Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Нөмрөг сум 0 6452 860862 844684 2026-07-03T22:16:45Z ~2026-38123-81 105697 Энэ хүн нь 2025 онд МУ-ын ерөнхийлөгчийн тамгын газраас МУ-ын гавьяат эдийн засагч цол хүртсэн билээ. 860862 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс суурин |name = Нөмрөг сум |native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠨᠥᠮᠦᠷᠭᠡ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} |native_name_lang = mn |settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = Zavkhan Nömrög map.png |mapsize = |map_caption = |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Монгол}} |subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] |subdivision_name1 = {{flagicon image|Mn flag zavkhan aimag.svg}} [[Завхан аймаг|Завхан]] |seat_type = Сумын төв |seat = Хөдрөг |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |unit_pref =Metric |area_footnotes = |area_total_km2 = 3065 |population_as_of = 2022 |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{decrease}} 1,947 |population_density_km2 = auto |timezone = UTC + 8 |utc_offset = +8 |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]] |blank_info = [[Субарктикийн уур амьсгал|Dwc]] |website = |footnotes = }} '''Нөмрөг сум''' нь Монгол Улсын [[Завхан]] [[Аймаг|аймгийн]] [[сум]] юм. ==Газар зүй== Нөмрөг сум нь байгалийн өвөрмөц сайхан тогтоцтой, хангай говь хосолсон үзэсгэлэнт сайхан нутаг юм. Сумын төв нь аймгийн төвөөс 152 км-ийн зайд оршино. 3277 км² талбайг эзлэн орших тус сум 2014 оны байдлаар 1815 хүн амтай. [[Хотгойд]]ууд олноороо оршин суудаг. Далайн түвшнээс дээш дунджаар 2579 метр өндөрт өргөгдсөн. Агаарын температур нэмэх 35, хасах 50 хэмд хүрдэг, байгалийн эрс тэс уур амьсгалтай. ;Нуур *[[Тэлмэн нуур]] *Холбоо нуур *[[Тахилт нуур]] *Хунт нуур *[[Цэцэг нуур]] *Ялаат нуур *Цагаан нуур *Долоон нуур *[[Тагийн нуур]] *Улаан нуур ;Гол *Хоолойн гол *Нарийн гол *Улаагчны гол *Ангиртын гол *Ар Шивэртэйн гол *Өвөр Шивэртэйн гол ;Эмийн зориулалтай рашаанууд *Баянзүрхийн рашаан - Энд Баянзүрхийн рашаан амралт бөгөөд уг газар 5 цулын рашаан, нүд, чих, хамар, хоолойн рашаантай *[[Үстийн рашаан]] - 5 цул болон ходоодны хүчил ихтэй хүмүүс уувал нэн тустай *Бургасны рашаан ;Уулс *Нөмрөгийн нуруу *Хөдрөгийн нуруу *Чадвар Баянзүрх *Их бага Хайрхан *Буга өндөр ==Түүх== Монгол орныхоо тусгаар тогтнол эрх чөлөөний төлөө цогтой тэмцэгч Хотгойдын ард түмний үндэсний баатар [[Шадар ван Чингүнжав|Шадар Ван Чингүнжавын]] ард түмнээ гэсэн тэмцлийн дараа Хотгойдын ард түмнийг Эрдэнэдүүрэгч вангийн, Цогтой вангийн, Мэргэн түшээ гүний, Далай гүний, Ахай бэйсийн гэсэн Таван хошуунд задалсны нэг Цогтой вангийн хошуунд одоогийн Нөмрөг сумын нутаг харьяалагдаж байв. 1921 онд Ардын Хувьсгалын үр дүнд засгийн эрх ард түмний гарт шилжиж феодалын үе залгамжлилсан засаглалын системийг халжээ. Нөмрөг сум нь анх 1923 онд [[Хан тайшир уулын аймаг|Хантайшир уулын аймгийн]] Нөмрөг уулын хошуу нэртэйгээр байгуулагдаж, улмаар 1931 онд орон нутгийн Засаг захиргааны зохион байгуулалтыг шинэчилж өөрчлөхөд Завхан аймгийн Нөмрөг сум гэж 7 багтай 1800 гаруй хүн амтай 500 гаруй хувийн аж ахуйтайгаар зохион байгуулагдсан юм. Нөмрөг уулын хошуу нь одоогийн Завхан аймгийн Нөмрөг сум бүхэлдээ, Түдэвтэй сумын Ойгон, Сант баг, Яруу сумын Өргөн, Тэлмэн сумын Нуур, Өгөөмөр багууд, мөн Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумын баруун хэсгийг хамарсан өргөн уудам нутагтай, уугуул иргэд нь дан хотгойдууд байв. Тус суманд анхны хөдөө аж ахуйн нэгдэл 1936 онд, сургууль 1924 онд, хүн эмнэлэг 1937 онд, холбооны салбар 1941 онд, хоршоо 1944 онд, цаг уурын салбар 1962 онд, банкны салбар 1964 онд, ШТСтанц 1960 онд, Соёлын өргөө 1955 онд тус тус байгуулагджээ. Социализмын жилүүдэд сумаараа 5 жилийн гавшгайч хамт олон болж байсан төдийгүй Засгийн газрын Хүндэт Жуух бичгээр 2 удаа шагнагдаж байв. ===Удирдлага=== ;Цогтой вангийн хошууны Засаг ноёд *Бүүвэй Баатар 1700-1709 *Өлзийт Хатанбаатар Намринсамуу 1709-1718 *Өлзийт Хатанбаатар Жамъян 1718-1725 *Лувсанренчиний Гүмбэцэрэн 1725-1732 *Лувсанренчиний Лари *Ларийн Банди 1737-1756 *Бандийн Сандивдорж 1756-1795 *Сандивдоржийн Цээсүрэндорж 1795-1808 *Цээсүрэндоржийн Галдангүнтэв 1808-1846 *Галдангүнтэвийн Магсаржав 1846-1863 *Магсаржавын Загдсамбар 1863-1894 *Загдсамбарын Дамдинабиша 1894-1923 ;Нөмрөг уулын хошууны Засаг дарга нар *Хатгайн Ванчин 1924-1927 *Дашзэвэг 1927-1929 *Лүмбэн 1929-1930 *Данаажав 1930-1932 ;Нөмрөг сумын Засаг дарга нар *Гунаажав *Даржаа *Лувсанпүрэв *Сундуй *Жамц *Чулуунтогтох 1948-1952 *Рагчаа 1952-1955 *Чойжилжавын Магсар 1955-1957 *Түдэв 1957-1959 *Цэрэндорж 1959-1962 *Лувсанцэрэнгийн Данзанравжаа 1962-1975 *Ядамжавын Дашпунцаг 1975-1983 *Намсрайжавын Гомбожав 1983-1990 *Бэгзийн Довчин 1990-1996 *Цанжидын Ширэндэв 1996-2000 *Жамъянжавын Жамъянтив 2000-2004 *Дэмчигжавын Лувсандорж 2004-2008 *Нямсүрэнгийн Түмэндорж 2008-2012 *Жүгдэрнамжилын Нанзаддорж 2012-2016 *Нямсүрэнгийн Түмэндорж 2016-2020 *Чимэдрэгзэнгийн Шошдар 2020-2024 *Нямсүрэнгийн Дашдондов 2024 - ==Алдартнууд== * Ардын засгийн анхны ерөнхий сайд [[Содномын Дамдинбазар|Жалханз хутагт Содномын Дамдинбазар]] * Улиастайн сайд агсан [[Дилов хутагт Жамсранжав]] * [[Ялгуусан хутагт Лувсанданзан]] * [[Арь гэгээн Дамдинчогдон]] * Төр нийгмийн зүтгэлтэн [[Бат-Очирын Элдэв-Очир]] * Төр нийгмийн зүтгэлтэн [[Гомбожавын Очирбат]] * Аж үйлдвэрийн яамны дэд сайд [[Бухын Батжаргал]] * Сангийн сайд, Монгол банкны Ерөнхийлөгч [[Дэмчигжавын Моломжамц]] * Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Жамсрангийн Гэндэндарам * Гавьяат барилгачин, Хошууч генерал Х.Жүгдэрнамжил * Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Дэмчигжавын Отгонбаяр * УИХ-ын гишүүн асан [[Рэгзээгийн Амарсайхан]] * УИХ-ын гишүүн асан Б.Баатарзориг * Үндэсний олимпын хорооны ерөнхийлөгч [[Дэмчигжавын Загдсүрэн]] * ЭМЯ-ны төрийн нарийн бичгийн дарга асан Ц.Содномпил * Доктор профессор Н.Самданжамц * Доктор профессор Ц.Жанчив * Доктор профессор [[Ямхины Жамбалжав|Я.Жамбалжав]] * Хөдөлмөрийн баатар Д.Дармаа * Гавьяат жүжигчин П.Мөнхөө * Гавьяат жүжигчин Г.Ягваан * СТА дуучин А.Хаянхярваа * Гавьяат зүтгэлтэн Г.Дашдаваа * Гавьяат зүтгэлтэн З.Түмэн-Өлзий * Гавьяат ажилтан Б.Нордог * Гавьяат ажилтан Д.Нанжвандан * Гавьяат эмч Д.Дариймаа * Гавьяат нисгэгч И.Хоролдорж * Гавьяат тамирчин Х.Алтанхуяг * МУ-ын гарьд [[Махгалын Баяржавхлан]] * МУ-ын начин Б.Адъяахүү * МУ-ын харцага Д.Бат-Эрдэнэ * МУ-ын Гавьяат Эдийн Засагч Өөдөөгийн Цэрэндорж Засаг даргын Тамгын газар нь орон нутаг судлах музейн тусгай өрөөтэй, тус сумаас төрөн гарсан алдартнуудын түүхэн замналаас байрлуулсан дурсгалт зураг, гавьяа шагналын материалууд болон эдэлж хэрэглэж байсан эдлэл зэргийг байрлуулсан байдаг. {{Хөтлөгч мөр Завханы сумууд}} [[Ангилал:Нөмрөг сум| ]] [[Ангилал:Завхан аймгийн сум]] [[Ангилал:Монголын сум]] logcrmwpta2kxjm2bh5r4e6m60tw3dg Индонез 0 8249 860907 860751 2026-07-04T07:32:28Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860907 wikitext text/x-wiki {{short description|Зүүн өмнөд Ази, Океанд оршдог улс}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Индонез Улс | common_name = Индонез | native_name = {{native name|id|Republik Indonesia}} | image_flag = Flag of Indonesia.svg | flag_type = [[Индонезийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg | symbol_type = [[Индонезийн төрийн сүлд|Үндэсний тамга <br />(Сүлд)]] | national_motto = <br>{{native phrase|kaw|[[Индонезийн үндэсний уриа|Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[Хуучин Ява хэл|Хуучин Ява]])<br>"Олон янз байдалд эв нэгдэл" | other_symbol = {{lang|id|[[Панчасила (улс төр)|Панчасила]]}}<br />(Таван зарчим) | other_symbol_type = Үндэсний үзэл суртал: | national_anthem = {{lang|id|[[Индонезийн төрийн дуулал|Indonesia Raya]]}}<br />"Их Индонез"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File:Indonesia (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Indonesia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}} | capital = [[Жакарта]] | largest_city = [[Жакарта]] | coordinates = {{Coord|6|10|S|106|49|E|type:city_region:ID}} | languages_type = Албан ёсны хэл | languages = [[Индонез хэл]]<!--Note: Not just the official language, but also the national language (bahasa pemersatu)--> | languages2_type = Орон нутгийн хэл | languages2 = [[Индонезийн хэлнүүд|700+ хэлнүүд]]<ref name="ethnologue"/> | ethnic_groups = [[Индонезийн ард түмэн|1,300+ угсаатан]]<ref name="BPS">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|title=Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians|language=id|last1=Na'im|first1=Akhsan|last2=Syaputra|first2=Hendry|publisher=[[Statistics Indonesia]]|date=2010|access-date=2015-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194534/http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|archive-date=2015-09-23}}</ref> | religion_year = 2018 | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|86.7% [[Индонез дэх ислам|Ислам]]|10.7% [[Индонез дэх христийн шашин|Христийн шашин]]|1.7% [[Индонез дэх хиндүизм|Хиндүизм]]|0.8% [[Индонез дэх буддизм|Буддизм]]| 0.1% [[Алиран Кеперкаян|Уламжлалт]], [[Индонез дэх күнзийн сургаал|Күнз]], <br>болон [[Индонез дэх шашин шүтлэг|бусад]]}} | religion_ref = <ref name="RELIGION">{{cite web|url=https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|title=Statistik Umat Menurut Agama di Indonesia|publisher=[[Ministry of Religious Affairs (Indonesia)|Ministry of Religious Affairs]]|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903221250/https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|archive-date=2020-09-03|access-date=2020-09-24|language=id}}</ref> | demonym = [[Индонезчүүд‎]] | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Индонезийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Прабово Субианто]] | leader_title2 = {{nowrap|[[Индонезийн Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]}} | leader_name2 = [[Гибран Ракабуминг Рака]] | leader_title3 = {{nowrap|[[Төлөөлөгчдийн Танхимын Дарга (Индонез)|Танхимын Дарга]]}} | leader_name3 = [[Пуан Махарани]] | leader_title4 = {{nowrap|[[Индонезийн Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]]}} | leader_name4 = [[Мухаммед Сирифуддин]] | legislature = [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ) | upper_house = [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ) | lower_house = [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ) | sovereignty_type = Тусгаар тогтнол | sovereignty_note = ([[Голландын колонийн эзэнт гүрэн|Нидерландаас]])<!-- Based on consensus, please discuss on the Talk Page before changing Netherlands to Japan, or adding both --> | established_event1 = [[Индонезийн тусгаар тогтнолыг тунхаглал|Тунхагласан]] | established_date1 = 8 сарын 17, 1945 он | established_event2 = [[Нидерланд-Индонезийн дугуй ширээний хурал|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн]] | established_date2 = 12 сарын 27, 1949 он | area_km2 = 1,904,569<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|access-date=2007-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archive-date=2007-10-31}}</ref> | area_rank = 14 | area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = | area_data2 = 4.85 | population_estimate = {{increaseNeutral}} 277,749,853<ref>{{cite web|url=https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|publisher=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|title=Indonesian Population 2022|access-date=12 April 2023|archive-date=13 Аравдугаар сар 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013070650/https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|url-status=dead}}</ref> | population_census = 270,203,917<ref name="2020census" /> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 4 | population_census_year = 2020 | population_density_km2 = 143 | population_density_sq_mi = 371 | population_density_rank = 90 | GDP_PPP = {{increase}} {{currency|4.398 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF">{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=536,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=International Monetary Fund|access-date=2023-04-12}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 7 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|15,855|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 98 | GDP_nominal = {{increase}} {{currency|1.392 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 16 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|5,016|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112 | Gini = 37.9 | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=GINI index (World Bank estimate) – Indonesia|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ID|publisher=[[World Bank]]|access-date=2021-04-15}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.705 | HDI_year = 2021 | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=2022-09-08|access-date=2022-09-08}}</ref> | HDI_rank = 114 | currency = [[Индонез рупиа]] (Rp) | currency_code = IDR | time_zone = [[Индонез дэх цаг|янз бүрийн]] | utc_offset = +7 - +9 | date_format = ӨӨ/СС/ЖЖЖЖ | drives_on = зүүн | calling_code = [[+62]] | cctld = [[.id]] }} [[Зүүн Өмнөд Ази]]йн, [[Далайн орнууд]]ын ч гэж хэлж болох байрлалд 17,508 арлын дээр оршдог<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> [[Тусгаар тогтнол|тусгаар тогтносон]], [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] [[улс]]ыг '''Бүгд Найрамдах Индонез Улс''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}), товчоор '''Индонез улс''', '''Индонез''' гэнэ. [[Нидерланд]] XVII зууны үеэс [[Зондын арлууд]]ад эзэмшил орон (''колони'')-оо тэлсээр байлаа. [[XX зуун]]ы эхнээс [[Индонезийн ард түмэн|нутгийн ард түмэн]] яс үндэс харгалзалгүй эвлэн нэгдэж тусгаар тогтнохын төлөө тэмцсээр олон улсын дэмжлэгийг ч хүртэж, 1949 онд нэгэн шинэ улсыг үүсгэжээ. [[Жава үндэстэн|Жава]] тэргүүтэй [[Индонез#Хүн ам|энэ олон ястан]] одоо хэр нь нэг хэлтэн, нэг үндэстэн болох ирээдүй рүүгээ дөтөлсөөр л яваа. 1950 оноос Индонез төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]], төрийн хэлбэрийн хувьд ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]] болжээ. Одоо [[Индонез#Орон нутаг|орон нутаг, засаг захиргааны]] шаардлагаар дотроо 33 [[муж]] болж хуваагддаг. Ойр хавийн [[Сингапур]], [[Бруней]], [[Малайз]] гурван улсынхтай яг адил [[Малай хэлний]] нэгэн аялгууг албан ёсоор батлан сурцгааж байгаа. Түүнийгээ [[Индонез хэл]] гэж итгэж, [[латин үсэг|латин үсгээр]] бичдэг. Дурдсан улсуудаас гадна [[Зүүн Тимор]], [[Папуа-Шинэ Гвиней]], [[Австрали]], [[Палау]], [[Филиппин]], [[Энэтхэг]]тэй газар эс бөгөөс тэнгисийн усаар хиллэдэг. Индонезийн харьяаны 1.9 сая хавтгай дөрвөлжин километр газарт 2020 онд 270 сая 203 мянган хүн амьдарч байв. Дэлхийн олон улсаас хүн амын тоогоор [[Улс орнууд хүн амын тоогоор|4-р олон]], газар нутгийн хэмжээгээр [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|15-р том]] улс мөн гэдэг. Нэгт км-т 123.7 ноогддог гэдэг нь харин дундаж (79-р) байрынх. VII зууны [[Шривижая]], XIII зууны [[Мажапахит]] гэх мэтээр түрүү үеийн улс-нийгэмд [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрсэн. Дараа нь XIII зуунаас араб худалдаачдын сурталд автаж XVI зуун гэхэд олонх нь [[Ислам]]ын ёс үйлдэлт хүмүүс болцгоожээ. Одоо Индонезийн хүн амын 86% нь [[Ислам|мусульман (хотон)]] гэдэг. [[Исламын улс]] гэдэгт багтахгүй ч Ислам шашинтны тооны олноор дэлхийд тэргүүлнэ. Индонезийн газрын доор [[техтоник хавтан]]гууд шүргэлцдэгээс шалтгаалаад газрын чичирхийлэл олон давтагддаг, сүрхий идэвхтэй [[галт уул]]стай. Үүгээрээ хүнд халтай ч гэсэн галт уулын бялхдас газрын хөрсийг үржил шимтэй болгодгоос хүн эртнээс бөөгнөрч сууж нутагшсан. Халуун орны дагуу эн ихтэй учир [[амьтан]], [[ургамал|ургамлаар]] баялаг. Индонезийн худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн [[ДНБ]] [2010 онд] 1.124 тэрбум [[америк доллар]]тай тэнцэж байгаагаараа дэлхийн [[Олон улсын харьцуулалт:ХАЧ-аар тэгшитгэсэн ДНБ|16-р их орлогот]] улс гэгдэж [[Их Хорь|Их Хорийн]] эгнээнд багтаж байгаа юм. Гэвч хүн ардын олонх ядуу байгаа,<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal |last=Guerin |first=G |title=Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online |location=Hong Kong |date=23 May 2006 |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |access-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-date=14 Арван нэгдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114103951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |url-status=dead }}</ref> нэг хүнд ноогдох ДНБ [2010 онд] $4,666-аар хэмжигдэж байна. 1967 онд [[АСЕАН]]-ыг байгуулалцсан. == Нэр == Тус улсын одооны «Индонез» төрлийн нэрс Европт үүссэн. Индонезийг эзэмшиж асан Нидерландынхан [[нидерландаар]]аа ''Maleische Archipel'' (Малайн олтриг), ''Nederlandsch Oost Indië'' (Нидерландын Дорнод Энэтхэг), ''Indië'' (Энэтхэг), ''de Oost'' (Дорнод) гэх мэтээр тоомжиргүйхэн нэрийдэж байжээ.<ref name = "Kroef">{{cite journal |title = The Term Indonesia: Its Origin and Usage |journal= Journal of the American Oriental Society |author = Justus M van der Kroef | volume = 71 | issue = 3 | pages = 166–71 | year = 1951 | doi =10.2307/595186 |jstor=595186}}</ref> 1850 онд Английн угсаатны зүйч [[Жорж Виндзор Эрл]] [[Англи хэл|Англи]] хэлнээ ''Indunesians'' (''Индунезианс'', «Энэтхэгийн арлынхан») гэх нэрийг анх оруулж иржээ.<ref name="JIAEA_1">{{cite journal |last=Earl |first= George SW |title=On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations |journal= Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA) |year=1850 |page = 119}}</ref> Үгийн уг гарлыг мөшгөвөл ''Indus'' ([[Инд мөрөн]] дахь нутаг буюу «[[Энэтхэг]]» гэсэн үг) гэх латин, νῆσος (''несос'' - «[[арал]]») гэх грек үгсийн нийлэмж юмсанжээ.<ref name = "EcoSeas1">{{cite book | last = Tomascik | first = T | coauthors=Mah, JA, Nontji, A, Moosa, MK |title = The Ecology of the Indonesian Seas&nbsp;– Part One | publisher = Periplus Editions | year = 1996 | location = Hong Kong | isbn = 962-593-078-7}}</ref> 1900 он гарахад англи ''Indonesia'' нэрээс бусад хэлнээ хувилан тархсан бөгөөд Индонезийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчид Нидерландын нэрээс татгалзаж, энэ нэрийг гол болгожээ.<ref name = "Kroef" />. Монголд 20-р зуунд [[оросоор]] ''Индонезия'' гэж байдгийг харгалзан «улс» «орон», «нутаг» гэх утгатай ''-ия'' дагаврыг салгаж [[Кирилл монгол бичгийн дүрэм|кирилл монголоор]] '''Индонез''' гэж бичдэг болжээ. ==Түүх== [[Жава арал|Жава]] арлаас ''[[босоо хүн]]ий'' (''homo erectus'') хэсэг яс олдсон нь Индонезийн арлуудад [[балар эртний үе]]д хүн амьдарч байсны баталгаа юмсанжээ. Хожим "[[Жава хүн]]" гэж алдаршсан түүнийг 1.5 сая, бүр 35 мянган жилийн өмнөх ч гэж янз бүрээр таасан байдаг.<ref>{{cite journal|title=Shell tool use by early members of Homo erectus in Sangiran, central Java, Indonesia: cut mark evidence |doi=10.1016/j.jas.2006.03.013|year=2007|last1=Choi|first1=Kildo|last2=Driwantoro|first2=Dubel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=34|page=48}}</ref><ref>[http://www.terradaily.com/reports/Finding_showing_human_ancestor_older_than_previously_thought_offers_new_insights_into_evolution_999.html Finding showing human ancestor older than previously thought offers new insights into evolution]. Terradaily.com. 5 July 2011. Retrieved 29 January 2012.</ref><ref>{{Cite journal |last=Pope |title= Recent advances in far eastern paleoanthropology | journal = Annual Review of Anthropology | volume = 17 | pages = 43–77 | year =1988 |doi=10.1146/annurev.an.17.100188.000355 |first1= GG}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |pages=309–12}}; {{Cite journal |last = Pope | first = GG | title = Evidence on the age of the Asian Hominidae | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 80 | issue=16 |pages=4988–92 |year= 1983|pmid = 6410399 | doi = 10.1073/pnas.80.16.4988 | pmc =384173}} cited in {{cite book |last=Whitten |first= T | coauthors = Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali | publisher =Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |page= 309}}; {{Cite journal | last = de Vos | first = JP | coauthors = PY Sondaar | title = Dating hominid sites in Indonesia |journal=Science |volume=266 |issue=16 |pages=4988–92 |year=1994 |doi=10.1126/science.7992059}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T | coauthors =Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title= The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location= Hong Kong |page = 309}}</ref> Одоогийн Индонезийн хүн амын олонх нь [[Австронез]] угсаа, бүлэгт хамаарна. "Австронез хүмүүс [[Зүүн Өмнөд Ази]], [[Тайвань]] зэрэг газраас эхлэн нүүгээд [[нийтийн он тооллын өмнөх|М.Э.Ө]] 2000 оны үед Индонезэд ирсэн. Тэгээд нутгийн [[Меланез]] хүмүүсийг дорнош шахан нутаглуулжээ" гэх судалгаа байдаг.<ref>Taylor (2003), pp. 5–7</ref> М.Э.Ө VIII зуунд эндхийн хүмүүс [[газар тариалан]] эрхлэх, [[тутарга|тутаргын]] талбайд ажилладаг болцгоож,<ref>Taylor (2003), pp. 8–9</ref> М.Э I зуун гэхэд жижиг төр улс, гацаа тосгон хэлбэржин тогтсон байлаа. Далайн тээвэр зайлшгүй дайрах чухал байрлал нь Индонезийг үеийн үед Энэтхэг, Хятадтай холбож олон улсын, арал хоорондын худалдааг цэцэглүүлсэн.<ref>Taylor (2003), pp. 15–18</ref> Ер нь Индонезийн түүхийн гол сэдэв нь худалдаа арилжаа мөн юм.<ref>Taylor (2003), pp. 3, 9–11, 13–5, 18–20, 22–3</ref><ref>Vickers (2005), pp. 18–20, 60, 133–4</ref> [[Image:Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|thumb|left|150px|[[Банда арлууд]]ад ургадаг анхилам үнэрт [[задь]] мод]] [[File:Presiden Sukarno.jpg|thumb|left|150px|Индонез улсыг байгуулагч [[Сукарно]]]] [[VII зуун]]аас өөр хоорондоо, ойр хавьтайгаа далайн тээврээр харилцдаг [[Шривижая]] улс (аймгийн холбоо ч гэж хэлж болох) нийгэм Суматра, Жава арлаар тогтсон. Энэ үед [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрчээ.<ref>Taylor (2003), pp. 22–26</ref><ref>Ricklefs (1991), p. 3</ref> [[VIII зуун|VIII]]-[[X зуун]]д Жава арлын дорнод Будда шүтлэгт [[Сайлендра]], Хиндү шүтлэгт [[Матарам]] зэрэг улс нийгэм оршин байсныг үлдээсэн [[суврага]], шүтлэгийн газар зэргээс нь мэдэж болно. [[XIII зуун]]аас хоёр зуугаад жил тогтносон дорно Жавад төвтэй [[Мажапахит]] гэх Хиндү шашинт улс бараг л Индонез даяар алдаршиж үлгэрлэж байв.<ref>{{cite journal |title=The next great empire |author=Peter Lewis |journal=Futures |volume=14 |issue= 1 | year = 1982 | pages=47–61 |doi=10.1016/0016-3287(82)90071-4}}</ref> Мусульман (хотон) худалдаачид [[Суматра арал|Суматра]] арлын умард эрэгт олон жил ирж очиж байхдаа XIII зуунд [[Ислам]] шашиндаа итгүүлээд амжжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 3–14</ref> Эхлээд ноёд язгууртан, умард эргийнхэнд л таалагдсан ч аажмаар түгсээр [[XVI зуун]] гэхэд Суматра, Жава арлынхны үндсэн бишрэл, зан заншил болсон.<ref>Ricklefs (1991), pp. 12–14</ref> Европынхноос Индонезийн ард түмэнтэй анх [[задь]], [[башир цэцэг]] гэх мэт үнэт [[халуун ногоо]] авахын тулд 1512 онд ирсэн Португалийн [[Франсишку Серран]]ы ахалсан худалдаачид учирсан гэдэг.<ref>Ricklefs (1991), pp. 22–24</ref> Араас нь Нидерланд, Британийнхан ирдэг болж 1602 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг компани]] үүссэн. 1800 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг]] гэх нэртэй эзэмшил орон (''колони'') гэгдэх болжээ. [[Нидерланд]] анхандаа, дунд үедээ зөвхөн эргийн ойр хавьд эзэрхэж байлаа. [[XX зуун]]ы эхэнд л өнөөгийн Индонезийн хил хязгаар дотор ноёрхож чаджээ.<ref>Dutch troops were constantly engaged in quelling rebellions both on and off Java. The influence of local leaders such as [[Prince Diponegoro]] in central Java, [[Imam Bonjol]] in central Sumatra and [[Pattimura]] in [[Maluku Islands|Maluku]], and a bloody [[Aceh War|thirty-year war in Aceh]] weakened the Dutch and tied up the colonial military forces.({{Cite document |last=Schwartz |year=1999 |pages=3–4}}</ref> Сөргүүлээд 1908 оноос Индонезийн ард түмэн ямар оронд амьдарч байгаагаа мэдэрч, үндэсний ухамсар бүрдэж, тусгаар тогтнолын төлөө зорьцгоосон. [[Дэлхийн II дайн]]ы үед Индонезийг [[Япон]] эзлэж Нидерландынхан талийж одсон.<ref name="Ricklefs">Ricklefs (1991)</ref><ref>{{cite journal | title = Dutch Attitudes towards Colonial Empires, Indigenous Cultures, and Slaves |journal= Eighteenth-Century Studies | volume=31 |issue=3 | author = Gert Oostindie and Bert Paasman |pages=349–55 |year=1998 |url=http://muse.jhu.edu/journals/eighteenth-century_studies/v031/31.3oostindie.html |doi= 10.1353/ecs.1998.0021}}</ref> Япон дайнд бууж өгсний нөгөөдөр нь Индонезийнхан үндсэрхэг тэмцлийн удирдагч [[Сукарно]]г ерөнхийлөгч болгож, Индонез улсын тусгаар тогтнолыг тунхаглажээ.<ref>{{cite journal |title=Indonesia | author = HJ Van Mook | authorlink =Hubertus Johannes van Mook |journal=Royal Institute of International Affairs | year = 1949 |volume=25 |issue=3 |pages=274–85 |jstor=3016666}}</ref><ref name="Charles1945">{{cite journal |title=Independence the Issue |journal=Far Eastern Survey |author=Charles Bidien | volume =14 |issue=24 |pages=345–8 |date= 5 December 1945 | doi = 10.1525/as.1945.14.24.01p17062 |jstor=3023219}}</ref><ref>{{cite book | last =Taylor | first =Jean Gelman | title = Indonesia: Peoples and History | publisher =Yale University Press | year =2003 | page =325 | isbn = 0-300-10518-5 }}</ref><ref>Reid (1973), p. 30</ref> Гэвч Нидерланд эзэмшилдээ дахин оруулах гэж дайтав. Хотуудыг эзлэвч бүхэл орныг эзлэж чадахгүй байсаар 1949 онд олон улсын буруушаалт, дарамтанд аргагүй дийлдэн тусгаар тогтнолыг нь хүлээн зөвшөөрсөн.<ref name="Charles1945" /><ref>{{cite web |url= http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-inde.htm |title=Indonesian War of Independence |accessdate=11 December 2006 |publisher=Global Security |work=Military}}</ref> Тэгэхдээ [[Нидерландын Шинэ Гвиней]]г өгөөгүй байсан бөгөөд 1962 оны [[Нью-Йоркийн гэрээ]], 1969 оны НҮБ-ийн тогтоолоор Индонезийн харьяанд шилжжээ.<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/ Indonesia's 1969 Takeover of West Papua Not by "Free Choice"]. National Security Archive, Suite 701, Gelman Library, The George Washington University.</ref> Сукарно улсаа холбооноос нэгдмэл, ардчилалаас эзэрхэг дэглэмд тогтоон барьж, сөргөлдөгч [[Индонезийн цэрэг зэвсэг|цэргийнхэн]] болон [[Индонезийн коммунист нам]] (ИКН)-ынхныг эвлэрүүлэн намжааж байв.<ref>Ricklefs (1991), pp. 237–280</ref> 1965 онд цэргийнхэн төрийг эргүүлж, [[коммунизм]]ыг [[1965-1966 онд Индонезэд олон хүн алж хядагдсан нь|зэвсгийн хүчээр дараад]] (хагас сая хүн алагдсан уу?<ref>{{cite journal |author=John Roosa and Joseph Nevins |date=5 November 2005 |url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|title= 40 Years Later: The Mass Killings in Indonesia |accessdate=12 November 2006 |journal=[[CounterPunch]]}}</ref><ref>{{cite journal |title= Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966 |author=Robert Cribb |journal=Asian Survey |volume=42 |issue=4 |year=2002 |pages=550–563 |doi = 10.1525/as.2002.42.4.550}}</ref>), яллан буруутгаж байхын аргагүй болгосноор ИКН сэхээгүй.<ref>Friend (2003), pp. 107–109</ref><ref>{{cite video | people =Chris Hilton (writer and director) | title =Shadowplay | medium =Television documentary | publisher =Vagabond Films and Hilton Cordell Productions |year=2001}}</ref><ref>Ricklefs (1991), pp. 280–283, 284, 287–290</ref> Цэргийн дарга нараас генерал [[Сухарто]] 1968 оны 3 сард улсын ерөнхийлөгч болж дэвшив. Сухарто улсаа [[Шинэ эмх журам (Индонез)|шинээр журамлаж]], [[АНУ]]-аар тэтгүүлж байв.<ref>US National Archives, RG 59 Records of Department of State; [https://web.archive.org/web/20040701005635/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/john%D0%B1%D0%B0sonlb/xxvi/4445.htm cable no. 868], ref: Embtel 852, 5 October 1965.</ref><ref>Vickers (2005), p. 163</ref><ref>David Slater, ''Geopolitics and the Post-Colonial: Rethinking North-South Relations,'' London: Blackwell, p. 70</ref> Сухартогийн гучин жилд улсын эдийн засаг тэнхэрсэн, үүнд [[гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт]] ч сайнаар нөлөөлж байв.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> Гэхдээ түүний дарангуйлал [[авлига|авлигыг]] тэнхрүүлж, улс төрийн сөрөг бодол санааг боомилж байжээ.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> [[1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал]]аар Индонез их хохирсон.<ref>{{cite book | last =Delhaise | first = Philippe F | title =Asia in Crisis: The Implosion of the Banking and Finance Systems | publisher =Willey | year =1998 | page =123 | isbn = 0-471-83450-5}}</ref> 1998 онд газар газарт эсэргүүцлийн жагсаал, үймээн самуун дэгдэж Сухарто аргагүй огцров.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm |title=President Suharto resigns |publisher=BBC |date=21 May 1998 |accessdate=12 November 2006}}</ref> Индонезэд эзлэгдээд 25 жил болсны эцэст 1999 онд [[НҮБ]]-ийн дэмжлэгтэйгээр [[Зүүн Тимор]] тусгаар тогтнолын харгуйд шуударсан.<ref>{{cite web |last=Burr |first=W. |coauthors=Evans, M.L. |title=Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto |work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62 |publisher=[[National Security Archive]], [[The George Washington University]], Washington, DC |date=6 December 2001 |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ |accessdate=17 September 2006 }}; {{cite web |title=International Religious Freedom Report |work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |location=US |publisher=Department of State |date=17 October 2002 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716060553/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archivedate=16 Долдугаар сар 2011 |accessdate=29 September 2006 |url-status=live }}</ref> Индонез Сухартогоос хойш орон нутгийн эрхийг нэмэгдүүлж, 2004 онд ерөнхийлөгчөө шууд сонгосон гэх маягаар төр засгаа ардчилсаар байна. Улс төр, эдийн засаг тогтворжиж, нийгэм тайвширч, алан хядлага, авлигын тоо цөөрч байгаа. Гэхдээ 2005 онд [[Аче]]гийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд засгийн цэрэгтэй мөргөлдөөд үзсэн.<ref>{{cite news |title=Aceh rebels sign peace agreement |publisher=BBC |date = 15 August 2005 |accessdate=12 December 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm}}</ref> {{clear}} == Төр засаг== [[File:Indonesia DPR session.jpg|thumb|right|Жакартад Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл хуралдаж байгаа нь]] Индонез бол ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]], төв засгийн газартаа эрх мэдэл базагддаг [[нэгдмэл улс|нэгдмэл төрийн байгууламжтай]] улс юм. Гучаад жил эрх барьсан [[Сухарто]] 1998 онд огцорсны дараа төр засаг нэлээд шинэчлэгдсэн. 1998-2001 оны хооронд үндсэн хуулиа дөрвөн удаа хэсэгчлэн зассан.<ref>In 1998, 1999, 2000 and 2001</ref> Төр улсын тэргүүн, зэвсэгт хүчний ерөнхийлөгч командлагч бөгөөд дотоод гадаад хэрэг, бодлогыг зангидагч нь улсын ерөнхийлөгч. Сайд нарын зөвлөлийг ерөнхийлөгч томилно. 2004 онд анх удаа ард түмэн улсынхаа хоёр ерөнхийлөгчийг анх сонгожээ.<ref>{{cite press release |publisher=[[Carter Center|The Carter Center]] |year=2004 |title=The Carter Center 2004 Indonesia Election Report |url=http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf |format=PDF |accessdate=13 December 2006 |archivedate=14 Зургадугаар сар 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614025148/http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf }}</ref> Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил, дараалан ахин нэг удаа сонгогдох боломжтой.<ref>(2002), ''The fourth Amendment of 1945 Indonesia Constitution'', Chapter III&nbsp;– The Executive Power, Art. 7.</ref> Индонез улсын хурлыг [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ, ''People's Consultative Assembly'') гэнэ. АЗХ нь үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг батлах, шинэ ерөнхийлөгчийг батлах, улсын бодлогийг өргөнөөр тодорхойлох мэтийн үүрэгтэй. Мөн ерөнхийлөгчийг буруутгах эрхтэй.<ref>{{id icon}} {{cite book |title=Ketetapan MPR-RI Nomor II/MPR/2000 tentang Perubahan Kedua Peraturan Tata Tertib Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |authorlink=People's Consultative Assembly |url=http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721122810/http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archivedate=21 Долдугаар сар 2011 |format=PDF |accessdate=7 November 2006 |url-status=live }}</ref> Дотроо 560 суудалт [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ, ''People's Representative Council''), 132 суудалт [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ, ''Regional Representative Council'')<ref name="USSTATE">{{cite web |title=Background Note: Indonesia |work=U.S. Library of Congress |publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2748.htm |accessdate=26 November 2009}}</ref> гэсэн хоёр танхимтай. Хууль цааз батлах, бүх шатны засгийн газрыг (хэрэгжүүлэх байгууллага) хянах үүрэг АТЗ-д оногдоно. Сонгогчид намд саналаа өгч, намууд цуглуулсан саналын хувиараа АТЗ-д суудал эзлэдэг.<ref name="Harijanti2006">{{cite journal |title=Indonesia: General elections test the amended Constitution and the new Constitutional Court |journal=International Journal of Constitutional Law |author=Susi Dwi Harijanti and Tim Lindsey |volume=4 |issue=1 |year=2006 |pages=138–150 |doi=10.1093/icon/moi055}}</ref> 1998 оны шинэтгэлээс хойш АТЗ-ийн эрх үүрэг мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.<ref>Reforms include total control of [[Statute|statutes]] production without executive branch interventions; all members are now elected ([[Reserved political positions|reserved seats]] for military representatives have now been removed); and the introduction of fundamental rights exclusive to the DPR. (see Harijanti and Lindsey 2006)</ref> ОНТЗ болохоор сүүлд орон нутгийн хөгжлийг зөв залахад чиглэн байгуулагджээ.<ref>Based on the 2001 constitution amendment, the DPD comprises four popularly elected [[non-partisan]] members from each of the thirty-three provinces for national political representation. {{cite book |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |url=http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |title=Third Amendment to the 1945 Constitution of The Republic of Indonesia |format=PDF |url-status=dead |authorlink=People's Consultative Assembly |accessdate=13 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201025250/http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |archivedate=1 Арван хоёрдугаар сар 2006 |deadurl=yes}}</ref> == Орон нутаг == {{Индонезийн газрын зураг}} Индонез улсын газар нутаг олон түвшинд шатлан захирагддаг. Дээд гурван түвшнийг нь л анхаарахад хангалттай. * I зэрэгт [[муж]] (индонезээр ''provinsi'') гэх зүйлийн нэгж байна. Одоогийн байдлаар Индонез 33 мужтай. * II зэрэг буюу мужийн доорх нутаг нэг бол [[хот]] (''kota'' - ''кота'') эсвэл тойрог (''kabupaten'' - ''капубатен'') байна. * III зэргийн нэгжийг нь индонезээр ''kecamatan'' гэнэ. Монгол хэлтэнд энэ нэгж тийм ч сонин биш байх болохоор ''кечаматан''<br>гэж галиглахад буруудахгүй биз дээ. Эсвэл хошууны доорх нэгж юм чинь [[сум]] гэвэл зохино. ===33 муж=== Онцгой эрхтэй таван мужийг <nowiki>*</nowiki>-оор тэмдэглэв. {{Col-begin}} {{Col-break}} '''[[Суматра]] арлын 10 муж''' * [[Аче]]<sup>*</sup>&nbsp; (''Aceh'') * [[Умард Суматра]] (''Sumatera Utara'') * [[Өрнөд Суматра]] (''Sumatera Barat'') * [[Риау]] ''(Riau)'' * [[Риау арлуудын муж|Риау арлуудын]] (''Kepulauan Riau'') * [[Жамби]] (''Jambi'') * [[Өмнөд Суматра]] (''Sumatera Selatan'') * [[Банка-Белитун]] (''Kepulauan Bangka Belitung'') * [[Бенкулу]] (''Bengkulu'') * [[Лампунгг]] (''Lampung'') '''[[Жава]] арлын 6 муж''' * [[Жакарта]]<sup>*</sup> (''Jakarta'') * [[Бантен]] (''Banten'') * [[Өрнөд Жава]] (''Jawa Barat'') * [[Төв Жава]] (''Jawa Tengah'') * [[Иогякарта|Иогякарта]]<sup>*</sup> (''Yogyakarta'') * [[Дорнод Жава]] (''Jawa Timur'') '''[[Бага Зондын арлууд|Бага Зондын]] арлуудын 3 муж''' * [[Бали]] (''Bali'') * [[Өрнөд Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Barat'') * [[Дорнод Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Timur'') {{Col-break}} '''[[Калимантан]] арлын 4 муж''' * [[Өрнөд Калимантан]] (''Kalimantan Barat'') * [[Төв Калимантан]] (''Kalimantan Tengah'') * [[Өмнөд Калимантан]] (''Kalimantan Selatan'') * [[Дорнод Калимантан]] (''Kalimantan Timur'') '''[[Сулавеси]] арлын 6 муж''' * [[Умард Сулавеси]] (Sulawesi Utara) * [[Горонтало]] (''Gorontalo'') * [[Төв Сулавеси]] (''Sulawesi Tengah'') * [[Өрнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Barat'') * [[Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Selatan'') * [[Дорнод-Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Tenggara'') '''[[Малуку арлууд|Малуку]] арлуудын 2 муж''' * [[Малуку]] (''Maluku'') * [[Умард Малуку]] (''Maluku Utara'') '''[[Шинэ Гвиней]] арлын 2 муж''' * [[Өрнөд Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua Barat'') * [[Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua'') {{Col-end}} ==Газар орон== [[File:Indonesia 2002 CIA map.png|thumb|right|Индонезийн газрын зураг]] [[Өмнөд өргөрөг|Ө.ө. 11°]] – [[хойд өргөрөг|х.ө. 6°]], [[зүүн уртраг|з.у. 95° – 141°]] хооронд Индонез орон бүхлээрээ багтдаг. Экваторын хоёр талд бүгд 17,508 аралтайгаас 6 мянга нь л хүнтэй.<ref>{{cite press release |publisher=[[International Monetary Fund]] |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=536&S=PPPWGT-PPPPC&RequestTimeout=120&CMP=0&x=45&y=5 |title=World Economic Outlook Database |accessdate=5 October 2006 |date=April 2006 }}; {{cite web | first =Hendriawan | title =Indonesia Regions | publisher =Indonesia Business Directory | url =http://www.indonext.com/Regions/ | accessdate =24 April 2007 | archive-date =28 Арван хоёрдугаар сар 2005 | archive-url =https://web.archive.org/web/20051228011848/http://www.indonext.com/Regions/ | url-status =dead }}</ref> Эднээс [[Жава]], [[Суматра]], [[Калимантан]] (Малайз, Бруней улстай хуваадаг), [[Шинэ Гвиней]] (Папуа-Шинэ Гвиней улстай хуваадаг), [[Сулавеси]] гэсэн таван томыг онцлох хэрэгтэй. Индонез улс Калимантан арал дээр Малайзтай, Шинэ Гвиней арал дээр Папуа-Шинэ Гвинейтэй, [[Тимор]] арал дээр [[Зүүн Тимор]]той хил залгадаг бол [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Филиппин]], [[Палау]], [[Австрали]]тай далай тэнгисийн усаараа хаяалдаг. Хамгийн олон хүнтэй хот нь нийслэл [[Жакарта]]. Залгуулаад бичвэл [[Сурабая]], [[Бандун]], [[Медан]], [[Семаран]] гээд томоохон хотууд байдаг.<ref name="Witton2003">{{cite book | last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =139, 181, 251, 435 | isbn=1-74059-154-2 }}</ref> 1,919,440 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Индонезэд нэг км-т 134 хүн ноогддог. Харьцуулвал дэлхийн 16-р том газар нутагтай орон, 79-р нягт шигүү суурьшилт улс нь Индонез юмсанжээ.<ref name="ciarank">{{cite web |last=Central Intelligence Agency |title=Rank Order Area |work=The World Factbook |publisher=US [[CIA]], Washington, DC |date=17 October 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |accessdate=3 November 2006 |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Population density&nbsp;– Persons per&nbsp;km<sup>2</sup> 2006 |work=CIA world factbook |publisher=Photius Coutsoukis |year=2006 |url=http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_2006_1.html |accessdate=4 October 2006}}</ref> Тэр дотроо дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь болох Жавад нэг км-т 940 хүн ноогдоно.<ref name="JOSHUA">{{cite web | last = Calder | first = Joshua | title = Most Populous Islands | publisher = World Island Information | date = 3 May 2006 | url = http://www.worldislandinfo.com/POPULATV2.htm | accessdate =26 September 2006 }}</ref> Хамгийн өргөгдсөн газар нь Папуа мужийн нутагт байгаа [[Пунчак Жая]] уулын оргил (д.т.д. 4884 м), хамгийн том нуур нь Суматра арлын 1,145 км<sup>2</sup> талбайт [[Тоба нуур]] юм. [[Махакам]], [[Барито]] гэх мэт Калимантан арлын гол мөрд хамгийн уртад тооцогдоно.<ref>{{cite encyclopedia |title=Republic of Indonesia |work=Encarta |publisher=Microsoft |year=2006 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwrIjXxw |archivedate=31 October 2009 |deadurl=yes }} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |wayback=20091028130659 |text=Republic of Indonesia |archiv-bot=2026-07-04 07:32:28 InternetArchiveBot }}</ref> [[File:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|left|Индонезийн галт уулс]] [[Номхон далайн хавтан|Номхон далайн]], [[Евразийн хавтан|Евразийн]], [[Австралийн хавтан|Австралийн]] гурван техтоник хавтны уулзвар зааг дээр Индонез байрладаг. Тиймээс ч 19-р зуунд сүйд хийж асан [[Кракатоа]], [[Тамбора]] хоёрыг оруулаад цөөндөө л гэхэд 150 гаруй [[галт уул]] үе үе идэвхждэг.<ref>{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/region.cfm?rnum=06&rpage=list| title=Volcanoes of Indonesia| publisher=[[Smithsonian Institution]]| accessdate=25 March 2007| work=Global Volcanism Program}}</ref> Саяхан л гэхэд 2004 оны цуут цунами 167,736 хүнийг нь урсгаж<ref>{{cite web | title =The Human Toll | work =UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery | publisher =United Nations | url =http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070519133441/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archivedate =19 Тавдугаар сар 2007 | accessdate =25 March 2007 | url-status =live }}</ref>, 2006 оны Иогякартын газар хөдлөлт 5,782 хүнийг үхүүлсэн гайтай. Гэлээ ч галт уулын бялхдас газрыг үржил шимтэй болгодог учир Жава, Балид хүн хамгаас олноор суурьшжээ.<ref>{{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. |title=The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions Ltd |year=1996 |location=Hong Kong |pages=95–97}}</ref> Экваторын дагуу байршдаг тул [[борооны улирал|борооны]], [[хуурай улирал|хуурай]] хоёр улиралтай, [[халуун орны уур амьсгал]]тай. Эрэг хавийн нам газраар жилд 1,780–3,175 мм, уулархаг нутгаар 6,100 мм хүртэл хур буудаг. Суматрын өрнөд эрэг, өрнө Жава, Калимантан, Сулавеси, Папуагийн уулархаг нутгаар хур бороосог. Маш чийглэг, дунджаар 80%. Жилийн турш агаарын температур тогтмол, Жакарта орчмоор өдөрт дунджаар 26–30 °C халуун.<ref>{{cite web |title =About Jakarta And Depok |work =University of Indonesia |publisher =University of Indonesia |url =http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |accessdate =24 April 2007 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20060504191815/http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |archivedate =4 Тавдугаар сар 2006 |url-status =live }}</ref> {{clear}} ==Хүн ам== :''Мөн үзэх: [[Индонезийн ард түмэн]]'' [[File:Ubud-Kids.jpg|thumb|Олон ястны улсын [[Бали ястан|Бали]] яст жаалууд]] 2010 оны байдлаар Индонез улсын хүн амын тоо 237.6 саяд хүрч,<ref name="bps2010">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/65tahun/SP2010_agregat_data_perProvinsi.pdf |title=Central Bureau of Statistics: ''Census 2010'' |publisher=Badan Pusat Statistik |accessdate=17 January 2011}} {{id}}</ref> жилд 1.9%-иар өсч байна.<ref>{{cite web|url=http://waspada.co.id/index.php?option=com_content&view=article&id=182106:fifty-years-needed-to-bring-population-growth-to-zero&catid=30:english-news&Itemid=101 |title=Fifty years needed to bring population growth to zero |publisher=Waspada.co.id |date=19 March 2011 |accessdate=10 April 2011}}</ref> Хүн амын 58% нь дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь гэх<ref name="JOSHUA" /> Жава аралд оршин суудаг.<ref name="bps2010"/> [[Гэр бүл төлөвлөлт|Гэр бүл төлөвлөх]] хөтөлбөр 1960 оноос эхлэн хэрэгжсээр байгаа ч гэсэн 2020 онд 265 сая, 2050 онд 306 сая хүнтэй болох төлөв харагддаг.<ref>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB04_Population_ByAgeSex_Annual/WPP2010_DB4_F1B_POPULATION_BY_AGE_BOTH_SEXES_ANNUAL_2011-2100.XLS World Population Prospects (2010). Annual Population 2011–2100]. (XLS table). United Nations</ref> Индонезэд [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгуугаар]] ярилцдаг [[Индонезийн ард түмэн|300 гаран яс үндэс]]ний хүмүүс аж төрөн суудаг.<ref>{{cite web |publisher=Expat Web Site Association |title=An Overview of Indonesia |work=Living in Indonesia, A Site for Expatriates |url=http://www.expat.or.id/info/overview.html |accessdate=5 October 2006}}</ref><ref>{{cite web |last=Merdekawaty |first=E. |title="Bahasa Indonesia" and languages of Indonesia |work=UNIBZ&nbsp;– Introduction to Linguistics |publisher=Free University of Bozen |date=6 July 2006 |url=http://www.languagestudies.unibz.it/Bahasa%20Indonesia_Merdekawaty.pdf |format=PDF|accessdate=17 July 2006}}</ref> Тэгэхдээ ихэнх нь бүр дээр үед Тайвань, Зүүн Өмнөд Азиас нүүсэн байх гэж таахуйц [[Австронез]] язгуурын хэлтэй байдаг. Дорно Индонезээр үүнээс ялгагдах [[Меланез]] язгуурын ард түмэн бас байдаг.<ref name="Witton2003" /><ref>Taylor (2003), pp. 5–7, {{cite book | last = Dawson| first = B.| coauthors = Gillow, J.| title = The Traditional Architecture of Indonesia | publisher = Thames and Hudson Ltd | year = 1994 | location = London | page = 7 | isbn = 0-500-34132-X }}</ref> Нэр бүхий ард түмнээс [[Жава үндэстэн]] хүн амын 42% эзлэдэг.<ref>{{cite book |last=Kingsbury |first=Damien |title=Autonomy and Disintegration in Indonesia |publisher=Routledge |page=131 |isbn=0-415-29737-0 |year=2003}}</ref> Жавагийн араас [[Сунда үндэстэн|Сунда]], [[Малай үндэстэн|Малай]], [[Мадура ястан|Мадура]] гэх мэт үндэстэн ч юм шиг, ястан ч юм шиг саяаас олон хүнт арваад ард түмэн байдаг. Мөн 8 сая [[Хятад үндэстэн|Хятад]], 5 сая [[Араб үндэстэн|Араб]] гэх мэтээр хаа хол хальж очсон үндэстэд ч байна. Шинээр нэгдэж томорсон улс, хэдэн зуун цөөн тоот ястны орон болохоор ч тэр үү иймэрхүү нутгийн ялгааг давж хараад "Индонез" [үндэстэн] гэж өөриймсөх сэтгэлгээ ард түмнийх нь дунд хэдийнээ дэлгэрчээ.<ref name="RICKLEFS_256">Ricklefs (1991), p. 256</ref> Ийм эв найртай нийгэм бүрдсэн ч гэсэн зарим газар соёл, шашин, ястнаараа мөргөлдөх явдал гарч л байдаг.<ref>Domestic migration (including the official [[Transmigrasi]] program) are a cause of violence including the massacre of hundreds of Madurese by a local [[Dayak people|Dayak]] community in West Kalimantan, and conflicts in Maluku, [[Sulawesi Tengah|Central Sulawesi]], and parts of Papua and West Papua {{Cite journal |author=T.N. Pudjiastuti |year=2002 |title=Migration & Conflict in Indonesia |url=http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |url-status=dead |format=PDF |publisher=International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP), Paris |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209225410/http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2012 |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |title=Kalimantan The Conflict |work=Program on Humanitarian Policy and Conflict Research |url=http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212135147/http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archivedate=12 Арван хоёрдугаар сар 2009 |accessdate=7 January 2007 |publisher=Conflict Prevention Initiative, Harvard University |url-status=live }}</ref><ref>{{cite conference |author=J.W. Ajawaila; M.J. Papilaya; Tonny D. Pariela; F. Nahusona; G. Leasa; T. Soumokil; James Lalaun and W. R. Sihasale |title=Proposal Pemecahan Masalah Kerusuhan di Ambon |publisher=Fica-Net |year=1999 |location=Ambon, Indonesia |url=http://www.fica.org/h/ambon/idRusuh1.html |accessdate=29 September 2006 |booktitle=Report on Church and Human Rights Persecution in Indonesia }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Kyoto University: Sulawesi Kaken Team & Center for Southeast Asian Studies {{PDFlink|[http://sulawesi.cseas.kyoto-u.ac.jp/lib/pdf/MRidwanAlimuddin.pdf Bugis Sailors]|124&nbsp;KB}}</ref> Эндхийн Хятадууд сэргэлэн гарууд байж баялгийг нэлээд хуримтлуулсан, олон пүүс компанийг эзэмшдэгт<ref>Schwarz (1994), pp. 53, 80–81</ref><ref>Friend (2003), pp. 85–87, 164–165, 233–237</ref> зөвхөн Индонезэд л байдаг ард түмэн сэжиглэн дургүйцэж зодолдож нүдэлцээд авсан нь цөөнгүй.<ref>{{cite web |author=M. F. Swasono |title=Indigenous Cultures in the Development of Indonesia |work=Integration of endogenous cultural dimension into development |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts, New Delhi |year=1997 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |first=S. Long |date=9 April 1998 |title=The Overseas Chinese |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008055514/http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |archive-date=8 Аравдугаар сар 2011 |accessdate=10 April 2011 |publisher=Prospect Magazine}} The [[May 1998 riots of Indonesia#Jakarta (12–14 May)|riots in Jakarta in 1998]]—much of which were aimed at the Chinese—were, in part, expressions of this resentment. {{cite web |author=M. Ocorandi |date=28 May 1998 |title=An Analysis of the Implication of Suharto's resignation for Chinese Indonesians |url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54b/083.html |accessdate=26 September 2006 |publisher=Worldwide HuaRen Peace Mission}}</ref><ref>{{cite web |author=F.H. Winarta |title=Bhinneka Tunggal Ika Belum Menjadi Kenyataan Menjelang HUT Kemerdekaan RI Ke-59 |publisher=Komisi Hukum Nasional Republik Indonesia (National Law Commission, Republic of Indonesia), Jakarta |month=August | year=2004 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |language=Indonesian}}</ref> [[Жохорын султант улс]]ын үеэс Индонезийн арлуудын ард түмний хоорондоо ойлголцох хэл болсоор ирсэн [[Малай хэл]]ний [[чухал аялгуу|чухал нэгэн аялгуу]] байдаг. Энэ аялгуунд суурилсан Малай хэлийг [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Бруней]], Индонез дөрвөн улсад [[албан ёсны хэл]] болгожээ. Тэгэхдээ нэр нь өөр. Индонезэд үүнийг [[Индонез хэл]] (''Bahasa Indonesia'') гэж заадаг. Ер нь Индонезийнхэн бүгд л энэ хэлээр ярилцдаг, Индонезэд энэ хэл ажил хэрэг, улс төр, хэвлэл мэдээлэл, боловсрол гээд бүх салбарт өөр ямар ч хэлнээс илүү сонсдоно. Гэхдээ л нөгөө ястан үндэстнээрээ ард түмний хэл ялгаатай. Хүмүүс [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгууныхаа]] нэгийг өөрийн [[төрөлх хэл]] гэж боддог. Үүнээс мэдээж [[Жава хэл]]ийг хамгийн олуулаа тээж яваа.<ref name="CIA"/> Папуад харьцангуй цөөн буюу 2.7 сая хүн байдаг мөртлөө бүр [зарим нь Папуа төрлийн, зарим нь Австронез төрлийн] 242 янзаар хэлж ярьцгаадаг.<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IDP |title=Ethnologue report for Indonesia (Papua) |publisher=Ethnologue.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> Индонезийн үндсэн хуулинд шашин шүтэх нь хүний дур зоргынх<ref>{{cite web |title=The 1945 Constitution of the Republic of Indonesia |work=US-ASEAN |url=http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |accessdate=2 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060109203358/http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |archivedate=9 Нэгдүгээр сар 2006 |url-status=live }}</ref> гэсэн мөртлөө өөр баримтаар [[Ислам]], [[Протестант]], [[Католик]], [[Хиндү]], [[Буддын шашин]], [[Күнзийн суртал]] зургааг албан ёсны гэж онцлон батласан байх юм.<ref name="Yang">{{cite journal |last=Yang |first=Heriyanto |title=The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia |journal=Religion |volume=10 |issue=1 |page=8 |month=August | year=2005 |url=http://archiv.ub.uni-marburg.de/mjr/pdf/2005/yang2005.pdf |format=PDF|accessdate=2 October 2006}}</ref> 2000 оны тооллогийг үндэслэхэд Индонезийн ард түмний 86.1% нь Ислам шашны Сунни дэгтэй. Ингэхэд Индонез улс Исламын улс биш боловч хамгийн олон Ислам шүтлэгтэн (хотон хүн)-тэй улс юм байна гэж ойлгогдоно.<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |title=Indonesia |publisher=CIA |accessdate=10 April 2011 |archive-date=10 Арван хоёрдугаар сар 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |url-status=dead }}</ref> Хиндү шашинтны олонх нь [[Бали ястан|бали]], Буддын шашинтны олонх нь [[Хятад үндэстэн|хятад]].<ref>{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Buddhism |publisher=U.S. Library of Congress |url= http://countrystudies.us/indonesia/40.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Хэдий цөөн шүтэн бишрэгчтэй ч Хиндү, Будда хоёр шашин Индонезийн соёлд их л нэвчжээ. Ислам нь худалдаачдын чармайлтаар 13-р зуунд умар Суматрад нэвтрээд 16-р зуун гэхэд Индонез орны зонхилох шашин болсон.<ref name="csi">{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Islam |publisher=U.S. Library of Congress|url=http://countrystudies.us/indonesia/37.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Харин Католик шашныг Португалийн авралын зар тараагчид, колончлогчид эхлүүлсэн<ref>Ricklefs (1991), pp. 25, 26, 28</ref><ref>{{cite web | title =1500 to 1670: Great Kings and Trade Empires | publisher = Sejarah Indonesia | url =http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah02.shtml | accessdate =25 April 2007 }}</ref> бол Протестант нь Нидерландын эзэмшилд байх үед Калвинч, Лютеранч номлогчдын тарьсан үр юмсанжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 28, 62</ref><ref>Vickers (2005), p. 22</ref><ref>{{cite book | last = Goh | first = Robbie B.H. | title = Christianity in Southeast Asia | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | page = 80 | isbn = 981-230-297-2 | year = 2005 }}</ref> == Зургийн цомог == <center><gallery caption="Индонез" widths="180px" heights="120px" perrow="5/'"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in [[Central Jakarta]] File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|The [[Bung Karno Stadium]] is capable of hosting 100,000 spectators File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Indonesia]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22 [...] </gallery></center> ==Зүүлтийн тайлбар== {{лавлах холбоос|3}} == Цахим холбоос == * {{commons|Indonesia|Индонез}} {{Ази}} {{Хөтлөгч мөр Австрали ба далайн орнууд}} {{OIC}} [[Ангилал:Индонез| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Арлын орон]] [[Ангилал:Австрали ба Далайн орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] 6uhm233b5rvbxg1b3byzbiidjw7r4du Малайз 0 8362 860910 821067 2026-07-04T09:05:56Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860910 wikitext text/x-wiki {{short description|Зүүн өмнөд Азийн улс}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Малайз<!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --> | native_name = {{native name|ms|Malaysia}} | common_name = Малайз | image_flag = Flag of Malaysia.svg | flag_type = [[Малайзын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Coat of arms of Malaysia.svg | coa_size = 90 | symbol_type = [[Малайзын төрийн сүлд|Сүлд]] | image_map = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Зүүн өмнөд Азийн газрын зураг|default=1}} | map_caption = {{map caption |location_color=хар ногоон |region=Ази |subregion= [[АСЕАН]] | subregion_color = хар саарал}} | national_motto = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}<ref>{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}</ref><br>برسکوتو برتمبه موتو {{small|([[Жави бичиг|Жави]])}}<br />"[[Эв нэгдэл хүч болно]]" | national_anthem = {{lang|ms|[[Малайзын төрийн дуулал|Negaraku]]}}<br />"Миний эх орон"{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}} | capital = [[Куала Лумпур]]{{refn|group=fn|Үндсэн хуулийн болон ёслолын нийслэл болон хууль тогтоох засаглал байрладаг}}<br />{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}} | admin_center = [[Путражая]]{{refn|group=fn|захиргааны болон шүүх засаглал байрладаг}}<br />{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}} | largest_city = capital | official_languages = [[Стандарт Малай хэл|Малай хэл]]{{efn|[[1963/67 оны Үндэсний хэлний тухай хууль|1963/67 оны Үндэсний хэлний тухай хуулийн]] 9-р хэсэгт "Үндэсний хэлний бичиг нь Руми бичиг байх ёстой: энэ нь үндэсний хэлэнд ихэвчлэн жави бичиг гэгддэг малай бичгийг ашиглахыг хориглохгүй" гэж заасан байдаг.}}{{efn|[[1963/67 оны Үндэсний хэлний тухай хууль|1963/67 оны Үндэсний хэлний тухай хуулийн]] 2-р хэсэгт "Энэ хуулинд зааснаас бусад бусад хэл болон бусад нийгэмлэгийн хэлтэй холбоотой Үндсэн хуулийн 152 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хамгаалалтыг харгалзан Малайзын үндэсний хэлийг албан ёсны зорилгоор ашиглана" гэж заасан.}}{{efn|name=Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|[[Малайзын Холбооны Үндсэн хууль]] болон [[1963/67 оны Үндэсний хэлний тухай хууль|1963/67 оны Үндэсний хэлний тухай хуулийн]] 152 дугаар зүйлийг үзнэ үү.}} | languages_type = Зөвшөөрөгдсөн хэл | languages = [[Англи хэл]]{{efn|name=Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} | ethnic_groups = {{tree list}} * 69.7% [[Бумипутра (Малайз)|Бумипутра]] ** 57.3% [[Малайзын Малайчууд|Малайчууд]] ** 12.4% [[Саба]], [[Саравак]] болон [[Оранг Асли]]йн уугуул иргэд * 22.9% [[Малайз дахь хятадууд|Хятадууд]] * 6.6% [[Малайз дахь энэтхэгчүүд‎ |Энэтхэгчүүд‎]] * 0.8% [[Малайз дахь хүмүүсийн угсаатны гарал үүсэл|бусад]] | ethnic_groups_year = 2021 | ethnic_groups_ref = <ref name="2021 pop">{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022 |publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022}}</ref> {{sfn|Department of Statistics Malaysia|2021}} | religion = {{ubl|63.5% [[Малайз дахь ислам|Суннит Ислам]] ([[төрийн шашин|албан ёсны]])<ref>{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}</ref>|18.7% [[Малайз дахь буддын шашин|Буддизм]]|9.1% [[Малайз дахь христийн шашин|Христ]]|6.1% [[Малайз дахь хиндү шашин|Хиндүизм]]|0.9% бусад|1.8% мэдэгдээгүй}} | religion_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=23 Долдугаар сар 2023|archive-date=22 Наймдугаар сар 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=dead}}</ref> | religion_year = 2020 | demonym = [[Малайзчууд]] | government_type = [[Холбооны хаант засаглал|Холбооны]] [[Парламентын засаглалын систем|парламентын]] [[үндсэн хуульт хаант засаг|үндсэн хуульт]] [[сонгомол хаант засаглал]] | leader_title1 = [[Янг ди-Пертуан Агонг|Хаан]] | leader_name1 = [[Абдуллах ал-Хадж]] | leader_title2 = [[Малайзын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]] | leader_name2 = [[Анвар Ибрахим]] | legislature = [[Малайзын Парламент|Парламент]] | upper_house = [[Деван Негара]] (Сенат) | lower_house = [[Деван Ракят]] (Төлөөлөгчдийн танхим) | sovereignty_type = [[Тусгаар тогтнолын өдөр (Малайз)|Тусгаар тогтнол]] | sovereignty_note = ([[Их Британи]]ас) | established_event1 = [[Малайн холбооны улс]] | established_date1 = 8 сарын 31, 1957 он<ref>{{cite book|author=Mackay, Derek |title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–}}</ref> | established_event2 = [[Саравакийн тусгаар тогтнолын өдөр|Саравакийн бие даасан засаглал]] | established_date2 = 7 сарын 22, 1963 он | established_event3 = [[Хойд Борнеогийн бие даасан засаглалын өдөр|Хойд Борнеогийн бие даасан засаглал]] | established_date3 = 8 сарын 31, 1963 он<ref>{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021}}</ref> | established_event4 = [[Малайзын тунхаглал]] | established_date4 = 9 сарын 16, 1963 он | area_rank = 67 <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 330,803<ref name="2010 stats">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}</ref> | area_sq_mi = 127,724 | percent_water = 0.3 | population_estimate = 33,200,000<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 45 | population_census_year = 2023 | population_census = 32,447,385<ref>{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}</ref> | population_density_km2 = 101 | population_density_sq_mi = 263 | population_density_rank = 116 | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP = {{increase}} $1.230 их наяд <ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April|title=World Economic Outlook Database, April 2022|date=April 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=19 April 2022}}</ref> | GDP_PPP_rank = 31 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $36,847<ref name="IMF" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 54 | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal = {{increase}} $447,026 тэрбум<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_rank = 35 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,382<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 66 | Gini_year = 2018 | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini = 41.2 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=20 December 2018}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.803<!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 62 | currency = [[Малайз ринггит|Ринггит]] (RM) | currency_code = MYR | date_format = өө-сс-жжжж | time_zone = [[Малайзын Стандарт Цаг|МСЦ]] | utc_offset = [[UTC+8|+8]] | drives_on = зүүн | calling_code = [[+60]] | cctld = [[.my]] | footnotes = }} '''Малайз''' ([[Малай хэл|Малай]]: Malaysia) нь 13 муж, 3 холбооны нутгаас бүрдэх [[Зүүн Өмнөд Ази|Зүүн Өмнөд]] [[Ази]]йн [[улс|орон]] юм. Нийт газар нутгийн хэмжээ нь 330,803 кв.км.<ref> Article 1. Constitution of Malaysia.</ref><ref name="CIA Fact Book">CIA. {{Webarchiv|url=https://cia.gov/cia//publications/factbook/geos/my.html |wayback=20070509150554 |text=The World Fact Book. Malaysia |archiv-bot=2023-09-26 13:22:11 InternetArchiveBot }}. Retrieved December 9 2006.</ref> [[Нийслэл]] хот нь [[Куала Лумпур]], Холбооны Засгийн газар Путражаяа хотод байрлана. 2018 оны байдлаар улсын нийт хүн ам 31 сая 890 мянга бөгөөд 70 % орчим нь хотод амьдардаг. Албан ёсны хэл-малай. Улсын газар нутаг нь Өмнөд Хятадын тэнгисээр зааглагдсан хоёр салангид, тодруулбал Энэтхэг-Хятадын хойг дахь [[Баруун Малайз]], Калимантан арал дахь [[Зүүн Малайз]]аас бүтнэ. Малайз нь [[Тайланд]], [[Индонез]], [[Сингапур]], [[Бруней]], [[Филиппин]]тэй хиллэнэ.<ref name="CIA Fact Book" /> Тус улс нь экваторт ойрхон учраас халуун орны уур амьсгалтай. == Гадаад харилцаа == НҮБ болон Зүүн өмнөд азийн олон улсын байгууллага болох АСЕАН-ны гишүүн. Мөн Исламын орнуудын хамтын ажиллагааны байгууллага, АПЕК-ын гишүүн орон. ===Монгол-Малайзын харилцаа=== Монгол Улс Малайз Улстай 1971 оны 9 дүгээр сарын 8-нд дипломат харилцаа тогтоосон. Монгол Улс Малайз Улсыг Бангкок дахь ЭСЯ-наас хавсран хариуцдаг. 1994 оны 4 дүгээр сараас монголчууд 30 хүртэл хоног Малайз Улсад визгүй зорчих эрхтэй болсон. Малайзад 2017 оны байдлаар 350 орчим монгол иргэн оршин сууж байгаа бөгөөд тэдний 250 нь Малайзын их, дээд сургууль, коллеж, хэлний дамжаанд суралцаж байна. == Газар зүй == [[Зураг:Pasir Panjang.JPG|thumb|left|Олон арлын нэг Редан арал]] [[Зураг:Location map Malaysia Borneo.png|thumb|left|Калимантан арлын газар зүйн зураг]] Малайз орон 329,847 км² газар нутаг эзлэсэн [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|дэлхийн 67-р том орон]]. хойгийн Өрнө Малайз нь [[Тайланд]]тай, арлын Дорно Малайз нь [[Индонез]], [[Бруней]]тэй газраар хиллэдэг. [[Сингапур]]тай багахан хоолой дээгүүрх гүүрээр холбогддог. Тэнгисийн хянах мужаар [[Вьетнам]], [[Филиппин]]д тулна. Малайзын хоёр хэсгийг [[Өмнөд Хятадын тэнгис|Хятадын өмнөд тэнгис]] заагласан. [[Энэтхэг-Хятадын хойг|Энэтхэг-хятадын хойг]] дахь [[Өрнө Малайз]] 740 км урт, 322 км өргөн. Хоёр талын нам доор газрыг зааглан голоор нь [[Титиванса нуруу]] тогтжээ. Уул нурууд [[ширэнгэн ой]]той, [[боржин]] гэх мэт магмын гаралт чулуулагтай. Жохор мужийн өмнөд үзүүрийн [[Пиай]] хошуу Евразийн эх газрын өмнөд цэг юм. [[Малаккын хоолой]]гоор [[Суматра]] арлаас зааглагдана. Эргийн урт 1931 км. [[Калимантан]] арал дээрх [[Дорно Малайз]] арлын төв рүү, Индонез-Малайзын хил дагуу уул нуруудтай. [[Крокер нуруу]] Саравак, Сабах хоёр мужийг тусгаарлана. Энд Малайзын хамгийн өндөр [[Кинабалу]] уул (4095 м) бий. Саравакт [[Мулу агуй]] гэх онцгой тогтоцтой газар байдаг. Малайз эрэг дагуу олон аралтайгаас [[Банги]] арал хамгийн том. Малайз [[экваторын уур амьсгалтай]], их чийгшдэг, дотроо уулын, нам доор газрын, эргийн, мөн [[муссон]] салхины нөлөөгөөр гээд газар газарт өөр байдаг. Жилд дунджаар 250 см [[хур тунадас]] унадаг. == Тэмдэглэл == {{reflist|group=fn}} {{Notelist}} == Эшлэл == {{Reflist}} == Цахим холбоос == * [http://www.statistics.gov.my Malaysia Department of Statistics] * [https://web.archive.org/web/20080827155920/http://www.gov.my/ myGovernment Portal] - Malaysia Government Portal * [https://web.archive.org/web/20080512085506/http://www.bernama.com.my/ Bernama] - Malaysia national news agency * [http://www.tourism.gov.my/ Tourism Malaysia] - Malaysia tourism portal * [http://www.virtualmalaysia.com/ Virtual Malaysia] - The Official Portal of the Ministry of Tourism, Malaysia * [https://web.archive.org/web/20060831085625/http://www.pmo.gov.my/website/webdb.nsf/vf_Front_PM?OpenForm Office of the Prime Minister of Malaysia] * [https://web.archive.org/web/20081013210336/http://www.rtm.net.my/ Radio Televisyen Malaysia] - Government-owned television network * [http://www.matrade.gov.my/ Malaysia External Trade Development Corporation] * [https://web.archive.org/web/20201125084637/http://www.smidec.gov.my/ Small Medium Industries Development Corporation] * [http://www.britannica.com/nations/Malaysia Malaysia] at [[Encyclopedia Britannica]] * [https://web.archive.org/web/20190106012832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/my.html Malaysia] at [[The World Factbook]] * [http://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/asia/malaysia/ Malaysia Travel Guide] at [[Lonely Planet]] {{Ази}} {{OIC}} {{Хөтлөгч мөр Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөл}} [[Ангилал:Малайз| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:Холбооны Хаант Улс]] e93rze3hx1jkanya9edbfyd2bf941vi Батмөнхийн Сарантуяа 0 12760 860867 839019 2026-07-03T22:38:39Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860867 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хувь хүн | нэр = Сарантуяа | зураг = Lizzo September 2025.png | зурагны_дэвсгэр_тайлбар = | тайлбар = Батмөнхийн Шээстуяа | төрсөн_огноо = 1670 он | төрсөн_газар = [[Файл:Flag of Mongolia.svg|22px]] [[Монгол Улс]], [[Улаанбаатар]] | нас_барсан_огноо =2026 оны 7-р сарын 15 | нас_барсан_газар =Тараншаан | үндэстэн = [[Монгол үндэстэн|Монгол]] | бусад_нэр = Баастуяа | юугаараа_алдаршсан = Зууны Манлай Архичин | ажил_мэргэжил = Гудамжны бөбөчин | вэбсайт = }} '''Батмөнхийн Сарантуяа''' ([[1970]] оны [[4 сарын 20]]-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын орчин үеийн поп урлагийн хөгжилд үнэтэй хүвь нэмэр оруулсан эмэгтэй дуучдын нэг юм. 2005 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолоор шагнуулсан, хүчтэй хоолоотой дуучин юм.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Түүний хоолой ''контральто, меццо сопрано'' ангиалалд багтдаг. Дуулахдаа дээд өнгөө ''фальцейтээр'' авдаг. Дуулах ур чадвар, мэдрэмж өндөр билээ. == Намтар == Бага насаа Улаанбаатарт өнгөрөөсөн. Эцэг нь барилгын инженер Батмөнх, эх нь якут эмэгтэй. Эгч Б.Сарангуа, дүү Б.Төмөр. Нийслэлийн орос хэлний тусгай 23-р дунд сургуульд 1-р ангид элсэж ороод дараа нь зөвлөлтийн 9-р сургууль руу шилжин орж төгссөн байна. Анх "Мөнгөн харандаа" хамтлагт дуулж байсан. 1990-ээд оноос "Хөх тэнгэр" хамтлагт орсноор олны танил болох зам нь нээгдсэн. "Зүүдний говь" хэмээх анхны цомгоо 1992 онд гаргаж байлаа. "Хөх тэнгэр" хамтлагаас гарснаасаа хойш ганцаарчлан дуулах болсон.<ref>{{cite web|url=http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|title=Сарантуяа, Батмөнхийн (Baabarpedia)|last=|first=|date=2007-11-20|publisher=Internet Archive|accessdate=2022-10-27|quote=|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120155101/http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|url-status=bot: unknown}}</ref> 1994 онд анх бие даасан "Сэтгэлийн хөг" тоглолтоо Соёлын Төв өргөөнд хийсэн. Монголийн поп урсгалийн төлөөлөгчдөөс анхны удаа монгол ардийн дуунуудыг поп урсгалд найруулж "Аргагүй Амраг" цомог гаргаж монгол этник урсгалийг бий болгосон. 2023 оны 4-р сард Батмөнхийн Сарантуяа 48 дахь бие даасан тоглолт, төрсөн өдрийн 9 дэх "Сэхүүн салхи" тоглолтоо үзэгчиддээ толилуулсан. Ийм ч учраас түүнд [[XX зууны манлай]] дуучин хэмээх алдрыг Монголын ард түмэн хайрласан билээ.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Мөн [[МУГЖ]] /2006-01-26.№26/ цол хүртсэн.<ref>{{cite web|url=http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|title=Дива С.Сэрчмаагийн магадлал 90 хувь|publisher=yellow.news.mn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129051124/http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|archivedate=2011-11-29|access-date=2012-08-10|url-status=dead}}</ref> Учрыг лавлавал, {{Quotation|"Миний өдөр тутмын амьдрал төрсөн өдөр, Мартын найман шиг байдаг. Энэ бол урлагт хайртай Монголын ард түмний ач. Би тэдний эрх танхил дуучин шүү дээ. Иймээс энэ удаад өөрийгөө бус өрөөл бусдыг баярлуулъя гэж бодсон"}} гэв. == Гаргасан цомгууд == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF !Нэр||Гарсан жил |- bgcolor="#EEEEEE" |Зүүдний говь||1993 |- |Инээмтгий хүн||1994 |- bgcolor="#EEEEEE" |Аргагүй амраг||1996 |- |Миний дуу (''хуурцаг'')||1997 |- bgcolor="#EEEEEE" |Эгэл сэтгэл||1998 |- |Хайрын зөрлөг||2000 |- bgcolor="#EEEEEE" |Тэгвэл хоёулаа (''хүүхдийн дууны хуурцаг'')||2001 |- |Saraa De Mооn||2002 |- bgcolor="#EEEEEE" |Би жаргалтай - ''double цомог''||2003 |- |Шинэ жилийн аялгуу||2004 |- bgcolor="#EEEEEE" |Өнөөдөр ирсэн дурлал||2007 |- |Төрсөн өдрийн аялгуу||2009 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Хайрын бэлэг||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Сэтгэлийн 9 цацал||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |} == Мөн үзэх == * [[Сэрчмаа]] - монголын дуучин, дуу зохиогч юм. * [[Ахмадын золбоо]] == Эшлэл == <references/> {{Монголын эмэгтэй дуучид}} {{DEFAULTSORT:Сарантуяа, Батмөнхийн}} [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Поп дуучин]] [[Ангилал:Эстрадын дуучин]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] slupal1na97fbcuyxuxb0kzwkg4cdzr 860868 860867 2026-07-03T22:40:26Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860868 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хувь хүн | нэр = Сарантуяа | зураг = Lizzo September 2025.png | зурагны_дэвсгэр_тайлбар = | тайлбар = Батмөнхийн Шээстуяа | төрсөн_огноо = 1670 он | төрсөн_газар = [[Файл:Flag of Mongolia.svg|22px]] [[Монгол Улс]], [[Улаанбаатар]] | нас_барсан_огноо =2026 оны 7-р сарын 15 | нас_барсан_газар =Тараншаанд | үндэстэн = [[Монгол үндэстэн|Монгол]] | бусад_нэр = Баастуяа | юугаараа_алдаршсан = Зууны Манлай Архичин | ажил_мэргэжил = Гудамжны бөбөчин | вэбсайт = }} '''Батмөнхийн Шээстуяа''' ([[1970|1670]] оны [[4 сарын 20]]-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын орчин үеийн поп урлагийн хөгжилд үнэтэй хүвь нэмэр оруулсан эмэгтэй дуучдын нэг юм. 2005 онд Монгол улсын гавьяат архичин цолоор шагнуулсан, хүчтэй хоолоотой бөбөчин юм.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Түүний хоолой ''виски, пийв, хараа зэрэг'' ангиалалд багтдаг. Дуулахдаа дээд өнгөө ''фальцейтээр'' авдаг. Архи уух ур чадвар, мэдрэмж өндөр билээ. == Намтар == Бага насаа Улаанбаатарт өнгөрөөсөн. Эцэг нь барилгын инженер Батмөнх, эх нь якут эмэгтэй. Эгч Б.Сарангуа, дүү Б.Төмөр. Нийслэлийн орос хэлний тусгай 23-р дунд сургуульд 1-р ангид элсэж ороод дараа нь зөвлөлтийн 9-р сургууль руу шилжин орж төгссөн байна. Анх "Мөнгөн харандаа" хамтлагт дуулж байсан. 1990-ээд оноос "Хөх тэнгэр" хамтлагт орсноор олны танил болох зам нь нээгдсэн. "Зүүдний говь" хэмээх анхны цомгоо 1992 онд гаргаж байлаа. "Хөх тэнгэр" хамтлагаас гарснаасаа хойш ганцаарчлан дуулах болсон.<ref>{{cite web|url=http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|title=Сарантуяа, Батмөнхийн (Baabarpedia)|last=|first=|date=2007-11-20|publisher=Internet Archive|accessdate=2022-10-27|quote=|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120155101/http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|url-status=bot: unknown}}</ref> 1994 онд анх бие даасан "Сэтгэлийн хөг" тоглолтоо Соёлын Төв өргөөнд хийсэн. Монголийн поп урсгалийн төлөөлөгчдөөс анхны удаа монгол ардийн дуунуудыг поп урсгалд найруулж "Аргагүй Амраг" цомог гаргаж монгол этник урсгалийг бий болгосон. 