ухааны зэрэгтэй төгссөн. Рийд коллежийн ахлах курст байхдаа Фрийдланд оюутны зөвлөлийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ. Рийд-д байх хугацаандаа тэрээр Дорно дахины оюун санааны сонирхол нэгтэй алдарт [[Стив Жобс|'''Стив Жобстой''']] танилцжээ. Тухайн үед Фрийдланд саятан авга ах Марсель Мюллерийн эзэмшдэг Портландын өмнөд хэсэгт байрлах алимны фермийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан бөгөөд С.Жобс амралтын өдрүүдээр ирж, алимны цэцэрлэгт тусалдаг байсан бөгөөд энэ нь түүний Apple Inc. компанийн нэрийг бий болгоход түлхэц өгсөн юм. Роберт Фрийдланд цэцэрлэгийг "All One Farm" хэмээх коммун болгон хувиргасан. Түүний дагалдагчид тэнд ажил хийснийхээ төлөө цалин авдаггүй байжээ. == Үйл ажиллагаа == Роберт Фрийдланд "Galactic Resources Ltd " компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж эхэлсэн. 300 сая гаруй ам.долларын хөрөнгө оруулалт босгосноор тэрээр [[Колорадо]] мужийн Саммитвилл хотод алтны уурхай байгуулсан. Гүйцэтгэгчийн зөвлөгөөний эсрэг Фрийдланд цастай өвлийн дунд үед уг газарт овоолгын уусгалт хэмээх харьцангуй шинэ уул уурхайн технологийг хэрэгжүүлэхээр шийджээ. Овоолгын уусгалт доторлогоо нурахад хүдэр олборлоход ашигладаг натрийн цианидын уусмал удалгүй уурхайгаас асгарсан. Хүчтэй бороо, цасанд туугдан цианид болон бусад хүнд металлууд Аламоса голыг бохирдуулж, уурхайгаас доош 17 милийн зайд загас үхсэн. Уурхайг цэвэрлэхэд Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг 100 сая гаруй долларын хохирол учруулсан бөгөөд "Галактик Ресурс" компани удалгүй 1992 онд дампуурсан. Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг Колорадогийн зохицуулагчдад Саммитвилл дээр арга хэмжээ авч байгаа тухай мэдэгдэл хүргүүлсэн өдөр Фридланд Галактик Ресурс дахь албан тушаалаасаа огцорсон. Шийдвэрээ зөвхөн уул уурхайн мэргэжилтнүүдийн зөвлөгөөнд үндэслэсэн гэж мэдэгдэж, Галактик Ресурс дампуурахаас хоёр жилийн өмнө огцорсон Фрийдланд Саммитвилл хотын байгаль орчинд учруулсан хохирлын хариуцлагыг үгүйсгэжээ. Фрийдланд одоогоор Өмнөд Африкт гурван хамтарсан үйлдвэрийн төслийг урагшлуулахад чиглэсэн Канадын уул уурхайн компани болох Айванхоу Майнз ХХК-ийн гүйцэтгэх хамтран дарга юм. (IVN: TSX, IVPAF: OTCQX) нь Өмнөд Африкт гурван хамтарсан үйлдвэрийн төслийг урагшлуулахад чиглэсэн: [[Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс|Ардчилсан Конго улсын]] (БНАКУ) Колвези хотын ойролцоох Камоа-Какула зэсийн нээлтийн томоохон шинэ уурхайгаас зэс үйлдвэрлэх; Өмнөд Африкийн Мокопане хотын ойролцоох Платриф палладий-цагаан алт-никель-зэс-родий-алтны нээлтийн уурхайн хөгжил; мөн БНАКУ-д байдаг түүхэн Кипуши цайр-зэс-германи-мөнгөний уурхайг өргөн хүрээтэй шинэчлэн хөгжүүлэх, шинэчлэх ажил. Айванхоу мөн БНАКУ-д, Камоа-Какула төслийн ойролцоох өөрийн бүрэн эзэмшлийн Баруун Форландын хайгуулын лиценз дээр шинэ зэсийн нээлтүүдийг хайгуул хийж байна. Одоогийн Айванхоу Майнзыг 1993 онд Өмнөд Африкт ашигт малтмалын ашиг сонирхлыг эрэлхийлэх зорилгоор Африкийн эрдэс баялаг нэртэйгээр байгуулсан. Үүнийг 2011 онд Иванплатс Лимитед, дараа нь 2013 онд Айванхоу Майнз гэж нэрлэсэн. Фрийдланд нь мөн Айвенхоу Капитал компанийг Сингапур дахь төв байрнаасаа ажиллуулдаг бөгөөд энэ нь түүний Ази, Номхон далайн бүс нутагт анхаарлаа төвлөрүүлэхэд тусалсан. Айвенхоу Капитал нь 1987 онд байгуулагдсанаасаа хойш олон улсын бизнесийн аж ахуйн нэгжүүдэд венчур капитал, төслийн санхүүжилт болон холбогдох санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх чиглэлээр мэргэшсэн. Ноён Фрийдланд дэлхийн эрдэс баялгийн салбарыг хөгжүүлэхэд гаргасан гайхалтай амжилтынхаа төлөө 2016 онд Канадын Уул уурхайн алдрын танхимд, 2021 онд Америкийн алдрын танхимд багтсан. Фрийдланд нь 1994 онд Индочина Голдфилдс нэртэйгээр үүсгэн байгуулсан анхны Айвенхоу Майнз (одоогийн Туркуаз Хилл Ресурс (TRQ: TSX & NYSE)) компанийн гүйцэтгэх захирал байсан бөгөөд 1996 онд Торонтогийн хөрөнгийн бирж дээр анхны олон нийтэд санал болгоход хүргэсэн. Тэрээр 2011 он хүртэл дарга, дараа нь гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан. 2000 оноос хойш Айвенхоу Майнз компанийн хайгуулын ажил нь [[Монгол|Монголын]] Говийн бүс нутагт орших [[Оюутолгой|Оюу Толгой]] (Туркойз Хилл)-д зэс, алт, мөнгөний ордын гинжин хэлхээг нээжээ. Дэлхийн хамгийн том порфир зэс, алтны уурхайнуудын нэг (Ою Толгой) гэж бие даан төлөвлөж буй эхний үе шат нь 2013 онд арилжааны үйлдвэрлэлээ эхлүүлсэн. Анхны Айвенхоу Майнзыг 2012 онд Туркуаз Хилл Ресурс (TRQ: TSX & NYSE) болгон нэрлэжээ. Туркуаз Хилл Ресурс нь Оюу Толгойн зэс-алтны уурхайн үйл ажиллагаа, цаашдын хөгжилд анхаарлаа хандуулдаг. '''Роберт Фрийдланд корпорацийн удирдлагын албан тушаалдад багтсан эсвэл багтаж байсан.''' Үүнд: * Ivanhoe Capital Acquisition Corp. (IVAN: NYSE) компанийн гүйцэтгэх захирал * SK Global / Ivanhoe Pictures компанийн хамтран дарга * High Power Exploration компанийн ТУЗ-ийн дарга бөгөөд гүйцэтгэх захирал * Gold X Mining Corp. (GLDX: CVE) компанийн ТУЗ-ийн дарга * Ivanhoe Energy Inc. компанийн хамтран үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх захирал, гүйцэтгэх захирал * Sunwing Holding Corporation компанийн ТУЗ-ийн дарга. * Clean TeQ Holdings (CLQ: ASX & TSX) компанийн хамтран дарга * Ivanplats Limited компанийн гүйцэтгэх захирал. * Ivanhoe Australia Ltd. (IVA: ASX & TSX) компанийн ТУЗ-ийн дарга бөгөөд гүйцэтгэх бус захирал. * Potash One Inc. компанийн ТУЗ-ийн дарга * Diamond Fields Resources Ltd. компанийн үүсгэн байгуулагч, хамтран дарга * Galactic Resources Ltd. компанийн ТУЗ-ийн дарга бөгөөд гүйцэтгэх захирал === Хар тамхины хэрэг === 1970 онд Р.Фрийдландыг [[АНУ-ын Холбооны мөрдөх товчоо]] хар тамхины наймаа хийсэн хэргээр баривчилж, 125,000 долларын үнэтэй хэдэн арван мянган боодол LSD барьж байхдаа Холбооны мөрдөх товчооны агентад хар тамхи зарж байгаад баривчлагдсан байна. Америкийн бизнесмэн, Фрийдландын дотны найз асан Даниел Коттке Стив Жобс нар анх Фрийдландтай танилцах үед тэр аль хэдийн ял шийтгүүлсэн гэмт хэрэгтэн байсан гэжээ. === Саммитвиллийн алтны уурхайн дуулиан === 1991 онд АНУ-ын [[Колорадо]] мужид байрладаг, Роберт Фрийдландын "Galactic Sources Ltd." компанийн ажиллуулдаг Саммитвиллийн алтны уурхай томоохон дуулианы анхаарлын төв болсон бөгөөд Фрийдландын удирдсан компани ойролцоох томоохон усны эх үүсвэрийг [[цианид]] болон бусад аюултай металлаар санаатайгаар бохирдуулсан нь ил болсон юм. Уурхайг АНУ-ын уул уурхайн түүхэн дэх хамгийн аймшигтай байгаль орчны гамшгийн нэг гэж тэр даруй зарласан. Энэхүү гамшгийн хэрэгт буруутгагдсан Фрийдланд компани дампуурахаасаа өмнөхөн АНУ-аас [[Сингапур]] руу зугтаж байжээ. Тэрээр 200 сая гаруй долларын хохирол учруулсан дуулианаас болж хариуцлагаас зайлсхийж, эцэст нь Америкийн татвар төлөгчид төлсөн бол Фрийдландын компани уурхайгаас ойролцоогоор 100 сая долларын ашиг олсон байна. === Хувийн амьдрал === Роберт Фрийдланд нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] болон [[Канад|Канадын]] давхар иргэншилтэй бөгөөд [[Сингапур|Сингапурт]] оршин суугч статустай ажээ. Тэрээр Дарлин М.Фрийдландтай ([[Англи хэл|англи.]] Darlene Friedland) гэрлэсэн бөгөөд тэд 3 хүүхэдтэй. Түүний хүү Говинд Фрийдланд (Govind Friedland) нь геологич мэргэжилтэй. nddjf6tebx5s39i3iba1lb8tjkxwkjj 0 146982 860812 2026-07-01T16:14:25Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "[[File:Stabile hurac 1926.jpg|thumb|upright|[[Гильермо Стабиле]] [[Аргентины хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Аргентины шигшээ багийн]] нэгдүгээр хэсэгт таван гоол оруулж, [[Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий алтан шаахай|ДАШТ-ий Алтан шаахай]] шагналыг хүртсэн.]] [[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-..." 860812 wikitext text/x-wiki [[File:Stabile hurac 1926.jpg|thumb|upright|[[Гильермо Стабиле]] [[Аргентины хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Аргентины шигшээ багийн]] нэгдүгээр хэсэгт таван гоол оруулж, [[Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий алтан шаахай|ДАШТ-ий Алтан шаахай]] шагналыг хүртсэн.]] [[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-ий 1-р хэсэг тэмцээний нээлтийн шатны дөрвөн хэсгийн нэг байв. Энэ хэсэгт [[Аргентины хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Аргентин]], [[Чилийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Чили]], [[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Франц]] болон [[Мексикийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Мексик]] багтсан. Тоглолт 1930 оны 7 сарын 13-нд Франц нээлтийн тоглолтод Мексикийг 4:1-ээр хожсоноор эхэлсэн. [[Люсьен Лоран]] 19 минутын дараа Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээний түүхэн дэх анхны гоолыг оруулж, багтаа тэргүүллийг авчирсан. Франц хоёр дахь тоглолтод дахин тоглож, маргаантай тоглолтод Аргентины эсрэг хожигдсон бөгөөд шүүгч алдаагаар зургаан минутын өмнө шүгэл үлээсэн. Чили Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээний анхны тоглолтондоо Мексикийг 3:0-ээр хожсон ба дараагийн тоглолтондоо Чили Францыг 1:0-ээр хожиж тэмцээнээс хассан бөгөөд энэ тоглолтод Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээний түүхэн дэх анхны торгуулийн цохилтоор ялалт байгуулсан бөгөөд [[Карлос Видаль|Карлос Видалийн]] цохилтыг Францын хаалгач [[Алекс Тепо]] хаасан. Аргентин Мексикийг хэсгийн дараагийн тоглолтод 6-3-аар хожсон бөгөөд [[Гильермо Стабиле]] олон улсын анхны тоглолтодоо [[хет-трик]] хийсэн. Тоглолтууд 1930 оны 7 сарын 22-нд Аргентин Чилитэй тоглосноор өндөрлөж, хагас шигшээд шалгарах хэсгийн ялагчийг тодруулсан. Чили, Франц, Мексик тэмцээнээс хасагдсан. Аргентин [[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий шигшээ тоглолт|шигшээ тоглолтод]] шалгарч, талбайн эзэн [[Уругвайн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Уругвайд]] 4-2-ийн харьцаатай хожигдсон. ==Хүснэгт== <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Хүснэгт |show_positions=y |winpoints=2 |team1=ARG|name_ARG={{fb|ARG|1861}} |team2=CHI|name_CHI={{fb|CHI}} |team3=FRA|name_FRA={{fb|FRA|1794}} |team4=MEX|name_MEX={{fb|MEX|1916}} |update=complete |win_ARG=3|draw_ARG=0|loss_ARG=0|gf_ARG=10|ga_ARG=4 |win_CHI=2|draw_CHI=0|loss_CHI=1|gf_CHI=5|ga_CHI=3 |win_FRA=1|draw_FRA=0|loss_FRA=2|gf_FRA=4|ga_FRA=3 |win_MEX=0|draw_MEX=0|loss_MEX=3|gf_MEX=4|ga_MEX=13 |res_col_header=Q |result1=Q |result2= |col_Q=green1 |text_Q={{nowrap|[[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хасагдах шат|Хасагдах шатанд]] шалгарах}} |source=[https://www.espn.com.sg/football/table/_/league/FIFA.WORLD/season/1930 ESPN] }}</onlyinclude> ==Тоглолтууд== ===Франц - Мексик=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-1 |date={{Start date|1930|7|13|df=y}} |time=15:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|FRA|1794}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Франц - Мексик|4–1}} |team2={{fb|MEX|1916}} |goals1= *[[Люсьен Лоран|Л. Лоран]] {{goal|19}} *[[Марсель Ланжийе|Ланжийе]] {{goal|40}} *[[Андре Машино|Машино]] {{goal|43||87}} |goals2= *[[Хуан Карреньо|Карреньо]] {{goal|70}} |stadium=[[Поситос цэнгэлдэх хүрээлэн|Поситос]], [[Монтевидео]] |attendance=4,444 |referee=Доминго Ломбарди ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1096 |title=France vs Mexico {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1096/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – France v Mexico |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212123604/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1096/index.html |archive-date=2017-12-12}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collar_buttons_2 | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 0099ff | body = 0099ff | rightarm = 0099ff | shorts = ffffff | socks =000000 | title = Франц }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 800000 | body = 800000 | rightarm =800000 | shorts = 000066 | socks = 000066 |title = Мексик }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Алекс Тепо]] |- |FB || ||[[Этьенн Маттлер]] |- |FB || ||[[Марсель Капелль]] |- |HB || ||[[Огюстен Шантрель]] |- |HB || ||[[Александр Виллаплан]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |HB || ||[[Эдмон Дельфур]] |- |FW || ||[[Марсель Пинель]] |- |FW || ||[[Люсьен Лоран]] |- |FW ||||[[Андре Машино]] |- |FW || ||[[Эрнест Либерати]] |- |FW || ||[[Марсель Ланжийе]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Жак Кодрон|Рауль Кодрон]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Оскар Бонфильо]] |- |FB || ||[[Рафаэль Гарса Гутьеррес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөгч)|c]]) |- |FB || ||[[Мануэль Росас]] |- |HB || ||[[Эфраин Амескуа]] |- |HB || ||[[Альфредо Санчес]] |- |HB || ||[[Фелипе Росас]] |- |FW || ||[[Иларио Лопес]] |- |FW || ||[[Хосе Руис]] |- |FW || ||[[Дионисио Мехия]] |- |FW || ||[[Хуан Карреньо]] |- |FW || ||[[Луис Перес]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Луке де Серральонга]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) <br />[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |} ===Аргентин - Франц=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-2 |date={{Start date|1930|7|15|df=y}} |time=16:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ARG|1861}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Аргентин - Франц|1–0}} |team2={{fb|FRA|1794}} |goals1= *[[Луис Монти|Монти]] {{goal|81}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], [[Монтевидео]] |attendance=23,409 |referee=[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1085 |title=Argentina vs France {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1085/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Argentina v France |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130161317/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1085/index.html |archive-date=2017-11-30}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _white_stripes | pattern_b = _3stripesonwhite | pattern_ra = _white_stripes | pattern_sh = | pattern_so = _white_bands | leftarm = 99CCFF | body = 99CCFF | rightarm = 99CCFF | shorts = 999999 | socks = 000000 | title = Аргентин }} {{col-2}} {{Football kit |pattern_la= |pattern_b= _collar_buttons_2 |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= |leftarm= 0099ff |body = 0099ff |rightarm = 0099ff |shorts= ffffff |socks= 000000 | title =Франц }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Анхель Боссио]] |- |FB ||'''2''' ||[[Хосе Делья Торре]] |- |FB ||'''3''' ||[[Рамон Муттис]] |- |HB ||'''4''' ||[[Хуан Эваристо]] |- |HB ||'''5''' ||[[Луис Монти]] |- |HB ||'''6''' ||[[Педро Суарес]] |- |FW ||'''7''' ||[[Наталио Перинетти]] |- |FW ||'''8''' ||[[Франсиско Варальо]] |- |FW ||'''9''' ||[[Мануэль Феррейра]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW ||'''10'''||[[Роберто Черро]] |- |FW ||'''11'''||[[Марио Эваристо]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Хосе Трамутола]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Алекс Тепо]] |- |FB ||'''2''' ||[[Этьенн Маттлер]] |- |FB ||'''3''' ||[[Марсель Капелль]] |- |HB ||'''4''' ||[[Огюстен Шантрель]] |- |HB ||'''5''' ||[[Александр Виллаплан]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |HB ||'''6''' ||[[Эдмон Дельфур]] |- |FW ||'''7''' ||[[Марсель Пинель]] |- |FW ||'''8''' ||[[Люсьен Лоран]] |- |FW ||'''9''' ||[[Андре Машино]] |- |FW ||'''10'''||[[Эрнест Либерати]] |- |FW ||'''11'''||[[Марсель Ланжийе]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Рауль Кодрон]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) <br />[[Константин Рэдулеску]] ([[Румыны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Румын]]) |} ===Чили - Мексик=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-3 |date={{Start date|1930|7|16|df=y}} |time=14:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|CHI}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Чили - Мексик|3–0}} |team2={{fb|MEX|1916}} |goals1= *[[Карлос Видаль|Видаль]] {{goal|3||65}}{{efn|name=dispute|Энэ гоол статистикийн мэдээлэл маргаантай байгаа хэд хэдэн гоолын нэг. Энд ашигласан гоол оруулсан тамирчин болон цаг хугацаа ФИФА-гийн албан ёсны бүртгэл дээрх юм. RSSSF гэх мэт зарим эх сурвалжид өөр гоол оруулсан тамирчин, цаг хугацаа дурдсан байдаг.<ref name="RSSSF">{{cite web |title=World Cup 1930 finals |work=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |url=https://www.rsssf.org/tables/30full.html | accessdate= 2026-07-01 }}</ref>}} *[[Мануэль Росас|М. Росас]] {{goal|52|o.g.}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], [[Монтевидео]] |attendance=9,249 |referee=[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1095 |title=Chile vs Mexico {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1095/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Chile v Mexico |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201084413/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1095/index.html |archive-date=2017-12-01}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm =ffffff | shorts =0261BF | socks = 000000 | title = Чили }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 800000 | body = 800000 | rightarm = 800000 | shorts = 000066 | socks = 000066 |title = Мексик }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Роберто Кортес]] |- |FB || ||[[Улисес Пуарье]] |- |FB || ||[[Виктор Моралес]] |- |HB || ||[[Артуро Торрес]] |- |HB || ||[[Гильермо Сааведра]] |- |HB || ||[[Умберто Эльгета]] |- |FW || ||[[Томас Охеда]] |- |FW || ||[[Гильермо Субиабре]] |- |FW || ||[[Эберардо Вильялобос]] |- |FW || ||[[Карлос Видаль]] |- |FW || ||[[Карлос Шнебергер]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|HUN|1920}} [[Орт Дьёрдь]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Исидоро Сота]] |- |FB || ||[[Рафаэль Гарса Гутьеррес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FB || ||[[Мануэль Росас]] |- |HB || ||[[Эфраин Амескуа]] |- |HB || ||[[Альфредо Санчес]] |- |HB || ||[[Фелипе Росас]] |- |FW || ||[[Иларио Лопес]] |- |FW || ||[[Роберто Гайон]] |- |FW || ||[[Хосе Руис]] |- |FW || ||[[Хуан Карреньо]] |- |FW || ||[[Луис Перес]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Луке де Серральонга]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />Мартин Афестегай ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Жон Лангенус]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |} ===Чили - Франц=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-4 |date={{Start date|1930|7|19|df=y}} |time=12:50 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|CHI}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Чили - Франц|1–0}} |team2={{fb|FRA|1794}} |goals1= *[[Гильермо Субиабре|Субиабре]] {{goal|67}}{{efn|name=dispute}} |goals2= |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], [[Монтевидео]] |attendance=2,000 |referee=Анибал Техада ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1094 |title=Chile vs France {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1094/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Chile v France |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219075204/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1094/index.html |archive-date=2017-12-19}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm =ffffff | shorts =0261BF | socks = 000000 | title = Чили }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collar_buttons_2 | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 0099ff | body = 0099ff | rightarm = 0099ff | shorts = ffffff | socks =000000 | title = Франц }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Роберто Кортес]] |- |FB || ||[[Эрнесто Чапарро]] |- |FB || ||[[Гильермо Риверос]] |- |HB || ||[[Артуро Торрес]] |- |HB || ||[[Гильермо Сааведра]] |- |HB || ||[[Касимиро Торрес]] |- |FW || ||[[Томас Охеда]] |- |FW || ||[[Гильермо Субиабре]] |- |FW || ||[[Эберардо Вильялобос]] |- |FW || ||[[Карлос Видаль]] |- |FW || ||[[Карлос Шнебергер]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|HUN|1920}} [[Орт Дьёрдь]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Алекс Тепо]] |- |FB || ||[[Марсель Капелль]] |- |FB || ||[[Этьенн Маттлер]] |- |HB || ||[[Огюстен Шантрель]] |- |HB || ||[[Селестен Дельмер]] |- |HB || ||[[Александр Виллаплан]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Эрнест Либерати]] |- |FW || ||[[Эдмон Дельфур]] |- |FW || ||[[Марсель Пинель]] |- |FW || ||[[Эмиль Венант]] |- |FW || ||[[Марсель Ланжийе]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Рауль Кодрон]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />Доминго Ломбарди ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |} ===Аргентин - Мексик=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-5 |date={{Start date|1930|7|19|df=y}} |time=15:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ARG|1861}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Аргентин - Мексик|6–3}} |team2={{fb|MEX|1916}} |goals1= *[[Гильермо Стабиле|Стабиле]] {{goal|8||17||80}} *[[Адольфо Сумельсу|Сумельсу]] {{goal|12||55}} *[[Франсиско Варальо|Варальо]] {{goal|53}} |goals2= *[[Мануэль Росас|М. Росас]] {{goal|42|pen.