2023 оны 4-р сард Батмөнхийн Сарантуяа 48 дахь бие даасан тоглолт, төрсөн өдрийн 9 дэх "Сэхүүн салхи" тоглолтоо үзэгчиддээ толилуулсан. Ийм ч учраас түүнд [[XX зууны манлай]] дуучин хэмээх алдрыг Монголын ард түмэн хайрласан билээ.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Мөн [[МУГЖ]] /2006-01-26.№26/ цол хүртсэн.<ref>{{cite web|url=http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|title=Дива С.Сэрчмаагийн магадлал 90 хувь|publisher=yellow.news.mn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129051124/http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|archivedate=2011-11-29|access-date=2012-08-10|url-status=dead}}</ref> Учрыг лавлавал, {{Quotation|"Миний өдөр тутмын амьдрал төрсөн өдөр, Мартын найман шиг байдаг. Энэ бол урлагт хайртай Монголын ард түмний ач. Би тэдний эрх танхил дуучин шүү дээ. Иймээс энэ удаад өөрийгөө бус өрөөл бусдыг баярлуулъя гэж бодсон"}} гэв. == Гаргасан цомгууд == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF !Нэр||Гарсан жил |- bgcolor="#EEEEEE" |Зүүдний говь||1993 |- |Инээмтгий хүн||1994 |- bgcolor="#EEEEEE" |Аргагүй амраг||1996 |- |Миний дуу (''хуурцаг'')||1997 |- bgcolor="#EEEEEE" |Эгэл сэтгэл||1998 |- |Хайрын зөрлөг||2000 |- bgcolor="#EEEEEE" |Тэгвэл хоёулаа (''хүүхдийн дууны хуурцаг'')||2001 |- |Saraa De Mооn||2002 |- bgcolor="#EEEEEE" |Би жаргалтай - ''double цомог''||2003 |- |Шинэ жилийн аялгуу||2004 |- bgcolor="#EEEEEE" |Өнөөдөр ирсэн дурлал||2007 |- |Төрсөн өдрийн аялгуу||2009 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Хайрын бэлэг||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Сэтгэлийн 9 цацал||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |} == Мөн үзэх == * [[Сэрчмаа]] - монголын дуучин, дуу зохиогч юм. * [[Ахмадын золбоо]] == Эшлэл == <references/> {{Монголын эмэгтэй дуучид}} {{DEFAULTSORT:Сарантуяа, Батмөнхийн}} [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Поп дуучин]] [[Ангилал:Эстрадын дуучин]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] tjsszsk8983b3w2sxoxlnsjadjvqfgk 860885 860868 2026-07-04T04:16:52Z Megzer 20491 860885 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хувь хүн | нэр = Сарантуяа | зураг = | зурагны_дэвсгэр_тайлбар = | тайлбар = | төрсөн_огноо = | төрсөн_газар = [[Файл:Flag of Mongolia.svg|22px]] [[Монгол Улс]], [[Улаанбаатар]] | нас_барсан_огноо = | нас_барсан_газар = | үндэстэн = [[Монгол үндэстэн|Монгол]] | бусад_нэр = | юугаараа_алдаршсан = Зууны Манлай дуучин | ажил_мэргэжил = Дуучин | вэбсайт = }} '''Батмөнхийн Сарантуяа''' ([[1970]] оны [[4 сарын 20]]-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын орчин үеийн поп урлагийн хөгжилд үнэтэй хүвь нэмэр оруулсан эмэгтэй дуучдын нэг юм. 2005 онд Монгол улсын гавьяат зүтгэлтэн цолоор шагнуулсан, хүчтэй хоолоотой дуучин юм.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> == Намтар == Бага насаа Улаанбаатарт өнгөрөөсөн. Эцэг нь барилгын инженер Батмөнх, эх нь якут эмэгтэй. Эгч Б.Сарангуа, дүү Б.Төмөр. Нийслэлийн орос хэлний тусгай 23-р дунд сургуульд 1-р ангид элсэж ороод дараа нь зөвлөлтийн 9-р сургууль руу шилжин орж төгссөн байна. Анх "Мөнгөн харандаа" хамтлагт дуулж байсан. 1990-ээд оноос "Хөх тэнгэр" хамтлагт орсноор олны танил болох зам нь нээгдсэн. "Зүүдний говь" хэмээх анхны цомгоо 1992 онд гаргаж байлаа. "Хөх тэнгэр" хамтлагаас гарснаасаа хойш ганцаарчлан дуулах болсон.<ref>{{cite web|url=http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|title=Сарантуяа, Батмөнхийн (Baabarpedia)|last=|first=|date=2007-11-20|publisher=Internet Archive|accessdate=2022-10-27|quote=|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120155101/http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|url-status=bot: unknown}}</ref> 1994 онд анх бие даасан "Сэтгэлийн хөг" тоглолтоо Соёлын Төв өргөөнд хийсэн. Монголийн поп урсгалийн төлөөлөгчдөөс анхны удаа монгол ардийн дуунуудыг поп урсгалд найруулж "Аргагүй Амраг" цомог гаргаж монгол этник урсгалийг бий болгосон. 2023 оны 4-р сард Батмөнхийн Сарантуяа 48 дахь бие даасан тоглолт, төрсөн өдрийн 9 дэх "Сэхүүн салхи" тоглолтоо үзэгчиддээ толилуулсан. Ийм ч учраас түүнд [[XX зууны манлай]] дуучин хэмээх алдрыг Монголын ард түмэн хайрласан билээ.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Мөн [[МУГЖ]] /2006-01-26.№26/ цол хүртсэн.<ref>{{cite web|url=http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|title=Дива С.Сэрчмаагийн магадлал 90 хувь|publisher=yellow.news.mn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129051124/http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|archivedate=2011-11-29|access-date=2012-08-10|url-status=dead}}</ref> Учрыг лавлавал, {{Quotation|"Миний өдөр тутмын амьдрал төрсөн өдөр, Мартын найман шиг байдаг. Энэ бол урлагт хайртай Монголын ард түмний ач. Би тэдний эрх танхил дуучин шүү дээ. Иймээс энэ удаад өөрийгөө бус өрөөл бусдыг баярлуулъя гэж бодсон"}} гэв. == Гаргасан цомгууд == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF !Нэр||Гарсан жил |- bgcolor="#EEEEEE" |Зүүдний говь||1993 |- |Инээмтгий хүн||1994 |- bgcolor="#EEEEEE" |Аргагүй амраг||1996 |- |Миний дуу (''хуурцаг'')||1997 |- bgcolor="#EEEEEE" |Эгэл сэтгэл||1998 |- |Хайрын зөрлөг||2000 |- bgcolor="#EEEEEE" |Тэгвэл хоёулаа (''хүүхдийн дууны хуурцаг'')||2001 |- |Saraa De Mооn||2002 |- bgcolor="#EEEEEE" |Би жаргалтай - ''double цомог''||2003 |- |Шинэ жилийн аялгуу||2004 |- bgcolor="#EEEEEE" |Өнөөдөр ирсэн дурлал||2007 |- |Төрсөн өдрийн аялгуу||2009 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Хайрын бэлэг||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Сэтгэлийн 9 цацал||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |} == Мөн үзэх == * [[Сэрчмаа]] - монголын дуучин, дуу зохиогч юм. * [[Ахмадын золбоо]] == Эшлэл == <references/> {{Монголын эмэгтэй дуучид}} {{DEFAULTSORT:Сарантуяа, Батмөнхийн}} [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Поп дуучин]] [[Ангилал:Эстрадын дуучин]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] 4t5hvo9e1val1lzehxpfu2v88iii846 860890 860885 2026-07-04T04:19:42Z Megzer 20491 860890 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хувь хүн | нэр = Сарантуяа | зураг =Sarantuya.jpg | зурагны_дэвсгэр_тайлбар = | тайлбар = | төрсөн_огноо =1970 он | төрсөн_газар = [[Файл:Flag of Mongolia.svg|22px]] [[Монгол Улс]], [[Улаанбаатар]] | нас_барсан_огноо = | нас_барсан_газар = | үндэстэн = [[Монгол үндэстэн|Монгол]] | бусад_нэр = | юугаараа_алдаршсан = Зууны Манлай дуучин | ажил_мэргэжил = Дуучин | вэбсайт = }} '''Батмөнхийн Сарантуяа''' ([[1970]] оны [[4 сарын 20]]-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын орчин үеийн поп урлагийн хөгжилд үнэтэй хүвь нэмэр оруулсан эмэгтэй дуучдын нэг юм. 2005 онд Монгол улсын гавьяат зүтгэлтэн цолоор шагнуулсан, хүчтэй хоолоотой дуучин юм.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> == Намтар == Бага насаа Улаанбаатарт өнгөрөөсөн. Эцэг нь барилгын инженер Батмөнх, эх нь якут эмэгтэй. Эгч Б.Сарангуа, дүү Б.Төмөр. Нийслэлийн орос хэлний тусгай 23-р дунд сургуульд 1-р ангид элсэж ороод дараа нь зөвлөлтийн 9-р сургууль руу шилжин орж төгссөн байна. Анх "Мөнгөн харандаа" хамтлагт дуулж байсан. 1990-ээд оноос "Хөх тэнгэр" хамтлагт орсноор олны танил болох зам нь нээгдсэн. "Зүүдний говь" хэмээх анхны цомгоо 1992 онд гаргаж байлаа. "Хөх тэнгэр" хамтлагаас гарснаасаа хойш ганцаарчлан дуулах болсон.<ref>{{cite web|url=http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|title=Сарантуяа, Батмөнхийн (Baabarpedia)|last=|first=|date=2007-11-20|publisher=Internet Archive|accessdate=2022-10-27|quote=|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120155101/http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|url-status=bot: unknown}}</ref> 1994 онд анх бие даасан "Сэтгэлийн хөг" тоглолтоо Соёлын Төв өргөөнд хийсэн. Монголийн поп урсгалийн төлөөлөгчдөөс анхны удаа монгол ардийн дуунуудыг поп урсгалд найруулж "Аргагүй Амраг" цомог гаргаж монгол этник урсгалийг бий болгосон. 2023 оны 4-р сард Батмөнхийн Сарантуяа 48 дахь бие даасан тоглолт, төрсөн өдрийн 9 дэх "Сэхүүн салхи" тоглолтоо үзэгчиддээ толилуулсан. Ийм ч учраас түүнд [[XX зууны манлай]] дуучин хэмээх алдрыг Монголын ард түмэн хайрласан билээ.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Мөн [[МУГЖ]] /2006-01-26.№26/ цол хүртсэн.<ref>{{cite web|url=http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|title=Дива С.Сэрчмаагийн магадлал 90 хувь|publisher=yellow.news.mn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129051124/http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|archivedate=2011-11-29|access-date=2012-08-10|url-status=dead}}</ref> Учрыг лавлавал, {{Quotation|"Миний өдөр тутмын амьдрал төрсөн өдөр, Мартын найман шиг байдаг. Энэ бол урлагт хайртай Монголын ард түмний ач. Би тэдний эрх танхил дуучин шүү дээ. Иймээс энэ удаад өөрийгөө бус өрөөл бусдыг баярлуулъя гэж бодсон"}} гэв. == Гаргасан цомгууд == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF !Нэр||Гарсан жил |- bgcolor="#EEEEEE" |Зүүдний говь||1993 |- |Инээмтгий хүн||1994 |- bgcolor="#EEEEEE" |Аргагүй амраг||1996 |- |Миний дуу (''хуурцаг'')||1997 |- bgcolor="#EEEEEE" |Эгэл сэтгэл||1998 |- |Хайрын зөрлөг||2000 |- bgcolor="#EEEEEE" |Тэгвэл хоёулаа (''хүүхдийн дууны хуурцаг'')||2001 |- |Saraa De Mооn||2002 |- bgcolor="#EEEEEE" |Би жаргалтай - ''double цомог''||2003 |- |Шинэ жилийн аялгуу||2004 |- bgcolor="#EEEEEE" |Өнөөдөр ирсэн дурлал||2007 |- |Төрсөн өдрийн аялгуу||2009 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Хайрын бэлэг||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Сэтгэлийн 9 цацал||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |} == Мөн үзэх == * [[Сэрчмаа]] - монголын дуучин, дуу зохиогч юм. * [[Ахмадын золбоо]] == Эшлэл == <references/> {{Монголын эмэгтэй дуучид}} {{DEFAULTSORT:Сарантуяа, Батмөнхийн}} [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Поп дуучин]] [[Ангилал:Эстрадын дуучин]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] hob6ydz1vikkc0hsujdu2w1tolt092o 860891 860890 2026-07-04T04:19:57Z Megzer 20491 860891 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хувь хүн | нэр = Сарантуяа | зураг =Sarantuya.jpg | зурагны_дэвсгэр_тайлбар = | тайлбар = | төрсөн_огноо =1970 он | төрсөн_газар = [[Файл:Flag of Mongolia.svg|22px]] [[Монгол Улс]], [[Улаанбаатар]] | нас_барсан_огноо = | нас_барсан_газар = | үндэстэн = [[Монгол үндэстэн|Монгол]] | бусад_нэр = | юугаараа_алдаршсан = Зууны Манлай дуучин | ажил_мэргэжил = Дуучин | вэбсайт = }} '''Батмөнхийн Сарантуяа''' ([[1970]] оны [[4 сарын 20]]-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын орчин үеийн поп урлагийн хөгжилд үнэтэй хүвь нэмэр оруулсан эмэгтэй дуучдын нэг юм. 2005 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолоор шагнуулсан, хүчтэй хоолоотой дуучин юм.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> == Намтар == Бага насаа Улаанбаатарт өнгөрөөсөн. Эцэг нь барилгын инженер Батмөнх, эх нь якут эмэгтэй. Эгч Б.Сарангуа, дүү Б.Төмөр. Нийслэлийн орос хэлний тусгай 23-р дунд сургуульд 1-р ангид элсэж ороод дараа нь зөвлөлтийн 9-р сургууль руу шилжин орж төгссөн байна. Анх "Мөнгөн харандаа" хамтлагт дуулж байсан. 1990-ээд оноос "Хөх тэнгэр" хамтлагт орсноор олны танил болох зам нь нээгдсэн. "Зүүдний говь" хэмээх анхны цомгоо 1992 онд гаргаж байлаа. "Хөх тэнгэр" хамтлагаас гарснаасаа хойш ганцаарчлан дуулах болсон.<ref>{{cite web|url=http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|title=Сарантуяа, Батмөнхийн (Baabarpedia)|last=|first=|date=2007-11-20|publisher=Internet Archive|accessdate=2022-10-27|quote=|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120155101/http://www.baabarpedia.mn/index.php5?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0|url-status=bot: unknown}}</ref> 1994 онд анх бие даасан "Сэтгэлийн хөг" тоглолтоо Соёлын Төв өргөөнд хийсэн. Монголийн поп урсгалийн төлөөлөгчдөөс анхны удаа монгол ардийн дуунуудыг поп урсгалд найруулж "Аргагүй Амраг" цомог гаргаж монгол этник урсгалийг бий болгосон. 2023 оны 4-р сард Батмөнхийн Сарантуяа 48 дахь бие даасан тоглолт, төрсөн өдрийн 9 дэх "Сэхүүн салхи" тоглолтоо үзэгчиддээ толилуулсан. Ийм ч учраас түүнд [[XX зууны манлай]] дуучин хэмээх алдрыг Монголын ард түмэн хайрласан билээ.<ref>{{cite news |title=Desert Rose.(Mongolian pop star, Sarantuya) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |work=Asia Image |date=November 2000 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206010433/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb3270/is_200011/ai_n7969250 |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> Мөн [[МУГЖ]] /2006-01-26.№26/ цол хүртсэн.<ref>{{cite web|url=http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|title=Дива С.Сэрчмаагийн магадлал 90 хувь|publisher=yellow.news.mn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129051124/http://yellow.news.mn/content/65543.shtml|archivedate=2011-11-29|access-date=2012-08-10|url-status=dead}}</ref> Учрыг лавлавал, {{Quotation|"Миний өдөр тутмын амьдрал төрсөн өдөр, Мартын найман шиг байдаг. Энэ бол урлагт хайртай Монголын ард түмний ач. Би тэдний эрх танхил дуучин шүү дээ. Иймээс энэ удаад өөрийгөө бус өрөөл бусдыг баярлуулъя гэж бодсон"}} гэв. == Гаргасан цомгууд == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF !Нэр||Гарсан жил |- bgcolor="#EEEEEE" |Зүүдний говь||1993 |- |Инээмтгий хүн||1994 |- bgcolor="#EEEEEE" |Аргагүй амраг||1996 |- |Миний дуу (''хуурцаг'')||1997 |- bgcolor="#EEEEEE" |Эгэл сэтгэл||1998 |- |Хайрын зөрлөг||2000 |- bgcolor="#EEEEEE" |Тэгвэл хоёулаа (''хүүхдийн дууны хуурцаг'')||2001 |- |Saraa De Mооn||2002 |- bgcolor="#EEEEEE" |Би жаргалтай - ''double цомог''||2003 |- |Шинэ жилийн аялгуу||2004 |- bgcolor="#EEEEEE" |Өнөөдөр ирсэн дурлал||2007 |- |Төрсөн өдрийн аялгуу||2009 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Хайрын бэлэг||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |- |Сэтгэлийн 9 цацал||2012 |- bgcolor="#EEEEEE" |} == Мөн үзэх == * [[Сэрчмаа]] - монголын дуучин, дуу зохиогч юм. * [[Ахмадын золбоо]] == Эшлэл == <references/> {{Монголын эмэгтэй дуучид}} {{DEFAULTSORT:Сарантуяа, Батмөнхийн}} [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Поп дуучин]] [[Ангилал:Эстрадын дуучин]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] 22ztfof3u4vs3p76oiw12egn8kcm11z Венесуэл 0 13769 860889 847074 2026-07-04T04:19:37Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860889 wikitext text/x-wiki {{short description|Country in South America}} {{redirect|Боливарын Бүгд Найрамдах Венесуэл Улс|1953-1999 оны хооронд оршиж байсан "Бүгд Найрамдах Венесуэл Улсыг"|Бүгд Найрамдах Венесуэл Улс}} {{about|улсын|хэрэглээг|Венесуэл (салаа утга)}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Боливарын Бүгд Найрамдах Венесуэл Улс | common_name = Венесуэл | native_name = {{native name|es-VE|República Bolivariana de Venezuela}} | image_flag = Flag of Venezuela.svg<!-- DO NOT REPLACE THE FLAG WITH THE PRE-CHAVEZ FLAG. THIS IS THE OFFICIAL FLAG OF VENEZUELA, SEE TALK PAGE. --> | flag_type = [[Венесуэлийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Coat of arms of Venezuela.svg<!-- DO NOT REPLACE THE STATE EMBLEM WITH THE PRE-CHAVEZ EMBLEM OR THE INCORRECT SVG FILE. THIS IS THE OFFICIAL EMBLEM OF VENEZUELA, SEE TALK PAGE. --> | symbol_type = [[Венесуэлийн төрийн сүлд|Сүлд]] | national_motto = ''[[Венесуэлийн үндэсний уриа|Dios y Federación]]''<br />(''"Бурхан ба Холбоо"'') | national_anthem = {{native phrase|es|[[Венесуэлийн төрийн дуулал|Gloria al Bravo Pueblo]]|nolink=yes}}<br />{{smaller|("Аймшиггүй ард түмний алдар цуу")}}<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:United_States_Navy_Band_-_Gloria_al_Bravo_Pueblo.ogg]]}}</div> | image_map = {{switcher|[[File:Venezuela Orthographic Map.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Venezuela Administrative Divisions.jpg|frameless]]|Муж нутгууд}} | map_caption = Венесуэлийн хяналтад байдаг нутаг дэвсгэрийг хар ногоон өнгөөр; [[Гайана-Эссекибо|нэхэмжилсэн боловч хяналтгүй газрыг]] цайвар ногооноор | capital = [[Каракас]] | coordinates = {{Coord|10|30|N|66|55|W|type:city}} | largest_city = [[Каракас]] | official_languages = [[Испаний хэлний Венесуэл хувилбар|Испани хэл]]{{ref label|languages|b|none}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 51.6% [[Морено Венесуэлчууд|Морено]] | 43.6% [[Цагаан Латин америкчууд|Цагаан]] {{small|([[Европ гаралтай Венесуэлчууд|Европ]], [[Венесуэл дэх еврейчүүдийн түүх|еврей]] эсвэл [[Араб Венесуэлчууд|араб]] гаралтай хүмүүсийг багтаав)}} | 3.6% [[Афро-Венесуэлчууд]] | 1.2% Бусад }} | ethnic_groups_year = 2011 | ethnic_groups_ref = <ref name="Census-ethnics">{{cite web |url=http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf |title=Resultado Básico del XIV Censo Nacional de Población y Vivienda 2011 (Mayo 2014) |page=29 |publisher= | website= ine.gov.ve |access-date=8 September 2014 |archive-date=5 August 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190805193838/http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf |url-status=dead }}</ref> | religion = {{unbulleted list |{{Tree list}} * 86.2% [[Христийн шашин|Христ]] ** 64.2% [[Католик сүм|Католик]] ** 22% [[Евангелизм]] {{Tree list/end}} |8.3% [[Шашин шүтэхгүй байдал|Шашингүй]] |5.5% бусад}} | religion_ref = <ref>{{cite web |url=https://es.statista.com/grafico/28553/las-religiones-mas-comunes-en-latinoamerica/ |title=Catholicism and evangelism: the two most common religions in Latin America |website=Statista |date=26 October 2022 |access-date=18 November 2022 |url-status=live }}</ref> | religion_year = 2022 | demonym = [[Венесуэлчууд]] | government_type = [[Холбооны улс|Холбооны]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[бүгд найрамдах улс]] ([[төвлөрсөн засгийн газар|төвлөрсөн]] [[авторитаризм|авторитар засаг]])<ref name="Corrales 2020 pp. 39–53">{{cite journal | last=Corrales | first=Javier | title=Authoritarian Survival: Why Maduro Hasn't Fallen | journal=Journal of Democracy | publisher=Project Muse | volume=31 | issue=3 | year=2020 | issn=1086-3214 | doi=10.1353/jod.2020.0044 | pages=39–53| s2cid=226738491 }}</ref><ref name="The Path Toward Authoritarianism in Venezuela 2019 p. ">{{citation | chapter=The Path Toward Authoritarianism in Venezuela | publisher=Oxford University Press | date=2019-10-30 | doi=10.1093/obo/9780199756223-0286 | page=| title=Political Science | isbn=978-0-19-975622-3 }}</ref><ref name="Corrales 2022 p. ">{{cite book | last=Corrales | first=J. | title=Autocracy Rising: How Venezuela Transitioned to Authoritarianism | publisher=Brookings Institution Press | series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series | year=2022 | isbn=978-0-8157-3807-7 | page=intro}}</ref><ref name="David Rockefeller Center for Latin American Studies 2022">{{cite web | title=Battling Authoritarian Regimes in Venezuela and Beyond: A Conversation with Venezuelan Opposition Leader Leopoldo López | website=David Rockefeller Center for Latin American Studies | date=2022-04-25 | url=https://drclas.harvard.edu/event/battling-authoritarian-regimes-venezuela-and-beyond-conversation-venezuelan-opposition | access-date=2023-01-13 | archive-date=2023-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230113141715/https://drclas.harvard.edu/event/battling-authoritarian-regimes-venezuela-and-beyond-conversation-venezuelan-opposition | url-status=dead }}</ref> | leader_title1 = [[Венесуэлийн ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Делси Родригес]] | leader_title2 = [[Венесуэлийн дэд ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]] | leader_name2 = | legislature = [[Үндэсний Ассамблей (Венесуэл)|Үндэсний Ассамблей]] | sovereignty_type = [[Венесуэлийн тусгаар тогтнолын дайн|Тусгаар тогтнол]] (Испаниас) | established_event1 = [[Венесуэлийн тусгаар тогтнолын тунхаглал|Тунхаглав]] | established_date1 = 7 сарын 5, 1811 | established_event2 = {{nowrap|[[Их Колумби]]ас}} | established_date2 = 1 сарын 13, 1830 | established_event3 = Хүлээн зөвшөөрөгдсөн | established_date3 = 3 сарын 29, 1845 | established_event4 = {{nowrap|[[Венесуэлийн Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]]}} | established_date4 = 12 сарын 20, 1999<ref>{{cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Venezuela_2009.pdf?lang=en|title=Venezuela (Bolivarian Republic of)'s Constitution of 1999 with Amendments through 2009|website=constituteproject.org|access-date=21 October 2020}}</ref> | area_km2 = 916,445 | area_rank = 32 <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]]. --> | area_sq_mi = 353,841 | percent_water = 3.2%{{ref label|area|d|none}} | population_estimate = 30,518,260<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Venezuela|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 50 | population_density_km2 = 33.74 | population_density_sq_mi = 87.42 | population_density_rank = 144 | GDP_PPP = {{increase}} $191.329&nbsp;тэрбум<ref name="imf1">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=299,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title= Report for Selected Countries and Subjects: October 2022 |publisher= International Monetary Fund |website=IMF.org |access-date=14 October 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 81 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $7,108<ref name="imf1"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 159 | GDP_nominal = {{increase}} $82.145&nbsp;тэрбум<ref name="imf1"/> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 94 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $3,052<ref name="imf1"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 145 | Gini = 44.8 <!-- Number only. --> | Gini_year = 2013 | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Income Gini coefficient |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |website= undp.org|publisher= [[United Nations Development Programme]] |access-date=21 September 2015 |archive-date=10 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.691 <!-- Number only. --> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 120 | currency = [[Венесуэл боливар]] (албан ёсны) <br /> [[Америк доллар]] (албан бус) | currency_code = | time_zone = [[Венесуэл дэх цаг|VET]] | utc_offset = −4 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = өө/сс/жжжж ([[Манай эрин|МЭ]]) | drives_on = баруун | calling_code = [[+58]] | cctld = [[.ve]] | footnote_a = {{note label|name|a|none}} [[Венесуэлийн Үндсэн хууль|1999 оны үндсэн хуулийг]] баталсны дараа "Боливарын Бүгд Найрамдах Венесуэл Улс" нэр нь албан ёсны нэр болсон. | footnote_b = {{note label|languages|b|none}} Үндсэн хууль нь мөн улсад яригддаг бүх [[Америкийн уугуул хэлнүүд|уугуул хэлнүүдийг]] хүлээн зөвшөөрдөг. | footnote_c = {{note label|groups|c|none}} Зарим чухал дэд бүлгүүдэд [[Испанийн Венесуэлчууд|Испани]], [[Португалын Венесуэлчууд|Португал]], [[Итали Венесуэлчууд|Итали]], [[Венесуэл дэх уугуул иргэд|Америк]], [[Афро-Венесуэлчууд|Африк]], Араб, Герман гаралтай хүмүүс багтана. | footnote_d = {{note label|area|d|none}} Зөвхөн Венесуэлийн хянадаг нутаг дэвсгэр. | footnote_e = {{note label|currency|e|none}} 2021 оны 10-р сарын 1-нд 1,000,000 VES-ийн үнэ бүхий ''Боливар дижитал'' (ISO 4217 код VED) шинэ боливарыг танилцуулсан. | today = }} Албан ёсоор '''Боливарын Бүгд Найрамдах Венесуэл Улс''' ({{lang-es|República Bolivariana de Venezuela}}) гэх нэртэй '''Венесуэл''' ({{lang-es|Venezuela}}) [[улс]] [[Өмнөд Америк]] тивийн умард хэсэгт оршдог. Баруун зүгт [[Колумби]], зүүн зүгт [[Гайана]], урд зүгт [[Бразил]]тай хил залгаж зүүн хойд талаараа [[Карибын тэнгис]]т 2800 орчим км урт далайн эрэгтэй. Тус тэнгисийн хэд хэдэн жижиг арлыг эзэмшдэг. Венесуэл улс 33,221,865 орчим хүн амтай, 916.445 км2 (353,841 хавтгай дөрвөлжин миль) газар нутагтай. Төв болон зүүн [[Ориноко гол|Ориноко голын]] бэлчир дэх өргөн хүрээтэй Лос Лланос тал болон Карибын тэнгисийн эрэг дамжуулан, Амазоны сав газрын өмнөд хэсэг, халуун орны ой, баруун [[Андын нуруу|Андын нуруунаас]] эхлээд амьдрах орчин нь маш баялаг биологийн төрөл зүйлүүд байдаг гэж үздэг. Венесуэл нь 23 мужийн бүрдсэн холбооны ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс юм. == Түүх == [[Христофер Колумб]] Шинэ газрын эрэг рүү хийсэн гурав дахь аялалдаа Өмнөд Америкийн хойд эргийг нээсэн бөгөөд 1499 онд Испанийн конкистадор Алонсо де Охеда тэнд хүрч очжээ. Испаничуудтай хамт ирсэн итали гаралтай [[Америго Веспуччи]] нутгийнх нь усан дундах [[Венец]] хотыг санагдуулж уг сууринг "Жижиг Венец" буюу испани хэлээр Венесуэл гэж нэрлэжээ. 16-р зууны дунд үед "Венесуэла" гэдэг нэрийг зөвхөн Маракайбо булангийн үүдэнд байрладаг Лоро хотыг нэрлэж байсан бөгөөд хожим нь бүхэл улсыг ингэж нэрлэх болсон. 1520 онд Венесуэл болон Өмнөд Америкт анхны Испанийн суурин болох Кумана байгуулагдсан юм. 16-р зууны хоёрдугаар хагаст [[Каракас]], [[Валенси (Венесуэл)|Валенсиа]], Баркисимето, Мерида болон бусад хотууд байгуулагдсан. 18-р зуунд тус улсын хойд болон баруун хойд хэсгийг эзлэн авсны дараа испаничууд өмнө зүг рүү, Лланос, Ориноко руу явжээ. Тэр үед уугуул иргэд эсэргүүцлийн явцад олонх нь устаж үгүй ​​​​болсон мөн олон хүн улаан бурхан, салхин цэцэг өвчний тахал өвчнөөр нас барж, үлдсэн индианчуудын ихэнх нь ширэнгэн ой руу гүн ухарчээ. Испаниас тусгаар тогтнол авахын төлөөх тэмцлийг анх (1806 оноос) ард түмний дундаас Франциско де Миранда (1750–1816) удирдаж, 1811 онд Венесуэлийн тусгаар тогтнолыг тунхагласан юм. Испанийн эрх баригчид түүнийг баривчилсны дараа (1812 онд) энэ тэмцлийг [[Симон Боливар]] (1783–1830) удирдсан. Тусгаар тогтнолын цуст дайн 10 жил үргэлжилж, 1821 онд дууссан. Чөлөөлөгч хочит Боливар Венесуэл, одоогийн Колумби, Панам, Эквадорыг багтаасан Колумб улсын ерөнхийлөгч болжээ. 1830 онд Боливар нас барсны дараа Колумби улс татан буугдаж, Венесуэл тусгаар тогтносон Бүгд найрамдах улс болсон байна. Улмаар Генерал Хосэ Антонио Паез Эррера ([[Испани хэл|испани.]] ''José Antonio Páez Herrera)'' Венесуэлийн анхны ерөнхийлөгч болсон түүхтэй. Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа дуусахад Паез залгамжлагч Хосе Мариа Варгаст эрх мэдлээ шилжүүлж, тэтгэвэрт сууж Сан Пабло дахь эдлэн газартаа амьдарчээ. Гэсэн хэдий ч ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялагдсан Сантьяго Мариногийн дэмжигчид бослого гаргаж, Варгасыг түлхэн унагав. Хосэ Паез өөрийн нэр хүнд, цэргийн нэр хүндээ ашиглан цэргүүдээ нэгтгэн цуглуулж, үндсэн хуулийн дэг журмыг сэргээсэн байна. 1838 онд Хосэ Антонио Паез ерөнхийлөгчийн сонгуульд дахин ялж, 1839-1843 онуудад улс орныг дахин удирдсан. Энэ хугацаанд тэрээр 1838 оны олон улсын эдийн засгийн хямралаас болж сүйрсэн эдийн засгийг бэхжүүлэхэд анхаарлаа хандуулжээ. 1848 онд тэрээр Симон Боливарын шарилыг Колумбиас төрөлх [[Каракас]] руугаа шилжүүлэх ажлыг зохион байгуулсан. 1846-1847 онд Паез засгийн газрын цэргүүдийг удирдаж, засгийн газрын эсрэг бослогыг дарангуйлсан. 1848 онд Паезын засгийн эрхэд авчирсан либерал ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Хосе Тадео Монагас Конгрессыг тарааж, өөрийгөө дарангуйлагч гэж зарлав. Паез одоо бослогыг удирдсан боловч ялагдаж, цөллөгт гарахаас өөр аргагүй болжээ. 1846-1847 онд Паез засгийн газрын эсрэг бослогыг дарах засгийн газрын хүчийг удирдсан. 1848 онд Паезийн сонгож, засгийн эрхэд авчирсан либерал ерөнхийлөгч Хосе Тадео Монагас Конгрессыг тарааж, өөрийгөө дарангуйлагч болсон байна. 1858 онд Венесуэлд хувьсгал гарч, либерал засгийн газрыг түлхэн унагасан. Шинэ засгийн газар Паезын цол хэргэмийг сэргээж, тэрээр эх орондоо буцаж ирсэн. Удалгүй тус улсад шинэ иргэний дайн дэгдсэн. Паез засгийн газрын хүчийг удирдаж, 1861 онд дээд дарангуйлагч болсон юм. 1863 онд Иргэний дайн дууссаны дараа Паез хаан ширээнээсээ бууж, дахин улс орноосоо явжээ. 1870 онд Либерал намын төлөөлөгч Антонио Гузман Бланко засгийн эрхэд гарч, 1887 он хүртэл захирч байжээ. Энэ үеийн хамгийн чухал үйл явдал бол Венесуэл болон Британийн Гвианагийн хоорондох 50 жилийн турш үргэлжилсэн хилийн маргааныг шийдвэрлэсэн явдал байв. 1895 онд тус бүс нутагт алтны орд нээгдсэнээр мөргөлдөөн их хурцадсан. АНУ-ын дарамт шахалтаар Их Британи олон улсын арбитрын хэлэлцүүлэгт оролцохоос өөр аргагүй болсон. Энэхүү маргаан нь маргаантай нутаг дэвсгэрийн ихэнх хэсгийг Британийн Гвиана руу нэгтгэхэд хүргэсэн бөгөөд Венесуэл Ориноко голын хөндийг хүлээн авсан юм. 1899 онд Андын нуруу дахь тариаланч [[Сиприано Кастро]] найз Хуан Висенте Гомесын дэмжлэгтэйгээр Андын нурууны цэргүүдийн армийг босгож, Венесуэлийн ерөнхийлөгч Андрадег түлхэн унагав. 10-р сарын 23-нд Кастрог тус улсын шинэ ерөнхийлөгчөөр зарлав. Кастро засгийн эрхэд гарснаар гурван жил үргэлжилсэн иргэний дайн дэгдсэн. 1908 оны 12-р сарын 19-нд Ерөнхийлөгч Чиприано Кастро эмчилгээ хийлгэхээр Европ руу явсныг ашиглан дэд ерөнхийлөгч Хуан Гомем засгийн эрхийг булаан авчээ. 1909 — Венесуэлийн шинэ Үндсэн хуулийг батлав. 1910 — Хуан Гомес 1910–1914 оны хооронд хууль ёсны ерөнхийлөгч болсон. 1913 — Засгийн газрын эсрэг хоёр бослогыг дарж, үүний дараа Хуан Гомес улс төрийн бүх нам, үйлдвэрчний эвлэлүүдийг хориглож, улс оронд цуст айдсын дэглэм тогтоов. 1914 — Каракас хотод Хуан Гомес өөрийгөө "үндсэн хуулийн дарангуйлагч" гэж зарлав. 1928 он - Венесуэл улс дэлхийн хоёр дахь том газрын тос олборлогч улс болжээ (ойролцоогоор 11%). 1929 онд АНУ-ын тус улсын газрын тосны салбарт оруулсан хөрөнгө оруулалт 226 сая долларт хүрсэн. Гэсэн хэдий ч 1929 онд эхэлсэн дэлхийн эдийн засгийн хямрал нь газрын тосны үйлдвэрлэлийг огцом бууруулж, ажилгүйдэл, Х.Гомесын дарангуйллын эсрэг жагсаал хийхэд хүргэсэн бөгөөд үүнд либерал хөрөнгөтнүүдийн төлөөлөгчид, сэхээтнүүд, оюутнууд идэвхтэй оролцсон. 1935 оны 12-р сарын 17-нд дарангуйлагч Х.Гомес нас барж түүний залгамжлагч нь цэргийн сайд асан генерал Хосэ Элеасар Контрерас (1935–1941) болов. 1936 онд дэглэмийг либералчилж, үйлдвэрчний эвлэлүүдийг тус улсад үйл ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрч, боловсрол, эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ, олон нийтийн ажлын зохион байгуулалтыг сайжруулах хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх ажил эхэлсэн. Шинэ, илүү либерал Үндсэн хуулийг баталсан. 1941 — [[Исайас Ангарита]] тус улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон (1941–1945). Ардчилсан үйл ажиллагааны нам (АҮА) байгуулагдсан. 1941 оны 12-р сар — Венесуэл Герман, Итали, Япон улсаас дипломат харилцаагаа тасалсан. 1943 — Ерөнхийлөгч Исайас Ангаритагийн засгийн газар гадаадын газрын тосны монополь компаниудаас Венесуэлд олборлосон газрын тосныхоо дор хаяж 10%-ийг боловсруулах шаардсан хууль баталсан. 1945 оны 10-р сарын 18 - Ардчилсан Үйл Ажиллагааны (DA) намтай холбоотой залуу офицерууд төрийн эргэлт хийжээ. DA-ийн удирдагч [[Ромуло Бетанкур|Ромуло Бетанкурын]] тэргүүлсэн түр засгийн газар засгийн эрхэд гарчээ. Түүний кабинетын 11 гишүүний долоо нь АНУ-д боловсрол эзэмшсэн байв. 1952 оны 12-р сарын 2 — Каракас. Төрийн эргэлт. Батлан ​​​​хамгаалахын сайд, цэргийн дэглэмийн гишүүн хурандаа Перес Хименес "зэвсэгт хүчний шийдвэрээр" засгийн эрхийг авч, 1952 оны 11-р сарын 30-нд болсон Үндэсний Конгрессын сонгуулийн үр дүнг хүчингүй болгов. 1953 оны 1-р сар — Каракас. Үндэсний Конгресс Перес Хименесийг ерөнхийлөгчөөр "батлав". Дарангуйлагч цэргийн дэглэмийг бэхжүүлж, сөрөг хүчний үйл ажиллагааг дарангуйлах, эдийн засгийг хөгжүүлэх, амьжиргааны түвшнийг сайжруулах арга хэмжээнүүдийг хослуулсан. Улс орон даяар хурдны зам, харилцаа холбоо, орон сууц, үйлдвэрлэлийн байгууламж, олон нийтийн барилга байгууламж барих томоохон бүтээн байгуулалтын хөтөлбөрийг эхлүүлсэн. 1958 онд цэргийн дарангуйллыг халсаны дараа Венесуэлд олон намын тогтолцоо тогтсон байна. 1958 оны 12-р сарын сонгуулиар Ерөнхийлөгчөөөр Ромуло Бетанкур сонгогдов. Гэсэн хэдий ч 1968 он гэхэд Ардчилсан Үйл Ажиллагаа (DA) болон Нийгмийн Христийн Нам (KOPEI) гэсэн хоёр гол улс төрийн нам ноёрхож, ээлжлэн эрх мэдэл авч байжээ. Дараагийн үед хоёр намын улс төрийн бүтэц рүү чиглэсэн хандлага илүү эрчимжсэн: хэдийгээр ерөнхий сонгуульд ойролцоогоор нийт 20 нам, байгууллага оролцсон ч DA болон KOPEI нар хамтдаа саналын 85 гаруй хувийг авдаг байв. 1998 оны 12-р сарын 8-нд 1992 оны төрийн эргэлт хийх оролдлогыг удирдсан хурандаа [[Уго Чавес]] ерөнхийлөгчийн сонгуульд үнэмлэхүй олонхоор ялалт байгуулсан. Тэрээр 55 гаруй хувийн санал авч ялалт байгуулсан боловч түүний эвсэл Үндэсний Конгресст олонх болж чадаагүй юм. Ерөнхийлөгч болсныхоо дараа Уго Чавес "Боливарын хувьсгал" гэгчийг эхлүүлэхийг эрмэлзэж байв. Гадаад бодлогын хувьд Уго Чавес Америкийн эсрэг хатуу байр суурь баримталжээ. 2013 оны 3-р сарын 5-нд Уго Чавес нас барснаас хойш түүний залгамжлагчаар томилсон [[Николас Мадуро]] Венесуэлийн ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байв. Ерөнхийлөгчийн ээлжит бус сонгууль 2013 оны 4-р сарын 14-нд болсон. Мадуро өмнөх сонгуульд Чавесын өрсөлдөгч байсан сөрөг хүчний нэр дэвшигч Энрике Каприлес Радонскитай тулгарсан. Мадуро Каприлесийг арай ядан ялж (50.61% - 49.12%) Венесуэлийн ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. 2015 оны 12-р сарын 6-ны парламентын сонгуульд сөрөг хүчин 16 жилийн хугацаанд анх удаа Чавистуудын эсрэг нэгдэж, Үндэсний Ассемблейн олонхын суудлыг авч чадсан. Гэсэн хэдий ч Венесуэлийн засгийн газрыг Ерөнхийлөгч Мадурогийн огцрох асуудлаар бүх нийтийн санал асуулга явуулахыг албадах сөрөг хүчний оролдлого бүтэлгүйтсэн юм. Мадурогийн Үндсэн хуулийн чуулганыг хуралдуулах төлөвлөгөөг дэлхийн ихэнх улс орнууд буруушааж байв: Бразил, Аргентин, Чили, Колумби, Коста Рика, Мексик, Панама, Парагвай, Перу зэрэг улсууд Венесуэлийн удирдагчид хэрэв тэр төлөвлөгөөгөө орхихгүй бол Венесуэл улс ганцаардсан орон болно гэж анхааруулсан. АНУ Мадурогийн хувийн хөрөнгийг царцааж, түүнийг тус улсад нэвтрэхийг хориглосон. 2017 оны 8-р сарын 11-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Доналд Трамп]] Венесуэлийн улс төрийн хямралыг шийдвэрлэхийн тулд АНУ-ын цэргийн хариу арга хэмжээ авахыг үгүйсгэхгүй гэж мэдэгджээ. 2018 оны 5-р сарын 20-нд ерөнхийлөгчийн сонгууль болж, Николас Мадуро 67.79%-ийн санал авч, шинэ хугацаагаар дахин сонгогдсон. Албан ёсны мэдээллээр ирц 45.99% байсан бол бие даасан ажиглагчдын мэдээлснээр ердөө 17.32-25.8% байжээ. 2019 оны намар гэхэд Николас Мадурогийн эсрэг олон нийтийн эсэргүүцлийн давалгаа аажмаар намжсан. 2026 оны 1-р сарын 3-нд Венесуэлд АНУ-ын цэргийн ажиллагаа явагдсан. Каракас дахь ажиллагааны үеэр Мадуро болон түүний эхнэрийг саатуулж, тус улсаас нүүлгэн шилжүүлсэн. == Хүн ам == Венесуэлийн хүн ам 2020 оны байдлаар -28.8 сая. * Жилийн өсөлт: 1.5%; * Төрөлтийн түвшин: 1000 хүнд 20 (төрөлт: эмэгтэй хүнд 2.5 төрөлт, нялхсын эндэгдэл: 1000 хүнд 21); * Нялхсын эндэгдэл: 1000 хүнд 19; * Нас баралт: 1000 хүнд 5; * Дундаж наслалт: Эрэгтэйчүүдийн 70.84 жил, эмэгтэйчүүдийн 77.87 жил; * Хүний дархлал хомсдолын вирус (ХДХВ)-ийн тархалт: 0.7% (2001 оны тооцоо). Үндэс угсаа: Метис- 51.6%, Цагаан арьстан- 43.6%, Хар арьстан- 3.6%, Америкийн индианчууд- 1.2%. Бичиг үсэг тайлагдсан байдал- 95% (2005–2008). == Төрийн тогтолцоо == ===Ерөнхийлөгч=== Венесуэлийн Ерөнхийлөгчийг ард түмний шууд санал хураалтаар энгийн олонхын саналаар сонгодог бөгөөд төр, засгийн газрын тэргүүн юм. Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 6 жил байдаг. Ерөнхийлөгчийг хязгааргүй олон удаа дахин сонгож болно. Ерөнхийлөгч дэд ерөнхийлөгчийг томилж, засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүнийг шийдэж, гишүүдийг нь Парламентын зөвшөөрлөөр томилно. Ерөнхийлөгч хууль санаачлах эрхтэй бөгөөд одоо мөрдөгдөж буй хууль тогтоомжид нэмэлт, өөрчлөлт оруулах санал гаргаж болох боловч түүний саналыг парламентын энгийн олонхын саналаар татгалзуулж болно. ===Парламент=== Нэг танхимтай парламент болох Венесуэлийн Үндэсний Ассамблей нь 165 гишүүнээс бүрдэнэ. 162 гишүүнийг олон гишүүнтэй тойрогт пропорциональ жагсаалтын системээр сонгодог бөгөөд үүнд 97 нь хувийн төлөөлөл, 65 нь намын жагсаалтаар сонгогддог. Үлдсэн гурван суудал нь Венесуэлийн уугуул иргэдийн төлөөлөгчдөд зориулагдсан. Парламентын бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил байна. Гишүүд дээд тал нь гурван удаа сонгогдон ажиллах боломжтой. == Засаг захиргааны хуваарилалт == Венесуэл засаг захиргааны хувьд дараахь байдлаар хуваагддаг. * 24 муж ([[Испани хэл|испан.]] ''estados''): Амазонас, Анзоатеги, Апуре, Арагуа, Баринас, Боливар, Гуарико, Гуаяна Эсэкиба (2023 онд өөрийгөө тунхагласан муж, Гайана муж улсын маргаантай хэсэг), Делта Амакуро, Зулиа, Карабоира, Лапреави, Варже Лапреса Мерида, Миранда, Монагас, Нуэва Эспарта, Португал, Сукре, Тачира, Трухильо, Фалкон, Яракуй; * Нийслэлийн дүүрэг ([[Испани хэл|испан.]] ''Distrito Capital'') нь нийслэл [[Каракас]] (заримдаа Холбооны дүүрэг гэж нэрлэдэг) хотыг тойрсон газар нутаг юм; * Холбооны хамаарал ([[Испани хэл|испан]]. ''Dependencias Federales'') [[Карибын тэнгис]] дэх жижиг арлууд. == Эдийн засаг == ===Газрын тос=== Венесуэлийн эдийн засаг нь [[Газрын тос|газрын тосны]] олборлолтод суурилдаг бөгөөд энэ нь экспортын орлогын 95%, засгийн газрын төсвийн орлогын 50 гаруй хувь, ДНБ-ий ойролцоогоор 30%-ийг эзэлдэг. Венесуэлийн ДНБ 2009 онд 344 тэрбум ам.доллар (дэлхийд 35-р байранд) байсан. Нэг хүнд ногдох ДНБ 12,800 ам.доллар байв. Ажилгүйдэл 7.9% (2009 онд) байв. Ядуурлын шугамаас доогуур амьдардаг хүн амын эзлэх хувь 37.9% (2005 оны эцэст) байв. 2010 онд хэрэглээний үнийн өсөлт 29.8% байв. Аж үйлдвэр (ДНБ-ий эзлэх хувь: 2010 онд 35%) нь газрын тосны үйлдвэрлэл, барилгын материалын үйлдвэрлэл, хүнсний боловсруулалт, нэхмэл эдлэл; төмрийн хүдрийн олборлолт, ган, хөнгөн цагаан хайлуулах үйлдвэрлэл; автомашин угсрах зэрэг орно. ===Гадаад худалдаа=== Венесуэл улс газрын тосноос гадна (2017 онд экспортын 80%-ийг эзэлж байсан) боксит, хөнгөн цагаан, кофе, нүүрс, никель, маргад, гадил, цэцэг экспортолдог байна. Венесуэлийн [[экспорт]] (2017 онд 27.8 тэрбум доллар) нь голчлон [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] (11.6 тэрбум доллар буюу 42%), [[Хятад]] (6.42 тэрбум доллар буюу 23%), [[Энэтхэг]] (5.25 тэрбум доллар буюу 19%) руу чиглэж байна. Венесуэлийн [[импорт]] (2017 онд 9.1 тэрбум доллар) нь голчлон газрын тосны бүтээгдэхүүн, хүнсний бүтээгдэхүүн, өргөн хэрэглээний бараа зэргийн аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүн юм. Венесуэлийн гол импортын нийлүүлэгчид нь АНУ (38%), дараа нь Хятад (18%), Мексик (12%), Бразил (5.2%), Колумб (3.5%) юм. == Эх сурвалж == {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Америкийн Улсуудын Байгууллага}} {{Хөтлөгч мөр Америкийн Боливарын Холбоо}} {{Хөтлөгч мөр Өмнөд Америкийн улсууд}} {{Хөтлөгч мөр Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага}} {{Хөтлөгч мөр Өмнөд Америкийн Үндэстнүүдийн Холбоо}} [[Ангилал:Венесуэл| ]] [[Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай холбооны бүгд найрамдах улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:Өмнөд Америкийн орон]] [[Ангилал:Социалист улс]] m658xc23i98fnlu9jqh6pzfvqcpmsp5 6 сарын 24 0 16408 860874 822961 2026-07-04T00:06:15Z Dostojewskij 30144 Ян Матейко ➯ [[Ян Матейко]] 860874 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 24''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 175 дахь ([[өндөр жил]] бол 176 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 190 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1571 — Филиппинд Михель Лопес Легаспи [[Манила]] хотыг үүсгэн байгуулсан. * 1812 — Наполеоны арми [[Неман гол|Неман голыг]] гаталж Оросын эзэнт улсын нутагт нэвтрэн орсон. Оросын 1812 оны Эх орны дайн эхэлсэн. * 1901 — [[Парис]] хотноо Барселоны 19 настай зураач [[Пабло Пикассо|Пабло Руис Пикассогийн]] анхны үзэсгэлэн нээгдсэн. * 1930 — Нисэх онгоц илрүүлэх радар анх удаа ашигласан (Анакости, Колумби). * 1934 — Украины нийслэлийг [[Харьков|Харьковаас]] [[Киев]] хот руу шилжүүлсэн. * 1945 — ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын Улаан талбайд Ялалтын цэргийн ёслолын жагсаал болсон. Цэргийн жагсаалыг ЗХУ-ын Маршал [[Георгий Жуков]] хүлээн авч жагсаалыг ЗХУ-ын Маршал [[Константин Рокоссовский]] удирдсан. * 1948 — [[Баруун Берлин|Баруун Берлиныг]] [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]] бүслэлтэнд авч эхэлсэн. * 1959 — ЗХУ-ын удирдагч [[Никита Хрущёв]] Москве хотод АНУ-ын дэд Ерөнхийлөгч [[Ричард Никсон|Ричард Никсонд]] "салаавч" үзүүлнэ гэж амалсан. * 1973 — [[Леонид Брежнев]] АНУ-д албан ёсоор айлчлах үеэрээ Хүйтэн дайн дууссан гэж мэдэгдсэн. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1838 — [[Ян Матейко]] (1893 онд нас барсан), польшийн уран зураач. * 1900 — [[Михаил Запашный]] (1982 онд нас барсан), зөвлөлтийн циркийн амьтан сургагч алдарт жүжигчин. * 1987 — [[Лионель Месси]], аргентины алдарт хөлбөмбөгчин, олимпийн аварга (2008), дэлхийн аварга (2022). == Энэ өдөр нас барагсад == * 1398 — Хятадын эзэн хаан, [[Мин улс|Мин улсыг]] үндэслэгч '''[[Хунъү]]''' буюу '''Жү Юаньжан''' (1328 онд төрсөн). * 1860 — [[Жером Бонапарт]] (1784 онд төрсөн), [[Наполеон|I]] [[Наполеон|Наполеон Бонапартын]] отгон дүү. * 1894 — Мари Франсуа Сади Карно (1837 онд төрсөн), францын инженер бөгөөд улс төрч, 1887-1894 онд Францын 5 дахь Ерөнхийлөгч байсан. * 1978 — [[Мстислав Келдыш]] (1911 онд төрсөн), зөвлөлтийн математик, механик, сансрын шинжлэх ухаан техникийн алдарт эрдэмтэн. == Тэмдэглэлт баярууд == ---- {{Commonscat|24 June|6 сарын 24}} [[Ангилал:Өдөр|0624]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#24]] j0boj39q9wsmx24zh1d8jz43s1rqpsa 7 сарын 4 0 16650 860896 858336 2026-07-04T04:44:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 860896 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|7 сарын}} '''7 сарын 4''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 185 дахь ([[өндөр жил]] бол 186 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 180 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * [[1776]] - Америкийн анхны ерөнхийлөгч [[Жорж Вашингтон]] [[АНУ-ын Тусгаар тогтнолын Тунхаглал|АНУ-ын Тусгаар тогтнолын Тунхагт]] гарын үсэг зурсан байна. Үүнээс хойш АНУ-ын Тусгаар тогтнолын өдөр хэмээн тэмдэглэдэг болжээ. * [[1829]] - Англид нийтийн тээврийн үйлчилгээнд анх удаа Автобус үйлчилж эхэлсэн байна. * [[1848]] - [[Карл Маркс]] болон Фридрих Энгельс нар [[Коммунист намын тунхаг|Коммунист намын тунхагаа]] хэвлүүлж байжээ. * [[1884]] - Францын ард түмэн Америкийн ард түмэнд [[Эрх чөлөөний хөшөө|Эрх чөлөөний хөшөөг]] бэлэглэсэн байна. * [[1906]] - Их Британи, Франц болон Итали улсууд Бүгд Найрамдах Этиоп Улсыг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн. * [[1946]] - [[Филиппин|Филиппиний]] арлууд энэ өдөр АНУ-аас тусгаар тогнолоо олж авсан. ** Кёнигсберг хотыг [[Калининград]] гэж нэрлэх болсон. *1950 - [[Хүйтэн дайн]]: «[["Эрх чөлөөт Европ" радио|"Эрх чөлөөт Европ]]» радио станц эфирт гарсан. *1954 — Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий шигшээ тоглолт болж [[ХБНГУ]]-ын шигшээ баг Унгарын шигшээ багийг 3:2 харьцаагаар хожсон. *1986 — АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Роналд Рейган]] Францын Ерөнхийлөгч [[Франсуа Миттеран]]ы дэргэд Нью-Йорк дахь [[Эрх чөлөөний хөшөө|Эрх чөлөөний хөшөөг]] засварын дараах нээлт хийсэн. == Энэ өдөр төрөгсөд == *1807 — [[Жузеппе Гарибальди]] (1882 онд нас барсан), цэргийн удирдагч, улс төрч, хувьсгалч бөгөөд Италийн ардын баатар *1927 - [[Жина Лоллобрижида]] (2023 нас барсан), Италийн алдарт жүжигчин *1930 - [[Фрунзик Мкртчян]] (1993 онд нас барсан), Зөвлөлтийн болон Арменийн тайз, дэлгэцийн жүжигчин, театрын найруулагч *1951 - [[Дагвацэрэнгийн Хадбаатар]] (1993 онд нас барсан), [[Улсын аварга]] *[[1965 он|1965]] - [[Оросын Холбооны Улс|ОХУ]]-ын "Зөн билгийн тулаан" ТВ шоуны 5 дахь дугаарын ялагч [[Лилия Хегай]] == Энэ өдөр нас барагсад == * 1826 - [[Жон Адамс]] (1735 онд төрсөн), АНУ-ын 2 дахь Ерөнхийлөгч (1797—1801) бөгөөд АНУ-ын анхны дэд Ерөнхийлөгч. * 1831 — [[Жеймс Монро]] (1758 онд төрсөн), АНУ-ын 5 дахь Ерөнхийлөгч (1817—1825). * 1934 - [[Мари Кюри]] (1867 онд төрсөн), Польшийн болон Францын физикч бөгөөд химич, [[Нобелийн шагнал|Нобелийн]] физикийн (1903) бөгөөд химийн (1911) шагналтан. * 1964 — [[Самуил Маршак]] (1887 онд төрсөн) Зөвлөлтийн хүүхдийн яруу найрагч, зохиолч, орчуулагч бөгөөд шүүмжлэгч * 2017 - [[Даниил Гранин]] (1919 онд төрсөн) Оросын зохиолч, кино зохиолч бөгөөд нийгмийн зүтгэлтэн. == Тэмдэглэлт баярууд == * [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-ын Тусгаар тогтнолын өдөр ---- {{Commonscat|4 July|7 сарын 4}} [[Ангилал:Өдөр|0704]] [[Ангилал:Долоодугаар сарын өдөр|#04]] 4exy4qu3erml0jtcpxglq8hl386b5jl 7 сарын 21 0 16708 860873 596724 2026-07-03T23:51:47Z Dostojewskij 30144 + [[Эрлинг Холанд]], Норвегийн хөлбөмбөгчин 860873 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|7 сарын}} '''7 сарын 21''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 202 дахь ([[өндөр жил]] бол 203 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 163 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == == Энэ өдөр төрөгсөд == * 2000: [[Эрлинг Холанд]], Норвегийн хөлбөмбөгчин == Энэ өдөр нас барагсад == == Тэмдэглэлт баярууд == ---- {{Commonscat|21 July|7 сарын 21}} [[Ангилал:Өдөр|0721]] [[Ангилал:Долоодугаар сарын өдөр|#21]] 4m9a3gejr0s5j6h8e293kotw1k04wfv Бранденбург 0 20199 860881 763154 2026-07-04T03:57:38Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860881 wikitext text/x-wiki {{short description|Германы муж}} {{Инфобокс суурин <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields in and descriptions --> | official_name = Бранденбург муж | native_name = <small>{{native name|de|Land Brandenburg}}<br/>{{native name|nds|Land Brannenborg}}<br/>{{native name|dsb|Kraj Bramborska}}</small> | native_name_lang = | settlement_type = [[Германы муж улс|Муж]] | image_skyline = | imagesize = 270px | image_caption = | image_flag = Flag of Brandenburg.svg | flag_size = 120px | flag_link = Бранденбургийн туг | image_shield = Brandenburg Wappen.svg | shield_size = 75px | shield_link = Бранденбургийн сүлд | anthem = | image_map = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=5|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=51.1|frame-long=10.5|frame-width=250|frame-height=300}} | mapsize = 155px | map_caption = | coordinates = {{coord|52|21|43|N|13|0|29|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Герман}} | seat_type = Нийслэл | seat = [[Потсдам]] | governing_body = [[Бранденбургийн Ландтаг]] | leader_party = [[Германы Социал-Демократ Нам|СДН]] | leader_title = [[Мужийн ерөнхий сайд (Герман)|Ерөнхий сайд]] | leader_name = [[Диетмар Войдке]] | leader_title1 = Эрх баригч намууд | leader_name1 = {{Polparty|Germany|SPD}} / {{Polparty|Germany|CDU}} / {{Polparty|Germany|Green}} | leader_title2 = [[Бундесрат|Бундесратын санал]] | leader_name2 = 4 (69-өөс) | leader_title3 = [[Бундестаг|Бундестагын суудал]] | leader_name3 = [[2021 оны Германы холбооны сонгуулийн үр дүн#Бранденбург|25 (736-аас)]] | total_type = Нийт | area_footnotes = | area_total_km2 = 29480.24 | elevation_m = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-01-00_2019q03_BB.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-01-00_2019q03_BB.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Bevölkerungsentwicklung und Bevölkerungsstand im Land Brandenburg 3. Quartal 2019|work=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]]|date=2019 |access-date=23 May 2020 |language=de}}</ref> | population_total = 2520198 | population_as_of = 2019-09-30 | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_metro = | population_demonym = | timezone1 = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = хуучнаар: BP<small> (1945–1947)</small>, SB (1948–1953)<ref>BP = Бранденбург муж, SB = Зөвлөлтийн бүс, Бранденбург. 1952 онд Зүүн Германы муж улсуудыг татан буулгаснаар тээврийн хэрэгслийн бүртгэлийг Безиркийн шинэ хуваалтаар мөрдөж эхэлсэн. 1991 оноос хойш дүүрэг бүрт өөр өөр угтваруудыг зааж өгсөн.</ref> | blank_name_sec1 = [[Бүс нутгийн нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ (нэрлэсэн)]] | blank_info_sec1 = €74 тэрбум (2019)<ref>{{cite web|url=https://www.statistik-bw.de/VGRdL/tbls/tab.jsp|title=Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2019|website=statistik-bw.de|access-date=26 June 2019|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625204722/https://www.statistik-bw.de/VGRdL/tbls/tab.jsp|url-status=dead}}</ref> | blank1_name_sec1 = ДНБ нэг хүнд ноогдох | blank1_info_sec1 = €30,000 (2019) | iso_code = DE-BB | blank2_name_sec2 = [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]] (2018) | blank2_info_sec2 = 0.923<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 September 2018}}</ref><br/>{{color|green|маш өндөр}} · [[Германы мужийн жагсаалт (ХХИ-ээр)|14-р байр]] | website = [http://www.brandenburg.de/ brandenburg.de] | footnotes = }} '''Бранденбург''' ({{lang-de|Brandenburg}}; [[Доод Сорбиан хэл|Доод Сорбиан]]: ''Bramborska''; [[Дээд Сорбиан хэл|Дээд Сорбиан]]: ''Braniborska'') нь [[Герман]]ы арванзургаан [[Герман орон|холбооны мужийн]] нэг юм. [[1990]] оны [[10 сарын 3|аравдугаар сарын 3-нд]] [[Баруун Герман|баруун]] болон [[Зүүн Герман|зүүн герман]] [[Хоёр Германы нэгдэл|нэгдсэнээс]] хойшхи анхны муж нь Бранденбург болсон ба [[10 сарын 14|аравдугаар сарын 14-нд]] байгуулагдсан түүхтэй.<ref>[http://www.verfassungen.de/de/ddr/ddr90-laeeinf.htm Ländereinführungsgesetz (1990)<!-- Bot generated title -->]</ref> Германы зүүн хэсэгт орших тус мужийн нийслэл нь [[Потсдам]] хот ба хүрээлэгдэн буй [[Берлин]] хот нь улсынхаа нийслэл болдог билээ. == Түүх == Өнөөгийн Бранденбург муж улсын газар нутагт анх германы [[семнонен]]чүүд оршин сууж байсан бол [[ард түмний нүүдэл|түмний нүүдлээс]] хойш [[баруун слав]] гаралтангууд ирж суурьшсан аж. [[Зүүний германы суурьшил|Зүүн германы суурьшлын]] эхэн үед 1-р Хайнрих хааны удирдлага дор зүүн франкийн цэрэг 929 онд Хевеллер болон [[Хавелийн Бранденбург|Бранденбургийг]] эзэлжээ. ==Газар зүй== Бранденбург муж нь [[Мекленбург-Өрнө Померан]] мужтай хойд хэсгээрэээ, зүүн хэсгээрээ [[Польш]] улстай, өмнөд хэсгээр [[Саксон]] мужтай, баруун хэсгээрээ [[Саксон-Анхальт]] мужтай, баруун хоёд хэсгээрээ [[Доод Саксон]] мужтай тус тус хиллэдэг. Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь улсынхаа нийт нутаг дэвсэрийн 30 хувийг эзэлдэг ба [[Одер]] болон [[Элбэ мөрөн|Элбэ]] мөрнүүд энэ нутгаар дайран өнгөрдөг. Уугуул оршин суугчид нь [[Герман хэл|Герман]], [[Сорбиан хэл|Сорбиан]] хэлээр ярьдаг ажээ. == Эдийн засаг == ==Эшлэл== <references /> == Холбоос == * [https://web.archive.org/web/20160305075149/http://www.kulturportal-brandenburg.de/ Мужийн албан ёсны вэбсайт] {{de icon}} * [http://www.brandenburg-tourism.com/ Бранденбургийн аялал жуулчлалын салбар] * [http://www.geschichtsmanufaktur-potsdam.de/ Бранденбургийн байгалийн түүхт газар] {{de icon}} {{Загвар:Германы муж улс}} [[Ангилал:Бранденбург| ]] [[Ангилал:Германы муж улс]] e9qd2iy1s7emwgfpqy9tb7dubozsi5n Гэрэл зураг 0 22326 860899 860747 2026-07-04T05:13:17Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860899 wikitext text/x-wiki [[Файл:Large format camera lens.jpg|thumb|right|Том форматтай камерын линз.]] '''Гэрэл зураг-'''гэрэл зургийн хальс эсвэл электрон зураг-мэдрэгч зэрэг [[цацаргалт]] мэдрэмтгий зүйлс дээрх цацаргалтыг буулгаж авах замаар зураг үүсгэх практик, шинжлэх ухаан бөгөөд урлаг юм. Линз нь ямар нэг обьектоос ялгарах эсвэл тухайн обьект дээр тусаад хугарсан гэрлийн цацрагийн фокусыг тааруулан, камерын дотор байрлах гэрэл мэдрэмтгий гадарга дээр бодит дүрс болгон буулгахад ашиглагддаг. Улмаар электрон дүрс мэдрэгч нь дүрсийг пикселийн (нягтрал) нарийвчлалаар буулган, боловсруулж дижитал файл хэлбэрээр хадгалдаг. Зураг, видео хэлбэрээр хадгалагдсан дижитал файлыг зургийн аппаратнаас шууд үзэх, компьютер лүү хуулах, дэлгэцээр харуулах буюу студид угааж, принтерээр хэвлэн ашиглаж болдог. Гэрэл зургийг шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэл, бизнест өргөнөөр ашиглахын зэрэгцээ урлаг, уран бүтээл, харилцаа холбооны зорилгоор түгээмэл ашигладаг. Гэрэл зургийн ач холбогдол бол түүхэн баримт болдог гол онцлогтой юм. == Үгийн гарал зүй == Фотограф гэдэг үг нь Грекийн φωτός (''phōtos'') буюу гэрэл<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfa%2Fos φάος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> болон γραφή (''graphé'') буюу зураг<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgrafh%2F γραφή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> гэсэн хоёр үгний нийлбэр юм.<ref>Harper, Douglas. [http://www.etymonline.com/index.php?term=photograph "photograph"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref> == Түүх == === Анхны технологи === [[File:Camera obscura box.jpg|thumb|Зураг зурахад ашиглагддаг хайрцган аппарат]] Гэрэл зураг нь хэд хэдэн технологийн нийлбэр юм. Анхны гэрэл зураг гарахаас өмнө Хятадын философич Мо Ди болон Грекийн математикч [[Аристотель]], [[Евклид]] нар МЭӨ 4, 5-р зуунд хайрганы нүхээр гэрэл тусган зураг зурах камерны талаар дүрсэлсэн байдаг.<ref>Campbell, Jan (2005) ''[http://books.google.com/books?id=lOEqvkmSxhsC&pg=PA114 Film and cinema spectatorship: melodrama and mimesis]''. Polity. p. 114. [[:en:Special:BookSources/074562930X|ISBN 0-7456-2930-X]]</ref><ref>http://books.google.com/?id=MTXdplfiz-cC&pg=PA20</ref> Хүн төрөлхтний хөгжил дэвшлийн гайхамшгийн нэг болох гэрэл зургийн түүх эртний Арабын физикч, математикч, эмч, филисофич [[Ибн-Аль-Хайсам|Ибн-Аль-Хайсамын]] нэртэй салшгүй холбоотой. Дундад зууны Европт Альхазен хэмээн алдаршсан тэрээр 965 онд төрж 1039 онд өөд болсон ба тухайн үеийнхээ хамгийн өндөр боловсролыг эзэмшиж, гэрэл, гэрлийн туяаны тухай тодорхой бүх л мэдэгдэхүүнийг тусгасан оптикийн тухай шинжлэх ухааны өгүүллээ бичжээ. Тэр үед гэрэл зургийн талаар ямар ч ойлголт байхгүй байсан боловч чухам энэ эрдэмтэн гэрэл зургийн аппарат маягийн зүйл хийсэн нь өнөөгийн бидний сонирхлыг ихэд татдаг. Үүний тулд тэрээр жирийн 1 хайрцаг авч 1 талд нь цоолж нүх гаргаад түүнийхээ өмнө хэд хэдэн лаа асаажээ. Нүхний эсрэг талд цулгай дэлгэц буюу самбар байрлуулахад уг дэлгэц буюу самбар дээр лаануудын доош харсан дүрс гардаг болохыг нээжээ. Ийнхүү Ибн-Аль-Хайсам 200 жилийн дараа харанхуй каамер хэмээх нэр хүртсэн зүйлийг нээсэн хийгээд энэ нь түүний хийдэг ердийн туршилтуудын 1 байсан тул өөрийн нээлтэндээ төдийлөн ач холбогдол өгөлгүй орхисон бөгөөд Европ тив үүнийг 200 жилийн дараа олж мэджээ. === Дундад зуун<ref name=":0">http://jagaa.blogmn.net/21813/gerel-zurgiin-tuuhees.html</ref> === 1519 онд алдарт [[Леонардо да Винчи]] харанхуй камерийг шинжлэх ухааны ажиглалт хийхэд чухал төхөөрөмж гэж нэрлэсэн тэмдэглэл бичжээ. 1544 онд [[Нидерланд|Нидерландын]] математикч Хээма Фрийзиус түүний тусламжтайгаар нарны хиртэлтэнд анх ажиглалт хийж байсан түүхтэй. 16-р зууны дунд үед Италийн иргэн Жамбаттиссаделла Поорте харанхуй камерийн нүхэнд линз суулгах санаа төрсөн бөгөөд ингэснээр дүрсний чанарыг эрс сайжруулж, улам боловсронгуй болсон тул тэр дорхноо л аялагчид, зураачдын байнгын дагуул болжээ. Цаасан дээр гарсан оптик дүрсийг тэд үзэг харандаагаар дагуулан тодруулдаг байв. Шинжлэх ухааны лабораторит энэ нь өнөөдрийн гэрэл зургийн аппарат буюу туршлагыг бүртгэгч дуран байлаа. Астрономич Иохами Кээплэр суурин дээрээ эргэж, тал бүр тийш харах боломжтой, салхин тээрэмний хэмжээтэй харанхуй камерийг зохион бүтээв. Оросын эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносов]] лаборантууддаа, машинуудыг зурахад харанхуй камерийг байнга ашиглах шаардлага тавьдаг байв. Германы эрдэмтэн, физикч Крийстоф Шлайнэр харанхуй камерыг нар руу чиглүүлэв. Түүний дуран Кээплэрийн зөвлөснөөр 2 хэсэг цуглуулагч линзээс бүрдэж байснаараа [[Галилео Галилей|Галилео Галилейн]] дурангаас ялгарч байсан бөгөөд алсад буй зүйлүүдийн бодит дүрсийг дамжуулах боломжийг хангасан байна. Эрдэмтэд энэ камерийн тусламжтайгаар Галилейн нээсэн толбоноос гадна, гадаргуу дээр гарсан хаягдлууд тод ажиглагдаж буйг тогтоожээ. Үүнээс дахин 2 зууны дараа Францын одон орон судлаач, физикч [[Доминик Франсуа Жан Араго]] тэднийг дахин нээж “протуберац” ([[Герман хэл|герман]]. ''Protuberanzen'', лат. ''protubero'') хэмээн нэрлэжээ. Энэ үед эрдэмтэд бийр хэрэглэлгүй, зөвхөн гэрлээр зурах боломжийг шургуу судалж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, дурангийн цуглуулж өгсөн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох хэрэгтэй байв. Харанхуй камерийг гэрэл зургийн аппарат болгон хувиргах шаардлагатай байлаа. === 19-р зуун<ref name=":0" /> === 19-р зууны хамгийн гайхамшигтай бөгөөд ач холбогдолтой нээлтүүдийн нэг болох гэрэл зургийг Нийсэфор Ньепс (1765-1833) анхны харанхуй камерийг хийсэн. Тэр гэрлийн тусламжтайгаар сийлбэр хэвлэх хэв хийхийг мөрөөдөж, чулуун бараар хэвлэх аргатай нилээд нарийн танилцаж өөрийнхээ хийж буй зүйлээ гелиографи гэж нэрлэжээ. Мөн 1822 онд Парисын Маре гудамжинд Луи Жак Дагэр ([[Франц хэл|франц]]. ''Louis Jacques Mandé Daguerre'', 1787 —1851) “Диорама” хэмээх үзвэрийн газраа нээжээ. Тэрээр зургууд нь солигддог үзмэр хийсэн байна. Нимгэн, хагас тунгалаг даавуун дээр зурсан зургуудыг бүгдийг нь зэрэгцүүлэн сараалжуудаас зүүж байрлуулаад араас нь ээлжлэн гэрэлтүүлдэг байжээ. Үзэгчид гэгээн цагаан өдөр гэнэт шөнө болж хөгжмийн аялгуунд гоёмсог зураг харж байгаагаа гайхаж, шагшран магтаж байхад Дагэрт гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох санаа эргэлдсээр байв. Тэрээр тухайн үеийн бусад зураачдын адил харанхуй камер ашиглан зурдаг байсан бөгөөд оптикийг ч муугүй мэддэг байв. Ж.Дагэр францын зохион бүтээгч [[Жозеф Ньепс|Жозеф Нийсэфор Ньепс]] ([[Франц хэл|франц]]. ''Joseph Nicéphore Niépce''; 1765 —1833) тухай сонсоод түүнд захидал бичиж 1827 онд танилцаад 1829 онд хамтран ажиллаж, шинэчлэл хийхээр “Ноён Ньепсийн нээж ноён Дагэрийн боловсронгуй болгосон гелиографи” гэдэг нэртэй гэрээ байгуулжээ. Дагэр Ньепсийн олж харж чадаагүй хэв-барнаас хуулбарлах, байгаа байдлаар нь зураг авах 2-ын ялгааг ойлгож хөрөг зураг нь өнгөнүүдийн хувьд зөв, тод дамжуулахыг хамгаас илүү шаарддаг учир зураг авах хугацаа 5 хоромоос хэтрэх ёсгүй хэмээн үзэж йодоор боловсруулсан мөнгөөр бүрхсэн ялтас ашиглахыг санал болгожээ. Йодот мөнгө ашигласнаар орчин үеийн гэрэл зургийн аргад тун дөхөж ирсэн хэдий ч бүр 1818 онд Английн астрономч Жон Хээршэл йодот мөнгөний харлах процессыг тиосульфит зогсоодог болохыг нээснийг тэд мэдэж чадаагүй юм. Ньепсийг нас барсны дараа Даагэр йодот мөнгөөр богино хугацаанд позитив дүрс гаргаж бэхжүүлэх аргыг олж даагэреотип хэмээн нэрлэжээ. Энэ арга нь Ньепсийнхээс огт өөр арга байсан ч хамтын ажиллагааны гэрээ хүчин төгөлдөр хэвээр байсан тул дундынх болжээ. Даагэрийн нээсэн энэ арга маш энгийн бөгөөд түгээмэл байсан тул тэр дороо л нийтэд хүртээл болсон байна. Өөрийн дүрс-Даагэреотипийг харахыг хүсэгчид маш олон байсан ба тэдний хэрэгцээний хирээр харанхуй каамер, химийн бодисууд, дуран, мөнгөжүүлсэн ялтсуудыг үйлдвэрлэж эхлэв.Мөнгөн усны уураар дүрс тодруулах болон тиосульфитаар бэхжүүлэх аргыг ч Даагэр /Жооно Хээршэлийн нээснийг мэдэлгүйгээр/ нээжээ. Гэвч энэ бүгдийг Даагэр өөрөө санаачилсангүй, зөвхөн Ньепсийн санааг үргэлжлүүлж байж олж нээжээ. Гелиограф анх гарснаас хойш 13 жилийн дараа буюу 1839 оны 1-р сард Парисын ШУА-ийн хурал дээр нэрт эрдэмтэн, улс төрийн зүтгэлтэн Доминик-Франсуа Араго анх Луи Дагэр, Нийсэфор Ньепс нар хавтгай метал гадаргуу дээр объектуудын гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэн авах боломжийг нээснийг илтгэжээ. Энэ үед Английн эрдэмтэн [[Уильям Тальбот|Уильям Фокс Тальбот]] ([[Англи хэл|англи]]. ''William Henry Fox Talbot''; 1800 —1877) харанхуй камер ашиглан дүрс буулгах процессыг сонирхож 1835 онд буюу ажиллаж эхэлснээсээ хойш 2 жилийн дараа, өөрийн байшин болон Лакокийн сүмийн зургийг авч чаджээ. Эдгээр зургийг 2 цагийн хугацаатай барил өгч авсан хэдий ч анхны, жинхэнэ гэрэл зургийн негативууд /энэ нэрийг Таальбот өгчээ/ байжээ. Гэвч Тальбот туршилтаа төдхөн орхисон байна. 1839 оны 1-р сарын сүүлчээр Уильям Тальбот Лондоны Эзэн хааны нийгэмлэгийн хурал дээр өөрийн нээсэн калотайпийн аргын тухай илтгэл тавьж гэрэл зургийг боловсронгуй болгох талаар ажиллаж эхэлсэн байна. Ингээд хэдхэн сарын дараа азот хүчлийн мөнгө бүхий хальсан дээр авдаг болсноор дүрсийг ердөө л 3 хоромд буулгах боломжтой болжээ. Таальбот өөрийн аргаа шууд гаргаж тавьсан бол дагэреотипийг гаргалгүйгээр мөхөөж чадах байсан ба нэгэнт их хүч хөрөнгө зарж бүтээсэн Даагэротипийг 10 жилийн дараа калотайп шахан гаргажээ. Хожим нь энэ арга эхлээд хуурай, дараа нь нойтон желатин ялтсуудад шахагдан өөрчлөгдсөн билээ. Ийнхүү хүн төрөлхтний олон чухал нээлтийн нэг болох гэрэл зураг урлагийн болон аж үйлдвэрийн шинэ салбар болон үүсэж хөгсөн байна. Хожим бромт мөнгө, хлорт мөнгө, йодот мөнгө зэрэг бодисуудаар гэрэл мэдрүүлэн, метол, эсвэл гидрохиноноор тодруулаад тиосульфат натригаар зогсоож төрөл бүрийн гадаргууд буулгадаг болсныг өнөөгийн бид хэрэглэж байна. Шинжлэх ухаан техникийн дэвшлийн эрин - өнөө үед тоон програмт зураг үүсэн хөгжиж байгаа нь зарим талаараа гэрэл зургийн ач холбогдлыг бууруулсан нь гэмт хэрэгтэн этгээдүүдийн бүртгэлээр ХIХ зууны сүүл үед баруун Европыг дагуулан шуугиулж байсан Бертильонаж буюу антропометрийн хэмжил зүйн арга ХХ зууны эхэнд дактилоскопихэмээх гарын мөрний ухаанд зайгаа тавин өгсөнтэй төстэй ч бодит байдлыг дүрслэх чадал, засвар хийх, хуурамчаар үйлдсэнийг тогтоох боломж өндрөөрөө урлаг, криминалистик зэрэг салбарт үнэлж баршгүй хэвээрээ байна. === Хар цагаан зураг === Бүх гэрэл зураг эхэндээ зөвхөн хар, цагаан өнгөтэй. Хар, цагаан зураг нь саарал болон цэнхэр, бор шаргал туяатай гардаг байсан. Одоо хэр нь камераар хар, цагаан зураг дарж болохоос гадна зөвхөн хар, цагаан зураг дардаг камер ч байдаг. Мөн зураг засварлах програмуудад хар, цагаан болгох үйлдлүүд байдаг. === Өнгөт зураг === 1903 онд авсан өнгөт зураг байдаг. Тухайн үед тусгай төхөөрөмж ашиглан, маш удаан хугацааны туршид зургийг бүтээж, хэвлэдэг байсан. Өнгөтөөр зураг авах боломжийг 1840 оны үеэс судалж эхэлсэн. Эхэн үед өнгөт зураг гэрэлд цохигдох, их хугацаа шаардах гэх мэт сул талтай байсан. 1855 онд физикч [[Жеймс Клерк Максвелл]] ([[Англи хэл|англи]]. ''James Clerk Maxwell''; 1831—1879) гурван үндсэн өнгийг тусгаарлах зарчмын талаар судалгаа гаргасан бөгөөд '''''1861''''' онд энэ зарчмын дагуу анхны өнгөт зургийг авсан. Максвелл улаан, ногоон, цэнхэр шүүлтүүр ашиглан 3 ширхэг хар, цагаан зураг авч, дараа нь нийлүүлэх замаар өнгөт зураг гаргаж авах санаа гаргажээ. 1860-аад оны сүүлээр Луйс Дукос ду Хаурон өнгөт зураг хэвлэх аргийг нээсэн. Улмаар хальс хийж зураг дарах камер бүтээгдэх болж 1935 он гэхэд Кодак өнгөт хальсыг нэвтрүүлсэн. Үүнтэй төстэй "''Agfacolor Neu"'' хальсыг Agfa компани 1936 онд бүтээжээ. 1963 онд Поларойд компани зураг дарсны дараа 1-2 минутын дотор хэвлэн гаргах камер гаргасан байна. 1995-2005 оны хооронд дижитал камер хэрэглээнд хүчтэй нэвтрэх болсон. === Дижитал гэрэл зураг === 1981 онд Японы [[Sony|"Sony"]] компани энгийн хүмүүс ашиглаж болох анхны хагас дижитал камерыг худалдаанд гаргасан. Мавика хэмээх энэхүү камер нь дүрсийг дискэнд хадгалдаг байсан бөгөөд дискэн дээр хадгалагдсан дүрсийг дэлгэцээр харах боломжтой байсан. 1991 онд Кодак анхны дижитал камер болох DCS 100-г гаргасан. Энэ камер өндөр үнэтэй байсан хэдий ч сэтгүүлч, мэргэжлийн гэрэл зурагчид өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн байна. Дижитал камер нь электрон дүрс мэдрэгч ашиглан дүрсийг электрон дата болгон хадгалдаг бөгөөд өмнөх үеийн камеруудаас ялгаатай нь зураг угаах гэх мэт химийн процесс ашигладаггүй юм. Дижитал зургийг төрөл бүрийн янзалж, өөрчлөх боломжтой. Өнөөдөр дэлхий даяар дижитал камер болон ухаалаг гар утас ашиглан зураг авах болсон билээ. === Нийлэг гэрэл зураг === Нийлэг гэрэл зураг нь компьютер орчинд авах зураг бөгөөд зураг авалт нь бодитоор зураг авч байгаа мэт загварчлагдсан байдаг. Дижитал ертөнцөд дижитал зураг авалт хийх нь бодит ертөнцөд зураг авах хэмжээ, хязгаарыг давах боломжийг бий болгосон.<ref>{{cite conference|url = http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html|title = Synthesis photography and architecture|last1 = Paux|first1 = Marc-Olivier|date = 1 February 2011|conference = [[Imagina]]|location = Monaco}} {{Webarchiv|url=http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html |wayback=20150402092825 |text=Synthesis photography and architecture |archiv-bot=2026-07-04 05:13:17 InternetArchiveBot }}</ref> == Камерны түүхэн хөгжил == <!-- Images showing cameras typical for their time or cameras that were first of their kind (other suggestions for criterias?)--> <gallery widths="220" heights="180" perrow="5"> File:Studijskifotoaparat.JPG|19-р зууны 3 хөлтэй, студийн камер File:Box Camera.jpg|Чиглүүлээд зураг дарах [[хайрцган камер]], кино зураг авалтад ашиглагддаг анхны камер, c. 1910 File:No1-A Autographic Kodak Jr.jpg|Kodak-ийн хураадаг камер 1922 File:Leica-II-Camera-1932 cropped.jpg|[[Leica Camera|Leica-II]], [[135 мм]] кино зураг авалтын анхны камеруудын нэг, 1932 File:Contax-s.jpg|[[Contax]] S 1949&nbsp;– анхны [[олон талт призмт камер]] [[Single-lens reflex camera|SLR]] File:Polaroid Colorpack 80.jpg|Polaroid Colorpack 80 зураг хэвлэдэг камер, c 1975 File:Photography using Canon Digital IXUS 850 IS.jpg|[[Дижитал камер]], [[Canon Ixus]] загвар, c. 2000. File:Capas-d1.jpg|Nikon D1, анхны [[digital single-lens reflex camera|digital SLR]] сурвалжлага, спортын зураг авалтад ашиглагддаг, c. 2000 File:Phone photography.jpg|[[Ухаалаг утас]], c. 2010 </gallery> == Техникийн шинж чанар == Камер бол зураг авах хэрэгсэл бөгөөд дуу бичлэг хураах төхөөрөмж суулгаснаар видео бичлэг хийх буюу кино зураг авалт хийх боломжтой болсон. Дижитал сорон болон электрон соронзон бүхий санах ойтой.<ref>http://www.dpreview.com/learn/?/glossary/</ref> == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Гэрэл зураг| ]] [[Ангилал:Дүрслэх урлагийн төрөл]] [[Ангилал:Уран сайхны арга техник]] [[Ангилал:Хуулбарлах техник]] tsp8p4p4zkgc3cs25saisjy4nsff4vb Атеизм 0 24173 860880 860744 2026-07-04T03:02:16Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860880 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|right|250px| ''atheoi'' буюу αθεοι гэсэн "бурхангүй хүмүүс" хэмээх Грек үг]] '''Атеизм''' буюу '''Шашингүйн үзэл''' гэж бурхан орших явдалд итгэхгүй байх үзэл.<ref name=Nielsen-EB/> Илүү давчуу байдлаар тайлбарлавал атеизм гэдэг нь [[бурхан]] тэнгэр байхгүй хэмээх үзэл юм.<ref name=RoweRoutledge/><ref name=oxdicphil/> Өргөнөөр тайлбарлавал атеизм бол ямар нэгэн бурхан тэнгэр байдаг эсэхэд үл итгэх явдал билээ.<ref name=oxdicphil/><ref name=religioustolerance/><ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2012-04-09 }} {{Webarchiv|url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |wayback=20190121124816 |text=atheism |archiv-bot=2026-07-04 03:02:16 InternetArchiveBot }}</ref> Атеизмийн эсрэг<ref name=reldef/><ref name=OED-theism /> болох [[Тейзм]] гэдэг нь ядаж нэг бурхан оршдогт итгэх явдал.<ref name=OED-theism>{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}} </ref><ref> {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=belief in the existence of a god or gods | accessdate=2011-04-09}}</ref> Атеизмийн үзэлтэй хүнийг Атеист гэнэ. Атеизм хэмээх үг нь Грек хэлний ἄθεος (''atheos'') буюу "бурхангүй" хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд үүнийг бүхэл нийгмээрээ бурхан тэнгэрт тахин шүтэх үзлийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг тодорхойлдог, доош нь хийсэн утгатай үг байжээ. Чөлөөт үзэл баримтлал, эргэлзээт лавлагаа дэлгэрч, шашны шүүмжлэл ихэссэнээр тус үгийг хэрэглэх тохиолдол багасаж эхэлжээ. <ref name=KArmstrong>{{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |year=1999 |publisher=London: Vintage |isbn=0-09-927367-5}} </ref> Атеистууд нь ер бусын зүйлтэй холбоотойгоор тайлбарладаг зүйлд эргэлзээтэй ханддаг бөгөөд баттай бодит үзэл баримтлалыг энэ тэргүүнд тавьдаг хүмүүс байдаг. Атеизм нь олонход ямар нэгэн бурхан тэнгэрт итгэхгүй байхыг зөвлөдөг. Атеизмийг дэмжигч маргаанууд нь гүн ухаан, нийгэм, түүх зэрэг олон олон шинжлэх ухаанаас гаралтай. Зарим атеистууд нь төрийг шашнаас тусгаарлах үзэлтэй<ref name=honderich/><ref> Fales, Evan. "Naturalism and Physicalism", in {{harvnb|Martin|2007|pp=122–131}}. </ref> байдаг ч хүмүүсийн дунд баримталдаг үзэл, философиуд нь ялгарах жишээтэй. Атеизм нь шашинг бодвол дэлхий ертөнцийг илүү хялбараар тайлбарладаг хэмээн олонх атеистууд хэлдэг бөгөөд ийм учраас атеизм нь бурхан байхгүйг батлах бус, эсрэгээр нь шашин нь бурхан байгаа гэдгийг тайлбарлах үүрэгтэй хэмээн үздэг.<ref>{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0879755515}}</ref> Зарим шашин шүтлэгт атеизмийн дүр төрхүүд илэрдэг. Үүнд, [[Жайнизм]], [[Буддизм]], [[Хиндүизм]], [[Паган]] хөдөлгөөнүүд<ref name="Neopaganism">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&pg=PA194&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=A New Vision A New Heart A Renewed Call - Volume Two|publisher=William Carey Library|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices. Some are atheists, others are polytheists (several gods exists), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).|date=19 October 2009|isbn=9780878083640}} </ref> (Викка гэх мэт<ref name="Wicca">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&pg=PA115&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|date=19 October 2009|isbn=9780791080962}} </ref>), бурхангүй шашнууд хамаарагдана. Жайнизм болоод Буддизмийн зарим хэлбэрүүд нь бурханд итгэхийг санал болгодоггүй<ref>{{cite book |url=http://books.google.com.vc/books?id=Jb0rCQD9NcoC&printsec=frontcover#v=onepage&q=atheism&f=false |last=Kedar |first=Nath Tiwari |year=1997 |title=Comparative Religion |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=81-208-0293-4 |page=50}} </ref> байхад Хиндүизм нь атеизмийг хүчинтэйд тооцдог ч дагаж мөрдөхөд хэцүү гэдэг.<ref>{{Cite book | last = Chakravarti| first = Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher = Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url = http://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7|quote = According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one. |accessdate=2011-04-09}} </ref> Атейзмийг тодорхойлогч шалгуурууд нь хоорондоо зөрчилддөг тул өнөө үед дэлхий дээрх Атейстуудын тоог тогтоох нь тийм ч амар биш юм.<ref name="Martin2007">{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge companion to atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-84270-0|page=56|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA56|accessdate=2011-04-09}} </ref> Нэгэн тооцоогоор дэлхийн хүн амын 2.3% нь атеистууд, 11.9% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref name="Britannica demographics">{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9432620 |title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005 |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2005 |accessdate=2007-04-15}} * 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion). * 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so. </ref> Өөр нэг судалгаанаас харахад өөрсдийгөө атейст хэмээн тодорхойлсон хүмүүс нь барууныхны дунд хамгийн өндөр хувийг эзэлдэг, тухайлбал: [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-4 %, [[Итали]]-7%, [[Испани]]-11%, [[Их Британи]]-17%, [[Герман]]-20%, [[Франц]]-32% байдаг байна.