|65}} *[[Роберто Гайон|Гайон]] {{goal|75}} |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], [[Монтевидео]] |attendance=42,100 |referee=[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1086 |title=Argentina vs Mexico {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1086/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Argentina v Mexico |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228091535/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1086/index.html |archive-date=2017-12-28}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _white_stripes | pattern_b = _3stripesonwhite | pattern_ra = _white_stripes | pattern_sh = | pattern_so = _white_bands | leftarm = 99CCFF | body = 99CCFF | rightarm = 99CCFF | shorts = 999999 | socks = 000000 | title = Аргентин }} {{col-2}} {{Football kit |pattern_la= |pattern_b= _old_laced |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= |leftarm= 800000 |body= 800000 |rightarm= 800000 |shorts= 000066 |socks= 000066 | title = Мексик }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Анхель Боссио]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FB || ||[[Хосе Делья Торре]] |- |FB || ||[[Фернардо Патерностер]] |- |HB || ||[[Альберто Чивидини]] |- |HB || ||[[Адольфо Сумельсу]] |- |HB || ||[[Родольфо Орландини]] |- |FW || ||[[Карлос Пеуселье]] |- |FW || ||[[Франсиско Варальо]] |- |FW || ||[[Гильермо Стабиле]] |- |FW ||||[[Аттилио Демария]] |- |FW || ||[[Карлос Спадаро]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Хосе Трамутола]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Оскар Бонфильо]] |- |FB || ||[[Рафаэль Гарса Гутьеррес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FB || ||[[Мануэль Росас]] |- |HB || ||[[Фелипе Оливарес]] |- |HB || ||[[Альфредо Санчес]] |- |HB || ||[[Раймундо Родригес]] |- |FW || ||[[Франсиско Гарса Гутьеррес]] |- |FW || ||[[Фелипе Росас]] |- |FW || ||[[Иларио Лопес]] |- |FW || ||[[Роберто Гайон]] |- |FW || ||[[Хуан Карреньо]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Луке де Серральонга]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />Гуальберто Алонсо ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Константин Рэдулеску]] ([[Румыны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Румын]]) |} ===Аргентин - Чили=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-6 |date={{Start date|1930|7|22|df=y}} |time=14:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ARG|1861}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Аргентин - Чили|3–1}} |team2={{fb|CHI}} |goals1= *[[Гильермо Стабиле|Стабиле]] {{goal|12||13}} *[[Марио Эваристо|М. Эваристо]] {{goal|51}} |goals2= *[[Гильермо Субиабре|Субиабре]] {{goal|15}}{{efn|name=dispute}} |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], [[Монтевидео]] |attendance=41,459 |referee=[[Жон Лангенус]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1084 |title=Argentina vs Chile {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1084/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Argentina v Chile |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213020959/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1084/index.html |archive-date=2017-12-13}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Хөлбөмбөгийн өмсгөл | pattern_la = _white_stripes | pattern_b = _3stripesonwhite | pattern_ra = _white_stripes | pattern_sh = | pattern_so = _white_bands | leftarm = 99CCFF | body = 99CCFF | rightarm = 99CCFF | shorts = 999999 | socks = 000000 | title = Аргентин }} {{col-2}} {{Football kit |pattern_la= |pattern_b= _old_laced |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= _2_white_stripes |leftarm= ffffff |body=ffffff |rightarm= ffffff |shorts= 0261BF |socks= 000000 | title = Чили }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Анхель Боссио]] |- |FB || ||[[Хосе Делья Торре]] |- |FB || ||[[Фернардо Патерностер]] |- |HB || ||[[Хуан Эваристо]] |- |HB || ||[[Луис Монти]] |- |HB || ||[[Родольфо Орландини]] |- |FW || ||[[Карлос Пеуселье]] |- |FW || ||[[Франсиско Варальо]] |- |FW || ||[[Гильермо Стабиле]] |- |FW || ||[[Мануэль Феррейра]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW ||'''11'''||[[Марио Эваристо]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Хосе Трамутола]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Роберто Кортес]] |- |FB || ||[[Эрнесто Чапарро]] |- |FB || ||[[Виктор Моралес]] |- |HB || ||[[Артуро Торрес]] |- |HB || ||[[Гильермо Сааведра]] |- |HB ||||[[Касимиро Торрес]] |- |FW || ||[[Гильермо Арельяно]] |- |FW || ||[[Гильермо Субиабре]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Эберардо Вильялобос]] |- |FW || ||[[Карлос Видаль]] |- |FW || ||[[Хуан Агилера]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|HUN|1920}} [[Орт Дьёрдь]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) <br />[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) |} ==Aftermath== Argentina's three victories saw them finish top of Group 1 with six points, advancing them to the semi-finals. Chile finished second with four points, France came third with two points while Mexico finished last after losing all three matches.<ref name="Freddi"/>{{rp|p=6}} Argentina went on to play the United States in the semi-finals, securing a comfortable 6–1 victory to reach the first [[1930 FIFA World Cup final|World Cup final]] against hosts Uruguay. Despite taking a 2–1 lead, Argentina went on to lose the final 4–2.<ref name="FIFA"/>{{rp|pp=21–22}} Stábile's five goals in Group 1 contributed to him winning the [[FIFA World Cup Golden Boot|Golden Boot]] as the tournament's highest goalscorer, finishing with eight.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/30/ip-301_01a_fwc-stats.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612055816/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/30/ip-301_01a_fwc-stats.pdf|url-status=dead|archive-date=12 June 2009|title=FIFA World Cup: Statistics|publisher=FIFA|access-date=20 January 2023}}</ref> France returned to the World Cup four years later, being defeated in the first round by [[Austria national football team|Austria]].<ref name="FIFA"/>{{rp|p=26}} Following their elimination, Chile did not player another international match for five years and would not appear at another World Cup finals until [[1950 FIFA World Cup|1950]].<ref>{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesc/chil-intres.html |title=Chile – International Results |last=Ballesteros |first=Frank |website=[[RSSSF]] |accessdate=20 January 2023}}</ref> Mexico would also not return to the World Cup until 1950.<ref>{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesc/chil-intres.html |title=Mexico – International Results |last=Lugo |first=Erik Francisco |website=[[RSSSF]] |accessdate=20 January 2023}}</ref> ==Тэмдэглэл== {{notelist}} ==Эшлэл== {{reflist}} ===Тайлан=== {{reflist|group=Тайлан}} {{1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ}} {{DEFAULTSORT:Хөлбөмбөгийн ДАШТ}} [[Ангилал:1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хэсгийн шат|1 хэсэг]] 4stzili9604zg5zwpbiqt0b854gsi4f 860814 860812 2026-07-01T16:44:56Z Enkhsaihan2005 64429 860814 wikitext text/x-wiki [[File:Stabile hurac 1926.jpg|thumb|upright|[[Гильермо Стабиле]] [[Аргентины хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Аргентины шигшээ багийн]] нэгдүгээр хэсэгт таван гоол оруулж, [[Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий алтан шаахай|ДАШТ-ий Алтан шаахай]] шагналыг хүртсэн.]] [[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-ий 1-р хэсэг тэмцээний нээлтийн шатны дөрвөн хэсгийн нэг байв. Энэ хэсэгт [[Аргентины хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Аргентин]], [[Чилийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Чили]], [[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Франц]] болон [[Мексикийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Мексик]] багтсан. Тоглолт 1930 оны 7 сарын 13-нд Франц нээлтийн тоглолтод Мексикийг 4:1-ээр хожсоноор эхэлсэн. [[Люсьен Лоран]] 19 минутын дараа Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээний түүхэн дэх анхны гоолыг оруулж, багтаа тэргүүллийг авчирсан. Франц хоёр дахь тоглолтод дахин тоглож, маргаантай тоглолтод Аргентины эсрэг хожигдсон бөгөөд шүүгч алдаагаар зургаан минутын өмнө шүгэл үлээсэн. Чили Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээний анхны тоглолтондоо Мексикийг 3:0-ээр хожсон ба дараагийн тоглолтондоо Чили Францыг 1:0-ээр хожиж тэмцээнээс хассан бөгөөд энэ тоглолтод Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээний түүхэн дэх анхны торгуулийн цохилтоор ялалт байгуулсан бөгөөд [[Карлос Видаль|Карлос Видалийн]] цохилтыг Францын хаалгач [[Алекс Тепо]] хаасан. Аргентин Мексикийг хэсгийн дараагийн тоглолтод 6-3-аар хожсон бөгөөд [[Гильермо Стабиле]] олон улсын анхны тоглолтодоо [[хет-трик]] хийсэн. Тоглолтууд 1930 оны 7 сарын 22-нд Аргентин Чилитэй тоглосноор өндөрлөж, хагас шигшээд шалгарах хэсгийн ялагчийг тодруулсан. Чили, Франц, Мексик тэмцээнээс хасагдсан. Аргентин [[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий шигшээ тоглолт|шигшээ тоглолтод]] шалгарч, талбайн эзэн [[Уругвайн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Уругвайд]] 4-2-ийн харьцаатай хожигдсон. ==Хүснэгт== <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Хүснэгт |show_positions=y |winpoints=2 |team1=ARG|name_ARG={{fb|ARG|1861}} |team2=CHI|name_CHI={{fb|CHI}} |team3=FRA|name_FRA={{fb|FRA|1794}} |team4=MEX|name_MEX={{fb|MEX|1916}} |update=complete |win_ARG=3|draw_ARG=0|loss_ARG=0|gf_ARG=10|ga_ARG=4 |win_CHI=2|draw_CHI=0|loss_CHI=1|gf_CHI=5|ga_CHI=3 |win_FRA=1|draw_FRA=0|loss_FRA=2|gf_FRA=4|ga_FRA=3 |win_MEX=0|draw_MEX=0|loss_MEX=3|gf_MEX=4|ga_MEX=13 |res_col_header=Q |result1=Q |result2= |col_Q=green1 |text_Q={{nowrap|[[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хасагдах шат|Хасагдах шатанд]] шалгарах}} |source=[https://www.espn.com.sg/football/table/_/league/FIFA.WORLD/season/1930 ESPN] }}</onlyinclude> ==Тоглолтууд== ===Франц - Мексик=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-1 |date={{Start date|1930|7|13|df=y}} |time=15:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|FRA|1794}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Франц - Мексик|4–1}} |team2={{fb|MEX|1916}} |goals1= *[[Люсьен Лоран|Л. Лоран]] {{goal|19}} *[[Марсель Ланжийе|Ланжийе]] {{goal|40}} *[[Андре Машино|Машино]] {{goal|43||87}} |goals2= *[[Хуан Карреньо|Карреньо]] {{goal|70}} |stadium=[[Поситос цэнгэлдэх хүрээлэн|Поситос]], [[Монтевидео]] |attendance=4,444 |referee=Доминго Ломбарди ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1096 |title=France vs Mexico {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1096/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – France v Mexico |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212123604/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1096/index.html |archive-date=2017-12-12}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collar_buttons_2 | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 0099ff | body = 0099ff | rightarm = 0099ff | shorts = ffffff | socks =000000 | title = Франц }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 800000 | body = 800000 | rightarm =800000 | shorts = 000066 | socks = 000066 |title = Мексик }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Алекс