<ref name="Harris">{{cite web |url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 |title=Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll |publisher=Financial Times/Harris Interactive |date=2006-12-20 | accessdate=2011-04-09}} </ref> Харин [[Монгол улс]]ад 2010 онд хийсэн хүн амын тооллогоор нийт хүн амын 38.6% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref>[http://toollogo2010.mn/doc/Statistic_undsen_ur_dun.pdf 2010 оны Хүн амын тооллого, Үндсэн дүн]</ref> == Үгний гарал болоод хэрэглээ == Эртний Грек хэлэнд ''atheos'' (ἄθεος) нь "бурхангүй" хэмээх утгатай тэмдэг нэр байв. Энэ үгийг анх бурханы эсрэг, сүсэггүй хэмээх шүүмжлэлийн байдлаар хэрэглэж байжээ. МЭӨ 5-р зуунд энэ үг нь илүү утга төгөлдөршиж бурхантай харилцаа холбоог тасалсан, бурхныг үгүйсгэсэн хэмээх утгатай болов. ἀσεβής (''asebēs'') хэмээх үгийг өөрийн бурхныг үл шүтэж эсэргүүцдэг ч бусад бурхныг шүтдэг хүмүүст оноох болов. Сонгодог бичвэрүүдийн орчин үеийн хөрвүүлгээр ''atheos''-ийг "atheistic" буюу "атеист тал руугаа" гэж орчуулах нь бий. [[Цицеро]] нь тус үгийг латин хэлнээ ''atheos'' гэж хөрвүүлжээ. Анхны [[Христийн шашин]]тнууд, [[Эртний Грекийн шашин]]д итгэгчид нар тус үгийг нөгөөдөө оноож доромжилдог байжээ. Атеист (atheist) хэмээх үг нь англи хэлнээ Атеизм хэмээх үгнээс өмнө гарч ирсэн бөгөөд анх 1566, 1571 онд хэрэглэгдэж байв. Бурхан шашин үл шүтэх хэмээх утгаар Атеист хэмээх нэршлийг хамгийн эртний үедээ 1577 оны үед хэрэглэж байжээ. Түүнтэй холбоотой үгс, нэршлүүд нь хожим бий болжээ: деист - 1621 онд, теист - 1662 онд, [[деизм]] - 1675 онд, [[теизм]] - 1678 онд. Тухайн үедээ деизм, деист хэмээх үгс нь одоогийнхоо тодорхойлолтоор явж байсан бол теизм хэмээх үг нь сүүлдээ деизмээс ялгарах болжээ. Карен Армстронг бичихдээ 16 болон 17-р зууны үед атеист хэмээх үг нь зөвхөн доромжлол байдлаар хэрэглэгддэг байсан - хэн ч өөрийгөө атеист хэмээхгүй байх байсан гэжээ. 17-р зууны дунд үед бурханд итгэхгүй байх нь боломжгүй зүйл хэмээн үздэг байв. 18-р зууны сүүл үед Европт ''Атеизм''-г анх өөртөө олгогч үзэл хэмээн үзэх болов - үүнд, монотеист Авраамийн бурханд (Христ, Лал, Жүдизмийн бурхан) итгэхгүй байх явдлыг. 20-р зуунд даяаршил бий болсноор тус үгийг бүхий л бурханд итгэхгүй байх явдалд хэрэглэх болсон. Зарим Атеистууд "Атеизм" хэмээх үг нь хэрэгцээгүй хэмээн тайлбарладаг. Сэм Харис ''Letter to a Christian Nation'' номондоо: <blockquote>''Атеизм'' хэмээх үг нь угтаа оршин тогтнох ёсгүй. Атеизм нь ердөө л ямар нэг учир шалтгаангүй шашны үзлийн эсрэг гаргадаг ухаалаг хүмүүсийн дуу авиа юм.</blockquote> === Эерэг, сөрөг гэх === Философчид тухайлахад Антони Флю болон Майкл Мартин нар эерэг Атеизм-ийг сөрөг Атеизм-тай (сул дорой зөөлөн) анх эерэгцүүлэн гаргаж иржээ. Эерэг Атеизм гэдэг бол бурхан гэж байдаггүй гэх үзлийг хүлээн зөвшөөрсөн үзэл баримтлал юм. Сөрөг Атеизм нь non-theism-ийн бүхий л хэлбэрүүдийг өөртөө багтаадаг. Энэ ангиллийн дагуу хэн ч эерэг ба сөрөг Атеист биш юм. Сул дорой ба хүчтэй Атеизм нь харьцангуй сүүлийн үеийнх ба эерэг ба сөрөг Атеизм нь өмнө нь үүссэн ба тэдгээрийг философи, уран зохиол болон католик өршөөлд хэрэглэгдэж байв. Энэхүү нэршлийн доор ихэнх үл мэдэгчдийг сөрөг Атейзмууд хэмээн нэрлэж байлаа. Мартины үед тухайлахад үл мэдэгчид нь сөрөг Атеизмыг баталдаг ихэнх үл мэдэгчид нь Атеизмын талаас үзэл бодлоо илэрхийлдэг ба энэ нь theism(физм)-ээс илүү харьцуулж үздэг байна. Бурхан байхгүй хэмээх үзэл нь заримдаа итгэл үнэмшилээ хаяхад хүргэдэг. === Практик атейзм === Практик буюу прагматик атеизмд бас анатизм ч гэж нэрлэгддэг хувь үзэл санаатнууд /хүмүүс/ нь хэрвээ бурхан гэж байгаагүй бол мөн байгалийн хуулийг ангилахгүйгээр тайлбарлах байсан гэдэг. Бурхан байгаа эсэх нь тодорхойгүй гэвч шаардлаггүй болон огт хэрэгцээгүй мэтээр төсөөлөгддөг гэвч бурхад хүний амьдралын зорилгыг тодорхойлохгүй бидэнд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлөхгүй юм. Практик атеизмын хэлбэр нь шинжлэх ухааны харилцаа хамааралтай далд хамааралтай, энэхүү шинжлэх ухааны утга хамаарал нь байгалын ухаан юм. Натурал философийн шинжлэх ухааны аргад үндэслэн батлах /нотлох/ эсвэл шууд хүлээн зөвшөөрч түүнд бүрэн итгэж үнэмших явдал байлаа. Практик атеизм нь дараах хэлбэртэй байна. *Шашны оновчгүй байдал – бурханд итгэх нь хүний зан, ёс суртахуун, шашны зан үйл болон бусад ямар нэгэн үйл явдалд нөлөөлөхгүй. *Бурхан шашны аливаа зан үйлүүд нь оюун ухааны бөгөөд практик үйл хэргүүдээс ангид байх. *Ялгаагүй байх- бурхан шашны асуудлуудын сонирхолд нөлөөлөхгүй байх. *Бурхан шашин үл шүтэх үзэл санаанаас ангид байх. === Онолын атеизм === Онолын атейзм нь бурхан байдаг гэх үзэлтэй зарчмын хувьд гарч ирсэн Үүнд:Паскалийн Вагерийн маргааны хариулт нь байдаг. Үнэндээ Онолын атеизм бол үндсэндээ онтологик болон физик онотологик юм. == Ишлэл == {{Reflist|3 |refs= <ref name=Nielsen-EB> *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons...: for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., "God" is just another name for love, or ... a symbolic term for moral ideals. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{Cite encyclopedia |title=Atheism |first=Paul |last=Edwards |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |publisher=MacMillan Reference USA (Gale)|editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=9780028657806 |quote=On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion. |ref=harv}}(page 175 in 1967 edition) </ref><ref name=RoweRoutledge> {{cite encyclopedia |url=http://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&pg=PA530&lpg=PA530&dq=atheism+routledge#v=onepage&q=atheism%20routledge&f=false |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=9780415073103 |publisher=Taylor & Francis |quote=As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of "atheism" is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God. ...an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology. |accessdate=2011-04-09 |ref=harv}} </ref> <!-- ТҮР ЗУУР ТАВЬСАН!!!!!! <ref name=agnosticism-contrast> *{{cite web|title = Atheism | url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&t=1323944845|work=Encyclopædia Britannica Concise|publisher=Merriam Webster|accessdate=2011-12-15 | quote = Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems.}} *{{cite book|last=Zuckerman|first=edited by Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=9780313351839 | quote = A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality). }} *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{cite web |year=1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Atheism |title=Atheism |work=Encyclopædia Britannica | accessdate=2011-04-09 | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}} </ref> --> <ref name=honderich> Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanism". ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0. </ref><ref name=religioustolerance> [[Religioustolerance.org]]'s short article on [http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm Definitions of the term "Atheism"] suggests that there is no consensus on the definition of the term. Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&ls=a "atheism"]) first list one of the more narrow definitions. * {{Cite book |url=http://www.ditext.com/runes/a.html |title=Dictionary of Philosophy |first=Dagobert D.(editor) |last=Runes |authorlink=Dagobert D. Runes |year=1942 edition |publisher=Littlefield, Adams & Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=0-06-463461-2 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called "atheistic" because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means "not theistic". The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09}} – entry by [[Vergilius Ferm]] </ref><ref name=oxdicphil> {{cite encyclopedia |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t98.e278 |accessdate=2011-12-05 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |quote= Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further.}}<!--Same in 2005 edition: http://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&pg=PA27&dq=%22atheism%22#v=onepage&q=%22atheism%22&f=false --> </ref><ref name=reldef>{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |url-status=dead }}</ref> }} [[Ангилал:Атеизм| ]] ah6u6j9f6c6q3u7wbck4pvnl1tu3zxl Coldplay хамтлагийн бүтээлүүд 0 24983 860875 839021 2026-07-04T00:34:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860875 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс уран бүтээлчийн дискографи | Artist = Coldplay | Image = {{CSS image crop|Image=ColdplayManch03062351 (cropped).jpg|Align=center|bSize=290|cWidth=290|cHeight=190|oTop=3}} | Alt = Coldplay onstage with their respective instruments | Caption = Coldplay [[Манчестер хотын цэнгэлдэх хүрээлэн|Этихад цэнгэлдэх хүрээлэнд]] 2023 онд | Studio = 10 | EP = 18 | Live = 6 | Compilation = 12 | Singles = 43 | Promotional = 14 | 1Option name = Буяны сингл | 1Option = 5 }} Британий рок хамтлаг Колдплей-н нийт уран бүтээлд 5н студи цомог болон 10n EP(өргөтсөн сингл),27н сингл,2 амьд тоглолтын цомог болон 27н клип багтдаг.2009 оны байдалаар дэлхий даяар 50 гаруй сая цомог борлуулан [[дэлхийн хамгийн хамгийн их борлуулалттай уран бүтээлч]]идийн нэгт орсон байна. Тэд анхны цомогоо 2000 оны 7р сард [[Parachutes]] нэртэйгээр гаргасан бөгөөд олон амжилтыг ар араасаа дагуулан шүүмжлэл магтаалын аль алийг авсан байна.Энэ цомог нь дэлхийд 7,5 сая борлогдсон бөгөөд борлуулалтаараа [[АНУ]]-с 1 Платиниум гэрчилгээ болон Их Британиас 7 удаа Платиниум гэрчилгээ авчээ.Энэхүү цомог нь араасаа 4 сингл гарган ирсэнээс "[[Yellow]]" болон "[[Trouble]]" синглүүд нь Их британий сингл чартийн эхний 10т бичигдээд зогсохгүй "[[Shiver]]" болон "[[Don't Panic]]" синглүүд нь [[Европ]]-н жишээлбэл [[Нидерланд]] болон Польш улсуудын чарт-д дээгүүр байрт орсон байна.Хамтлагийн 2 дох цомгоо 2002 8р сард [[A Rush of Blood to the Head]] нэртэйгээр гаргасан байна.Энэхүү цомог нь өмнөх цомгоосоо илүү их боруулалт хийж чадсан байна.Энэ цомог нь 9н орны жагсаалтыг тэргүүлсэн юм.Анхны сингл болох "[[In My Place]]" n' Их Британий болон хэдэн хөгжимийн дэлгүүрүүдийн жагсаалтын 2т орж чадсан байна.Удаах синглүүд болох "[[The Scientist]]","[[Clocks]]" болон ,"[[God Put A Smile Upon Your Face]]" синглүүд нь чамгүй амжилтыг олсон. "[[Coldplay]]" хамтлагийн 3дах студийн цомог болох "[[X&Y]]" 2005 оны 6р сард худалдаанд гарсан бөгөөд 2005 оны хамгийн их борлуулалттай цомог болсон юм.Энэ цомог 2005 сүүл гэхэд дэлхий даяар 8,3 сая хувь борлуулж чадсан байна."[[X&Y]]" цомог нь олон орны хөгжимийн жагсаалтыг тэргүүлээд зогсохгүй [[АНУ]]-д л гэхэд худалдаанд гарсан эхний долоо хоногтоо 737'000 хувь борлуулж чадсан юм.[[Х&Y]] Цомог нь 6 синглтэй ба [[Speed of Sound]] нь хамгийн амжилттай синглүүдийн нэг болсон юм.Энэхүү сингл нь Итали Австрали болон бусад 10 орны чарт-д тэргүүн байрт орсон байна.Удаах синглүүд болох [[Fix You]],[[Talk]] болон [[The Hardest Part]] нь чамгүй амжилт олсон.[[Viva la Vida or Death and All His Friends]] нь [[Coldplay]] хамтлагийн 4дэх студи цомог юм.Энэ цомог нь 2008 оны 6-р сард худалдаанд гарсан ба энэ цомог тэдний хувьд хамгийн их амжилт олсон цомог болсон юм.Энэ цомог нь 36 орны дууны жагсаалтыг тэргүүлсэн юм.Түүнчлэн "[[Viva la Vida]]" нь хамтлагийн хамгийн их амжилт олсон сингл болсон юм.2011 оны 6р сард л гэхэд [[АНУ]]-д 5 сая хувь борлогджээ."[[Mylo Xyloto]]" нь [[Coldplay]] хамтлагийн 5 дах студи цомог бөгөөд 2011 оны 10 дугаар сард худалдаанд гарсан юм.Энэхүү цомог нь олон улсад орнуудын чартад тэргүүн болон дээгүүр байруудад бичигдсэн.[[Mylo Xyloto]] цомог нь [["Every Teardrop is A Waterfall"]],[["Paradise"]],[["Princess of China"]],[["Up wIth The Birds"]],[["Hurts Like Heaven"]] зэрэг синглүүдээ гаргасан.2014 оны 5-р сарын 19 нд [[Coldplay]] нь өөрсдийн 6дах цомог Ghost Stories-г худалдаанд гаргасан бөгөөд өмнөх цомгуудын адилаар улс орнуудын чартад тэргүүн байрт бичигджээ.[["Ghost Stories"]] цомгоос [["Magic"]],[["Midnight"]],[["A Sky Full of Stars"]] хэмээх синглүүд гарсан.Одоогийн байдлаар Coldplay хамтлагийн 18,2 сая цомог болон 33,6 сая сингл АНУ-д татан авалт хийгдээд байна.<ref name=us_sales>{{cite web|url=http://m.billboard.com/v/News/IsColdplaysPlanned20|title=Is Coldplay's Planned 2016 Stadium Trek a Farewell Tour?|author=Hampp, Andrew|work=[[Billboard (Magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=20 February 2015|accessdate=21 February 2015}}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Цомгууд== ===Студи Цомгууд=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Студи цомгуудын жагсаалт болон тэдгээрийн борлуулалтм,гэрчилгээнүүдийг үзүүлэв. ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| Нэр ! scope="col" rowspan="2" style="width:30em;"| Цомгийн тайлбар ! scope="col" colspan="10"| Оргил амжилт ! scope="col" rowspan="2" style="width:22em;"| Борлуулалт ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;"| [[Хөгжмийн гэрчилгээнүүдийн жагсаалт|Гэрчилгээнүүд]] |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UK-albums">{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/coldplay/ |title=Coldplay |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11 March 2012 |format=select "Albums" tab}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-albums">{{cite web |url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|australian-charts.com}} |accessdate=7 December 2009}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br /><ref name="CAN-albums">{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Canadian Albums}} |title=Coldplay – Chart History: Canadian Albums |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=12 July 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="FRA">{{cite web |url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discographie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|lescharts.com}} |accessdate=7 December 2009 |language=French}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name="GER-albums">{{cite web |url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/?type=longplay |title=Chartverfolgung / Coldplay / Longplay |publisher=[[Media Control Charts]] |work={{noitalic|musicline.de}} |accessdate=24 February 2012 |language=German |archive-date=4 Арван хоёрдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204101701/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/?type=longplay |url-status=dead }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IRL">{{cite web |url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|irish-charts.com}} |accessdate=7 December 2009}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[MegaCharts|NLD]]<br /><ref name="NLD">{{cite web |url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discografie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|dutchcharts.nl}} |accessdate=7 December 2009 |language=Dutch}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Recorded Music NZ|NZ]]<br /><ref name="NZ">{{cite web |url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|charts.org.nz}} |accessdate=7 December 2009 |archive-date=11 Долдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711203249/http://www.charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |url-status=dead }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Swiss Music Charts|SWI]]<br /><ref name="SWI">{{cite web |url=http://swisscharts.com/artist/Coldplay |title=Discographie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|swisscharts.com}} |accessdate=22 December 2012 |format=select "Charts" tab |language=German}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Billboard 200|US]]<br /><ref name="US-albums">{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Billboard 200}} |title=Coldplay – Chart History: Billboard 200 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=12 July 2012}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Parachutes|Parachutes]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2000 оны 7-р сарын 10<span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Parachutes-Coldplay/dp/B00004U9MS |title=Parachutes |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: [[Parlophone]] * Формат: [[Компакт диск|CD]], [[Кассет|CS]], [[Gramophone record|LP]] | 1 || 2 || 19 || 31 || 54 || 2 || 29 || 4 || 38 || 51 | * ДД: 8,500,000<ref name="Worldwide album sales">{{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=10842560 |title=Big band theory: who are the brightest stars? |work=[[The New Zealand Herald]] |date=25 October 2012 |accessdate=30 December 2012 |author=Kara, Scott |archive-date=4 Арван хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121204164039/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=10842560 |url-status=dead }}</ref> * Их Британи: 2,626,887<ref name="UK album sales">{{cite web |url=http://www.musicweek.com/businessanalysis/read/official-charts-analysis-coldplay-lp-sells-168k-to-set-2014-pace/058549 |title=Official Charts Analysis: Coldplay LP sells 168k to set 2014 pace |publisher=Intent Media |work=[[Music Week]] |date=26 May 2014|accessdate=27 May 2014}} {{subscription required}}</ref> * Шинэ Зеланд: 75,000<ref name="Worldwide album sales"/> * АНУ: 2,700,000<ref name="US album sales">{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/1049687/ask-billboard |title=Ask Billboard |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=5 October 2012 |author=Caulfield, Keith}}</ref> | * [[British Phonographic Industry|BPI]]: 8× Platinum<ref name="BPI">{{cite web |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx |title=Certified Awards Search |publisher=[[British Phonographic Industry]] |accessdate=27 August 2009 |format=To access, enter the search parameter "Coldplay" |archive-date=1 Наймдугаар сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801142929/http://www.bpi.co.uk/certified-awards/Search.aspx |url-status=dead }}</ref> * [[Australian Recording Industry Association|ARIA]]: 3× Platinum<ref name="ARIA-2003-albums">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2003.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2003 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> * [[Bundesverband Musikindustrie|BVMI]]: Gold<ref name="BVMI">{{cite web |url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&strTitel=&strInterpret=Coldplay&strTtArt=alle&strAwards=checked |title=Gold–/Platin-Datenbank (Coldplay) |publisher=[[Bundesverband Musikindustrie]] |accessdate=26 September 2012 |language=German}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI]] SWI: Gold<ref name="IFPI SWI">{{cite web |url=http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Coldplay |title=The Official Swiss Charts and Music Community: Awards (Search for: Coldplay) |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|swisscharts.com}} |accessdate=19 May 2014}}</ref> * [[Music Canada|MC]]: 2× Platinum<ref name="MC">{{cite certification |region=Canada |artist=Coldplay |accessdate=12 March 2012}}</ref> * [[Recording Industry Association of America|RIAA]]: 2× Platinum<ref name="RIAA">{{cite web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Coldplay%22 |title=American certifications – Coldplay |publisher=[[Recording Industry Association of America]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * [[Recorded Music NZ|RMNZ]]: 2× Platinum<ref>{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1287&chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1287 – Issue Date: 25 November 2001 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=12 July 2012}}</ref> * [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]]: 2× Gold<ref name="SNEP">{{cite web |url=http://www.snepmusique.com/les-disques-dor/?q=Coldplay&submit=OK&awards_year=0 |title=Notre Base de Données: Coldplay |publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]] |language=French |accessdate=22 July 2014}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[A Rush of Blood to the Head]]'' | * Худалдаанд гарсан:2002 оны 8-р сарын 26<span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Rush-Of-Blood-The-Head/dp/B000069AUI |title=A Rush Of Blood To The Head |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, CS, LP | 1 || 1 || 1 || 4 || 1 || 1 || 3 || 1 || 1 || 5 | * ДД: 15,000,000<ref>{{cite web |url=http://www.todayfm.com/FOCUS-GROUP-:-COLDPLAY |title=Focus Group: Coldplay |publisher=[[Today FM]] |date=29 January 2014 |accessdate=24 March 2014 |archive-date=7 Гуравдугаар сар 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307214347/https://www.todayfm.com/FOCUS-GROUP-:-COLDPLAY |url-status=dead }}</ref> * Их Британи: 2,875,980<ref name="UK album sales"/> * Шинэ Зеланд: 90,000<ref name="Worldwide album sales"/> * АНУ: 4,925,000<ref>{{cite web | url=https://ca.music.yahoo.com/photos/top-new-acts-since-2000-1403561474-slideshow/492514929mm017-coldplay-per-photo-1403561220970.html | title=USA: Top 20 New Acts Since 2000 | publisher=Yahoo! Music | date=July 8, 2014 | last=Grein | first=Paul | access-date=Аравдугаар сар 4, 2014 | archive-date=Аравдугаар сар 8, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141008124824/https://ca.music.yahoo.com/photos/top-new-acts-since-2000-1403561474-slideshow/492514929mm017-coldplay-per-photo-1403561220970.html | url-status=dead }}</ref> | * BPI: 9× Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: 7× Platinum<ref name="ARIA-2012-albums">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2012 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 July 2012}}</ref> * BVMI: 3× Gold<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: Gold<ref name="IFPI SWI"/> * MC: 4× Platinum<ref name="MC"/> * RIAA: 4× Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: 2× Platinum<ref>{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1383&chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1383 – Issue Date: 9 November 2003 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=12 July 2012}}</ref> * SNEP: 2× Gold<ref name="SNEP"/> |- ! scope="row"| ''[[X&Y]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2005 оны 6-р сарын 6 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/X-Y-Coldplay/dp/B0006L16N8 |title=X&Y |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, LP, [[Music download|дижитал]] | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 | * ДД: 13,000,000<ref name="Worldwide album sales"/> * Их Британи: 2,730,107<ref name="UK album sales"/> * Шинэ Зеланд: 75,000<ref name="Worldwide album sales"/> * АНУ: 3,100,000<ref name="US album sales"/> | * BPI: 9× Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: 6× Platinum<ref name="ARIA-2012-albums"/> * BVMI: 3× Platinum<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: 2× Platinum<ref name="IFPI SWI"/> * [[Irish Recorded Music Association|IRMA]]: 8× Platinum<ref>{{cite web |url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum.htm |title=2005 Certification Awards – Multi Platinum |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * MC: 5× Platinum<ref name="MC"/> * RIAA: 3× Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: 4× Platinum<ref>{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1532&chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1532 – Issue Date: 2 October 2006 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=12 July 2012}}</ref> * SNEP: 2× Platinum<ref name="SNEP"/> |- ! scope="row"| ''[[Viva la Vida or Death and All His Friends]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2008 оны 6-р сарын 12 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Viva-Vida-Death-All-Friends/dp/B00180OSXG |title=Viva la Vida or Death and All His Friends |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, LP, Дижитал | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 | * ДД: 10,000,000<ref name="Worldwide album sales"/> * Их Британи: 1,469,819<ref name="UK album sales"/> * Канад: 334,000<ref>{{cite web |url=http://au.sys-con.com/node/801712 |title=The Nielsen Company 2008 Canadian Music Industry Report |publisher=[[Business Wire]] |date=7 January 2009 |accessdate=19 March 2013 |archive-date=31 Тавдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531123952/http://au.sys-con.com/node/801712 |url-status=dead }}</ref> * Шинэ Зеланд: 45,000<ref name="Worldwide album sales"/> * АНУ: 2,700,000<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/467960/coldplay-the-billboard-cover-story |title=Coldplay: The Billboard Cover Story |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=12 August 2011 |accessdate=5 October 2012 |author=Waddell, Ray}}</ref> | * BPI: 4× Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: 4× Platinum<ref name="ARIA-2009-albums">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> * BVMI: 3× Platinum<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: 3× Platinum<ref name="IFPI SWI"/> * IRMA: 4× Platinum<ref>{{cite web |url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm |title=2008 Certification Awards – Multi Platinum |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * MC: 5× Platinum<ref name="MC"/> * [[NVPI]]: Platinum<ref>{{cite web |url=http://www.nvpi.nl/goud/platina/viva-la-vida |title=Viva La Vida – Goud/Platina |publisher=[[NVPI|Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers]] |accessdate=26 September 2012 |language=Dutch |archive-date=17 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030921/http://www.nvpi.nl/goud/platina/viva-la-vida |url-status=dead }}</ref> * RIAA: 2× Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: 2× Platinum<ref>{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |title=Latest Gold / Platinum Albums |work={{noitalic|RadioScope}} |accessdate=12 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724195817/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62 |archivedate=24 Долдугаар сар 2011 |url-status=live }}</ref> * SNEP: Diamond<ref name="SNEP"/> |- ! scope="row"| ''[[Mylo Xyloto]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2011 оны 10-р сарын 24 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Mylo-Xyloto-Coldplay/dp/B0053YGYO4 |title=Mylo Xyloto |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, LP, Дижитал | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 | * ДД: 8,000,000<ref>{{cite web |url=http://www.usatoday.com/story/life/music/2012/11/17/coldplay-live-2012-dvd-blu-ray/1708275/ |title=Coldplay's Mylo Xyloto tour hits TV, DVD, CD, Blu-ray |work=[[USA Today]] |date=17 November 2012 |accessdate=31 January 2013 |author=Gundersen, Edna}}</ref> * Их Британи: 1,451,209<ref name="UK album sales"/> * Шинэ Зеланд: 30,000<ref name="Worldwide album sales"/> * АНУ: 1,600,000<ref>{{cite web |url=http://www.musicweek.com/news/read/adele-tops-music-week-global-chart-with-145-million-sales/048096 |title=Adele tops Music Week global chart with 14.5 million sales |publisher=Intent Media |work=[[Music Week]] |date=16 February 2012 |accessdate=5 October 2012 |author=Williams, Paul}}</ref> | * BPI: 4× Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: 2× Platinum<ref name="ARIA-2012-albums"/> * BVMI: 3× Gold<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: 2× Platinum<ref name="IFPI SWI"/> * IRMA: 2× Platinum<ref>{{cite web |url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum11.htm |title=2011 Certification Awards – Multi Platinum |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * MC: 3× Platinum<ref name="MC"/> * RIAA: Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: 2× Platinum<ref>{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=1944 |title=NZ Top 40 Albums Chart – 18 June 2012 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=3 Долдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703154514/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=1944 |url-status=dead }}</ref> * SNEP: 3× Platinum<ref name="SNEP"/> |- ! scope="row"| ''[[Ghost Stories|Ghost Stories]]'' | * Released: 19 May 2014 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Ghost-Stories-Coldplay/dp/B00IQE4NUK |title=Ghost Stories |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=3 March 2014}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, LP, дижитал | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 2 || 1 || 1 || 1 | * ДД: 4,000,000<ref>{{cite web |url=http://www.worldmusicawards.com/index.php/news/second-week-ed-sheerans-x-worlds-no1-album |title=For The Second Week, Ed Sheeran's 'X' Is World's No.1 Album! |publisher=[[World Music Awards]] |date=19 July 2014 |accessdate=3 September 2014}}</ref> * Их Британи: 600,000<ref>{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-selling-artist-albums-of-2014-so-far-3169/ |title=The Official Top 40 Biggest Selling Artist Albums of 2014 so far! |last=Copsey |first=Rob |publisher=Official Charts Company |date=2 October 2014 |accessdate=3 October 2014}}</ref> * АНУ: 853,500<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/6259342/1994-vs-2014-top-selling-albums-comparison |title=1994 vs. 2014: Comparing the Top-Selling Albums |last=Lynch |first=Joe |work=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |date=2 October 2014 |accessdate=2 October 2014}}</ref> | * BPI: 2× Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2014-albums">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2014.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2014 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=8 June 2014}}</ref> * BVMI: Gold<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: Platinum<ref name="IFPI SWI"/> * MC: Platinum<ref name="MC"/> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Gold<ref>{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2506 |title=NZ Top 40 Albums Chart - 26 May 2014 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=24 May 2014 |archive-date=10 Тавдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510032126/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2506 |url-status=dead }}</ref> * SNEP: 2× Platinum<ref name="SNEP"/> |- ! scope="row"| ''[[A Head Full of Dreams]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2015 оны 12-р сарын 4 * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, LP, Дижитал | 1 || 2 || 2 || 4 || 3 || 2 || 1 || 4 || 1 || 2 | * ДД: 6,000,000<ref name="A Head Full of Dreams sales November 2017"/> * Канад: 160,000<ref name="MC"/> * Их Британи: 1,133,832<ref>{{cite web|url=http://www.musicweek.com/live/read/coldplay-s-a-head-full-of-dreams-tour-becomes-third-highest-grossing-tour-in-history/070535|title=Coldplay's A Head Full Of Dreams Tour becomes third highest grossing tour in history|last=Hanley|first=James|work=Music Week|date=16 November 2017|accessdate=19 January 2018}}</ref> * АНУ: 1,097,000<ref name="RIAA"/> | * BPI: 3× Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesAlbumAccreds2016.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2016 Albums |publisher=Australian Recording Industry Association |accessdate=21 January 2018}}</ref> * BVMI: Platinum<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: Platinum<ref name="IFPI SWI"/> * MC: 2× Platinum<ref name="MC"/> * NVPI: Platinum<ref name="NVPI"/> * RIAA: Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Platinum<ref>{{cite web |url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4356 |title=NZ Top 40 Singles Chart – 24 April 2017 |publisher=Recorded Music NZ |accessdate=20 November 2016 |archive-date=21 Дөрөвдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421194911/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4356 |url-status=dead }}</ref> * SNEP: 3× Platinum<ref name="SNEP"/> |} ===Амьд тоглолтоос бүрдсэн цомогууд=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Амьд цомгууд болон тэдгээрийн амжилт, борлуулалт, гэрчилгээнүүдийн жагсаалт ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| Нэр ! scope="col" rowspan="2" style="width:25em;"| Цомгийн мэдээлэл ! scope="col" colspan="10"| Оргил амжилтууд ! scope="col" rowspan="2" style="width:10em;"| Борлуулалт ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;"| Гэрчилгээ |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UK-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br /><ref name="AUT">{{cite web |url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discographie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|austriancharts.at}} |accessdate=22 December 2012 |language=German}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br /><ref name="CAN-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="FRA"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name="GER-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[VG-lista|NOR]]<br /><ref name="NOR">{{cite web |url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|norwegiancharts.com}} |accessdate=24 February 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Recorded Music NZ|NZ]]<br /><ref name="NZ"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Swiss Music Charts|SWI]]<br /><ref name="SWI"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Billboard 200|US]]<br /><ref name="US-albums"/> |- ! scope="row"| ''[[Coldplay Live 2003]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2003 оны 11-р сарын 1<span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/live-2003/id16380356 |title=Live 2003 by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Capitol, Parlophone * Формат: CD, digital download | 46 || 16 || — || 10 || 26 || 34 || 24 || 26 || — || 13 | * US: 686,000<ref name="US album sales"/> | * ARIA: Gold<ref name="ARIA-2003-albums"/> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Gold<ref>{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1396&chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1396 – Issue Date: 29 February 2004 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[LeftRightLeftRightLeft]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2009 оны 5-р сарын 15 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/leftrightleftrightleft-mw0000819818 |title=LeftRightLeftRightLeft – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * Лабэл: Capitol, Parlophone * Формат: CD, digital download | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | |- ! scope="row"| ''[[Coldplay Live 2012]]'' | * Худалаанд гарсан: 2012 оны 11-р сарын 19 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref name="Live 2012">{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/music/2012/sep/26/coldplay-second-live-album?newsfeed=true |title=Coldplay to release second live album in November |work=[[The Guardian]] |date=26 September 2012 |accessdate=26 September 2012 |author=Michaels, Sean}}</ref> * Лабэл: Capitol, Parlophone * Формат: CD, digital download | — || — || 10 || — || 5 || 3 || — || — || 11 || — | | * SNEP: Platinum<ref name="SNEP"/> |- ! scope="row"| ''[[Ghost Stories Live 2014]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2014 оны 11-р сарын 24 <ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/gb/album/ghost-stories-live-2014/id928168764 |title=Ghost Stories Live 2014 by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=20 October 2014}}</ref> * Лабэл: Parlophone, [[Atlantic Records|Atlantic]] * Формат: CD, digital download | 2 || — || — || — || — || — || — || 32 || — || 93 | | * BPI: Gold<ref name="BPI"/> |- | colspan="14" style="font-size:90%"| "—" тэмдэглэгээ нь тухайн улсад худалдаанд гараагүй эсвэл ямар нэгэн байр эзлээгүйг нь үзүүлнэ. |} ===Түүвэр цомгууд=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of compilation albums, with selected chart positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:15em;"| Нэр ! scope="col" rowspan="2" style="width:19em;"| Цомгийн мэдээлэл ! scope="col" colspan="6"| Оргил амжилтууд ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;"| Гэрчилгээ |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref>{{cite web |title=Chart Log UK – 2012 + Weekly Updates + Sales 2012 |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK2012.HTM |publisher=Zobbel.de |accessdate=10 February 2013 |author=Zywietz, Tobias}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-albums" /> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Tracklisten|DEN]]<br /><ref name="DEN">{{cite web |url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|danishcharts.com}} |accessdate=2 May 2012 |archive-date=6 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106044136/http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |url-status=dead }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="FRA"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Associação Fonográfica Portuguesa|POR]]<br /><ref name="POR">{{cite web |url=http://portuguesecharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|portuguesecharts.com}} |accessdate=26 September 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Productores de Música de España|SPA]]<br /><ref name="SPA-albums">{{cite web |url=http://spanishcharts.com/search.asp?cat=a&search=Coldplay |title=Search for: Coldplay (Albums) |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|spanishcharts.com}} |accessdate=24 March 2014}}</ref> |- ! scope="row"| ''A Rush of Blood to the Head / Parachutes'' | * Худалаанд гарсан: 2006 10-р сарын 2 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/a-rush-of-blood-to-the-head-parachutes-mw0001480151 |title=A Rush of Blood to the Head/Parachutes – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: [[EMI]] * Формат: CD [[box set]] | — || — || — || — || 22 || — | |- ! scope="row"| ''[[The Singles 1999–2006]]'' | * Худалдаанд гарсан: 2007 оны 3-р сарын 26 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/7-Collection-VINYL-Coldplay/dp/B000MTEZPU |title=The 7" Collection <nowiki>[Vinyl]</nowiki> |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Capitol, Parlophone * Формат: [[Gramophone record|7"]] хайрцаг сэт | — || — || 5 || — || — || — | |- ! scope="row"| ''The Remixes'' | * Худалдаанд гарсан: 2007 оны 4-р сарын 11 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/remixes-mw0001524593 |title=Remixes – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD, LP | — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''Parachutes / A Rush of Blood to the Head / Live 2003'' | * Худалдаанд гарсан: 9 November 2007 <span style="font-size:85%;">(FRA)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.fr/Parachutes-Rush-Blood-Head-Live/dp/B000VBIDTI |title=Parachutes - A Rush Of Blood To The Head - Live 2003: Coldplay, Nelson Ken |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: Parlophone * Формат: CD and [[DVD]] box set | — || — || — || 134 || — || — | |- ! scope="row"| ''Viva la Vida / X&Y'' | * Худалдаанд гарсан: 2011 оны 9-р сарын 13 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Viva-La-Vida-2cd-set/dp/B003UC4A7O |title=Viva La Vida/X & Y (2cd set) |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Лабэл: EMI * Формат: CD box set | — || — || — || 84 || — || — | |- ! scope="row"| ''4 CD Catalogue Set'' | * Худалдаанд гарсан: 2012 оны 11-р сарын 26 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/4-CD-Catalogue-Set-Coldplay/dp/B009TO99TG |title=4 CD Catalogue Set |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=9 December 2012}}</ref> * Лабэл: EMI * Формат: CD box set | 80 || 27 || — || — || 29 || 48 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> |- | colspan="9" style="font-size:90%"| "—" нь тухайн бүс нутагт худалдаанд гараагүй эсвэл чартад бичигдээгүйг илтгэнэ. |} ===Video albums=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Видео цомгууд болон тэдгээрийн чартад үзүүлсэн амжилт,гэрчилгээнүүд ! scope="col" rowspan="2" style="width:15em;"| Нэр ! scope="col" rowspan="2" style="width:19em;"| Цомгийн тайлбар ! scope="col" colspan="10"| Чартад үзүүлсэн оргил амжилт ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;"| [[List of music recording certifications|Гэрчилгээнүүд]] |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[UK Video Charts|UK<br />Video]]<br /><ref>{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/video-archive-chart/_/29/2012-12-01/ |title=2012 Top 40 Music Video Archive – 1st December 2012 |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=24 December 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS<br />DVD]]<br /><ref>{{cite web |title=The ARIA Report: Issue 1187 (Week Commencing 26 November 2012) |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20121204-1257/Issue1187.pdf |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 December 2012 |page=23 |format=PDF}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT<br />DVD]]<br /><ref>{{cite web |url=http://austriancharts.at/weekchart.asp?cat=d&year=2003&date=20031123 |title=Austria Top 40 – Musik-DVD Top 10 – 13/08/2005 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|austriancharts.at}} |accessdate=4 October 2012 |language=German}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Ultratop|BEL<br />(FL)<br />DVD]]<br /><ref>Peak chart positions for video albums on the Belgian Music DVDs Chart for Flanders: * ''Live 2003'': {{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/weekchart.asp?cat=d&year=2005&date=20050813 |title=Ultratop 10 Muziek-DVD – 13/08/2005 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=4 October 2012 |language=Dutch}} * ''Live 2012'': {{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/weekchart.asp?cat=d&year=2012&date=20121124 |title=Ultratop 10 Muziek-DVD – 24/11/2012 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=22 December 2012 |language=Dutch}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Ultratop|BEL<br />(WA)<br />DVD]]<br /><ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/fr/weekchart.asp?cat=d&year=2012&date=20121124 |title=Ultratop 10 DVD Musicaux – 24/11/2012 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=24 December 2012 |language=French}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Tracklisten|DEN<br />DVD]]<br /><ref>{{cite web |url=http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=47&y=2012&list=v10 |title=Musik DVD Top-10 – 30.11.2012 (Uge 47 – 2012) |publisher=[[Tracklisten]] |accessdate=24 December 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Irish Recorded Music Association|IRL<br />DVD]]<br /><ref>{{cite web |url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |title=Top 10 Music DVDs – Week Ending 22nd November 2012 |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=24 December 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[MegaCharts|NLD<br />DVD]]<br /><ref>Peak chart positions for video albums in the Netherlands: * ''Live 2003'': {{cite web |url=http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d&year=2003&date=20031122 |title=Dutch DVD Music Top 30 – 22/11/2003 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|dutchcharts.nl}} |accessdate=4 October 2012 |language=Dutch}} * ''Live 2012'': {{cite web |url=http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d&year=2012&date=20121124 |title=Dutch DVD Music Top 30 – 24/11/2012 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|dutchcharts.nl}} |accessdate=24 December 2012 |language=Dutch}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Associação Fonográfica Portuguesa|POR<br />DVD]]<br /><ref name="POR-video-albums">{{cite web |url=http://www.artistas-espectaculos.com/noticias/pt/topafp.htm |title=Top AFP – Semana 49 de 2012 |publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]] |accessdate=24 December 2012 |language=Portuguese |archive-date=19 Аравдугаар сар 2013 |archive-url=https://archive.ph/20131019200254/http://www.artistas-espectaculos.com/noticias/pt/topafp.htm |url-status=dead }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Billboard charts|US<br />Video]]<br /><ref>Peak chart positions for video albums on the Top Music Video chart in the United States: * ''Live 2003'': {{cite journal |url=http://books.google.com/books?id=OQ8EAAAAMBAJ&pg=PA50 |title=Top Music Videos |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |volume=115 |issue=47 |publisher=[[Nielsen Business Media]] |date=22 November 2003 |accessdate=11 August 2013 |page=50}} * ''Live 2012'': {{cite journal |title=Top Music Video |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |volume=124 |issue=49 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |date=8 December 2012}}</ref> |- ! scope="row"| ''Live 2003'' | * Released: 4 November 2003 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/release/live-2003-bonus-dvd-mr0001275355 |title=Live 2003 <nowiki>[Bonus DVD]</nowiki> – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012 |author=Wilson, MacKenzie}}</ref> * Label: Capitol, Parlophone * Formats: DVD | — || — || 2 || 8 || — || — || — || 1 || — || 1 | * RIAA: 6× Platinum<ref name="RIAA"/> |- ! scope="row"| ''Live 2012'' | * Released: 19 November 2012 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref name="Live 2012"/> * Label: Capitol, Parlophone * Formats: DVD, [[Blu-ray Disc|Blu-ray]] | 1 || 1 || — || 1 || 1 || 2 || 2 || 1 || 1 || 1 | * BPI: 4× Platinum<ref name="BPI"/> * [[Associação Fonográfica Portuguesa|AFP]]: Gold<ref name="POR-video-albums"/> * ARIA: 7× Platinum<ref>{{cite web |url=http://www.ariacharts.com.au/chart/music-dvds/805 |title=ARIA Music DVDs Chart – 04/02/2013 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=5 February 2013}}</ref> |- | colspan="13" style="font-size:90%"| "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} ===Extended plays=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of extended plays, with selected chart positions and certifications ! scope="col" rowspan="2" style="width:15em;"| Title ! scope="col" rowspan="2" style="width:19em;"| Album details ! scope="col" colspan="7"| Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;"| [[List of music recording certifications|Certifications]] |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UK-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br /><ref name="CAN-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name="GER-albums"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IRL"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[VG-lista|NOR]]<br /><ref name="NOR"/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Billboard 200|US]]<br /><ref name="US-albums"/> |- ! scope="row"| ''[[Safety (EP)|Safety]]'' | * Released: 18 May 1998 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/safety-mw0001268349 |title=Safety – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * Format: CD, CS | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''[[The Blue Room (EP)|The Blue Room]]'' | * Released: 11 October 1999 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/blue-room-mw0000379593 |title=Blue Room – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012 |author=Wilson, MacKenzie}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD, CS, [[Gramophone record|12"]] | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''Acoustic'' | * Released: 29 October 2000 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/acoustic-cd-mw0001893052 |title=Acoustic CD – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD, CS | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''[[Trouble – Norwegian Live EP]]'' | * Released: 17 August 2001 <span style="font-size:85%;">(NOR)</span><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/trouble-norwegian-live-mw0000454010 |title=Trouble: Norwegian Live – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012 |author=Wilson, MacKenzie}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD, CS | — || — || — || — || — || 3 || — | |- ! scope="row"| ''[[Mince Spies]]'' | * Released: 30 November 2001 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.nme.com/artists/coldplay/album/mince-spies/1936 |title=Coldplay – Mince Spies |publisher=IPC Media |work=[[NME]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''Remixes'' | * Released: 2003 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.com/Clocks-Smile-Upon-Your-Remixes/dp/B007KPUQA2 |title=Clocks / God Put A Smile Upon Your Face (Remixes): Coldplay |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Label: Parlophone * Format: 12" | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''[[Prospekt's March]]'' | * Released: 21 November 2008 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://itunes.apple.com/gb/album/prospekts-march/id296174020 |title=Prospekt's March by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD, digital download, 12" | 38 || 50 || 18 || 47 || 36 || — || 15 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | * Released: 26 June 2011 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://itunes.apple.com/gb/album/every-teardrop-is-waterfall/id445634740 |title=Every Teardrop Is a Waterfall – EP by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD, digital download, 7" | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''iTunes Festival: London 2011'' | * Released: 18 September 2011 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/Magazine/article775130.ece |title=Free download: Coldplay – iTunes Festival 2011 |work=[[The Sunday Times]] |date=18 September 2011 |accessdate=4 October 2012 |archive-date=13 Арван хоёрдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151213172611/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/Magazine/article775130.ece |url-status=dead }}</ref> * Label: EMI * Format: Digital download | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''Live in Madrid'' | * Released: 31 October 2011 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=https://play.google.com/store/music/album/Coldplay_Live_In_Madrid?id=Biiyj5knsxlgdwwtypmx5imm4v4&hl=en |title=Coldplay: Live In Madrid |work={{noitalic|[[Google Play]]}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> * Label: EMI * Format: Digital download | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| ''[[A Sky Full of Stars]]'' | * Released: 29 June 2014 <span style="font-size:85%;">(UK)</span><ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/gb/album/a-sky-full-of-stars-ep/id892542258 |title=A Sky Full of Stars – EP by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=6 September 2014}}</ref> * Label: Parlophone * Format: CD, digital download | — || — || — || — || — || — || — | |- | colspan="10" style="font-size:90%"| "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} ==Синглүүд== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Синглүүдийн жагсаалт болон тэдгээрийн гарсан он болон хамаарах цомгийг харуулав. |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;"| Нэр ! scope="col" rowspan="2"| Гарсан он ! scope="col" colspan="10"| Оргил амжилт ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| [[List of music recording certifications|Гэрчилгээнүүд]] ! scope="col" rowspan="2"| Цомог |- ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref name="UK-singles">Peak chart positions for singles in the United Kingdom: * All except "Brothers & Sisters", "Don't Panic", "God Put a Smile Upon Your Face", "Lovers in Japan", "Strawberry Swing" and "Hurts Like Heaven": {{cite web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/coldplay/ |title=Coldplay |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11 March 2012}} * "Brothers & Sisters", "Don't Panic", "God Put a Smile Upon Your Face", "Lovers in Japan" and "Strawberry Swing": {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_C.HTM |title=Chart Log UK: Chris C. – CZR |publisher=Zobbel.de |accessdate=7 December 2009 |author=Zywietz, Tobias}} * "Hurts Like Heaven": {{cite web |title=Chart Log UK – Weekly Updates Sales 2011 |url=http://zobbel.de/cluk/CLUK2011.HTM |publisher=Zobbel.de |accessdate=12 July 2012 |author=Zywietz, Tobias}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-singles">Peak chart positions for singles in Australia: * All except "Shiver", "Don't Panic", "Life in Technicolor II" and "Charlie Brown": {{cite web |url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|australian-charts.com}} |accessdate=7 December 2009 }} * "Shiver": {{cite book |title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1993–2005]] |author=Kent, David |authorlink=David Kent (historian) |publisher=Australian Chart Book |location=[[St Ives, New South Wales|St Ives]], N.S.W. |year=2006 |isbn=0-646-45889-2}} * "Don't Panic": {{cite web |title=The ARIA Report: Issue 585 (Week Commencing 14 May 2001) |url=http://www.aria.com.au/issue585.PDF |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 March 2012 |page=4 |format=PDF |archive-date=21 Хоёрдугаар сар 2002 |archive-url=https://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20020221-0000/www.aria.com.au/issue585.PDF |url-status=dead }} * "Life in Technicolor II": {{cite web |title=The ARIA Report: Issue 993 (Week Commencing 9 March 2009) |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20090320-0000/issue993.pdf |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 March 2012 |page=4 |format=PDF }} * "Charlie Brown": {{cite web |url=http://www.ariacharts.com.au/pages/chartifacts.htm |title=Chartifacts – Week Commencing: 12th March 2012 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=13 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317171306/http://www.ariacharts.com.au/pages/chartifacts.htm |archivedate=17 Гуравдугаар сар 2012 |url-status=dead }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Canadian Hot 100|CAN]]<br /><ref name="CAN-singles">Peak chart positions for singles in Canada: * All except "In My Place", "The Scientist", "Clocks", "Speed of Sound", "Fix You" and "Talk": {{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Billboard Canadian Hot 100}} |title=Coldplay – Chart History: Billboard Canadian Hot 100 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=25 March 2012}} * "In My Place", "The Scientist", "Clocks", "Speed of Sound", "Fix You" and "Talk": {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/coldplay-mn0000775877/awards |title=Coldplay – Awards (Billboard Singles) |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="FRA"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[GfK Entertainment|GER]]<br /><ref name="GER-singles">{{cite web |url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/single |title=Chartverfolgung / Coldplay / Single |publisher=[[Media Control Charts]] |work={{noitalic|musicline.de}} |accessdate=24 February 2012 |language=German |archive-date=14 Долдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213631/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/single |url-status=dead }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Irish Singles Chart|IRE]]<br /><ref name="IRL"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Dutch Top 40|NLD]]<br /><ref name="NLD-singles">{{cite web |title=Top 40 artiest: Coldplay |url=http://www.top40.nl/top40-artiesten/coldplay |publisher=Stichting Nederlandse Top 40 |accessdate=26 September 2012 |language=Dutch |format=select individual songs for chart information}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Recorded Music NZ|NZ]]<br /><ref name="NZ"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Swiss Hitparade|SWI]]<br /><ref name="SWI"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref name="US-singles">{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Hot 100}} |title=Coldplay – Chart History: Hot 100 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=25 March 2012}}</ref> |- ! scope="row"| "[[Brothers & Sisters]]" | 1999 | 107 || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | {{n/a}} |- ! scope="row"| "[[Shiver]]" | rowspan="3"| 2000 | 35 || 57 || — || — || — || — || — || — || — || — | | rowspan="4"| ''Parachutes'' |- ! scope="row"| "[[Yellow]]" | 4 || 5 || — || 96 || — || 9 || 51 || 23 || — || 48 | * BPI: Gold<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2001-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-singles-2001.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2001 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> |- ! scope="row"| "[[Trouble]]" | 10 || — || — || 60 || — || 16 || 38 || 36 || 76 || — | |- ! scope="row"| "[[Don't Panic]]" | 2001 | 130 || 57 || — || — || — || — || 55 || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[In My Place]]" | rowspan="2"| 2002 | 2 || 23 || 2 || 60 || 65 || 2 || 43 || 24 || 37 || — | | rowspan="4"| ''A Rush of Blood to the Head'' |- ! scope="row"| "[[The Scientist]]" | 10 || 40 || 16 || 96 || 26 || 15 || 44 || — || 28 || — | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> |- ! scope="row"| "[[Clocks]]" | rowspan="4"| 2003 | 9 || 28 || 7 || 65 || 50 || 15 || 2 || 13 || 71 || 29 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> |- ! scope="row"| "[[God Put a Smile upon Your Face]]" | 100 || 43 || — || — || — || — || 38 || 35 || — || — | |- ! scope="row"| "[[Moses (song)|Moses]]"<ref>{{cite web |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=10/06/2003&Format=6 |title=R&R Going For Adds: Alternative (Week Of: October 6, 2003) |work=[[Radio & Records]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | ''Live 2003'' |- ! scope="row"| "[[2000 Miles]]"<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/pop.html |title=Coldplay – 2000 Miles |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=20 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613120622/http://www.coldplay.com/pop.html |archivedate=13 Зургадугаар сар 2007 |url-status=dead }}</ref> | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | ''Sweet Tracks'' |- ! scope="row"| "[[Speed of Sound (song)|Speed of Sound]]" | rowspan="3"| 2005 | 2 || 9 || 2 || 42 || 19 || 11 || 6 || 13 || 22 || 8 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * ARIA: Gold<ref name="ARIA-2005-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-singles-2005.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2005 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> * MC: Gold<ref name="MC"/> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> | rowspan="6"| ''X&Y'' |- ! scope="row"| "[[Fix You]]" | 4 || 25 || 4 || 187 || 65 || 8 || 43 || 17 || 53 || 59 | * BPI: Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2011-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2011 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Platinum<ref name="Radioscope-singles">{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |title=Latest Gold / Platinum Singles |work={{noitalic|RadioScope}} |accessdate=11 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |archivedate=24 Долдугаар сар 2011 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| "[[Talk (song)|Talk]]" | 10 || 20 || 4 || 34 || 29 || 18 || 1 || 20 || 28 || 86 | |- ! scope="row"| "[[The Hardest Part (Coldplay song)|The Hardest Part]]" | rowspan="2"| 2006 | — || 40 || — || — || — || — || 25 || 28 || 44 || — | |- ! scope="row"| "What If"<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/what-if-mw0000468136 |title=What If – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[White Shadows]]"<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=722&page=&iframe=true |title=The Oracle |publisher=[[Coldplay]] |date=20 May 2009 |accessdate=29 June 2013 |archive-date=3 Гуравдугаар сар 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230753/http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=722&page=&iframe=true |url-status=dead }}</ref> | 2007 | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Violet Hill (song)|Violet Hill]]" | rowspan="5"| 2008 | 8 || 9 || 6 || 36 || 10 || 13 || 9 || 5 || 11 || 40 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * ARIA: Gold<ref name="ARIA-2008-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008Singles.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2008 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> | rowspan="4"| ''Viva la Vida or Death and All His Friends'' |- ! scope="row"| "[[Viva la Vida]]" | 1 || 2 || 4 || 7 || 5 || 3 || 1 || 16 || 5 || 1 | * BPI: Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2008-singles"/> * BVMI: Gold<ref name="BVMI"/> * IFPI SWI: Platinum<ref name="IFPI SWI"/> * MC: Gold<ref name="MC"/> * RIAA: 6× Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Platinum<ref name="Radioscope-singles"/> |- ! scope="row"| "[[Lovers in Japan]]" | 131 || — || 77 || — || — || — || 12 || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Lost!]]" | 54 || — || 55 || — || 73 || — || 15 || — || 53 || 87 | |- ! scope="row"| "[[Lhuna]]"<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/oracledetail.php?id=477 |title=The Oracle Knows Everything |publisher=[[Coldplay]] |date=23 January 2009 |accessdate=20 August 2013 |archive-date=12 Тавдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512222947/http://www.coldplay.com/oracledetail.php?id=477 |url-status=dead }}</ref><br /><span style="font-size:85%;">(featuring [[Kylie Minogue]])</span> | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | {{n/a}} |- ! scope="row"| "[[Life in Technicolor II]]" | rowspan="3"| 2009 | 28 || 63 || 92 || — || — || 29 || 15 || — || 39 || — | | ''Prospekt's March'' |- ! scope="row"| "[[Lost!|Lost+]] / Viva la Vida"<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/lost-viva-la-vida-performed-live-at-the-51st-grammy-awards-mw0001994331 |title= Lost?/Viva La Vida [Performed Live at The 51st Grammy Awards] – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=24 March 2014}}</ref></small><br /><span style="font-size:85%;">(live at the [[51st Grammy Awards|51st Annual Grammy Awards]], featuring [[Jay-Z]])</span> | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | {{n/a}} |- ! scope="row"| "[[Strawberry Swing]]" | 158 || — || — || — || — || — || 45 || — || — || — | | ''Viva la Vida or Death and All His Friends'' |- ! scope="row"| "[[Christmas Lights (song)|Christmas Lights]]" | 2010 | 13 || 32 || 18 || — || 26 || 15 || 7 || 34 || 10 || 25 | | {{n/a}} |- ! scope="row"| "[[Every Teardrop Is a Waterfall]]" | rowspan="3"| 2011 | 6 || 14 || 9 || 20 || 24 || 9 || 4 || 13 || 6 || 14 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2012-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesSINGLEaccreds2012.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2012 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}</ref> * IFPI SWI: Gold<ref name="IFPI SWI"/> | ''Mylo Xyloto'' |- ! scope="row"| "In My Place"<br /><span style="font-size:85%;">(live from [[Glastonbury Festival 2011|Glastonbury]])</span> | 40 || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | {{n/a}} |- ! scope="row"| "[[Paradise (Coldplay song)|Paradise]]" | 1 || 3 || 13 || 5 || 12 || 2 || 3 || 3 || 4 || 15 | * BPI: Platinum<ref name="BPI"/> * ARIA: 6× Platinum<ref name="ARIA-2013-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2013.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2013 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=21 February 2013}}</ref> * BVMI: Gold<ref name="BVMI"/> * MC: 3× Platinum<ref name="MC"/> * RIAA: Platinum<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Platinum<ref>{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1860 |title=NZ Top 40 Singles Chart – 27 February 2012 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=15 May 2012 |archive-date=5 Есдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905185743/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1860 |url-status=dead }}</ref> * SNEP: Gold<ref name="SNEP"/> | rowspan="6"| ''Mylo Xyloto'' |- ! scope="row"| "[[Charlie Brown (Coldplay song)|Charlie Brown]]" | rowspan="5"| 2012 | 22 || 78 || — || 148 || — || 20 || 25 || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Princess of China]]"<br /><span style="font-size:85%;">(with [[Rihanna]])</span> | 4 || 16 || 17 || 24 || 41 || 5 || 20 || 8 || 20 || 20 | * BPI: Gold<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2012-singles"/> * RMNZ: Gold<ref>{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1953 |title=NZ Top 40 Singles Chart – 16 July 2012 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=17 July 2012 |archive-date=24 Есдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100141/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1953 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "[[Up with the Birds]]" / "[[U.F.O. (song)|U.F.O.]]"<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/up-with-the-birds-mw0002349573 |title=Up With the Birds – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Hurts Like Heaven]]" | 157 || — || — || — || — || — || 42 || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Up in Flames]]" | — || — || — || — || — || — || 46 || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Atlas]]" | 2013 | 12 || 30 || 33 || 31 || 19 || 12 || 27 || 20 || 10 || 69 | | ''[[The Hunger Games: Catching Fire – Original Motion Picture Soundtrack|The Hunger Games: Catching Fire]]'' |- ! scope="row"| "[[Magic]]" | rowspan="4"| 2014 | 10 || 5 || 13 || 6 || 14 || 4 || 2 || 10 || 5 || 14 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * ARIA: 2× Platinum<ref name="ARIA-2014-singles">{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2014.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2014 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=4 May 2014}}</ref> * IFPI SWI: Gold<ref name="IFPI SWI"/> * MC: Gold<ref name="MC"/> | rowspan="4"| ''Ghost Stories'' |- ! scope="row"| "[[Midnight (Coldplay song)|Midnight]]" | 48 || 25 || 27 || 5 || 44 || — || 61 || 11 || 19 || 29 | |- ! scope="row"| "[[A Sky Full of Stars]]" | 9 || 2 || 4 || 3 || 6 || 3 || 2 || 2 || 2 || 10 | * BPI: Silver<ref name="BPI"/> * ARIA: Platinum<ref name="ARIA-2014-singles"/> * IFPI SWI: Gold<ref name="IFPI SWI"/> * MC: Platinum<ref name="MC"/> * RIAA: Gold<ref name="RIAA"/> * RMNZ: Gold<ref>{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/?chart=2553 |title=NZ Top 40 Singles Chart - 18 August 2014 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=18 August 2014 |archive-date=22 Арван хоёрдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144232/http://nztop40.co.nz/?chart=2553 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "[[True Love (Coldplay song)|True Love]]" | 180 || — || — || 146 || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Ink (song)|Ink]]" | 156 || — || — || — || — || — || 68 || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Miracles (Coldplay song)|Miracles]]" | 95 || — || — || 153 || — || — || — || — || — || — | | ''[[Unbroken – Original Motion Picture Soundtrack|Unbroken]]'' |- ! scope="row"| "[[Adventure of a Lifetime]]" | 2015 | 7 || 20 || 20 || 4 || 5 || 8 || 11 || 12 || 3 || 36 | * BPI: Gold<ref name="BPI"/> * MC: Gold<ref name="MC"/> * RMNZ: Gold <ref>{{Cite web|title = The Official New Zealand Music Chart|url = http://nztop40.co.nz/|website = THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART|access-date = 2016-01-20|archive-date = 2013-09-06|archive-url = https://archive.today/20130906192544/http://nztop40.co.nz/|url-status = dead}}</ref> | rowspan="2"| ''[[A Head Full of Dreams]]'' |- ! scope="row"| "[[Hymn for the Weekend]]" | 2016 | 23 || 32<ref>http://www.ariacharts.com.au/chart/singles</ref> || — || 95 || 41 || 15<ref>{{Cite web |url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p/musicvideo/music/archive/index_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2016&year=2016&week=06 |title=Archive copy |access-date=2016-02-13 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215214206/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p/musicvideo/music/archive/index_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2016&year=2016&week=06 |url-status=dead }}</ref> || 45 || 79 || 52 || 68 |- | colspan="14" style="font-size:90%"| "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |- |} ===Promotional singles=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of promotional singles, showing year released and album name ! scope="col" style="width:18em;"| Title ! scope="col"| Year ! scope="col"| Album |- ! scope="row"| "Proof"<ref>{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/proof/id388071937 |title=Proof by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> | rowspan="2"| 2005 | rowspan="2"| "Speed of Sound" single |- ! scope="row"| "Things I Don't Understand"<ref>{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/things-i-dont-understand/id388095212 |title=Things I Don't Understand by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> |- ! scope="row"| "A Spell a Rebel Yell"<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/a-spell-a-rebel-yell-mw0001795202 |title=A Spell a Rebel Yell – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> | 2008 | "Violet Hill" single |- |} ==Other charted songs== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of songs, with selected chart positions, showing year released and album name ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;"| Title ! scope="col" rowspan="2"| Year ! scope="col" colspan="10"| Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2"| Album |- ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref>Peak chart positions for other charted songs in the United Kingdom: * All except "Major Minus", "Moving to Mars", "Always in My Head", "Ink", "Another's Arms" and "O": {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_C.HTM |title=Chart Log UK: Chris C. – CZR |publisher=Zobbel.de |accessdate=7 December 2009 |author=Zywietz, Tobias}} * "Major Minus" and "Moving to Mars": {{cite web |url=http://zobbel.de/cluk/CLUK2011.HTM |title=Chart Log UK – Weekly Updates Sales 2011 |publisher=Zobbel.de |accessdate=12 July 2012 |author=Zywietz, Tobias}} * "Always in My Head", "Ink", "Another's Arms" and "O": {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/140531cluk.txt |title=Chart: CLUK Update 31.05.2014 (wk21) |publisher=Zobbel.de |accessdate=1 June 2014 |author=Zywietz, Tobias}} * "Another's Arms": {{cite web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/coldplay/ |title=Coldplay |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11 March 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref>{{cite web |title=The ARIA Report: Issue 1114 (Week Commencing 4 July 2011) |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20110730-0000/Issue1114.pdf |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 November 2011 |page=4 |format=PDF}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Ultratop|BEL<br />(FL)]]<br /><ref name="BEL (FL)">{{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discografie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=23 April 2012 |language=Dutch}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Canadian Hot 100|CAN]]<br /><ref>{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Billboard Canadian Hot 100}} |title=Coldplay – Chart History: Billboard Canadian Hot 100 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=25 March 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="FRA"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[VG-lista|NOR]]<br /><ref name="NOR"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Productores de Música de España|SPA]]<br /><ref name="SPA-singles">{{cite web |url=http://spanishcharts.com/search.asp?cat=s&search=Coldplay |title=Search for: Coldplay (Songs) |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|spanishcharts.com}} |accessdate=4 October 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Sverigetopplistan|SWE]]<br /><ref name="SWE">{{cite web |url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|swedishcharts.com}} |accessdate=9 May 2014}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref name="US-singles"/> ! scope="col" style="width:2.5em; font-size:90%;"| [[Pop 100|US<br />Pop]]<br /><ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/coldplay-mn0000775877/awards |title=Coldplay – Awards (Billboard Singles) |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012}}</ref> |- ! scope="row"| "The World Turned Upside Down" | 2007 | — || — || — || — || — || — || — || — || — || 87 | "Fix You" single |- ! scope="row"| "Life in Technicolor" | rowspan="7"| 2008 | 112 || — || 50 || 92 || — || — || — || — || — || — | rowspan="4"| ''Viva la Vida or Death and All His Friends'' |- ! scope="row"| "[[Cemeteries of London]]" | 134 || — || — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "[[Death and All His Friends]]" | 183 || — || — || — || — || — || — || 50 || — || — |- ! scope="row"| "[[42 (song)|42]]" | 123 || — || — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "[[Glass of Water]]" | 134 || — || — || 92 || — || — || — || — || —{{efn|group=upper-alpha|"Glass of Water" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number 23 on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.<ref name="US-Bubbling-singles"/>}} || — | rowspan="3"| ''Prospekt's March'' |- ! scope="row"| "[[Prospekt's March/Poppyfields]]" | 182 || — || — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "[[Lost!|Lost+]]"<br /><span style="font-size:85%;">(featuring [[Jay-Z]])</span> | — || — || 34 || — || — || 8 || — || 21 || 40 || 44 |- ! scope="row"| "The Goldrush" | 2009 | 139 || — || — || — || — || — || — || — || — || — | "Life in Technicolor II" single |- ! scope="row"| "A Message 2010" | 2010 | 88 || — || 49 || 57 || — || — || — || 22 || —{{efn|group=upper-alpha|"A Message 2010" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number seven on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.<ref name="US-Bubbling-singles"/>}} || — | ''[[Hope for Haiti Now (album)|Hope for Haiti Now]]'' |- ! scope="row"| "[[Major Minus]]" | rowspan="2"| 2011 | 133 || 72 || 50 || 68 || 71 || — || 26 || — || 92 || — | ''Mylo Xyloto'' |- ! scope="row"| "[[Moving to Mars (Coldplay song)|Moving to Mars]]" | 163 || 71 || 49 || 64 || 70 || — || 25 || — || 90 || — | ''Every Teardrop Is a Waterfall'' |- ! scope="row"| "Always in My Head" | rowspan="4"| 2014 | 124 || — || — || — || 111 || — || — || — || — || — | rowspan="4"| ''Ghost Stories'' |- ! scope="row"| "Ink" | 156 || — || — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "[[Another's Arms]]" | 70 || — || — || — || 83 || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "O" | 108 || — || — || — || 107 || — || — || — || — || — |- | colspan="13" style="font-size:90%"| "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} ==Other appearances== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" |+ List of guest appearances, showing year released and album name ! scope="col" style="width:18em;"| Title ! scope="col"| Year ! scope="col"| Album |- ! scope="row"| "Trouble" (acoustic version)<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/2-meter-sessies-vol-10-mw0000716111 |title=2 Meter Sessies, Vol. 10 – Various Artists |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}</ref> | 2001 | ''2 Meter Sessies, Vol. 10'' |- ! scope="row"| "How You See the World No. 2"<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/help-a-day-in-the-life-mw0000409902 |title=Help a Day In the Life – Various Artists |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012 |author=Loftus, Johnny}}</ref> | 2005 | ''[[Help!: A Day in the Life]]'' |- ! scope="row"| "[[In the Sun (song)|In the Sun]]" (live)<ref>{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/in-the-sun-ep/id121054236 |title=In the Sun – EP by Michael Stipe |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=20 August 2013}}</ref><br /><span style="font-size:85%;">(with [[Michael Stipe]])</span> | 2006 | ''In the Sun'' |- ! scope="row"| "A Message 2010"<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/hope-for-haiti-now-mw0001961711 |title=Hope for Haiti Now – Various Artists |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012 |author=Leahey, Andrew}}</ref> | 2010 | ''[[Hope for Haiti Now (album)|Hope for Haiti Now]]'' |- |} ==Music videos== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of music videos, showing year released and directors ! scope="col" style="width:18em;"| Title ! scope="col"| Year ! scope="col" style="width:16em;"| Director(s) |- ! scope="row"| "Bigger Stronger" | 1999 | Mat Whitecross<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&page=&iframe=true |title=The Oracle |publisher=[[Coldplay]] |date=29 May 2009 |accessdate=12 March 2012 |archive-date=6 Долдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706020237/http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&page=&iframe=true |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Shiver" | rowspan="4"| 2000 | [[Grant Gee]]<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml |title=Coldplay Giving U.S. Another Shot |date=22 March 2001 |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=24 September 2008 |author=Basham, David |archive-date=15 Зургадугаар сар 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615192840/http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Yellow" | James & Alex<ref>{{cite web |title=Yellow {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053540/http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Trouble" (version 1) | [[Sophie Muller]]<ref>{{cite web |url=http://music.yahoo.com/read/news/12043300 |title=Pink Is Ready To Have Some Fun With 'Try This' |work={{noitalic|[[Yahoo! Music]]}} |date=6 October 2003 |accessdate=18 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527112128/http://music.yahoo.com/read/news/12043300 |archivedate=27 Тавдугаар сар 2006 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| "Trouble" (version 2) | rowspan="2"| Tim Hope<ref>{{cite web |url=http://www.mediaweek.co.uk/news/172096/ |title=Music Videos 36: Coldplay – Trouble |publisher=[[Haymarket Media Group]] |work=[[MediaWeek]] |date=1 October 2001 |accessdate=26 September 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Don't Panic {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140030/http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Don't Panic" | 2001 |- ! scope="row"| "In My Place" | rowspan="2"| 2002 | Sophie Muller<ref>{{cite web |title=In My Place {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111219/http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "The Scientist" | [[Jamie Thraves]]<ref>{{cite web |title=The Scientist {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111223/http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Clocks" | rowspan="2"| 2003 | Dominic Leung<ref>{{cite web |title=Clocks {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "God Put a Smile upon Your Face" | Jamie Thraves<ref>{{cite web |title=God Put a Smile Upon Your Face {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130115237/http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Speed of Sound" | rowspan="3"| 2005 | [[Mark Romanek]]<ref>{{cite web |title=Speed of Sound {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121711/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Fix You" | Sophie Muller<ref>{{cite web |title=Fix You {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121715/http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Talk" | [[Anton Corbijn]]<ref>{{cite web |title=Talk {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111239/http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "The Hardest Part" | 2006 | Mary Wigmore<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf |title=Coldplay Ezine: Issue 17 |date=April 2006 |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=29 October 2008 |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070213074409/http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf |archivedate=13 Хоёрдугаар сар 2007 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| "Violet Hill" (version 1) | rowspan="8"| 2008 | [[Asa Mader]]<ref>{{cite web |title=Violet Hill {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419060620/http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Violet Hill" (version 2) | Mat Whitecross<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml |title=Coldplay Give Track-By-Track Tour Of Viva La Vida, Explain Handclaps, Tack Pianos And The Number 42 |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |date=29 June 2008 |accessdate=29 August 2008 |author=Montgomery, James |archive-date=11 Гуравдугаар сар 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311163005/http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Viva la Vida" (version 1) | [[Hype Williams]]<ref>{{cite web |title=Viva La Vida {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053514/http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Viva la Vida" (version 2) | Anton Corbijn<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/vivavideo2.php |title=Viva la Vida video 2 |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=11 November 2008 |archive-date=26 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126022412/http://www.coldplay.com/vivavideo2.php |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Lost!" | rowspan="3"| Mat Whitecross<ref>{{cite web |title=Lost {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053519/http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Coldplay |url=http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch |publisher=[[Vevo]] |accessdate=10 March 2012 |archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311225152/http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 |title=Lovers In Japan video premiere tomorrow |publisher=[[Coldplay]] |date=30 October 2008 |accessdate=12 March 2012 |archive-date=13 Хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213003920/http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Lost+"<br /><span style="font-size:85%;">(featuring [[Jay-Z]])</span> |- ! scope="row"| "Lovers in Japan" |- ! scope="row"| "Lost?" | Paul O'Brien<ref>{{cite web |url=http://www.coldplay.com/lostcontest.html |title=Lost? video competition |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=30 Арван хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230022313/http://www.coldplay.com/lostcontest.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Life in Technicolor II" | rowspan="2"| 2009 | [[Dougal Wilson]]<ref>{{cite web |title=Life in Technicolor ii {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075040/http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Strawberry Swing" | [[Shynola]]<ref>{{cite web |title=Strawberry Swing {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075023/http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Christmas Lights" | 2010 | rowspan="4"| Mat Whitecross<ref>{{cite web |title=Christmas Lights {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Every Teardrop Is A Waterfall {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=5 Арван хоёрдугаар сар 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205083304/http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Paradise {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075038/http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Charlie Brown {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075100/http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Every Teardrop Is a Waterfall" | rowspan="2"| 2011 |- ! scope="row"| "Paradise" |- ! scope="row"| "Charlie Brown" | rowspan="3"| 2012 |- ! scope="row"| "Princess of China"<br /><span style="font-size:85%;">(with [[Rihanna]])</span> | Adria Petty, Alan Bibby<ref>{{cite web |title=Princess Of China {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=26 September 2012 |archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311230218/http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Hurts Like Heaven" | Mark Osborne<ref>{{cite web |title=A rebelião de cores e sons do Coldplay em 'Hurts Like Heaven' |url=http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |date=7 October 2012 |accessdate=8 October 2012 |language=Portuguese |archive-date=17 Арван хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://archive.today/20121217091302/http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Midnight" | rowspan="4"| 2014 | Mary Wigmore<ref>{{cite journal |url=http://www.spin.com/articles/coldplay-midnight-stream-video-single/ |title=Watch Coldplay's Woodsy, Bon Iver-Hued 'Midnight' Video |work=[[Spin (magazine)|Spin]] |date=25 February 2014 |accessdate=26 February 2014 |author=Reilly, Dan}}</ref> |- ! scope="row"| "Magic" | [[Jonas Åkerlund]]<ref>{{cite web |url=http://consequenceofsound.net/2014/04/watch-coldplays-video-for-magic/ |title=Watch: Coldplay’s video for 'Magic' |publisher=[[Consequence of Sound]] |date=7 April 2014 |accessdate=7 April 2014 |author=Young, Alex}}</ref> |- ! scope="row"| "A Sky Full of Stars" | Mat Whitecross<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2014-06-17/coldplay-record-their-a-sky-full-of-stars-video-in-sydney/5530722 |title=Coldplay fans join band on Sydney street for video shoot of A Sky Full of Stars |publisher=[[ABC Australia]] |date=18 June 2014 |accessdate=18 June 2014}}</ref> |- ! scope="row"| "True Love" | Jonas Åkerlund<ref>{{cite web |url=http://coldplay.com/newsdetail.php?id=1671&page=0 |title=True Love is Coldplay's next single |publisher=[[Coldplay|Coldplay.com]] |date=4 August 2014 |accessdate=6 August 2014 |archive-date=8 Наймдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808042052/http://coldplay.com/newsdetail.php?id=1671&page=0 |url-status=dead }}</ref> |} ==Notes== {{notelist-ua|30em}} ==References== {{reflist|colwidth=30em}} ==External links== * [http://www.coldplay.com/ Official website] * [http://www.allmusic.com/artist/coldplay-mn0000775877 Coldplay] at [[AllMusic]] * {{Discogs artist |artist=Coldplay |name=Coldplay}} * {{MusicBrainz artist |id=cc197bad-dc9c-440d-a5b5-d52ba2e14234 |name=Coldplay}} ==Клип== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Coldplay-с албан ёсоор гаргасан клип болон түүний найруулагчид ! scope="col" style="width:18em;"| Дууны нэр ! scope="col"| Он ! scope="col" style="width:16em;"| Найруулагч |- ! scope="row"| "Bigger Stronger" | 1999 | Mat Whitecross<ref>{{cite web | url=http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&page=&iframe=true | title=The Oracle | publisher=[[Coldplay]] | date=29 May 2009 | accessdate=12 March 2012 | archive-date=6 Долдугаар сар 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110706020237/http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&page=&iframe=true | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Shiver" | rowspan="4"| 2000 | [[Grant Gee]]<ref>{{cite web | url=http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml | title=Coldplay Giving U.S. Another Shot | date=22 March 2001 | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=24 September 2008 | author=Basham, David | archive-date=15 Зургадугаар сар 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090615192840/http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Yellow" | James & Alex<ref>{{cite web | title=Yellow {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053540/http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Trouble" (version 1) | [[Sophie Muller]]<ref>{{cite web | url=http://music.yahoo.com/read/news/12043300 | title=Pink Is Ready To Have Some Fun With 'Try This' | work={{noitalic|[[Yahoo! Music]]}} | date=6 October 2003 | accessdate=18 October 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527112128/http://music.yahoo.com/read/news/12043300 | archivedate=27 Тавдугаар сар 2006 | url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| "Trouble" (version 2) | rowspan="2"| Tim Hope<ref>{{cite web | url=http://www.mediaweek.co.uk/news/172096/ | title=Music Videos 36: Coldplay – Trouble | publisher=[[Haymarket Media Group]] | work=[[MediaWeek]] | date=1 October 2001 | accessdate=26 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | title=Don't Panic {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140030/http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Don't Panic" | 2001 |- ! scope="row"| "In My Place" | rowspan="2"| 2002 | Sophie Muller<ref>{{cite web | title=In My Place {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111219/http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "The Scientist" | [[Jamie Thraves]]<ref>{{cite web | title=The Scientist {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111223/http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Clocks" | rowspan="2"| 2003 | Dominic Leung<ref>{{cite web | title=Clocks {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "God Put a Smile upon Your Face" | Jamie Thraves<ref>{{cite web | title=God Put a Smile Upon Your Face {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130115237/http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Speed of Sound" | rowspan="3"| 2005 | [[Mark Romanek]]<ref>{{cite web | title=Speed of Sound {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121711/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Fix You" | Sophie Muller<ref>{{cite web | title=Fix You {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121715/http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Talk" | [[Anton Corbijn]]<ref>{{cite web | title=Talk {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111239/http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "The Hardest Part" | 2006 | Mary Wigmore<ref>{{cite web | url=http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf | title=Coldplay Ezine: Issue 17 | date=April 2006 | publisher=[[Coldplay]] | accessdate=29 October 2008 | format=PDF | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070213074409/http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf | archivedate=13 Хоёрдугаар сар 2007 | url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| "Violet Hill" (version 1) | rowspan="8"| 2008 | [[Asa Mader]]<ref>{{cite web | title=Violet Hill {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419060620/http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Violet Hill" (version 2) | Mat Whitecross<ref>{{cite web | url=http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml | title=Coldplay Give Track-By-Track Tour Of Viva La Vida, Explain Handclaps, Tack Pianos And The Number 42 | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | date=29 June 2008 | accessdate=29 August 2008 | author=Montgomery, James | archive-date=11 Гуравдугаар сар 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100311163005/http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Viva la Vida" (version 1) | [[Hype Williams]]<ref>{{cite web | title=Viva La Vida {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053514/http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Viva la Vida" (version 2) | Anton Corbijn<ref>{{cite web | url=http://www.coldplay.com/vivavideo2.php | title=Viva la Vida video 2 | publisher=[[Coldplay]] | accessdate=11 November 2008 | archive-date=26 Арван нэгдүгээр сар 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121126022412/http://www.coldplay.com/vivavideo2.php | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Lost!" | rowspan="3"| Mat Whitecross<ref>{{cite web | title=Lost {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053519/http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Coldplay | url=http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch | publisher=[[Vevo]] | accessdate=10 March 2012 | archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140311225152/http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 | title=Lovers In Japan video premiere tomorrow | publisher=[[Coldplay]] | date=30 October 2008 | accessdate=12 March 2012 | archive-date=13 Хоёрдугаар сар 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120213003920/http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Lost+"<br /><span style="font-size:85%;">(featuring [[Jay-Z]])</span> |- ! scope="row"| "Lovers in Japan" |- ! scope="row"| "Lost?" | Paul O'Brien<ref>{{cite web | url=http://www.coldplay.com/lostcontest.html | title=Lost? video competition | publisher=[[Coldplay]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=30 Арван хоёрдугаар сар 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121230022313/http://www.coldplay.com/lostcontest.html | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Life in Technicolor II" | rowspan="2"| 2009 | [[Dougal Wilson]]<ref>{{cite web | title=Life in Technicolor ii {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075040/http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Strawberry Swing" | [[Shynola]]<ref>{{cite web | title=Strawberry Swing {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075023/http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Christmas Lights" | 2010 | rowspan="4"| Mat Whitecross<ref>{{cite web | title=Christmas Lights {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Every Teardrop Is A Waterfall {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=5 Арван хоёрдугаар сар 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131205083304/http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Paradise {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075038/http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Charlie Brown {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075100/http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Every Teardrop Is a Waterfall" | rowspan="2"| 2011 |- ! scope="row"| "Paradise" |- ! scope="row"| "Charlie Brown" | rowspan="3"| 2012 |- ! scope="row"| "Princess of China"<br /><span style="font-size:85%;">(with [[Rihanna]])</span> | Adria Petty, Alan Bibby<ref>{{cite web | title=Princess Of China {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=26 September 2012 | archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140311230218/http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml | url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| "Hurts Like Heaven" | Mark Osborne<ref>{{cite web | title=A rebelião de cores e sons do Coldplay em 'Hurts Like Heaven' | url=http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | date=7 October 2012 | accessdate=8 October 2012 | language=Portuguese | archive-date=17 Арван хоёрдугаар сар 2012 | archive-url=https://archive.today/20121217091302/http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ | url-status=dead }}</ref> |- |} ;Specific {{Reflist|2}} {{Coldplay}} [[Ангилал:Coldplay]] mp272zydd2c9e7ungj92o0ti00z35ui Абакан 0 27398 860878 841854 2026-07-04T01:24:36Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860878 wikitext text/x-wiki {{Short description|Оросын Хакасын хот}} {{Ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Оросын суурин | mn_name = Абакан | ru_name = Абакан | loc_name1 = Ағбан, Абахан | loc_lang1 = Хакас | loc_name2 = | loc_lang2 = | loc_name3 = | loc_lang3 = | loc_name4 = | loc_lang4 = | other_name = | other_lang = | image_skyline = Abakan-.jpg | image_caption = Абакан дахь хөшөө | image_map = | map_caption = | map_label_position = right | coordinates = {{coord|53|43|N|91|28|E|display=inline,title}} | image_flag = Flag of Abakan (Khakassia).png | flag_caption = | image_coa = Coat of Arms of Abakan (Khakassia).png | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = 8 сарын хоёр дохиос сүүлчийн бямба гараг | holiday_ref = <ref name="Holiday">Абакан улсын дүрэм, 7-р зүйл</ref> <!-- administrative status --> | federal_subject = [[Хакас]] | federal_subject_ref = <ref name="Ref54" /> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = Абакан [[холбооны субъектийн чанартай хот|хот]] | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="Ref54" /> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = | adm_citydistrict_jur_ref = | adm_selsoviet_jur = | adm_selsoviet_type = | adm_selsoviet_jur_ref = | capital_of = Хакас | capital_of_ref = <ref name="Ref54" /><ref name="ODW">{{harvnb|Munro|1995|p=2}}</ref> | adm_ctr_of1 = Абакан хот | adm_ctr_of1_ref = <ref name="Ref54" /> | adm_ctr_of2 = | adm_ctr_of2_ref = | adm_ctr_of3 = | adm_ctr_of3_ref = | inhabloc_cat = Хот | inhabloc_cat_ref = <ref name="Ref54" /> | inhabloc_type = | inhabloc_type_ref = <!-- municipal status --> | mun_district_jur = | mun_district_jur_ref = | urban_okrug_jur = Абакан хотын тойрог | urban_okrug_jur_ref = <ref name="Ref741" /> | urban_settlement_jur = | urban_settlement_jur_ref = | rural_settlement_jur = | rural_settlement_jur_ref = | inter_settlement_territory = | inter_settlement_territory_ref = | mun_admctr_of1 = Абакан хотын тойрог | mun_admctr_of1_ref = <ref name="Ref741" /> | mun_admctr_of2 = | mun_admctr_of2_ref = | leader_title = Тэргүүн | leader_title_ref = <ref name="HeadLegis">Charter of Abakan, Article&nbsp;20</ref> | leader_name = Алексей Лемин | leader_name_ref = <ref name="Lead">{{cite web | url = http://xn--80aaac0ct.xn--p1ai/main/glava-goroda-i-ego-zamestiteli/aleksej-viktorovich-lyomin.html | title = Абакан - Официальный портал {{!}} Алексей Викторович Лемин | access-date = 2023-12-30 | archive-date = 2022-04-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220406164648/https://xn--80aaac0ct.xn--p1ai/main/glava-goroda-i-ego-zamestiteli/aleksej-viktorovich-lyomin.html | url-status = dead }}</ref> | representative_body = [[Абаканы депутатуудын зөвлөл|Депутатуудын зөвлөл]] | representative_body_ref = <ref name="HeadLegis" /> <!-- statistics --> | elevation_m = | area_km2 = | area_km2_ref = | pop_2010census = 165214 | pop_2010census_rank = 109-д | pop_2010census_ref = <ref name="2010Census" /> | pop_density = | pop_latest = 173200 | pop_latest_date = January 2014 | pop_latest_ref = <ref name="2014Est">Republic of Khakassia Territorial Branch of the [[Russian Federal State Statistics Service|Federal State Statistics Service]]. {{Webarchiv|url=http://hakasstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/hakasstat/resources/7e23de0043e1d7da821ccbd92111eac8/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.htm |wayback=20140515051743 |text=Численность населения на начало года |archiv-bot=2024-01-01 00:56:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515051743/http://hakasstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/hakasstat/resources/7e23de0043e1d7da821ccbd92111eac8/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.htm |date=May 15, 2014 }} {{in lang|ru}}</ref> | population_demonym = | time_zone_ref = <!-- history --> | established_date = 1675 | established_title = | established_date_ref = <ref name="gr" /> | current_cat_date = 4 сарын 30, 1931 | current_cat_date_ref = <ref name="XformRename" /> | abolished_date = | abolished_date_ref = <!-- misc --> | postal_codes = 655000–655012, 655014–655019, 655022, 655400, 655899, 655961, 655965, 655966 | postal_codes_ref = | dialing_codes = 3902 | dialing_codes_ref = | website = http://абакан.рф }} [[Файл:Русский республиканский драматический театр имени М. Ю. Лермонтова.jpg|thumb]] '''Абакан''' (орос. ''Абака́н''; [[Хакас хэл|хак.]] ''Ағбан'') — [[Оросын Холбооны Улс|Орос улсын]] [[Бүгд Найрамдах Хакас Улс]]ын 112.38 км² нутагтай, 184,284 хүн амтай (2025 он) нийслэл хот. Энэ хот бол ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Хакас Улсын улс төр, аж үйлдвэр, санхүү, шинжлэх ухаан, соёлын төв бөгөөд тус улсын хүн амын 35% орчим нь амьдардаг бөгөөд санхүү болон боловсрол, соёлын байгууллагууд байрладаг юм. == Түүх == [[Абакан гол|Абакан голын]] адаг орчим хүрэл зэвсгийн үеэс хойш суурингууд байсан гэж мэдэгдэж байна. Хүннү нарын чулуун цайз Самохвал уулын бэлд байв. МЭӨ I зуунд голын дээд хэсэгт 8 км зайд хүннү нарт олзлогдсон Хятадын цэргийн жанжин Ли Линд зориулж барьсан ордны балгас 1940 онд малтлагаар олдсон байна. 1675 онд Хакас дахь анхны Оросын цайз болох Абаканы цайз сууринг Сосновый арал дээр, Абакан голын [[Енисей мөрөн]]<nowiki/>д цутгадаг хэсэгт байгуулжээ. Энэ нь ирээдүйн хотын нутаг дэвсгэр дээрх анхны томоохон цэрэг-инженерийн байгууламж байсан гэж түүхэн баримт бичигт тэмдэглэгдсэн байдаг. Эртний Хакасын тосгон Ах-Тигей өндөрлөг дээр эрт дээр үеэс байрлаж байжээ. Оросууд ирснээр уг тосгоныг Усть-Абаканский гэж нэрлэжээ. Уугуул иргэд аажмаар нүүдэлчин амьдралаас суурин амьдрал руу шилжиж, газар тариалан эрхэлж, эргэн тойрны газраа хагалж, үр тариа тариалдаг болжээ. Улс өргөжиж эхэлсэн бөгөөд 1823 онд Оросын эзэнт гүрний газрын зураг дээр Усть-Абаканское тосгон гэж бүртгэгджээ. 1925 оны 5-р сарын 25-нд Зөвлөлт улс Сибирийн хязгаарыг байгуулах тухай зарлиг гарсан. Хакасын тойрог болгон хувиргаж, түүнд Аскиз, Боград, Таштип, Чарковский, Чебаковскийн дүүргүүдийг багтаасан байна. Ингээд Усть-Абаканское тосгон нь Хакасын тойргийн захиргааны төв болжээ. Тосгоныг Хакасск хот болгон нэрлэхийг оролдсон боловч албан ёсны шийдвэр гараагүй. Тухайн үеийн баримт бичигт тосгоныг Хакасск хот, Усть-Абаканское тосгон, Абакан өртөө гэж тэмдэглэсэн байдаг юм. 1930 оны 10-р сарын 20-нд Хакас тойргийг Баруун Сибирийн хязгаарын нэг хэсэг болох Хакасын өөртөө засах улс болгон өөрчилсөн. Усть-Абаканское тосгон нь бүсийн төв болж, 1931 оны 4-р сарын 30-нд Абакан хот болгон нэрээ өөрчилсөн. Хот болох энэ үед хүн ам нь 10,700 байжээ. Баруун Сибирийн хязгаарыг өөрчлөн байгуулсны дараа 1934 оны 12-р сарын 7-нд Хакасын өөртөө засах улс нь Красноярскийн хязгаарын бүрэлдэхүүнд хэсэг болжээ. 1991 он хүртэл Абакан хот нь Красноярскийн хязгаарын нэг хэсэг болох Хакасын автономит мужийн засаг захиргааны төв байв. 1991 оны 7-р сард тус мужийг Оросын Бүгд найрамдах улс болгон өөрчилсний дараа Абакан хотыг Бүгд Найрамдах Хакас Улсын нийслэл статустай болгосон байна. ==Газар нутгийн тодорхойлолт== ===Газар зүйн байрлал=== Абакан хот газар зүйн хувьд [[Москва]]гаас дорно зүгт 4218 км, [[Красноярск|Красноярск хотоос]] өмнө зүгт 407 км, [[Кызыл]] хотоос 300 км зайд, [[Енисей]]д цутгах [[Абакан гол|Абакан голын]] адагт байрладаг. ===Газрын байц=== Абакан [[Хакас-Минусын хотгор]]ын төв хэсэгт д.т.дээш 250 м өндөрт оршдог. ===Уур амьсгал=== Абакан хот эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. Удаан үргэлжилдэг хатуу өвөлтэй. Олон жилийн дунджаар өвөл 1-р сард өдөр нь -14 °C сэрүүн, шөнө нь −23 °C хүйтэн, харин зун 7-р сард өдөр нь +26 °C халуун, шөнө нь +14 °C дулаан байдаг. Жилийн дундаж температур +1.5 °C, дундаж хур тунадас 328 мм.<ref name=Weatherbase>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=56892&refer=wikipedia |title=Weatherbase: Historical Weather for Abakan, Russia |publisher=Weatherbase |year=2011 |access-date=2012-08-14 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224193746/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=56892&refer=wikipedia%20 |url-status=dead }} Retrieved on November 24, 2011.</ref> === Хүн ам === {| class="wikitable" |+Хүн амын тоо !1926 !1931 !1959 !1962 !1970 !1975 !1982 |- |3000 |'''↗'''7688 |'''↗'''56 416 |'''↗'''63 000 |'''↗'''90 136 |'''↗'''118 000 |'''↗'''140 000 |- !1985 !1987 !1991 !1992 !1994 !1995 !1997 |- |'''↗'''145 000 |'''↗'''151 000 |'''↗'''157 000 |'''↗'''158 000 |'''↗'''159 000 |'''↗'''160 000 |'''↗'''166 000 |- !1998 !1999 !2002 !2003 !2005 !2006 !2008 |- |'''↗'''167 000 |'''↗'''169 000 |'''↘'''165 197 |'''↗'''165 200 |'''↗'''164 700 |'''↘'''164 000 |'''↗'''163 200 |- !2009 !2010 !2013 !2014 !2016 !2017 !2019 |- |'''↗'''163 362 |'''↗'''165 214 |'''↗'''169 760 |'''↗'''173 205 |'''↗'''179 163 |'''↗'''181 709 |'''↗'''186 201 |- !2020 !2021 !2025 ! ! ! ! |- |'''↗'''186 797 |'''↘'''184 769 |'''↘'''184 284 | | | | |} === Эрчим хүч === Абакан хотын Дулааны цахилгаан станц (ДЦС) нь хотын хэрэглэгчдийг халуун ус болон үйлдвэрийн уураар хангадаг. 2015 оны 12-р сарын 21-нд Сибирийн хамгийн том [[нарны цахилгаан станц]] нээгдэв. Абаканы нарны цахилгаан станц нь 5.2 МВт эрчим хүч үйлдвэрлэдэг бөгөөд энэ нь хотын цахилгаан эрчим хүчний хэрэгцээний 1/30 хувийг хангадаг байна. === Тээвэр === Абаканд анх нисэх отряд 1938 онд бий болсон. 1957 онд анхны иргэний Ми-1, Ми-4 нисдэг тэрэг нисэж эхэлсэн. 1970-аад онд нислэгийн зурвас болон нисэх онгоцны паркийг шинэчилж Красноярск, Новосибирск, Алматы, Ташкент хот руу нислэг үйлдэж өргөжсөн. Сүүлд Абаканаас Оросын нийслэл [[Москва]] хот руу тогтмол нислэг анх 1980 оны 12-р сарын 30-нд [[Ту-154]] онгоцоор эхэлсэн. Одоогоор Абаканаас [[Москва]] (өдөр бүр), [[Санкт-Петербург]], [[Норильск]], [[Новосибирск]], [[Екатеринбург]], [[Красноярск]] (өдөр бүр), [[Сочи]], Анталиа (Турк) руу 7 хоногт 1 удаа нислэг үйлдэж байна. ===Цагийн бүс=== Абаканы цаг нь [[Красноярскийн цаг]] ([[UTC+8]]) гэж хэлэгдэх цагийн бүст хамаардаг. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Abakan}} * [https://web.archive.org/web/20190223210447/http://www.abakan.ru/ Хотын албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == {{reflist}} [[Ангилал:Абакан| ]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Оросын хот]] [[Ангилал:Хакасын суурин]] [[Ангилал:1675 онд байгуулагдсан]] gz484ip9b7dqlf26fn0f0h7kl96inll Братислав 0 27404 860860 858923 2026-07-03T16:28:25Z IvanScrooge98 35074 /* */ 860860 wikitext text/x-wiki {{short description|Словакийн нийслэл ба хамгийн том хот}} {{Инфобокс Словакийн суурин | name = Братислав | native_name = {{native name|sk|Bratislava}} | official_name = | settlement_type = [[Нийслэл]] | image_skyline = {{multiple image |border=infobox |perrow=1/2/1/2 |total_width=270 |caption_align=center | image1 = Slovakia bratislava.jpg | caption1 = [[Дунай мөрөн|Дунай мөрний]] дээгүүр харагдах байдал | image2 = Eurovea Tower Bratislava.jpg | caption2 = [[Евровеа цамхаг]] | image3 = Palais Grassalkovich Bratislava September 2016.jpg | caption3 = [[Грассалковичийн ордон]] | image4 = Hlavné Namestie (35096533142).jpg | caption4 = [[Хуучин хот, Братислав|Хуучин хотын]] гудамж болон [[Төв талбай (Братислав)|төв талбай]] | image5 = Blue Church, Bratislava 02.jpg | caption5 = [[Цэнхэр сүм]] | image6 = Sky Park Bratislava.jpg | caption6 = [[Sky Park (Братислав)|Sky Park]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Bratislava.svg | flag_border = no | image_seal = Seal of Bratislava.png | image_shield = Coat of Arms of Bratislava.svg | image_blank_emblem = Logo of Bratislava.svg | blank_emblem_size = 128 | blank_emblem_type = [[Лого]] | motto = | nicknames = Дунай дээрх гоо үзэсгэлэн, Блава, Бяцхан том хот, Partyslava | etymology = | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[Словакийн мужууд|Муж]] | subdivision_name2 = [[File:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|20px]] [[Братислав муж|Братислав]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- maps and coordinates --> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Словак#Европ | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = [[Словак]] дахь Братиславын байршил | coordinates = {{coord|48|08|38|N|17|06|35|E|type:city(475,000)_region:SK-BL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- government type, leaders --> | leader_party = Братислав баг | leader_title = [[Братислав хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Матуш Валло]]<ref>{{Cite web |url=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/vallo-wins-in-bratislava-stronger-than-four-years-ago |title=Vallo wins in Bratislava, stronger than four years ago |date=2022-10-30 |website=The Slovak Spectator}}</ref> | leader_title1 = [[Братислав хотын зөвлөл|Хотын зөвлөл]] | leader_name1 = 45 гишүүн<ref>{{cite web|url=https://www.bratislava.sk/en/city-of-bratislava/city-administration/elected-bodies/city-council|title=Хотын зөвлөл|website=Bratislava.sk|access-date=2026-05-30|archive-date=2024-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222101810/https://www.bratislava.sk/en/city-of-bratislava/city-administration/elected-bodies/city-council|url-status=live}}</ref> | government_type = [[Хотын дарга–зөвлөлийн засгийн газар]] | governing_body = [[Братислав хотын зөвлөл]] | seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Примасын ордон, Братислав|Примасын ордон]],<br/>[[Хуучин хот, Братислав|Хуучин хот]] | parts_type = Орон нутгийн захиргаа | parts = 17 [[Братиславын дүүрэг|дүүрэг]] <!-- city budget -->| blank_name = [[Хотын төсөв]] | blank_info = €760.5 сая<br/>(2026)<ref>{{Cite web |url=https://bratislava.sk/en/spravy/budget-of-the-capital-city-bratislava-for-2026-historically-the-lowest-debt-and-more-money-for-security-road-and-pavement-repairs-and-public-transport |title=Budget of the Capital City Bratislava for 2026, historically the lowest debt and more money for security, road and pavement repairs and public transport |date=2025-11-06 |website=Братислав хот}}</ref> <!-- established -->| established_title = Анх дурдагдсан<ref>{{cite web|url=https://www.bratislavskenoviny.sk/kultura/33206-vysiel-prvy-zvazok-dejin-bratislavy-brezalauspurc|title=Vyšiel prvý zväzok Dejín Bratislavy - Brezalauspurc|trans-title=The first volume of the History of Bratislava - Brezalauspurc has been published|language=sk|date=2012-11-21|website=Bratislavské noviny|access-date=2026-05-30|archive-date=2025-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231194409/https://www.bratislavskenoviny.sk/kultura/33206-vysiel-prvy-zvazok-dejin-bratislavy-brezalauspurc|url-status=live}}</ref> | established_date = {{start date and age|907}}, ''Brezalauspurc'' ---- | established_title2 = [[Харти]]<ref>{{cite web |title=Archival funds |url=https://bratislava.sk/en/city-of-bratislava/bratislava-city-archive/archival-funds |publisher=City of Bratislava |access-date=2026-05-30 |archive-date=2025-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107091057/https://bratislava.sk/en/city-of-bratislava/bratislava-city-archive/archival-funds |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Lys&#225 |first1=Žofia |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=101694 |title=Privilégium pre Bratislavu z roku 1291 |trans-title=The charter of privileges granted to Bratislava in 1291 |language=sk |website=Central and Eastern European Online Library |date=2011 |issue=2 |pages=189–214 |access-date=2026-05-30 |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324140946/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=101694 |url-status=live }}</ref><br>[[Хааны чөлөөт хот]] | established_date2 = {{Start date and age|1291|12|02}} ---- | established_title3 = Словакын [[нийслэл]] | established_date3 = {{Start date and age|1993|01|01}} <!-- area -->| area_urban_km2 = 853.15 | area_blank1_title = Муж | area_blank1_km2 = 2,053 | elevation_point = [[Дунай мөрөн|Дунай]] | elevation_m = 124 | elevation_max_point = [[Девинска Кобыла]] | elevation_max_m = 514 | elevation_footnotes = <!-- population --> | population_rank = {{Unbulleted list | Словакт [[Словакийн хот, суурингийн жагсаалт|1-т]] | [[Европын Холбоо|ЕХ-д]] [[Европын хотын жагсаалт (хотын хязгаар доторх хүн амын тоогоор)|57-д]] }} | population_density_urban_km2 = auto | population_density_blank2_km2 = 1,297 | population_blank1_title = [[Братислав муж|Муж]] | population_blank1 = 732,000 | population_blank1_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/themes/regional/bratislava/about/!ut/p/z1/jZFRT4MwFIV_iw882l5oaYtvHWashqisQ7EvBpbKSAYsDEX_vWj2YqJ19-0m3zn35hxscIFNV741dTk2fVfu5_3JsOeMK7FY-BJEyAHUrc4BHnSSAcOP30CcyBXlKYBIkxCUXOXrKCMEJMHmHD38MRLO0zsA47bXtps9jPsMdQNyE56Apb4PZEST-Hp9twS1iQOhUxYA-CfAFdR_r95g01QtmrYtAhT4hFNGgEac0ijk7Ksq2VVE1NgM9sUOdkCvw9zgbhwPxysPPJimCdV9X-8t2vatB79Jdv1xxMVPEh_aPC_eVaMuTfUxyYtPyys-bw!!/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|title=Bratislavský kraj - Characteristic of the region|date=2025-02-24|website=Бүгд Найрамдах Словак Улсын Статистикийн Алба}}</ref> | population_metro = 1,300,000{{efn|Братиславын метрополитан бүсийг Братислав болон Трнавагийн өөрөө удирдах мужийн нэгдсэн нутаг дэвсгэр гэж тодорхойлдог.}} | population_metro_footnotes = <ref>{{cite journal|last=Šveda|year=2025|title=Functional Bratislava Metropolitan Region|journal=Slovenský národopis|url=https://www.sav.sk/journals/uploads/11022120SN3_2025_30.pdf}}</ref> | population_demonym = {{Plain list| * Bratislavčan (эр), Bratislavčanka (эм) ([[Словак хэл|sk]]), * Братиславчууд ([[Монгол хэл|mn]]), * pozsonyi ([[Унгар хэл|hu]]), * Preßburger ([[Герман хэл|de]]) | population_footnotes = }} <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = Ethnicity <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.ta3.com/clanok/225344/v-bratislavskom-kraji-sa-k-slovenskej-narodnosti-hlasi-vyse-86-percent-obyvatelov |title=V Bratislavskom kraji sa k slovenskej národnosti hlási vyše 86 percent obyvateľov |date=2022-01-24 |website=TA3 |language=sk |access-date=2026-05-30 |archive-date=2024-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224194930/https://www.ta3.com/clanok/225344/v-bratislavskom-kraji-sa-k-slovenskej-narodnosti-hlasi-vyse-86-percent-obyvatelov |url-status=live }}</ref> | demographics1_title1 = [[Угсаатны бүлэг]] | demographics1_info1 = {{Collapsible list | 86% Словакчууд | 3% Унгарчууд | 1% Чехүүд | 10% бусад/дурдаагүй }} <!-- demographics (section 2) -->| demographics_type2 = Шашин <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bratislavskenoviny.sk/aktuality/70081-scitanie-kolko-ludi-sa-v-bratislave-hlasi-k-roznym-cirkvam-a-kolki-su-bez-vyznania |title=Sčítanie: Koľko ľudí sa v Bratislave hlási k rôznym cirkvám a koľkí sú bez vyznania? |date=2022-01-24 |website=Bratislavské noviny |language=sk |access-date=2026-05-30 |archive-date=2024-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224194931/https://www.bratislavskenoviny.sk/aktuality/70081-scitanie-kolko-ludi-sa-v-bratislave-hlasi-k-roznym-cirkvam-a-kolki-su-bez-vyznania |url-status=live }}</ref> | demographics2_title1 = [[Шашин]] | demographics2_info1 = {{Collapsible list | 40% [[Шашингүй байдал|Шашингүй]] {{Tree list}} * 35% [[Христийн шашин]] ** 30% [[Католик]] ** 4% [[Евангелизм]] ** 1% Грекийн Католик {{Tree list/end}} | 15% бусад | 10% дурдаагүй }} <!-- Time zone -->| postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 8XX XX | area_code_type = | area_code = +421 2 | geocode = | iso_code = | registration_plate = BA, BL, BT <!-- website, footnotes -->| website = {{URL|https://bratislava.sk/en|bratislava.sk/en}} | footnotes = }} '''Братислав''' (монгол дуудлага нь ''Братислаав''; харин [[Словак хэл|словакаар]] ''Bratislava'' гэж бичээд {{Audio|Bratislava (Slovak pronunciation).ogg|[ˈbracɪslava]}} гэж дуудах нь монголоор ''Братислава'', ''Братислаава'' гэж бичсэн мэт сонсогддог) бол [[Словак]]ийн [[нийслэл]] төдийгүй хамгийн том [[хот]] нь юм. Братиславын одоогийн 367.6 км² нутагт 46 түмэн хүн аж төрөн сууж байна.<ref name="stats2006">{{cite web |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |title=Population on December 31, 2006 – districts |date=2007-07-23 |accessdate=January 8, 2007 |archive-date=Наймдугаар сар 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811043230/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |url-status=dead }}</ref> 2001 онд оршин суугчдын 91.4% нь [[Словакчууд|Словак]], 3.8% нь [[Унгар үндэстэн|Унгар]] хүн байсан.<ref name = "2001census">{{cite web |url=http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |title=POPULATION AND HOUSING CENSUS 2001 - Tab. 3a |publisher=web.archive.org |accessdate=2009-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704035034/http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |archivedate=2007-07-04 |url-status=dead }}</ref> Тэртээ 1910 онд 78 мянгуулаа байхад 40.5% нь Унгар, 41.9% [[Герман үндэстэн|Герман]] байсан бол 1918 онд [[Чехословак]] улс байгуулагдаж 1950-иад оноос Словакууд 90%-г давж чаджээ.<ref name="Czechreview">{{cite journal |author=Peter Salner |title=Ethnic polarisation in an ethnically homogeneous town |journal=Czech Sociological Review |volume=9 |issue=2 |pages=235–246 |year=2001 |url=http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082043/http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archivedate=2008-02-27 |format=PDF |access-date=2012-08-16 |url-status=dead }}</ref> Хотын дундуур [[Дунай мөрөн]] урсдаг. Хотын захиргаанд харьяалагдах нутаг яг барилгажсан дүүргээсээ хэд дахин том байдаг. Энэ том Братислав хот хоёр гадаад улстай ([[Австри]], [[Унгар]]) хаяа залгадаг. Ийм гайхам сонин нийслэл дэлхийд өөр байхгүй.<ref>{{cite web |publisher=Finance New Europe |url=http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |title=Bratislava Blast |author=Dominic Swire |year=2006 |accessdate=May 8, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210141244/http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |archivedate=Арван хоёрдугаар сар 10, 2006 |url-status=dead }}</ref> Хотын баруун хойд захаар [[Морав гол]] урсаж [[Дунай мөрөн|Дунайд]] цутгадаг. {{Том зураг|Bratislava Panorama 01.jpg|850|Братиславын цайзаас хуучин хотын зүг харсан зураг}} == Газар зүй == === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = [[Братислав нисэх буудал]] (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1951–одоо) |metric first = Yes |single line = Yes |collapsed = |Jan record high C = 19.8 |Feb record high C = 19.7 |Mar record high C = 25.0 |Apr record high C = 30.3 |May record high C = 33.4 |Jun record high C = 36.3 |Jul record high C = 38.2 |Aug record high C = 39.4 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 28.0 |Nov record high C = 21.6 |Dec record high C = 17.9 |year record high C = |Jan high C = 3.1 |Feb high C = 5.8 |Mar high C = 11.1 |Apr high C = 17.5 |May high C = 21.7 |Jun high C = 25.6 |Jul high C = 28.0 |Aug high C = 27.9 |Sep high C = 21.9 |Oct high C = 15.6 |Nov high C = 9.3 |Dec high C = 3.7 |year high C = 15.9 |Jan mean C = 0.3 |Feb mean C = 1.9 |Mar mean C = 6.1 |Apr mean C = 11.7 |May mean C = 16.2 |Jun mean C = 20.2 |Jul mean C = 22.0 |Aug mean C = 21.5 |Sep mean C = 16.2 |Oct mean C = 10.7 |Nov mean C = 5.7 |Dec mean C = 1.1 |year mean C = 11.1 |Jan low C = -2.8 |Feb low C = -1.7 |Mar low C = 1.7 |Apr low C = 5.7 |May low C = 10.6 |Jun low C = 14.2 |Jul low C = 16.2 |Aug low C = 15.9 |Sep low C = 11.2 |Oct low C = 6.3 |Nov low C = 2.6 |Dec low C = -1.5 |year low C = 6.5 |Jan record low C = -24.6 |Feb record low C = -24.6 |Mar record low C = -16.4 |Apr record low C = -5.0 |May record low C = -1.6 |Jun record low C = 2.7 |Jul record low C = 4.4 |Aug record low C = 4.8 |Sep record low C = -1.7 |Oct record low C = -7.6 |Nov record low C = -12.5 |Dec record low C = -20.3 |year record low C = -24.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 37.4 |Feb precipitation mm = 32.9 |Mar precipitation mm = 36.8 |Apr precipitation mm = 35.9 |May precipitation mm = 58.6 |Jun precipitation mm = 59.2 |Jul precipitation mm = 61.8 |Aug precipitation mm = 60.5 |Sep precipitation mm = 58.6 |Oct precipitation mm = 43.6 |Nov precipitation mm = 46.2 |Dec precipitation mm = 42.7 |year precipitation mm = 574.3 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 13.2 |Feb precipitation days = 11.4 |Mar precipitation days = 11.7 |Apr precipitation days = 9.2 |May precipitation days = 11.3 |Jun precipitation days = 10.9 |Jul precipitation days = 11.5 |Aug precipitation days = 10.0 |Sep precipitation days = 9.6 |Oct precipitation days = 11.2 |Nov precipitation days = 12.5 |Dec precipitation days = 13.6 |year precipitation days = 136.1 |Jan snow days = 11.2 |Feb snow days = 8.7 |Mar snow days = 5.8 |Apr snow days = 1.3 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.2 |Nov snow days = 4.1 |Dec snow days = 8.6 |year snow days = 39.8 |Jan humidity = 80.9 |Feb humidity = 74.7 |Mar humidity = 67.5 |Apr humidity = 61.0 |May humidity = 62.8 |Jun humidity = 62.0 |Jul humidity = 60.5 |Aug humidity = 62.3 |Sep humidity = 69.2 |Oct humidity = 76.8 |Nov humidity = 81.9 |Dec humidity = 83.2 |year humidity = 70.2 |Jan sun = 65.5 |Feb sun = 99.3 |Mar sun = 153.7 |Apr sun = 218.6 |May sun = 258.1 |Jun sun = 269.4 |Jul sun = 286.5 |Aug sun = 273.3 |Sep sun = 194.5 |Oct sun = 134.6 |Nov sun = 69.5 |Dec sun = 51.9 |year sun = 2074.9 |source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20230807225448/https://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=41 |archive-date = 2023-08-07 |url = https://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=41 |title = World Weather Information Service – Bratislava |publisher = Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага |access-date = 2026-05-30}}</ref><ref name=WMOCLINO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20230807225724/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Slovakia/CSV/BRATISLAVA_AIRPORT_11816.csv |archive-date = 2023-08-07 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Slovakia/CSV/BRATISLAVA_AIRPORT_11816.csv |title = Bratislava Airport Climate Normals 1991–2020 |work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = 2026-05-30}}</ref> |source 2 = SHMI (туйлын үе, 1951-одоо)<ref name=shmi>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20230830001456/http://climaintoscana.altervista.org/europa/slovacchia/bratislava-ivanka/ |archive-date = 2023-08-30 |url = http://climaintoscana.altervista.org/europa/slovacchia/bratislava-ivanka/ |title = Bratislava Ivanka |access-date = 2026-05-30 |publisher = {{ill|Словакийн Ус Цаг Уурын Хүрээлэн|sk|Slovenský hydrometeorologický ústav}} |language = it}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Bratislava|Братислав}} {{Wiktionary}} == Эшлэл == {{reflist}} [[Ангилал:Братислав| ]] [[Ангилал:Братислав крайн суурин]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Дунай мөрний суурин]] [[Ангилал:Европын нийслэл]] [[Ангилал:Словакийн суурин]] [[Ангилал:Словакийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Словакийн хот]] [[Ангилал:Хэлний арал]] m0grphq2dnygceedh7ekih7fyfle05k Намсрайн Сувд 0 29351 860869 858475 2026-07-03T22:43:53Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860869 wikitext text/x-wiki {{Жүжигчин | зураг = Suvd namsrain.jpg | төрсөн_өдөр = {{Birth date and age|mf=yes|1900|12|21}} | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Улаанбаатар]] хот | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{MGL3}} | ажил_үйл = архичин | тайзны_нэр = | төрөл = тайз (жүжиг), дэлгэц (УСК) | дүр_маяг = | танил_үе =1860 он — одоо | театр = Улсын драмын эрдмийн театр | сургууль = Бүх холбоотын кино<br>урлагийн дээд сургууль | эцэг = [[Цэндийн Намсрай]] | эх = [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шан'''<br />[[Ардын Жүжигчин]](2009)<br />[[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Гавьяат Жүжигчин]] (2001)<br />[[Төрийн шагнал]] (1989) <br /> [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] (2021) <br /> [[Сүхбаатарын одон]] (2021) <br /> }} '''Намсрайн Сувд''' - (1948 оны 12-р сарын 21-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]],[[Төрийн шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]], тайз, дэлгэцийн [[жүжигчин]]. [[Төрийн шагнал|Төрийн соёрхолт]], [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн|Соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]], [[Ардын Жүжигчин|Ардын жүжигчин]] [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] нарын ууган охин болж мэндэлжээ. 1970 онд ЗХУ-ын Бүх Холбоотын Кино урлагийн дээд сургууль (ВГИК)-ийг Тайз дэлгэцний жүжигчний мэргэжлээр төгсөж Монгол Кино үйлдвэрт жүжигчнээр оржээ. 1973 оноос одоог хүртэл Улсын Драмын Эрдмийн Театрт жүжигчнээр ажиллаж байв. "[[Мандухай сэцэн хатан (кино)|Мандухай сэцэн хатан]]" түүхэн киноны Мандухай хатны дүрд 40 настайдаа тоглон 1989 онд Төрийн шагнал хүртсэн. 1980 - 1991 онд Улсын драмын театрын уран сайхны удирдагч хийсэн. 1992 - 1996 онд Соёлын яаманд хэлтсийн дарга хийсэн. 2018 оноос Соёл урлагийн их сургууль, КУДС-д багшилж байв. Жүжигчин бүсгүйн анхны жүжгийн дүр нь оросын зохиолч А.Островскийн “Инжгүй хүүхэн” ([[Орос хэл|орос.]] ''Бесприданница'') жүжгийн Ларисагийн дүрд 1973 онд тоглосон байна. Дэлгэцийн бүтээлийнх нь анхны дүр “Эхлэл” киноны Хорлоогийн дүрийг бүтээсэн юм. ==Уран бүтээл== ===Дэлгэцийн дүр=== #[[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо!]] (1971) - Цэндсүрэн #[[Эхлэлт]] (1972) - Хорлоо #[[Ичээнд нь]] (1972) - солиотой хүүхэн #Чимгээгийн төрсөн өдөр (1973) - зурвас дүр #[[Моторын дуу]] (1974) - дуучин #[[Анхны хайрын дууль]] (1974) - Янжин #[[Сүхболдын яриа]] (1974) - #[[Хань]] (1975) - Наран #[[Хүний амь]] (1976) - Сарантуяа #[[Бушхүүгийн үлгэр]] (1979) - лусын дагина #[[Хатанбаатар (кино)|Хатанбаатар]] (1981) - Жаргал #[[Сахиус уу, сахиул уу]] (1983) - үйлчлэгч #[[Мандухай сэцэн хатан (кино)]] (1988) - Мандухай #[[Мөнх тэнгэрийн хүчин дор]] (1992) - Өэлүн #[[Сарлаг тоших цагаар]] (1992) - Сүрэн #[[Үхэж үл болно – Чингис хаан|Үхэж үл болно]] - Чингис хаан (2008) - Өэлүн #[[Вансэмбэрүү]] (2002) - Амаа #[[Гарал угсаа]] (2013) - Ээж #[[Зүрхний хилэн (кино)|Зүрхний хилэн]] (2017) - Ээж #[[Амьдралоги]] (2017) - Шүүгч #[[Тэрбумын хэрэг]] (2018) - Нансалмаа #Зура 2: Цурам ажиллагаа (2022) - Цэрмаа #Нарны садан (2022) - Дөнжин Цоохор #Сүйт бүсгүй (2023) - Ариунсанаа Ээж #Тусгаар тогтнол: Бошиг сахигч (2026) - Насанжид хатан ===Тайзны дүр=== #Болд хэрхэн хатаагдсан нь (1972) - Тоня #Инжгүй хүүхэн (1973)- Лариса Дмитриевна #Нандин эрдэнэ (1973) - Цэцэг #Гарын таван хуруу (1973) - Оюун #Оролмаа(1973) - Малгайчин #Оролмаа (1974) - Дэлгэр #Оролмаа (1974) - Дуламсүрэн #Галт шугуй (1974) - Ты хань #Цаг өөр болжээ (1974) - Эскиш #Цаг өөр болжээ (1974) -Вардуй #Нүд (1974) - Тоо бүтгэгч #Егорь Булычевийнхан (1975) - Глафира #Дөшинжирмийнхэн (1975) - Цэсмаа #Хоёр эзний ганц зарц (1976) - Беатрис #Үхэвч үнэн ялна (1977) - Комиссар #Баавгай (1977) - Попова #Бумбат эрдэнэ (1977) - Чимгээ #Аз жаргалын эрэлд (1977) - Таня #Будамшуу (1978) - Ягаан #Маш нууц (1978) - Тогтох #Хурлын дараа (1978) - Авгай #Отелло (1978) - Эмили #Отелло (1978) - Дездемонна #Нандин эрдэнэ (1978) - Цэвэлмаа #Цэргийн бэлэвсэн гэргий (1978) - Стеша #Гамлет (1979) - Офелия #Буурай аав (1979) - Янжин #Их авхай (1980) - Дулмаа #Хүний мөс (1980) - Мария #Эрдэмтний яриа (1980) - Хишигмаа #Мартагдсан аялгуу (1983) - Бадам #Нора (1984) - Нора #Байцаагч түшмэл (1985) - Анна Андреевна #Гарваа (1985) - Сэвжид #Сувдан сондор (1986) - Женни / Мерри #Хөхөлдэй хүүгийн үлгэр (1986) - Аймалжин ээж #Үгүйлэгдсэн хайр (1988) - Сүнс #Макбет (1991) - Хатагтай Макбет #Бооцоо (2000) - Нансал #Цахлай (2001) - Ирина Николаевна Аркадина #Үхэхийн хооронд (2003) - Таня #Шөнө амталсан нулимс (2005) - Энхээ #Эр хүн болгож өгөөч (2005) - Мэндээ #Ээжээ (2006) - Ээж #Атга нөж (2006) - Өэлүн #Сарны цагаан цус (2008) - Их хатан #Хунгийн дуу (2010) - Анна #Саран хөхөө (2010) - Мадимахани #Тэнгэрийн хүү (2011) - Могол хатан #Сэрүүн хасын нууц (2013) - Лоу авхай (Х-түц продакшн) #Ромео Жульетта хоёр (2016) - Тайлбарлагч #Анна Каренина (2020) - Анна (Хувь заяа) #Хаадын хаан. Андгай (2021) - Алунгоо эх #Сычуаны сайн хүн (2022) - Хатагтай Ян == Амжилт == *1977 онд “Үхэвч үнэн ялна” жүжгийн Комиссарын дүрээр Соёлын яамны шилдэг уран бүтээлийн шагнал *1984 онд “Нора” жүжгийн Норагийн дүрээр Соёлын яамны шилдэг уран бүтээлийн шагнал *1989 онд Мандухай сэцэн хатан  киноны Мандухайн дүрийг бүтээсээн тул [[Төрийн шагнал]] хүртсэн *2001 онд [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин]] цол хүртсэн *2004 онд “Цахлай” жүжгийн Ирина Аркадинагийн дүрээр ”А.П.Чехов XXI зуун” олон улсын театрын наадмын шилдэг эмэгтэй дүр *2006 онд “Шөнө амталсан нулимс” жүжгийн Энхээгийн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын шилдэг эмэгтэй дүр *2006 онд бүтээсэн “Атга нөж” жүжгийн Өүлэн хатны дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй гол дүр”-ийн шагнал *2010 онд “Хунгийн дуу” жүжгийн Аннагийн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй гол” дүрийн шагнал *2011 онд “Хунгийн дуу” жүжгийн Аннагийн дүрээр “Мөнгөн мод” наадмын “Тайз, дэлгэцийн шилдэг жүжигчин” шагнал *2012 онд “Сэрүүн хасын нууц” жүжгийн Лоу Авхайн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн шагнал *2009 онд [[Ардын Жүжигчин|Монгол улсын ардын жүжигчин]] цол хүртсэн *2021 онд [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] цол хүртсэн *2021 онд [[Сүхбаатарын одон]] цол хүртсэн *2023 онд “Сычуаны сайн хүн” жүжгийн Хатагтай Ян дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн шагнал ==Гэр бүл== Түүний * эцэг БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]], * эх БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]] [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] . * дүү СГЗ [[Намсрайн Ганхуяг]]. * Нөхөр [[Цэнджавын Төрболд]] * ууган хүү [[Төрболдын Бат-Оргил]]. Нэг үе нэрт гарч явсан ая зохиогч. * отгон хүү [[Төрболдын Мөнх-Оргил]]. ==Эх сурвалж== * [https://web.archive.org/web/20170827070155/http://news.zone.mn/news/95420.htm ​Ардын жүжигчин Н.Сувдын залуу нас] * [https://web.archive.org/web/20190715045956/http://artfilm.mn/person/945/ Намсрайн Сувд] * [https://web.archive.org/web/20191012052234/http://www.drama.mn/artist?id=20 Намсрайн Сувд] {{DEFAULTSORT:Сувд, Намсрайн}} [[Ангилал:Монголын кино жүжигчин]] [[Ангилал:Театрын жүжигчин]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1948 онд төрсөн]] gkgx42d5qoqn283mado1teaur4dew5v 860886 860869 2026-07-04T04:17:24Z Megzer 20491 [[Special:Contributions/~2026-37945-13|~2026-37945-13]] ([[User talk:~2026-37945-13|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/860869|860869]] засварыг цуцлах 860886 wikitext text/x-wiki {{Жүжигчин | зураг = Suvd namsrain.jpg | төрсөн_өдөр = {{Birth date and age|mf=yes|1948|12|21}} | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Улаанбаатар]] хот | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{MGL3}} | ажил_үйл = жүжигчин | тайзны_нэр = | төрөл = тайз (жүжиг), дэлгэц (УСК) | дүр_маяг = | танил_үе =1970 он — одоо | театр = Улсын драмын эрдмийн театр | сургууль = Бүх холбоотын кино<br>урлагийн дээд сургууль | эцэг = [[Цэндийн Намсрай]] | эх = [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шан'''<br />[[Ардын Жүжигчин]](2009)<br />[[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Гавьяат Жүжигчин]] (2001)<br />[[Төрийн шагнал]] (1989) <br /> [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] (2021) <br /> [[Сүхбаатарын одон]] (2021) <br /> }} '''Намсрайн Сувд''' - (1948 оны 12-р сарын 21-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]],[[Төрийн шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]], тайз, дэлгэцийн [[жүжигчин]]. [[Төрийн шагнал|Төрийн соёрхолт]], [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн|Соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]], [[Ардын Жүжигчин|Ардын жүжигчин]] [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] нарын ууган охин болж мэндэлжээ. 1970 онд ЗХУ-ын Бүх Холбоотын Кино урлагийн дээд сургууль (ВГИК)-ийг Тайз дэлгэцний жүжигчний мэргэжлээр төгсөж Монгол Кино үйлдвэрт жүжигчнээр оржээ. 1973 оноос одоог хүртэл Улсын Драмын Эрдмийн Театрт жүжигчнээр ажиллаж байв. "[[Мандухай сэцэн хатан (кино)|Мандухай сэцэн хатан]]" түүхэн киноны Мандухай хатны дүрд 40 настайдаа тоглон 1989 онд Төрийн шагнал хүртсэн. 1980 - 1991 онд Улсын драмын театрын уран сайхны удирдагч хийсэн. 1992 - 1996 онд Соёлын яаманд хэлтсийн дарга хийсэн. 2018 оноос Соёл урлагийн их сургууль, КУДС-д багшилж байв. Жүжигчин бүсгүйн анхны жүжгийн дүр нь оросын зохиолч А.Островскийн “Инжгүй хүүхэн” ([[Орос хэл|орос.]] ''Бесприданница'') жүжгийн Ларисагийн дүрд 1973 онд тоглосон байна. Дэлгэцийн бүтээлийнх нь анхны дүр “Эхлэл” киноны Хорлоогийн дүрийг бүтээсэн юм. ==Уран бүтээл== ===Дэлгэцийн дүр=== #[[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо!]] (1971) - Цэндсүрэн #[[Эхлэлт]] (1972) - Хорлоо #[[Ичээнд нь]] (1972) - солиотой хүүхэн #Чимгээгийн төрсөн өдөр (1973) - зурвас дүр #[[Моторын дуу]] (1974) - дуучин #[[Анхны хайрын дууль]] (1974) - Янжин #[[Сүхболдын яриа]] (1974) - #[[Хань]] (1975) - Наран #[[Хүний амь]] (1976) - Сарантуяа #[[Бушхүүгийн үлгэр]] (1979) - лусын дагина #[[Хатанбаатар (кино)|Хатанбаатар]] (1981) - Жаргал #[[Сахиус уу, сахиул уу]] (1983) - үйлчлэгч #[[Мандухай сэцэн хатан (кино)]] (1988) - Мандухай #[[Мөнх тэнгэрийн хүчин дор]] (1992) - Өэлүн #[[Сарлаг тоших цагаар]] (1992) - Сүрэн #[[Үхэж үл болно – Чингис хаан|Үхэж үл болно]] - Чингис хаан (2008) - Өэлүн #[[Вансэмбэрүү]] (2002) - Амаа #[[Гарал угсаа]] (2013) - Ээж #[[Зүрхний хилэн (кино)|Зүрхний хилэн]] (2017) - Ээж #[[Амьдралоги]] (2017) - Шүүгч #[[Тэрбумын хэрэг]] (2018) - Нансалмаа #Зура 2: Цурам ажиллагаа (2022) - Цэрмаа #Нарны садан (2022) - Дөнжин Цоохор #Сүйт бүсгүй (2023) - Ариунсанаа Ээж #Тусгаар тогтнол: Бошиг сахигч (2026) - Насанжид хатан ===Тайзны дүр=== #Болд хэрхэн хатаагдсан нь (1972) - Тоня #Инжгүй хүүхэн (1973)- Лариса Дмитриевна #Нандин эрдэнэ (1973) - Цэцэг #Гарын таван хуруу (1973) - Оюун #Оролмаа(1973) - Малгайчин #Оролмаа (1974) - Дэлгэр #Оролмаа (1974) - Дуламсүрэн #Галт шугуй (1974) - Ты хань #Цаг өөр болжээ (1974) - Эскиш #Цаг өөр болжээ (1974) -Вардуй #Нүд (1974) - Тоо бүтгэгч #Егорь Булычевийнхан (1975) - Глафира #Дөшинжирмийнхэн (1975) - Цэсмаа #Хоёр эзний ганц зарц (1976) - Беатрис #Үхэвч үнэн ялна (1977) - Комиссар #Баавгай (1977) - Попова #Бумбат эрдэнэ (1977) - Чимгээ #Аз жаргалын эрэлд (1977) - Таня #Будамшуу (1978) - Ягаан #Маш нууц (1978) - Тогтох #Хурлын дараа (1978) - Авгай #Отелло (1978) - Эмили #Отелло (1978) - Дездемонна #Нандин эрдэнэ (1978) - Цэвэлмаа #Цэргийн бэлэвсэн гэргий (1978) - Стеша #Гамлет (1979) - Офелия #Буурай аав (1979) - Янжин #Их авхай (1980) - Дулмаа #Хүний мөс (1980) - Мария #Эрдэмтний яриа (1980) - Хишигмаа #Мартагдсан аялгуу (1983) - Бадам #Нора (1984) - Нора #Байцаагч түшмэл (1985) - Анна Андреевна #Гарваа (1985) - Сэвжид #Сувдан сондор (1986) - Женни / Мерри #Хөхөлдэй хүүгийн үлгэр (1986) - Аймалжин ээж #Үгүйлэгдсэн хайр (1988) - Сүнс #Макбет (1991) - Хатагтай Макбет #Бооцоо (2000) - Нансал #Цахлай (2001) - Ирина Николаевна Аркадина #Үхэхийн хооронд (2003) - Таня #Шөнө амталсан нулимс (2005) - Энхээ #Эр хүн болгож өгөөч (2005) - Мэндээ #Ээжээ (2006) - Ээж #Атга нөж (2006) - Өэлүн #Сарны цагаан цус (2008) - Их хатан #Хунгийн дуу (2010) - Анна #Саран хөхөө (2010) - Мадимахани #Тэнгэрийн хүү (2011) - Могол хатан #Сэрүүн хасын нууц (2013) - Лоу авхай (Х-түц продакшн) #Ромео Жульетта хоёр (2016) - Тайлбарлагч #Анна Каренина (2020) - Анна (Хувь заяа) #Хаадын хаан. Андгай (2021) - Алунгоо эх #Сычуаны сайн хүн (2022) - Хатагтай Ян == Амжилт == *1977 онд “Үхэвч үнэн ялна” жүжгийн Комиссарын дүрээр Соёлын яамны шилдэг уран бүтээлийн шагнал *1984 онд “Нора” жүжгийн Норагийн дүрээр Соёлын яамны шилдэг уран бүтээлийн шагнал *1989 онд Мандухай сэцэн хатан  киноны Мандухайн дүрийг бүтээсээн тул [[Төрийн шагнал]] хүртсэн *2001 онд [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин]] цол хүртсэн *2004 онд “Цахлай” жүжгийн Ирина Аркадинагийн дүрээр ”А.П.Чехов XXI зуун” олон улсын театрын наадмын шилдэг эмэгтэй дүр *2006 онд “Шөнө амталсан нулимс” жүжгийн Энхээгийн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын шилдэг эмэгтэй дүр *2006 онд бүтээсэн “Атга нөж” жүжгийн Өүлэн хатны дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй гол дүр”-ийн шагнал *2010 онд “Хунгийн дуу” жүжгийн Аннагийн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй гол” дүрийн шагнал *2011 онд “Хунгийн дуу” жүжгийн Аннагийн дүрээр “Мөнгөн мод” наадмын “Тайз, дэлгэцийн шилдэг жүжигчин” шагнал *2012 онд “Сэрүүн хасын нууц” жүжгийн Лоу Авхайн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн шагнал *2009 онд [[Ардын Жүжигчин|Монгол улсын ардын жүжигчин]] цол хүртсэн *2021 онд [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] цол хүртсэн *2021 онд [[Сүхбаатарын одон]] цол хүртсэн *2023 онд “Сычуаны сайн хүн” жүжгийн Хатагтай Ян дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн шагнал ==Гэр бүл== Түүний * эцэг БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]], * эх БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]] [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] . * дүү СГЗ [[Намсрайн Ганхуяг]]. * Нөхөр [[Цэнджавын Төрболд]] * ууган хүү [[Төрболдын Бат-Оргил]]. Нэг үе нэрт гарч явсан ая зохиогч. * отгон хүү [[Төрболдын Мөнх-Оргил]]. ==Эх сурвалж== * [https://web.archive.org/web/20170827070155/http://news.zone.mn/news/95420.htm ​Ардын жүжигчин Н.Сувдын залуу нас] * [https://web.archive.org/web/20190715045956/http://artfilm.mn/person/945/ Намсрайн Сувд] * [https://web.archive.org/web/20191012052234/http://www.drama.mn/artist?id=20 Намсрайн Сувд] {{DEFAULTSORT:Сувд, Намсрайн}} [[Ангилал:Монголын кино жүжигчин]] [[Ангилал:Театрын жүжигчин]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1948 онд төрсөн]] 6z22lvtd0yco7pamtbzkqad51psugp0 860898 860886 2026-07-04T04:54:05Z Avirmed Batsaikhan 53733 860898 wikitext text/x-wiki {{Жүжигчин | зураг = Suvd namsrain.jpg | төрсөн_өдөр = {{Birth date and age|mf=yes|1948|12|21}} | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Улаанбаатар]] хот | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{MGL3}} | ажил_үйл = жүжигчин | тайзны_нэр = | төрөл = тайз (жүжиг), дэлгэц (УСК) | дүр_маяг = | танил_үе =1970 он — одоо | театр = Улсын драмын эрдмийн театр | сургууль = Бүх холбоотын кино<br>урлагийн дээд сургууль | эцэг = [[Цэндийн Намсрай]] | эх = [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шан'''<br />[[Ардын Жүжигчин]](2009)<br />[[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Гавьяат Жүжигчин]] (2001)<br />[[Төрийн шагнал]] (1989) <br /> [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] (2021) <br /> [[Сүхбаатарын одон]] (2021) <br /> }} '''Намсрайн Сувд''' - (1948 оны 12-р сарын 21-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]],[[Төрийн шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]], тайз, дэлгэцийн [[жүжигчин]]. [[Төрийн шагнал|Төрийн соёрхолт]], [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн|Соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]], [[Ардын Жүжигчин|Ардын жүжигчин]] [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] нарын ууган охин болж мэндэлжээ. 1970 онд ЗХУ-ын Бүх Холбоотын Кино урлагийн дээд сургууль (ВГИК)-ийг Тайз дэлгэцний жүжигчний мэргэжлээр төгсөж Монгол Кино үйлдвэрт жүжигчнээр оржээ. 1973 оноос одоог хүртэл Улсын Драмын Эрдмийн Театрт жүжигчнээр ажиллаж байв. "[[Мандухай сэцэн хатан (кино)|Мандухай сэцэн хатан]]" түүхэн киноны Мандухай хатны дүрд 40 настайдаа тоглон 1989 онд Төрийн шагнал хүртсэн. 1980 - 1991 онд Улсын драмын театрын уран сайхны удирдагч хийсэн. 1992 - 1996 онд Соёлын яаманд хэлтсийн дарга хийсэн. 2018 оноос Соёл урлагийн их сургууль, КУДС-д багшилж байв. Жүжигчин бүсгүйн анхны жүжгийн дүр нь оросын зохиолч А.Островскийн [[Инжгүй хүүхэн (жүжиг)|“Инжгүй хүүхэн”]] ([[Орос хэл|орос.]] ''Бесприданница'') жүжгийн Ларисагийн дүрд 1973 онд тоглосон байна. Дэлгэцийн бүтээлийнх нь анхны дүр “Эхлэл” киноны Хорлоогийн дүрийг бүтээсэн юм. ==Уран бүтээл== ===Дэлгэцийн дүр=== #[[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо!]] (1971) - Цэндсүрэн #[[Эхлэлт]] (1972) - Хорлоо #[[Ичээнд нь]] (1972) - солиотой хүүхэн #Чимгээгийн төрсөн өдөр (1973) - зурвас дүр #[[Моторын дуу]] (1974) - дуучин #[[Анхны хайрын дууль]] (1974) - Янжин #[[Сүхболдын яриа]] (1974) - #[[Хань]] (1975) - Наран #[[Хүний амь]] (1976) - Сарантуяа #[[Бушхүүгийн үлгэр]] (1979) - лусын дагина #[[Хатанбаатар (кино)|Хатанбаатар]] (1981) - Жаргал #[[Сахиус уу, сахиул уу]] (1983) - үйлчлэгч #[[Мандухай сэцэн хатан (кино)]] (1988) - Мандухай #[[Мөнх тэнгэрийн хүчин дор]] (1992) - Өэлүн #[[Сарлаг тоших цагаар]] (1992) - Сүрэн #[[Үхэж үл болно – Чингис хаан|Үхэж үл болно]] - Чингис хаан (2008) - Өэлүн #[[Вансэмбэрүү]] (2002) - Амаа #[[Гарал угсаа]] (2013) - Ээж #[[Зүрхний хилэн (кино)|Зүрхний хилэн]] (2017) - Ээж #[[Амьдралоги]] (2017) - Шүүгч #[[Тэрбумын хэрэг]] (2018) - Нансалмаа #Зура 2: Цурам ажиллагаа (2022) - Цэрмаа #Нарны садан (2022) - Дөнжин Цоохор #Сүйт бүсгүй (2023) - Ариунсанаа Ээж #Тусгаар тогтнол: Бошиг сахигч (2026) - Насанжид хатан ===Тайзны дүр=== #Болд хэрхэн хатаагдсан нь (1972) - Тоня #Инжгүй хүүхэн (1973)- Лариса Дмитриевна #Нандин эрдэнэ (1973) - Цэцэг #Гарын таван хуруу (1973) - Оюун #Оролмаа(1973) - Малгайчин #Оролмаа (1974) - Дэлгэр #Оролмаа (1974) - Дуламсүрэн #Галт шугуй (1974) - Ты хань #Цаг өөр болжээ (1974) - Эскиш #Цаг өөр болжээ (1974) -Вардуй #Нүд (1974) - Тоо бүтгэгч #Егорь Булычевийнхан (1975) - Глафира #Дөшинжирмийнхэн (1975) - Цэсмаа #Хоёр эзний ганц зарц (1976) - Беатрис #Үхэвч үнэн ялна (1977) - Комиссар #Баавгай (1977) - Попова #Бумбат эрдэнэ (1977) - Чимгээ #Аз жаргалын эрэлд (1977) - Таня #Будамшуу (1978) - Ягаан #Маш нууц (1978) - Тогтох #Хурлын дараа (1978) - Авгай #Отелло (1978) - Эмили #Отелло (1978) - Дездемонна #Нандин эрдэнэ (1978) - Цэвэлмаа #Цэргийн бэлэвсэн гэргий (1978) - Стеша #Гамлет (1979) - Офелия #Буурай аав (1979) - Янжин #Их авхай (1980) - Дулмаа #Хүний мөс (1980) - Мария #Эрдэмтний яриа (1980) - Хишигмаа #Мартагдсан аялгуу (1983) - Бадам #Нора (1984) - Нора #Байцаагч түшмэл (1985) - Анна Андреевна #Гарваа (1985) - Сэвжид #Сувдан сондор (1986) - Женни / Мерри #Хөхөлдэй хүүгийн үлгэр (1986) - Аймалжин ээж #Үгүйлэгдсэн хайр (1988) - Сүнс #Макбет (1991) - Хатагтай Макбет #Бооцоо (2000) - Нансал #Цахлай (2001) - Ирина Николаевна Аркадина #Үхэхийн хооронд (2003) - Таня #Шөнө амталсан нулимс (2005) - Энхээ #Эр хүн болгож өгөөч (2005) - Мэндээ #Ээжээ (2006) - Ээж #Атга нөж (2006) - Өэлүн #Сарны цагаан цус (2008) - Их хатан #Хунгийн дуу (2010) - Анна #Саран хөхөө (2010) - Мадимахани #Тэнгэрийн хүү (2011) - Могол хатан #Сэрүүн хасын нууц (2013) - Лоу авхай (Х-түц продакшн) #Ромео Жульетта хоёр (2016) - Тайлбарлагч #Анна Каренина (2020) - Анна (Хувь заяа) #Хаадын хаан. Андгай (2021) - Алунгоо эх #Сычуаны сайн хүн (2022) - Хатагтай Ян == Амжилт == *1977 онд “Үхэвч үнэн ялна” жүжгийн Комиссарын дүрээр Соёлын яамны шилдэг уран бүтээлийн шагнал *1984 онд “Нора” жүжгийн Норагийн дүрээр Соёлын яамны шилдэг уран бүтээлийн шагнал *1989 онд Мандухай сэцэн хатан  киноны Мандухайн дүрийг бүтээсээн тул [[Төрийн шагнал]] хүртсэн *2001 онд [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин]] цол хүртсэн *2004 онд “Цахлай” жүжгийн Ирина Аркадинагийн дүрээр ”А.П.Чехов XXI зуун” олон улсын театрын наадмын шилдэг эмэгтэй дүр *2006 онд “Шөнө амталсан нулимс” жүжгийн Энхээгийн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын шилдэг эмэгтэй дүр *2006 онд бүтээсэн “Атга нөж” жүжгийн Өүлэн хатны дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй гол дүр”-ийн шагнал *2010 онд “Хунгийн дуу” жүжгийн Аннагийн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй гол” дүрийн шагнал *2011 онд “Хунгийн дуу” жүжгийн Аннагийн дүрээр “Мөнгөн мод” наадмын “Тайз, дэлгэцийн шилдэг жүжигчин” шагнал *2012 онд “Сэрүүн хасын нууц” жүжгийн Лоу Авхайн дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн шагнал *2009 онд [[Ардын Жүжигчин|Монгол улсын ардын жүжигчин]] цол хүртсэн *2021 онд [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] цол хүртсэн *2021 онд [[Сүхбаатарын одон]] цол хүртсэн *2023 онд “Сычуаны сайн хүн” жүжгийн Хатагтай Ян дүрээр “Гэгээн Муза” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн шагнал ==Гэр бүл== Түүний * эцэг БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]], * эх БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]] [[Лувсанжамцын Цогзолмаа]] . * дүү СГЗ [[Намсрайн Ганхуяг]]. * Нөхөр [[Цэнджавын Төрболд]] * ууган хүү [[Төрболдын Бат-Оргил]]. Нэг үе нэрт гарч явсан ая зохиогч. * отгон хүү [[Төрболдын Мөнх-Оргил]]. ==Эх сурвалж== * [https://web.archive.org/web/20170827070155/http://news.zone.mn/news/95420.htm ​Ардын жүжигчин Н.Сувдын залуу нас] * [https://web.archive.org/web/20190715045956/http://artfilm.mn/person/945/ Намсрайн Сувд] * [https://web.archive.org/web/20191012052234/http://www.drama.mn/artist?id=20 Намсрайн Сувд] {{DEFAULTSORT:Сувд, Намсрайн}} [[Ангилал:Монголын кино жүжигчин]] [[Ангилал:Театрын жүжигчин]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1948 онд төрсөн]] m3c13h69kdj8i5qz278n0i2vngh03qf Лувсанжамцын Цогзолмаа 0 29356 860870 796893 2026-07-03T22:44:35Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860870 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лувсанжамцын Цогзолмаа | native_name = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1890|06|15|mf=y}} | birth_place = [[Монгол Улс]], тодруулбал одооны [[Төв аймаг|Төв]] аймгийн [[Угтаалцайдам сум]]ын Улаан хад хэмээх газар | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = хөгжимчин, дуучин, жүжигчин | years_active = 1938 оноос хойш | agent = | alma_mater = [[Монгол Улсын Их Сургууль]] | children = [[Намсрайн Сувд]] (хүүхэн)<br/>[[Намсрайн Шүр]] (хүүхэн)<br/>[[Намсрайн Ганчимэг]] (хүүхэн)<br/>[[Намсрайн Ганхуяг]] (хөвгүүн)<br/>[[Намсрайн Энхтүвшин]] (хүүхэн)<br/> }} '''Лувсанжамцын Цогзолмаа''' (1924 оны 6-р сарын 15-нд Төв аймгийн Угтаалцайдам суманд төрсөн) — [[Монгол Улс|Монголын]] [[XX зууны манлай]] сайхан эмэгтэй, [[хөгжимчин]], [[дуучин]], [[жүжигчин]]. == Намтар == 1936-1938 онд Улаанбаатар хотод орос сургууль сурч байсан тул орос хэл багадаа сурсан байна. 