Тепо]] |- |FB || ||[[Этьенн Маттлер]] |- |FB || ||[[Марсель Капелль]] |- |HB || ||[[Огюстен Шантрель]] |- |HB || ||[[Александр Виллаплан]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |HB || ||[[Эдмон Дельфур]] |- |FW || ||[[Марсель Пинель]] |- |FW || ||[[Люсьен Лоран]] |- |FW ||||[[Андре Машино]] |- |FW || ||[[Эрнест Либерати]] |- |FW || ||[[Марсель Ланжийе]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Жак Кодрон|Рауль Кодрон]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Оскар Бонфильо]] |- |FB || ||[[Рафаэль Гарса Гутьеррес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөгч)|c]]) |- |FB || ||[[Мануэль Росас]] |- |HB || ||[[Эфраин Амескуа]] |- |HB || ||[[Альфредо Санчес]] |- |HB || ||[[Фелипе Росас]] |- |FW || ||[[Иларио Лопес]] |- |FW || ||[[Хосе Руис]] |- |FW || ||[[Дионисио Мехия]] |- |FW || ||[[Хуан Карреньо]] |- |FW || ||[[Луис Перес]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Луке де Серральонга]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) <br />[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |} ===Аргентин - Франц=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-2 |date={{Start date|1930|7|15|df=y}} |time=16:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ARG|1861}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Аргентин - Франц|1–0}} |team2={{fb|FRA|1794}} |goals1= *[[Луис Монти|Монти]] {{goal|81}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], [[Монтевидео]] |attendance=23,409 |referee=[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1085 |title=Argentina vs France {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1085/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Argentina v France |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130161317/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1085/index.html |archive-date=2017-11-30}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _white_stripes | pattern_b = _3stripesonwhite | pattern_ra = _white_stripes | pattern_sh = | pattern_so = _white_bands | leftarm = 99CCFF | body = 99CCFF | rightarm = 99CCFF | shorts = 999999 | socks = 000000 | title = Аргентин }} {{col-2}} {{Football kit |pattern_la= |pattern_b= _collar_buttons_2 |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= |leftarm= 0099ff |body = 0099ff |rightarm = 0099ff |shorts= ffffff |socks= 000000 | title =Франц }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Анхель Боссио]] |- |FB ||'''2''' ||[[Хосе Делья Торре]] |- |FB ||'''3''' ||[[Рамон Муттис]] |- |HB ||'''4''' ||[[Хуан Эваристо]] |- |HB ||'''5''' ||[[Луис Монти]] |- |HB ||'''6''' ||[[Педро Суарес]] |- |FW ||'''7''' ||[[Наталио Перинетти]] |- |FW ||'''8''' ||[[Франсиско Варальо]] |- |FW ||'''9''' ||[[Мануэль Феррейра]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW ||'''10'''||[[Роберто Черро]] |- |FW ||'''11'''||[[Марио Эваристо]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Хосе Трамутола]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Алекс Тепо]] |- |FB ||'''2''' ||[[Этьенн Маттлер]] |- |FB ||'''3''' ||[[Марсель Капелль]] |- |HB ||'''4''' ||[[Огюстен Шантрель]] |- |HB ||'''5''' ||[[Александр Виллаплан]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |HB ||'''6''' ||[[Эдмон Дельфур]] |- |FW ||'''7''' ||[[Марсель Пинель]] |- |FW ||'''8''' ||[[Люсьен Лоран]] |- |FW ||'''9''' ||[[Андре Машино]] |- |FW ||'''10'''||[[Эрнест Либерати]] |- |FW ||'''11'''||[[Марсель Ланжийе]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Рауль Кодрон]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) <br />[[Константин Рэдулеску]] ([[Румыны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Румын]]) |} ===Чили - Мексик=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-3 |date={{Start date|1930|7|16|df=y}} |time=14:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|CHI}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Чили - Мексик|3–0}} |team2={{fb|MEX|1916}} |goals1= *[[Карлос Видаль|Видаль]] {{goal|3||65}}{{efn|name=dispute|Энэ гоол статистикийн мэдээлэл маргаантай байгаа хэд хэдэн гоолын нэг. Энд ашигласан гоол оруулсан тамирчин болон цаг хугацаа ФИФА-гийн албан ёсны бүртгэл дээрх юм. RSSSF гэх мэт зарим эх сурвалжид өөр гоол оруулсан тамирчин, цаг хугацаа дурдсан байдаг.<ref name="RSSSF">{{cite web |title=World Cup 1930 finals |work=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |url=https://www.rsssf.org/tables/30full.html | accessdate= 2026-07-01 }}</ref>}} *[[Мануэль Росас|М. Росас]] {{goal|52|o.g.}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], [[Монтевидео]] |attendance=9,249 |referee=[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1095 |title=Chile vs Mexico {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1095/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Chile v Mexico |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201084413/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1095/index.html |archive-date=2017-12-01}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm =ffffff | shorts =0261BF | socks = 000000 | title = Чили }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 800000 | body = 800000 | rightarm = 800000 | shorts = 000066 | socks = 000066 |title = Мексик }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Роберто Кортес]] |- |FB || ||[[Улисес Пуарье]] |- |FB || ||[[Виктор Моралес]] |- |HB || ||[[Артуро Торрес]] |- |HB || ||[[Гильермо Сааведра]] |- |HB || ||[[Умберто Эльгета]] |- |FW || ||[[Томас Охеда]] |- |FW || ||[[Гильермо Субиабре]] |- |FW || ||[[Эберардо Вильялобос]] |- |FW || ||[[Карлос Видаль]] |- |FW || ||[[Карлос Шнебергер]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|HUN|1920}} [[Орт Дьёрдь]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Исидоро Сота]] |- |FB || ||[[Рафаэль Гарса Гутьеррес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FB || ||[[Мануэль Росас]] |- |HB || ||[[Эфраин Амескуа]] |- |HB || ||[[Альфредо Санчес]] |- |HB || ||[[Фелипе Росас]] |- |FW || ||[[Иларио Лопес]] |- |FW || ||[[Роберто Гайон]] |- |FW || ||[[Хосе Руис]] |- |FW || ||[[Хуан Карреньо]] |- |FW || ||[[Луис Перес]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Луке де Серральонга]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />Мартин Афестегай ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Жон Лангенус]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |} ===Чили - Франц=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-4 |date={{Start date|1930|7|19|df=y}} |time=12:50 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|CHI}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Чили - Франц|1–0}} |team2={{fb|FRA|1794}} |goals1= *[[Гильермо Субиабре|Субиабре]] {{goal|67}}{{efn|name=dispute}} |goals2= |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], [[Монтевидео]] |attendance=2,000 |referee=Анибал Техада ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1094 |title=Chile vs France {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1094/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Chile v France |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219075204/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1094/index.html |archive-date=2017-12-19}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm =ffffff | shorts =0261BF | socks = 000000 | title = Чили }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collar_buttons_2 | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 0099ff | body = 0099ff | rightarm = 0099ff | shorts = ffffff | socks =000000 | title = Франц }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Роберто Кортес]] |- |FB || ||[[Эрнесто Чапарро]] |- |FB || ||[[Гильермо Риверос]] |- |HB || ||[[Артуро Торрес]] |- |HB || ||[[Гильермо Сааведра]] |- |HB || ||[[Касимиро Торрес]] |- |FW || ||[[Томас Охеда]] |- |FW || ||[[Гильермо Субиабре]] |- |FW || ||[[Эберардо Вильялобос]] |- |FW || ||[[Карлос Видаль]] |- |FW || ||[[Карлос Шнебергер]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|HUN|1920}} [[Орт Дьёрдь]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Алекс Тепо]] |- |FB || ||[[Марсель Капелль]] |- |FB || ||[[Этьенн Маттлер]] |- |HB || ||[[Огюстен Шантрель]] |- |HB || ||[[Селестен Дельмер]] |- |HB || ||[[Александр Виллаплан]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Эрнест Либерати]] |- |FW || ||[[Эдмон Дельфур]] |- |FW || ||[[Марсель Пинель]] |- |FW || ||[[Эмиль Венант]] |- |FW || ||[[Марсель Ланжийе]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Рауль Кодрон]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />Доминго Ломбарди ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |} ===Аргентин - Мексик=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-5 |date={{Start date|1930|7|19|df=y}} |time=15:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ARG|1861}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Аргентин - Мексик|6–3}} |team2={{fb|MEX|1916}} |goals1= *[[Гильермо Стабиле|Стабиле]] {{goal|8||17||80}} *[[Адольфо Сумельсу|Сумельсу]] {{goal|12||55}} *[[Франсиско Варальо|Варальо]] {{goal|53}} |goals2= *[[Мануэль Росас|М. Росас]] {{goal|42|pen.|65}} *[[Роберто Гайон|Гайон]] {{goal|75}} |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], [[Монтевидео]] |attendance=42,100 |referee=[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1086 |title=Argentina vs Mexico {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1086/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Argentina v Mexico |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228091535/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1086/index.html |archive-date=2017-12-28}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _white_stripes | pattern_b = _3stripesonwhite | pattern_ra = _white_stripes | pattern_sh = | pattern_so = _white_bands | leftarm = 99CCFF | body = 99CCFF | rightarm = 99CCFF | shorts = 999999 | socks = 000000 | title = Аргентин }} {{col-2}} {{Football kit |pattern_la= |pattern_b= _old_laced |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= |leftarm= 800000 |body= 800000 |rightarm= 800000 |shorts= 000066 |socks= 000066 | title = Мексик }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Анхель Боссио]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FB || ||[[Хосе Делья Торре]] |- |FB || ||[[Фернардо Патерностер]] |- |HB || ||[[Альберто Чивидини]] |- |HB || ||[[Адольфо Сумельсу]] |- |HB || ||[[Родольфо Орландини]] |- |FW || ||[[Карлос Пеуселье]] |- |FW || ||[[Франсиско Варальо]] |- |FW || ||[[Гильермо Стабиле]] |- |FW ||||[[Аттилио Демария]] |- |FW || ||[[Карлос Спадаро]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Хосе Трамутола]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Оскар Бонфильо]] |- |FB || ||[[Рафаэль Гарса