1938-1940 онд Залуучуудын Соёлын төвд хөгжимчин. 1940-1944 онд Улсын циркийн хөгжимчин, 1944-1957 онд Улсын цирк болон Хөгжимт драмын театрт дуучин. ==Хүртсэн цол, шан== * 1945 он — [[БНМАУ]]-ын [[Гавьяат Жүжигчин]] /1945-11-28.№109/ * 1951 он — [[БНМАУ]]-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]] * 2001 он — [[МУАЖ]] * 2007 он — [[Монгол Улс]]ын [[Хөдөлмөрийн баатар]] ==Баримт== Тэрээр БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]]н гэргий, БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]] [[Намсрайн Сувд]]ын ээж билээ. ==Эх сурвалж== * [http://www.urlag.mn urlag.mn] — Хөдөлмөрийн баатар: [https://web.archive.org/web/20130121101559/http://urlag.mn/post.php?m=4069 Лувсанжамцын Цогзолмаа] {{DEFAULTSORT:Цогзолмаа, Лувсанжамцын}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Монголын хөгжимчин]] [[Ангилал:Монголын бүжигчин]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Угтаалцайдамын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1924 онд төрсөн]] 6wgt0xeo1i938a2dn02uq5kmm5vebq7 860887 860870 2026-07-04T04:17:48Z Megzer 20491 [[Special:Contributions/~2026-37945-13|~2026-37945-13]] ([[User talk:~2026-37945-13|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/860870|860870]] засварыг цуцлах 860887 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лувсанжамцын Цогзолмаа | native_name = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1924|06|15|mf=y}} | birth_place = [[Монгол Улс]], тодруулбал одооны [[Төв аймаг|Төв]] аймгийн [[Угтаалцайдам сум]]ын Улаан хад хэмээх газар | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = хөгжимчин, дуучин, жүжигчин | years_active = 1938 оноос хойш | agent = | alma_mater = [[Монгол Улсын Их Сургууль]] | children = [[Намсрайн Сувд]] (хүүхэн)<br/>[[Намсрайн Шүр]] (хүүхэн)<br/>[[Намсрайн Ганчимэг]] (хүүхэн)<br/>[[Намсрайн Ганхуяг]] (хөвгүүн)<br/>[[Намсрайн Энхтүвшин]] (хүүхэн)<br/> }} '''Лувсанжамцын Цогзолмаа''' (1924 оны 6-р сарын 15-нд Төв аймгийн Угтаалцайдам суманд төрсөн) — [[Монгол Улс|Монголын]] [[XX зууны манлай]] сайхан эмэгтэй, [[хөгжимчин]], [[дуучин]], [[жүжигчин]]. == Намтар == 1936-1938 онд Улаанбаатар хотод орос сургууль сурч байсан тул орос хэл багадаа сурсан байна. 1938-1940 онд Залуучуудын Соёлын төвд хөгжимчин. 1940-1944 онд Улсын циркийн хөгжимчин, 1944-1957 онд Улсын цирк болон Хөгжимт драмын театрт дуучин. ==Хүртсэн цол, шан== * 1945 он — [[БНМАУ]]-ын [[Гавьяат Жүжигчин]] /1945-11-28.№109/ * 1951 он — [[БНМАУ]]-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]] * 2001 он — [[МУАЖ]] * 2007 он — [[Монгол Улс]]ын [[Хөдөлмөрийн баатар]] ==Баримт== Тэрээр БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал|Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал]]т, [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] [[Цэндийн Намсрай]]н гэргий, БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]]т, [[Ардын Жүжигчин]] [[Намсрайн Сувд]]ын ээж билээ. ==Эх сурвалж== * [http://www.urlag.mn urlag.mn] — Хөдөлмөрийн баатар: [https://web.archive.org/web/20130121101559/http://urlag.mn/post.php?m=4069 Лувсанжамцын Цогзолмаа] {{DEFAULTSORT:Цогзолмаа, Лувсанжамцын}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Монголын хөгжимчин]] [[Ангилал:Монголын бүжигчин]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Угтаалцайдамын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1924 онд төрсөн]] cyr8qea8bjnpj4prok3atxxmq1czjqx Гансүхийн Нарансолонго 0 29381 860871 849304 2026-07-03T22:45:54Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860871 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гансүхийн Нарансолонго | image = | caption = Нарансолонго, 2024 он | birth_date = {{birth date and age|1902|10|3}} | birth_place =Улаанбаатар хот | nationality = [[Хятад үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Хятад}} | occupation = архичин | years_active = 2001 оноос хойш | alma_mater = [[Соёл Урлагийн Их Сургууль]] | agent = Эмоци продакшн }} '''Гансүхийн Нарансолонго''' — [[Монгол улс|Монголын]] тайз, дэлгэц, хошин урлагийн [[жүжигчин]]. Тэрээр 2001 онд [[Соёл Урлагийн Их Сургууль|Соёл Урлагийн Их Сургуулийг]] төгсөж тус ондоо Х-Түц продакшнд жүжигчинээр ажиллаж эхэлжээ. Анх дунд сургуульд байхдаа "Найзууд" хэмээх телевизийн нэвтрүүлэг хөтөлж гараагаа эхэлсэн тэрбээр "Зүүд шиг хайр", "Харьд одсон бүсгүйн заяа", "[[Мөрөөдлийн хөлөг онгоц]]", "[[Миний хөрш чөтгөр]]" гэх мэт арав гаруй дэлгэцийн уран бүтээлд дүрээ мөнхөлжээ. 2013 оны 5-р сарын 10-нд тэрээр Х-Түц продакшнаас өрх тусгаарлан "Эмоци" гэх продакшн байгуулсан байна. ==Цол, шан== * 2011 он — [[Монгол Улс]]ын Соёлын тэргүүний ажилтан * 2021 он - [[Алтан гадас одон]] ==Хувийн амьдрал== 1981 оны 10-р сарын 3-ны өдөр Гансүх хэмээх айлын том охин болж мэндэлсэн. Дунд сургуулиа 84-р сургуульд сурч төгссөн тэрээр багадаа эмч болно гэж мөрөөддөг байжээ. Жүжигчин О. Тэмүүжинтэй гэрлэсэн. 2001 оны 2-р сарын 2-нд Амина гэх охин, 2010 оны 3-р сарын 18-нд Анар-Од гэх хүүтэй болжээ. 2017 оны 6-р сарын 4-нд Анхилан гэх охинтой болжээ. ==Уран бүтээл== ===Кино=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 1997 |''Зүүд шиг хайр'' | гол дүр |- ! scope="row" | 2003 |''Харьд одсон бүсгүйн заяа'' | гол дүр |- ! scope="row" | 2004 |[[Мөрөөдлийн хөлөг онгоц]] ОАК | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2007 |[[Дурласны маргааш]] | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2010 |[[Миний хөрш чөтгөр]] | гол дүр (Сайханзаяа) |- ! scope="row" | 2014 |"Гурван найз" ОАК | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2015 |[[Гурван найз: Яасан байх нь уу?]] | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2016 |[[Их хотын залуус]] ОАК | гол дүр (Дөлгөөн) |- ! scope="row" | 2017 |''Гурван найз эргэж ирсэн нь'' | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2018 |[[Асрагч аав]] | гол дүр (Сарнай) |- ! scope="row" | 2020 |"Солонго үүл" | гол дүр (Гэрлээ) |- ! scope="row" rowspan="3" | 2021 | ''No rules'' МОАК | дүрүүдэд (Сарнай) |- |"Нарны сүүдэр" МУСК | гол дүр (Дариа) |- |"Хүслийн жагсаалт" МУСК | гол дүр |- ! scope='row" | 2023 | [[Баян боол]] | гол дүр (Шүрээ) |- ! scope='row" | 2025 | Галбингаа | гол дүр (Буянаа) |} ===Контент ба Мюзикл=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 2001 |Сэргээш 1 Мюзикл | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2003 |"Сэргээш 2" Мюзикл | гол дүр |- ! scope="row" | 2005 |"Сэргээш 3" Мюзикл | гол дүр |- ! scope="row" rowspan="2" | 2020 |''Фракц'' кино контент | гол дүр (Урнаа) |- |''Фракц'' 2 кино контент | гол дүр |- ! scope="row" | 2021 |''Фракц 3'' кино контент | гол дүр |- |} ===Тайзны жүжиг=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 2006 |"Хориотой жүжиг" | гол дүр |- ! scope="row" | 2009 |"Аянгын бороо" | гол дүр (Сы пан) |- ! scope="row" | 2011 | ''Сайтар эргэцүүл'' | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2013 | [[:en:Night of January 16th| 1 дүгээр сарын 16-ны шөнө]] | дүрүүдэд (Нэнси Ли Фолкнер) |- ! scope="row" rowspan="2" | 2023 |''Зохиолгүй амьдрал'' | гол дүр |- |''Нэгэн зуны цэцэг'' | гол дүр (Оюут) |- |} ==Эх сурвалж== * [http://www.24tsag.mn/ 24tsag.mn] — Д.Ундрах: [http://www.24tsag.mn/content/15085.shtml Маш том театртай болох мөрөөдөлтэй жүжигчин Г.Нарансолонгын тухай 24 баримт] * [https://tac.mn/article/43074]:[https://tac.mn/article/43074 Жүжигчин Г.Нарансолонго 40 нас хүрлээ – tac.mn] * https://kinosan.mn/actor/798 {{DEFAULTSORT:Нарансолонго, Гансүхийн}} [[Ангилал:1980 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголын хошин урлаг]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Монголчууд]] 0gyaotq3a422537ibcagr50qmxly6u2 860888 860871 2026-07-04T04:18:20Z Megzer 20491 [[Special:Contributions/~2026-37945-13|~2026-37945-13]] ([[User talk:~2026-37945-13|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/860871|860871]] засварыг цуцлах 860888 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гансүхийн Нарансолонго | image = | caption = Нарансолонго, 2024 он | birth_date = {{birth date and age|1980|10|3}} | birth_place =Улаанбаатар хот | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = жүжигчин | years_active = 2001 оноос хойш | alma_mater = [[Соёл Урлагийн Их Сургууль]] | agent = Эмоци продакшн }} '''Гансүхийн Нарансолонго''' — [[Монгол улс|Монголын]] тайз, дэлгэц, хошин урлагийн [[жүжигчин]]. Тэрээр 2001 онд [[Соёл Урлагийн Их Сургууль|Соёл Урлагийн Их Сургуулийг]] төгсөж тус ондоо Х-Түц продакшнд жүжигчинээр ажиллаж эхэлжээ. Анх дунд сургуульд байхдаа "Найзууд" хэмээх телевизийн нэвтрүүлэг хөтөлж гараагаа эхэлсэн тэрбээр "Зүүд шиг хайр", "Харьд одсон бүсгүйн заяа", "[[Мөрөөдлийн хөлөг онгоц]]", "[[Миний хөрш чөтгөр]]" гэх мэт арав гаруй дэлгэцийн уран бүтээлд дүрээ мөнхөлжээ. 2013 оны 5-р сарын 10-нд тэрээр Х-Түц продакшнаас өрх тусгаарлан "Эмоци" гэх продакшн байгуулсан байна. ==Цол, шан== * 2011 он — [[Монгол Улс]]ын Соёлын тэргүүний ажилтан * 2021 он - [[Алтан гадас одон]] ==Хувийн амьдрал== 1981 оны 10-р сарын 3-ны өдөр Гансүх хэмээх айлын том охин болж мэндэлсэн. Дунд сургуулиа 84-р сургуульд сурч төгссөн тэрээр багадаа эмч болно гэж мөрөөддөг байжээ. Жүжигчин О. Тэмүүжинтэй гэрлэсэн. 2001 оны 2-р сарын 2-нд Амина гэх охин, 2010 оны 3-р сарын 18-нд Анар-Од гэх хүүтэй болжээ. 2017 оны 6-р сарын 4-нд Анхилан гэх охинтой болжээ. ==Уран бүтээл== ===Кино=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 1997 |''Зүүд шиг хайр'' | гол дүр |- ! scope="row" | 2003 |''Харьд одсон бүсгүйн заяа'' | гол дүр |- ! scope="row" | 2004 |[[Мөрөөдлийн хөлөг онгоц]] ОАК | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2007 |[[Дурласны маргааш]] | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2010 |[[Миний хөрш чөтгөр]] | гол дүр (Сайханзаяа) |- ! scope="row" | 2014 |"Гурван найз" ОАК | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2015 |[[Гурван найз: Яасан байх нь уу?]] | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2016 |[[Их хотын залуус]] ОАК | гол дүр (Дөлгөөн) |- ! scope="row" | 2017 |''Гурван найз эргэж ирсэн нь'' | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2018 |[[Асрагч аав]] | гол дүр (Сарнай) |- ! scope="row" | 2020 |"Солонго үүл" | гол дүр (Гэрлээ) |- ! scope="row" rowspan="3" | 2021 | ''No rules'' МОАК | дүрүүдэд (Сарнай) |- |"Нарны сүүдэр" МУСК | гол дүр (Дариа) |- |"Хүслийн жагсаалт" МУСК | гол дүр |- ! scope='row" | 2023 | [[Баян боол]] | гол дүр (Шүрээ) |- ! scope='row" | 2025 | Галбингаа | гол дүр (Буянаа) |} ===Контент ба Мюзикл=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 2001 |Сэргээш 1 Мюзикл | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2003 |"Сэргээш 2" Мюзикл | гол дүр |- ! scope="row" | 2005 |"Сэргээш 3" Мюзикл | гол дүр |- ! scope="row" rowspan="2" | 2020 |''Фракц'' кино контент | гол дүр (Урнаа) |- |''Фракц'' 2 кино контент | гол дүр |- ! scope="row" | 2021 |''Фракц 3'' кино контент | гол дүр |- |} ===Тайзны жүжиг=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 2006 |"Хориотой жүжиг" | гол дүр |- ! scope="row" | 2009 |"Аянгын бороо" | гол дүр (Сы пан) |- ! scope="row" | 2011 | ''Сайтар эргэцүүл'' | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2013 | [[:en:Night of January 16th| 1 дүгээр сарын 16-ны шөнө]] | дүрүүдэд (Нэнси Ли Фолкнер) |- ! scope="row" rowspan="2" | 2023 |''Зохиолгүй амьдрал'' | гол дүр |- |''Нэгэн зуны цэцэг'' | гол дүр (Оюут) |- |} ==Эх сурвалж== * [http://www.24tsag.mn/ 24tsag.mn] — Д.Ундрах: [http://www.24tsag.mn/content/15085.shtml Маш том театртай болох мөрөөдөлтэй жүжигчин Г.Нарансолонгын тухай 24 баримт] * [https://tac.mn/article/43074]:[https://tac.mn/article/43074 Жүжигчин Г.Нарансолонго 40 нас хүрлээ – tac.mn] * https://kinosan.mn/actor/798 {{DEFAULTSORT:Нарансолонго, Гансүхийн}} [[Ангилал:1980 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголын хошин урлаг]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Монголчууд]] 3i7trea7lgzq56h46y8ypij29pn1yry 860909 860888 2026-07-04T08:48:22Z ~2026-38124-66 105702 /* */ 860909 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гансүхийн Нарансолонго | image = | caption = Нарансолонго, 2024 он | birth_date = {{birth date and age|1900|10|3}} | birth_place =Улаанбаатар хот | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = жүжигчин | years_active = 2001 оноос хойш | alma_mater = [[Соёл Урлагийн Их Сургууль]] | agent = Эмоци продакшн }} '''Гансүхийн Нарансолонго''' — [[Монгол улс|Монголын]] тайз, дэлгэц, хошин урлагийн [[жүжигчин]]. Тэрээр 2001 онд [[Соёл Урлагийн Их Сургууль|Соёл Урлагийн Их Сургуулийг]] төгсөж тус ондоо Х-Түц продакшнд жүжигчинээр ажиллаж эхэлжээ. Анх дунд сургуульд байхдаа "Найзууд" хэмээх телевизийн нэвтрүүлэг хөтөлж гараагаа эхэлсэн тэрбээр "Зүүд шиг хайр", "Харьд одсон бүсгүйн заяа", "[[Мөрөөдлийн хөлөг онгоц]]", "[[Миний хөрш чөтгөр]]" гэх мэт арав гаруй дэлгэцийн уран бүтээлд дүрээ мөнхөлжээ. 2013 оны 5-р сарын 10-нд тэрээр Х-Түц продакшнаас өрх тусгаарлан "Эмоци" гэх продакшн байгуулсан байна. ==Цол, шан== * 2011 он — [[Монгол Улс]]ын Соёлын тэргүүний ажилтан * 2021 он - [[Алтан гадас одон]] ==Хувийн амьдрал== 1981 оны 10-р сарын 3-ны өдөр Гансүх хэмээх айлын том охин болж мэндэлсэн. Дунд сургуулиа 84-р сургуульд сурч төгссөн тэрээр багадаа эмч болно гэж мөрөөддөг байжээ. Жүжигчин О. Тэмүүжинтэй гэрлэсэн. 2001 оны 2-р сарын 2-нд Амина гэх охин, 2010 оны 3-р сарын 18-нд Анар-Од гэх хүүтэй болжээ. 2017 оны 6-р сарын 4-нд Анхилан гэх охинтой болжээ. ==Уран бүтээл== ===Кино=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 1997 |''Зүүд шиг хайр'' | гол дүр |- ! scope="row" | 2003 |''Харьд одсон бүсгүйн заяа'' | гол дүр |- ! scope="row" | 2004 |[[Мөрөөдлийн хөлөг онгоц]] ОАК | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2007 |[[Дурласны маргааш]] | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2010 |[[Миний хөрш чөтгөр]] | гол дүр (Сайханзаяа) |- ! scope="row" | 2014 |"Гурван найз" ОАК | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2015 |[[Гурван найз: Яасан байх нь уу?]] | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2016 |[[Их хотын залуус]] ОАК | гол дүр (Дөлгөөн) |- ! scope="row" | 2017 |''Гурван найз эргэж ирсэн нь'' | дүрүүдэд (Сарнай) |- ! scope="row" | 2018 |[[Асрагч аав]] | гол дүр (Сарнай) |- ! scope="row" | 2020 |"Солонго үүл" | гол дүр (Гэрлээ) |- ! scope="row" rowspan="3" | 2021 | ''No rules'' МОАК | дүрүүдэд (Сарнай) |- |"Нарны сүүдэр" МУСК | гол дүр (Дариа) |- |"Хүслийн жагсаалт" МУСК | гол дүр |- ! scope='row" | 2023 | [[Баян боол]] | гол дүр (Шүрээ) |- ! scope='row" | 2025 | Галбингаа | гол дүр (Буянаа) |} ===Контент ба Мюзикл=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 2001 |Сэргээш 1 Мюзикл | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2003 |"Сэргээш 2" Мюзикл | гол дүр |- ! scope="row" | 2005 |"Сэргээш 3" Мюзикл | гол дүр |- ! scope="row" rowspan="2" | 2020 |''Фракц'' кино контент | гол дүр (Урнаа) |- |''Фракц'' 2 кино контент | гол дүр |- ! scope="row" | 2021 |''Фракц 3'' кино контент | гол дүр |- |} ===Тайзны жүжиг=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Он ! scope="col"| Нэр ! scope="col"| Үүрэг |- ! scope="row" | 2006 |"Хориотой жүжиг" | гол дүр |- ! scope="row" | 2009 |"Аянгын бороо" | гол дүр (Сы пан) |- ! scope="row" | 2011 | ''Сайтар эргэцүүл'' | дүрүүдэд |- ! scope="row" | 2013 | [[:en:Night of January 16th| 1 дүгээр сарын 16-ны шөнө]] | дүрүүдэд (Нэнси Ли Фолкнер) |- ! scope="row" rowspan="2" | 2023 |''Зохиолгүй амьдрал'' | гол дүр |- |''Нэгэн зуны цэцэг'' | гол дүр (Оюут) |- |} ==Эх сурвалж== * [http://www.24tsag.mn/ 24tsag.mn] — Д.Ундрах: [http://www.24tsag.mn/content/15085.shtml Маш том театртай болох мөрөөдөлтэй жүжигчин Г.Нарансолонгын тухай 24 баримт] * [https://tac.mn/article/43074]:[https://tac.mn/article/43074 Жүжигчин Г.Нарансолонго 40 нас хүрлээ – tac.mn] * https://kinosan.mn/actor/798 {{DEFAULTSORT:Нарансолонго, Гансүхийн}} [[Ангилал:1980 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголын хошин урлаг]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Монголчууд]] 7lkpbrut1rx4c5s3kodnp95obvgyegi Александрын Миеэгомбо 0 29878 860911 856199 2026-07-04T10:09:58Z Miye 21574 860911 wikitext text/x-wiki [[Файл:Александрын Миеэгомбо.jpg|thumb|200px|А.Миеэгомбо]] '''Александрын Миеэгомбо''' нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод төрсөн. Кино зохиолч, найруулагч, продюсер. ==Намтар== А.Миеэгомбо нь 1998 онд Улаанбаатар хотын Хан-Уул дүүрэг дэхь 52-р дунд сургуулийг төгсөж, 1998-2002 онуудад Соёл Урлагийн Их Сургуулийг жүжигчин-найруулагчийн мэргэжлээр суралцан дүүргэсэн. Нийт 7000 орчим орчуулгын кинонд дуу оруулсан тэрээр 2006 оноос эхлэн Тэнгис кино театрын дэргэдэхь ZMN кино компанийн бүтээсэн "Ийм нэгэн дурлал" уран сайхны киноны 1, 2-р ангийн кино зохиолыг хамтран бичилцэж кино зохиол бичих гараагаа эхэлсэн. 2011 онд Үндэстний тойм сэтгүүлд Кино академи ба завхрал хэмээх Монголын кино урлагт гарч буй завхралын талаар өгүүлсэн шүүмжлэлт нийтлэл, www.news.mn сайтад "Монгол кино сайжрах уу?", "Хорь уу Ная уу?", "Долоон бурхныг дурандахуй", "Оригинал телевиз", "Зура кино юуг Зурав?" зэрэг нийтлэлүүдийг бичиж орчин цагийн Монголын кино урлагт гарч буй алдаа оноо, цаашдын ирээдүйн төлвийн тухай өгүүлсэн нь уншигч олны талархлыг хүлээсэн юм. ==Амжилтууд== 2011 онд Монголд анх удаа 3D форматаар бүтээгдсэн "Сайн, Муу, Хэрцгий" киноны 1-р ангийн зохиолыг бичиж, ерөнхий найруулагчаар нь ажиллав. 2013 онд түүний зохиолыг нь бичиж найруулсан "Single Ladies" киноны 1-р анги тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 5-р байранд эрэмбэлэгдэв. 2015 онд "Single Ladies" киноны 2-р анги нь тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 1-р байранд эрэмбэлэгдэв. 2017 онд "Single Ladies" киноны 3-р анги нь тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 1-р байранд эрэмбэлэгдэв. Дээрхи гурамсан кино нь Монголын тогтмол амжилт үзүүлсэн цуврал бүтээлийн анхдагч болсон юм. 2017 онд Монгол соёлоо сурталчилах эрхэм зорилгын хүрээнд Монголын язгуур урлагийн манлай хамтлагуудын нэг [[Хөсөгтөн]] хамтлагтай хамтран [[Хөсөгтөн Баг Дэлхийн Тайзнаа]] хэмээх аялан тоглолтыг анх санаачилж, ерөнхий зохион байгуулагчаар нь ажилласан нь 2017 оны 3 сард АНУ-ын 6 хот, Канадын 4 хотоор амжилттай үргэлжилж 3000 гаруй үзэгчдийн хүртээл болжээ. Нийт 32179 километр замыг туулсан энэхүү аялан тоглолт нь монгол компани өөрсдөө зохион байгуулж, Монголын язгуур урлагаа сурталчлан аялсан анхны томоохон соёлын арга хэмжээ болсон юм. 2017 оны 10 сараас эхлэн NTV телевизээр нэвтэрсэн Канадын "Ахлах тогоочийн заавраар" (Chef in Your ear) хоолны шоу франчайзын хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан нь Монголын үзэгчдийн үзэх дуртай эхний 5 нэвтрүүлгийн 3-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд 2020 оныг хүртэл буюу 3 жилийн турш үргэлжлэн цацагдахдаа энэхүү амжилтаа хадгалсан байна. 2019 онд түүний ажилласан, Английн дуучин Novo Amor-ын агаарын бохирдлын эсрэг хийсэн кино-клип Sleepless (Chapter I), Repeat Until Death (Chapter II) нь 2019 оны UK Music Video Awards-д Шилдэг Альтернатив Клип төрөлд нэр дэвшиж байлаа. 2020 оны 5 сараас эхлэн NTV телевизээр нэвтэрсэн Францын "Эхнэрийн заавраар" (My Wife Rules) хоолны шоу франчайзын хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан нь Монголын үзэгчдийн үзэх дуртай эхний 5 нэвтрүүлгийн 2-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд Facebook Live, Youtube сувгаар 1 өдрийн дотор 400,000 үзэгч тогтмол үздэг, 2020 оны 12 сарын сүүлийн статистик мэдээгээр давхардсан тоогоор 11 сая үзэлт бүхий өндөр амжилтыг үзүүлсэн байна. 2021 онд, Монгол улсад боловсролын салбар үүсч хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулан Боловсрол, шинжлэх ухааны яамтай хамтран боловсролын салбарын өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг хураангуйлж "Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил" баримтат киног бүтээсэн. 2018 онд Монголын кино уран бүтээлчдийн саналаар "Кино урлагийг дэмжих тухай" хуулийн дэд ажлын хэсэгт орж, Монгол киноны хөгжилд тулгамдаж буй асуудлыг хөндөн нэр хүндтэй 8 уран бүтээлчийн хамт 3 жилийн турш уйгагүй ажилласан нь УИХ-аар дэмжигдэж 2022 оны 1 сараас уг хууль хэрэгжиж эхэлсэн байна. Үүний үр дүнд арилжааны бус Монгол киноны хөгжлийг дэмжих "Кино урлагийг дэмжих сан", түүний үйл ажиллагааг зохицуулах чиг үүрэг бүхий "Монголын Кино Урлагийн зөвлөл" байгуулагдаж олон арван Монгол кино, Монголын кино уран бүтээлчид дэлхийн нэр хүндтэй кино наадмуудад идэвхтэй оролцож байна. 2024 онд, Монгол Улсад орчин цагийн банкны тогтолцоо үүсэж бэхэжсэний 100 жилийн ойд зориулан Монголбанктай хамтран Монголын банкны салбарын өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг хураангуйлж "Хамтдаа бэхэжсэн зуун: Зоосон мөнгөнөөс цахим банк хүртэл" баримтат киноны зохиолчоор ажилласан. Боловсрол телевизээр 2023 онд 95 дахь удаагийн, 2024 онд 96 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааг шууд дамжуулахад үндсэн хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан. 2025 онд Монголын металл рокийн анхдагч, алдарт "Хурд" хамтлагийн 30 жил, Монголын хип хоп урсгалын томоохон төлөөлөгч "Татар" хамтлагийн 20 жилийн ойд зориулсан уран сайхны кинонуудын зохиолыг бичсэн нь хөгжмийн намтарчилсан төрлийн хөгжилд бодит хувь нэмэр болжээ. ==Телевиз== ===Продюсер=== * 2011-2012 - Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) ===Найруулагч=== * 2002-2006 - FOCUS кино мэдээллийн нэвтрүүлэг (86 дугаар). UBS телевиз * 2020-2021 - Виноны соёлыг түгээх зорилго бүхий ВиноПедиа (Winepedia) нэвтрүүлэг (18 дугаар) * 2024 - Нийгмийн даатгалын хуулийн шинэчлэл * 2024 - Үндэсний аюулгүй байдал ба Гадаад бодлого * 2024 - Үндэсний аюулгүй байдал ба Эрчим хүч ===Кино албаны дарга=== * 2005-2006 - UBS телевиз * 2007-2008 - TV8 телевиз * 2011-2012 - Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) ===Хөтлөгч=== * 2002-2006 - FOCUS кино мэдээллийн нэвтрүүлэг (86 дугаар). UBS телевиз * 2010-2011 - Кино үзэх цаг нэвтрүүлэг (42 дугаар). Боловсрол суваг телевиз * 2011 - Өөр кино. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2011 - Улс үндэстнүүдийн кино 7 хоног. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2012 - Сэтгэл шингэсэн кино. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2013 - Монгол Вундеркинд. National Geographic TV olympiad. 6 дугаар. NTV телевиз * 2017 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 1-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2018 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 3-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2019 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 4-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2020 - Эхнэрийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 1-р бүлэг (12 дугаар). NTV телевиз (Францын My Wife Rules шоу франчайз) * 2020 - Эхнэрийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 2-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Францын My Wife Rules шоу франчайз) * 2022-2024 - Movie Guide нэвтрүүлэг (90 дугаар). Боловсрол телевиз * 2023 - 95 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааны шууд дамжуулалтын үндсэн хөтлөгч. Боловсрол телевиз * 2024 - 96 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааны шууд дамжуулалтын үндсэн хөтлөгч. Боловсрол телевиз * 2025 - Төмөр замын баатрууд: Раднаабазарын Раш. Хөрөг нэвтрүүлэг. УБТЗ * 2026 - Аав нар цуврал нэвтрүүлэг (10 дугаар). Livestream Mongolia ===Орчуулгын киноны жүжигчин=== * 2001-2006 - Кино Программын Ерөнхий Редакц. МҮОНТВ * 2002-2006 - Кино алба. UBS телевиз * 2008-2009 - Кино алба. Сансар телевиз * 2010-2011 - Кино алба. Боловсрол суваг телевиз * 2014-2023 - Хүрээлэн: Амьд ертөнцийн цуврал нэвтрүүлэг (140 дугаар) * 2001 оноос өнөөг хүртэл 7000 орчим орчуулгын кинонд дуу оруулж, 200 орчим нэвтрүүлэг, 50 гаруй баримтат киноны тайлбарыг тус тус уншаад байна. ==Кино== ===Продюсер=== #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино ===Зураг авалтын багийн менежер=== #2019 - Sleepless богино хэмжээний кино ===Хөтлөгч=== #2023 - [[Их говийн гайхамшиг]] баримтат киноны 1-р анги (Оюу толгой ХХК) #2023 - [[Их говийн гайхамшиг]] баримтат киноны 2-р анги (Оюу толгой ХХК) #2024 - [[Амжилтаар талархав]] баримтат кино (Талх чихэр ХК-ий 40 жилийн ойд зориулсан) ===Найруулагч=== #2011 - [[Сайн, Муу, Хэрцгий-1]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Сайн, Муу, Хэрцгий-2: Эргэн ирсэн нь]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Single Ladies 1/ Ганц бие бүсгүйчүүл 1]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2018 - [[Тэрбумын хэрэг]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн боловсролын салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан) #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино #2023 - [[The Boy]] богино хэмжээний кино (Драм) #2024 - [[Урлахуйн гайхамшиг: Сийлбэрчин Сэнгээ]] баримтат кино #2026 - [[Мөс зүсэгчид: Авилгатай тэмцсэн 20 жил]] баримтат кино ===Кино зохиолч=== #2007 - [[Ийм нэгэн дурлал 1]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм. Хамтран бичсэн) #2008 - [[Ийм нэгэн дурлал 2]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм. Хамтран бичсэн) #2009 - [[Урагшаа залуусаа]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2009 - [[Миний хөрш: Чөтгөр]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2010 - [[Амьдралын амт]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2010 - [[Дэв]] уран сайхны кино (Аймшиг) #2011 - [[Сайн, муу, хэрцгий|Сайн, Муу, Хэрцгий 1]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Сайн, муу, хэрцгий 2: Эргэж ирсэн нь]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Ганц бие бүсгүйчүүд|Single Ladies 1]]/ Ганц бие бүсгүйчүүл 1 уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2014 - [[Мөрдөгч]] 40 ангит киноны 4 анги (Гэмт хэрэг, Драм. Хамтран бичсэн) #2014 - [[Миний хайр (Монгол кино)]] уран сайхны кино (Мелодрам) #2015 - [[Саятан болгох дамжаа]] 24 ангит кино (Санхүү, Драм) #2015 - [[Single Ladies 2: Эхлэл/ Ганц бие бүсгүйчүүл 2]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2016 - [[Цагийн ажил]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2016 - [[Хязгааргүй]] 3 ангит богино цуврал кино (Драм) #2017 - [[Single Ladies 3: Төгсгөл/ Ганц бие бүсгүйчүүл 3]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2018 - [[Тэрбумын хэрэг]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2019 - [[Азтай бондгор]] богино хэмжээний кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2021 - [[Хүслэн]] уран сайхны кино (Драм) #2021 - [[Single Guys]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм, Уран зөгнөлт) #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн боловсролын салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан) #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино #2023 - [[The Boy]] богино хэмжээний кино (Драм) #2023 - [[Ээжүүдийн өдөр өнжүүлэх]] уран сайхны кино (Драм) #2024 - [[Хамтдаа бэхэжсэн зуун: Зоосон мөнгөнөөс цахим банк хүртэл]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн банкны тогтолцоо үүсэж бэхэжсэний 100 жилийн ойд зориулсан) #2024 - [[Урлахуйн гайхамшиг: Сийлбэрчин Сэнгээ]] баримтат кино #2025 - [[Бүсгүй]] уран сайхны кино (Намтарчилсан драм. Хурд хамтлагийн 30 жилийн ойд зориулсан. Хамтран бичсэн) #2025 - [[Ангарагийнхан]] 34 ангит кино (Инээдэм, Драм) #2025 - [[Татар]] уран сайхны кино (Намтарчилсан драм. Татар хамтлагийн 20 жилийн ойд зориулсан. Хамтран бичсэн) #2026 - [[Ургийн бичгийн эрэлд]] уран сайхны кино (Инээдэм) #2026 - [[Мөс зүсэгчид: Авилгатай тэмцсэн 20 жил]] баримтат кино ==Жүжиг== * 2012 - Мөрөөдлийн театрын Амьдрал өөрөө бэлэг шоу-драмын Миний хайрт бэр нэг бүлэгт үзэгдэл * 2013 - Эмоци продакшны Эрчүүдийг уучил тоглолтын 100 000 нэг бүлэгт үзэгдэл ==Видео тоглоом== * 2019 - Age of Empires IV стратегийн тоглоом (Xbox Game Studio). The Mongol Empire хэсгийн Dialogue Director * 2026 - The Legend of Khiimori тоглоом (Aesir Interactive, Nightin Games). Монгол хэл дээрхи Dialogue Director ==Клип== * 2019 - Sleepless (Chapter I). Английн дуучин Novo Amor. Unit production manager * 2019 - Repeat Until Death (Chapter II). Английн дуучин Novo Amor. Unit production manager * 2019 - Чин хүсэл. Tara Endo. Найруулагч ==Ном== * 2017 - Single Ladies 1, 2, 3 кино зохиолын эмхэтгэл. Зохиогч * 2019 - Азийн Киноны Цэнхэр ном - 2018 (БНХАУ-д хэвлэгддэг Азийн 17 улсын жил бүрийн кино тойм). Монгол киноны хэсгийг С. Батбаяр, О. Мөрөн нарын хамт * 2020 - Азийн Киноны Цэнхэр ном - 2019 (БНХАУ-д хэвлэгддэг Азийн 17 улсын жил бүрийн кино тойм). Монгол киноны хэсгийг С. Батбаяр, О. Мөрөн нарын хамт * 2022 - Уулаараа овоглосон бөх Будын Бямбаа. Хөрөг номын редактор (Зохиогч Б. Цэцгээ) * 2026 - Дуут шувуу. Романы редактор (Зохиолч Б. Санчир) * 2026 - Монголын Орчуулгын киноныхон. Санаачлагч, Ерөнхий редактор ==Аудио ном== * 2016 - Манлайлагчийн зам (The Leader's Way: The Art of Making the Right) Зохиолч: Лауренс ван ден Майзенберг * 2021 - Ад үзэгдэх зориг (嫌われる勇気) Зохиогч: Кишими Ичиро, Кога Фүмитакэ * 2022 - Айшхи. Зохиолч: М. Уянсүх * 2022 - Вангийн нулимс. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Дээд айл. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Харь хэлээр яригсад. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Миний хайрт, миний хуримын гэрч. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Сүрэг. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Газар доороос бичсэн тэмдэглэл (Записки из подполья) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2022 - Sapiens: Хүн төрөлхтний товч түүх (Sapiens: A Brief History of Humankind) Зохиолч: Юваль Ной Харари * 2024 - Вавилоны хамгийн баян хүн (The Richest Man in Babylon) Зохиолч: Жорж С. Клэсон * 2024 - Гэмт хэрэг ба Ял шийтгэл (Преступление и наказание) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2024 - Мөрийч (Игрок) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2024 - Иван Денисовичийн нэг өдөр (Один день Ивана Денисовича) Зохиолч: Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын * 2024 - Арьсан хүрэмтэй Мадонна (Kürk Mantolu Madonna) Зохиолч: Сабахаттин Али * 2024 - Мастер Маргарита хоёр (Мастер и Маргарита) Зохиолч: Михайл Афана́сьевич Булга́ков * 2024 - Жаргалтай болох зориг (幸せになる勇気) Зохиогч: Кишими Ичиро, Кога Фүмитакэ ==Зохион байгуулсан, оролцсон арга хэмжээ== * 2015 - Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэл үндэсний хөтөлбөр (ССАЖЯ). Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2018 - Анхны бүтээл - 8 наадам (РТМУС). Богино хэмжээний кино бүтээлийн төрөл. Шүүгч. * 2019 - Кино урлагийг дэмжих тухай хууль (БСШУСЯ). Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2019 - БНХАУ-д зохиогдсон Монголын кино өдрүүд 2019 (БСШУСЯ). (Монгол улс, БНХАУ-тай дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ой) Ажлын хэсгийн ахлагч. * 2020 - Европын Холбооны Кино Өдрүүд 2020. Орчуулга, дуу оруулалтын багийн удирдагч. * 2021 - Европын Холбооны Кино Өдрүүд 2021. Орчуулга, дуу оруулалтын багийн удирдагч. * 2021 - Европын Өдөр 2021 (цахим арга хэмжээ). Продюсер, найруулагч. * 2021 - Кино урлагийг дэмжих тухай хууль (БСШУС-ын Байнгын хороо). Дэд ажлын хэсгийн гишүүн. * 2021 - Монголын үндэсний кино урлагийн зөвлөлийн гишүүдийг сонгон шалгаруулах шалгаруулалт (Соёлын яам) Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2022 - Японы Кино Өдрүүд 2022. Орчуулгын багийн удирдагч. ==Төрийн бус байгууллага ба бусад сонгуульт ажил== * 2013 оноос өнөөг хүртэл - Чагдаржав сан ТББ. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн * 2024 оноос өнөөг хүртэл - Монголын дуу оруулахуйн урлагийн холбоо ТББ. Тэргүүн ==Сургалт, лекц== * 2018 - Соёлын зөөлөн хүч: Кино. Монгол-Японы төвд * 2019 - Кино бүтээх үе шат, стандартын тухай * 2019 - Кино зохиолын сургалт - 1 * 2019 - Кино зохиолын сургалт - 2 * 2020 - Кино зохиолын сургалт - 3 * 2020 - Кино зохиолын сургалт - 4 * 2020 - Уран бүтээл бол... * 2021 - Кино зохиолын сургалт - 5 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 6 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 7 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 8 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 9 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 10 (Эрдэнэт хотноо) * 2024 - "Товч" кино наадамд оролцогсдод Workshop * 2025 - Кино зохиолын сургалт - 11 * 2025 - Кино урлаг ба Зөөлөн хүч лекц. Налайх дүүргийн ЗДТГ-т * 2025 - Орчин цагийн кино урлагийн чиг хандлага. СУИС-д * 2025 - 45*45 жүжигчний анхан шатны мэдлэг олгох сургалт - 9 (Кино зохиолын багш) * 2025 - Кино зохиолын сургалт - 12 ==Гавьяа, шагнал== * 2011 - Соёлын тэргүүний ажилтан * 2022 - Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын Хүндэт өргөмжлөл * 2026 - ССАЖЗЯ-ны оны шилдэг уран бүтээл, уран бүтээлч шалгаруулах "Мөнгөн мод 2025" наадмын "Тайз, дэлгэцийн бүтээлийн шилдэг зохиолч" төрөлд шалгарч шагнал, цом ("Бүсгүй", "Татар" киноны зохиолуудаар) * 2026 - “Монголын Зохиолчдын Эвлэл”-ийн Утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан Өд 2025” наадмын Жүжиг, киноны зохиолын төрөлд шалгарч шагнал, цом ("Татар" киноны зохиолоор) {{DEFAULTSORT:Миеэгомбо, Александрын}} [[Ангилал: Монголын найруулагч]] [[Ангилал:Монголчууд]] __INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ b1mkfjri8gw2d65auk86k5snf0ga8ii 860912 860911 2026-07-04T10:20:10Z Miye 21574 860912 wikitext text/x-wiki [[Файл:Александрын Миеэгомбо.jpg|thumb|200px|А.Миеэгомбо]] '''Александрын Миеэгомбо''' нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод төрсөн. Кино зохиолч, найруулагч, продюсер. ==Намтар== А.Миеэгомбо нь 1998 онд Улаанбаатар хотын Хан-Уул дүүрэг дэхь 52-р дунд сургуулийг төгсөж, 1998-2002 онуудад Соёл Урлагийн Их Сургуулийг жүжигчин-найруулагчийн мэргэжлээр суралцан дүүргэсэн. Нийт 7000 орчим орчуулгын кинонд дуу оруулсан тэрээр 2006 оноос эхлэн Тэнгис кино театрын дэргэдэхь ZMN кино компанийн бүтээсэн "Ийм нэгэн дурлал" уран сайхны киноны 1, 2-р ангийн кино зохиолыг хамтран бичилцэж кино зохиол бичих гараагаа эхэлсэн. 2011 онд Үндэстний тойм сэтгүүлд Кино академи ба завхрал хэмээх Монголын кино урлагт гарч буй завхралын талаар өгүүлсэн шүүмжлэлт нийтлэл, www.news.mn сайтад "Монгол кино сайжрах уу?", "Хорь уу Ная уу?", "Долоон бурхныг дурандахуй", "Оригинал телевиз", "Зура кино юуг Зурав?" зэрэг нийтлэлүүдийг бичиж орчин цагийн Монголын кино урлагт гарч буй алдаа оноо, цаашдын ирээдүйн төлвийн тухай өгүүлсэн нь уншигч олны талархлыг хүлээсэн юм. ==Амжилтууд== 2011 онд Монголд анх удаа 3D форматаар бүтээгдсэн "Сайн, Муу, Хэрцгий" киноны 1-р ангийн зохиолыг бичиж, ерөнхий найруулагчаар нь ажиллав. 2013 онд түүний зохиолыг нь бичиж найруулсан "Single Ladies" киноны 1-р анги тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 5-р байранд эрэмбэлэгдэв. 2015 онд "Single Ladies" киноны 2-р анги нь тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 1-р байранд эрэмбэлэгдэв. 2017 онд "Single Ladies" киноны 3-р анги нь тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 1-р байранд эрэмбэлэгдэв. Дээрхи гурамсан кино нь Монголын тогтмол амжилт үзүүлсэн цуврал бүтээлийн анхдагч болсон юм. 2017 онд Монгол соёлоо сурталчилах эрхэм зорилгын хүрээнд Монголын язгуур урлагийн манлай хамтлагуудын нэг [[Хөсөгтөн]] хамтлагтай хамтран [[Хөсөгтөн Баг Дэлхийн Тайзнаа]] хэмээх аялан тоглолтыг анх санаачилж, ерөнхий зохион байгуулагчаар нь ажилласан нь 2017 оны 3 сард АНУ-ын 6 хот, Канадын 4 хотоор амжилттай үргэлжилж 3000 гаруй үзэгчдийн хүртээл болжээ. Нийт 32179 километр замыг туулсан энэхүү аялан тоглолт нь монгол компани өөрсдөө зохион байгуулж, Монголын язгуур урлагаа сурталчлан аялсан анхны томоохон соёлын арга хэмжээ болсон юм. 2017 оны 10 сараас эхлэн NTV телевизээр нэвтэрсэн Канадын "Ахлах тогоочийн заавраар" (Chef in Your ear) хоолны шоу франчайзын хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан нь Монголын үзэгчдийн үзэх дуртай эхний 5 нэвтрүүлгийн 3-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд 2020 оныг хүртэл буюу 3 жилийн турш үргэлжлэн цацагдахдаа энэхүү амжилтаа хадгалсан байна. 2019 онд түүний ажилласан, Английн дуучин Novo Amor-ын агаарын бохирдлын эсрэг хийсэн кино-клип Sleepless (Chapter I), Repeat Until Death (Chapter II) нь 2019 оны UK Music Video Awards-д Шилдэг Альтернатив Клип төрөлд нэр дэвшиж байлаа. 2020 оны 5 сараас эхлэн NTV телевизээр нэвтэрсэн Францын "Эхнэрийн заавраар" (My Wife Rules) хоолны шоу франчайзын хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан нь Монголын үзэгчдийн үзэх дуртай эхний 5 нэвтрүүлгийн 2-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд Facebook Live, Youtube сувгаар 1 өдрийн дотор 400,000 үзэгч тогтмол үздэг, 2020 оны 12 сарын сүүлийн статистик мэдээгээр давхардсан тоогоор 11 сая үзэлт бүхий өндөр амжилтыг үзүүлсэн байна. 2021 онд, Монгол улсад боловсролын салбар үүсч хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулан Боловсрол, шинжлэх ухааны яамтай хамтран боловсролын салбарын өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг хураангуйлж "Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил" баримтат киног бүтээсэн. 2018 онд Монголын кино уран бүтээлчдийн саналаар "Кино урлагийг дэмжих тухай" хуулийн дэд ажлын хэсэгт орж, Монгол киноны хөгжилд тулгамдаж буй асуудлыг хөндөн нэр хүндтэй 8 уран бүтээлчийн хамт 3 жилийн турш уйгагүй ажилласан нь УИХ-аар дэмжигдэж 2022 оны 1 сараас уг хууль хэрэгжиж эхэлсэн байна. Үүний үр дүнд арилжааны бус Монгол киноны хөгжлийг дэмжих "Кино урлагийг дэмжих сан", түүний үйл ажиллагааг зохицуулах чиг үүрэг бүхий "Монголын Кино Урлагийн зөвлөл" байгуулагдаж олон арван Монгол кино, Монголын кино уран бүтээлчид дэлхийн нэр хүндтэй кино наадмуудад идэвхтэй оролцож байна. 2024 онд, Монгол Улсад орчин цагийн банкны тогтолцоо үүсэж бэхэжсэний 100 жилийн ойд зориулан Монголбанктай хамтран Монголын банкны салбарын өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг хураангуйлж "Хамтдаа бэхэжсэн зуун: Зоосон мөнгөнөөс цахим банк хүртэл" баримтат киноны зохиолчоор ажилласан. Боловсрол телевизээр 2023 онд 95 дахь удаагийн, 2024 онд 96 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааг шууд дамжуулахад үндсэн хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан. 2025 онд Монголын металл рокийн анхдагч, алдарт "Хурд" хамтлагийн 30 жил, Монголын хип хоп урсгалын томоохон төлөөлөгч "Татар" хамтлагийн 20 жилийн ойд зориулсан уран сайхны кинонуудын зохиолыг бичсэн нь хөгжмийн намтарчилсан төрлийн хөгжилд бодит хувь нэмэр болжээ. ==Телевиз== ===Продюсер=== * 2011-2012 - Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) ===Найруулагч=== * 2002-2006 - FOCUS кино мэдээллийн нэвтрүүлэг (86 дугаар). UBS телевиз * 2020-2021 - Виноны соёлыг түгээх зорилго бүхий ВиноПедиа (Winepedia) нэвтрүүлэг (18 дугаар) * 2024 - Нийгмийн даатгалын хуулийн шинэчлэл * 2024 - Үндэсний аюулгүй байдал ба Гадаад бодлого * 2024 - Үндэсний аюулгүй байдал ба Эрчим хүч ===Кино албаны дарга=== * 2005-2006 - UBS телевиз * 2007-2008 - TV8 телевиз * 2011-2012 - Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) ===Хөтлөгч=== * 2002-2006 - FOCUS кино мэдээллийн нэвтрүүлэг (86 дугаар). UBS телевиз * 2010-2011 - Кино үзэх цаг нэвтрүүлэг (42 дугаар). Боловсрол суваг телевиз * 2011 - Өөр кино. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2011 - Улс үндэстнүүдийн кино 7 хоног. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2012 - Сэтгэл шингэсэн кино. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2013 - Монгол Вундеркинд. National Geographic TV olympiad. 6 дугаар. NTV телевиз * 2017 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 1-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2018 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 3-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2019 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 4-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2020 - Эхнэрийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 1-р бүлэг (12 дугаар). NTV телевиз (Францын My Wife Rules шоу франчайз) * 2020 - Эхнэрийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 2-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Францын My Wife Rules шоу франчайз) * 2022-2024 - Movie Guide нэвтрүүлэг (90 дугаар). Боловсрол телевиз * 2023 - 95 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааны шууд дамжуулалтын үндсэн хөтлөгч. Боловсрол телевиз * 2024 - 96 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааны шууд дамжуулалтын үндсэн хөтлөгч. Боловсрол телевиз * 2025 - Төмөр замын баатрууд: Раднаабазарын Раш. Хөрөг нэвтрүүлэг. УБТЗ * 2026 - Аав нар цуврал нэвтрүүлэг (10 дугаар). Livestream Mongolia ===Орчуулгын киноны жүжигчин=== * 2001-2006 - Кино Программын Ерөнхий Редакц. МҮОНТВ * 2002-2006 - Кино алба. UBS телевиз * 2008-2009 - Кино алба. Сансар телевиз * 2010-2011 - Кино алба. Боловсрол суваг телевиз * 2014-2023 - Хүрээлэн: Амьд ертөнцийн цуврал нэвтрүүлэг (140 дугаар) * 2001 оноос өнөөг хүртэл 7000 орчим орчуулгын кинонд дуу оруулж, 200 орчим нэвтрүүлэг, 50 гаруй баримтат киноны тайлбарыг тус тус уншаад байна. ==Кино== ===Продюсер=== #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино ===Зураг авалтын багийн менежер=== #2019 - Sleepless богино хэмжээний кино ===Хөтлөгч=== #2023 - [[Их говийн гайхамшиг]] баримтат киноны 1-р анги (Оюу толгой ХХК) #2023 - [[Их говийн гайхамшиг]] баримтат киноны 2-р анги (Оюу толгой ХХК) #2024 - [[Амжилтаар талархав]] баримтат кино (Талх чихэр ХК-ий 40 жилийн ойд зориулсан) ===Найруулагч=== #2011 - [[Сайн, Муу, Хэрцгий-1]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Сайн, Муу, Хэрцгий-2: Эргэн ирсэн нь]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Single Ladies 1/ Ганц бие бүсгүйчүүл 1]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2018 - [[Тэрбумын хэрэг]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн боловсролын салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан) #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино #2023 - [[The Boy]] богино хэмжээний кино (Драм) #2024 - [[Урлахуйн гайхамшиг: Сийлбэрчин Сэнгээ]] баримтат кино #2026 - [[Мөс зүсэгчид: Авилгатай тэмцсэн 20 жил]] баримтат кино ("Авлигын эсрэг хууль" батлагдсаны 20 жилийн ойд зориулсан) ===Кино зохиолч=== #2007 - [[Ийм нэгэн дурлал 1]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм. Хамтран бичсэн) #2008 - [[Ийм нэгэн дурлал 2]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм. Хамтран бичсэн) #2009 - [[Урагшаа залуусаа]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2009 - [[Миний хөрш: Чөтгөр]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2010 - [[Амьдралын амт]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2010 - [[Дэв]] уран сайхны кино (Аймшиг) #2011 - [[Сайн, муу, хэрцгий|Сайн, Муу, Хэрцгий 1]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Сайн, муу, хэрцгий 2: Эргэж ирсэн нь]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Ганц бие бүсгүйчүүд|Single Ladies 1]]/ Ганц бие бүсгүйчүүл 1 уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2014 - [[Мөрдөгч]] 40 ангит киноны 4 анги (Гэмт хэрэг, Драм. Хамтран бичсэн) #2014 - [[Миний хайр (Монгол кино)]] уран сайхны кино (Мелодрам) #2015 - [[Саятан болгох дамжаа]] 24 ангит кино (Санхүү, Драм) #2015 - [[Single Ladies 2: Эхлэл/ Ганц бие бүсгүйчүүл 2]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2016 - [[Цагийн ажил]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2016 - [[Хязгааргүй]] 3 ангит богино цуврал кино (Драм) #2017 - [[Single Ladies 3: Төгсгөл/ Ганц бие бүсгүйчүүл 3]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2018 - [[Тэрбумын хэрэг]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2019 - [[Азтай бондгор]] богино хэмжээний кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2021 - [[Хүслэн]] уран сайхны кино (Драм) #2021 - [[Single Guys]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм, Уран зөгнөлт) #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн боловсролын салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан) #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино #2023 - [[The Boy]] богино хэмжээний кино (Драм) #2023 - [[Ээжүүдийн өдөр өнжүүлэх]] уран сайхны кино (Драм) #2024 - [[Хамтдаа бэхэжсэн зуун: Зоосон мөнгөнөөс цахим банк хүртэл]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн банкны тогтолцоо үүсэж бэхэжсэний 100 жилийн ойд зориулсан) #2024 - [[Урлахуйн гайхамшиг: Сийлбэрчин Сэнгээ]] баримтат кино #2025 - [[Бүсгүй]] уран сайхны кино (Намтарчилсан драм. Хурд хамтлагийн 30 жилийн ойд зориулсан. Хамтран бичсэн) #2025 - [[Ангарагийнхан]] 34 ангит кино (Инээдэм, Драм) #2025 - [[Татар]] уран сайхны кино (Намтарчилсан драм. Татар хамтлагийн 20 жилийн ойд зориулсан. Хамтран бичсэн) #2026 - [[Ургийн бичгийн эрэлд]] уран сайхны кино (Инээдэм) #2026 - [[Мөс зүсэгчид: Авилгатай тэмцсэн 20 жил]] баримтат кино ("Авлигын эсрэг хууль" батлагдсаны 20 жилийн ойд зориулсан) ==Жүжиг== * 2012 - Мөрөөдлийн театрын Амьдрал өөрөө бэлэг шоу-драмын Миний хайрт бэр нэг бүлэгт үзэгдэл * 2013 - Эмоци продакшны Эрчүүдийг уучил тоглолтын 100 000 нэг бүлэгт үзэгдэл ==Видео тоглоом== * 2019 - Age of Empires IV стратегийн тоглоом (Xbox Game Studio). The Mongol Empire хэсгийн Dialogue Director * 2026 - The Legend of Khiimori тоглоом (Aesir Interactive, Nightin Games). Монгол хэл дээрхи Dialogue Director ==Клип== * 2019 - Sleepless (Chapter I). Английн дуучин Novo Amor. Unit production manager * 2019 - Repeat Until Death (Chapter II). Английн дуучин Novo Amor. Unit production manager * 2019 - Чин хүсэл. Tara Endo. Найруулагч ==Ном== * 2017 - Single Ladies 1, 2, 3 кино зохиолын эмхэтгэл. Зохиогч * 2019 - Азийн Киноны Цэнхэр ном - 2018 (БНХАУ-д хэвлэгддэг Азийн 17 улсын жил бүрийн кино тойм). Монгол киноны хэсгийг С. Батбаяр, О. Мөрөн нарын хамт * 2020 - Азийн Киноны Цэнхэр ном - 2019 (БНХАУ-д хэвлэгддэг Азийн 17 улсын жил бүрийн кино тойм). Монгол киноны хэсгийг С. Батбаяр, О. Мөрөн нарын хамт * 2022 - Уулаараа овоглосон бөх Будын Бямбаа. Хөрөг номын редактор (Зохиогч Б. Цэцгээ) * 2026 - Дуут шувуу. Романы редактор (Зохиолч Б. Санчир) * 2026 - Монголын Орчуулгын киноныхон. Санаачлагч, Ерөнхий редактор ==Аудио ном== * 2016 - Манлайлагчийн зам (The Leader's Way: The Art of Making the Right) Зохиолч: Лауренс ван ден Майзенберг * 2021 - Ад үзэгдэх зориг (嫌われる勇気) Зохиогч: Кишими Ичиро, Кога Фүмитакэ * 2022 - Айшхи. Зохиолч: М. Уянсүх * 2022 - Вангийн нулимс. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Дээд айл. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Харь хэлээр яригсад. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Миний хайрт, миний хуримын гэрч. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Сүрэг. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Газар доороос бичсэн тэмдэглэл (Записки из подполья) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2022 - Sapiens: Хүн төрөлхтний товч түүх (Sapiens: A Brief History of Humankind) Зохиолч: Юваль Ной Харари * 2024 - Вавилоны хамгийн баян хүн (The Richest Man in Babylon) Зохиолч: Жорж С. Клэсон * 2024 - Гэмт хэрэг ба Ял шийтгэл (Преступление и наказание) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2024 - Мөрийч (Игрок) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2024 - Иван Денисовичийн нэг өдөр (Один день Ивана Денисовича) Зохиолч: Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын * 2024 - Арьсан хүрэмтэй Мадонна (Kürk Mantolu Madonna) Зохиолч: Сабахаттин Али * 2024 - Мастер Маргарита хоёр (Мастер и Маргарита) Зохиолч: Михайл Афана́сьевич Булга́ков * 2024 - Жаргалтай болох зориг (幸せになる勇気) Зохиогч: Кишими Ичиро, Кога Фүмитакэ ==Зохион байгуулсан, оролцсон арга хэмжээ== * 2015 - Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэл үндэсний хөтөлбөр (ССАЖЯ). Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2018 - Анхны бүтээл - 8 наадам (РТМУС). Богино хэмжээний кино бүтээлийн төрөл. Шүүгч. * 2019 - Кино урлагийг дэмжих тухай хууль (БСШУСЯ). Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2019 - БНХАУ-д зохиогдсон Монголын кино өдрүүд 2019 (БСШУСЯ). (Монгол улс, БНХАУ-тай дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ой) Ажлын хэсгийн ахлагч. * 2020 - Европын Холбооны Кино Өдрүүд 2020. Орчуулга, дуу оруулалтын багийн удирдагч. * 2021 - Европын Холбооны Кино Өдрүүд 2021. Орчуулга, дуу оруулалтын багийн удирдагч. * 2021 - Европын Өдөр 2021 (цахим арга хэмжээ). Продюсер, найруулагч. * 2021 - Кино урлагийг дэмжих тухай хууль (БСШУС-ын Байнгын хороо). Дэд ажлын хэсгийн гишүүн. * 2021 - Монголын үндэсний кино урлагийн зөвлөлийн гишүүдийг сонгон шалгаруулах шалгаруулалт (Соёлын яам) Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2022 - Японы Кино Өдрүүд 2022. Орчуулгын багийн удирдагч. ==Төрийн бус байгууллага ба бусад сонгуульт ажил== * 2013 оноос өнөөг хүртэл - Чагдаржав сан ТББ. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн * 2024 оноос өнөөг хүртэл - Монголын дуу оруулахуйн урлагийн холбоо ТББ. Тэргүүн ==Сургалт, лекц== * 2018 - Соёлын зөөлөн хүч: Кино. Монгол-Японы төвд * 2019 - Кино бүтээх үе шат, стандартын тухай * 2019 - Кино зохиолын сургалт - 1 * 2019 - Кино зохиолын сургалт - 2 * 2020 - Кино зохиолын сургалт - 3 * 2020 - Кино зохиолын сургалт - 4 * 2020 - Уран бүтээл бол... * 2021 - Кино зохиолын сургалт - 5 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 6 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 7 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 8 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 9 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 10 (Эрдэнэт хотноо) * 2024 - "Товч" кино наадамд оролцогсдод Workshop * 2025 - Кино зохиолын сургалт - 11 * 2025 - Кино урлаг ба Зөөлөн хүч лекц. Налайх дүүргийн ЗДТГ-т * 2025 - Орчин цагийн кино урлагийн чиг хандлага. СУИС-д * 2025 - 45*45 жүжигчний анхан шатны мэдлэг олгох сургалт - 9 (Кино зохиолын багш) * 2025 - Кино зохиолын сургалт - 12 ==Гавьяа, шагнал== * 2011 - Соёлын тэргүүний ажилтан * 2022 - Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын Хүндэт өргөмжлөл * 2026 - ССАЖЗЯ-ны оны шилдэг уран бүтээл, уран бүтээлч шалгаруулах "Мөнгөн мод 2025" наадмын "Тайз, дэлгэцийн бүтээлийн шилдэг зохиолч" төрөлд шалгарч шагнал, цом ("Бүсгүй", "Татар" киноны зохиолуудаар) * 2026 - “Монголын Зохиолчдын Эвлэл”-ийн Утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан Өд 2025” наадмын Жүжиг, киноны зохиолын төрөлд шалгарч шагнал, цом ("Татар" киноны зохиолоор) {{DEFAULTSORT:Миеэгомбо, Александрын}} [[Ангилал: Монголын найруулагч]] [[Ангилал:Монголчууд]] __INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ 4jr8se36kxotr3o5bwz3fy8v6z831d5 860913 860912 2026-07-04T10:20:55Z Miye 21574 860913 wikitext text/x-wiki [[Файл:Александрын Миеэгомбо.jpg|thumb|200px|А.Миеэгомбо]] '''Александрын Миеэгомбо''' нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод төрсөн. Кино зохиолч, найруулагч, продюсер. ==Намтар== А.Миеэгомбо нь 1998 онд Улаанбаатар хотын Хан-Уул дүүрэг дэхь 52-р дунд сургуулийг төгсөж, 1998-2002 онуудад Соёл Урлагийн Их Сургуулийг жүжигчин-найруулагчийн мэргэжлээр суралцан дүүргэсэн. Нийт 7000 орчим орчуулгын кинонд дуу оруулсан тэрээр 2006 оноос эхлэн Тэнгис кино театрын дэргэдэхь ZMN кино компанийн бүтээсэн "Ийм нэгэн дурлал" уран сайхны киноны 1, 2-р ангийн кино зохиолыг хамтран бичилцэж кино зохиол бичих гараагаа эхэлсэн. 2011 онд Үндэстний тойм сэтгүүлд Кино академи ба завхрал хэмээх Монголын кино урлагт гарч буй завхралын талаар өгүүлсэн шүүмжлэлт нийтлэл, www.news.mn сайтад "Монгол кино сайжрах уу?", "Хорь уу Ная уу?", "Долоон бурхныг дурандахуй", "Оригинал телевиз", "Зура кино юуг Зурав?" зэрэг нийтлэлүүдийг бичиж орчин цагийн Монголын кино урлагт гарч буй алдаа оноо, цаашдын ирээдүйн төлвийн тухай өгүүлсэн нь уншигч олны талархлыг хүлээсэн юм. ==Амжилтууд== 2011 онд Монголд анх удаа 3D форматаар бүтээгдсэн "Сайн, Муу, Хэрцгий" киноны 1-р ангийн зохиолыг бичиж, ерөнхий найруулагчаар нь ажиллав. 2013 онд түүний зохиолыг нь бичиж найруулсан "Single Ladies" киноны 1-р анги тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 5-р байранд эрэмбэлэгдэв. 2015 онд "Single Ladies" киноны 2-р анги нь тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 1-р байранд эрэмбэлэгдэв. 2017 онд "Single Ladies" киноны 3-р анги нь тухайн оныхоо ашиг орлогоороо тэргүүлсэн Монгол киноны жагсаалтын 1-р байранд эрэмбэлэгдэв. Дээрхи гурамсан кино нь Монголын тогтмол амжилт үзүүлсэн цуврал бүтээлийн анхдагч болсон юм. 2017 онд Монгол соёлоо сурталчилах эрхэм зорилгын хүрээнд Монголын язгуур урлагийн манлай хамтлагуудын нэг [[Хөсөгтөн]] хамтлагтай хамтран [[Хөсөгтөн Баг Дэлхийн Тайзнаа]] хэмээх аялан тоглолтыг анх санаачилж, ерөнхий зохион байгуулагчаар нь ажилласан нь 2017 оны 3 сард АНУ-ын 6 хот, Канадын 4 хотоор амжилттай үргэлжилж 3000 гаруй үзэгчдийн хүртээл болжээ. Нийт 32179 километр замыг туулсан энэхүү аялан тоглолт нь монгол компани өөрсдөө зохион байгуулж, Монголын язгуур урлагаа сурталчлан аялсан анхны томоохон соёлын арга хэмжээ болсон юм. 2017 оны 10 сараас эхлэн NTV телевизээр нэвтэрсэн Канадын "Ахлах тогоочийн заавраар" (Chef in Your ear) хоолны шоу франчайзын хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан нь Монголын үзэгчдийн үзэх дуртай эхний 5 нэвтрүүлгийн 3-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд 2020 оныг хүртэл буюу 3 жилийн турш үргэлжлэн цацагдахдаа энэхүү амжилтаа хадгалсан байна. 2019 онд түүний ажилласан, Английн дуучин Novo Amor-ын агаарын бохирдлын эсрэг хийсэн кино-клип Sleepless (Chapter I), Repeat Until Death (Chapter II) нь 2019 оны UK Music Video Awards-д Шилдэг Альтернатив Клип төрөлд нэр дэвшиж байлаа. 2020 оны 5 сараас эхлэн NTV телевизээр нэвтэрсэн Францын "Эхнэрийн заавраар" (My Wife Rules) хоолны шоу франчайзын хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан нь Монголын үзэгчдийн үзэх дуртай эхний 5 нэвтрүүлгийн 2-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд Facebook Live, Youtube сувгаар 1 өдрийн дотор 400,000 үзэгч тогтмол үздэг, 2020 оны 12 сарын сүүлийн статистик мэдээгээр давхардсан тоогоор 11 сая үзэлт бүхий өндөр амжилтыг үзүүлсэн байна. 2021 онд, Монгол улсад боловсролын салбар үүсч хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулан Боловсрол, шинжлэх ухааны яамтай хамтран боловсролын салбарын өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг хураангуйлж "Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил" баримтат киног бүтээсэн. 2018 онд Монголын кино уран бүтээлчдийн саналаар "Кино урлагийг дэмжих тухай" хуулийн дэд ажлын хэсэгт орж, Монгол киноны хөгжилд тулгамдаж буй асуудлыг хөндөн нэр хүндтэй 8 уран бүтээлчийн хамт 3 жилийн турш уйгагүй ажилласан нь УИХ-аар дэмжигдэж 2022 оны 1 сараас уг хууль хэрэгжиж эхэлсэн байна. Үүний үр дүнд арилжааны бус Монгол киноны хөгжлийг дэмжих "Кино урлагийг дэмжих сан", түүний үйл ажиллагааг зохицуулах чиг үүрэг бүхий "Монголын Кино Урлагийн зөвлөл" байгуулагдаж олон арван Монгол кино, Монголын кино уран бүтээлчид дэлхийн нэр хүндтэй кино наадмуудад идэвхтэй оролцож байна. 2024 онд, Монгол Улсад орчин цагийн банкны тогтолцоо үүсэж бэхэжсэний 100 жилийн ойд зориулан Монголбанктай хамтран Монголын банкны салбарын өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг хураангуйлж "Хамтдаа бэхэжсэн зуун: Зоосон мөнгөнөөс цахим банк хүртэл" баримтат киноны зохиолчоор ажилласан. Боловсрол телевизээр 2023 онд 95 дахь удаагийн, 2024 онд 96 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааг шууд дамжуулахад үндсэн хөтлөгчөөр сонгогдон ажилласан. 2025 онд Монголын металл рокийн анхдагч, алдарт "Хурд" хамтлагийн 30 жил, Монголын хип хоп урсгалын томоохон төлөөлөгч "Татар" хамтлагийн 20 жилийн ойд зориулсан уран сайхны кинонуудын зохиолыг бичсэн нь хөгжмийн намтарчилсан төрлийн хөгжилд бодит хувь нэмэр болжээ. ==Телевиз== ===Продюсер=== * 2011-2012 - Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) ===Найруулагч=== * 2002-2006 - FOCUS кино мэдээллийн нэвтрүүлэг (86 дугаар). UBS телевиз * 2020-2021 - Виноны соёлыг түгээх зорилго бүхий ВиноПедиа (Winepedia) нэвтрүүлэг (18 дугаар) * 2024 - Нийгмийн даатгалын хуулийн шинэчлэл * 2024 - Үндэсний аюулгүй байдал ба Гадаад бодлого * 2024 - Үндэсний аюулгүй байдал ба Эрчим хүч ===Кино албаны дарга=== * 2005-2006 - UBS телевиз * 2007-2008 - TV8 телевиз * 2011-2012 - Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) ===Хөтлөгч=== * 2002-2006 - FOCUS кино мэдээллийн нэвтрүүлэг (86 дугаар). UBS телевиз * 2010-2011 - Кино үзэх цаг нэвтрүүлэг (42 дугаар). Боловсрол суваг телевиз * 2011 - Өөр кино. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2011 - Улс үндэстнүүдийн кино 7 хоног. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2012 - Сэтгэл шингэсэн кино. Шинэ дэлхий телевиз (одоогийн TenGer TV) * 2013 - Монгол Вундеркинд. National Geographic TV olympiad. 6 дугаар. NTV телевиз * 2017 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 1-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2018 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 3-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2019 - Ахлах тогоочийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 4-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Канадын Chef in your Ear шоу франчайз) * 2020 - Эхнэрийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 1-р бүлэг (12 дугаар). NTV телевиз (Францын My Wife Rules шоу франчайз) * 2020 - Эхнэрийн заавраар шоу нэвтрүүлэг. 2-р бүлэг (14 дугаар). NTV телевиз (Францын My Wife Rules шоу франчайз) * 2022-2024 - Movie Guide нэвтрүүлэг (90 дугаар). Боловсрол телевиз * 2023 - 95 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааны шууд дамжуулалтын үндсэн хөтлөгч. Боловсрол телевиз * 2024 - 96 дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах ёслолын ажиллагааны шууд дамжуулалтын үндсэн хөтлөгч. Боловсрол телевиз * 2025 - Төмөр замын баатрууд: Раднаабазарын Раш. Хөрөг нэвтрүүлэг. УБТЗ * 2026 - Аав нар цуврал нэвтрүүлэг (10 дугаар). Livestream Mongolia ===Орчуулгын киноны жүжигчин=== * 2001-2006 - Кино Программын Ерөнхий Редакц. МҮОНТВ * 2002-2006 - Кино алба. UBS телевиз * 2008-2009 - Кино алба. Сансар телевиз * 2010-2011 - Кино алба. Боловсрол суваг телевиз * 2014-2023 - Хүрээлэн: Амьд ертөнцийн цуврал нэвтрүүлэг (140 дугаар) * 2001 оноос өнөөг хүртэл 7000 орчим орчуулгын кинонд дуу оруулж, 200 орчим нэвтрүүлэг, 50 гаруй баримтат киноны тайлбарыг тус тус уншаад байна. ==Кино== ===Продюсер=== #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино ===Зураг авалтын багийн менежер=== #2019 - Sleepless богино хэмжээний кино ===Хөтлөгч=== #2023 - [[Их говийн гайхамшиг]] баримтат киноны 1-р анги (Оюу толгой ХХК) #2023 - [[Их говийн гайхамшиг]] баримтат киноны 2-р анги (Оюу толгой ХХК) #2024 - [[Амжилтаар талархав]] баримтат кино (Талх чихэр ХК-ий 40 жилийн ойд зориулсан) ===Найруулагч=== #2011 - [[Сайн, Муу, Хэрцгий-1]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Сайн, Муу, Хэрцгий-2: Эргэн ирсэн нь]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Single Ladies 1/ Ганц бие бүсгүйчүүл 1]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2018 - [[Тэрбумын хэрэг]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн боловсролын салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан) #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино #2023 - [[The Boy]] богино хэмжээний кино (Драм) #2024 - [[Урлахуйн гайхамшиг: Сийлбэрчин Сэнгээ]] баримтат кино #2026 - [[Мөс зүсэгчид: Авилгатай тэмцсэн 20 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад "Авлигын эсрэг хууль" батлагдсаны 20 жилийн ойд зориулсан) ===Кино зохиолч=== #2007 - [[Ийм нэгэн дурлал 1]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм. Хамтран бичсэн) #2008 - [[Ийм нэгэн дурлал 2]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм. Хамтран бичсэн) #2009 - [[Урагшаа залуусаа]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2009 - [[Миний хөрш: Чөтгөр]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2010 - [[Амьдралын амт]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2010 - [[Дэв]] уран сайхны кино (Аймшиг) #2011 - [[Сайн, муу, хэрцгий|Сайн, Муу, Хэрцгий 1]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Сайн, муу, хэрцгий 2: Эргэж ирсэн нь]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2013 - [[Ганц бие бүсгүйчүүд|Single Ladies 1]]/ Ганц бие бүсгүйчүүл 1 уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2014 - [[Мөрдөгч]] 40 ангит киноны 4 анги (Гэмт хэрэг, Драм. Хамтран бичсэн) #2014 - [[Миний хайр (Монгол кино)]] уран сайхны кино (Мелодрам) #2015 - [[Саятан болгох дамжаа]] 24 ангит кино (Санхүү, Драм) #2015 - [[Single Ladies 2: Эхлэл/ Ганц бие бүсгүйчүүл 2]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2016 - [[Цагийн ажил]] уран сайхны кино (Инээдэм, Драм) #2016 - [[Хязгааргүй]] 3 ангит богино цуврал кино (Драм) #2017 - [[Single Ladies 3: Төгсгөл/ Ганц бие бүсгүйчүүл 3]] уран сайхны кино (Романтик, Инээдэм) #2018 - [[Тэрбумын хэрэг]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2019 - [[Азтай бондгор]] богино хэмжээний кино (Адал явдалт, Инээдэм) #2021 - [[Хүслэн]] уран сайхны кино (Драм) #2021 - [[Single Guys]] уран сайхны кино (Адал явдалт, Инээдэм, Уран зөгнөлт) #2021 - [[Эрдмээр жигүүрлэсэн 100 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн боловсролын салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан) #2023 - [[Хаан сайд: Ороны Тлейхан]] баримтат кино #2023 - [[The Boy]] богино хэмжээний кино (Драм) #2023 - [[Ээжүүдийн өдөр өнжүүлэх]] уран сайхны кино (Драм) #2024 - [[Хамтдаа бэхэжсэн зуун: Зоосон мөнгөнөөс цахим банк хүртэл]] баримтат кино (Монгол Улсад орчин цагийн банкны тогтолцоо үүсэж бэхэжсэний 100 жилийн ойд зориулсан) #2024 - [[Урлахуйн гайхамшиг: Сийлбэрчин Сэнгээ]] баримтат кино #2025 - [[Бүсгүй]] уран сайхны кино (Намтарчилсан драм. Хурд хамтлагийн 30 жилийн ойд зориулсан. Хамтран бичсэн) #2025 - [[Ангарагийнхан]] 34 ангит кино (Инээдэм, Драм) #2025 - [[Татар]] уран сайхны кино (Намтарчилсан драм. Татар хамтлагийн 20 жилийн ойд зориулсан. Хамтран бичсэн) #2026 - [[Ургийн бичгийн эрэлд]] уран сайхны кино (Инээдэм) #2026 - [[Мөс зүсэгчид: Авилгатай тэмцсэн 20 жил]] баримтат кино (Монгол Улсад "Авлигын эсрэг хууль" батлагдсаны 20 жилийн ойд зориулсан) ==Жүжиг== * 2012 - Мөрөөдлийн театрын Амьдрал өөрөө бэлэг шоу-драмын Миний хайрт бэр нэг бүлэгт үзэгдэл * 2013 - Эмоци продакшны Эрчүүдийг уучил тоглолтын 100 000 нэг бүлэгт үзэгдэл ==Видео тоглоом== * 2019 - Age of Empires IV стратегийн тоглоом (Xbox Game Studio). The Mongol Empire хэсгийн Dialogue Director * 2026 - The Legend of Khiimori тоглоом (Aesir Interactive, Nightin Games). Монгол хэл дээрхи Dialogue Director ==Клип== * 2019 - Sleepless (Chapter I). Английн дуучин Novo Amor. Unit production manager * 2019 - Repeat Until Death (Chapter II). Английн дуучин Novo Amor. Unit production manager * 2019 - Чин хүсэл. Tara Endo. Найруулагч ==Ном== * 2017 - Single Ladies 1, 2, 3 кино зохиолын эмхэтгэл. Зохиогч * 2019 - Азийн Киноны Цэнхэр ном - 2018 (БНХАУ-д хэвлэгддэг Азийн 17 улсын жил бүрийн кино тойм). Монгол киноны хэсгийг С. Батбаяр, О. Мөрөн нарын хамт * 2020 - Азийн Киноны Цэнхэр ном - 2019 (БНХАУ-д хэвлэгддэг Азийн 17 улсын жил бүрийн кино тойм). Монгол киноны хэсгийг С. Батбаяр, О. Мөрөн нарын хамт * 2022 - Уулаараа овоглосон бөх Будын Бямбаа. Хөрөг номын редактор (Зохиогч Б. Цэцгээ) * 2026 - Дуут шувуу. Романы редактор (Зохиолч Б. Санчир) * 2026 - Монголын Орчуулгын киноныхон. Санаачлагч, Ерөнхий редактор ==Аудио ном== * 2016 - Манлайлагчийн зам (The Leader's Way: The Art of Making the Right) Зохиолч: Лауренс ван ден Майзенберг * 2021 - Ад үзэгдэх зориг (嫌われる勇気) Зохиогч: Кишими Ичиро, Кога Фүмитакэ * 2022 - Айшхи. Зохиолч: М. Уянсүх * 2022 - Вангийн нулимс. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Дээд айл. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Харь хэлээр яригсад. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Миний хайрт, миний хуримын гэрч. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Сүрэг. Зохиолч: Тодко Самсон * 2022 - Газар доороос бичсэн тэмдэглэл (Записки из подполья) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2022 - Sapiens: Хүн төрөлхтний товч түүх (Sapiens: A Brief History of Humankind) Зохиолч: Юваль Ной Харари * 2024 - Вавилоны хамгийн баян хүн (The Richest Man in Babylon) Зохиолч: Жорж С. Клэсон * 2024 - Гэмт хэрэг ба Ял шийтгэл (Преступление и наказание) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2024 - Мөрийч (Игрок) Зохиолч: Федор Михайлович Достоевский * 2024 - Иван Денисовичийн нэг өдөр (Один день Ивана Денисовича) Зохиолч: Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын * 2024 - Арьсан хүрэмтэй Мадонна (Kürk Mantolu Madonna) Зохиолч: Сабахаттин Али * 2024 - Мастер Маргарита хоёр (Мастер и Маргарита) Зохиолч: Михайл Афана́сьевич Булга́ков * 2024 - Жаргалтай болох зориг (幸せになる勇気) Зохиогч: Кишими Ичиро, Кога Фүмитакэ ==Зохион байгуулсан, оролцсон арга хэмжээ== * 2015 - Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэл үндэсний хөтөлбөр (ССАЖЯ). Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2018 - Анхны бүтээл - 8 наадам (РТМУС). Богино хэмжээний кино бүтээлийн төрөл. Шүүгч. * 2019 - Кино урлагийг дэмжих тухай хууль (БСШУСЯ). Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2019 - БНХАУ-д зохиогдсон Монголын кино өдрүүд 2019 (БСШУСЯ). (Монгол улс, БНХАУ-тай дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ой) Ажлын хэсгийн ахлагч. * 2020 - Европын Холбооны Кино Өдрүүд 2020. Орчуулга, дуу оруулалтын багийн удирдагч. * 2021 - Европын Холбооны Кино Өдрүүд 2021. Орчуулга, дуу оруулалтын багийн удирдагч. * 2021 - Европын Өдөр 2021 (цахим арга хэмжээ). Продюсер, найруулагч. * 2021 - Кино урлагийг дэмжих тухай хууль (БСШУС-ын Байнгын хороо). Дэд ажлын хэсгийн гишүүн. * 2021 - Монголын үндэсний кино урлагийн зөвлөлийн гишүүдийг сонгон шалгаруулах шалгаруулалт (Соёлын яам) Ажлын хэсгийн гишүүн. * 2022 - Японы Кино Өдрүүд 2022. Орчуулгын багийн удирдагч. ==Төрийн бус байгууллага ба бусад сонгуульт ажил== * 2013 оноос өнөөг хүртэл - Чагдаржав сан ТББ. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн * 2024 оноос өнөөг хүртэл - Монголын дуу оруулахуйн урлагийн холбоо ТББ. Тэргүүн ==Сургалт, лекц== * 2018 - Соёлын зөөлөн хүч: Кино. Монгол-Японы төвд * 2019 - Кино бүтээх үе шат, стандартын тухай * 2019 - Кино зохиолын сургалт - 1 * 2019 - Кино зохиолын сургалт - 2 * 2020 - Кино зохиолын сургалт - 3 * 2020 - Кино зохиолын сургалт - 4 * 2020 - Уран бүтээл бол... * 2021 - Кино зохиолын сургалт - 5 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 6 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 7 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 8 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 9 * 2023 - Кино зохиолын сургалт - 10 (Эрдэнэт хотноо) * 2024 - "Товч" кино наадамд оролцогсдод Workshop * 2025 - Кино зохиолын сургалт - 11 * 2025 - Кино урлаг ба Зөөлөн хүч лекц. Налайх дүүргийн ЗДТГ-т * 2025 - Орчин цагийн кино урлагийн чиг хандлага. СУИС-д * 2025 - 45*45 жүжигчний анхан шатны мэдлэг олгох сургалт - 9 (Кино зохиолын багш) * 2025 - Кино зохиолын сургалт - 12 ==Гавьяа, шагнал== * 2011 - Соёлын тэргүүний ажилтан * 2022 - Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын Хүндэт өргөмжлөл * 2026 - ССАЖЗЯ-ны оны шилдэг уран бүтээл, уран бүтээлч шалгаруулах "Мөнгөн мод 2025" наадмын "Тайз, дэлгэцийн бүтээлийн шилдэг зохиолч" төрөлд шалгарч шагнал, цом ("Бүсгүй", "Татар" киноны зохиолуудаар) * 2026 - “Монголын Зохиолчдын Эвлэл”-ийн Утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан Өд 2025” наадмын Жүжиг, киноны зохиолын төрөлд шалгарч шагнал, цом ("Татар" киноны зохиолоор) {{DEFAULTSORT:Миеэгомбо, Александрын}} [[Ангилал: Монголын найруулагч]] [[Ангилал:Монголчууд]] __INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ kawk6c622syl9zid0mqac1vwlht8zfr Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 0 34774 860884 860745 2026-07-04T04:15:34Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860884 wikitext text/x-wiki {{Short description|1918-1933 онуудад Герман улс}} {{Инфобокс улс | native_name = {{lang|de|Deutsches Reich}}<!-- Do not replace with Weimar Republic as this parameter is for the OFFICIAL name. --> | conventional_long_name = Германы Эзэнт Гүрэн<!-- Do not replace with Weimar Republic as that is the COMMON NAME whereas this parameter is for the official name. --> | common_name = Ваймарын Бүгд Найрамдах | p1 = Германы эзэнт гүрэн | flag_p1 = Flag of Germany (1867–1918).svg | s1 = Нацист Герман | flag_s1 = Flag of Germany (1933–1935).svg | image_flag = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | flag_type = [[Германы далбаа#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1918–1933)|Далбаа]]<br>(1919–1933) | image_coat = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg | coa_size = 80 | symbol_type = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын сүлд|Сүлд]]<br>(1919–1928) | national_anthem = {{lang|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}<br />"Германчуудын дуу"<br /> (1922 оноос)<ref name="faz-20120904">{{cite news |access-date=2022-08-04 |first=Винфрид |last=Клайн |date=2012-09-14 |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |title=Wer sind wir, und was wollen wir dazu singen? |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/geisteswissenschaften/vom-deutschlandlied-zur-nationalhymne-wer-sind-wir-und-was-wollen-wir-dazu-singen-11878854.html |website=FAZ.NET}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref><br> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Deutschlandlied (old recording).oga]]}}</div> | image_map = Weimar Republic 1930.svg | map_width = 250px | image_map_caption = Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 1930 онд | image_map2 = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg | image_map2_caption = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын засаг захиргааны хуваарь|Герман улсууд]] 1925 онд | population_density_km2 = 133.129 | capital = [[Берлин]] | coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Стандарт Герман хэл|Герман]] | common_languages = {{hidden|'''Албан бус:'''|[[Доод Герман хэл|Доод Герман]], [[Польш хэл|Польш]], [[Лимбург хэл|Лимбург]], [[Фриз хэлнүүд|Фриз]], [[Идиш хэл|Идиш]], [[Дани хэл|Дани]], [[Сорб хэл|Сорб]], [[Синти Цыган хэл|Синти]], [[Литва хэл]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}} | religion = 1925 оны тоолого:<ref>{{Webarchiv|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |wayback=20160809154418 |text=Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) |archiv-bot=2026-05-24 03:22:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809154418/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |date=9 August 2016 }} Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser and Anselm Faust. Munich: Verlag C. H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.