Гутьеррес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FB || ||[[Мануэль Росас]] |- |HB || ||[[Фелипе Оливарес]] |- |HB || ||[[Альфредо Санчес]] |- |HB || ||[[Раймундо Родригес]] |- |FW || ||[[Франсиско Гарса Гутьеррес]] |- |FW || ||[[Фелипе Росас]] |- |FW || ||[[Иларио Лопес]] |- |FW || ||[[Роберто Гайон]] |- |FW || ||[[Хуан Карреньо]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Луке де Серральонга]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />Гуальберто Алонсо ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Константин Рэдулеску]] ([[Румыны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Румын]]) |} ===Аргентин - Чили=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=1-6 |date={{Start date|1930|7|22|df=y}} |time=14:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ARG|1861}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 1 хэсэг#Аргентин - Чили|3–1}} |team2={{fb|CHI}} |goals1= *[[Гильермо Стабиле|Стабиле]] {{goal|12||13}} *[[Марио Эваристо|М. Эваристо]] {{goal|51}} |goals2= *[[Гильермо Субиабре|Субиабре]] {{goal|15}}{{efn|name=dispute}} |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], [[Монтевидео]] |attendance=41,459 |referee=[[Жон Лангенус]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1084 |title=Argentina vs Chile {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1084/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Argentina v Chile |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213020959/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1084/index.html |archive-date=2017-12-13}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Хөлбөмбөгийн өмсгөл | pattern_la = _white_stripes | pattern_b = _3stripesonwhite | pattern_ra = _white_stripes | pattern_sh = | pattern_so = _white_bands | leftarm = 99CCFF | body = 99CCFF | rightarm = 99CCFF | shorts = 999999 | socks = 000000 | title = Аргентин }} {{col-2}} {{Football kit |pattern_la= |pattern_b= _old_laced |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= _2_white_stripes |leftarm= ffffff |body=ffffff |rightarm= ffffff |shorts= 0261BF |socks= 000000 | title = Чили }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Анхель Боссио]] |- |FB || ||[[Хосе Делья Торре]] |- |FB || ||[[Фернардо Патерностер]] |- |HB || ||[[Хуан Эваристо]] |- |HB || ||[[Луис Монти]] |- |HB || ||[[Родольфо Орландини]] |- |FW || ||[[Карлос Пеуселье]] |- |FW || ||[[Франсиско Варальо]] |- |FW || ||[[Гильермо Стабиле]] |- |FW || ||[[Мануэль Феррейра]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW ||'''11'''||[[Марио Эваристо]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хуан Хосе Трамутола]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Роберто Кортес]] |- |FB || ||[[Эрнесто Чапарро]] |- |FB || ||[[Виктор Моралес]] |- |HB || ||[[Артуро Торрес]] |- |HB || ||[[Гильермо Сааведра]] |- |HB ||||[[Касимиро Торрес]] |- |FW || ||[[Гильермо Арельяно]] |- |FW || ||[[Гильермо Субиабре]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Эберардо Вильялобос]] |- |FW || ||[[Карлос Видаль]] |- |FW || ||[[Хуан Агилера]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|HUN|1920}} [[Орт Дьёрдь]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) <br />[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) |} ==Тэмдэглэл== {{notelist}} ==Эшлэл== {{reflist}} ===Тайлан=== {{reflist|group=Тайлан}} {{1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ}} {{DEFAULTSORT:Хөлбөмбөгийн ДАШТ}} [[Ангилал:1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хэсгийн шат|1 хэсэг]] qlq2s6qdkzb04febc9zk55whvopojb4 0 146983 860815 2026-07-01T21:36:14Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{Short description|Хөлбөмбөгийн тэмцээний хэсгийн шат}} '''1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 2-р хэсэг''' 1930 оны 7 сарын 14-нд эхэлж 1930 оны 7 сарын 20-нд өндөрлөсөн. [[Югослав улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Югослав]] хэсгээ тэргүүлж, хагас шигшээд шалгарсан. Бразилын хөлбөмбөги..." 860815 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хөлбөмбөгийн тэмцээний хэсгийн шат}} '''1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 2-р хэсэг''' 1930 оны 7 сарын 14-нд эхэлж 1930 оны 7 сарын 20-нд өндөрлөсөн. [[Югослав улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Югослав]] хэсгээ тэргүүлж, хагас шигшээд шалгарсан. [[Бразилын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Бразил]], [[Боливи улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Боливи]] шалгарч чадаагүй. Эхний тоглолтод [[Югослав улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Югослав]] хэсгийн гол өрсөлдөгч [[Бразилын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Бразилыг]] гэнэтийн байдлаар 2-1-ийн харьцаатай хожиж, дараа нь [[Боливи улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Боливийн]] эсрэг 4 гоол оруулж давамгайлсан. [[Бразилын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Бразил]] мөн [[Боливи улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Боливийг]] 4-0-ийн харьцаатайгаар хожсон. ==Хүснэгт== <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Хүснэгт |show_positions=y |winpoints=2 |update=complete |team1=YUG|name_YUG={{fb|Югославын хаант улс}} |team2=BRA|name_BRA={{fb|BRA|1889}} |team3=BOL|name_BOL={{fb|BOL|civil}} |win_YUG=2|draw_YUG=0|loss_YUG=0|gf_YUG=6|ga_YUG=1 |win_BRA=1|draw_BRA=0|loss_BRA=1|gf_BRA=5|ga_BRA=2 |win_BOL=0|draw_BOL=0|loss_BOL=2|gf_BOL=0|ga_BOL=8 |res_col_header=Q |result1=Q |col_Q=green1 |text_Q=[[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хасагдах шат|Хасагдах шатанд]] шалгарах |source=[https://www.espn.com.sg/football/table/_/league/FIFA.WORLD/season/1930 ESPN] }}</onlyinclude> ==Тоглолтууд== ===Югослав - Бразил=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=2-1 |date={{Start date|1930|7|14|df=y}} |time=12:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|Югославын хаант улс}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 2 хэсэг#Югослав - Бразил|2–1}} |team2={{fb|BRA|1889}} |goals1= *[[Александар Тирнанич|Тирнанич]] {{goal|21}} *[[Иван Бек|Бек]] {{goal|30}} |goals2= *[[Прегиньо]] {{goal|62}} |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], Монтевидео |attendance=24,059 |referee=[[Анибал Техада]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1093 |title=Yugoslavia vs Brazil {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1093/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Yugoslavia v Brazil |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220145943/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1093/index.html |archive-date=2017-12-20}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _blackhalf | leftarm = 0099ff | body = 0099ff | rightarm = 0099ff | shorts = ffffff | socks = ffffff | title = Югослав }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collarblue_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _brasil1930 | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = 0000FF | socks = 000000 |title = Бразил }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Милован Якшич]] |- |DF || ||[[Милутин Ивкович]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |DF || ||[[Драгослав Михайлович]] |- |MF || ||[[Милорад Арсениевич]] |- |MF || ||[[Любиша Стефанович]] |- |MF || ||[[Момчило Джокич]] |- |FW || ||[[Александар Тирнанич]] |- |FW || ||[[Благое Марьянович]] |- |FW || ||[[Иван Бек]] |- |FW || ||[[Джордже Вуядинович]] |- |FW || ||[[Бранислав Секулич]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Бошко Симонович]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Жоэл де Оливейра Монтейро|Жоэл]] |- |DF || ||[[Алфредо Брильянте да Коста|Брильянте]] |- |DF || ||[[Луис Жервазони|Италия]] |- |MF || ||[[Эрможенес Фонсека|Эрможенес]] |- |MF || ||[[Фаусто дос Сантос|Фаусто]] |- |MF || ||[[Фернандо Гидиселли|Фернандо]] |- |FW || ||[[Поликарпо Рибейро де Оливейра|Поли]] |- |FW || ||[[Нило Муртиньо Брага|Нило]] |- |FW || ||[[Аракен Патуска|Аракен]] |- |FW || ||[[Прегиньо]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Теофило Биттенкорт Перейра|Теофило]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Пиндаро де Карвальо Родригес]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Рикардо Валларино]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Тома Бальве]] ([[Францын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Франц]]) |} ===Югослав - Боливи=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=2-2 |date={{Start date|1930|7|17|df=y}} |time=12:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|Югославын хаант улс}} |score={{score link|1930 FIFA World Cup Group 2#Yugoslavia vs Bolivia|4–0}} |team2={{fb|BOL|civil}} |goals1= *[[Иван Бек|Бек]] {{goal|60||67}} *[[Благое Марьянович|Марьянович]] {{goal|65}} *[[Джордже Вуядинович|Вуядинович]] {{goal|85}}{{efn|name=dispute}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], Монтевидео |attendance=18,306 |referee=[[Франсиско Матеуччи]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1092 |title=Yugoslavia vs Bolivia {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1092/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Yugoslavia v Bolivia |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219082204/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1092/index.html |archive-date=2017-12-19}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _blackhalf | leftarm = 0099ff | body = 0099ff | rightarm = 0099ff | shorts = ffffff | socks = ffffff | title = Югослав }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = 000000 | socks = 000000 |title = Боливи }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Милован Якшич]] |- |DF || ||[[Милутин Ивкович]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |DF || ||[[Драгослав Михайлович]] |- |MF || ||[[Милорад Арсениевич]] |- |MF || ||[[Любиша Стефанович]] |- |MF ||||[[Момчило Джокич]] |- |FW || ||[[Александар Тирнанич]] |- |FW || ||[[Благое Марьянович]] |- |FW || ||[[Иван Бек]] |- |FW || ||[[Джордже Вуядинович]] |- |FW || ||[[Драгутин Найданович]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Бошко Симонович]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||||[[Хесус Бермудес]] |- |DF || ||[[Сегундо Дурандаль]] |- |DF || ||[[Касьяно Чаваррия]] |- |MF || ||[[Хуан Арготе]] |- |MF || ||[[Диохенес Лара]] |- |MF || ||[[Хорхе Вальдеррама]] |- |FW ||||[[Гумерсиндо Гомес]] |- |FW || ||[[Хосе Бустаманте]] |- |FW || ||[[Рафаэль Мендес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Марио Альборта]] |- |FW || ||[[Рене Фернандес]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Улисес Сауседо]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Доминго Ломбарди]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Альберто Варнкен]] ([[Чилийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Чили]]) |} ===Бразил - Боливи=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=2-3 |date={{Start date|1930|7|20|df=y}} |time=13:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|BRA|1889}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 2 хэсэг#Бразил - Боливи|4–0}} |team2={{fb|BOL|civil}} |goals1= *[[Модерато Визинтайнер|Модерато]] {{goal|37||73}} *[[Прегиньо]] {{goal|57||83}} |goals2= |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], Монтевидео |attendance=25,466 |referee=[[Тома Бальве]] ([[Францын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Франц]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1091 |title=Brazil vs Bolivia {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1091/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Brazil v Bolivia |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214001603/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1091/index.html |archive-date=2017-12-14}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collarblue_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _brasil1930 | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = 0000ff | socks = 000000 |title = Бразил }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _old_laced | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = 99ccff | body = 99ccff | rightarm = 99ccff | shorts = 000000 | socks = 000000 |title = Боливи }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Освалдо Веллозо де Баррос|Веллозо]] |- |DF || ||[[Жозе Луис де Оливейра|Зе Луис]] |- |DF || ||[[Луис Жервазони|Италия]] |- |MF || ||[[Эрможенес Фонсека|Эрможенес]] |- |MF || ||[[Фаусто дос Сантос|Фаусто]] |- |MF || ||[[Фернандо Гидиселли|Фернандо]] |- |FW || ||[[Бенедито де Мораэс Менезес|Бенедикто]] |- |FW || ||[[Руссиньо]] |- |FW ||||[[Карвальо Лейте]] |- |FW || ||[[Прегиньо]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Модерато Визинтайнер|Модерато]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Пиндаро де Карвальо Родригес]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Хесус Бермудес]] |- |DF || ||[[Сегундо Дурандаль]] |- |DF ||||[[Касьяно Чаваррия]] |- |MF || ||[[Ренато Сайнс]] |- |MF || ||[[Диохенес Лара]] |- |MF || ||[[Хорхе Вальдеррама]] |- |FW || ||[[Эдуардо Рейес Ортис]] |- |FW || ||[[Хосе Бустаманте]] |- |FW || ||[[Рафаэль Мендес]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW || ||[[Марио Альборта]] |- |FW || ||[[Рене Фернандес]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Улисес Сауседо]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Франсиско Матеуччи]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Гаспар Вальехо]] ([[Мексикийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Мексик]]) |} ==Тэмдэглэл== {{notelist|refs= {{efn|name=dispute|Энэ гоол статистикийн мэдээлэл маргаантай байгаа хэд хэдэн гоолын нэг. Энд ашигласан гоол оруулсан тамирчин болон цаг хугацаа ФИФА-гийн албан ёсны бүртгэл дээрх юм. RSSSF гэх мэт зарим эх сурвалжид өөр гоол оруулсан тамирчин, цаг хугацаа дурдсан байдаг.<ref>{{cite web |title=World Cup 1930 finals |work=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |url=https://www.rsssf.org/tables/30full.html | accessdate= 2026-07-01 }}</ref>}} }} ==Эшлэл== {{reflist}} ===Тайлан=== {{reflist|group=Тайлан}} {{1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ}} {{DEFAULTSORT:Хөлбөмбөгийн ДАШТ}} [[Ангилал:1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хэсгийн шат|2 хэсэг]] gq5kfsv31tlew2sypnszwfisyarymfb 0 146984 860817 2026-07-01T22:08:18Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{Short description|Хөлбөмбөгийн тэмцээний хэсгийн шат}} '''1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 3-р хэсэг''' 1930 оны 7 сарын 14-нд эхэлж 1930 оны 7 сарын 21-нд өндөрлөсөн. [[Уругвай улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Уругвай]] хэсгээ тэргүүлж, хагас шигшээд шалгарсан. Румын улсын хөлбөмб..." 860817 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хөлбөмбөгийн тэмцээний хэсгийн шат}} '''1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 3-р хэсэг''' 1930 оны 7 сарын 14-нд эхэлж 1930 оны 7 сарын 21-нд өндөрлөсөн. [[Уругвай улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Уругвай]] хэсгээ тэргүүлж, хагас шигшээд шалгарсан. [[Румын улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Бразил]], [[Перу улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Перу]] шалгарч чадаагүй. ==Хүснэгт== <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Хүснэгт |show_positions=y |winpoints=2 |update=complete |team1=URU|name_URU={{fb|URU}} |team2=ROU|name_ROU={{fb|ROU}} |team3=PER|name_PER={{fb|PER}} |win_URU=2|draw_URU=0|loss_URU=0|gf_URU=5|ga_URU=0|status_URU=H |win_ROU=1|draw_ROU=0|loss_ROU=1|gf_ROU=3|ga_ROU=5 |win_PER=0|draw_PER=0|loss_PER=2|gf_PER=1|ga_PER=4 |res_col_header=Q |result1=Q |result2= |col_Q=green1 |text_Q=[[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хасагдах шат|Хасагдах шатанд]] шалгарах |source=[https://www.espn.com.sg/football/table/_/league/FIFA.WORLD/season/1930 ESPN] }}</onlyinclude> ==Тоглолтууд== ===Румын - Перу=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=3-1 |date={{Start date|1930|7|14|df=y}} |time=14:50 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|ROU}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 3 хэсэг#Румын - Перу|3–1}} |team2={{fb|PER}} |goals1= *[[Адальберт Дешу|Дешу]] {{goal|1}}{{efn|name=dispute}} *[[Константин Станчу|Станчу]] {{goal|79}}{{efn|name=dispute}} *[[Николае Ковач|Ковач]] {{goal|89}}{{efn|name=dispute}} |goals2= *[[Луис де Соуза|Де Соуза]] {{goal|75}} |stadium=[[Поситос цэнгэлдэх хүрээлэн|Поситос]], Монтевидео |attendance=2,549 |referee=[[Альберто Варнкен]] ([[Чилийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Чили]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1098 |title=Romania vs Peru {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1098/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Romania v Peru |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025838/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1098/index.html |archive-date=2017-11-07}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la =_goldborder | pattern_b = _collargold_laced | pattern_ra = _goldborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = ff0000 | body = ff0000 | rightarm =ff0000 | shorts = 0000ff | socks = 000000 | title = Румын }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _redborder | pattern_b = _collarred_laced | pattern_ra = _redborder | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = ffffff | socks = 000000 |title = Перу }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Йон Лэпушняну]] |- |DF || ||[[Рудольф Бюргер]] |- |DF || ||[[Адальберт Штайнер]] |- |MF || ||[[Альфред Айзенбайссер]] |- |MF || ||[[Эмерих Фогль]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |MF || ||[[Ладислау Раффинский]] |- |FW || ||[[Николае Ковач]] |- |FW || ||[[Адальберт Дешу]] |- |FW || ||[[Рудольф Ветцер]] |- |FW || ||[[Константин Станчу]] |- |FW || ||[[Штефан Барбу]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Константин Рэдулеску]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Хуан Вальдивьесо]] |- |DF || ||[[Марио де лас Касас]] |- |DF || ||[[Альберто Сория]] |- |MF || ||[[Пласидо Галиндо]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) || {{sent off|0|70}} |- |MF || ||[[Доминго Гарсиа]] |- |MF || ||[[Альберто Денегри]] |- |FW || ||[[Хулио Лорес]] |- |FW || ||[[Алехандро Вильянуэва]] |- |FW || ||[[Хосе Мария Лавалье]] |- |FW || ||[[Деметрио Нейра]] |- |FW || ||[[Луис де Соуза]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| {{flagicon|ESP|1873}} [[Франсиско Бру]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Жон Лангенус]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) <br />[[Франсиско Матеуччи]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |} ===Уругвай - Перу=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=3-2 |date={{Start date|1930|7|18|df=y}} |time=14:30 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|URU}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 3 хэсэг#Уругвай - Перу|1–0}} |team2={{fb|PER}} |goals1= *[[Эктор Кастро|Кастро]] {{goal|65}} |goals2= |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], Монтевидео |attendance=57,735 |referee=[[Жон Лангенус]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1099 |title=Uruguay vs Peru {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1099/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Uruguay v Peru |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228095952/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1099/index.html |archive-date=2017-12-28}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _whiteborder | pattern_b = _collarwhite_laced | pattern_ra =_whiteborder | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = 99ccff | body = 99ccff | rightarm = 99ccff | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Уругвай }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la =_redborder | pattern_b = _collarred_laced | pattern_ra = _redborder | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = ffffff | socks = 000000 |title = Перу }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Энрике Бальестерос]] |- |DF || ||[[Доминго Техера]] |- |DF || ||[[Хосе Насасси]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |MF || ||[[Хосе Леандро Андраде]] |- |MF || ||[[Лоренсо Фернандес]] |- |MF || ||[[Альваро Хестидо]] |- |FW || ||[[Сантос Урдинаран]] |- |FW || ||[[Эктор Кастро]] |- |FW || ||[[Педро Петроне]] |- |FW || ||[[Педро Сеа]] |- |FW || ||[[Сантос Ириарте]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Альберто Суппичи]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Хорхе Пардон]] |- |DF || ||[[Марио де лас Касас]] |- |DF || ||[[Антонио Макилон]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |MF || ||[[Пласидо Галиндо]] |- |MF || ||[[Альберто Денегри]] |- |MF || ||[[Эдуардо Астенго]] |- |FW || ||[[Хулио Лорес]] |- |FW || ||[[Алехандро Вильянуэва]] |- |FW || ||[[Хосе Мария Лавалье]] |- |FW || ||[[Деметрио Нейра]] |- |FW || ||[[Луис де Соуза]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| {{flagicon|ESP|1873}} [[Франсиско Бру]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Тома Бальве]] ([[Францын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Франц]]) <br />[[Анри Кристоф]] ([[Бельгийн Хааны Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бельги]]) |} ===Уругвай - Румын=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=3-3 |date={{Start date|1930|7|21|df=y}} |time=14:50 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|URU}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 