</ref>{{plainlist| * 64.1% [[Протестант]] ([[Лютеран]], [[Кальвинизм]], [[Нэгдсэн сүм|Нэгдсэн]]) * 32.4% [[Ромын Католик]] * 0.9% [[Герман дахь еврейчүүдийн түүх|Еврей]] * 2.6% Бусад}} | demonym = Германчууд | government_type = Холбооны [[Холимог засаглалын систем|хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] * [[Ардын Төлөөлөгчдийн зөвлөл|түр засгийн газар]] {{small|(1918 оны 11 сарын 10-наас 1919 оны 2 сарын 13 хүртэл)}} * ерөнхийлөгчийн [[зарлигаар засаглал]] {{small|(1930–1933)}} | title_leader = [[Германы ерөнхийлөгч (1919–1945)|Ерөнхийлөгч]] | year_leader1 = 1919–1925 | leader1 = [[Фридрих Эберт]] | year_leader2 = 1925–1933 | leader2 = [[Паул фон Хинденбург]] | title_deputy = [[Германы канцлер#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1919–1933)|Канцлер]] | year_deputy1 = 1918 (анхны) | deputy1 = [[Friedrich Ebert]] | year_deputy2 = 1933 (сүүлийн) | deputy2 = [[Адольф Хитлер]] | era = [[Дайны хоорондын үе]] | event_start = [[Германд бүгд найрамдах улсын тунхаглал|Тунхаглав]] | date_start = 11 сарын 9, | year_start = 1918 | event1 = [[Ваймарын Үндсэн хууль|Үндсэн хууль]] | date_event1 = 8 сарын 11, 1919 | event2 = [[Үндэстнүүдийн Лиг]]т элссэн | date_event2 = 9 сарын 8, 1926 | event3 = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгчийн засгийн газрууд|Зарлигаар засаглаж]] эхлэв | date_event3 = 3 сарын 29, 1930<ref name="Adam-2005"/> | event4 = [[Адольф Хитлер|Хитлер]] [[Адольф Хитлерийн эрх мэдэлд хүрэлт#Хяналтыг булаан авсан (1931–1933)|тангараг өргөв]] | date_event4 = 1 сарын 30, 1933 | event5 = [[Рейхстагийн галын зарлиг]] | date_event5 = 2 сарын 28, 1933 | event_end = [[1933 оны Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль|Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль]] | date_end = 3 сарын 23, | year_end = 1933<ref>{{cite encyclopedia |url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |title=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 |first=Уильям Л. |last=Хош |date=2007-03-23 |encyclopedia=[[Britannica.com|Britannica]] Blog |language=en-US |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083054/http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |title=The law that 'enabled' Hitler's dictatorship |date=2013-03-23 |website=[[DW.com]] |language=en |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907195649/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |title=Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945 |last=Мэйсон |first=К. Ж. |publisher=McGraw-Hill}}</ref> | legislature = [[Хоёр танхимт]] | house1 = [[Рейхсрат (Герман)|Рейхсрат]] ''(де-факто)'' | type_house1 = [[Дээд танхим]] | house2 = [[Рейхстаг (Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс)|Рейхстаг]] | type_house2 = [[Доод танхим]] | stat_year1 = 1925 | stat_area1 = 468787 | ref_area1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik">{{cite web |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |title=Das Deutsche Reich im Überblick |work=Wahlen in der Weimarer Republik |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121115812/http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |url-status=live }}</ref> | stat_pop1 = 62,411,000 | ref_pop1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik" /> | currency = {{Unbulleted list|1919–23 [[Цаасан марк|"Цаасан марк" (ℳ)]] |1923–24 [[Рентенмарк]] (RM) |1924–33 [[Райхсмарк|Райхсмарк (ℛℳ)]]}} | today = {{plainlist| * [[Герман]] * [[Польш]] * [[Орос]]{{efn|[[Калининград муж]]}} * [[Литва]]{{efn|[[Клайпеда хошуу|Клайпеда]] ба [[Таураге хошуу]]ны хэсэг}} *[[Нидерланд]]{{efn|[[Дуйвелсберг]]}}}} }} '''Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс''' ({{lang-de|Weimarer Republik}}) бол 1919 онд [[Германы Хаант Улс]]ын дараа байгуулагдсан [[парламентын ардчилсан]] засаглалтай [[холбооны бүгд найрамдах]] улс юм. Энэ улс 1933 онд [[Адольф Хитлер]] засгийн эрхэнд гарч Райхсканцлер болсоноор дуусгавар болсон байна. [[Ваймар]] нь энэхүү бүгд найрамдах улсыг байгуулах Үндсэн хуулийн чуулган болсон хотын нэр юм. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Weimar Republic|Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс}} * {{DNB-Portal|4065109-5|TEXT=Ном зүй:}} * Arnulf Scriba: [http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/ Die Weimarer Republik] == Эх сурвалж == === Тэмдэглэл === {{Notelist}} === Эшлэл === {{reflist}} [[Ангилал:Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс| ]] [[Ангилал:20-р зууны Германы түүx]] [[Ангилал:1919 онд байгуулагдсан]] 0ezdcq8qoxuy74rl0ez5iu1lv8p679k Казах–Зүүнгарын дайнууд 0 37154 860908 858848 2026-07-04T07:47:19Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860908 wikitext text/x-wiki {{Short description|17-р зууны үеэс 18-р зууны дунд үе хүртэл үргэлжилсэн цуврал цэргийн мөргөлдөөн}}{{Инфобокс дайн | conflict = Казах–Зүүнгарын дайнууд | date = 1635–1741 | place = [[Казахын ханлиг]], [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | result = Үр дүнгүй | combatant1 = {{flag|Казахын ханлиг}} | combatant2 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}} | commander1 = {{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Салкам Янгир хаан]]{{KIA}}<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Тавак хаан]]<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Абулхайр хаан]]<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Кайп хан]]<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Аблай султан]]{{POW}} | commander2 = {{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Эрдэнэбаатар хунтайж]] <br />{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Галдан бошигт хаан]]<br />{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Цэвээнравдан хаан]]<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Галданцэрэн хаан]] }} '''Казах–Зүүнгарын дайнууд''' нь 17-р зууны үеэс 18-р зууны дунд үе хүртэл үргэлжилсэн [[Казахууд|Казах жузууд]] ([[Казахын ханлиг|Казахын ханлигийн]] гурван овгийн холбоо) болон [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгар хаант улсын]] хоорондох цуврал цэргийн мөргөлдөөн байв. Казахууд болон [[Ойрадууд|Ойрадуудын]] (Удалгүй Зүүнгарууд) хоорондох мөргөлдөөн 16-р зууны эхний хагасаас 18-р зууны сүүл үе хүртэл үргэлжилсэн байна. Хоёр үндэстэн хожим нь [[Чин улс|Чин гүрний]] эсрэг, ялангуяа [[Арван Их аян дайн|Арван Их аян дайны]] үеэр [[Эхний Казах–Чин улсын дайн|Эхний Казах–Чин улсын дайнд]] тулалдсан бөгөөд хоёр үндэстэн бие биенээсээ бодит давуу тал эсвэл урт хугацааны үр дагавар авч чадаагүй юм. == Өмнөтгөл == === Ойрадууд Узбекүүд рүү довтлов === {{Main|Ойрадын Узбекын хаант улс руу хийсэн довтолгоонууд}} [[Файл:Abdulxair.jpg|thumb|[[Абулхайр хан|Абулхайр ханы]] бяцхан бүтээл, 1460-аад он]] 15-р зуунд [[Ойрадууд]] буюу саяхан өөрийн улс [[Дөрвөн Ойрадын холбоо|Дөрвөн Ойрадын холбоог]] байгуулсан Баруун Монголын ард түмэн одоогийн [[Казахстан|Казахстаны]] нутаг дэвсгэрт тэлэлтээ эхлүүлжээ. Ойрадууд [[Долоон ус|Долоон Ус]] дахь гол худалдааны замууд болон үржил шимтэй газар тариалангийн баянбүрдүүдийг хянах зорилготой байсан бөгөөд Төв Ази руу, ялангуяа [[Абулхайр хан|Абулхайр ханы]] захирдаг [[Узбекийн хант улс|Узбекийн хант улсын]] эсрэг удаа дараа довтолсон. 1452,{{sfn|Barthold|1956|p=148}} 1455,{{sfn|Barthold|1956|p=148}} 1457{{sfn|Barthold|1956|p=148}} онд [[Эсэн тайш|Эсэн Тайшийн]] хоёр хүү, Амасанж тайж ба Өч Төмөр нарын удирдлага дор Ойрадууд Узбекийн хант улс руу [[Ойрадын Узбекын хаант улс руу хийсэн довтолгоонууд|довтлов]]. Ойрадууд Чу голыг гатлахдаа Абулхайр хааныг ялж, [[Сырдарья]] голын бүс нутгийн томоохон хотуудыг эзлэн авч чаджээ. Үүнд [[Сигнак]], [[Ташкент]] хотууд багтжээ.{{sfn|Bregel|2003|p=44}}{{Sfn|Atygaev|2023|p=106}} Ялагдлын дараа Абулхайр хан [[Түркистан|Туркистаныг]] түр орхин Дешт-и-Кипчакийн тал нутаг руу буцаж, хожим нь 1460 онд Сырдарья мужид дахин гарч ирэв.{{Sfn|Bregel|2003|p=44}} ==== Казахын ханлигийн байгуулалт ==== [[Файл:KZ-2015-500tenge-Khanate-b.png|thumb|178x178px|[[Казахын ханлиг|Казахын ханлигийн]] 550 жилийн ойд зориулсан Казахстаны зоос.]] Улс төрийн тогтворгүй байдлын энэ үед Төрийн эзэнт гүрний хоёр Чингисийн султан болох Жанибек хан, Керей хан нар Абулхайрын засаглалд сэтгэл дундуур байсан тул дагалдагчдаа зүүн тийш Долоон ус рүү дагуулж, [[Моголистан|Моголистанд]] суурьшжээ. Тэнд тэд 1465 онд Казахын ханлигийг байгуулжээ. Узбекийн хант улсаас салсан тэдний дагалдагчдыг анх "Узбек казакууд" (Түрэг хэлний qazaq буюу "чөлөөт" гэсэн утгатай) гэж нэрлэдэг байжээ.{{Sfn|Dughlat|1969|p=fols. 37a, 386}} хожим [[казахууд]] (qazaqtar) гэж нэрлэгдэх болсон. === Казах–Ойрадын дайнууд === [[Файл:"Padishah (Emperor) of Dast-i Qipchaq". Tabriz or Qavin, circa 1550. British Museum, 1948-10-9-056 (complete).jpg|left|thumb|229x229px|[[Хакназар хаан]]]] 16-р зууны эхэн үед казах, ойрадуудын харилцаа суларсан байв. Энэ нь Ойрадуудыг Сырдарийн хот, суурин руу довтлохыг оролдоход хүргэсэн. Керей хаан, [[Тайр хаан|Тайр хааны]] удирдлаган дор казахууд Ойрадуудтай тулалдаж, Долоон усын бүс нутагт цайз барьсан.{{Sfn|Remileva|2005|p=74}} 1552 он гэхэд Ойрадууд [[Түмэд|Түмэдийн]] [[Алтан хан|Алтан ханд]] [[Хархорум|Хэлин]] хот болон [[Хангайн нуруу|Хангайн нуруугаа]] алдсан тул хөөгдсөн,{{Sfn|Adle|2003|p=143}} Энэ нь Ойрадуудыг Казахын бэлчээр болох [[Эрчис мөрөн|Эрчис]], [[Или мөрөн|Или]], Чу, Талас голууд руу хөөхөд хүргэсэн.{{Sfn|Adle|2003|pp=154–155}} [[Шигай хаан|Шигай хааны]] хүү Тауекел Султаны удирдлаган дор казахууд Ойрадуудыг довтолсон боловч Ойрадуудад ялагдсан. Хожим нь Ойрадууд 1552–1556 онд Казах хаант улсад их хэмжээний хүчээр довтолсон.{{Sfn|Barthold|1956|p=170}} Учир нь энэ нь Тауекелийг Ташкент руу явахад хүргэсэн. Тауекел Ташкентын захирагч Науруз Ахмедтай холбоо тогтоохыг оролдсон. Гэсэн хэдий ч тэрээр Ойрадуудыг өөрсөдтэйгөө төстэй арван хан ч ялж чадахгүй гэж мэдэгдэж, хүсэлтийг нь татгалзсан.{{Sfn|Barthold|1956|p=159}} Ойрадын томоохон хүч Науруз Ахмедыг холбоотноос татгалзахад хүргэсэн.{{Sfn|Atygaev|2023|p=110}} [[Файл:Россия 1570 (Anthony Jenkinson & Abraham Ortelius).jpg|thumb|"Кассакиа", Энтони Женкинсон, Абрахам Ортелиус, 1570 он]] 1560-аад оны үед Ойрадууд Дорнод руу чиглэсэн дарамт шахалт нэмэгдсэний улмаас улам бүр зугтжээ. [[Дөрвөд]], [[Торгууд]] аймгууд Эрчис мөрөн болон, [[Ишим гол]] руу нүүж ирсэн бол [[Хошууд]], [[Цорос]] аймгууд Долоон ус руу нүүжээ.{{Sfn|Atygaev|2023|p=112}} Казахын ханлигийн [[Хакназар хаан]] мөн Долоон усыг эзлэхийн тулд Моголистаны эсрэг дайн зарласан. Гэсэн хэдий ч Ойрадууд Моголтой холбоо тогтоож, Моголистанд туслахаар хөндлөнгөөс оролцсон. Могол–Ойрадын эвсэл Казах армийг няцааж, Моголистанд Жетисугийн бүс нутгийг аюулгүй болгоход нь тусалж чадсан боловч Ойрадууд 1570-аад оны сүүлээр тус бүс нутгийг эзэлсэн. Зарим Ойрадууд удалгүй 1570-аад онд Казахуудад захирагджээ.{{Sfn|Remileva|2005|p=74}} [[Файл:A map of Russia by Jenkinson from an atlas, published by B. Langens in Amsterdam in 1598.jpg|left|thumb|"Кассакиа", Энтони Женкинсон, Абрахам Ортелиус, 1598 он]] Шигай хааны өөр нэг хүү Ондан баатар мөн Ойрадуудтай тулалдсан бөгөөд энэ нь түүнийг ялагдал хүлээлгэсэн. Түүнийг нас барсны дараа Туркистан хотод оршуулагджээ.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=112–113}} Гэсэн хэдий ч Ойрадын ноёд 1590-ээд онд казахуудад дахин захирагджээ.{{Sfn|Perdue|2005|p=101}} 16-р зууны эцэс гэхэд [[Тауекел хаан]] өөрийн ах Шахмахетыг Ойрадын захирагчаар томилжээ.{{Sfn|Atygaev|2005|p=113}} Ойрадууд казахуудад [[Казахууд Хойд Бухарыг эзлэн түрэмгийлэх|Хойд Бухарыг эзлэн түрэмгийлэхд]] нь тусалсан. Тауекел хаан нас барсны дараа Ойрадууд Казахуудын эрхшээлийг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзаж, Хойд Казахстан болон Баруун Өмнөд Сибирь рүү нүүдэллэж эхэлсэн бөгөөд Ногай болон Казах хаадуудын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарсан.{{Sfn|Atygaev|2023|p=114}} Ойрадууд мөн бэлчээрийн газар эзэмшиж чадахгүй байсан тул хүнсний хангамж мэдэгдэхүйц буурсан тул Оросын цайзууд байгуулснаар саад болж байв.{{Sfn|Atygaev|2005|p=115}} [[Файл:Location of the Oirats.png|thumb|[[Ойрадууд|Ойрадуудын]] байршил]] 1604 онд казахууд [[Халх|Халхуудтай]] эвсэж, ялангуяа [[Халх|Алтан хант улсын]] Алтан хан [[Убаши хунтайж|Шолой Убаши хунтайж]] Ойрад руу довтлов. Эдгээр дайралтын үеэр Ойрадуудын Турсын тайж удалгүй засгийн эрхийг булаан авч, казахуудын эсрэг дайн эхлүүлсэн бөгөөд Ойрадууд Сыгнакийн тулалдаанд казахуудыг ялжээ.{{Sfn|Remileva|2005|p=74}} Хожим нь Ойрадууд Казах, Халхын эсрэг томоохон аян дайн эхлүүлсэн.{{Sfn|Atygaev|2023|p=116}} 1608 онд Казахууд нэг эсвэл хоёрдугаар сард Ойрадуудыг ялж байсан.{{Sfn|Atygaev|2023|p=116}} Дараа нь Ойрадууд Казах–Халхын армийг ялсан,{{Sfn|Perdue|2005|p=98}} гэвч зарим Ойрадууд нэгэн зэрэг олон дайсантай тулалдах чадваргүй тул [[Оросын царьт улс|Оросын царьт улсад]] бууж өгсөн.{{Sfn|Atygaev|2023|p=116}} Ойрадууд Казах хаант улсад иргэний дайны үед Ишим, Тургай, Эмба гол голуудыг гатлан, [[Арал тэнгис|Арал тэнгисийг]] хойд зүгээс тойрон гарч, Ургенч, [[Хива]] хотуудыг сүйтгэжээ.{{Sfn|Remileva|2005|p=74}}{{Sfn|Atygaev|2023|pp=117–118}} Ойрадын ялалт байгуулсан ч удалгүй тэд өөрсдөө дотоод зөрчилдөөнд орж, улмаар Ойрадын зарим удирдагчид казахуудтай нэгдэхэд хүргэсэн.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=118–119}} 1616 онд Ойрадууд Оросын хаант улс болох Ногайн Ордтой тулалдсан бөгөөд тэд үүргээ зөрчиж, Сибирийн дээгүүр довтолсон нь Оросын казахуудтай холбоо тогтоох оролдлого хийхэд хүргэж,{{Sfn|Atygaev|2023|pp=119–121}} 1618 он хүртэл,{{Sfn|Atygaev|2023|p=124}} Ахмад Жүз болон Киргизүүдийг захирч байжээ.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=119–121}} Энэ нь Казахын ханлиг болон Алтан хаант улсын хоорондын харилцааг сайжруулахад хүргэсэн.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=119–121}} Эцэст нь Ойрадууд, ялангуяа Дөрвөдүүд казахууд, халхууд, ногайчууд, хятадуудтай тулалдаж байхдаа энх тайвныг хүсч, казахуудтай энх тайвныг эрэлхийлэхээс өөр аргагүй болжээ.{{Sfn|Atygaev|2023|p=122}} [[Файл:Mongolia 1600-1680.svg|left|thumb|XVII зууны Монгол.]] 1620 оны сүүлчээр Ойрад, Казахуудын хоорондох мөргөлдөөн үргэлжилсээр байсан тул [[Есим хаан]] болон түүний хамаатан садан Зүүн Туркестан руу ухарчээ. Гэсэн хэдий ч Цорос ноён Хархул, Мэргэн-Тэмээнтэй цуг Халхуудын эсрэг хийсэн аян дайнд Хархулын эхнэр, хүүхдүүдийг олзлон авснаар Ойрадууд Казах, Халхуудад ихээхэн ялагдал хүлээв.{{Sfn|Adle|2003|p=146}} Эсим хаан эцэст нь Ойрадуудын эсрэг амжилттай аян дайн эхлүүлсэн бөгөөд үүний шалтгаан нь энхийн хэлэлцээрийн үеэр зарим Ойрадууд казахууд руу довтолсон явдал байв. Удалгүй Хошуудын [[Байбагас баатар]], [[Цоохор]], Дөрвөдийн Далай баатар тайш, Торгуудын [[Хо өрлөг]] нар энх тайвныг эрэлхийлж, Эсимд өрсөлдөгч Турсун Мухаммедын эсрэг дайнд нь туслахыг оролдов. Гэсэн хэдий ч хэлэлцээр амжилтгүй болсон.{{Sfn|Atygaev|2023|p=123}} 1620–1621 онуудад Ногай, Казах, Халх Монголчуудын эвсэл байгуулагдсан. Тэд Ойрадуудыг няцааж амжилттай байсан ч эвсэл Ойрадуудын эсрэг их хэмжээний хохирол амсаж, ялагдал хүлээсэн.{{Sfn|Atygaev|2023|p=124}} Ойрадууд Султан тайжийн удирдлага дор Есимийг ялсан бөгөөд Есимийг эцэст нь Илдай тайж буюу "салхи шиг хурдан" гэж нэрлэжээ.{{Sfn|Atygaev|2023|p=125}} [[Их Могол Улс|Моголууд]] удалгүй казахуудад тусалсан бөгөөд Далай баатар, Байбагас баатар нар тэдний хүчтэй дарамтыг мэдэрчээ.{{Sfn|Atygaev|2023|p=126}} 1625 онд [[Хошууд|Хошуудын]] ноёдууд [[Цоохор]] болон түүний дүү [[Байбагас баатар]] нарын хооронд өв залгамжлалын асуудлаар мөргөлдөөн гарч, Байбагас баатар тулалдаанд алагджээ. Гэсэн хэдий ч Байбагас баатарын дүү нар болох [[Гүш хаан|Төрбайх (Гүш хаан)]], [[Хөндлөн Убаши]] нар тулалдаанд оролцож, Цоохорыг [[Ишим гол|Ишим голоос]] [[Тобол гол]] хүртэл хөөж, 1630 онд түүний овгийн дагалдагчдыг дайрч, алжээ. [[Файл:Себастьян Мюнстердің картасындағы Қазақ Ордасы (Kosaki Orda).jpg|thumb|17-р зууны үеийн [[Казахын ханлиг|Казахын ханлигийн]] дүрслэл.]] Ойрадуудын хоорондох дотоод тэмцэл нь Торгуудын ноён, Хо өрлөгийг баруун тийш нүүж, Ногай улстай [[Халимагууд Ногай улсыг эзлэн байлдан дагуулал|мөргөлдөж, Ногай улсыг устгажээ]]. Торгуудууд [[Халимагийн хант улс|Халимагийн хант улсыг]] байгуулсан бол зүүн зүгт Ойрадуудтай холбоотой хэвээр байв. Их чуулган хуралдах бүрт тэд төлөөлөгчдөө илгээж оролцуулдаг байв.{{sfn|Adle|2003|p=145}} Казакууд үүнийг ашиглан Ойрадуудыг нутаг дэвсгэрээсээ улам бүр хөөн зайлуулсан.{{Sfn|Atygaev|2023|p=127}} 1626–1627 онуудад Казахын хаан Есим Ойрадуудын эсрэг аян дайныг удирдсан. Тэрээр Цоохорын 40,000 орчим цэрэгтэй армийг ялж, Ойрадуудад ихээхэн хохирол учруулсан. Энэ нь мөн Баруун Казахстанд амьдарч байсан Хошууд, Торгууд нар Есимд бууж өгч, Цоросуудын эсрэг аян дайн хийж, Долоон усыг эзлэн авч, Эрчис мөрний баруун эрэг хүртэл Ойрадуудыг довтолсон.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=128–129}} Эцэст нь Есим хаан нас барсны дараа Ойрадууд болон Казахуудын хооронд ямар ч холбоо байгаагүй.{{Sfn|Atygaev|2023|p=130}} Эдгээр цуврал мөргөлдөөнөөс үл хамааран Ойрад болон Казахууд ихэвчлэн найрсаг харилцаатай байсан бөгөөд ялангуяа [[Бухарын хант улс]] болон [[Сефевийн улс|Сефевийн улсийн]] эсрэг байв.{{Sfn|Atygaev|2023|p=109}} === Зүүнгарын байгуулалт === 1630-аад оны дунд үед Өмнөд болон Баруун [[Сибирь|Сибирийн]] өргөн уудам нутгаар нүүдэллэн ирсэн Ойрадууд Цорос овгийн Хархулын удирдлага дор нэгдэж эхэлсэн. Ойрадын овог аймгуудын дундах энэ бүлгийг "Зүүнгар" буюу [[Зүүнгарын ард түмэн]] гэж нэрлэдэг байв. 1634 онд [[Хархул|Хархулыг]] нас барсны дараа түүний хүү [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэ]] [[Дөрвөн Ойрадын холбоо|Дөрвөн Ойрадын холбоог]] удирдаж эхэлсэн. 1638 онд Далай лам түүнд "баатар хунтайж" цол олгосон. 1635 оныг Төв Азийн угсаатны улс төрийн газрын зураг дээр Монгол хэлтэй нүүдэлчдийн шинэ бөгөөд хүчирхэг улс болох [[Зүүнгарын Хаант Улс]] гарч ирсэн анхны жил гэж үздэг. Оросын түүхч [[Василий Бартольд]] үүнийг "Төв Азийн сүүлчийн агуу нүүдэлчин эзэнт гүрэн" гэж үздэг байв.{{sfn|Atygaev|2025|p=347}} 16-р зууны сүүлч, 17-р зууны эхэн үед [[Казахын ханлиг|Казахын ханлигийн]] дотоод хуваагдал нь түүний байр суурийг сулруулж, 17-р зууны эхээр байгуулагдсан шинэ бүс нутгийн гүрэн болох Казахын ханлигийн өсөлтөд хувь нэмэр оруулсан. Казах, Зүүнгарын хоорондох мөргөлдөөний эхний үе шат нь Зүүнгар улс байгуулагдсаны дараахан 1635 онд эхэлсэн.{{Sfn|Chimitdorzhiev|1979|p=32}} == Эрдэнэбаатар хунтайжын казахуудын эсрэг хийсэн аян дайн == [[Файл:Mongolia in 1636-es.svg|thumb|1636 оны Монгол.]] [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] захирагч [[Эрдэнэбаатар хунтайж]] казах нутаг руу цэргийн томоохон аян дайн эхлүүлэв. Эрдэнэбаатар хунтайжийн хаанчлалын үед Зүүнгарын Хаант Улс [[Казахын ханлиг|Казахын ханлигийн]] эсрэг дор хаяж дөрвөн удаа аян дайн эхлүүлжээ.{{sfn|Atygaev|2023|p=131}} 1635 оны хавар [[Салкам Янгир хаан|Янгир Султан]] "Цахар Халимагууд"-тай хамтран Хөндлөн тайшийн удирдсан [[Дөрвөд|Дөрвөд–]][[Хошууд|Хошуудын]] бүлэглэл [[Торгууд|Торгуудын]] удирдагч [[Хо өрлөг|Хо өрлөгийн]] эсрэг цэргийн аян дайн эхлүүлжээ. С.К.Богоявленскийн хэлснээр Казах–Дөрвөд–Хошуудын нэгдсэн хүчин ялалт байгуулжээ.{{sfn|Atygaev|2023|p=132}} Үүний үр дүнд Торгуудууд баруун тийш түлхэгдэж, Эмба, Волга мөрний дагуух стратегийн газруудыг хяналтандаа алджээ.{{sfn|Remelieva|2005|p=106}} Эрдэнэбаатар хунтайж эхэндээ ялагдсан тул хожим нь казахууд руу довтолсон боловч хожим нь казахуудыг ялж, хядаж чаджээ.{{sfn|Isin|2005|p=331}} 1635 онд казахуудтай хийсэн дайны үеэр Султан Янгирыг олзолжээ.{{Sfn|Chimitdorzhiev|1979|p=32}}{{sfn|Moiseev|1991|p=43}}{{sfn|Chimitdorzhiev|1979|p=32}}{{sfn|Zlatkin|1983|p=129}} Зүүнгарууд [[Найман|Наймануудыг]] баруун хойд зүгт орших Улытау нурууны Буланты, Булети голуудаас хөөж гаргасан.{{Sfn|Massanova|2010|p=232}}{{Sfn|Unknown|1959|p=278, 280, 301}} Далай баатар тайш болон түүний нөхөд тэр жилүүдэд цаашдын аян дайн хийсэн нь дайн дараагийн жилүүдэд ч үргэлжилсэн гэсэн үг юм.{{sfn|2010|Kozybayev|Baipaqov|Kömekov|Pishulina|p=431}} 1635 оны сүүлээр Далай баатар тайш Эрчис голын цаана нүүдэлчин казах бүлгүүдийн эсрэг Зүүнгарын довтолгоог удирдсан. Гэрч Гаврил Ильин уг аян дайн нь "Жаныбек хааны казах орд"-ыг онилсон гэж мэдээлсэн. Түүхч В. А. Моисеев энэхүү довтолгоог Зүүнгарын хүчний амжилт гэж тодорхойлсон.{{sfn|Atygaev|2023|p=133}} 1636 онд Далай баатар тайш казахуудтай цаашид мөргөлдөөн үүсгэсэн боловч цэргийн мөргөлдөөний нарийн ширийн зүйлс тодорхойгүй хэвээр байна.{{sfn|Atygaev|2023|p=133}} Хэдийгээр Казах цэргүүд заримдаа ялагдсан ч бусад довтолгоонд ялсан бөгөөд,{{sfn|2010|Kozybayev|Baipaqov|Kömekov|Pishulina|p=431}} амжилттай дайралтын нэгэнд Янгир Султан олзлогдлоос суллагдсан.{{sfn|Baipakov|2014|p=29}} Тэрээр удалгүй 1640 онд Казахын нутаг руу Зүүнгарын хоёр дахь аян дайн эхлүүлжээ. Энэ удаад Зүүнгарын феодал ноёдын хувьд ч амжилттай болж, [[Иссык-Кул|Иссык-Кул нуур]] болон Чу голын хооронд 16,000 казак–киргизийн Токмакийг эзлэн авчээ.{{Sfn|Burton|1997|pp=219–220}} Турсун Султановын хэлснээр Жангирын ичгүүртэй олзлолт түүнийг Зүүнгарын эвлэршгүй дайсан болгосон бөгөөд тэрээр үлдсэн амьдралаа тэдэнтэй тулалдахад зориулсан юм. Энэ тэмцэлд Янгир хувийн эр зориг, цэргийн авьяас чадвараа харуулж, нэр нь алдаршсан. Түүний эр зориг, цэргийн амжилтын төлөө ард түмэн түүнийг "''Салкам Янгир хаан''" гэж хочилдог байжээ. 1643 онд Эрдэнэбаатар хунтайжын удирдсан арми [[Долоон ус]] руу довтлов. [[Орбулагийн тулаан]] [[Или мөрөн]] дээрх Орбулагийн голын хавцалд болжээ. Янгир хааны удирдсан 600 казах дайчид 25,000–50,000 хүнтэй Зүүнгарын армийг нарийхан уулын даваанд хэсэг хугацаанд саатуулжээ. Зүүнгарууд тал нутагт хүрсний дараа, [[Самарканд|Самаркандын]] [[Эмир]], [[Ялангтош Баходир|Ялангтош Баходирын]] авчирсан 20,000 хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй тусламжийн армитай тулалдсан. Зүүнгарын армийг зогсоож, Эрдэнэбаатар хунтайж Зүүнгар руу буцсан.{{Sfn|Burton|1997|p=220}} Энэ бүтэлгүйтэл нь Эрдэнэбаатар хунтайж аян дайныг дэмжээгүй хүмүүсийг шийтгэхэд хүргэсэн бөгөөд энэ нь Зүүнгарын Хаант Улсад дотоод үймээн самуун дэгдээсэн юм. Тэрээр мөн казахуудын эсрэг [[Ижил мөрөн|Ижил мөрний]] [[Халимаг ястан|Халимагуудтай]] хамтарсан аян дайн зохион байгуулахыг оролдсон боловч бүтэлгүйтсэн.{{sfn|Moiseev|1991|p=45}} Мөн онд Зүүнгарууд Туркистан, Ташкент хотууд руу аян дайнд оролцож чаджээ.{{sfn|Bregel|2003|p=57}}{{sfn|Adle|2003|p=118}} Брегель Эрдэнэбаатар хунтайжийг 1643 онд нэг удаа ялагдсан гэж тэмдэглэжээ.{{sfn|Bregel|2003|p=56}} Салкам Янгир хааныг 17 настай [[Хошууд]] тайж, [[Галдмаа баатар]] хөнөөсөн.{{Sfn|Altangerel|2017|p=107}} Тэрээр хожим нь Зүүнгарууд Галдмаа баатрын удирдлаган дор Чу, Талас гол дээр Бухарын тусламжийн хүчийг ялж, 1658 онд Абушухер нояныг алжээ. Казахын ханлиг болон Зүүнгарын Хаант Улсын хил хязгаарыг Аягоз голоос Талас гол хүртэл нэгтгэсэн.{{sfn|Atygaev|2023|p=138}} == Галдан бошигт хааны казахуудын эсрэг хийсэн аян дайн == [[Файл:Statue_of_Galdan_Boshughtu_Khan.jpg|thumb|Монгол улсын [[Архангай аймаг]] дахь [[Галдан бошигт хаан|Галдан бошигт хааны]] хөшөө.]] 1652 онд [[Салкам Янгир хаан]] нас барсны дараа түүний хүү Тавак түүнийг залгамжилж, Казахын хаант улсын хаан болж, удалгүй Зүүнгар "Цэцэн" хунтайж [[Сэнгэ|Сэнгэтэй]] найрсаг харилцаа тогтоожээ.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=139-140}} Тэрээр мөн 1653 онд аав Эрдэнэбаатрыг залгамжилжээ. Сэнгэ 1661 онд түүний эцэг нэгт ах Чечень тайжи, Зотов Батур нарын хоорондох иргэний дайны улмаас засгийн эрхэнд гарчээ.{{Sfn|Adle|2003|p=159}} Сэнгэ казахуудын төлөө [[Оросын хаант улс|Оросууд]] болон [[Халх Монголчууд]]-ын эсрэг [[Зүүнгар–Оросын мөргөлдөөн|Зүүнгар–Оросын мөргөлдөөнд]] илүү их сонирхолтой байсан бөгөөд тэрээр Енисейг эзлэн түрэмгийлж, [[Енисей мөрөн|Енисей мөрнийг]] эзлэн авчээ. Энэхүү байлдан дагуулал нь [[Сибирь|Өмнөд Сибирьд]] оршин сууж байсан [[Киргизүүд|Киргизүүдийг]] эзлэн түрэмгийлж, Алтан хант аймаг устгахад хүргэсэн.{{Sfn|Boronin|2002|pp=82-83}} Гэсэн хэдий ч тэрээр 1670 онд [[Төрийн эргэлт|төрийн эргэлтээр]] өөрийн эцэг нэгт ах Цэцэн тайж, Зотов баатрын гарт алагджээ.{{Sfn|Adle|2003|p=157}} Сэнгийн дүү, [[Галдан бошигт хаан|Галдан]] тухайн үед Төвдөд амьдарч байжээ. Ахынхаа үхлийн талаар мэдээд тэр даруй Төвдөөс буцаж ирээд Зотов баатраас өшөө авсан. 1671 онд Далай лам Галданд хан цол олгосон.{{sfn|Adle|2003|p=148}} 1676 онд Галдан Сайрам нуурын ойролцоо Цэцэн тайжыг ялсан.{{sfn|Barthold|1956|p=161}} Дараа нь Галдан Сэнгийн эхнэр, Очирт хааны ач охин [[Ану хатан|Ану-Даратай]] гэрлэж, хадам өвөөтэйгээ зөрчилджээ. Галданы нэр хүндээс айсан Очирт авга ах, өрсөлдөгч Цоохор Убашиг дэмжиж байсан ч Галданы цолыг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзжээ. 1677 онд Очирт хааныг ялснаар, Галдан Ойрадуудыг ноёрхох болсон. Дараа жил нь Далай лам түүнд "''Бошигт хаан"'' гэсэн дээд цолыг өгөв.{{Sfn|Adle|2003|p=148}} Тэрээр 1679–1680 онуудад [[Зүүнгарын Алтишахрыг эзлэн түрэмгийлэх]] ажиллагааг удирдан Зүүнгарын ханлигийг өргөжүүлэх ажлыг үргэлжлүүлсэн. Удалгүй тэрээр Мусульман үндэстэнд [[Ламаизм]] тулган, Долоон ус нутгийг эргүүлэн авахын тулд Казахын ханлигийг довтлов.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=139–140}} Учир нь Сэнгийн үхлийн үеэр Тавак хаан Сэнгэгийн үхлийн боломжийг ашиглан Долоон усыг эргүүлэн эзлэн авч, 80,000 орчим цэрэгтэй дайчилжээ.{{sfn|Kadyrbaev|2023|p=9}} Удалгүй казахууд Долоон усны бүс нутгийг өөртөө нэгтгэв.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=139-140}} [[Файл:Kalmyk in Battle.jpg|left|thumb|"Халимаг тулаанд"]] 1681 онд Галдан бошигт хаан Долоон ус болон Өмнөд Казахстан руу аян дайнаа эхлүүлжээ. Эцэст нь Галдан [[Сайрам (хот)|Сайрам]] хотод иржээ.{{Sfn|Atygaev|2023|p=140}} Тэрээр 1681 онд Сайрам хотыг бүслэх оролдлого хийсэн боловч бүтэлгүйтэж, хожим нь 1683 онд Сайрамыг дахин бүслэх оролдлого хийсэн боловч дахин бүтэлгүйтжээ.{{Sfn|Burton|1997|p=337}} Гэсэн хэдий ч тэрээр хоёр казах султаныг [[Дайны олзлогдогч]] болгон барьж чадсан.{{Sfn|Atygaev|2023|p=141}} 1684 онд Галданы жанжин [[Цэвээнравдан хаан|Цэвээнравдан]] Сайрам хотыг амжилттай эзэлж, Галдан тус хотод сайд болон цэргийн хүч томилсон.{{Sfn|Atygaev|2023|pp=141-142}} Гэсэн хэдий ч Сайрамын иргэд удалгүй [[Хувьсгал|бослого гаргаж]] Зүүнгарын гарнизоныг устгасан. Энэ нь Галдан буцаж ирээд хотыг эргүүлэн эзлэхэд хүргэсэн бөгөөд үүнийг дээрэм гэж мэдээлсэн.{{Sfn|Atygaev|2023|p=142}} Галдан хожим нь [[Ташкент]] хот руу довтлохоо үргэлжлүүлэв,{{Sfn|Adle|2003|p=149}} энэ хот өөрөө Галданд бууж өгснөөр сүйрлээс аврагдсан. Гэсэн хэдий ч Тавак хотод үлдсэн тул [[Түркистан|Туркистаныг]] эзлээгүй. Мөргөлдөөний үеэр Тавак хааны хүүг баривчилж, [[Төвөдийн Буддын шашин|Төвөдийн Буддын шашинд]] оруулахаар [[Лхас]] руу илгээв.{{sfn|Moiseev|2001|pages=51–52}} Галдан бошигт хаан мөн 1682–1685 онуудад Киргизүүд болон Фергана хөндийд амьдардаг хүмүүсийн эсрэг дайн удирдаж байжээ.{{Sfn|Barthold|1956|p=161}} Энэхүү мөргөлдөөн нь мөн Бараба Татаруудыг эзлэн түрэмгийлж, тэдэнд ясак ногдуулахад хүргэсэн. Бараба Татаруудыг Ортодокс Христийн шашин болгон хувиргаж, Зүүнгаруудад хүндэтгэл үзүүлэхгүй байх шалтаг олохын тулд Оросын харьяат болсон.{{sfn|Frank|2000|p=252–254}} Брегель Галдан [[Ош]], Сайрам, [[Андижан]] руу довтлох боломжтой байсан гэж мэдэгдсэн бөгөөд,{{sfn|Bregel|2003|p=56}} Брегелийн газрын зураг дээр 1685–1685 онуудад Ош, Андижан руу хийсэн Зүүнгарын довтолгоог харуулсан байдаг.{{sfn|Bregel|2003|p=57}} Энэхүү аян дайн нь Зүүнгаруудад нүүдэлчин мал аж ахуйн уламжлалаасаа болж үр тариа авах боломжгүй байсан тул үр тариа авах боломжийг олгосон юм. Амжилттай цэргийн аян дайн нь Зүүнгаруудад илүү сайн засаг захиргааны тогтолцоог шаардах боломжийг олгосон бөгөөд энэ нь Зүүнгаруудад шинэ нутаг дэвсгэртээ эрх мэдлээ төвлөрүүлэх шаардлагатай байв.{{Sfn|Haines|2017|p=181}} Галдан бошигт хаан орон нутгийн засаг захиргаа, гэмт хэрэгтнүүд, цөллөг, ядуурлыг бууруулахтай холбоотойгоор [[Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз|Дөчин дөрвөн хоёрын их цаазыг]] өргөжүүлснээр Галдан мөн тэдний нутаг дэвсгэрт татварын тогтолцоог бий болгосон бөгөөд энэ нь голчлон төлбөр хураах, зардлыг тооцохгүй байх зорилготой байв.{{Sfn|Haines|2017|p=182}} Энэ нь мөн Долоон ус нутагт маргаангүй Зүүнгарын ноёрхолд хүргэсэн бөгөөд,{{Sfn|Bartold|1956|p=161}} үүнийг үр дүнтэйгээр нэгтгэсэн.{{Sfn|Moiseev|2001|p=24}}{{Sfn|Haines|2017|pp=181–182}} Эдгээр үйл явдлын дараа Галдан 1686 онд [[Бухарын хант улс]] руу довтолж, Андижан,{{Sfn|Adle|2003|p=149}} [[Бухар]] болон [[Самарканд]]-ыг эзлэн авчээ.{{Sfn|Baabar|1999|p=80}} Гэсэн хэдий ч Галдан 1686 онд казахуудын эсрэг дахин аян дайн удирдаж чадаагүй бөгөөд Тавак хаанд айлчилсан Оросын элчин сайд нарын хэлснээр ямар ч хохирол учруулаагүй, юунд ч халдаагүй.{{Sfn|Atygaev|2023|p=142}} Галдан хожим нь Казахстанаас гарч, 1687 онд Халх Монголчууд руу довтолсон бөгөөд энэ үед Халх Монголын ноёд Долоннуур мужид [[Чин улс|Чин улсад]] захирагдаж, дараа нь Чин улсын хаан, Кангси Зүүнгарууд эсрэг [[Зүүнгар–Чин улсын дайн|Зүүнгар–Чин улсын дайнд]] нэгджээ. 1696 онд Галдан [[Зуунмод–Тэрэлжийн тулалдаан|Зуунмод–Тэрэлжийн тулалдаанд]] ялагдаж, түүний эхнэр болох [[Ану хатан]] нас баржээ. Тэрээр түүнийг аврахыг оролдсон боловч тулалдаанд алагджээ.{{Sfn|Martha|2003|p=110}} Галдан 1697 онд [[Алтайн нуруу]] руу ухарч, [[Ховд хот]]-ын ойролцоо замдаа нас баржээ. Энэ нь Тавак хаанд 1687 онд Зүүнгарын эсрэг аян дайн хийхэд бэлтгэх боломжийг олгосон бөгөөд тэрээр мөн Бухараас 10,000 орчим цэргийг дэмжиж байжээ.{{Sfn|Atygaev|2023|p=142}} Энэ нь Зүүнгарыг няцаах амжилттай аян дайн хийх боломжийг олгосон.{{Sfn|Atygaev|2023|p=143}} 1688 онд болсон Казахын цэргийн ажиллагаа амжилттай болсон бөгөөд Зүүнгарын хүчний дийлэнх хэсэг нь [[Халх|Халх Монголтой]] хийсэн дайнд сатаарсан. {{sfn|Атыгаев|2023|p=143}} Тавак хаан дайсандаа цуврал ялагдал хүлээлгэж, өмнө нь Зүүнгарын эзэлж байсан Ташкентыг эргүүлэн авч чаджээ. Оны эцэс гэхэд [[Красноярск|Красноярскын]] воевод Казахын ханлиг Галданыг түүний нутгаас хөөн гаргасан гэж мэдээлсэн.{{sfn|Ерофеева|2014|p=80}} == Цэвээнравдан хааны казахуудын эсрэг хийсэн аян дайн == === 1698–1703 === 18-р зууны эхээр Казахстаны өмнөд хэсгийн баянбүрд, худалдаа, гар урлалын төвүүдийг хянахын тулд казах холбоод болон Зүүнгарын хаан [[Цэвээнравдан хаан|Цэвээнравдан хааны]] цэргүүдийн хооронд тэмцэл өрнөж, 1698 онд 40,000 хүнтэй Зүүнгарын арми Чу, Талас голуудаар тэнүүчилж байсан [[Ахлах Жүз|Ахлах Жүзийг]] ялжээ. Хэдэн мянган хүн алагдаж, 10,000 олзлогдов.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=124}}{{Sfn|Moiseev|1991|p=62}} Бас Тэнгиз нуурд хүрч, Зүүнгарууд 1745 он хүртэл [[Долоон ус]] болон [[Ташкент|Ташкентийг]] хяналтандаа байлгаж байв.{{sfn|Atwood|2004|p=622}} Цэвээнравдан хаан [[Энх амгалан|Энх Амгаланд]] бичсэн захидалдаа казахуудын эсрэг хийсэн дайнаа зөвтгөсөн. Тэрээр: # Тавак Галданы цэргүүдэд олзлогдсон хүүгээ буцааж өгөхийг шаардсан; Цэвээнравдан хаан зөвшөөрч, түүнийг 500 цэрэгтэй харуултайгаар гэрт нь илгээсэн боловч Тавак харуулуудыг алж, Үерхудэ баатар тайж болон 100 гаруй [[Алтайн Урианхай|Урианхайчуудыг]] гэр бүлийнхэнтэй нь хамт барьцаалсан, # Казахууд Зүүнгарын хаанд гэрлэсэн [[Аюук хан|Аюук ханы]] охины (Сэтэржав) цуваа руу дайрсан, # Цэвээнравдан хааны буцаж ирсэн худалдаачдыг казах дээрэмчид дээрэмдэж, дээрэмдсэн, гэж мэдэгджээ.{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=124}} 1702 онд казахууд 1698 оны довтолгоонд хариу цохилт өгч, мөн Халимаг, Зүүнгар руу довтолсон боловч энэ аян дайн бүтэлгүйтсэн. 1703 онд Тавак хан, [[Кайп хан]] нар гал зогсоох хэлэлцээр хийхээр элчин сайд илгээжээ. Тохиролцоонд хүрсэн эсэх нь тодорхойгүй байгаа ч дараагийн жилүүдэд томоохон мөргөлдөөн болоогүй.{{sfn|Moiseev|1991|pp=64–65}}{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=125}} === 1708–1712 === [[Файл:Pays des calmoucs.gif|thumb|1709 онд Зүүнгарын Хаант Улсыг "Калмоук" гэж дүрсэлсэн нь.]] 1708 онд Зүүнгарын цөөн тооны хүч Ахмад Жүзийн нутаг дэвсгэрт довтлон орж, казахууд Ташкент руу ухарчээ. Зүүнгарын цэргийн давшилтын ангиуд Төв Казахстаны Сарысу голд хүрчээ. Энэ нь Казахын анхны [[хуралдай]] 1710 оны зун Каракумд болоход хүргэсэн. Курултай [[Богенбай баатар|Богенбай баатрыг]] Казахын цэргийн даргаар томилохоор шийджээ.{{sfn|Moiseev|1991|p=66}}{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=20}} Богенбай 1711–1712 онд болсон цуврал тулалдаанд Зүүнгаруудыг ялсан.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=20}}{{sfn|Kushkumbaev|2001|pp=135–136}} === 1712 оны дараах === 1713–1714 оны хооронд Зүүнгарууд казахуудад томоохон ялагдал хүлээв.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=20}} 1716 онд Зүүнгарын ханлигт байсан Чин улсын дипломатч Бао Жу Энх амгаланд дараах байдлаар мэдээлжээ:{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=20}}{{sfn|Erofeeva|2007|p=149}} {{Quote|Гурав дахь жилдээ Хазакууд [Казахууд] довтлох ажиллагаа явуулж, хил орчмын олон сууринг бүрэн сүйтгэж, олон хүнийг алж, эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг олзлон авчээ... Өнгөрсөн жил гурван мянган цэрэгтэй тэдний эсрэг зогсож байсан Зайсангийн хунтайж Дулер [Дугар] ялагдаж, их хэмжээний хохирол амсаж буцаж ирэв.|Бао Жу{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=20}}{{sfn|Erofeeva|2007|p=149}}}} 1714 онд [[Абулхайр хаан|Абулхайрын]] удирдлаган дор казахууд Зүүнгарын Хаант Улсын хил рүү довтлов. Үүний хариуд Цэвээнравдан хаан [[Тэнгэр Уул|Тэнгэр уул]] дахь [[Киргизүүд|Киргизүүдийн]] нутгаар дамжуулан үйл ажиллагаа явуулж эхлэв.{{sfn|Erofeeva|2007|p=149}} Цэвээнравдан хаан хоёр хүүгээ Шар ус, руу Зайсан нуур илгээснээр хариу довтолгоо хийж чаджээ. Лувсансүр болон [[Галданцэрэн хаан|Галданцэрэн]] нар алдагдсан газар нутгаа эргүүлэн авч чадсан.{{Sfn|Altangerel|2017|p=641}} 1715 онд Чин улсын эзэн хаан Зүүнгарын хааныг "шийтгэх" саналыг Киргиз, Казах улсын удирдагчдад хандан гаргажээ. Киргиз, Казахууд Зүүн Туркестанд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн боловч Зүүнгарууд эдгээр мөргөлдөөнийг тэсвэрлэж чадсан юм.{{sfn|Kuznetsov|1983|pp=18}}{{sfn|Kuznetsov|1983|pp=128}} 1716 онд Казахын цэргүүд [[Или мөрөн]] дээрх [[Цорос|Цоросын]] нүүдэлчид рүү дайрч, Оросын дипломатч, Маркел Трубниковыг олзлов.{{sfn|Moiseev|1991|p=70}} Үүний тулд, [[Их Цэрэндондов|Их Цэрэндондовын]] удирдлаган дор Зүүнгарын арми Казахын цэргийг ялж, олон тооны олзлогдогсдыг олзлов.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=126}} Дараа нь Их Цэрэндондов Оросын цайз [[Ямышевын бүслэлт|Ямышевыг бүсэлсэн]].{{sfn|Perdue|2005|p=212}} Дараа нь Казахын цэрэг Зүүнгарын эсрэг дахин нэг дайн эхлүүлсэн боловч бүтэлгүйтсэн. Кайп хан, Абулхайр хааны хоорондох санал зөрөлдөөний улмаас казахууд хохирол амсаж, ухарчээ. Энэ үед Казахын удирдагчид Сибирийн захирагч М.П. Гагаринтай Зүүнгарын эсрэг хамтарсан ажиллагаа явуулах талаар хэлэлцээр хийж эхэлсэн. Гэсэн хэдий ч Сибирийн засаг захиргаа эсэргүүцлийг дэмжиж байсан ч Казах–Оросын бүрэн хэмжээний цэргийн холбооноос зайлсхийж байв.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=20}}{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=127}} 1717 онд Кайп, Абул Хайр нар Гагарины Зүүнгарын тэлэлтийн талаар анхааруулсан захидлуудаас хэсэгчлэн нөлөөлсөн [[I Пётр|I Петр]]-тэй Зүүнгарын эсрэг эвсэл байгуулахыг оролдсон. Оросын засгийн газар Зүүнгарын Хаант Улсын эсрэг хамтарсан аян дайн хийхийг дэмжээгүй бөгөөд үүнийг Чин гүрний өсөн нэмэгдэж буй хүч чадлын эсрэг жин гэж үзэж, энх тайвнаар нэгтгэх боломжийг илүүд үзсэн. Үүний үр дүнд Санкт-Петербург ерөнхий дэмжлэгээр хязгаарлагдаж, цэргийн тусламжийн талаар тодорхой амлалт өгөөгүй.{{sfn|Erofeeva|2007|p=155}} Мөн онд Зүүнгарын цэргүүд [[Аягуз голын тулалдаан|Аягуз голын тулалдаанд]] 30,000 хүнтэй казах цэргийг{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=127}} ялсан. Зүүнгарууд нэмэлт хүч иртэл байр сууриа хадгалахын тулд модон шуудуу, бэхлэлт босгосон. Дараа нь 1,500 орчим хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй нэмэлт хүч ирж, Казахын армийг ялав.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=127}} 1718 оны хавар Зүүнгарууд [[Долоон ус|Долоон усаас]] Арыс болон Чаян голууд руу хурдан довтлон, Казах хаадын төв байр болох Туркистаныг эзлэхийг эрэлхийлэв. Хэд хэдэн тулалдаан болж, Зүүнгарууд "Казах ордныг бут цохисон" гэж мэдэгджээ.{{sfn|Kadyrbaev|2023|p=9}} [[Хоёрдугаар Зүүнгар–Чин улсын дайн]] эхэлсний дараа Зүүнгарын довтолгоо дуусав. Энэ нь казахуудад газар нутгаа эргүүлэн авч, 3000 орчим Зүүнгарын олзлогдогчийг олзлох боломжийг олгосон юм. Зүүнгарын Хаант Улсад суугаа Оросын элчин сайд И.Д. Чередов 1720 онд "Казакийн ордон ойртож, гурван мянга орчим хүнийг олзлон авч явсан" гэж мэдээлсэн.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=21}} === 1723–1730 === 1723 онд казахууд хатуу ширүүн өвөл туулсаны дараа Зүүнгарууд довтлов. Олон казахууд зуны бэлчээр рүү нүүдэллэхээр бэлтгэж, улирлын чанартай эдийн засгийн ажил, түүний дотор залуу амьтдыг тайрах ажил хийж байв. Зүүнгарын цэргүүд гэнэт довтолсон бөгөөд Бага болон Дунд Жүзийн захирагчид аюул заналхийллийг хүлээгээгүй байв. Цэвээнравдан хаан болон [[Лувсансүр]] зэрэг командлагчдын удирдлага дор 30,000 гаруй цэрэг илгээж, Сайрам, Ташкент, Хара-Мурут зэрэг газруудад казахуудыг ялав.{{sfn|Moiseev|1991|p=72}} Караганда муж дээрх Дунд Жүз рүү довтолсон байсан бол,{{Sfn|Fuat|2018|p=19}} Ахмад Жүз руу Долоон ус, [[Сырдарья]], Чу гол, Боролдай гол, Чирчик гол болон Талас гол руу довтолсон.{{Sfn|Adle|2003|pp=98–99}} Эдгээр үйл явдлын үеэр казах цэрэг дайчидтай тулалдахыг оролдсон. Лувсансүрээр удирдуулсан Зүүнгарын арми Сайрам дээр довтолсон боловч хожим нь [[Ташкент]] болон Хара-Мурут дахь өөр нэг тулалдаанд ялагдсанаар ялагдав.{{sfn|Moiseev|1991|p=72}} Өөр нэгэн Зүүнгарын арми [[Түркистан|Туркистан]] хотыг эзэлсэн бөгөөд Болд (Болат) хаан тулалдаанд алагдаж, Самеке хаан өөр тийш зугтжээ. [[Абулхайр хаан|Абулхайр хааны]] ээж, эхнэр хоёрыг мөн олзлов.{{Sfn|Jambyl|2019|p=19}} Хожим нь Зүүнгарууд [[Ферганы хөндий]] рүү орж, [[Андижан]], [[Хужанд]],{{Sfn|Suleimanov|Moiseev|1988|p=21}} болон [[Самарканд]] хүртэлх хотуудыг эзлэн авчээ.{{Sfn|Unknown|1988|p=265}} Эдгээр он жилүүд казахуудын түүхэнд Хөл нүцгэн зугталт буюу [[Их гамшгийн жилүүд]] ({{langx|kk|«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама»}}) гэж нэрлэгдсэн.{{sfn|Moiseev|1991|p=74}} Үүнийг ихэвчлэн 13-р зууны Монголын довтолгоотой харьцуулдаг: олон казах овог аймгууд Өмнөд Казахстанаас зугтаж, Их Жүз болон Дунд Жүзийн нэг хэсэг нь Ташкент, Хужанд, Рашт хөндий, Фергана мужууд руу, мөн Памир хүртэл ухарчээ; Дунд Жүзийн ихэнх нь Самарканд руу явсан; Бага Жүз нь Хива, Бухар руу зугтсан.{{sfn|Erofeeva|2007|p=164}} 1724 онд Зүүнгарууд Чу гол дээрх Ахмад Жүз рүү хоёр дахь удаагаа довтолж, Каратау, Сузакыг эзлэн авч, дээрэмдэж, казахуудыг Бетпак-Дала болон [[Балхаш нуур]] руу зугтахад хүргэсэн бол зарим нь мөн Каратау уулс руу зугтжээ.{{Sfn|Tompiev|Maral|2015|p=175}} Удалгүй Абулхайр хаан Халимагуудын эсрэг хийсэн [[Казах–Халимагуудын дайн (1723–1726)|дайнаас]] буцаж ирээд Туркистан руу явав. Абулхайр Лувсансүрыг ялж, Лувсансүр Каратау уулс руу зугтав.{{Sfn|Tompiev|Maral|2015|p=210}} Гэсэн хэдий ч 1725 онд Зүүнгарууд удалгүй Туркистан руу нэмэлт хүчээр буцаж ирээд [[Туркистаны төлөөх тэмцэл|Туркистаны төлөөх тэмцэлд]] Абулхайрын цэргийг ялж, хотыг буцаан эзэлжээ. [[Файл:Abulkhair_Khan.jpg|thumb|[[Абулхайр хаан|Абулхайр хааны]] хөрөг.]] 1726 онд Казах жүзүүдийн төлөөлөгчид Туркестаны ойролцоох Ордабасид уулзаж, өөр нэг цэрэг зохион байгуулахаар шийдэж, Бага жүзийн хан Абул Хайрыг командлагчаар томилохоор тохиролцов.{{sfn|Unknown|2006|pp=221–222}} Уулзалтын дараа Абул Хайр хан, Богенбай батыр нарын удирдсан хүчнүүд Карасийр нутгийн Улытаугийн ойролцоох Шоно-Даваагийн удирдсан Зүүнгарын хүчний эсрэг [[Калмаккирилган|Булантын тулаанд]] тулалдсан. Энэ нь олон жилийн дараа казахуудын анхны томоохон ялалт байсан бөгөөд ёс суртахууны болон стратегийн хүчтэй нөлөө үзүүлсэн юм. Энэ газрыг хожим нь "Калмаққырылган" буюу "Калмакуудыг устгасан газар" гэж нэрлэжээ.{{sfnm|Adle|2003|Jambyl|2019|1p=100|2p=50}} 1727 онд Цэвээнрабдан нас барж, Галданцэрэн, Лувсансүр нарын хооронд залгамж халааны төлөөх тэмцэл өрнөв. Галданцэрэн ялж, Лувсансүр зугтав.{{sfn|Adle|2003|pp=150–151}} Энэ нь казахуудад хүчээ нэгтгэх боломжийг олгосон юм. 1728 оны 11-р сарын 6-нд Дундад Жүзийн хаан Семеке баруун ар талаа аюулгүй болгож, казахуудыг Зүүнгарын хаант улсын эсрэг төвлөрүүлэхийн тулд энхийн хэлэлцээр хийхээр Волга Халимаг руу элч илгээжээ.{{sfn|Kadyrbaev|2023|pp=11–12}} 1728 онд дахин нэг хурал болж, Абул Хайрыг нэгдсэн казах цэрэг армийн командлагчаар томилохоор тохиролцов.{{sfn|Kadyrbaev|2023|p=12}} Казах цэрэг болон Зүүнгарын армийн хоорондох сүүлчийн томоохон тулаан Балхаш нуураас 120 км-ийн зайд, Анракай орчимд болжээ.{{efn|According to a comparative analysis of Kazakh folk toponymy and historical legends by Mukhamedzhan Tynyshpaev, the main directions of Kazakh attacks were: Senior Jüz forces crossing the Keles–Badam range west of Mount Kazykurt; Middle Jüz forces advancing north of that area; and Junior Jüz forces advancing along the western slope of the Karatau Mountains.{{sfn|Erofeeva|2007|p=190}}}}{{sfn|Moiseev|1991|p=80}}{{sfn|Kadyrbaev|2023|p=12}}{{sfn|Erofeeva|2007|p=197}} Моисеев Анракайн тулалдааныг 1729 он гэж үздэг бол,{{sfn|Moiseev|1991|p=80}} Кадырбаев 1729 он эсвэл 1730 оны хавар гэж үздэг.{{sfn|Kdyrbaev|2023|p=12}} Казах морин цэрэг Абилмамбет, Барак, Абылай болон бусад дайсан цэргүүд рүү удаа дараа довтлов.{{sfn|Erofeeva|2007|p=190}} 1729 онд Галданцэрэн хаан Оросын эзэнт гүрнээс казахуудын эсрэг эвсэл байгуулахыг хүссэн бөгөөд тэрээр Оросын элч М.Этигеровоос:{{sfn|Moiseev|1991|p=145}}{{Blockquote|Тэд танай талын казакууд [казакууд] руу дайрахгүй гэж үү?|[[Галданцэрэн хаан]]}}Сибирийн засаг захиргаа энэхүү санал болгосон холбоог няцаав.{{sfn|Moiseev|1991|p=145}} Анракайн тулалдааны дараахан Абулмамбет, Самеке, Абул Хайр нарын хооронд дээд хааны асуудлаар иргэний мөргөлдөөн эхэлсэн бөгөөд энэ нь Бага болон Дунд Жүзийн хүчийг цэргийн ажиллагааны талбараас гарахад хүргэсэн.{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=132}}{{sfn|Kadyrbaev|2023|pp=12–13}} 1730 оны зун Казахын цэргүүд Дөрвөдийн мянга орчим гэрийг мал сүргийн хамт олзлон авчээ.{{sfn|Moiseev|1991|p=103}} == Галданцэрэн хааны казахуудын эсрэг хийсэн аян дайн == === 1739 оноос өмнөх === [[Файл:Қазақ-жоңғар шайқасының диорамасы 01.jpg|thumb|324x324px|Казах, Зүүнгар хоёр тулалдаж байгаа нь.]] 1731 оны намар Казахын цэргүүд Зүүнгар руу хийсэн гүнзгий довтолгоонд "олон хүн, эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд, мөн мянга ба түүнээс дээш толгой үхэр, эд хөрөнгөтэй гэрүүдийг" олзлон авчээ.{{sfn|Moiseev|1991|pp=103–104}} Казах цэргүүд мөн Алтайн нуруунд довтолсон бөгөөд ойролцоох хилийн бүс нутгийг хамгаалахаар 10,000 Зүүнгарын цэргийг илгээсэн.{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=133}} 1731 оны өвөл Казах довтлогчид Зүүнгарын худалдааны цуваа руу дайрч, Оросын цуваа болон Уйгурын худалдаачдыг олзлов. Довтлогчид Орос–Зүүнгарын харилцааг мэдэж байсан тул Оросын цувааг сулласан боловч Уйгурын худалдаачдыг үлдээжээ. Хоригдлуудын асуудлыг хожим нь харьцангуй хүнлэг байдлаар шийдвэрлэжээ.{{sfn|Moiseev|1991|pp=103–104}} 1731 онд Бага болон Дунд Жүзийн зарим захирагчид Оросын хамгаалалтыг хүлээн зөвшөөрсөн. Оросын эрх баригчид Зүүнгарын довтолгооноос Сибирийг хамгаалах, холбоотонтой болоход нь туслахын тулд казахуудыг ашиглахыг эрмэлзэж байв.{{sfn|Moiseev|1991|p=111}} Казахуудын төлөвлөсөн довтолгооны хариуд 1732 оны зун 7000 хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй Зүүнгарын цэрэг Дунд Жүз рүү довтолсон боловч няцаагдсан.{{sfn|Kadyrbaev|2023|p=134}} Мөн онд Зүүнгарын 700 өрхийг олзлон авчээ.{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=133}} Энэхүү довтолгоо нь Дундад Жүзийн язгууртнуудын уламжлалт уулзалтыг тэр жилдээ зохион байгуулахад саад болохоор хэмжээнд хүрсэн юм.{{sfn|Apollova|1960|p=89}} Гэсэн хэдий ч Ахмад Жүзийн эсрэг хийсэн аян дай амжилттай болж, Зүүнгарын цэргүүд [[Ташкент]], Сайрам, [[Түркистан|Туркистаныг]] эзлэн авав.{{sfn|Vostlit|n.d.}} 1733 оны 5-р сард Цаган гэгч Зүүнгарын тайж Оросын цэргүүдээс "Казак (Казах) ордыг хамтран устгах" албан ёсны хүсэлтийг Семипалатинск хотод иржээ. Оросын командлагчид дээд тушаалгүйгээр, ялангуяа казахуудтай ил задгай мөргөлдөөнгүйгээр тусламж үзүүлэх боломжгүй гэж мэдэгдээд татгалзжээ.{{sfn|Moiseev|1991|p=105}} Гэсэн хэдий ч 1735 оны орчимд Зүүнгарууд Ахмад Жүз рүү дахин довтлов. Казахын удирдагчид Зүүнгарын засаглалыг хүлээн зөвшөөрөхөөс өөр аргагүй болжээ. Моисеев, Левшин, [[Галданцэрэн хаан]] Ахмад Жүз болон Присиринд хотуудыг эзэлсэн явдлыг Орост нэгдэхийг хориглосонтой холбон тэмдэглэсэн,{{sfn|Moiseev|1991|pp=107–108}} бол Моисеев хилийн аюулгүй байдал, орлогыг шалтгаан гэж онцолсон.{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=133}} Богенбай баатар мөн Оросын эрх баригчдад мэдээлэл илгээж, (хоригдлуудын тайланд үндэслэн) Галданцэрэн хаан Дундад Жүзийн эсрэг 20,000 хүртэлх цэрэг илгээхээр төлөвлөж байгаа гэж мэдэгджээ.{{sfn|Moiseev|1991|p=113}} === 1739–1741 === [[Файл:Kasaccia Horda.jpg|thumb|"Кассакиа", Энтони Женкинсон, Абрахам Ортелиус, 1780 он]] 1739 оны сүүлээр 24,000 орчим хүнтэй Зүүнгарууд казахуудын эсрэг довтолгоон хийж, [[Оросын эзэнт гүрэн|Оросын эзэнт гүрнээс]] казахуудын дэмжлэг авах замыг хаахыг оролдсон. Учир нь казахууд [[Сибирь]] руу хийх Зүүнгарын аливаа довтолгоог няцаах Оросын хамгаалалтад байсан юм.{{sfn|Moiseev|1991|p=111}} Зүүнгарын командлагчид Оросуудад төлөөлөгчдөө илгээж, [[Эрчис мөрөн|Эрчисээс]] [[Ом]] хүртэлх казах цэргүүдийг хөөхөд 2,000 орчим Зүүнгарын хүчийг илгээжээ.{{sfn|Moiseev|1991|p=116}} Энэ нь Оросын засгийн газар Зүүнгарын Орос руу довтлохоос урьдчилан сэргийлэхийн тулд казахуудад дарь зэвсэг нийлүүлэхэд хүргэсэн.{{sfn|Moiseev|1991|p=115}} 1740 оны намар Зүүнгарууд дахин довтлох ажиллагаагаа үргэлжлүүлэв. довтолгоо,{{sfn|Moiseev|1991|p=115}} болон 1741 оны 2-р сарын сүүлээр генерал Сэвдэн болон Галданцэрэн хааны хүү [[Ламдаржаа]] нарын удирдсан өөр нэг 30,000 хүний ​​​​цэрэг казахууд руу довтолж, хэд хэдэн мал сүрэг, олзыг сүйтгэжээ.{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=135}} Энэ үеэр 200 хүний ​​​​бүрэлдэхүүнтэй тагнуулын отрядыг удирдсан [[Аблай султан]] зэрэг казах султанууд 3,000 хүний ​​​​хамт олзлогджээ.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=135}} Олжабай баатар Зүүнгарын жанжин Сэвдэнийг ялсан бол [[Сырдарья]] дахь Зүүнгарууд хожим нь ялагджээ.{{sfn|Moiseev|1991|pp=120–121}}{{sfn|Kushkumbaev|2001|p=136}} Гэсэн хэдий ч, В.В.Бартольд Кадырбаевын Казахын ялалтын тухай мэдэгдэлтэй харьцуулан дайныг Зүүнгарын ялалт гэж үздэг.{{sfn|Barthold|1962|164}} == Үр дагавар == [[Файл:2000_Stamp_of_Kazakhstan_-_Abylai_Khan.jpg|thumb|186x186px|Казахын хаан [[Аблай султан|Аблай султанд]] зориулсан 2000 оны марк.]] [[Файл:东归英雄纪念塔.jpg|thumb|201x201px|[[Хорол хот]] дахь [[Халимагийн хант улс|Халимагийн хаан]] [[Убаши]] хааны хөшөө.]] 1745 онд [[Галданцэрэн хаан]] нас барсны дараа иргэний дайн эхлэв. [[Аблай султан]] [[Амарсанаа]], [[Даваач]] нарыг [[Ламдаржаа|Ламдаржаагийн]] удирдсан довтолгооноос хамгаалсан.{{Sfn|Abuev|2013|p=92}} 1752 оны 9-р сарын 9-нд Ламдаржаа 15,000–25,000 орчим цэрэг удирдан Дунд Жүзийн эсрэг тулалдсан боловч, Ламдаржааг Даваач, Амарсанаа нарын цэргүүд хөнөөсөн эсвэл,{{Sfn|Moiseev|1991|p=202}} Ламдаржаа гуайн өөрийн цэргүүд хөнөөсөн.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}}{{Sfn|Abuev|2013|p=95}} Энэнээс 1753 онд Даваач хаан ширээнд суухад хүргэсэн бөгөөд, тэрээр Даваачид захирагдахаас татгалзсан [[Дөрвөд|Дөрвөдийн]] эсрэг 5,000 Казах цэрэгтэй тулалдсан юм.{{Sfn|Moiseev|1991|p=222-223}} 1753–1754 онуудад Даваач Дөрвөдийн удирдагчийг ялж, Дөрвөд эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг Казах орд руу аваачиж чадсан юм.{{Sfn|Moiseev|1991|p=224}} Хаан ширээнд суусныхаа дараа Даваач архинд донтох болсон бөгөөд Амарсанаад үзэн ядах сэтгэл нээгджээ.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Амарсанаа гэрлэлтийн холбоо, хэлэлцээрийн ачаар [[Хошууд]], Дөрвөд болон [[Хойд|Хойдуудад]] нөлөө үзүүлэх замаар эрх мэдэлтэй болсон. Тэрээр Даваачид улсыг хуваах санал тавьсан боловч Даваач татгалзаж, Амарсанааг зүүн тийш [[Ховд (хот)|Ховд]] руу зугтахад хүргэсэн. 1754 оны 4-р сард Даваач 10,000 цэрэгтэйгээ хамт 1,700 орчим цэрэгтэй казах цэргийг ялж, казахуудад ихээхэн хохирол учруулав.{{Sfn|Moiseev|1991|p=227}} Амарсанаа Чин улсын эрхэнд захирагдаж, 1754 оны эцэс гэхэд Баркол болон Улиастайгаас Даваачын эсрэг 50,000 цэрэг дайчлагджээ.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Амарсанаа мөн Аблай хааны дэмжлэгийг авсан бөгөөд,{{Sfn|Moiseev|1991|p=226}} Амарсанаа Эрчис болон Эмил голыг эзэлжээ.{{Sfn|Barthold|1956|p=165}} [[Эхний Казах–Чин улсын дайн|Эхний Казах–Чин улсын дайны]] улмаас хоёр улс нэгдсэн дайсны эсрэг анхны бөгөөд цорын ганц удаа нэг тугийн дор нэгтгэж чадсан юм. 1771 онд [[Убаши|Убаши хааны]] удирдлаган дор Ижил мөрний Халимагууд хуучин [[Зүүнгар нутаг]] руу олон нийтийн нүүдэл хийж, улс орноо сэргээхийг зорьжээ. Уран зохиолд ойролцоогоор 100,000 хүн буюу Ижил мөрний Халимаг хүн амын дөрөвний гурвыг нь дурдсан байдаг. Үлдсэн хүмүүсийн ихэнх нь нүүдлийг эсэргүүцсэн Дөрвөдүүд байв. 1771 оны дунд үе гэхэд цагаачид Балхаш нуурын бүс нутагт хүрч, хүнд нөхцөл байдал, өлсгөлөн, өвчин эмгэг, дайралтаас болж их хэмжээний хохирол амссан байв. Тэд хожим Чин улсын нутаг дэвсгэрт орж, Чин улсын харьяат болсон.{{sfn|Adle|2003|p=152}} == Мөн үзэх == * [[Эхний Казах–Чин улсын дайн]] * [[Арван Их Аян]] * [[Зүүнгар–Чин улсын дайн]] * [[Зүүнгарын Хаант Улс]] * [[Казахын Хант Улс|Казахын хаант улс]] * [[Халимагийн хант улс]] ==Урлагийн бүтээлүүд== * [[Аблай султан|Аблай хааны]] залуу насыг өгүүлсэн 2005 оны казах түүхэн туульсын кино болох "Nomad". * 2011 оны казах түүхэн драмын кино болох "Myn Bala". Казакууд болон Зүүнгарын хоорондох 1729 оны дайны үеэр өрнөдөг. == Эх сурвалж == === Ишлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === {{refbegin}} * {{cite book |last=Abuev |first=Kadyrzhan |title=Ablai Khan: Contemporaries and Successors |publisher=“Areket” |year=2013 |editor=Abuev K. K. |location=Kokshetau |pages=308 |chapter=Sultan Ablai, Organizer of the Struggle Against Qing Aggression. Formation of Basic Principles of Kazakh–Chinese Relations}} * {{cite book |last=Abuseitova |first=Meruert Khuatovna |year=1998 |title=Казахстан и Центральная Азия в XV–XVII вв.: история, политика, дипломатия |trans-title=Kazakhstan and Central Asia in 15th–17th cc.: history, policy, diplomacy |publisher=Daik-Press; R. B. Suleimenov Institute of Oriental Studies |location=Almaty |isbn=9965-441-01-4 |language=ru |ref={{harvid|Abuseitova|1998}} }} * {{cite book |last=Adle |first=Chahryar |title=History of Civilizations of Central Asia |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=978-8120820463 |edition=5th |ref={{harvid|Adle|2003}}}} * {{cite book |last1=Agadzhanov |first1=S. G. |last2=Kumekov |first2=B. E. |last3=Margulan |first3=A. Kh. |last4=Pishchulina |first4=K. A. |year=1983 |title=Қазақ ССР тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық |trans-title=History of the Kazakh SSR (from ancient times to the present day). In five volumes |volume=2 |publisher=Gylym; Ch. Ch. Valikhanov Institute of History, Archaeology and Ethnography |location=Almaty |language=kk }} * {{cite book |last=Altangerel |first=Chulunbatyn |title=Дэлхийн талыг эзгэн үе эрхшээсэн түүхт Монголын зэвсэг, дайн, хил хамгаалалтын толь |publisher=Chulunbatyn Altangerel |pages=107, 641 |language=mn |trans-title=A look at the weapons, warfare, and border defenses of the historical Mongols, who conquered half the world |ref={{harvid|Altangerel|n.d.}}}} * {{cite book |last=Apollova |first=N. G. |title=The Economic and Political Relations of Kazakhstan with Russia |publisher=Academy of Sciences |year=1960 |page=89 |ref={{harvid|Apollova|1960}}}} * {{cite book |last=Atygaev |first=Nurlan |title=КАЗАХСКОЕ ХАНСТВО: ОЧЕРКИ ВНЕШНЕПОЛИТИЧЕСКОЙ ИСТОРИИ XV-XVII BEKOВ |publisher=Eurasian Research Institute |year=2023 |isbn=978-601-7805-24-1 |location=Almaty |language=ru |trans-title=Essays on the Foreign Policy History of the 15th–17th Centuries |ref={{harvid|Atygaev|2023}}}} * {{cite book |last=Atwood |first=Christopher P. |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |date=2004 |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-4671-3 |location=New York |author-link=Christopher Atwood}} * {{cite book |last=Baipakov |first=Karl |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%A3%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%203%20%D1%82%D0%BE%D0%BC%202%20%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|title=Урбанизация Казахского ханства во второй половине XV - XVIII в. |trans-title=Urbanization of the Kazakh Khanate in the second half of the 15th - 18th centuries |publisher=Kazakhstan Archaeological Society |year=2014 |location=Almaty |isbn=978-601-7312-42-8 |language=ru |ref={{harvid|Baipakov|2014}}}} * {{cite book |last=Barthold |first=V. V. |title=Four Studies on the History of Central Asia |publisher=Brill |year=1956 |isbn=978-90-04-00149-7 |volume=1 |page=162 |ref={{harvid|Barthold|1962}}}} * {{cite journal |last=Besprozvannykh |first=E. L. |year=2003 |title=Китайские документы о принятии волжских калмыков в цинское подданство |trans-title=Chinese documents on the acceptance of the Volga Kalmyks into Qing subjecthood |url=https://cyberleninka.ru/article/n/kitayskie-dokumenty-o-prinyatii-volzhskih-kalmykov-v-tsinskoe-poddanstvo |journal=Вестник Калмыцкого университета |language=ru |ref={{harvid|Besprozvannykh|2003}}}} * {{cite book |last=Bregel |first=Yuri |url=https://archive.org/details/historicalatlasofcentralasiayuribregelbrill_642_T |title=Historical Atlas of Central Asia |publisher=Brill |year=2003 |isbn=978-90-04-12321-2 |location=Leiden; Boston |page=44 |ref={{harvid|Bregel|2003}}}} * {{cite book |last=Chimitdorzhiev |first=Shirap |title=Relations between Mongolia and Central Asia in the 17th and 18th centuries |publisher=Science. Editorial office of Eastern Literature (publishing house) |year=1979 |page=32 |language=ru |ref={{harvid|Chimitdorzhiev|1979}}}} * {{cite journal |last=Frank |first=Allen J. |date=1 April 2000 |title=Varieties of Islamization in Inner Asia The case of the Baraba Tatars, 1740–1917 |url=https://monderusse.revues.org/pdf/46 |journal=Cahiers du monde russe |publisher=Éditions de l’EHESS |doi=10.4000/monderusse.46 |isbn=2-7132-1361-4 |issn=1777-5388}} * {{cite book |last=Erofeeva |first=Irina |url=https://www.academia.edu/44624658/%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%98_%D0%92_%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D1%83%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B8%D1%80_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%86_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA |title=Khan Abulkhair: Commander, Ruler, Politician |publisher=Daik-Press |year=2007 |location=Almaty |language=ru |ref={{harvid|Erofeeva|2007}}}} * {{Cite book |last=Fuat |first=Dr. Vecihi Sefa |title=18. VE 19. YÜZYILLARDA KAZAK TÜRKLERİ RUS İŞGALİ VE ULUSAL BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİ |date=2018|pages=126 |publisher=Dr. Vecihi Sefa Fuat HEKİMOĞLU |isbn=978-605-2149-53-9 |language=tr |trans-title=“18th and 19th Centuries Kazakh Turks” “Russian Occupation and the National Independence Struggle”|ref={{harvid|Fuat|2018}}}} * {{cite journal |last=Haines |first=Spencer |date=2017 |title=The 'Military Revolution' Arrives on the Central Eurasian Steppe: The Unique Case of the Zunghar (1676–1745) |url=https://muse.jhu.edu/article/685819 |journal=Mongolica: An International Journal of Mongolian Studies |volume=51 |pages=170–185 |doi=10.1353/mng.2017.0008 |ref={{harvid|Haines|2017}}}} * {{cite web |date=30 March 2021 |title=Убаши-хан: судить нельзя простить |url=https://halmgynn.ru/12527-ubashi-han-sudit-nelzya-prostit.html |website=halmgynn.ru |language=ru |ref={{harvid|Halmgynn|2021}} }}{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book |last=Hummel |first=Arthur W. |title=Eminent Chinese of the Qing Period |publisher=Berkshire Publishing Group |year=2017 |isbn=9781614728498 |page=601 |ref={{harvid|Hummel|2017}}}} * {{Cite book |last=Isin |first=A. I. |title=История Казахстана в русских источниках XVI-XX веков. Том 1: Посольские материалы Русского государства (XV-XVII вв.) |publisher=Daik-Press |year=2005 |isbn=9965-699-79-8 |location=Almaty |language=ru |trans-title=History of Kazakhstan in Russian Sources of the 16th-20th Centuries. Volume 1: Ambassadorial Materials of the Russian State (15th-17th Centuries)}} * {{Cite journal |last=Galiev |first=V. Z |date=2013 |title=Усиление борьбы казахского народа против Джунгарской агрессии в начале XVIII века. |journal=Усиление борьбы казахского народа против Джунгарской агрессии в начале XVIII века. |volume=1 |issn=1814-6961 |trans-quote=Strengthening the struggle of the Kazakh people against the Dzungarian aggression at the beginning of the 18th century}} * {{cite book |last=Jambyl |first=Artykbaev |title=АБЫЛАЙ ХАН |publisher=ИЗДАТЕЛЬСТВО ФОЛИАНТ |year=2019 |isbn=978-601-338-293-7 |location=Nur-Sultan |language=ru |ref={{harvid|Jambyl|2019}}}} * {{cite journal |last=Kadyrbaev |first=Alexander |year=2023 |title=On the History of Relations between the Volga Kalmyks and the Oirats of Dzungaria with the Nogais, Turkmens, and Kazakhs in the 17th–18th Centuries |url=https://cyberleninka.ru/article/n/k-istorii-vzaimootnosheniy-kalmykov-povolzhya-i-oyratov-dzhungarii-s-nogaytsami-turkmenami-i-kazahami-v-xvii-xviii-vv |journal=Bulletin of Kalmyk University |language=ru |volume=3 |issue=59 |pages=6–16 |doi=10.53315/1995-0713-2023-59-3-6-16 |ref={{harvid|Kadyrbaev|2023}}}} * {{Cite book |last1=Kozybayev |first1=M. Q. |last2=Baipaqov |first2=K. M. |last3=Kömekov |first3=B. E. |last4=Pishulina|first4=K. A. |title=Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. |publisher=Atamura |year=2010|volume=2|isbn=978-601-282-028-7 |location=Almaty |language=kk |trans-title=History of Kazakhstan (from ancient times to the present day). In five volumes.}} * {{cite book |last=Kushkumbaev |first=Aibolat |url=https://www.academia.edu/20366227/%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90_%D0%9A_%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_XVII_XVIII_%D0%B2%D0%B2_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D0%BA_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_2001_182_%D1%81 |title=The Military Affairs of the Kazakhs in the 17th–18th Centuries |publisher=Daik-Press |year=2001 |location=Almaty |language=ru |ref={{harvid|Kushkumbaev|2001}}}} * {{cite book |last=Kuznetsov |first=V. S. |title=The Qing Empire on the Borders of Central Asia (second half of the 18th – first half of the 19th centuries) |publisher=Nauka |year=1983 |place=Novosibirsk |pages=18, 128 |language=ru |ref={{harvid|Kuznetsov|1983}}}} * {{cite book |last1=Martha |first1=Avery |title=The Tea Road: China and Russia Meet Across the Steppe |date=2003 |publisher=五洲传播出版社 |isbn=7508503805 |pages=206}} * {{Cite book |last=Massanov |first=N.E |title=Роль номадов евразийских степей в развитии мирового военного искусства. Научные чтения памяти Н.Э. Масанова |date=22–23 April 2010 |publisher=LEM, Proceedings of the International Scientific Conference |isbn=9965-23-301-2 |location=Almaty |pages=400+ |language=ru |trans-title=The Role of Nomads of the Eurasian Steppes in the Development of World Military Art: Scientific Readings in Commemoration of N. E. Massanov}} * {{cite book |last1=Masanov |first1=N. E. |last2=Abylkhozhin |first2=Zh. |url=https://www.soros.kz/wp-content/uploads/2018/02/Kazakhstan_history_people_and_culture.pdf |title=История Казахстана: народы и культуры |trans-title=History of Kazakhstan: Peoples and Cultures |publisher=Dayk-Press |year=2000 |location=Almaty |pages=608 |isbn=9965-441-31-6 |language=ru |ref={{harvid|Masanov|2000}} |access-date=2026-06-12 |archive-date=2021-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526190244/https://www.soros.kz/wp-content/uploads/2018/02/Kazakhstan_history_people_and_culture.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Moiseev |first=V.A |title=Джунгаро-казахские отношения в XVII–XVIII веках и политика России |publisher=V.A. Moiseev |year=2001 |language=eu |trans-title=Dzungar-Kazakh relations in the 17th-18th centuries and Russian politics}} * {{cite book |last=Moiseev |first=Vladimir |url=https://www.academia.edu/43423579/%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%92_%D0%90_%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B8_XVII_XVIII_%D0%B2%D0%B2_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0_1991 |title=The Dzungar Khanate and the Kazakhs (17th–18th Centuries) |publisher=Gylym; Institute of Uighur Studies, Academy of Sciences of the Kazakh SSR |year=1991 |location=Alma-Ata |language=ru |ref={{harvid|Moiseev|1991}}}} *{{Cite book |last=Noda |first=Jin |title=The Kazakh Khanates Between the Russian and Qing Empires |date=2016 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-31444-3 |location=Boston}} * {{cite web |title=Судьба калмыцкого ханства после «пыльного похода» в XVIII веке |url=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/25934/1/Sud%27ba.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719172819/https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/25934/1/Sud%27ba.pdf |archive-date=2023-07-19 |access-date=2023-07-19 |language=ru |ref={{harvid|Polessu|n.d.}}}} * {{cite book |last=Pozdneev |first=A. M. |title=Образцы народной литературы монгольских племён. Вып. I |date=1880 |publisher=A. M. Pozdneev |pages=148 |language=ru |trans-title=Examples of Folk Literature of the Mongolian Tribes. Issue 1 |ref={{harvid|Pozdneev|1880}}}} * {{Cite book |last=Smith |first=Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History Of Tibetan Nationalism And Sino-tibetan Relations |publisher=LEM, Proceedings of the International Scientific Conference |year=1997 |isbn=978-0-8133-3280-2}} * {{cite book |last1=Suleimenov |first1=Ramazan |url=https://www.academia.edu/111538626/%D0%A1%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A0_%D0%91_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%92_%D0%90_%D0%98%D0%B7_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_XVIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%B8_%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%90%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0_1988 |title=From the History of Kazakhstan in the 18th Century (on the External and Internal Policy of Ablai) |last2=Moiseev |first2=Vladimir |publisher=Nauka; Institute of History, Archaeology and Ethnography named after Ch. Ch. Valikhanov, Academy of Sciences of the Kazakh SSR |year=1988 |location=Alma-Ata |language=ru |ref={{harvid|Suleimenov|Moiseev|1988}}}} * {{cite book |last=Sultanov |first=Tursun I. |year=2006 |title=Поднятые на белой кошме. Ханы казахских степей |trans-title=Raised on a White Felt Mat: Khans of the Kazakh Steppes |publisher=Astana Damu-21 |location=Astana |isbn=9965-9522-8-0 |pages=256 |language=ru}} * {{cite book |last1=Tompiev |first1=Maral |title=Эпоха обретения границ |last2=Uali |first2=Murat |year=2015 |place=Almaty |page=210 |language=ru |trans-title=The era of gaining borders |ref={{harvid|Tompiev|Uali|2015}}}} * {{cite book |last=Unknown |first=Unknown |title=Ordabasy Kurultai |publisher=Kazakh encyclopedias |year=2006 |location=Almaty |pages=221–222 |ref={{harvid|Unknown|2006}}}} * {{Cite book |last=Unknown |first=Unknown |title=История средней и центральной Азии в X-XIX веках, Ташкент, 1988 |date=1988 |publisher=Unknown |location=Tashkent |language=ru |trans-title=History of Central and Middle Asia in the 10th-19th centuries, Tashkent, 1988}} * {{Cite book |last=Unknown |title=Казахско-русские отношения в XVI–XVIII вв. |publisher=House of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR |year=1961 |publication-date=1961 |pages= |language=ru |trans-title=Kazakh-Russian relations in the 16th–18th centuries}} * {{Cite book |last=Unknown |title=Материалы по истории русско-монгольских отношений. 1636–1654. Том II |date=1959 |publisher=Издательство Академии наук СССР |location=Москва |language=ru |trans-title=Materials on the History of Russian-Mongolian Relations. 1636–1654 |volume=II}} * {{cite web |title=From the history of Kazakhstan in the 18th century |url=https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/O_kirgiz_kasakach/text1.htm |website=vostlit.info |language=ru |ref={{harvid|Vostlit|n.d.}}}} *{{cite book |last=Perdue |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=J4L-_cjmSqoC |title=China marches west: the Qing conquest of Central Eurasia |publisher=Harvard University Press |year=2005 |isbn=0-674-01684-X}} *{{Cite book |last=Olcott |first=Martha Brill |title=The Kazakhs |date=1995 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=0-8179-9351-7 |edition=2nd |location=Stanford, California}} * {{cite book |last=Zlatkin|first=I. Ya|url=https://www.klex.ru/1h3o |title=История Джунгарского ханства, 1635-1758 |trans-title=History of the Dzungar Khanate, 1635-1758 |edition=2nd |publisher=Nauka |year=1983 |location=Moscow |language=ru |ref={{harvid|Zlatkin|1983}}}} {{refend}} [[Ангилал:Казах–Зүүнгарын дайнууд]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаант улс]] [[Ангилал:Зүүнгарын Хаант Улсын дайн]] s6sdjua6hgucfldr5gb1oogn6ibhycw Дижикстрагийн алгоритм 0 38026 860900 860748 2026-07-04T05:46:47Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860900 wikitext text/x-wiki [[Файл:Dijkstra Animation.gif|thumb|right]] '''Дижикстрагийн алгоритм''', Dijkstra –ийн алгоритмыг 1956 онд Нидерландын компьютерын эрдэмтэн судлаач Edsger Dijkstra үүсгэн томъёолсон ба 1959 онд нийтлүүлсэн. Графийн хайлтийн алгоритм бөгөөд нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдвэрлэдэг. Графийн ирмэгүүд нь сөрөг биш утгатай нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдсэн бөгөөд хамгийн богино замын модыг гаргаж өгдөг. Энэ алгоритм нь хамгийн бага замыг олохдоо эхний цэгээс графын зангилаа бүрээр дайрдаг. Алгоритм нь нэг зангилаанаас өөр нэг зангилаа очих хамгийн богино замыг олохоор ажиллах ба хамгийн дөт замыг олмогц програм зогсоно. Жишээлбэл: Дижикстрагийн алгоритм нь нэг хотоос өөр нэг хотруу холбосон эхлэлийн цэг болон төгсгөлийн цэгийн хоорондох зай хамгийн богино байхаар тооцон олдог. Улмаар , хамгийн эхний богино зам бол сүлжээний шугамын протоколуудад өргөн ашигладаг, тухайлбал IS-IS ба OSPF(нээлттэй хамгийн эхний богино зам) юм. Дижикстрагийн анхны алгоритмийн бага эрэмбийг олох дараалалд O(|V2|) –ийг хэрэглэдэггүй. V нь координатын босоо тэнхлэг дэх тоо. Энэ алгоритмын санааг Leyzorek бас дэвшүүлж байсан. Бага эрэмбэтэй дараалал дээр суурилсан Fibonacci-ийн овоолго байдлаар O(|E|+|V|log|V|) томёонд хэрэгжүүлсэн. E- эрмэгийн тоо Энэ нь шинж тэмдэггүй ,сөрөг биш утгагай, нэг эхтэй ,богино замаа хамгийн хурдан мэдэх алгоритм юм. == 1.Алгоритм == [[Image:Dijkstras progress animation.gif|thumb|Illustration of Dijkstra's algorithm search for finding path from a start node (lower left, red) to a goal node (upper right, green) in a [[robotics|robot]] [[motion planning]] problem. Open nodes represent the "tentative" set. Filled nodes are visited ones, with color representing the distance: the greener, the farther. Nodes in all the different directions are explored uniformly, appearing as a more-or-less circular [[wavefront]] as Dijkstra's algorithm uses a [[consistent heuristic|heuristic]] identically equal to 0.]] Бид одоо анхны гэж нэрлэгдсэн зангилаанаас эхэлнэ. Заннгилааны зайг Y үсгээр тэмдэглэнэ. Анхны зангилаанаас Y хүртэлхийг зай гэдэг. Дижикстрагийн алгоритмаар зарим анхдагч зайн утгуудыг оноож өгдөг, алхам алхмаар сайжруулдаг. 1. Эхлээд бүх зангилаандаа анхны утгыг олгоно: Тэр нь манай анхны зангилаанаас бусад зангилаанд тодорхойгүй буюу тэг гэдэг утга өгнө. 2. Анхдагч зангилааг тухайн зангилаа болгож авна. Бүх зангилааг агуулсан зочлоогүй зангилаануудын олонлогыг үүсгэнэ. 3. Тухайн зангилааны хувьд хөрш зангилаануудад анхааран тэдрээрийг урьдчилан бодож тооцоолно. Одоогийн а зангилаа 6-ийн урттай гэж тэмдэглэгдсэн, түүний b хөрш зангилаатай холбогдсон ирмэгийн урт нь 2 бол b хүртэлх урт нь (6+2=8) болно. Хэрэв энэ зай нь өмнө b хүртэлх урьдчилсан зайнаас бага бол түүнийг дарж бичнэ. Шалгаж үзсэн ч гэсэн (зочилсон ) гэж тэмдэглээгүй бол тэр зангилаа зочлоогүй олонлогт байсаар байна. 4. Тухайн зангилааны бүх хөршүүдийг авч үзсэний дараа тухайн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглээд зочлоогүй олонлогоос хасна. Зочилсон зангилааг дахин хэзээ ч шалгахгүй. 5. Хэрвээ очих ёстой эцсийн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглэсэн бол (2 зангилааны хоорондох зам) тодорхойлогдсон, хэрэв зочлоогүй олонлог дахь зангилаануудын урьдчилсан хамгийн бага зай нь тодорхойгүй бол (төлөвлөгдсөн нэвтрэлт дууссан эсвэл анхны зангилаа болон үндсэн зочлоогүй зангилааны хооронд холбоо байхгүй байна). Тэгээд алгоритм дуусна. 6. Хамгийн бага урьдчилсан зайтай зочлоогүй зангилааг шинэ тухайн зангилаа болгоод 3-р алхам руу буцаана. == Тайлбар/description/ == :Та хотын газрын зургаас нэг газарт хүрэх хамгийн богино замыг олохын тулд анх эхлэх газар болон явах замаа тодорхойлох хэрэгтэй. Явах замаа тодорхойлохдоо: эхлэх цэгээс очих газар хүртлээ шулуунаар холбоно. Үүнийг хязгааргүй орон зайд ашиглах боломжгүй гэхдээ очоогүй газруудаа хаяглалгүй үлдээдэг.... == Ажиллах, гүйцэтгэх хугацаа == Дижикстрагын алгоритмын дээд хугацааг тооцоолохдоо төгсгөлийн тоо/E/ ба оройн тоо/V/ дүрсэлж болох ба функцээр илэрхийлэхэд |E|, |V| гэж тэмдэглэдэг. Ямарч oройн Q олонлогийн явах хугацаа О(|E|*dkq + |V|*emq) dkq ба emq нь хамгийн цөөн үйлдэл ба бага хугацаа зарах үйлдлүүд юм. Хамгиин хялбар Дижикстрагын алгоритмын хэрэглээ бол Q-г жирийн хэлхээтэй жагсаалт эсвэл цуваанд хадгалж, хамгийн бага хугацааг гаргах бол Q дэх оройнуудаас шугаман хайлт хийх юм. Энэ тохиолдолд явах хугацаа О(|E|+|V|^2)=O(|V|^2). Сийрэг граф-д Дижисктрагын алгоритмыг холбоост листэнд хийж хоёртын модны хайлт, хоёртын овоолго эсвэл фибонакын овоолгын анхдагч дарааллаар ашиглаж хамгийн бага хугацаа олохыг хурдан болгож алгоритмаа үр дүнтэйгээр шийдвэрлэсэн. Хоёртын модны хайлт эсвэл , хоёртын овоолго хэрэглэж хугацааг О((|E|+|V|)log|V|) олно. Энэ нь O(|E|log|V|)-ээр граф холбоостой үед дийлэгддэг. Энгийн хоёртын овоолго дээр О(|V|)хугацааг хэмнэхийн тулд oрой болгоны заагчийг овоолгын заагчтай хамт санах хэрэгтэй (бас анхны дараалал Q өөрчлөгдөхөд хугацаа хоцрогдолгүй байх ). Тэгэхлээр зөвхөн O(lov|V|)цаг авна. Фибонакын овоолго үүнийг O(|E|+|V|log|V|) болгож сайжруулна. Чиглэл нь тодорхой бус график зурган дээр хамгийн богино замыг шугаман хугацаанд олох боломжтой, оройнуудыг хамгийн богино хугацаанд бага зам туулхаар тооцоолон бодохдоо математикийн дүрмийн боловсруулалтыг ашигладаг. ==Тэмдэглэл== {{reflist}} == Эшлэл == * {{cite journal | authorlink = Edsger W. Dijkstra | first1 = E. W. | last1 = Dijkstra | url = http://www-m3.ma.tum.de/twiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | title = A note on two problems in connexion with graphs | journal = Numerische Mathematik | volume = 1 | year = 1959 | pages = 269–271 | ref = harv | doi = 10.1007/BF01386390 | access-date = 2013-12-06 | archive-date = 2020-01-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200123110037/http://www-m3.ma.tum.de/foswiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | author1-link = Thomas H. Cormen | first1 = Thomas H. | last1 = Cormen | author2-link = Charles E. Leiserson | first2 = Charles E. | last2 = Leiserson | author3-link = Ronald L. Rivest | first3 = Ronald L. | last3 = Rivest | author4-link = Clifford Stein | first4 = Clifford | last4 = Stein | title = [[Introduction to Algorithms]] | edition = Second | publisher = [[MIT Press]] and [[McGraw–Hill]] | year = 2001 | isbn = 0-262-03293-7 | chapter = Section 24.3: Dijkstra's algorithm | pages = 595–601}} * {{cite conference|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|conference=25th Annual Symposium on Foundations of Computer Science|year=1984|publisher=[[IEEE]]|pages=338&ndash;346|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934|ref=harv|doi=10.1109/SFCS.1984.715934}} {{Webarchiv|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934 |wayback=20121011090757 |text=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms |archiv-bot=2026-07-04 05:46:47 InternetArchiveBot }} * {{cite journal|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|journal=Journal of the Association for Computing Machinery|volume=34|year=1987|pages=596&ndash;615|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=28874|ref=harv|doi=10.1145/28869.28874|issue=3}} * {{cite journal | first1 = F. Benjamin | last1 = Zhan | first2 = Charles E. | last2 = Noon | month =February | year = 1998 | title = Shortest Path Algorithms: An Evaluation Using Real Road Networks | journal = [[Transportation Science]] | volume = 32 | issue = 1 | pages = 65–73 | doi = 10.1287/trsc.32.1.65}} * {{cite book|first1=M.