3 хэсэг#Уругвай - Румын|4–0}} |team2={{fb|ROU}} |goals1= *[[Пабло Дорадо|Дорадо]] {{goal|7}} *[[Эктор Скароне|Скароне]] {{goal|26}}{{efn|name=dispute}} *[[Перегрино Ансельмо|Ансельмо]] {{goal|31}} *[[Педро Сеа|Сеа]] {{goal|35}}{{efn|name=dispute}} |goals2= |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], Монтевидео |attendance=70,022 |referee=[[Жилберту де Алмейда Регу|Алмейда Регу]] ([[Бразилын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Бразил]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1100 |title=Uruguay vs Romania {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1100/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Uruguay v Romania |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213172146/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1100/index.html |archive-date=2017-12-13}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _whiteborder | pattern_b = _collarwhite_laced | pattern_ra =_whiteborder | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = 99ccff | body = 99ccff | rightarm = 99ccff | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Уругвай }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la =_goldborder | pattern_b = _collargold_laced | pattern_ra = _goldborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = ff0000 | body = ff0000 | rightarm =ff0000 | shorts = 0000ff | socks = 000000 | title = Румын }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Энрике Бальестерос]] |- |DF || ||[[Эрнесто Маскерони]] |- |DF || ||[[Хосе Насасси]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөгч)|c]]) |- |MF || ||[[Хосе Леандро Андраде]] |- |MF || ||[[Лоренсо Фернандес]] |- |MF || ||[[Альваро Хестидо]] |- |FW || ||[[Пабло Дорадо]] |- |FW || ||[[Эктор Скароне]] |- |FW || ||[[Перегрино Ансельмо]] |- |FW || ||[[Педро Сеа]] |- |FW || ||[[Сантос Ириарте]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Альберто Суппичи]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK || ||[[Йон Лэпушняну]] |- |DF || ||[[Рудольф Бюргер]] |- |DF || ||[[Иосиф Цако]] |- |MF || ||[[Альфред Айзенбайссер]] |- |MF || ||[[Эмерих Фогль]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөгч)|c]]) |- |MF || ||[[Корнелиу Робе]] |- |FW || ||[[Николае Ковач]] |- |FW || ||[[Адальберт Дешу]] |- |FW || ||[[Рудольф Ветцер]] |- |FW || ||[[Ладислау Раффинский]] |- |FW || ||[[Штефан Барбу]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Константин Рэдулеску]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Альберто Варнкен]] ([[Чилийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Чили]]) <br />[[Улисес Сауседо]] ([[Боливийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Боливи]]) |} ==Тэмдэглэл== {{notelist|refs= {{efn|name=dispute|Энэ гоол статистикийн мэдээлэл маргаантай байгаа хэд хэдэн гоолын нэг. Энд ашигласан гоол оруулсан тамирчин болон цаг хугацаа ФИФА-гийн албан ёсны бүртгэл дээрх юм. RSSSF гэх мэт зарим эх сурвалжид өөр гоол оруулсан тамирчин, цаг хугацаа дурдсан байдаг.<ref>{{cite web |title=World Cup 1930 finals |work=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |url=https://www.rsssf.org/tables/30full.html | accessdate= 2026-07-01 }}</ref>}} }} ==Эшлэл== {{reflist}} ===Тайлан=== {{reflist|group=Тайлан}} {{1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ}} {{DEFAULTSORT:Хөлбөмбөгийн ДАШТ}} [[Ангилал:1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хэсгийн шат|3 хэсэг]] 4xxpv20ewbj705kivkdp6ssbf2utwo3 0 146985 860822 2026-07-02T03:04:30Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Буяндэлгэрийн Бүлтэн''' (1956 онд [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар аймгийн]] [[Онгон сум|Онгон суманд]] төрсөн ) [[Ардын Эмч|Монгол Улсын Ардын эмч]], "Таны төлөө бид" ХХК хувийн эмнэлэг болон Нийслэлийн Өргөө амаржих газрын зөвлөх эмч. == Намтар == Буяндэлгэрийн Бүлт..." 860822 wikitext text/x-wiki '''Буяндэлгэрийн Бүлтэн''' (1956 онд [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар аймгийн]] [[Онгон сум|Онгон суманд]] төрсөн ) [[Ардын Эмч|Монгол Улсын Ардын эмч]], "Таны төлөө бид" ХХК хувийн эмнэлэг болон Нийслэлийн Өргөө амаржих газрын зөвлөх эмч. == Намтар == Буяндэлгэрийн Бүлтэн Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын харьяат аймгийн алдарт уяач Буяндэлгэрийн 10 хүүхдийн ууган охин болж төрсөн. Тэрээр 6-16 нас хүртлээ хөдөө өсөж моринд хорхоотой хурдын морь унадаг байжээ. Хүүхдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, хувийн хэвшлийн эрүүл мэндийн салбарыг хөгжүүлэхэд идэвх санаачилга, үр бүтээлтэй ажилласан нэгэн юм. == Шагнал == 1999 оны 7-р сарын 9-нд Монгол Улсын Гавьяат эмч. == Хувийн амьдрал == Б.Бүлтэнгийн нөхөр аймгийн алдарт уяач Б.Доржпүрэв юм. Тэд Доржпүрэвийн Уранчимэг (эх барих эмч) зэрэг 3 хүүхэдтэй. ilosbscn1yf0xvn7fvdkiy38xwc74lh 0 146986 860823 2026-07-02T03:10:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Бүрэнтөгсийн Үйлст''' (1954 онд төрсөн- ) Эх барих, эмэгтэйчүүдийн зөвлөх эмч, клиникийн профессор, Монгол Улсын Ардын эмч (2017) , Хүний гавьяат эмч (1998). '''БОЛОВСРОЛ''' * 1975 онд АУДС-ийг хүний их эмчээр, * 1981 онд АУДС Эх барих, эмэгтэйчүүдийн нарийн мэргэжил эзэмш..." 860823 wikitext text/x-wiki '''Бүрэнтөгсийн Үйлст''' (1954 онд төрсөн- ) Эх барих, эмэгтэйчүүдийн зөвлөх эмч, клиникийн профессор, Монгол Улсын Ардын эмч (2017) , Хүний гавьяат эмч (1998). '''БОЛОВСРОЛ''' * 1975 онд АУДС-ийг хүний их эмчээр, * 1981 онд АУДС Эх барих, эмэгтэйчүүдийн нарийн мэргэжил эзэмшсэн * 1984 онд ОХУ-ын Москва хотод мэргэжил дээшлүүлсэн * 1986 онд Эх барих, эмэгтэйчүүдийн Ахлах зэрэг * 1991,1996 онд Эх барих, эмэгтэйчүүдийн Тэргүүлэх зэрэг * 2001, 2006, 2010 онд Эх барих, эмэгтэйчүүдийн Зөвлөх зэрэг тус тус хамгаалсан '''АЖЛЫН ТУРШЛАГА:''' * 1975-1977 онд Завхан аймгийн тэс суманд их эмч * 1977- 2010 онд Клиникийн Нэгдүгээр Амаржих газар тасгийн эрхлэгч, зөвлөх эмч * Эрүүл мэндийн сайдын дэргэдэх зөвлөх зөвлөлийн гишүүн * 2010 оноос <nowiki>''Гурван гал''</nowiki> нэгдсэн эмнэлэгт Зөвлөх эмчээр  ажиллаж байна. jnl4goueg2da25as48cv981qepyz38o 0 146987 860830 2026-07-02T09:19:23Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{Short description|Хөлбөмбөгийн тэмцээний хэсгийн шат}} '''1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 4-р хэсэг''' 1930 оны 7 сарын 13-нд эхэлж 1930 оны 7 сарын 20-нд өндөрлөсөн. [[Америкийн Нэгдсэн Улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|АНУ]] хэсгээ тэргүүлж, хагас шигшээд шалгарсан. Парагвай улсы..." 860830 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хөлбөмбөгийн тэмцээний хэсгийн шат}} '''1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 4-р хэсэг''' 1930 оны 7 сарын 13-нд эхэлж 1930 оны 7 сарын 20-нд өндөрлөсөн. [[Америкийн Нэгдсэн Улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|АНУ]] хэсгээ тэргүүлж, хагас шигшээд шалгарсан. [[Парагвай улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Парагвай]], [[Бельги улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Бельги]] шалгарч чадаагүй. ==Хүснэгт== <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Хүснэгт |show_positions=y |winpoints=2 |update=complete |team1=USA|name_USA={{fb|USA|1912}} |team2=PAR|name_PAR={{fb|PAR|1842}} |team3=BEL|name_BEL={{fb|BEL}} |win_USA=2|draw_USA=0|loss_USA=0|gf_USA=6|ga_USA=0 |win_PAR=1|draw_PAR=0|loss_PAR=1|gf_PAR=1|ga_PAR=3 |win_BEL=0|draw_BEL=0|loss_BEL=2|gf_BEL=0|ga_BEL=4 |res_col_header=Q |result1=Q |result2= |col_Q=green1 |text_Q=[[1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хасагдах шат|Хасагдах шатанд]] шалгарах |source=[https://www.espn.com.sg/football/table/_/league/FIFA.WORLD/season/1930 ESPN] }}</onlyinclude> ==Тоглолтууд== ===Америкийн Нэгдсэн Улс - Бельги=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=4-1 |date={{Start date|1930|7|13|df=y}} |time=15:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|USA|1912}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 4 хэсэг#Америкийн Нэгдсэн Улс - Бельги|3–0}} |team2={{fb|BEL}} |goals1= *[[Барт Макги|Макги]] {{goal|23}}{{efn|name=dispute}} *[[Том Флори|Флори]] {{goal|45}}{{efn|name=dispute}} *[[Берт Пэтноуд|Пэтноуд]] {{goal|69}}{{efn|name=dispute}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], Монтевидео |attendance=18,346 |referee=[[Хосе Масиас]] ([[Аргентины Хөлбөмбөгийн Холбоо|Аргентин]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1090 |title=United States vs Belgium {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1090/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – USA v Belgium |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209233601/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1090/index.html |archive-date=2017-12-09}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _hoops_blue_red | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = ffffff | socks = ffffff | title = АНУ }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _goldborder | pattern_b = _collargold_laced | pattern_ra = _goldborder | pattern_sh = | pattern_so = _redtop_2whitestripes | leftarm = ff0000 | body = ff0000 | rightarm = ff0000 | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Бельги }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| |- |GK ||[[Жимми Даглас]] |- |DF ||[[Александр Вуд]] |- |DF ||[[Жорж Мурхаус]] |- |HB ||[[Жимми Галлахер]] |- |HB ||[[Рафаэль Трейси]] |- |HB ||[[Энди Олд]] |- |FW ||[[Жим Браун]] |- |FW ||[[Билли Гонсалвес]] |- |FW ||[[Берт Пэтноуд]] |- |FW ||[[Том Флори]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW ||[[Барт Макги]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Роберт Миллар]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| |- |GK ||[[Арнольд Баджу]] |- |DF ||[[Теодор Наувенс]] |- |DF ||[[Ник Хойдонкс]] |- |HB ||[[Пьер Брен]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |HB ||[[Огюст Хеллеманс]] |- |HB ||[[Жан Де Клерк]] |- |FW ||[[Луи Версейп]] |- |FW ||[[Бернар Ворхоф]] |- |FW ||[[Фердинанд Адамс]] |- |FW ||[[Жак Мусхал]] |- |FW ||[[Ян Дидденс]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|[[Хектор Гутинк]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Франсиско Матеуччи]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Альберто Варнкен]] ([[Чилийн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Чили]]) |} ===Америкийн Нэгдсэн Улс - Парагвай=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=4-2 |date={{Start date|1930|7|17|df=y}} |time=14:45 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|USA|1912}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 4 хэсэг#Америкийн Нэгдсэн Улс - Парагвай|3–0}} |team2={{fb|PAR|1842}} |goals1= *[[Берт Пэтноуд|Пэтноуд]] {{goal|10||15||50}}{{efn|ФИФА анх 15 дахь минутад [[Том Флори]] гоол оруулсан гэж үзэж байсан ч 2006 онд Пэтноуд болгон өөрчилсөн. Өмнөх жилүүдэд [[Аурелио Гонсалес]]ийн оруулсан авто гоол гэж бүртгэгдсэн.<ref name="RSSSF"/>}} |goals2= |stadium=[[Гран Парке Сентраль цэнгэлдэх хүрээлэн|Парке Сентраль]], Монтевидео |attendance=18,306 |referee=[[Хосе Масиас]] ([[Аргентины Хөлбөмбөгийн Холбоо|Аргентин]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1097 |title=United States vs Paraguay {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-02}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1097/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – USA v Paraguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171230182903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1097/index.html |archive-date=2017-12-30}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _hoops_blue_red | leftarm = ffffff | body = ffffff | rightarm = ffffff | shorts = ffffff | socks = ffffff | title = АНУ }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _aljazira1415t | pattern_b = _whitestripes3 | pattern_ra = _aljazira1415t | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ff0000 | rightarm = ffffff | shorts = 0000ff | socks = 000000 | title = Парагвай }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| |- |GK ||[[Жимми Даглас]] |- |DF ||[[Александр Вуд]] |- |DF ||[[Жорж Мурхаус]] |- |HB ||[[Жимми Галлахер]] |- |HB ||[[Рафаэль Трейси]] |- |HB ||[[Энди Олд]] |- |FW ||[[Жим Браун]] |- |FW ||[[Билли Гонсалвес]] |- |FW ||[[Берт Пэтноуд]] |- |FW ||[[Том Флори]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |FW ||[[Барт Макги]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|[[Роберт Миллар]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| |- |GK ||[[Модесто Денис]] |- |DF ||[[Хосе Миракка]] |- |DF ||[[Китерио Ольмедо]] |- |HB ||[[Ромильдо Этчеверри]] |- |HB ||[[Эусебио Диас]] |- |HB ||[[Франсиско Агирре]] |- |FW ||[[Лино Несси]] |- |FW ||[[Диохенес Домингес]] |- |FW ||[[Аурелио Гонсалес]] |- |FW ||[[Дельфин Бенитес Касерес]] |- |FW ||[[Луис Варгас Пенья]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|ARG|alt}} [[Хосе Дуранд Лагуна]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Мартин Афестегай]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) <br />[[Анибал Техада]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |} ===Парагвай - Бельги=== <onlyinclude>{{#invoke:Football box|main|section=4-3 |date={{Start date|1930|7|20|df=y}} |time=15:00 UYT ([[UTC−03:30]]) |team1={{fb-rt|PAR|1842}} |score={{score link|1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий 4 хэсэг#Парагвай - Бельги|1–0}} |team2={{fb|BEL}} |goals1= *[[Луис Варгас Пенья|Варгас Пенья]] {{goal|40}}{{efn|name=dispute}} |goals2= |stadium=[[Сентенарио цэнгэлдэх хүрээлэн|Сентенарио]], Монтевидео |attendance=12,000 |referee=[[Рикардо Валларино]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |report=<ref group="Тайлан">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1089 |title=Paraguay vs Belgium {{!}} Group Matches {{!}} 1930 FIFA World Cup Uruguay |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-02}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1089/index.html |title=1930 FIFA World Cup Uruguay – Matches – Paraguay v Belgium |publisher=[[ФИФА]] |access-date=2026-07-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213180959/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=201/match=1089/index.html |archive-date=2017-12-13}} }}</ref> }}</onlyinclude> {{col-begin}} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _aljazira1415t | pattern_b = _whitestripes3 | pattern_ra = _aljazira1415t | pattern_sh = | pattern_so = _2_white_stripes | leftarm = ffffff | body = ff0000 | rightarm = ffffff | shorts = 0000ff | socks = 000000 | title = Парагвай }} {{col-2}} {{Football kit | pattern_la = _goldborder | pattern_b = _collargold_laced | pattern_ra = _goldborder | pattern_sh = | pattern_so = _redtop_2whitestripes | leftarm = ff0000 | body = ff0000 | rightarm = ff0000 | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Бельги }} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} {| style="font-size:90%; margin:0.2em auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| |- |GK ||[[Педро Бенитес]] |- |DF ||[[Сальвадор Флорес]] |- |DF ||[[Китерио Ольмедо]] |- |HB ||[[Сантьяго Бенитес]] |- |HB ||[[Эусебио Диас]] |- |HB ||[[Транкилино Гарсете]] |- |FW ||[[Аурелио Гонсалес]] |- |FW ||[[Дельфин Бенитес Касерес]] |- |FW ||[[Херардо Ромеро]] |- |FW ||[[Лино Несси]] |- |FW ||[[Луис Варгас Пенья]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4|{{flagicon|ARG|alt}} [[Хосе Дуранд Лагуна]] |} {{col-2}} {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |- !width="25"| |- |GK ||[[Арнольд Баджу]] |- |DF ||[[Анри Де Декен]] |- |DF ||[[Ник Хойдонкс]] |- |DF ||[[Теодор Наувенс]] |- |HB ||[[Пьер Брен]] ([[Ахлагч (хөлбөмбөг)|c]]) |- |HB ||[[Огюст Хеллеманс]] |- |FW ||[[Фердинанд Адамс]] |- |FW ||[[Жерар Дельбек]] |- |FW ||[[Ян Дидденс]] |- |FW ||[[Жак Мусхал]] |- |FW ||[[Луи Версейп]] |- |colspan=3|'''Дасгалжуулагч:''' |- |colspan=4| [[Хектор Гутинк]] |} {{col-end}} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''Хажуугийн шүүгчид:''' <br />[[Хосе Масиас]] ([[Аргентины Хөлбөмбөгийн Холбоо|Аргентин]]) <br />[[Доминго Ломбарди]] ([[Уругвайн Хөлбөмбөгийн Холбоо|Уругвай]]) |} ==Тэмдэглэл== {{notelist|refs= {{efn|name=dispute|Энэ гоол статистикийн мэдээлэл маргаантай байгаа хэд хэдэн гоолын нэг. Энд ашигласан гоол оруулсан тамирчин болон цаг хугацаа ФИФА-гийн албан ёсны бүртгэл дээрх юм. RSSSF гэх мэт зарим эх сурвалжид өөр гоол оруулсан тамирчин, цаг хугацаа дурдсан байдаг.<ref name="RSSSF">{{cite web |title=World Cup 1930 finals |work=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |url=https://www.rsssf.org/tables/30full.html | accessdate= 2026-07-01 }}</ref>}} }} ==Эшлэл== {{reflist}} ===Тайлан=== {{reflist|group=Тайлан}} {{1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ}} {{DEFAULTSORT:Хөлбөмбөгийн ДАШТ}} [[Ангилал:1930 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хэсгийн шат|4 хэсэг]] a3hbzfke58sgkjbpu02llcvcz5b2vuf 828 146988 860831 2026-07-02T09:27:19Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "-- Module to create selectively transcluded sections using syntax which is -- compatible with [[Module:Sports table]] and [[Module:Sports results]] require('strict') local p = {} -- Main function function p.main(frame) -- Declare locals local tsection = frame:getParent().args['transcludesection'] or frame:getParent().args['section'] or '' local bsection = frame.args['section'] or frame.args['1'] or '' local editlink = frame.args['edit'] or '' -- Exit ea..." 860831 Scribunto text/plain -- Module to create selectively transcluded sections using syntax which is -- compatible with [[Module:Sports table]] and [[Module:Sports results]] require('strict') local p = {} -- Main function function p.main(frame) -- Declare locals local tsection = frame:getParent().args['transcludesection'] or frame:getParent().args['section'] or '' local bsection = frame.args['section'] or frame.args['1'] or '' local editlink = frame.args['edit'] or '' -- Exit early if we are using section transclusion for a different section if( tsection ~= '' and bsection ~= '' ) then if( tsection ~= bsection ) then return '' end end local text = frame.args['text'] or '' -- Rewrite anchor links local baselink = frame:getParent():getTitle() if mw.title.getCurrentTitle().fullText == baselink then baselink = '' end if baselink ~= '' then text = mw.ustring.gsub(text, '(%[%[)(#[^%[%]]*%|)', '%1' .. baselink .. '%2') end -- Get VTE button text (but only for non-empty text) local VTE_text = '' if (text ~= '' and editlink ~= '' and baselink ~= '') then VTE_text = frame:expandTemplate{ title = 'navbar', args = { mini=1, style='float:right', brackets=1, ':' .. baselink} } end return VTE_text .. text end return p i76m7e32jmcvfzwhf9ty3w0c3nbq4ay 0 146989 860838 2026-07-02T10:35:13Z Ganaahuu 27277 Роберт Кийосаки 860838 wikitext text/x-wiki '''Роберт Кийосаки''' бол бүтэн нэр Роберт Тору Кийосаки нь (1947 оны 4 сарын 8-нд төрсөн) бол Америкийн бизнесмен, бизнес эрхлэгч, зохиолч бөгөөд "Баян аав, ядуу аав" цуврал хувийн санхүүгийн номоороо алдартай. Тэрээр ном, дүрс бичлэгээр дамжуулан хувийн санхүү, бизнесийн боловсрол олгодог. "Баян аав" компанийг болон 2012 онд дампуурлаа зарласан "Рич Глобал" ХХК-ийг үүсгэн байгуулсан. Кийосакигийн сургалт уулзалтад оролцогчдын гаргасан хамтын нэхэмжлэлээр шүүхэд дуудагдсан  бөгөөд CBC , WTAE-TV болон CBS News зэргийн эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн баримтат кинонуудын сэдэв болж байсан. == Бага нас ба боловсрол == Кийосаки 1947 онд Хавайн нутаг дэвсгэрийн Хило хотноо Ральф болон сувилагч асан Мажори Кийосаки нарын гэр бүлд төрсөн. Тэр япон гаралтай айлын ууган хүү бөгөөд хоёр дүү охинтой юм. Роберт Кийосакигийн аав нь багш байсан бөгөөд нэгэн цагт Хавайн сургуулийн эрхлэгчээр томилогдсон. Тэрээр мөн 1970 оны Хавайн захирагчийн сонгуульд Бүгд Найрамдах Намын дэд захирагчийн сонгуульд нэр дэвшиж чадаагүй. Кийосаки Хило руу нүүхээсээ өмнө Маноа бага сургуульд сурч байжээ. Дараа нь тэрээр Хило ахлах сургуулийг төгссөн бөгөөд тэнд муу дүн авснаас болж бараг хөөгдсөн. 1965 онд тэр АНУ-ын Худалдааны Тэнгисийн цэргийн академид суралцаж , дөрвөн жилийн дараа ангиар офицер болж төгссөн. Тэр АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн корпуст офицероор элссэн. Кийосаки Вьетнамын дайны үеэр нисдэг тэрэгний байлдааны хөлөг онгоцны нисгэгчээр ажиллаж байсан бөгөөд нэгэн цагт Канэохэ буланд байрлаж байжээ. == Ажил албан тушаал == 1977 онд Кийосаки нийлэг бөс бараа болон түрийвч зардаг "Rippers" нэртэй компани байгуулжээ. Тус компани дампуурсны дараа тэрээр 1978 оны 6 сар хүртэл Xerox компанийн борлуулалтын ажилтан болжээ. 1980-аад онд Кийосаки нь Сан Диего хотод "Мөнгө ба чи" нэртэй сургалт явуулдаг урам зориг өгөх илтгэгч болжээ. Роберт Кийосаки 1974 онд сургалтын зохиогч Маршалл Турберийн сургалтад хамрагдсан. === Санхүүгийн боловсролын үйл ажиллагаанууд === 1993 онд Кийосаки анхны номоо "Хэрэв та баян, аз жаргалтай байхыг хүсэж байвал сургуульд явахгүй юу?" гэж хэвлүүлжээ. Тэрээр номдоо эцэг эхчүүдийг хүүхдүүдээ их дээд сургууль буюу коллежид явуулахгүй, харин үл хөдлөх хөрөнгийн бизнес эрхлэхийг уриалжээ. Кийосаки нь 2002 оны байдлаар “Rich Dad” брэндийг эзэмшиж, ажиллуулдаг байсан гэдэг. === Бизнес болон санхүүгийн зөвлөгөө === Роберт Кийосакигийн олон арван хэл рүү орчуулагдсан " Баян аав, ядуу аав" зэрэг 26 гаруй ном бичсэн. 2017 оны байдлаар уг номын бараг 40 сая хувь борлогдсон гэсэн тооцоо бий. Кийосакигийн санхүү, бизнесийн сургаал нь санхүүгийн бие даасан байдлыг идэвхгүй орлогоор дамжуулан олж авч болно гэж үздэг. == Гадаад холбоос == [https://www.youtube.com/watch?v=vCODLSFdyHs 【ЗААВАЛ УНШИХ НОМ】Баян аав Ядуу аав] ko22ws3n7ygh5ghhvpwh94cn5svxn4b