|last1=Leyzorek|first2=R. S.|last2=Gray|first3=A. A.|last3=Johnson|first4=W. C.|last4=Ladew|first5=S. R.|last5=Meaker, Jr.|first6=R. M.|last6=Petry|first7=R. N.|last7=Seitz|title=Investigation of Model Techniques &mdash; First Annual Report &mdash; 6 June 1956 &mdash; 1 July 1957 &mdash; A Study of Model Techniques for Communication Systems|publisher=Case Institute of Technology|location=Cleveland, Ohio|year=1957|ref=harv}} * {{cite journal|first1=D.E.|last1=[[Donald_Knuth|Knuth]]|title=A Generalization of Dijkstra's Algorithm|journal=[[Information Processing Letters]]|volume=6|number=1|pages=1–5|year=1977}} == Холбоос == {{linkfarm|date=September 2012}} {{Commons category|Dijkstra's algorithm}} * C/C++ ** [https://github.com/xtaci/algorithms/blob/master/include/dijkstra.h Dijkstra's Algorithm in C++] ** [http://www.boost.org/doc/libs/1_43_0/libs/graph/doc/dijkstra_shortest_paths.html Implementation in Boost C++ library] ** [https://web.archive.org/web/20141231054104/http://www.rawbytes.com/dijkstras-algorithm-in-c/ Dijkstra's Algorithm in C Programming Language] * Java ** [http://www.dgp.toronto.edu/people/JamesStewart/270/9798s/Laffra/DijkstraApplet.html Applet by Carla Laffra of Pace University] ** [https://web.archive.org/web/20200217212029/http://students.ceid.upatras.gr/~papagel/english/java_docs/minDijk.htm Visualization of Dijkstra's Algorithm] ** [https://web.archive.org/web/20070927234553/http://www-b2.is.tokushima-u.ac.jp/~ikeda/suuri/dijkstra/Dijkstra.shtml Shortest Path Problem: Dijkstra's Algorithm] ** [http://www.unf.edu/~wkloster/foundations/DijkstraApplet/DijkstraApplet.htm Dijkstra's Algorithm Applet] ** [http://code.google.com/p/annas/ Open Source Java Graph package with implementation of Dijkstra's Algorithm] ** [https://web.archive.org/web/20150307205448/http://www.stackframe.com/software/PathFinder A Java library for path finding with Dijkstra's Algorithm and example Applet] ** [https://github.com/graphhopper/graphhopper/tree/90879ad05c4dfedf0390d44525065f727b043357/core/src/main/java/com/graphhopper/routing Dijkstra's algorithm as bidirectional version in Java] * C#/.Net ** [https://web.archive.org/web/20081202152613/http://www.codeproject.com/KB/recipes/ShortestPathCalculation.aspx Dijkstra's Algorithm in C#] ** [https://web.archive.org/web/20111229201146/http://www.codeproject.com/KB/recipes/FastHeapDijkstra.aspx Fast Priority Queue Implementation of Dijkstra's Algorithm in C#] ** [https://web.archive.org/web/20180121140629/http://quickgraph.codeplex.com/ QuickGraph, Graph Data Structures and Algorithms for .NET] * [https://web.archive.org/web/20141220002741/http://optlab-server.sce.carleton.ca/POAnimations2007/DijkstrasAlgo.html Dijkstra's Algorithm Simulation] * [http://purl.umn.edu/107247 Oral history interview with Edsger W. Dijkstra], [[Charles Babbage Institute]] University of Minnesota, Minneapolis. * [http://www.cs.sunysb.edu/~skiena/combinatorica/animations/dijkstra.html Animation of Dijkstra's algorithm] * [http://bonsaicode.wordpress.com/2011/01/04/programming-praxis-dijkstra’s-algorithm/ Haskell implementation of Dijkstra's Algorithm] on Bonsai code * [http://hansolav.net/sql/graphs.html Implementation in T-SQL] * [https://web.archive.org/web/20121218050306/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/20025-advanced-dijkstras-minimum-path-algorithm A MATLAB program for Dijkstra's algorithm] * [https://web.archive.org/web/20140116200833/http://www.turb0js.com/a/Dijkstra%27s_Algorithm Step through Dijkstra's Algorithm in an online JavaScript Debugger] [[Ангилал:Оновчлолын алгоритм]] [[Ангилал:Граф хайлтын алгоритм]] [[Ангилал:Routing]] [[Ангилал:Аялал ба маршрутын төлөвлөлт]] jthfww6er07lzostslke56oa1ue8n0u Алтай танк 0 38947 860879 860287 2026-07-04T01:53:19Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860879 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс зэвсэг | name = Алтай | image = Altay Tank.jpg | image_size = 300px | caption = Алтай Т1 | type = [[Байлдааны үндсэн танк]] | origin = [[Турк]] | is_vehicle = yes | designer = * [[Otokar]] <small>(анхны загвар)</small><ref name="roketsan1"/> * [[BMC (Турк)|BMC]] <small>(revised design)</small><ref name="SSB 1">{{cite web|url= https://www.ssb.gov.tr/urunkatalog/en/22/|title= ALTAY|publisher= TURKISH DEFENCE INDUSTRY PRODUCT CATALOGUE|access-date= 2026-06-25|archive-date= 2021-08-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20210809211428/https://www.ssb.gov.tr/urunkatalog/en/22/|url-status= dead}}</ref> * [[Hyundai Rotem]] <small>(дизайны туслалцаа болон технологийн дамжуулалт)</small><ref name="Design assistance and transfer of Technology 1">{{cite web|url=https://www.hyundai-rotem.co.kr/PRCenter/News_View.asp?type=%EC%96%B8%EB%A1%A0%EB%B3%B4%EB%8F%84&idx=1415&ref=|title=터키 전차개발 기술협력 계약 체결|publisher=[[Hyundai Rotem]]|date=2008-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20211010183718/https://www.hyundai-rotem.co.kr/PRCenter/News_View.asp?type=%EC%96%B8%EB%A1%A0%EB%B3%B4%EB%8F%84&idx=1415&ref=|archive-date=2021-10-10|access-date=2026-06-25|author=[[Hyundai Rotem]]}}</ref> * [[Алтай танк#Гүйцэтгэгчид ба туслан гүйцэтгэгчид|Бусад]] | manufacturer = [[BMC (Турк)|BMC]]<ref name="SSB 1"/> | unit_cost = Т1: $13.75 сая <small>(FY 2025)</small><ref>{{cite news|title=Altay tankı projesi için teklifler haftaya|url=http://www.fortuneturkey.com/altay-tanki-projesi-icin-teklifler-haftaya-26358/|date=2016-01-11|access-date=2026-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517215000/http://www.fortuneturkey.com/altay-tanki-projesi-icin-teklifler-haftaya-26358|archive-date=2016-05-17|url-status=live}}</ref><br> Т2: $11.75 сая <small>(FY 2025)</small><ref>{{cite web | title=ALTAY'ın birim maliyeti çok mu yüksek? &#124; SavunmaSanayiST | date=2019-07-07 | url=https://www.savunmasanayist.com/altayin-birim-maliyeti-cok-mu-yuksek/ }}</ref> | design_date = 2008–2016 <small>(initial)</small><br> 2018-2022 <small>(revised)</small> | production_date = 2025–одоо<ref>{{cite web | title=Mass production of Turkish main battle tank Altay begins - Türkiye News | date=2025-09-05 | url=https://www.hurriyetdailynews.com/mass-production-of-turkish-main-battle-tank-altay-begins-213279 }}</ref> | service = 2025–одоо<ref>{{cite web | url=https://www.savunmasanayist.com/altay-tankinin-yeni-seri-uretim-tarihi-aciklandi/ | title=ALTAY Tankı'nın Yeni Seri Üretim Tarihi Açıklandı | date=2023-01-09 }}</ref> | used_by = [[Туркийн хуурай замын хүчин]] | wars = | number = 7 <small>(2 туршилтын загвар)</small><ref>{{Cite web|url=https://www.defensehere.com/tr/iki-adet-yeni-altay-tanki-testleri-icin-kara-kuvvetleri-komutanligina-teslim-edildi|title=İki adet yeni Altay Tankı, testleri için Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edildi|date=2023-04-23|website=Defense Here|access-date=2026-06-25}}</ref> | variants = ''[[#Хувилбарууд|Хувилбарууд]]'' | length = {{convert|7.3|m|ft}} (их бие), {{convert|10.3|m|ft}} (буу урагш)<ref name=armyguide>{{cite web|title=Army Guide – Altay|url=http://www.armyguide.com/eng/product4347.html|work=Army Guide|access-date=2026-06-25}}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | width = {{convert|3.9|m|ft}}<ref name=armyguide /> | height = {{convert|2.6|m|ft}}<ref name=armyguide /> | weight = 65 тонн<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.army-technology.com/projects/altaymainbattletank/|title=Altay Main Battle Tank|publisher=Army Technology|date=2011-06-15|access-date=2026-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919065047/http://www.army-technology.com/projects/altaymainbattletank|archive-date=2012-09-19|url-status=live}}</ref> | crew = 4 | armour = *[[Тээврийн хэрэгслийн хуяг|Танкны хуяг]]: [[Roketsan]] [[хосолмол хуяг]] *[[Идэвхтэй хамгаалалтын систем]]: [[Aselsan]] AKKOR хатуу ба зөөлөн алах төхөөрөмж<ref name="Aselsan AKKOR official pdf">{{cite web |url= https://www.aselsan.com.tr/AKKOR_Active_Protection_System_6816.pdf|title = AKKOR |publisher= Aselsan |access-date= 2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429084624/https://www.aselsan.com.tr/AKKOR_Active_Protection_System_6816.pdf| archive-date=2020-04-29|url-status=dead}}</ref> | primary_armament = [[MKE 120 MM 55C]] 120&nbsp;мм толигор голт их буу <ref name="SSB Altay Gun">{{cite web|url= https://www.ssb.gov.tr/urunkatalog/en/239/|title= ALTAY WEAPON SYSTEM|publisher= TURKISH DEFENCE INDUSTRY PRODUCT CATALOGUE|access-date= 2026-06-25|archive-date= 2021-10-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20211010210117/https://www.ssb.gov.tr/urunkatalog/en/239/|url-status= dead}}</ref> | secondary_armament = 1 × [[Алсын удирдлагатай зэвсгийн станц]] 12.7&nbsp;мм / 7.62&nbsp;мм пулемёттой <br />1 x 7.62&nbsp;мм пулемёт | engine = Т1: [[HD Hyundai Infracore]] DV27K 4-урттай, 12-цилиндртэй, усан хөргөлттэй дизель, с: 2550&nbsp;кг<br />1,500&nbsp;морины хүч (1,110&nbsp;кВт)<ref name="Korean Powerpack 1">{{cite web|url=https://www.dailysabah.com/business/defense/engine-to-power-turkeys-long-awaited-mbt-altay-arrives-from-s-korea|title=Engine to power Turkey's long-awaited MBT Altay arrives from S. Korea|publisher=Daily Sabah|date=2022-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316005959/https://www.dailysabah.com/business/defense/engine-to-power-turkeys-long-awaited-mbt-altay-arrives-from-s-korea|archive-date=2022-03-16|access-date=2026-06-25|author=}}</ref><br />Т2: [[BMC (Турк)|BMC Power]] BATU V12 4-богино шатлалт, 12-цилиндртэй усан хөргөлттэй дизель <br />1,500 морины хүч (1,100 кВт)<ref name="Korean Powerpack 1" /> | transmission = Т1: [[SNT Dynamics]] EST15K (6 урагш, 3 ухрах араатай), хуурай жин: 2500&nbsp;кг<ref name="Korean Powerpack 1" /><br />Т2: [[BMC (Турк)|BMC Power]] BATU V12 Cross Drive (6 урагш, 2 ухрах араатай)<ref name="Korean Powerpack 1" /> | suspension = [[Гидропневматик]] (ISU)<ref name="BMC ALTAY 1">{{cite web|url=https://www.bmc.com.tr/yeni-altay/altay.html|title=ALTAY Ana Muharebe Tankı|publisher=[[BMC Otomotiv]]|date=2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240430161910/https://www.bmc.com.tr/yeni-altay/altay.html|archive-date=2024-04-30|access-date=2026-06-25|author1=}}</ref> | speed = Зам дээр: {{convert|65|km/h|abbr=on}} <br />Замгүй газар: {{convert|45|km/h|abbr=on}} (Т1)<ref name="BMC ALTAY 2" /> | pw_ratio = 23&nbsp;морины хүч/тонн (17.15&nbsp;кВт/т) | vehicle_range = {{convert|450|km|mi}}(Т1)<ref name="TankAltayT1">{{cite web |url= https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:TankAltayT1_(2).jpg#mw-jump-to-license |title= TankAltayT1 |date= 2019-05-02 |website= Wikimedia Commons (official info by BMC) |access-date= 2026-06-25 |archive-date= 2022-05-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220521134451/https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:TankAltayT1_(2).jpg#mw-jump-to-license |url-status= dead }}</ref> }} '''Алтай танк''' нь [[Турк]]ийн гурав дахь үеийн [[байлдааны үндсэн танк]]. Энэ [[танк]]ийг [[Туркийн тусгаар тогтнолын төлөөх 1919-1923 оны дайн]]ы баатар, 5-р морьт корпусын захирагч, [[армийн генерал Фахреттин Алтай]]н дурсгалд зориулан нэрлэсэн байна. Алтай танк нь 5,5 сая долларын өртөгтэй бөгөөд 4 ширхэгийг үйлдвэрлэсэн байна. == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Байлдааны танк]] [[Ангилал:Туркийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл]] [[Ангилал:Гинжит тээврийн хэрэгсэл]] b2y8d2zaycldz635gbjl30q1m0vv1hr Галац тойрог 0 39679 860895 742079 2026-07-04T04:41:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860895 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable toptextcells" cellpadding="2" cellspacing="1" style="margin-left: 1em; background: #F5F5F5; font-size: 95%; float: right;" |- ! colspan="2" style="background:#EEE8AA"| {| style="width:100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" ! style="font-size:125%; background:#EEE8AA" | Галац тойрог</br><small>{{lang-ro|Județul Galaţi}}</small> |} |- |colspan="2"| {{Imagemap Румын1|Galati in Romania.svg|299px|center|Румын дахь Галац тойргийн байршил}} <small><center>Румын дахь Галац тойргийн байршил</center></small> |- ! colspan="2" style="background:#EEE8AA"| Сүлд |- |colspan="2"| [[File:Stema judetului Galati.svg|110px|center|Галац тойргийн сүлд]] |- ! colspan="2" style="background:#EEE8AA"| Үндсэн мэдээлэл |- | [[Улс]]: || {{ROU}} |- | [[Румыны тойргийн жагсаалт|Тойргийн төв]]: || [[Галац]] |- | [[Талбай|Газар нутаг]]: || 4466 км² |- | [[Хүн ам]]: || 536.167 <small>(2011 он)</small><ref name="vz2011">{{Webarchiv|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |wayback=20160118131243 |text=2011 оны Румыны хүн амын тооллого |archiv-bot=2023-09-26 08:25:56 InternetArchiveBot }} ([[Microsoft Excel|MS Excel]]; 1,3&nbsp;MB)</ref> |- | [[Хүн амын нягтрал]]: || 120 хүн км² тутамд |- | Байгуулагдсан: || 1968 он<ref>{{Internetquelle |url=http://www.cdep.ro/pls/legis/legis_pck.htp_act_text?idt=9327 |titel=LEGE nr. 2 din 16 februarie 1968 |zugriff=2020-09-07 |sprache=румынаар}}</ref> |- | [[ISO 3166-2]] || <tt>[[ISO 3166-2:RO|RO-GL]]</tt> |- | [[Вэб сайт|Цахим хаяг]]: || [https://www.cjgalati.ro/ www.cjgalati.ro] |- ! colspan="2" style="background:#EEE8AA"| Захиргаа |- | Тойргийн Зөвлөлийн тэргүүн: || Костел Фотеа |- | [[Улс төрийн нам|Нам]]: || [[Социал Демократ Нам (Румын)|Социал Демократ Нам]] |- |} '''Гала́ц тойрог''' ({{lang-ro|Judeţul Galaţi}} [{{IPA|galˈatsʲ}}] {{Audio|Ro-Galați.ogg|''дуудлага''}}) — [[Румын|Румыны]] [[Румын#Засаг захиргааны хуваарь|нэгдүгээр зэргийн]] нутаг, 536.167<ref name="vz2011" /> хүнтэй [[Румыны тойргийн жагсаалт|тойрог]] (жудец). == Цахим холбоос == {{Commonscat|Galați County|Галац тойрог}} * [https://web.archive.org/web/20110515004449/http://www.cjgalati.ro/ Галац Тойргийн Зөвлөлийн цахим хуудас] == Лавлах бичиг == {{лавлах холбоос}} {{Хөтлөгч мөр Румыны тойрог}} [[Ангилал:Галац тойрог| ]] [[Ангилал:Румыны тойрог]] dr5jsnele45wvflzcfmesq3z71d6074 Дрю Бэрримор 0 48101 860901 791367 2026-07-04T06:03:34Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860901 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс дэлгэцийн жүжигчин | kurzname = Дрю Бэрримор<br>''<small>Drew Barrymore</small>'' | bild = Drew Barrymore Berlin 2014.jpg | bildbeschreibung = Дрю Бэрримор 2014 онд | langname = Дрю Блайт Бэрримор | nation = {{USA}} | geburtstag = [[1975 он]]ы [[2 сарын 22]] | geburtsort = [[Калвер-Сити (Калифорни)|Калвер-Сити]], [[Калифорни]] | geburtsland = [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] | sterbedatum = | sterbeort = | sterbeland = | partner = | expartner = | bekannt = 1978—одоо | beruf = [[жүжигчин]] | preis = [[Алтан бөмбөрцөг]] (2010) | website = }} '''Дрю Блайт Бэрримор''' ({{lang-en|Drew Blyth Barrymore}}; [[1975]] оны [[2 сарын 22|хоёрдугаар сарын 22]]; [[Калифорни]], [[Калвер-Сити (Калифорни)|Калвер-Сити]]) — [[АНУ|Америкийн]] эмэгтэй [[жүжигчин]]. Берримор овогтоны гурав дахь үе. == Лавлах холбоос == {{лавлах холбоос}} == Цахим холбоос == {{commonscat|Drew Barrymore|Дрю Бэрримор}} * [https://web.archive.org/web/20110223192343/http://www.drewbarrymore.com/ Албан ёсны цахим хуудас] * [https://web.archive.org/web/20150223211423/http://www.thedrewseum.com/ The Drewseum — Дрю Бэрримор музей] * {{imdb|0000106|Дрю Бэрримор}} * {{ymovies name|1800016287|Дрю Бэрримор}} {{1976—2000 оны «Сатурн» шагналтан (эмэгтэй жүжигчин)}} {{2001—2020 оны «Алтан бөмбөрцөг» шагналтан (эмэгтэй гол дүр — минисериал болон телекино)}} {{2001—2020 оны «Гильд» шагналтан (эмэгтэй гол дүр — телекино болон минисериал)}} {{DEFAULTSORT:Бэрримор, Дрю}} [[Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин]] [[Ангилал:Жүжигчин хүүхэд]] [[Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч]] [[Ангилал:Киноны продюсер]] [[Ангилал:Плейбой загвар өмсөгч]] [[Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан]] [[Ангилал:SАG-Award шагналтан]] [[Ангилал:Америкчууд]] [[Ангилал:1975 онд төрсөн]] 8r6ccszccjp4lhrwpud4lcv7wcvlgdq Хонжин 0 61853 860902 605768 2026-07-04T06:39:16Z Megzer 20491 Removed redirect to [[Жонон]] 860902 wikitext text/x-wiki '''Хонжин''' нь [[Юань улс|Юань улсын]] үеэс уламжлагдаж ирсэн ёслол, тахил тайлгыг хариуцсан түшмэлийн цол юм. Энэ цолыг анх [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] үед Чингис хаан болон бусад хаадын тахилын онгон шүтээнийг байгуулахдаа ёслолыг хариуцуулсан нь хонжин цолны үүсэл болно. [[Монголын эзэнт гүрний дараах Монгол Улс|Дөчин, Дөрвөн Монгол улсын]] үед Чингис хааны шүтээн онгоныг хариуцагч нарын дотор хонжин цолтоныг томилж байсан өнөө үе хүртэл өвлөгдөж ирсэн. Үгийн үүслийг өвөрмонголын түүхч Сайшаал гуай "хятад хэлний ноён гэсэн утгатай гуань жэн гэсэн үг гэж үзжээ.{{sfn|Gerelbadrakh|2010|pp=62}} Уг цол нь Юань улсын үед тэргүүн зэрэг тооцогдож байснаа, 16-р зууны үеэс дунд зэрэглэлийн түшмэдийн цол болсон. Зөвхөн [[Эзэн хороо|Чингисийн онгоны]] тахилгыг хариуцахаас гадна шарын шашны хэрэг хариуцсан зарим хүнд олгож, мөн бусад отог аймгийн ёслол, тайлгын үйл хариуцсан дунд зэргийн ямутан түшмэдийн нэгд тооцогдож байсан. [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн]] 1994 оны 6-р сарын 30-ний өдрийн 67-р тоот зарлигийн хавсралт "Монгол Улсын төрийн тугийг хүндэтгэн залах журам"-д зааснаар төрийн тугийг хүндэтгэн залах ажиллагааг Зэвсэгт хүчний Жанжин штабаас томилогдсон Төрийн хонжин цолтон энэ ажиллагаанд оролцож байгаа хүндэт харуулын 32 торгон цэргийг захирч, ёслолыг хариуцдаг.{{sfn|Монгол Улсын Төрийн тугийг хүндэтгэн залах журам |1994}} 1910 онд [[Жамсраны Цэвээн|Жамсрангийн Цэвээний]] Ордосын Чингис хааны онгонд очсон экспедицийн үеэр олж авсан "Хонжин дэвтэр оршивой" гэх материалыг [[Ленинград]] хотод хадгалагдаж байсныг [[Цэндийн Дамдинсүрэн|Ц.Дамдинсүрэн]] гуай "Монголын уран зохиолын дээж зуун билиг оршвой" гэх бүтээлдээ оруулж хэвлүүлсэн. ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Ном зүй== *{{Cite book |last=Gerelbadrakh |first=J |title="Дөчин, Дөрвөн хоёрын" Монгол улсын язгууртны цол зэрэг |publisher=Бемби сан |year=2010 |isbn=99929-78-82-1 |location=Улаанбаатар}} *{{Cite web |date=1994 |title=МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН ТУГИЙГ ХҮНДЭТГЭН ЗАЛАХ ЖУРАМ |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=200076 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем}} [[Ангилал:Монголын цол]] [[Ангилал:Цол]] t3nt3ucekey3jxwx9d42h9oziqgyuz9 860906 860902 2026-07-04T07:20:56Z Megzer 20491 860906 wikitext text/x-wiki '''Хонжин''' нь [[Юань улс|Юань улсын]] үеэс уламжлагдаж ирсэн ёслол, тахил тайлгыг хариуцсан түшмэлийн цол юм. Энэ цолыг анх [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] үед Чингис хаан болон бусад хаадын тахилын онгон шүтээнийг байгуулахдаа ёслолыг хариуцуулсан нь хонжин цолны үүсэл болно. [[Монголын эзэнт гүрний дараах Монгол Улс|Дөчин, Дөрвөн Монгол улсын]] үед Чингис хааны шүтээн онгоныг хариуцагч нарын дотор хонжин цолтоныг томилж байсан өнөө үе хүртэл өвлөгдөж ирсэн. Үгийн үүслийг өвөрмонголын түүхч Сайшаал гуай "хятад хэлний ноён гэсэн утгатай гуань жэн гэсэн үг гэж үзжээ.{{sfn|Gerelbadrakh|2010|pp=62}} Уг цол нь Юань улсын үед тэргүүн зэрэг тооцогдож байснаа, 16-р зууны үеэс дунд зэрэглэлийн түшмэдийн цол болсон. Зөвхөн [[Эзэн хороо|Чингисийн онгоны]] тахилгыг хариуцахаас гадна шарын шашны хэрэг хариуцсан зарим хүнд олгож, мөн бусад отог аймгийн ёслол, тайлгын үйл хариуцсан дунд зэргийн ямутан түшмэдийн нэгд тооцогдож байсан. [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн]] 1994 оны 6-р сарын 30-ний өдрийн 67-р тоот зарлигийн хавсралт "Монгол Улсын төрийн тугийг хүндэтгэн залах журам"-д зааснаар төрийн тугийг хүндэтгэн залах ажиллагааг Зэвсэгт хүчний Жанжин штабаас томилогдсон Төрийн хонжин цолтон энэ ажиллагаанд оролцож байгаа хүндэт харуулын 32 торгон цэргийг захирч, ёслолыг хариуцдаг.{{sfn|Монгол Улсын Төрийн тугийг хүндэтгэн залах журам |1994}} Энэхүү 1994 оноос хойшх төрийн хонжингийн үүргийг Зэвсэгт хүчний 032-р ангийн захирагч нар гүйцэтгэж байсан.<ref>{{Cite web |last=Admin |date=2025-07-04 |title=МОНГОЛ ТӨРИЙН ХОНЖИН |url=https://mojotv.mn/?p=29390 |access-date=2026-07-04 |website=MojoTV |language=en-US}}</ref> 1910 онд [[Жамсраны Цэвээн|Жамсрангийн Цэвээний]] Ордосын Чингис хааны онгонд очсон экспедицийн үеэр олж авсан "Хонжин дэвтэр оршивой" гэх материалыг [[Ленинград]] хотод хадгалагдаж байсныг [[Цэндийн Дамдинсүрэн|Ц.Дамдинсүрэн]] гуай "Монголын уран зохиолын дээж зуун билиг оршвой" гэх бүтээлдээ оруулж хэвлүүлсэн. ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Ном зүй== *{{Cite book |last=Gerelbadrakh |first=J |title="Дөчин, Дөрвөн хоёрын" Монгол улсын язгууртны цол зэрэг |publisher=Бемби сан |year=2010 |isbn=99929-78-82-1 |location=Улаанбаатар}} *{{Cite web |date=1994 |title=МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН ТУГИЙГ ХҮНДЭТГЭН ЗАЛАХ ЖУРАМ |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=200076 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем}} [[Ангилал:Монголын цол]] [[Ангилал:Цол]] m7tr4haehcgvrq1k8cr9igmimadl35r R (программчлалын хэл) 0 66085 860877 860740 2026-07-04T01:07:50Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860877 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = R хэл | logo = [[File:R logo.svg|200px|Лого]] | released = {{Start date and age|1993|08}}<ref name="Interface98">{{cite techreport |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf |title=R : Past and Future History |first=Ross |last=Ihaka |institution=Statistics Department, The University of Auckland, Auckland, New Zealand |conference=Interface '98 |year=1998}}</ref> | designer = [[wikisource:en:Ross Ihaka|Ross Ihaka]] and [[wikisource:en:Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]] | developer = R Core Team<ref>{{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ |at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}</ref> | typing = [[wikisource:en:dynamic typing|Dynamic]] | implementations = | dialects = | influenced = | license = [[GNU GPL#Version 2|GNU GPL v2]]<ref>{{cite web |url=https://www.r-project.org/COPYING |title=R license |publisher=r-project |access-date=6 June 2016}}</ref> | website = [https://www.r-project.org/ www.r-project.org] | wikibooks = | paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Array programming|Array]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Imperative programming|imperative]], [[Functional programming|functional]], [[Procedural programming|procedural]], [[Reflective programming|reflective]] | latest_release_version = 3.4.0 (You Stupid Darkness)<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-devel/NEWS.html|title=R News|website=CRAN|access-date=22 April 2017}}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|2017|04|21}} | latest_test_version = | latest_test_date = | influenced_by = | file_ext = .r, .R, .RData, .rds, .rda }} R нь статистик тооцоолол, график дүрслэлд зоиулагдсан нээлттэй эх бүхий [[программчлалын хэл]] болон програм хангамж бөгөөд Статистик Тооцооллын R Сан дээр түшиглэдэг.{{refn| R language and environment * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ| at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} R Foundation * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-the-R-Foundation_003f |title=R FAQ |at=2.13 What is the R Foundation? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} The R Core Team [https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Citing-R asks authors who use R in their data analysis] to cite the software using: * R Core Team (2016). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. URL http://www.R-project.org/. }} R хэлийг статистикчид, [[Data mining|өгөгдлийн уурхайчид]] статистикийн програм хангамж{{refn| widely used * {{cite journal | author1 = Fox, John | author2 = Andersen, Robert | lastauthoramp = yes | title = Using the R Statistical Computing Environment to Teach Social Statistics Courses | publisher = Department of Sociology, McMaster University | date = January 2005 | url = http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-08-03 | archive-date = 2016-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611085820/http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | url-status = dead }} * {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html |title=Data Analysts Captivated by R's Power | date=2009-01-06 | accessdate=2009-04-28|last=Vance| first=Ashlee |work=[[New York Times]]| quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}} }} зохиох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html|title=Data Analysts Captivated by R's Power|date=2009-01-06|accessdate=2009-04-28|last=Vance|first=Ashlee|work=[[New York Times]]|quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}</ref> зэрэгт өргөн хэрэглэхийн зэрэгцээ сүүлийн жилүүдэд түүний хэрэглээ бусад чиглэлд ч хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна.{{refn| R's popularity * David Smith (2012); [http://java.sys-con.com/node/2288420 ''R Tops Data Mining Software Poll''], Java Developers Journal, May 31, 2012. * Karl Rexer, Heather Allen, & Paul Gearan (2011); [http://www.rexeranalytics.com/Data-Miner-Survey-Results-2011.html ''2011 Data Miner Survey Summary''], presented at Predictive Analytics World, Oct. 2011. * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} }} R бол GNU програм хангамж юм.{{refn| GNU project * {{cite web | url=http://directory.fsf.org/project/gnur/ | publisher=Free Software Foundation (FSF) Free Software Directory|title=GNU R |date=19 July 2010|accessdate=13 November 2012}} * {{cite web | author=R Project|date=n.d.|url=https://www.r-project.org/about.html | title=What is R? | accessdate=2009-04-28}} }} R програмын эх код [[Си хэл|C]], [[Фортран|Fortran]], R хэл дээр бичигдсэн.<ref>{{cite web|author="Wrathematics"|url=http://librestats.com/2011/08/27/how-much-of-r-is-written-in-r/|title=How Much of R Is Written in R|date=27 August 2011|accessdate=2011-12-01|publisher=librestats}}</ref> R програмыг [[GNU General Public License|GNU GPL Олон Нийтийн Лиценз]]-ээр голлох [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системүүд]] дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой. Мөн R нь командын мөрнөөс ажилладаг тул зориулалтын [[Хэрэглэгчийн график интерфейс|график интерфейс]] бүхий програмаар дамжуулан ашиглах нь зүйтэй.<ref name="R_gui">{{cite web|title=7 of the Best Free Graphical User Interfaces for R|url=http://www.linuxlinks.com/article/20110306113701179/GUIsforR.html|website=linuxlinks.com|accessdate=9 February 2016}}</ref> == Түүх == R нь John Chambers гэдэг хүний Bell Labs-д ажиллаж байх үедээ зохиосон [[wikisource:en:S (programming language)|програмчлалын S хэл]] дээр тулгуурласан. Эдгээрийн хооронд хэдэн чухал ялгаа байдаг ч S хэлээр бичигдсэн кодын ихэнх нь R дээр шууд ажилладаг.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/about.html|title=R: What is R?|website=R-Project|accessdate=7 February 2016}}</ref> R програмыг Росс Ihaka , Роберт Gentleman<ref>{{cite web|url=http://myprofile.cos.com/rgentleman|title=Individual Expertise profile of Robert Gentleman|last=Gentleman|first=Robert|date=9 December 2006|accessdate=2009-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723215206/http://myprofile.cos.com/rgentleman|archivedate=23 July 2011}}</ref> нар Шинэ Зеландын Веллингтон Их Сургууль-д байх үедээ зохиосон бөгөөд одоогоор ''R Development Core Team'' хөгжүүлж байна. S хэлний зохиогч Chambers уг багийн нэг гишүүн юм. R гэх нэр нь түүнийг анхлан зохиогчдын нэр болон гол суурь нь болсон S хэлний нэртэй холбоотой.<ref>{{cite book|url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f|title=The R FAQ: Why is R named R?|isbn=3-900051-08-9|author=Kurt Hornik|accessdate=2008-01-29}}</ref> Төсөл 1992 онд санаачлагдсан бол анхны хувилбар нь 1995 онд гарсан. Харин тогтвортой beta хувилбар нь 2000 онд гарсан.<ref>{{Cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/html/interface98-paper/paper_2.html|title=R : Past and Future History -- A Free Software Project|website=cran.r-project.org|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|title=Over 16 years of R Project history|website=Revolutions|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Massey.pdf|title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future|last=Ihaka|first=Ross|date=|website=stat.auckland.ac.nz|publisher=|access-date=}}</ref> == R програм Монгол улсад == R програмыг хэрэглэх, R хэлийг судлах явдал [[Монгол улс]]ад улам бүр дэлгэрч буй бөгөөд үүнийг гэрчлэх мэдээ материал<ref>{{Cite web|url=http://news.num.edu.mn/?p=38344|title=Судалгаанд статистикийн аргыг хэрэглэх нь сэдэвт сургалт амжилттай болж өндөрлөлөө|website=news.num.edu.mn|access-date=2016-11-29}}</ref>, нийгмийн сүлжээний бүлгэмүүд<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/238749916309897/|title=Монголын R хэрэглэгчдийн групп|website=facebook.com|access-date=2017-05-19}}</ref> цөөнгүй байна. Зарим их, дээд сургууль сургалтын хөтөлбөртөө R програмыг нэвтрүүлснээс тухайлан [[Монгол Улсын Их Сургууль]] дээр хэрэгжиж буй Статистик хөтөлбөрийг дурдаж болно.{{citation needed|date=May 2017}} Монгол хэл дээрх ном, сурах бичиг, гарын авлагын хувьд [https://web.archive.org/web/20171129163653/http://galaa.mn/ Г.Махгал], Ш.Мөнгөнсүх нар бичиж Б.Магсаржав хянан тохиолдуулсан [https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html Статистик програмчлалын R хэл] сурах бичиг хэвлэгдэн гарчээ.<ref>{{Cite web|url=http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|title=МУИС Пресс хэвлэлийн газар|website=mongolbooks.com|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519163835/http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magadlal.mn/books/id-2.html|title=www.magadlal.mn|website=magadlal.mn|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html|url-status=dead}}</ref> == Статистикийн зүгээс онцлох зүйлс == R, түүний сангууд олон янзын статистик болон график хэрэгсэл агуулдаг. Тухайлбал шугаман болон шугаман бус загвар, статистик шинжүүрүүд, хугацаан цувааны шинжилгээ, бүлэглэх, ангилах болон бусад олон шинжилгээ дурдаж болно. Мөн R програмын нэмэлт багцууд олон янзын функц болон бусад зүйлс агуулдаг. R хэлний стандарт функцүүдийн олонх нь R хэл дээрээ бичигдсэн бөгөөд нэмэлтээр [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээрх код оруулан ажиллуулж болдог. Өндөр мэдлэг чадвартай хэрэглэгчид C, C++,<ref>{{cite journal|url=http://www.jstatsoft.org/v40/i08|title=Rcpp: Seamless R and C++ Integration|first1=Dirk|last1=Eddelbuettel|first2=Romain|last2=Francois|journal=[[Journal of Statistical Software]]|volume=40|issue=8|year=2011|doi=10.18637/jss.v040.i08}}</ref> [[Java]],<ref>{{cite web|title=Calling R from Java|first=Duncan|last=Temple Lang|url=http://www.nuiton.org/attachments/168/RFromJava.pdf|date=6 November 2010|accessdate=18 September 2013|publisher=Nuiton}}</ref> [[.NET Фрэймворк|.NET]]{{refn| .NET Framework * {{cite web |title=Making GUIs using C# and R with the help of R.NET |url = http://psychwire.wordpress.com/2011/06/19/making-guis-using-c-and-r-with-the-help-of-r-net/}} * {{cite web |title=R.NET homepage |url=http://rdotnet.codeplex.com/ |access-date=2017-05-18 |archive-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013020201/http://rdotnet.codeplex.com/ |url-status=dead }} * {{cite conference |url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |title=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |last1=Haynold |first1=Oliver M. |date=April 2011 |conference=R/Finance 2011 |conference-url=http://www.rinfinance.com/RinFinance2011/agenda/ |publisher= |book-title= |pages= |location=Chicago, IL, USA |id= }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-04 01:07:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-30 23:49:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-28 01:35:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-25 00:08:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-22 00:37:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-18 23:54:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-16 01:14:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-13 00:14:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-10 00:40:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-09 01:15:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-30 00:38:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-27 00:13:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-24 00:21:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-20 23:36:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-18 00:41:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-14 23:39:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-12 00:42:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-09 00:06:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-06 00:39:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-02 23:33:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-30 00:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-26 23:38:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-24 00:34:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-23 18:36:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-20 20:14:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-04 03:21:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-31 23:46:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-29 01:12:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 23:40:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 15:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-20 22:50:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-17 23:46:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-14 22:54:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-11 23:57:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-08 23:22:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-05 23:40:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-02 22:48:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-27 23:49:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-24 22:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-21 23:32:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-18 23:02:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-15 23:30:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-12 22:45:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-09 23:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-06 23:31:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-03 22:53:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-31 23:53:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-28 22:54:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-25 23:32:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-22 23:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-19 23:35:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-16 22:55:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 23:22:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 03:16:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-10 04:04:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-05 22:44:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-02 21:42:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-31 00:40:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-27 22:10:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-24 22:29:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-21 21:38:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-18 22:42:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-15 21:36:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-12 22:21:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 22:02:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 03:45:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-05 21:09:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-02 19:51:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-25 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-21 23:47:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-15 18:28:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-12 17:33:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-09 18:20:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-06 17:56:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-03 18:15:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-31 17:30:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-28 18:41:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-25 18:26:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-22 19:11:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 17:21:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 11:24:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 02:49:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-14 21:41:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 20:40:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 14:14:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 07:33:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-07 22:30:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-04 21:50:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-01 21:57:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-28 22:26:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-25 21:31:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-22 22:20:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-19 21:38:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-17 02:50:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-13 22:36:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-10 22:11:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-07 23:03:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 22:07:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 15:38:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-01 16:55:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-29 15:32:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 16:17:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 05:15:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-23 08:15:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-20 00:58:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-16 23:37:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-14 01:18:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-10 23:56:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-08 00:11:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-05 00:39:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-01 23:58:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-30 00:38:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 23:52:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 09:26:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-23 08:56:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-20 08:08:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-17 09:00:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-13 02:17:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 12:20:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 07:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 03:51:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-11 22:54:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-09 17:17:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 22:40:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 15:10:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 05:45:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 21:39:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 08:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-23 17:13:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 20:09:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 00:21:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-19 00:48:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-17 00:06:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 12:49:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 04:39:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 09:35:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 00:55:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-12 01:56:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-09 01:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-06 02:10:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-04 21:26:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-29 00:04:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-26 00:51:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-23 00:06:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-20 02:24:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-17 00:55:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-14 00:10:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-11 00:45:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-08 00:19:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-05 00:52:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-01 23:56:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-29 01:00:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-26 00:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-23 00:44:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 23:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 21:44:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 19:51:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 17:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 16:01:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 14:02:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 12:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 10:14:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 08:24:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 06:31:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 04:38:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 02:34:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-17 22:09:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-07 21:38:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-04 20:50:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-01 22:11:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-29 20:49:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-26 21:49:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-23 21:06:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-20 21:41:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-17 20:54:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-14 21:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-11 20:48:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-08 21:41:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 20:55:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 14:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 07:26:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 01:27:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-01 22:19:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-26 23:16:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-23 22:32:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-20 22:59:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-17 22:13:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-14 23:11:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-11 22:21:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-08 22:50:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-05 22:25:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-02 23:03:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-30 22:09:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-29 19:19:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-24 22:21:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 22:54:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 17:03:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-18 17:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 17:33:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 11:02:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-11 21:07:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-08 21:55:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-05 21:02:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-02 21:53:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-30 21:14:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-27 21:46:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-24 20:59:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-21 22:01:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-18 21:06:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-15 21:41:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-12 21:15:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-09 22:36:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-06 21:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-03 21:52:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-30 20:59:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-27 21:53:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-24 21:25:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 21:36:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 15:16:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-18 15:56:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-15 15:31:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-12 16:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-09 17:02:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-06 18:17:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-20 23:39:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-18 22:35:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-08 00:12:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-05 00:41:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-01 23:54:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-29 01:10:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-26 00:54:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-23 00:42:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-20 00:16:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-17 00:39:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-13 23:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-11 01:00:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-07 23:55:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-05 00:50:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-02 00:13:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-30 00:43:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-27 00:02:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-24 00:51:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-20 23:52:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-18 00:48:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 23:48:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 19:34:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 14:52:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 12:21:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 09:07:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-10 16:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-07 15:01:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-04 16:35:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-31 09:33:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-28 12:22:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-25 09:51:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-22 09:58:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-17 13:54:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-14 14:33:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-11 13:16:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-08 15:15:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-05 13:29:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-02 14:31:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-29 14:02:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-26 13:52:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-24 18:03:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-20 11:07:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-17 11:47:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-14 11:19:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-11 11:45:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-08 10:54:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-05 11:53:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-02 10:48:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-30 11:46:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-27 11:12:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-24 11:42:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-21 11:41:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-18 12:34:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-15 11:55:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-12 10:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-09 11:53:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-08 10:54:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-07 08:13:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-06 00:38:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-04 23:27:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-02 01:42:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-29 00:14:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-26 01:43:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-23 00:59:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-20 00:07:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-17 00:48:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-14 00:20:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-11 00:57:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-07 20:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-04 18:23:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-01 20:05:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-29 19:22:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-27 03:09:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 17:56:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 05:41:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-22 02:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-21 08:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 14:08:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 01:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-19 12:23:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-18 12:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-17 20:04:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-14 21:51:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-11 21:02:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-08 21:37:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-05 20:47:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-02 21:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-28 21:02:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-25 21:36:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-22 21:10:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-19 21:40:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-16 21:01:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-13 21:44:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-10 20:53:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-07 21:24:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-04 20:40:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-01 21:47:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 19:37:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 03:10:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-28 03:40:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-27 08:11:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-26 15:41:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-25 23:48:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 23:22:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 03:04:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-23 10:42:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-22 16:16:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-21 15:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 20:27:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 05:13:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-19 13:05:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-18 13:06:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 16:34:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 00:43:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-16 09:14:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-13 01:25:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-10 07:39:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-07 00:41:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-04 00:02:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-01 00:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-28 23:55:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-26 00:48:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-22 23:59:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-20 00:42:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-16 23:59:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-14 00:46:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-10 23:47:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-08 01:13:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-05 00:45:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-01 23:52:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-29 01:02:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-25 23:51:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-23 00:47:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-20 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-17 00:36:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-13 23:55:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-11 00:55:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-07 23:50:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-05 19:50:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-02 00:06:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-30 01:23:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-26 23:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-24 01:20:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-20 23:50:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-18 00:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-15 00:08:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-12 00:39:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-08 23:53:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-06 01:17:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-02 23:50:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-30 01:05:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 23:46:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 05:10:10 InternetArchiveBot }} }} болон [[Python]] зэрэг хэл дээр R хэлний объект уруу шууд хандаж ажиллах код бичдэг.<ref name="SASvsR">{{cite web|url=https://intellipaat.com/blog/choosing-between-sas-r-and-python-for-big-data-solution/|title=Choosing between SAS, R and Python for Big Data Solution - Intellipaat Blog|first=|last=Intellipaat|work=intellipaat.com|accessdate=2 December 2016}}</ref> Статистик тооцооллын бусад хэлнүүдээс ялгарах гол давуу тал бол R хэлний [[Объект хандалтат програмчлал|объект-хандалтат]] чанар бөгөөд энэ нь S хэлнээс түүнд дамжсэн билээ. R хэлний бас нэг онцлог lexical scoping зарчмыг хэрэгжүүлсэн явдал юм.<ref>{{cite journal|last=Jackman|first=Simon|title=R For the Political Methodologist|journal=The Political Methodologist|volume=11|issue=1|pages=20–22|date=Spring 2003|publisher=Political Methodology Section, [[American Political Science Association]]|url=http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|format=PDF|accessdate=2006-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721143309/http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|archivedate=2006-07-21}}</ref> Түүний өөр нэг давуу тал бол математикийн тэмдэгт агуулсан, хэвлэлийн шаардлагад нийцэх график диаграм байгуулдаг явдал юм. Мөн нэмэлт багцуудын тусламжтай динамик болон интерактив график диаграм ч байгуулах боломжтой.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|title=CRAN Task View: Graphic Displays & Dynamic Graphics & Graphic Devices & Visualization|publisher=The Comprehensive R Archive Network|accessdate=2011-08-01|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926233106/https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|url-status=dead}}</ref> R програм өөрийн баримт бичиг боловсруулалтын [[LaTeX]] төст Rd гэх форматтай.<ref name="R_Rd">{{cite web|title=Rd format|url=http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|website=hep.by|accessdate=9 February 2016|archive-date=13 Есдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185536/http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|url-status=dead}}</ref> == Програмчлалын зүгээс онцлох зүйлс == R нь шууд хөрвүүлэгдэн ажилладаг хэл бөгөөд хэрэглэгчид түүнийг командын мөрний хөрвүүлэгчээр дамжуулж ашигладаг. Хэрэв хэрэглэгч R хэлний командын мөрөнд <code>2+2</code> гэж бичээд enter дарвал компьютер доор үзүүлсэн шиг 4 гэсэн хариу өгнө:<source lang="rout"> > 2+2 [1] 4 </source>R програм энэ тооцоог тус бүр нэг элементтэй хоёр векторын нийлбэр гэж ойлгох тул үр дүн нь нэг элементтэй вектор байна. <code>[1]</code> угтвар векторын эхний элемент хэвлэгдсэнийг илтгэнэ (энэ нь тооцооны үр дүн олон мөр дамнан хэвлэгдэх үед илүү ашиг тустай байдаг). APL , MATLAB зэрэгтэй адил R хэл матриц дээрх арифметик үйлдлүүдийг дэмждэг. R-ын [[Өгөгдлийн бүтэц|өгөгдлийн бүтцэд]] вектор, матриц, массив, датафрейм (өгөгдлийн сангийн хүснэгттэй төстэй), лист зэрэг багтдаг.<ref>{{cite book|last=Dalgaard|first=Peter|title=Introductory Statistics with R|year=2002|publisher=Springer-Verlag|location=New York, Berlin, Heidelberg|isbn=0387954759|pages=10–18, 34}}</ref> Эдгээр объектуудаас гадна регрессийн загвар, хугацаан цуваа болон гео-орон зайн координат зэрэг өөр бусад төрлийн объектууд байдаг. Мөн хэрэглэгч өөрөө шинээр объектын класс тодорхойлж ашиглах боломжтой. Скаляр төрлийн өгөгдлийн хувьд энэ нь бие даасан өгөгдлийн бүтэц болдоггүй.<ref>{{cite journal|last=Ihaka|first=Ross|last2=Gentlman|first2=Robert|date=Sep 1996|title=R: A Language for Data Analysis and Graphics|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/R-paper.pdf|journal=Journal of Computational and Graphical Statistics|publisher=American Statistical Association|volume=5|issue=3|pages=299–314|doi=10.2307/1390807|accessdate=2014-05-12}}</ref> Үүний оронд скаляр утгыг нэг урттай вектор гэж үздэг.<ref>{{Cite web|url=http://adv-r.had.co.nz/Data-structures.html|title=Data structures · Advanced R.|website=adv-r.had.co.nz|access-date=2016-09-26}}</ref> R нь зарим функцийн хувьд функц бүхий [[процедур хандалтат програмчлал]] болон ерөнхий функц бүхий [[объект хандалтат програмчлал]]<nowiki/>ын аль алийг дэмждэг. Ерөнхий функц нь түүний аргументаар дамжин ирсэн объектын классаас хамааран ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл ерөнхий функц объектын классыг ялгаад улмаар харгалзах функц уруу замчилж өгдөг. Жишээлбэл <code>print</code> нэртэй ерөнхий функц ашиглан бараг бүх төрлийн объектын утгыг хэвлэх тушаалыг  <code>print(objectname)</code>  хэлбэрээр өгч болдог.<ref name="help_print">{{cite web|last1=R Core Team|title=Print Values|url=https://stat.ethz.ch/R-manual/R-devel/library/base/html/print.html|website=R Documentation|publisher=R Foundation for Statistical Computing|accessdate=30 May 2016}}</ref> == Багц == R програмын боломж бололцоог хэрэглэгчдийн үүсгэсэн ''багц'' нэмж суулгах замаар жишээлбэл мэргэжлийн статистикийн арга техник, график төхөөрөмж (тухайлбал ggplot2 багц, зохиогч нь Hadley Wickham), импорт/экспортын боломжууд, тайлан гаргах хэрэгсэл (knitr, Sweave) гэх мэтээр өргөтгөх боломжтой. Тэдгээр багцууд голдуу R заримдаа [[Java]], [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээр бичигдсэн байдаг.{{citation needed|date=January 2016}} R програмын суулгацад агуулагдах үндсэн багцуудаас гадна Comprehensive R Archive Network (CRAN),<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/|title=The Comprehensive R Archive Network|publisher=}}</ref> Bioconductor, Omegahat,<ref>{{cite web|url=http://www.omegahat.net/|title=Omegahat.net|publisher=Omegahat.net|date=|accessdate=2016-09-09}}</ref> GitHub болон бусад агуулахуудад (2017 оны 4 сарын байдлаар) 10500 нэмэлт багц байна.{{refn| packages available from repositories * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} * {{Cite web|url = http://www.rdocumentation.org/|title = <nowiki>Search all R packages and function manuals | Rdocumentation</nowiki>|date = 2014-06-16|accessdate = 2014-06-16|website = Rdocumentation|publisher = }} }} == Гол үе шатууд == R програмын өөрчлөлтийн түүхчилсэн жагсаалт CRAN дээр хадгалагдаж байдаг.<ref name="RNews">Changes in versions 3.0.0 onward: </ref> Тэдгээрээс заримыг онцлон дор жагсаав. {| class="wikitable" |- ! Release ! Date ! Description |- ! 0.16 | |This is the last [[Alpha test|alpha]] version developed primarily by Ihaka and Gentleman. Much of the basic functionality from the "White Book" (see [[S (programming language)#History|S history]]) was implemented. The mailing lists commenced on April 1, 1997. |- ! 0.49 | style="white-space:nowrap;"|1997-04-23 | This is the oldest [[Source code|source]] release which is currently available on CRAN.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/src/base/R-0/|title=Index of /src/base/R-0|publisher=}}</ref> CRAN is started on this date, with 3 mirrors that initially hosted 12 packages.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000001.html|title=ANNOUNCE: CRAN|publisher=}}</ref> Alpha versions of R for Microsoft Windows and the [[classic Mac OS]] are made available shortly after this version.{{citation needed|reason=the CRAN announcement does not specifically mention Windows or Mac OS|date=October 2015}} |- ! 0.60 | 1997-12-05 | R becomes an official part of the [[GNU Project]]. The code is hosted and maintained on [[Concurrent Versions System|CVS]]. |- ! 0.65.1 | style="white-space:nowrap;"|1999-10-07 | First versions of update.packages and install.packages functions for downloading and installing packages from CRAN.<ref>https://cran.r-project.org/src/base/NEWS.0</ref> |- ! 1.0 | 2000-02-29 | Considered by its developers stable enough for production use.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/2000/000127.html|title=R-1.0.0 is released|author=Peter Dalgaard|accessdate=2009-06-06}}</ref> |- ! 1.4 | 2001-12-19 | S4 methods are introduced and the first version for [[macOS|Mac OS X]] is made available soon after. |- ! 2.0 | 2004-10-04 | Introduced [[lazy loading]], which enables fast loading of data with minimal expense of system memory. |- ! 2.1 | 2005-04-18 | Support for [[UTF-8]] encoding, and the beginnings of [[internationalization and localization]] for different languages. |- ! 2.11 | 2010-04-22 | Support for Windows 64 bit systems. |- ! 2.13 | 2011-04-14 | Adding a new compiler function that allows speeding up functions by converting them to byte-code. |- ! 2.14 | 2011-10-31 | Added mandatory namespaces for packages. Added a new parallel package. |- ! 2.15 | 2012-03-30 | New load balancing functions. Improved serialization speed for long vectors. |- ! 3.0 | 2013-04-03 | Support for numeric index values 2<sup>31</sup> and larger on 64 bit systems. |} == Интерфейсүүд == Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг R хэлний график интерфэйс бүхий хөгжүүлэлтийн цогц орчин бол RStudio юм. Үүнтэй ижил төстэй интерфэйс гэвэл R Tools for Visual Studio програмыг нэрлэж болно. R хэлэнд зориулагдсан интерфейст мөн Crackle GUI, R Commander, RKWard багтана. Өргөн хэрэглэгддэг зарим редактор R хэлийг дэмждэг. Тухайлбал Eclipse,<ref>{{cite web|url=http://www.walware.de/goto/statet|title=StatET for R|author=Unknown|access-date=2017-05-18|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926134541/http://www.walware.de/goto/statet|url-status=dead}}</ref> Emacs, Кейт,<ref>{{cite web|url=http://kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|title=Syntax Highlighting|publisher=Kate Development Team|accessdate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707062903/http://www.kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|archivedate=2008-07-07|url-status=dead}}</ref> LyX.<ref>{{cite web|url=http://wiki.lyx.org/LyX/LyxWithRThroughSweave|title=LyX with R through Sweave|author=Paul E. Johnson and Gregor Gorjanc|accessdate=2017-04-04}}</ref> Notepad++,<ref>{{cite web|url=http://sourceforge.net/projects/npptor/|title=NppToR: R in Notepad++|publisher=sourceforge.net|accessdate=2013-09-18|date=8 May 2013}}</ref> WinEdt,<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/RWinEdt/index.html|title=RWinEdt: R Interface to 'WinEdt'|author=Uwe Ligges|accessdate=2017-04-04}}</ref> Tinn-Р.<ref>{{cite web|url=http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|title=Tinn-R|accessdate=2017-04-04|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713103753/http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|url-status=dead}}</ref> R хэлийг [[Python]],<ref>{{cite web|url=http://rpy.sourceforge.net|title=A simple and efficient access to R from Python|accessdate=18 September 2013|date=21 October 2012|first=Laurent|last=Gautier}}</ref> Perl,<ref>{{cite web|url=https://metacpan.org/module/Statistics::R|title=Statistics::R - Perl interface with the R statistical program - metacpan.org|author=Florent Angly|publisher=}}</ref> Ruby,<ref>{{cite web|url=https://github.com/alexgutteridge/rsruby|title=GitHub - alexgutteridge/rsruby: Ruby - R bridge.|author=alexgutteridge|work=GitHub}}</ref> F#<ref>{{cite web|url=http://bluemountaincapital.github.io/FSharpRProvider/|title=F# R Type Provider|author=BlueMountain Capital|publisher=}}</ref> , Julia<ref>{{cite web|url=https://github.com/JuliaInterop/RCall.jl}}</ref> зэрэг хэд хэдэн скрипт хэлнээс хандаж ашиглах боломжтой байдаг. == useR! хурал == R хэрэглэгчдийн албан ёсны жил тутмын цугларалт бол  "[https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html useR!]" юм.<ref name="user">"useR!"</ref> Үүний анхны арга хэмжээ [https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/ useR! 2004] 2004 оны тав дугаар сард Австри улсын [[Вена]] хотноо зохион байгуулагдсан.<ref>{{cite web|url=http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|title=useR! 2004 - The R User Conference|accessdate=2013-09-18|date=27 May 2004|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|url-status=dead}}</ref> Уг арга хэмжээ 2005 онд өнжсөнөөс хойш жил бүр Европ болон Хойд Америкт ээлжлэн зохион байгуулагдаж байна.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/conferences.html|title=R-related Conferences|author=R Project|date=9 August 2013|accessdate=2013-09-18|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html|url-status=dead}}</ref> Дараагийн хурлуудыг дор жагсаав: * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2006/ useR! 2006, Vienna, Austria] * [https://web.archive.org/web/20161031082351/http://user2007.org/ useR! 2007, Ames, Iowa, USA] * [https://web.archive.org/web/20170603005926/http://www.statistik.uni-dortmund.de/useR-2008/ useR! 2008, Dortmund, Germany] * [https://web.archive.org/web/20161206224014/http://math.agrocampus-ouest.fr/infoglueDeliverLive/evenements/useR2009 useR! 2009, Rennes, France] * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2010/ useR! 2010, Gaithersburg, Maryland, USA] * [https://web.archive.org/web/20170421113054/http://web.warwick.ac.uk/statsdept/useR-2011/ useR! 2011, Coventry, United Kingdom] * [https://web.archive.org/web/20161103201807/http://biostat.mc.vanderbilt.edu/wiki/Main/UseR-2012 useR! 2012, Nashville, Tennessee, USA] * [https://web.archive.org/web/20161103062642/http://www.edii.uclm.es/~useR-2013// useR! 2013, Albacete, Spain] * [https://web.archive.org/web/20190107054408/http://user2014.stat.ucla.edu/ useR! 2014, Los Angeles, California, USA] * [http://user2015.math.aau.dk// useR! 2015, Aalborg, Denmark] *[https://user2016.r-project.org// useR! 2016, Stanford, California, USA] * [http://user2017.brussels/ useR! 2017, Brussels, Belgium] *[https://user2018.r-project.org/ useR! 2018, Brisbane, Australia] *[https://web.archive.org/web/20191202142748/http://www.user2019.fr/ useR! 2019, Toulouse, France] *[https://user2020.r-project.org/ useR! 2020, St. Louis, Missouri, USA] == R сэтгүүл == ''R сэтгүүл'' нь R төслийн нээлттэй хандалттай, хөндлөнгийн хяналттай сэтгүүл юм. Энд R програмын хэрэглээ болон хөгжүүлэлт тухайлбал R хэлний багц, програмчлалын зөвлөмж, мэдээ зэрэг зүйлс хэвлэгддэг. == SAS, SPSS болон Stata програмуудтай харьцуулахад == R програмыг SAS, SPSS, Stata зэрэг өргөн тархсан статистикийн програмуудтай нарийвчлан харьцуулах нь зүйтэй.<ref>{{cite web|url=http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/R_relative_statpack.pdf|title= Comparison of R to SAS, Stata and SPSS|first=Patrick|last=Burns|date=27 February 2007|accessdate=2013-09-18}}</ref> R нь статистикийн програмуудын харьцуулалт дээр статистикийн шилдэг програмуудтай хамт тэргүүн эгнээнд жагсдаг. ''New York Times'' сонины 2009 оны 1 дүгээр сарын дугаарт өгөгдөл шинжээчдийн дунд R програм хүлээн зөвшөөрөгдөхийн зэрэгцээ SAS зэрэг арилжааны чанартай статистикийн програмын зах зээлд болзошгүй аюул учруулж буй талаар нийтлэл хэвлэгдсэн байдаг.{{refn | R as competition for commercial statistical packages * {{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=Data Analysts Are Mesmerized by the Power of Program R: [Business/Financial Desk] | date=2009-01-07}} * {{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/01/08/r-you-ready-for-r/ | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=R You Ready for R? | date=2009-01-08}} }} == Жишээ == === Бичигдэх хэлбэр === Дараах жишээнд уг [[Синтакс|хэлний бичигдэх хэлбэр]] болон командын мөрнөөс ажиллах байдлыг харууллаа.{{citation needed|date=January 2016}} R хэлэнд утга оноох оператор болох = тэмдэгтийн оронд <- хоёр тэмдэгтээс тогтох сумыг өргөн хэрэглэдэг.<ref>{{cite web|author=R Development Core Team|title=Assignments with the = Operator|url=https://developer.r-project.org/equalAssign.html|accessdate=14 June 2012}}</ref><source lang="rout"> > x <- c(1,2,3,4,5,6) # Create ordered collection (vector) > y <- x^2 # Square the elements of x > print(y) # print (vector) y [1] 1 4 9 16 25 36 > mean(y) # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar [1] 15.16667 > var(y) # Calculate sample variance [1] 178.9667 > lm_1 <- lm(y ~ x) # Fit a linear regression model "y = f(x)" or "y = B0 + (B1 * x)" # store the results as lm_1 > print(lm_1) # Print the model from the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Coefficients: (Intercept) x -9.333 7.000 > summary(lm_1) # Compute and print statistics for the fit # of the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Residuals: 1 2 3 4 5 6 3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667 3.3333 Coefficients: Estimate Std. Error t value Pr(>|t|) (Intercept) -9.3333 2.8441 -3.282 0.030453 * x 7.0000 0.7303 9.585 0.000662 *** --- Signif. codes: 0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1 Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom Multiple R-squared: 0.9583, Adjusted R-squared: 0.9478 F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF, p-value: 0.000662 > par(mfrow=c(2, 2)) # Request 2x2 plot layout > plot(lm_1) # Diagnostic plot of regression model </source>[[Файл:Plots_from_lm_example.svg]] === Функцийн бүтэц === Хэрэглэгчийн функц зохиоход хялбар байдал нь R хэлний нэг давуу тал юм. Функцийн бие доторх объект функцийн дотоод хувьсагч болохын зэрэгцээ функцийн буцаах утга өгөгдлийн аль ч төрөл хэлбэрт байж болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.statmethods.net/management/userfunctions.html|title=Quick-R: User-Defined Functions|first=Robert|last=Kabacoff|year=2012|accessdate=2013-10-28|website=statmethods.net}}</ref> Функцийн бүтцийг харуулсан жишээг дор өгөв:<source lang="r"> functionname <- function(arg1, arg2, ... ){ # функцийн нэр болон аргументуудыг зарлаж байна statements # тушаалууд return(object) # object объектыг функцийн утга болгон буцааж байна } sumofsquares <- function(x){ # хэрэглэгчийн үүсгэсэн функц return(sum(x^2)) # x векторын элементүүдийн квадратуудын нийлбэрийг буцааж байна } </source><source lang="rout"> > sumofsquares(1:3) [1] 14 </source> === Mandelbrot олонлог === R хэл дээрх дараах богинохон код ''c'' комплекс тогтмолын янз бүрийн утганд харгалзах ''z'' = ''z''<sup>2</sup> + ''c'' тэгшитгэлийн эхний 20 итерацаар Mandelbrot олонлогийг дүрслэн үзүүлнэ. Мөн энэ жишээ дараах зүйлсийг харуулна: * энд caTools багцын хэрэглээ * [[комплекс тоо]]<nowiki/>н дээрх үйлдэл * тоон элементүүдээс тогтох олон хэмжээст массивын хэрэглээ (<code>C</code>, <code>Z</code> , <code>X</code>).<source lang="r"> install.packages("caTools") # багц суулгах тушаал library(caTools) # write.gif функц ашиглахаар харгалзах багцыг дуудаж байна jet.colors <- colorRampPalette(c("#00007F", "blue", "#007FFF", "cyan", "#7FFF7F", "yellow", "#FF7F00", "red", "#7F0000")) dx <- 400 # урт dy <- 400 # өргөн C <- complex( real=rep(seq(-2.2, 1.0, length.out=dx), each=dy ), imag=rep(seq(-1.2, 1.2, length.out=dy), dx ) ) C <- matrix(C,dy,dx) # комплекс тоонуудыг матриц хэлбэрт шилжүүлэх Z <- 0 # Z хувьсагчид 0 утга оноох X <- array(0, c(dy,dx,20)) # гаралтанд ашиглах 3 хэмжээст массивыг үүсгэж байна for (k in 1:20) { # 20 итерац бүхий давталт Z <- Z^2+C # итерац X[,,k] <- exp(-abs(Z)) # үр дүнг хадгалах } write.gif(X, "Mandelbrot.gif", col=jet.colors, delay=900) </source>[[Файл:Mandelbrot_Creation_Animation.gif|400x400px]] == Санал болгох бусад мэдээлэл == * [[wikisource:en:Comparison of numerical analysis software|Comparison of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:Comparison of statistical packages|Comparison of statistical packages]] * [[wikisource:en:List of numerical analysis software|List of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:List of statistical packages|List of statistical packages]] * [[wikisource:en:Programming with Big Data in R|Programming with Big Data in R]] (pbdR)<ref>{{cite web|author=Ostrouchov, G., Chen, W.-C., Schmidt, D., Patel, P.|title=Programming with Big Data in R|year=2012|url=http://r-pbd.org/}}</ref> * [[wikisource:en:Rmetrics|Rmetrics]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|GNU R|R}} * [https://www.r-project.org/ R төслийн албан ёсны веб сайт] * [https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/R-intro.html An Introduction to R] * [https://www.r-project.org/doc/bib/R-books.html R books], has extensive list (with brief comments) of R-related books * [http://www.r-bloggers.com/ R-bloggers], a daily news site about R, with 10,000+ articles, tutorials and case-studies, contributed by over 450 R bloggers. * [https://web.archive.org/web/20121206104812/http://rgm3.lab.nig.ac.jp/RGM/ The R Graphical Manual], a collection of R graphics from all R packages, and an index to all functions in all R packages * [http://rseek.org R seek], a custom frontend to Google search engine, to assist in finding results related to the R language * [https://web.archive.org/web/20061004131509/http://addictedtor.free.fr/graphiques/index.php R Graph Gallery] == Ашигласан материал == {{Reflist|3}} [[Ангилал:Статистикийн программчлалын хэл]] [[Ангилал:Чөлөөт статистикийн программ хангамж]] [[Ангилал:Чөлөөт тоон программ хангамж]] [[Ангилал:GNU багц]] 899alanla81x7s1ylp0ahclkwix1ypg Magnets 0 71556 860876 851734 2026-07-04T00:53:51Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860876 wikitext text/x-wiki {{short description|2015 single by Disclosure}} {{Инфобокс дуу | name = Magnets | cover = | alt = | type = single | artist = [[Disclosure]] болон [[Лорд]] | album = [[Caracal (цомог)|Caracal]] | released = 23 September 2015 | recorded = 2015 | studio = | venue = | genre = * [[Электроника]] * [[дэнсхолл]] | length = {{duration|m=3|s=19}} | label = * [[PMR Records|PMR]] * [[Island Records|Island]] | writer = * [[Лорд|Элла Мария Лени Елик-О'Коннор]] * Гая Лоренс * Ховард Лоуренс * [[Жимми Нэйпс|Жеймс Непир]] | producer = Disclosure | chronology = [[Disclosure]] | prev_title = [[Jaded (дуу)|Jaded]] | prev_year = 2015 | next_title = [[Nocturnal (дуу)|Nocturnal]] | next_year = 2016 | misc = {{Extra chronology | artist = [[Лорд]] | type = singles | prev_title = [[Yellow Flicker Beat]] | prev_year = 2014 | title = Magnets | year = 2015 | next_title = [[Green Light]] | next_year = 2017 }}{{External music video|{{YouTube|b_KfnGBtVeA|"Magnets"}} }} }} "'''Magnets'''" нь [[Их Британи]] электроник хослол [[Disclosure]] болон [[Шинэ Зеланд]] дуучин [[Лорд]] нарын хамтарсан дуу юм. 2015 оны 9-р сарын 23-нд цацагдсан энэхүү сингл хамтлагийн 3 дахь студи цомог ''Caracal'' (2015)-ийн дөрөв дэх сингл болон цацагджээ.<ref>{{cite web|url=http://consequenceofsound.net/2015/09/disclosure-and-lorde-join-forces-on-the-excellent-magnets-listen/|title=Disclosure болон Lorde "Magnets" дуун дээр хамтдаа - Сонс|publisher=Consequence of Sound|accessdate=2015 оны 9-р сарын 26}}</ref><ref name="itunes">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/gb/album/caracal-deluxe/id1002029116|title=Caracal - Disclosure хамтлагийн цомог|publisher=iTunes|accessdate=2015 оны 9-р сарын 26}}</ref> "Magnets" нь Австрали улсад 14-р байранд, Шинэ Зеланд улсад 2-р байранд бичигдсэн бөгөөд Disclosure хамтлагийн тус тивд үзүүлсэн хамгийн өндөр амжилт үзүүлсэн дуу болсон юм. АНУ-д, "Magnets" дуу нь Disclosure хамтлагийн анхны альтернатив радионы захиалга авч, Rock Airplay чартын 21-р байранд, Alternative Songs чартын 13-р байранд бичигдэж байжээ. Disclosure болон Лорд нар дуугаа ''[[Saturday Night Live]]'' нэвтрүүлэгт 2015 оны 11-р сарын 14-нд амьдаар дуулсан байна.<ref>{{cite web|url=http://www.youredm.com/2015/10/23/disclosure-to-perform-on-saturday-night-live-with-sam-smith-lorde/#ixzz3puPlIxqY|title=Disclosure Saturday Night Live нэвтрүүлэгт Sam Smith & Lorde нартай хамтарна|publisher=Your EDM|accessdate=2015 оны 11- сарын 11}}</ref> Мөн "Magnets" дуу нь Австралийн альтернатив радио Triple J-ийн 2015 оны шилдэг 100 дууны санал хураалтад 10-р байранд бичигдсэн байна.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100/15/countdown/|title=2015 оны шилдэг 100 - Тriple J|publisher=ABC|accessdate=2016 оны 9-р сарын 13}}</ref> == Үүсэл болон цацалт == Disclosure хамтлаг болон дуучин Лорд нар анх Их Британийн шилдэг хөгжмийн шагнал гардуулах ёслол болох 2014 оны Brit Awards-д "[[Royals]]" болон "White Noise" дууг хамтран дуулсан билээ. Улмаар долоо хоногийн дараа электроник хослол дуучин Лордоос дуудлага хүлээн авснаар энэ дуу бүтсэн түүхтэй. Мөн Disclosure хамтлаг, дуучин бүсгүй ямар ч бие хамгаалагчгүй, менежерийн тусламжгүй ганцаараа хамтлагтай холбогдсон байдгийг дараа нь ярилцлагадаа дурдсан байдаг. Үүнээс жилийн дараа буюу 2015 оны 6-р сард Лорд өөрийн Инстаграм хуудсандаа Disclosure хамтлагтай шейк ууж байгаа зургаа оруулсан юм. Тэд өөрсдийн дуугаа сюрприз байлгахын тулд хамтран ажилласнаа нэг жилийн хугацаанд нуусан байна.<ref name="SpinInterview">{{cite news|last1=Carley|first1=Brennan|title=Бид Disclosure хамтлагаас 'Caracal' цомогт хамтран ажилласан том нэрнүүдийн талаар асуулаа|url=https://www.spin.com/2015/08/disclosure-interview-caracal-weeknd-sam-smith-lorde-miguel-nao/|accessdate=11 January 2018|work=Spin|date=24 August 2015}}</ref> Хоуард Лоренс цомгийн ажил ид дундаа явагдаж байхад хамтрагсдаасаа "Та нарт ямар нэгэн сонирхолтой зүйлс тохиолдож байсан уу?" гэх асуултыг дуунд санаа олохын тулд байн байн асууж байсныг дараа нь ''Entertainment Weekly'' сэтгүүлд өгсөн ярилцлагадаа дурджээ.<ref name="ewinterview">{{cite news|last1=Anderson|first1=Kyle|title=Disclosure хамтлаг 'Caracal' цомгийн хөшигний ар дахь Sam Smith, Lorde нарын тухай|url=http://www.ew.com/article/2015/09/04/disclosure-sam-smith-lorde-and-party-caracal/|accessdate=11 January 2018|work=Entertainment Weekly|date=4 September 2015}}{{Dead link|date=Гуравдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Түүнд дараа нь "the point of no return" (эргэж ирэхгүй байхын утга учир) хэмээх мөрийг ашиглах санаа орж ирсэн бөгөөд энэ нь одоогийн "Magnets" дууны анхны гарчиг байжээ. Гая дараа нь энэ мөрийг нэг хүн гэрээсээ маш хол явчхаад буцах гэтэл өөрт нь байгаа шатахуун хүрэлцэхгүй байхтай холбон тайлбарласан юм.<ref name="ewinterview" /> == Дуу бүтээгдэх үйл явц == "Magnets" дуу нь А минор дээр түлхүү бичигдсэн, Лордын хоолойн хүрээ A<sub>3</sub> ба E<sub>5</sub> ноотуудын хүрээнд дуулагдсан бөгөөд Sony/ATV Music Publishing-ийн Musicnotes.com сайтад байршуулсан мэдээллийн дагуу энэ дуу нь минутад 92 цохилттой<ref>{{cite news|title=Disclosure-ийн "Magnets" дуу нь А минор дээр бичигджээ|url=https://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0156995&intcmp=Recommended#ProductDetails|accessdate=11 January 2018|publisher=Musicnotes.com}}</ref> бөгөөд хаус,<ref name="SpinReport">{{cite news|last1=Grebey|first1=James|title=Disclosure болон Lorde хамтдаа хүчирхэг ‘Magnets’ дуун дээр|url=https://www.spin.com/2015/09/disclosure-lorde-magnets-download-new-song-beats-1/|accessdate=11 January 2018|work=Spin|date=23 September 2015}}</ref> электропоп<ref name="PopMattersReview">{{cite news|last1=PopMatters Staff|title=Disclosure - "Magnets" ft. Lorde (Синглүүд тогтвортой болж байна)|url=https://www.popmatters.com/disclosure-magnets-ft-lorde-singles-going-steady-2495480251.html|accessdate=11 January 2018|work=PopMatters|date=28 October 2015}}</ref> жанрын дуу бөгөөд техно-поп<ref name="PopMattersReview" /><ref name="ClevelandReview">{{cite news|last1=L. Smith|first1=Troy|title=Disclosure-ийн 'Caracal' цомгийн шүүмж|url=http://www.cleveland.com/entertainment/index.ssf/2015/09/disclosure_-_caracal_british_d.html|accessdate=11 January 2018|work=Cleveland|date=25 September 2015}}</ref> болон R&B<ref name="PopMattersReview" /> урсгалуудын элементүүдийг агуулсан юм. Энэ дуу нь нэгэн шалтгаанаас болоод өөрсдийгөө илчилж чадахгүй байгаа хоёр хосын тухай өгүүлдэг. ''Digital Spy'' болон ''Vice'' сэтгүүл дууны үгийг ихээхэн сайшаасан юм.<ref name="DigitalSpyReview">{{cite web|last1=Harp|first1=Justin|title=Лорд эргэн ирлээ! "Royals" дууны од Disclosure хамтлагийн шинэхэн "Magnets"-д|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a670136/lorde-is-back-the-royals-star-teams-up-with-disclosure-for-the-super-smooth-magnets/|accessdate=11 January 2018|website=Digital Spy|date=23 September 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Iadarola|first1=Alexandra|title=Лорд, Disclosure-ийн шинэ бичлэгт хүн алав|url=https://thump.vice.com/en_us/article/bmaed5/lorde-murders-a-man-in-the-new-disclosure-vid|accessdate=11 January 2018|work=Vice|publisher=Thump|date=29 September 2015}}{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Disclosure ''Spin'' сэтгүүлд ярилцлага өгч байхдаа энэ дууг анх дурдсан юм. Тэд энэ дуун дээр жинхэнэ утгаараа хамтран ажилласан бөгөөд тэд Лордоор зөвхөн дуугаа дуулуулах биш үг, ая, мөн бөмбөрийн хэмнэлийг хүртэл хамтдаа зохиосон гэдгээ хэлсэн юм.<ref name="SpinInterview" /> Тэд мөн Лордтой хамтран ажиллах нь тэдэнд нэг томоохон сорил байсан гэдгийг ч мөн хэлээд амжжээ. Энэ дуу нь ''Caracal'' цомгийн хамгийн богинохон дуу юм.<ref>{{cite news|last1=Morgan Britton|first1=Luke|title=Disclosure: Лордтой хамтран ажиллах нь нэгэн том сорил байлаа|url=http://www.nme.com/news/music/disclosure-27-1217159|accessdate=11 January 2018|work=NME|date=26 August 2015}}</ref> "Magnets" дууны нэгэн хэсэг 2015 оны 9-р сарын 13-нд анх цацагдсан ба улмаар 10 хоногийн дараа буюу 9-р сарын 23-нд албан ёсоор цацагдсан юм. ==Мэргэжлийн шүүмж== "Magnets" шүүмжлэгчдээс сайн үнэлгээг авсан. ''[[Rolling Stone]]'' "Magnets" дууг 2015 оны шилдэг 50 дууны жагсаалтдаа 32-р байранд нэрлэсэн нь "энэ жилийн хамгийн шилдэг бүжгийн ертөнц" хэмээх тодорхойлолт авсантай холбоотой.<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/50-best-songs-of-2015-20151203/titus-andronicus-dimed-out-20151203|title=2015 оны шилдэг 50 дуу|publisher=Rolling Stone}}</ref> Гэвч эсрэгээрээ, ''[[Billboard 200|Billboard]]'' сэтгүүлийн Микеланжело Мотас дууг "толгойд наалдацгүй" хэмээн дүгнэжээ.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/review/6700584/disclosure-caracal-album-review|title=Disclosure өөрсдийн хэмнэлүүдийг оддуудтай холбосон Caracal цомгийн шүүмж|publisher=Billboard|accessdate=2016 оны 9-р сарын 13}}</ref> == Дэлхийн хөгжмийн зах зээлд == Америкийн Нэгдсэн Улсад, "Magnets" дуу нь Rock Airplay чартын 41-р байранд дебют хийсэн ба Alternative Songs чартын 13-р байранд бичигдэж чадсан юм. Энэ дуу нь Avicii-ийн "[[Wake me up|Wake Me Up]]" (2013) болон Daft Punk хамтлагийн "Get Lucky" (2013) дуунуудын адил АНУ-ын рок дууны радиод тоглогдож байсан цөөхөн хэдэн рок бус дуунуудын нэг юм. "Magnets" нь улмаар Австрали болон Шинэ Зеланд улсын чартуудад 14 болон 2-р байранд тус бүр бичигдсэнээр Disclosure хамтлагийн Австрали тивд хамгийн өндөр амжилт олсон дуу болсон юм. Мөн энэ дуу нь 2016 оны 1-р сарын 26-нд зарлагдсан Австралийн радио Triple J-ийн 2015 оны шилдэг дуунуудын жагсаалтын 10-р байрын эзэн болсон юм.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100/15/countdown/|title=triple j-н 2015 оны Hottest 100|date=11 January 2014|publisher=|accessdate=13 September 2016}}</ref> == Дүрс бичлэг == Дууны дүрс бичлэгийг найруулагч Райан Хөүп<ref name="StereogumVideoWeek">{{cite news|last1=Breihan|first1=Tom|title=Энэ долоо хоногийн шилдэг 5 видео|url=https://www.stereogum.com/1835179/the-5-best-videos-of-the-week-197/franchises/straight-to-video/|accessdate=10 January 2018|work=Stereogum|date=2 October 2015}}</ref> найруулсан бөгөөд дуу цацагдсанаас 6 хоногийн дараа буюу 2015 оны 9-р сарын 29-ний өдөр цацагдсан юм. Зураг авалтыг [[Калифорни]] мужийн Hollywood Hills-д хийжээ.<ref name="rsvideo">{{cite news|last1=Blistein|first1=Jon|title=Лорд болон Disclosure-н "Magnets" дууны видео цацагдлаа|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lorde-sets-lover-ablaze-in-striking-video-for-disclosures-magnets-20150929|accessdate=31 January 2018|work=Rolling Stone|date=29 September 2015}}</ref> Шүүмжлэгчид энэ видеог Лордын хувьд ахиц гарсан хэмээн дүгнэсэн байна. Дүрс бичлэгт гардаг эмэгтэйн дүр нь мэдээж Лордын ердийн зан авираас өөр байсан ч тэрбээр секси, шартай хүчтэй эмэгтэйн дүрд тоглоход хүндрэл учраагүй талаар хэлсэн юм.<ref name="NewZealandHeraldVideo">{{cite news|last1=''The New Zealand Herald'' Staff|title=Лордын шинэ видеогийн нууцууд|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11521925|accessdate=11 January 2018|work=The New Zealand Herald|date=1 October 2015|archive-date=11 Нэгдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111223930/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11521925|url-status=dead}}</ref> Дүрс бичлэг, Лорд усан сангийн хажууд талд цагаан гоёлын даашинз өмссөн байгааг уулын дээрээс харуулж байгаагаар эхэлдэг. Лордын ард хоёр үзмэн ягаан өнгөтэй сар болон хоёр нисдэг тэрэг байдаг.<ref>{{cite news|last1=Barna|first1=Ben|title=Лордын шинэ бичлэгийн тухай|url=https://nylon.com/articles/lorde-disclosure-magnets-video|accessdate=11 January 2018|work=Nylon|date=29 September 2015}}</ref> Дараа нь тэрбээр хажууд нь байгаа байшинд болж байгаа парти руу явдаг ба камер тэр зуур гэрлэсэн хосууд зочидтой ярьж байхыг харуулдаг. Улмаар хоёр хосын эрэгтэй нь Лорд руу дурласан мэт хардаг. Маргааш нь тэд хосын гэрт үнсэлцэж байдаг бөгөөд Лорд түүнийг түлхээд, явангуут камер түүний эхнэр, нөхөртөө зангиаг нь зангидаж байгаагаар гарна. Улмаар орой нь ч тэд хамтдаа уулзаж, дахин үнсэлцэж байх зуур түүний эхнэрийг уйлж буйгаар харуулдаг. Гэвч өөр нэгэн өдөр залуу сандалд хүлээтэй байх зуур түүний эхнэр болон Лорд нар хамт түүний өөдөөс алхан ирдэг.<ref>{{cite news|last1=Lipshutz|first1=Jason|title=Лорд, Disclosure-н 'Magnets' дууны видеонд зэвүүн эмэгтэйгийн дүрд тогложээ|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6714436/lorde-disclosure-magnets-music-video-watch|accessdate=11 January 2018|work=Billboard|date=29 September 2015}}</ref> Энэ нь залуугийн эхнэр Лордыг түүнтэй учир ургуул хэмээн захиалсан байдаг нь сүүлд илэрдэг.<ref>{{cite news|last1=Syren Couture Staff|title=Лорд Syren Latex брэндийг цоо шинэ Disclosure-н дүрс бичлэгт өмслөө|url=http://syrencouture.com/full-disclosure-lorde-wears-syren-latex-in-the-magnets-video-for-a-beautifully-sinister-look/|accessdate=31 January 2018|work=Syren Couture|date=23 November 2015|archive-date=13 Аравдугаар сар 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013104555/http://syrencouture.com/full-disclosure-lorde-wears-syren-latex-in-the-magnets-video-for-a-beautifully-sinister-look/|url-status=dead}}</ref> Энэхүү дүрс бичлэг Лорд залууг усан сан руу түлхэн, эцэст нь усан сангаа шатааж байгаагаар дуусдаг.<ref name="rsvideo" /> Шүүмжлэгчид дүрс бичлэгийн өнгө төрх болон зохиолыг өндрөөр үнэлсэн бөгөөд, Лордын дүрийг ''femme fatale'' хэмээгээд түүний стилийг ''The Chronicles of Narnia'' киноны цагаан шулам болон ''The Matrix'' франчайзын ''Trinity'' гэх дүрүүдтэй зүйрлэсэн юм.<ref>{{cite news|last1=Holub|first1=Christian|title=Лордын шинэ видео|url=http://ew.com/article/2015/09/29/lorde-disclosure-magnets-video/|accessdate=11 January 2018|work=Entertainment Weekly|date=29 September 2015|archive-date=11 Нэгдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111170055/http://ew.com/article/2015/09/29/lorde-disclosure-magnets-video/|url-status=dead}}{{cite news|last1=Cinquemani|first1=Sal|title=Лорд Femme Fatale-н дүрийг шинэ Disclosurе-н клип "Magnets"-д бүтээжээ|url=https://www.slantmagazine.com/house/article/lorde-plays-the-femme-fatale-in-the-music-video-for-disclosures-magnets|accessdate=11 January 2018|work=Slant|date=29 September 2015}}{{cite news|last1=Noisey Staff|title=Disclosure-н "Magnets" видеонд Лорд маш их гал болон 'The Matrix' шиг хувцаслажээ|url=https://noisey.vice.com/en_uk/article/rq4w33/disclosure-magnets-lorde-video|accessdate=11 January 2018|work=Vice|publisher=Noisey|date=30 September 2015|archive-date=11 Нэгдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111165925/https://noisey.vice.com/en_uk/article/rq4w33/disclosure-magnets-lorde-video|url-status=dead}}</ref> ''Consequence of Sound'' сэтгүүл Disclosure хамтлаг өөрсдийн видеондоо байхгүй байгаа ч тэдний үүргийг Лорд "ядах зүйлгүй авч гарсан" хэмээсэн юм.<ref>{{cite news|last1=Geslani|first1=Michelle|title=Disclosure болон Лорд, "Magnets"-т|url=https://consequenceofsound.net/2015/09/disclosure-and-lorde-share-steamy-new-video-for-magnets-watch/|accessdate=11 January 2018|work=Consequence of Sound|date=29 September 2015}}</ref> ''The Atlantic'' сэтгүүлийн эрхлэгч Спенсэр Корньабер энэ дүрс бичлэгийг [[Тэйлор Свифт]]-ийн "Bad Blood" (2015) болон "[[Blank Space]]" (2014), мөн дуучин [[Рианна]]-ын "Bitch Better Have My Money" хэмээх дүрс бичлэгүүдтэй жишиж, "эмэгтэйчүүдийн хүч" хэмээх тодорхойлолтыг өгсөн байна.<ref>{{cite news|last1=Kornhaber|first1=Spencer|title=Эмэгтэйчүүдийн дүрс бичлэгүүд|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/10/hot-new-music-video-trend-murderous-women/408295/|accessdate=11 January 2018|work=The Atlantic|date=1 October 2015}}</ref> ==Дууны жагсаалт== {{Track listing|headline=Дижитал худалдан авалт|title1=Magnets|note1=featuring Lorde|length1=3:19}}{{Track listing|headline=Дижитал худалдан авалт — Magnets (Ремиксүүд)|title4=Magnets|note6=Jon Hopkins remix|title6=Magnets|length5=4:46|note5=SG Lewis remix|title5=Magnets|length4=4:34|note4=Tiga remix|length3=6:56|title1=Magnets|note3=Loco Dice remix|title3=Magnets|length2=4:20|note2=A-Trak remix|title2=Magnets|length1=6:16|note1=Disclosure V.I.P.|length6=6:55}} == Дууг бүтээлцсэн == ===== Дуу бичилт болон эвлүүлэг ===== * Нью-Йорк хотын Sterling Sound Studios-д мастер хийсэн * Salli Isaak Songs (SESAC), Universal Music Publishing (UMPG), Songs Music Publishilng (ASCAP)-р дамжуулагдан нийтлэгдсэн ===== Дууг бүтээлцсэн ===== * Хоуард Лоренс – продюсер, [[дуу зохиогч]], эвлүүлэгч * Гая Лоренс – продюсер, дуу зохиогч, эвлүүлэгч * Элла Елик-О'Коннор – [[Дуучин|гоцлол дуучин]], хамтарсан уран бүтээлч, дуу зохиогч * Жеймс Напьер – дуу зохиогч * Гүс Пирели – инженер == Чартад үзүүлсэн амжилт == ====Долоо хоног тутмын чарт==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Чарт (2015/16 он) ! scope="col"| Оргил<br />амжилт |- |- |{{flagicon|Австрали}} Австрали (ARIA) | align="center" |14 |- |{{flagicon|АНУ}} АНУ Bubbling Under Hot 100 Singles ''(Billboard'') | align="center" |2 |- |{{flagicon|АНУ}} АНУ Dance Club Songs ''(Billboard'') | align="center" |1 |- |{{flagicon|АНУ}} АНУ Hot Dance/Electronic Songs ''(Billboard'') | align="center" |8 |- |{{flagicon|АНУ}} АНУ Alternative Songs ''(Billboard'') | align="center" |13 |- |{{flagicon|АНУ}} АНУ Rock Airplay ''(Billboard'') | align="center" |21 |- |{{flagicon|Бельги}} Бельги (Ultratop 50 Flanders) | align="center" |36 |- ||{{flagicon|Ирланд}} Ирланд (IRMA) | align="center" |64 |- ||{{flagicon|Их Британи}} Их Британи (Official Charts Company) | align="center" |71 |- |{{flagicon|Их Британи}} Их Британи Dance (Official Charts Company) | align="center" |20 |- ||{{flagicon|Канад}} Канад (Canadian Hot 100) | align="center" |58 |- ||{{flagicon|Нидерланд}} Нидерланд (Single Top 100) | align="center" |74 |- ||{{flagicon|Словак}} Словак (Singles Digitál Top 100) | align="center" |49 |- ||{{flagicon|Франц}} Франц (SNEP) | align="center" |87 |- ||{{flagicon|Чех}} Чех (Rádio Top 100) | align="center" |50 |- ||{{flagicon|Чех}} Чех (Singles Digitál Top 100) | align="center" |74 |- |{{flagicon|Шинэ Зеланд}} Шинэ Зеланд (Recorded Music NZ) | align="center" |2 |- |{{flagicon|Шинэ Зеланд}} Шинэ Зеланд Digital Songs (''Billboard'') | align="center" |1 |- ||{{flagicon|Шотланд}} Шотланд (Official Charts Company) | align="center" |63 |- |} ====Жилийн эцсийн чарт==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Чарт (2016 он) ! scope="col" | Оргил<br />амжилт |- |- |{{flagicon|АНУ}} [[АНУ]] Dance Club Songs ''(Billboard'') | align="center" |33 |- |{{flagicon|АНУ}} [[АНУ]] Hot Dance/Electronic Songs ''(Billboard'') | align="center" |29 |- |} == Гэрчилгээнүүд == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| Улс ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope="col"| Гэрчилгээний шалгуур |- |- |- |- ||{{flagicon|Австрали}} Австрали (ARIA) | Platinum/Платинум | 70,000^ |- |{{flagicon|Их Британи}} Их Британи (BPI) |Silver/Мөнгө |200,000‡ |- |{{flagicon|Шинэ Зеланд}} Шинэ Зеланд (RMNZ) | 2× Platinum/2× Платинум | 60,000* |- | colspan="3" |{{Small|^тухайн улсад орж ирсэн тоо ширхэг дээр үндэслэн гэрчилгээг олгосон<br />*зарагдсан тоо ширхэг дээр үндэслэн гэрчилгээг олгосон<br />‡зарагдсан тоо ширхэг+стриминг дээр үндэслэн гэрчилгээг олгосон}} |} ==Цацагдсан түүх== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Улс ! scope="col"| Огноо ! scope="col"| Хэлбэр ! scope="col"| Лабел ! scope="col"| Холбоос |- | scope="row"| Дэлхий даяар | 2015 оны 9-р сарын 23 | Дижитал худалдан авалт |{{flatlist|*PMR *Island}} |<ref>{{cite web|url = https://itunes.apple.com/nz/album/caracal-deluxe/1002029534|title = Magnets – Apple Music дэх Disclosure & Lorde-ийн сингл|accessdate = 2015 оны 12-р сарын 3|publisher = iTunes Store}}</ref> |- | rowspan="3" scope="row" | АНУ |2015 оны 11-р сарын 10 |Альтернатив радио |{{hlist|Capitol|}} |<ref>{{cite web|url=http://www.allaccess.com/dance/future-releases|title=Хуулбар|accessdate=2014 оны 9-р сарын 12|publisher=All Access|archive-date=2017-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228225110/http://www.allaccess.com/dance/future-releases|url-status=dead}}</ref> |- |2015 оны 11-р сарын 16 |Дижитал худалдан авалт |{{flatlist|*PMR *Island}} | |- |2015 оны 11-р сарын 24 |Dance радио |{{hlist|Capitol|}} |<ref>{{cite web|url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|title=Mainstream Rhythmic Top 40 радиогийн цацалтын хуваарь|accessdate=2017 оны 3-р сарын 6|publisher=AllAccess Music Group|archive-date=2012-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111180956/http://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|url-status=dead}}</ref> |- | scope="row" | Итали |2015 оны 12-р сарын 5 |Contemporary hit радио | Universal |<ref>{{cite web|url=http://radiodate.it/radio-date/disclosure-magnets-feat-lorde-143872-04-12-2015-radiodate/|title=DISCLOSURE болон LORDE: Magnets радиогийн хуваарь|publisher=Radiodate|accessdate=2016 оны 9-р сарын 13}}</ref> |- |} == Холбоос == {{Lorde-ийн синглүүд|state=collapsed}} [[Ангилал:Лордын дуу]] qk39qdjjsqi1srh6advcwzl6igzeeho Эзэн хороо 0 77158 860903 856694 2026-07-04T07:09:31Z Megzer 20491 860903 wikitext text/x-wiki [[Файл:Karta över Ryssland -Gengis khan tomb.jpg|thumb|Страленбергийн 18-р зууны үеийн "Great Tartary" газрын зураг дээрх "Karakoſchun буюу Их алдар цуутай Чингис хааны булш"-ыг өмнөд "Ordus"-д харуулсан дэлгэрэнгүй.]] [[Файл:Tombeau Gengis Khan.1897.1.png|thumb|Charles-Eudes Bonin-ийн 1897 оны Эзэн хорооны гэрэл зураг.]] '''Эзэн Хороо''' ([[монгол бичиг]]: {{MongolUnicode|ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠤᠷᠤᠭᠠ}}) гэдэг нь [[Чингис хаан]] болон түүний дөрвөн хатдын сүнс, сүлдийг тахидаг тахилгын онгон бөгөөд, заримдаа "Чингис хааны онгон" ({{MongolUnicode|ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ ᠬᠠᠭᠠᠨᠤ<br>ᠤᠩᠭᠤᠨ}}), "Ерөнхий шүтээн", "Эзний найман цагаан гэр"{{sfn|Choimaa|2006|pp=249}}{{sfn|Bayarsaikhan|2006|pp=132}}, "Найман цагаан гэр"{{sfn|Choimaa|2006|pp=269}}, "Цагаан гэр"{{sfn|Bayarsaikhan|2006|pp=135}}{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=56}} гэж нэрлэж байсан. == Түүх == [[Чингис хаан]] 1227 онд [[Тангуд улс|Тангуд улсыг]] мөхөөгөөд 8 дугаар сард нь нас нөгчихөд алтан шарилыг нь хамгаалан монголын уламжлалт ёсны дагуу эх нутагт нь хүргэн явах зам зуур [[Ордос]]ын Мунын хөөвөр гэдэг газар шарил ачсан тэрэг саатсанд, [[Сөнөд|Сөнидийн]] Гилгүдэй баатар тэрэгний өмнө өчил өчсөнд тэрэгний дугуй шавраас гарахад Чингис хааны өмссөн цамц, өргөө гэр, өрөөсөн оймс зэргийг тэнд онголж Чингис хааны шүтээн тахилгын онгон анх үүсэн байгуулж “ерөнхий шүтээн” гэж нэрлэх болжээ. Чингис хааны жинхэнэ шарилийг [[Бурхан Халдун]]ы өвөр '''Хүрэлхү''' гэдэг газар оршуулж хамаг улсын шүтээн болгон тахисан байна. [[Өгэдэй хаан]]ы үед [[Хархорум]]д тахилгын ордон байгуулж, нэгэн удаа тахихдаа ноёдын дөчин гоо охидыг сонгож Эзэн Богдын араас дагуулж оршуулсан тахилгын зан үйл болжээ. [[Хубилай хаан]]ы үед [[Шанду]] хотын Бумбатын хөндий гэдэг газар тахилга үйлдэж байжээ.{{Citation needed}} Дараа нь [[Дайду]] нийслэл хотод дээдсийн тахилгын 8 сүм байгуулж [[Есүхэй баатар]] тэргүүтэй өвөг дээдэстээ шүтлэгийн ордон байгуулсныг '''"Найман цагаан ордон"''' гэж нэрлэх болсон нь яваандаа "Найман цагаан гэр", "Цагаан гэр", "Эзний найман цагаан гэр", "Эзэн Хороо" хэмээх нэрс үүсэх үндэс болсон. Юань Улсын үед "'''Чингис хааны дөрвөн их орд", "Найман цагаан орд"''' гэдэг нь хоёр тусдаа байгууламж байсан. Чингис хааны дөрвөн их ордос нь Хархорум төвтэй Монгол нутагт байсан бөгөөд алтан ургийн [[жинь ван]] цолтой ханхүү нар монгол нутгийг захирахаас гадна уг дөрвөн ордын тахилга, хятад нутаг дахь соёрхолын газраас ирэх татварын эд бараа, мөнгөнд хяналт тавих, зарцуулах үүрэгтэйгээр ерөнхийд нь хариуцдаг байсан. Харин Найман цагаан орд хэмээх нь [[Дайду|Дайду хотод]] Хубилай хааны байгуулсан хятад, монгол ёсыг хольсон өвөг дээдсийн тахилгын сүм юм. 1292 онд Хубилай хааны зарлигаар ач хөвгүүн [[Гамала|Гамалад]] жинь ван цол өгөхдөө "...'''''Чингис хааны дөрвөн их орд''', цэрэг морь, Монгол улсын бүх газрыг...''"{{sfn|Song|1976|pp=637}} захируулан суулгажээ. [[Юань улсын судар|Юань улсын сударт]] дөрвөн их ордост их хэмжээний мөнгө, торго тусламжаар өгч байсан тэмдэглэл цөөн удаа тэмдэглэжээ. Найман цагаан ордыг 1263-1266 онд дараах найман гэр өргөөтэй байгуулахдаа дараах байдалтай байв. # Есүхэй баатрын 1-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Чингис хааны 2-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Өгэдэй хааны 3-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Тулуй хааны 4-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Хааны авга Зүчийн 5-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Хааны авга Цагадайн 6-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Гүюг хааны 7-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Мөнх хааны 8-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} Юань Улсын сүүлээр олон хаад хатад солигдсоор анхны найман цагаан гэрээс гадна нэмж 10 гаруй хаадын орд гэр бүхий тахилын онгон байгуулагдсан. 1368 онд [[Юань Улс]] мөхөж монголчууд [[Бээжин]]гээс ухран уугуул нутагтаа буцснаас хойш Найман цагаан гэр, Дөрвөн их орд хоёр нь нэгдэж нэг бүтэцд хамаарах болсон. 1439 он хүртэл 70 гаруй жилд Найман цагаан гэрийн тухай мэдээ сураг алдарснаа [[Тогоон тайш]] бүх Монголыг дахин нэгтгэсний дараа Найман цагаан гэрт ирж тахилга хийн, Монголын хаан болохоор горилоод алагдаж байгаа тухай [[Алтан товч]], [[Эрдэнийн товч]] зэрэг сурвалжид гардаг. Чухам энэ үеэс Монголын хаан сэнтийд залрах ёслолыг Чингис хааны онгон шүтээний өмнө зохион байгуулж, хаан цолоо баталгаажуулдаг ёс 1636 он хүртэл мөрдөгдөж байсан. Монгол нутагт ирсэн Найман цагаан ордосоос Чингис хаан, 4 их хатдын цомцог ордон үлдэснийг нийлүүлж, Ордос түмэн хариуцан тахисаар байжээ. XVI зууны эхэн [[Даян хаан|Даян хааны]] үед Монголын ноёрхлын төв дахин говийн өмнө шилжихэд Ордос түмэн дагалдаж, Хатан голын Бортохойд нутаглахад Эзэн Хороо зэрэг олон шүтээн, өнөөгийн нутагт ирж нутаглах болов. Чингис хааны Найман цагаан орд зэрэг шүтээн нь тухайн үед Ордосын Арвас, Алаг уул, Харгуна ханы өвөр, Вангийн голын Их зуу зэрэг олон газраар нүүн шилжиж 1649 онд Ордос зүүн гарын дундад хошууны (бас Жүн вангийн хошуу гэдэг) Баянцанхагийн голын хөвөөнд хадгалан тахижээ. Түүнээс хойш энэ газрыг "Эзэн хороо" хэмээн нэрлэх болсон байна. [[БНХАУ]] байгуулагдсны дараа 1959 онд уг газарт [[Эзэн Хороо хошуу]] хэмээх засаг захиргааны нэгж байгуулжээ. 1955 онд уг газарт Чингис хааны онгон хэмээх шүтээн онгоны барилга баригдаж нүүж орсон. жил бүр дөрвөн цагийн тахилга үйлддэг болсон байна. == Бүтэц == ==== Албан тушаалтан ==== 14-17-р зуунд Эзэн Богдын онгоныг тахигч Ордос түмнийг [[жонон]] захирах тул ерөнхий эзэн болж, онгоны өдөр тутмын үйлийг [[тайш]], [[чинсан]], [[хонжин]], ерөөлч, тахилч, туульч зэрэг сул тушаалтад бусад дархадаа хариуцаж байсан. Дархад хэмээх нь онгоны өдөр тутмын тахил тайлгыг хариуцдаг тахилчид, тэдний өрх гэр бүл, хамгаалан сахигчдыг үеийн үед татвар гувчуураас чөлөөлж, зөвхөн Эзэн Богдын онгонд үйлчлэх тул дархалсан нь ийм нэр үүсэхэд нөлөөлсөн. Анх олон тоотой байсан ч, манжийн эрхшээлд орсны дараа тэдний тоог 500 өрх айлаар тогтоож, манжийн төрийн алба татвараас чөлөөлжээ. Жонон цол нь манжаас өмнө улс төрийн эрх мэдэлтэй чухал цол, албан тушаал байснаа Манжид дагаар орсноос хойш билэгдэлийн шинжтэй сул цол болж хувираад, хэн томилохыг [[Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яам|Монгол журганаас]] тогтоодог болжээ. ==== Соёрхолын газар ==== Чингис хааны дөрвөн их ордын соёрхолын газраас жил бүр тодорхой тооны мөнгө, торго даавуу ирдэг байсан. Жилийн хишгийг улсын сан болон умар хятад дахь эзэмшил газраас ёнгор даавуу тушаадаг өрх, өмнөд хятад дахь эзэмшил газраас зоосон мөнгө тушаадаг өрх гэсэн гурван эх үүсвэрээс ихэнх орлогоо олдог байсан. # "Их ордны жилийн хишиг: Мөнгө 43 ембүү, улаан хүрэн гурамсан сиймхий (торгын нэгэн зүйл) 24 толгой, өнгө бүрийн өөтөн ба ёнгор 5000 жин, зүү 3000 ширхэг, торго 75 толгой, байнга гаалийн торго 800 толгой. Ёнгор даавуу тушаах өрх 1275 онд 60,000 өрх хувьлан өгчээ. 1319 онд дахин шалгахад 12693 өрх байсан бөгөөд нийт 5207 жин ёнгор хураадаг байжээ. 1281 онд Зяннаний зоос тушаах өрхийг Ганьчжоу лу-гаас 20000 өрх (өрх бүр таван цэн тушаадаг) хуваан өгсөн бөгөөд найман зуун ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} # Хоёрдугаар ордны жилийн хишиг: Мөнгө 50 ебмүү, торго 75 толгой, байнга гаалийн торго 1490 толгой, ёнгор даавуу тушаах өрх: 1257 онд Цинчэн сяний 2900 өрхийг хувьдан өгчээ. 1319 онд дахин шалгахад 1556 өрх үлдсэн бөгөөд нийт 657 жин ёнгор хураадаг байсан. 1281 онд Зяннаний зоос тушаах өрх: Ганьжоу Лу-гаас 15000 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд зургаан зуун ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} # Гуравдугаар ордны жилийн хишиг: мөнгө 50 ембүү, торго 75 толгой. Байнга гаалийн торго 682 толгой, ёнгор даавуу тушаах өрх: 1252 онд 318 өрх өгсөн ч, 1319 онд шалгахад 121 өрх байсан бөгөөд 48 жин ёнгор хураадаг байжээ. Зяннаний зоос тушаадаг өрх 1281 онд Ганьжоу Лу-гаас 21000 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд нийт 840 ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} # Дөрөвдүгээр ордны жилийн хишиг: мөнгө 50 ембүү, торго 75 толгой. Ёнгор тушаах өрх: 1252 онд Жэндин зэрэг газрын 283 өрхийг хувьдан өгчээ. 1319 онд шалгахад 116 өрх байсан бөгөөд нийт 46 жин ёнгор хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} Мөн эдгээрээс гадна Дайду, Шанду, Баодин, Хэдун, Жуожоу, Тай-ань зэрэг газарт дөрвөн их ордод мөнгө, будаа тутарга, торго мяндас даавуу, архи дарс зэргийг үйлдэх жижиг үйлдвэрүүд олон тоогоор байжээ. ==== Дөрвөн цагийн хурим ==== Чингис хааны онгоны тахилын хамгийн чухал зүйлийн нэг нь [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] үед зохиож, [[Алтан хан|Алтан ханы]] үед засагдсан "[[Арван Буянт Номын Цагаан Түүх]]" зохиолд '''"Дөрвөн цагийн хурим"''' хэмээх эртний монголын цаг тооллын дагуу хийх ёслолыг зохиосон нь онгоны тахил тайлгыг хийх баримжааг олгодог. # Хаврын эцэс сарын 21-нээ Чингис хааны 99 гүүдээ уяж, цагаан сацалаа сацсанаар '''цагаан сүргийн хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|32-33}} # Зуны дунд сарын 15-наа ертөнцийн шүтээн дэлгэр эх их тугийг тавьж, 99 цагаагчнаа уураг үрсийг гаргаснаар '''зуны уурын хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|32-33}} # Намрын эцэс сарын 12 унаганы ногт шилбийг эвхэснээр '''намрын ширгийн хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|32-33}} # Өвлийн тэргүүн сарын шинийн гуравнаа '''Чингис хааны мялагаадын хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|32-33}} Эзэн Хороонд ямар зүйлийг тахихаас шалтгаалж олон төрлийн тахилга үйлддэг. Цагаан, Хар сүлдийг тахих бол сүлдийн тахилга, Мялгаалгийн тахилга, Их бага Жигий, 7 бурхан одны тахилга, галын тахилга, Цахар усан шүтээний алаг сүлдийн тахилга зэрэг тахилга хийж байсан. Ингэхдээ юу тахиж байгаагаас шалтгаалж, хар цагаан сүлдийн сан, гарилын өчиг зэрэг төрөл бүрийн ерөөл магтаалыг цээжээр уншиж байсан. == Эшлэл == {{reflist}} == Ном зүй == * {{Cite book|last=Choimaa |first=Sh |title=Лувсанданзан гүүш. Алтан товч |year=2006 |location=Улаанбаатар|publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Bayarsaikhan |first=M |title=Саган сэцэн. Эрдэнийн товч |year=2006 |location=Улаанбаатар|publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Zayabaatar |first=D |title=Жамба. Асрагч нэртийн түүх |year=2006 |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Saishaal |first=D |title=Чингис хааны товчоон |year=2010 |volume=2 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |last2=Turdalai |first2=R |last3=Bayarsaikhan |first3=B |title=Арван Буянт Номын Цагаан Түүх |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Song |first=Lian |title=Yuan Shi |publisher=Zhonghua shuju |year=1976 |chapter= |location=Beijing |language=zh |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%85%83%E5%8F%B2}} [[Ангилал:Чингис хаан]] [[Ангилал:Өвөр Монголын барилга байгууламж]] tasbjm0p5am5qpy247w6fpdqota38jx 860904 860903 2026-07-04T07:11:10Z Megzer 20491 860904 wikitext text/x-wiki [[Файл:Karta över Ryssland -Gengis khan tomb.jpg|thumb|Страленбергийн 18-р зууны үеийн "Great Tartary" газрын зураг дээрх "Karakoſchun буюу Их алдар цуутай Чингис хааны булш"-ыг өмнөд "Ordus"-д харуулсан дэлгэрэнгүй.]] [[Файл:Tombeau Gengis Khan.1897.1.png|thumb|Charles-Eudes Bonin-ийн 1897 оны Эзэн хорооны гэрэл зураг.]] '''Эзэн Хороо''' ([[монгол бичиг]]: {{MongolUnicode|ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠤᠷᠤᠭᠠ}}) гэдэг нь [[Чингис хаан]] болон түүний дөрвөн хатдын сүнс, сүлдийг тахидаг тахилгын онгон бөгөөд, заримдаа "Чингис хааны онгон" ({{MongolUnicode|ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ ᠬᠠᠭᠠᠨᠤ<br>ᠤᠩᠭᠤᠨ}}), "Ерөнхий шүтээн", "Эзний найман цагаан гэр"{{sfn|Choimaa|2006|pp=249}}{{sfn|Bayarsaikhan|2006|pp=132}}, "Найман цагаан гэр"{{sfn|Choimaa|2006|pp=269}}, "Цагаан гэр"{{sfn|Bayarsaikhan|2006|pp=135}}{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=56}} гэж нэрлэж байсан. == Түүх == [[Чингис хаан]] 1227 онд [[Тангуд улс|Тангуд улсыг]] мөхөөгөөд 8 дугаар сард нь нас нөгчихөд алтан шарилыг нь хамгаалан монголын уламжлалт ёсны дагуу эх нутагт нь хүргэн явах зам зуур [[Ордос]]ын Мунын хөөвөр гэдэг газар шарил ачсан тэрэг саатсанд, [[Сөнөд|Сөнидийн]] Гилгүдэй баатар тэрэгний өмнө өчил өчсөнд тэрэгний дугуй шавраас гарахад Чингис хааны өмссөн цамц, өргөө гэр, өрөөсөн оймс зэргийг тэнд онголж Чингис хааны шүтээн тахилгын онгон анх үүсэн байгуулж “ерөнхий шүтээн” гэж нэрлэх болжээ. Чингис хааны жинхэнэ шарилийг [[Бурхан Халдун]]ы өвөр '''Хүрэлхү''' гэдэг газар оршуулж хамаг улсын шүтээн болгон тахисан байна. [[Өгэдэй хаан]]ы үед [[Хархорум]]д тахилгын ордон байгуулж, нэгэн удаа тахихдаа ноёдын дөчин гоо охидыг сонгож Эзэн Богдын араас дагуулж оршуулсан тахилгын зан үйл болжээ. [[Хубилай хаан]]ы үед [[Шанду]] хотын Бумбатын хөндий гэдэг газар тахилга үйлдэж байжээ.{{Citation needed}} Дараа нь [[Дайду]] нийслэл хотод дээдсийн тахилгын 8 сүм байгуулж [[Есүхэй баатар]] тэргүүтэй өвөг дээдэстээ шүтлэгийн ордон байгуулсныг '''"Найман цагаан ордон"''' гэж нэрлэх болсон нь яваандаа "Найман цагаан гэр", "Цагаан гэр", "Эзний найман цагаан гэр", "Эзэн Хороо" хэмээх нэрс үүсэх үндэс болсон. Юань Улсын үед "'''Чингис хааны дөрвөн их орд", "Найман цагаан орд"''' гэдэг нь хоёр тусдаа байгууламж байсан. Чингис хааны дөрвөн их ордос нь Хархорум төвтэй Монгол нутагт байсан бөгөөд алтан ургийн [[жинь ван]] цолтой ханхүү нар монгол нутгийг захирахаас гадна уг дөрвөн ордын тахилга, хятад нутаг дахь соёрхолын газраас ирэх татварын эд бараа, мөнгөнд хяналт тавих, зарцуулах үүрэгтэйгээр ерөнхийд нь хариуцдаг байсан. Харин Найман цагаан орд хэмээх нь [[Дайду|Дайду хотод]] Хубилай хааны байгуулсан хятад, монгол ёсыг хольсон өвөг дээдсийн тахилгын сүм юм. 1292 онд Хубилай хааны зарлигаар ач хөвгүүн [[Гамала|Гамалад]] жинь ван цол өгөхдөө "...'''''Чингис хааны дөрвөн их орд''', цэрэг морь, Монгол улсын бүх газрыг...''"{{sfn|Song|1976|pp=637}} захируулан суулгажээ. [[Юань улсын судар|Юань улсын сударт]] дөрвөн их ордост их хэмжээний мөнгө, торго тусламжаар өгч байсан тэмдэглэл цөөн удаа тэмдэглэжээ. Найман цагаан ордыг 1263-1266 онд дараах найман гэр өргөөтэй байгуулахдаа дараах байдалтай байв. # Есүхэй баатрын 1-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Чингис хааны 2-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Өгэдэй хааны 3-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Тулуй хааны 4-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Хааны авга Зүчийн 5-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Хааны авга Цагадайн 6-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Гүюг хааны 7-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Мөнх хааны 8-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} Юань Улсын сүүлээр олон хаад хатад солигдсоор анхны найман цагаан гэрээс гадна нэмж 10 гаруй хаадын орд гэр бүхий тахилын онгон байгуулагдсан. 1368 онд [[Юань Улс]] мөхөж монголчууд [[Бээжин]]гээс ухран уугуул нутагтаа буцснаас хойш Найман цагаан гэр, Дөрвөн их орд хоёр нь нэгдэж нэг бүтэцд хамаарах болсон. 1439 он хүртэл 70 гаруй жилд Найман цагаан гэрийн тухай мэдээ сураг алдарснаа [[Тогоон тайш]] бүх Монголыг дахин нэгтгэсний дараа Найман цагаан гэрт ирж тахилга хийн, Монголын хаан болохоор горилоод алагдаж байгаа тухай [[Алтан товч]], [[Эрдэнийн товч]] зэрэг сурвалжид гардаг. Чухам энэ үеэс Монголын хаан сэнтийд залрах ёслолыг Чингис хааны онгон шүтээний өмнө зохион байгуулж, хаан цолоо баталгаажуулдаг ёс 1636 он хүртэл мөрдөгдөж байсан. Монгол нутагт ирсэн Найман цагаан ордосоос Чингис хаан, 4 их хатдын цомцог ордон үлдэснийг нийлүүлж, Ордос түмэн хариуцан тахисаар байжээ. XVI зууны эхэн [[Даян хаан|Даян хааны]] үед Монголын ноёрхлын төв дахин говийн өмнө шилжихэд Ордос түмэн дагалдаж, Хатан голын Бортохойд нутаглахад Эзэн Хороо зэрэг олон шүтээн, өнөөгийн нутагт ирж нутаглах болов. Чингис хааны Найман цагаан орд зэрэг шүтээн нь тухайн үед Ордосын Арвас, Алаг уул, Харгуна ханы өвөр, Вангийн голын Их зуу зэрэг олон газраар нүүн шилжиж 1649 онд Ордос зүүн гарын дундад хошууны (бас Жүн вангийн хошуу гэдэг) Баянцанхагийн голын хөвөөнд хадгалан тахижээ. Түүнээс хойш энэ газрыг "Эзэн хороо" хэмээн нэрлэх болсон байна. [[БНХАУ]] байгуулагдсны дараа 1959 онд уг газарт [[Эзэн Хороо хошуу]] хэмээх засаг захиргааны нэгж байгуулжээ. 1955 онд уг газарт Чингис хааны онгон хэмээх шүтээн онгоны барилга баригдаж нүүж орсон. жил бүр дөрвөн цагийн тахилга үйлддэг болсон байна. == Бүтэц == ==== Албан тушаалтан ==== 14-17-р зуунд Эзэн Богдын онгоныг тахигч Ордос түмнийг [[жонон]] захирах тул ерөнхий эзэн болж, онгоны өдөр тутмын үйлийг [[тайш]], [[чинсан]], [[хонжин]], ерөөлч, тахилч, туульч зэрэг сул тушаалтад бусад дархадаа хариуцаж байсан. Дархад хэмээх нь онгоны өдөр тутмын тахил тайлгыг хариуцдаг тахилчид, тэдний өрх гэр бүл, хамгаалан сахигчдыг үеийн үед татвар гувчуураас чөлөөлж, зөвхөн Эзэн Богдын онгонд үйлчлэх тул дархалсан нь ийм нэр үүсэхэд нөлөөлсөн. Анх олон тоотой байсан ч, манжийн эрхшээлд орсны дараа тэдний тоог 500 өрх айлаар тогтоож, манжийн төрийн алба татвараас чөлөөлжээ. Жонон цол нь манжаас өмнө улс төрийн эрх мэдэлтэй чухал цол, албан тушаал байснаа Манжид дагаар орсноос хойш билэгдэлийн шинжтэй сул цол болж хувираад, хэн томилохыг [[Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яам|Монгол журганаас]] тогтоодог болжээ. ==== Соёрхолын газар ==== Чингис хааны дөрвөн их ордын соёрхолын газраас жил бүр тодорхой тооны мөнгө, торго даавуу ирдэг байсан. Жилийн хишгийг улсын сан болон умар хятад дахь эзэмшил газраас ёнгор даавуу тушаадаг өрх, өмнөд хятад дахь эзэмшил газраас зоосон мөнгө тушаадаг өрх гэсэн гурван эх үүсвэрээс ихэнх орлогоо олдог байсан. # "Их ордны жилийн хишиг: Мөнгө 43 ембүү, улаан хүрэн гурамсан сиймхий (торгын нэгэн зүйл) 24 толгой, өнгө бүрийн өөтөн ба ёнгор 5000 жин, зүү 3000 ширхэг, торго 75 толгой, байнга гаалийн торго 800 толгой. Ёнгор даавуу тушаах өрх 1275 онд 60,000 өрх хувьлан өгчээ. 1319 онд дахин шалгахад 12693 өрх байсан бөгөөд нийт 5207 жин ёнгор хураадаг байжээ. 1281 онд Зяннаний зоос тушаах өрхийг Ганьчжоу лу-гаас 20000 өрх (өрх бүр таван цэн тушаадаг) хуваан өгсөн бөгөөд найман зуун ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} # Хоёрдугаар ордны жилийн хишиг: Мөнгө 50 ебмүү, торго 75 толгой, байнга гаалийн торго 1490 толгой, ёнгор даавуу тушаах өрх: 1257 онд Цинчэн сяний 2900 өрхийг хувьдан өгчээ. 1319 онд дахин шалгахад 1556 өрх үлдсэн бөгөөд нийт 657 жин ёнгор хураадаг байсан. 1281 онд Зяннаний зоос тушаах өрх: Ганьжоу Лу-гаас 15000 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд зургаан зуун ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} # Гуравдугаар ордны жилийн хишиг: мөнгө 50 ембүү, торго 75 толгой. Байнга гаалийн торго 682 толгой, ёнгор даавуу тушаах өрх: 1252 онд 318 өрх өгсөн ч, 1319 онд шалгахад 121 өрх байсан бөгөөд 48 жин ёнгор хураадаг байжээ. Зяннаний зоос тушаадаг өрх 1281 онд Ганьжоу Лу-гаас 21000 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд нийт 840 ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} # Дөрөвдүгээр ордны жилийн хишиг: мөнгө 50 ембүү, торго 75 толгой. Ёнгор тушаах өрх: 1252 онд Жэндин зэрэг газрын 283 өрхийг хувьдан өгчээ. 1319 онд шалгахад 116 өрх байсан бөгөөд нийт 46 жин ёнгор хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2010|pp=226-227}} Мөн эдгээрээс гадна Дайду, Шанду, Баодин, Хэдун, Жуожоу, Тай-ань зэрэг газарт дөрвөн их ордод мөнгө, будаа тутарга, торго мяндас даавуу, архи дарс зэргийг үйлдэх жижиг үйлдвэрүүд олон тоогоор байжээ. ==== Дөрвөн цагийн хурим ==== Чингис хааны онгоны тахилын хамгийн чухал зүйлийн нэг нь [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] үед зохиож, [[Алтан хан|Алтан ханы]] үед засагдсан "[[Арван Буянт Номын Цагаан Түүх]]" зохиолд '''"Дөрвөн цагийн хурим"''' хэмээх эртний монголын цаг тооллын дагуу хийх ёслолыг зохиосон нь онгоны тахил тайлгыг хийх баримжааг олгодог. # Хаврын эцэс сарын 21-нээ Чингис хааны 99 гүүдээ уяж, цагаан сацалаа сацсанаар '''цагаан сүргийн хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} # Зуны дунд сарын 15-наа ертөнцийн шүтээн дэлгэр эх их тугийг тавьж, 99 цагаагчнаа уураг үрсийг гаргаснаар '''зуны уурын хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} # Намрын эцэс сарын 12 унаганы ногт шилбийг эвхэснээр '''намрын ширгийн хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} # Өвлийн тэргүүн сарын шинийн гуравнаа '''Чингис хааны мялагаадын хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} Эзэн Хороонд ямар зүйлийг тахихаас шалтгаалж олон төрлийн тахилга үйлддэг. Цагаан, Хар сүлдийг тахих бол сүлдийн тахилга, Мялгаалгийн тахилга, Их бага Жигий, 7 бурхан одны тахилга, галын тахилга, Цахар усан шүтээний алаг сүлдийн тахилга зэрэг тахилга хийж байсан. Ингэхдээ юу тахиж байгаагаас шалтгаалж, хар цагаан сүлдийн сан, гарилын өчиг зэрэг төрөл бүрийн ерөөл магтаалыг цээжээр уншиж байсан. == Эшлэл == {{reflist}} == Ном зүй == * {{Cite book|last=Choimaa |first=Sh |title=Лувсанданзан гүүш. Алтан товч |year=2006 |location=Улаанбаатар|publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Bayarsaikhan |first=M |title=Саган сэцэн. Эрдэнийн товч |year=2006 |location=Улаанбаатар|publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Zayabaatar |first=D |title=Жамба. Асрагч нэртийн түүх |year=2006 |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Saishaal |first=D |title=Чингис хааны товчоон |year=2010 |volume=2 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |last2=Turdalai |first2=R |last3=Bayarsaikhan |first3=B |title=Арван Буянт Номын Цагаан Түүх |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Song |first=Lian |title=Yuan Shi |publisher=Zhonghua shuju |year=1976 |chapter= |location=Beijing |language=zh |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%85%83%E5%8F%B2}} [[Ангилал:Чингис хаан]] [[Ангилал:Өвөр Монголын барилга байгууламж]] dyz8vbqueaopglt3zsdhuvvifgr4w01 860905 860904 2026-07-04T07:16:14Z Megzer 20491 860905 wikitext text/x-wiki [[Файл:Karta över Ryssland -Gengis khan tomb.jpg|thumb|Страленбергийн 18-р зууны үеийн "Great Tartary" газрын зураг дээрх "Karakoſchun буюу Их алдар цуутай Чингис хааны булш"-ыг өмнөд "Ordus"-д харуулсан дэлгэрэнгүй.]] [[Файл:Tombeau Gengis Khan.1897.1.png|thumb|Charles-Eudes Bonin-ийн 1897 оны Эзэн хорооны гэрэл зураг.]] '''Эзэн Хороо''' ([[монгол бичиг]]: {{MongolUnicode|ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠤᠷᠤᠭᠠ}}) гэдэг нь [[Чингис хаан]] болон түүний дөрвөн хатдын сүнс, сүлдийг тахидаг тахилгын онгон бөгөөд, заримдаа "Чингис хааны онгон" ({{MongolUnicode|ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ ᠬᠠᠭᠠᠨᠤ<br>ᠤᠩᠭᠤᠨ}}), "Ерөнхий шүтээн", "Эзний найман цагаан гэр"{{sfn|Choimaa|2006|pp=249}}{{sfn|Bayarsaikhan|2006|pp=132}}, "Найман цагаан гэр"{{sfn|Choimaa|2006|pp=269}}, "Цагаан гэр"{{sfn|Bayarsaikhan|2006|pp=135}}{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=56}} гэж нэрлэж байсан. == Түүх == [[Чингис хаан]] 1227 онд [[Тангуд улс|Тангуд улсыг]] мөхөөгөөд 8 дугаар сард нь нас нөгчихөд алтан шарилыг нь хамгаалан монголын уламжлалт ёсны дагуу эх нутагт нь хүргэн явах зам зуур [[Ордос]]ын Мунын хөөвөр гэдэг газар шарил ачсан тэрэг саатсанд, [[Сөнөд|Сөнидийн]] Гилгүдэй баатар тэрэгний өмнө өчил өчсөнд тэрэгний дугуй шавраас гарахад Чингис хааны өмссөн цамц, өргөө гэр, өрөөсөн оймс зэргийг тэнд онголж Чингис хааны шүтээн тахилгын онгон анх үүсэн байгуулж “ерөнхий шүтээн” гэж нэрлэх болжээ. Чингис хааны жинхэнэ шарилийг [[Бурхан Халдун]]ы өвөр '''Хүрэлхү''' гэдэг газар оршуулж хамаг улсын шүтээн болгон тахисан байна. [[Өгэдэй хаан]]ы үед [[Хархорум]]д тахилгын ордон байгуулж, нэгэн удаа тахихдаа ноёдын дөчин гоо охидыг сонгож Эзэн Богдын араас дагуулж оршуулсан тахилгын зан үйл болжээ. [[Хубилай хаан]]ы үед [[Шанду]] хотын Бумбатын хөндий гэдэг газар тахилга үйлдэж байжээ.{{Citation needed}} Дараа нь [[Дайду]] нийслэл хотод дээдсийн тахилгын 8 сүм байгуулж [[Есүхэй баатар]] тэргүүтэй өвөг дээдэстээ шүтлэгийн ордон байгуулсныг '''"Найман цагаан ордон"''' гэж нэрлэх болсон нь яваандаа "Найман цагаан гэр", "Цагаан гэр", "Эзний найман цагаан гэр", "Эзэн Хороо" хэмээх нэрс үүсэх үндэс болсон. Юань Улсын үед "'''Чингис хааны дөрвөн их орд", "Найман цагаан орд"''' гэдэг нь хоёр тусдаа байгууламж байсан. Чингис хааны дөрвөн их ордос нь Хархорум төвтэй Монгол нутагт байсан бөгөөд алтан ургийн [[жинь ван]] цолтой ханхүү нар монгол нутгийг захирахаас гадна уг дөрвөн ордын тахилга, хятад нутаг дахь соёрхолын газраас ирэх татварын эд бараа, мөнгөнд хяналт тавих, зарцуулах үүрэгтэйгээр ерөнхийд нь хариуцдаг байсан. Харин Найман цагаан орд хэмээх нь [[Дайду|Дайду хотод]] Хубилай хааны байгуулсан хятад, монгол ёсыг хольсон өвөг дээдсийн тахилгын сүм юм. 1292 онд Хубилай хааны зарлигаар ач хөвгүүн [[Гамала|Гамалад]] жинь ван цол өгөхдөө "...'''''Чингис хааны дөрвөн их орд''', цэрэг морь, Монгол улсын бүх газрыг...''"{{sfn|Song|1976|pp=637}} захируулан суулгажээ. [[Юань улсын судар|Юань улсын сударт]] дөрвөн их ордост их хэмжээний мөнгө, торго тусламжаар өгч байсан тэмдэглэл цөөн удаа тэмдэглэжээ. Найман цагаан ордыг 1263-1266 онд дараах найман гэр өргөөтэй байгуулахдаа дараах байдалтай байв. # Есүхэй баатрын 1-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Чингис хааны 2-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Өгэдэй хааны 3-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Тулуй хааны 4-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Хааны авга Зүчийн 5-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Хааны авга Цагадайн 6-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Гүюг хааны 7-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} # Мөнх хааны 8-р гэр{{sfn|Song|1976|pp=1712-1713}} Юань Улсын сүүлээр олон хаад хатад солигдсоор анхны найман цагаан гэрээс гадна нэмж 10 гаруй хаадын орд гэр бүхий тахилын онгон байгуулагдсан. 1368 онд [[Юань Улс]] мөхөж монголчууд [[Бээжин]]гээс ухран уугуул нутагтаа буцснаас хойш Найман цагаан гэр, Дөрвөн их орд хоёр нь нэгдэж нэг бүтэцд хамаарах болсон. 1439 он хүртэл 70 гаруй жилд Найман цагаан гэрийн тухай мэдээ сураг алдарснаа [[Тогоон тайш]] бүх Монголыг дахин нэгтгэсний дараа Найман цагаан гэрт ирж тахилга хийн, Монголын хаан болохоор горилоод алагдаж байгаа тухай [[Алтан товч]], [[Эрдэнийн товч]] зэрэг сурвалжид гардаг. Чухам энэ үеэс Монголын хаан сэнтийд залрах ёслолыг Чингис хааны онгон шүтээний өмнө зохион байгуулж, хаан цолоо баталгаажуулдаг ёс 1636 он хүртэл мөрдөгдөж байсан. Монгол нутагт ирсэн Найман цагаан ордосоос Чингис хаан, 4 их хатдын цомцог ордон үлдэснийг нийлүүлж, Ордос түмэн хариуцан тахисаар байжээ. XVI зууны эхэн [[Даян хаан|Даян хааны]] үед Монголын ноёрхлын төв дахин говийн өмнө шилжихэд Ордос түмэн дагалдаж, Хатан голын Бортохойд нутаглахад Эзэн Хороо зэрэг олон шүтээн, өнөөгийн нутагт ирж нутаглах болов. Чингис хааны Найман цагаан орд зэрэг шүтээн нь тухайн үед Ордосын Арвас, Алаг уул, Харгуна ханы өвөр, Вангийн голын Их зуу зэрэг олон газраар нүүн шилжиж 1649 онд Ордос зүүн гарын дундад хошууны (бас Жүн вангийн хошуу гэдэг) Баянцанхагийн голын хөвөөнд хадгалан тахижээ. Түүнээс хойш энэ газрыг "Эзэн хороо" хэмээн нэрлэх болсон байна. [[БНХАУ]] байгуулагдсны дараа 1959 онд уг газарт [[Эзэн Хороо хошуу]] хэмээх засаг захиргааны нэгж байгуулжээ. 1955 онд уг газарт Чингис хааны онгон хэмээх шүтээн онгоны барилга баригдаж нүүж орсон. жил бүр дөрвөн цагийн тахилга үйлддэг болсон байна. == Бүтэц == ==== Албан тушаалтан ==== 14-17-р зуунд Эзэн Богдын онгоныг тахигч Ордос түмнийг [[жонон]] захирах тул ерөнхий эзэн болж, онгоны өдөр тутмын үйлийг [[тайш]], [[чинсан]], [[хонжин]], ерөөлч, тахилч, туульч зэрэг сул тушаалтад бусад дархадаа хариуцаж байсан. Дархад хэмээх нь онгоны өдөр тутмын тахил тайлгыг хариуцдаг тахилчид, тэдний өрх гэр бүл, хамгаалан сахигчдыг үеийн үед татвар гувчуураас чөлөөлж, зөвхөн Эзэн Богдын онгонд үйлчлэх тул дархалсан нь ийм нэр үүсэхэд нөлөөлсөн. Анх олон тоотой байсан ч, манжийн эрхшээлд орсны дараа тэдний тоог 500 өрх айлаар тогтоож, манжийн төрийн алба татвараас чөлөөлжээ. Жонон цол нь манжаас өмнө улс төрийн эрх мэдэлтэй чухал цол, албан тушаал байснаа Манжид дагаар орсноос хойш билэгдэлийн шинжтэй сул цол болж хувираад, хэн томилохыг [[Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яам|Монгол журганаас]] тогтоодог болжээ. ==== Соёрхолын газар ==== Чингис хааны дөрвөн их ордын соёрхолын газраас жил бүр тодорхой тооны мөнгө, торго даавуу ирдэг байсан. Жилийн хишгийг улсын сан болон умар хятад дахь эзэмшил газраас ёнгор даавуу тушаадаг өрх, өмнөд хятад дахь эзэмшил газраас зоосон мөнгө тушаадаг өрх гэсэн гурван эх үүсвэрээс ихэнх орлогоо олдог байсан. # "Их ордны жилийн хишиг: Мөнгө 43 ембүү, улаан хүрэн гурамсан сиймхий (торгын нэгэн зүйл) 24 толгой, өнгө бүрийн өөтөн ба ёнгор 5000 жин, зүү 3000 ширхэг, торго 75 толгой, байнга гаалийн торго 800 толгой. Ёнгор даавуу тушаах өрх 1275 онд 60,000 өрх хувьлан өгчээ. 1319 онд дахин шалгахад 12693 өрх байсан бөгөөд нийт 5207 жин ёнгор хураадаг байжээ. 1281 онд Зяннаний зоос тушаах өрхийг Ганьчжоу лу-гаас 20000 өрх (өрх бүр таван цэн тушаадаг) хуваан өгсөн бөгөөд найман зуун ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2015|pp=226-227}} # Хоёрдугаар ордны жилийн хишиг: Мөнгө 50 ебмүү, торго 75 толгой, байнга гаалийн торго 1490 толгой, ёнгор даавуу тушаах өрх: 1257 онд Цинчэн сяний 2900 өрхийг хувьдан өгчээ. 1319 онд дахин шалгахад 1556 өрх үлдсэн бөгөөд нийт 657 жин ёнгор хураадаг байсан. 1281 онд Зяннаний зоос тушаах өрх: Ганьжоу Лу-гаас 15000 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд зургаан зуун ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2015|pp=226-227}} # Гуравдугаар ордны жилийн хишиг: мөнгө 50 ембүү, торго 75 толгой. Байнга гаалийн торго 682 толгой, ёнгор даавуу тушаах өрх: 1252 онд 318 өрх өгсөн ч, 1319 онд шалгахад 121 өрх байсан бөгөөд 48 жин ёнгор хураадаг байжээ. Зяннаний зоос тушаадаг өрх 1281 онд Ганьжоу Лу-гаас 21000 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд нийт 840 ембүү хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2015|pp=226-227}} # Дөрөвдүгээр ордны жилийн хишиг: мөнгө 50 ембүү, торго 75 толгой. Ёнгор тушаах өрх: 1252 онд Жэндин зэрэг газрын 283 өрхийг хувьдан өгчээ. 1319 онд шалгахад 116 өрх байсан бөгөөд нийт 46 жин ёнгор хураадаг байв.{{sfn|Saishaal|2015|pp=226-227}} Мөн эдгээрээс гадна Дайду, Шанду, Баодин, Хэдун, Жуожоу, Тай-ань зэрэг газарт дөрвөн их ордод мөнгө, будаа тутарга, торго мяндас даавуу, архи дарс зэргийг үйлдэх жижиг үйлдвэрүүд олон тоогоор байжээ. ==== Дөрвөн цагийн хурим ==== Чингис хааны онгоны тахилын хамгийн чухал зүйлийн нэг нь [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] үед зохиож, [[Алтан хан|Алтан ханы]] үед засагдсан "[[Арван Буянт Номын Цагаан Түүх]]" зохиолд '''"Дөрвөн цагийн хурим"''' хэмээх эртний монголын цаг тооллын дагуу хийх ёслолыг зохиосон нь онгоны тахил тайлгыг хийх баримжааг олгодог. # Хаврын эцэс сарын 21-нээ Чингис хааны 99 гүүдээ уяж, цагаан сацалаа сацсанаар '''цагаан сүргийн хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} # Зуны дунд сарын 15-наа ертөнцийн шүтээн дэлгэр эх их тугийг тавьж, 99 цагаагчнаа уураг үрсийг гаргаснаар '''зуны уурын хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} # Намрын эцэс сарын 12 унаганы ногт шилбийг эвхэснээр '''намрын ширгийн хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} # Өвлийн тэргүүн сарын шинийн гуравнаа '''Чингис хааны мялагаадын хурим'''{{sfn|Choimaa|Turdalai|Bayarsaikhan|2006|pp=32-33}} Эзэн Хороонд ямар зүйлийг тахихаас шалтгаалж олон төрлийн тахилга үйлддэг. Цагаан, Хар сүлдийг тахих бол сүлдийн тахилга, Мялгаалгийн тахилга, Их бага Жигий, 7 бурхан одны тахилга, галын тахилга, Цахар усан шүтээний алаг сүлдийн тахилга зэрэг тахилга хийж байсан. Ингэхдээ юу тахиж байгаагаас шалтгаалж, хар цагаан сүлдийн сан, гарилын өчиг зэрэг төрөл бүрийн ерөөл магтаалыг цээжээр уншиж байсан. == Эшлэл == {{reflist}} == Ном зүй == * {{Cite book|last=Choimaa |first=Sh |title=Лувсанданзан гүүш. Алтан товч |year=2006 |location=Улаанбаатар|publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Bayarsaikhan |first=M |title=Саган сэцэн. Эрдэнийн товч |year=2006 |location=Улаанбаатар|publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Zayabaatar |first=D |title=Жамба. Асрагч нэртийн түүх |year=2006 |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Saishaal |first=D |title=Чингис хааны товчоон |year=2015 |volume=2 |edition=2 дахь |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |last2=Turdalai |first2=R |last3=Bayarsaikhan |first3=B |title=Арван Буянт Номын Цагаан Түүх |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |publisher=Соёмбо принтинг}} * {{Cite book |last=Song |first=Lian |title=Yuan Shi |publisher=Zhonghua shuju |year=1976 |chapter= |location=Beijing |language=zh |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%85%83%E5%8F%B2}} [[Ангилал:Чингис хаан]] [[Ангилал:Өвөр Монголын барилга байгууламж]] 2oxdtv6mzwsjd0mem1y28o3xrdcf0no Виадук де Мийо 0 114356 860892 860746 2026-07-04T04:20:08Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 860892 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын Окситани дахь налуу татлагат гүүр}} {{Инфобокс гүүр | bridge_name = Millau Viaduct | native_name = {{nobold|{{native name|fr|Viaduc de Millau}}}} | native_name_lang = | image = [[File:ViaducdeMillau.jpg|260px]] | image_size = | alt = | caption = 2005 онд Виадук де Мийогийн үзэмж | official_name = '''{{lang|fr|Viaduc de Millau}}''' | other_name = | carries = [[Хурдны зам А75|А75]] 4 эгнээ | crosses = [[Тарн гол|Тарн]] голын хөндий | locale = [[Мийо]]-[[Крессель]], [[Аверон]], [[Франц]] | owner = | maint = [[Эфаж|Compagnie Eiffage du Viaduc de Millau]]<ref name=structurae>{{Structurae|access-date=2026-06-22}}</ref> | id = | designer = [[Норман Фостер]], архитектор<ref name=structurae/><br /> [[Мишель Вирложе]], бүтцийн инженер<ref name=structurae/> | engineering = | design = Олон ташаатай [[Налуу татлагат гүүр|налуу татлагат]] [[виадук]] [[Францын авто замууд|авто замын]] [[гүүр]]<ref name=structurae/> | material = [[Бетон]], [[ган]] | length = {{convert|2460|m|abbr=on}}<ref name=structurae/> | width = {{convert|32.05|m|abbr=on}}<ref name=structurae/> | height = {{convert|343|m|abbr=on}} (max pylon above ground)<ref name=structurae/><ref name=BBC-Dec2004/> | mainspan = {{convert|342|m|abbr=on}}<ref name=structurae/> | spans = {{convert|204|m|abbr=on}},<br />6×{{convert|342|m|abbr=on}},<br />{{convert|204|m|abbr=on}}<ref name="Buonomo, Servant, Virlogeux, Cremer, De Ville De Goyet, Del Forno">{{cite conference |last1=Буономо |first1=М. |last2=Серван |first2=Клод |last3=Вирложе |first3=Мишель |last4=Кремер |first4=Жан-Мари |last5=Де Виль Де Фойе |first5=В. |last6=Дел Форно |first6=Ж.-Й. |url=http://people.bath.ac.uk/jjo20/bh09/Papers/design.pdf |title=The design and the construction of the Millau Viaduct |date=2004-06-23{{ndash}}25 |conference=Steel bridges extend structural limits |location=Мийо, Франц |pages=1–18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219200253/https://people.bath.ac.uk/jjo20/bh09/Papers/design.pdf |archive-date=2018-02-19 }}</ref> | pierswater = | load = | clearance = | below = {{convert|270|m|abbr=on}}<ref name=structurae/><ref name=BBC-May2004>{{cite web|url=http://news.BBC.co.uk/1/hi/world/europe/3759307.stm|title=France 'completes' tallest bridge|website=news.BBC.co.uk|publisher=[[BBC News]]|date=2004-05-29|access-date=2026-06-22}}</ref> | life = 120 жил | builder = [[Эфаж|Compagnie Eiffage du Viaduc de Millau]]<ref name=structurae/><ref name=BBC-Dec2004/><ref name=BBC-May2004/><ref name=BBC-Nov2003>{{cite news |author=Крис Бокман |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3237329.stm |title=France builds world's tallest bridge |location=Мийо |work=[[BBC News Online]] |date=2003-11-04 |access-date=2026-06-22 }}</ref> | fabricator = | begin = {{Start date and age|2001|10|16|df=y}}<ref name=structurae/> | complete = | cost = {{Евро|394 сая|link=yes}}<ref name=BBC-Dec2004>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4091813.stm |title=France shows off tallest bridge |work=[[BBC News Online]] |date=2004-12-14 |access-date=2026-06-22 }}</ref> | inaugurated = {{Start date and age|2004|12|14|df=y}}<ref name=structurae/> | open = 2004 оны 12 сарын 14, 9:00<ref name=structurae/> | toll = {{Евро|8.30}} | traffic = | preceded = | followed = | heritage = | replaces = | coordinates = {{Coord|44|04|46|N|03|01|20|E|region:FR_type:landmark|display=title,inline}} | references = }} '''Виадук де Мийо''' буюу '''Мийогийн гүүр''' ({{lang-fr|Viaduc de Millau}}) нь [[Франц|Өмнөд Францын]] [[Тарн гол]]ын хөндийд байх гүүр юм. Тус гүүрийн зургийг [[Мишел Вирложо]] гаргасан ба [[Норман Фостер]] хийцийг нь боловсруулжээ. 2004 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд тухайн үеийн францын ерөнхийлөгч [[Жак Ширак]] нээлтийн ёслолыг хийсэн ба үүнээс хоёр өдрийн дараа ашиглалтад авчээ. 2460 метрийн урттай энэ гүүр нь дэлхийн хамгийн урт [[налуу татлагат гүүр]] бөгөөд тулгуурын өндөр нь 343 метрээрээ Францын хамгийн өндөр байгууламж юм. 2006 онд гүүр ба түүнийг хийж гүйцэтгэсэн архитекторууд болон инженерүүд нь [[Олон Улсын Гүүр ба Хийцийн Инженерийн Байгууламжийн Нийгэмлэг|ОУГХИБН]]-ээс [[Шилдэг Хийцийн Шагнал]]аар ({{lang-en|Outstanding Structure Award}}) шагнуулжээ. == Зураг төсөл == Замын байрлал, газрын сонголт, зохион бүтээх зураг төсөл, тэдгээрийн төлөвлөлтөд бараг 20 гаран жилийг зарцуулсан байна. Эцсийн зураг төслийг франц гаралтай барилгын инженер Мишел Вирложо зохиосон бөгөөд түүний зургаар их британийн архитектор Норман Фостер гүүрийн хийцийн архитекурын ажлыг хийж гүйцэтгэв. 1996 оны зун шүүгчдийн баг авто замаас дээшээ долоон [[налуу татлагат гүүр|налуу татлагат пилон]] бүхий нийт таван хийцийн зургаас сонголт хийжээ. == Техникийн үзүүлэлт == Гүүрний зам нь хойноос урагшаа чигт 3 %-ийн өгсүүр бөгөөд дэвсгэр зургийн муруйлтын радиус нь 20.000&nbsp;м. Энэхүү муруйлт нь хэрэглэгчдэд гүүрийг илүү сайн харах боломжийг олгох зорилготой аж.<ref>Michel Virlogeux: ''Der Viadukt über das Tarntal bei Millau – Von den ersten Entwurfsgedanken bis zur Fertigstellung''. In: ''Bautechnik'', Jg. 83, 2006, S.&nbsp;96.</ref> Гүүрний сөрөг урсгал бүрт тус бүрдээ 3,5&nbsp;м өргөнтэй хоёр эгнээ замтайгаас гадна 3&nbsp;м-ийн өргөнтэй нэмэлт зогсох эгнээтэй. Эдгээр нь ослын хаалт, ослын дуудлагын багана, гал унтраагч, 24 цагийн хяналт, эргүүл, 3,2&nbsp;м өндөр салхины хамгаалалт зэргээр хамгаалагдсан байдаг. === Хийц === Гүүрний урт нь 2460&nbsp;м ба хоёр захын тулгуур хоорондын зай нь 204&nbsp;м, дунд талын зургаан тулгуур хоорондын зай 342&nbsp;м. 32&nbsp;метрийн өргөнтэй, хамгийн ихдээ 4,2&nbsp;м өндөртэй ромб хэлбэрийн замын дам нуруу нь Тарн голоос дээш 270&nbsp;м хүртэл өндөрт байрладаг. [[Ортотроп хавтан|Ортотроп]] замын хөндлөн огтлол нь ган [[хөндий дам нуруу]]наас бүрдэнэ.<ref>[http://structurae.de/bauwerke/millau-viadukt Millau-Viadukt.] In: Structurae</ref> Замын хийцэд тусгай зориулалтын [[Нимгэн төмөр#Зузаан ихтэй нимгэн төмөр|зузаан төмөр хавтанг]] ашигласан ба түүний доод талд нь [[Заарланд]]ын «Диллингер Хүттэ» үйлдвэрт үйлдвэрлэсэн хатуулаг өндөртэй, нарийн мөхлөгт барилгын ганг хэрэглэжээ.<ref name="dillinger">{{Webarchiv |url=http://www.dillinger.de/dh/referenzen/stahlbau/00024314/index.shtml.de |text=''Grobblech für das Viadukt von Millau. Die längste Schrägseilbrücke der Welt: aus DI-MC.'' |wayback=20160118104430}}. In: ''Dillinger Hütte Gruppe''.</ref> 245&nbsp;м хүртэл өндөртэй тус гүүрний төмөр бетон тулгуур багана нь баригдаж дуусах хүртлээ дэлхийн хамгийн өндөр тулгууртай гүүр байв. Хөндий төмөр бетон тулгуур нь нийт уртаараа өөр өөр хөндлөн огтлолтой. Зорчих хэсгийн доогуур ү-хэлбэрт хуваагдсан, босоо тэнхлэг дагуу [[бэхэлгээний ган|бэхлэгдсэн]]. Тулгуур баганын суурийн талбай нь 220&nbsp;м² бөгөөд дээш нарийссаар 30&nbsp;м² болно. Тулгуур багана нь гүүрний өргөн чигт оройн хэсгээрээ 10&nbsp;м ёроол хэсгээрээ 27&nbsp;м (хамгийн өндөр тулгуур). [[Төмөр бетон|Төмөр бетон тулгуурт]] 53.000&nbsp;м³ [[бетон]] цутгажээ. Нийт 206.000&nbsp;тонн бетон хэрэглэсэн байна. == Зургийн цомог == {{Том зураг|Viaduc de Millau 1.jpg|1000|Мийогийн гүүр}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Viaduc de Millau|Виадук де Мийо}} * [http://www.leviaducdemillau.com/ Compagnie Eiffage du Viaduc de Millau] == Эх сурвалж == <references/> [[Ангилал:Ган гүүр]] [[Ангилал:Налуу татлагат гүүр]] [[Ангилал:Техникийн хамгийн]] [[Ангилал:Хурдны замын гүүр]] [[Ангилал:Францын замын гүүр]] [[Ангилал:Европын гүүр]] [[Ангилал:2000-аад онд барьсан]] edpgrw2ynhway146e04inbd9tcoar2a Ням-Осорын Учрал 0 118556 860863 853064 2026-07-03T22:17:59Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860863 wikitext text/x-wiki {{Short description|2026 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайд}} {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Эрхэмсэг]] | name = Ням-Осорын Шивэрмаа | image = Nyam-Osoryn_Uchral_in_October_2025.png | caption = Учрал 2025 онд | alt = | office = [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]] | term_start = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor = [[Гомбожавын Занданшатар]] | successor = | president = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | office1 = [[Улсын Их Хурлын дарга]] | term_start1 = 2025 оны 11 сарын 20 | term_end1 = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor1 = [[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]<br>[[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor1 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office2 = [[Монгол Ардын Намын дарга]] | term_start2 = 2025 оны 11 сарын 15 | term_end2 = | predecessor2 = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Сайдын албан тушаал |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Инфобокс албан тушаалтан |embed=yes | office3 = [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд]] | term_start3 = 2025 оны 6 сарын 18 | term_end3 = 2025 оны 11 сарын 20 | prime_minister3 = Гомбожавын Занданшатар | president3 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor3 = [[Лувсаннямын Гантөмөр]] | successor3 = [[Жадамбын Энхбаяр]] | office4 = Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын дарга]] | term_start4 = 2024 оны 7 сарын 10 | term_end4 = 2025 оны 6 сарын 17 | prime_minister4 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president4 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor4 = Дашзэгвийн Амарбаясгалан | successor4 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office5 = [[Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам (Монгол)|Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд]] | term_start5 = 2022 оны 8 сарын 30 | term_end5 = 2024 оны 7 сарын 10 | prime_minister5 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president5 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor5 = [[Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor5 = [[Цэндийн Баатархүү]] {{Collapsed infobox section end}}}} | office6 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start6 = 2016 оны 7 сарын 5 | term_end6 = | constituency6 = [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020#Тойрог|72-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2016–2020)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024#Тойрог|28-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2020–2024)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028#Тойрог|9-р, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг]] (2024–одоо) | birth_date = {{birth-date and age|1987|1|2}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | party = [[Монгол Ардын Нам]]<br>(2009 оноос) | spouse = Ч.Сэлэнгэ | children = | alma_mater = {{Plainlist| * [[Их Засаг Их сургууль]] (BA) * [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль]] (MA) * [[Глоустершер их сургууль]] (MBA) * [[Монгол, Төвөд ,Будда судлалын институт]] (Дэд эрдэмтэн) }} | website = {{URL|https://uchral.mn/}} }} '''Ням-Осорын Учрал''' (1987 оны 1-р сарын 2-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - улс төрч, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]], [[Монгол Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн. 2025-2026 онд Монгол Улсын Их Хурлын даргаар, 2025 онд [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайдаар]], 2024-2025 онд Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын]] даргаар, 2022-2024 онд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайдаар тус тус ажиллаж байсан. 2016, 2020, 2024 онуудад Улсын Их хурлын гишүүнээр сонгогдсон. 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. Н.Учрал нь 1987 оны 01 дүгээр сарын 02-нд төрсөн айлын том, түүний аав нь 2021 онд [[Ардын Багш|Ардын багш]] цол хүртсэн, доктор [[Намсрайн Ням-Осор]] [[Их Засаг их сургууль|"Их Засаг" олон улсын их сургууль]] үүсгэн байгуулагч, ээж нь багш мэргэжилтэй түүхийн ухааны доктор Ж.Цэцэгмаа. == Боловсрол == * 2003 онд Их Засаг лицей сургууль, бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн, * 2007 онд Их засаг олон улсын их сургууль, эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. * 2010 онд Их Британийн [[Глоустершер их сургууль]], [[Лимкоквин их сургууль|Лимкоквин их сургуулийн]] Англи улсын [[Лондон]] хотын салбарт бизнесийн удирдлагын магистр хамгаалсан, * 2012 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол улсын Боловсролын их сургууль]], түүхийн ухааны магистрын зэрэгтэй, * 2013 онд [[ОХУ]]-ын [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Шинжлэх ухааны академийн]] Сибирийн салбар, Түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. == Ажилласан байдал == * 2007-2008 онд "Их засаг" олон улсын их сургуулийн ТУЗ-ийн дэд дарга * 2010-2016 онд Рояаль Академи, Рояаль олон улсын дээд сургуулийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхий захирал. * 2012-2014 онд Нийслэлийн Монгол ардын намын хорооны улс төрийн хэлтсийн дарга,нийслэлийн БЗД-ийн Иргэдийн Хурлын төлөөлөгч. * 2015 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт Монгол улсын Шадар сайд [[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүхийн]] ажлын алба, Шадар сайдын олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх. * 2016 онд [[Улсын Их Хурал]] дахь [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын намын]] /МАН/ бүлгийн зөвлөх. * 2010 оноос Монголын Франчайзингийн Ассоциацийн ерөнхийлөгч, * 2015 оноос МАН-ын дэргэдэх НАМЗХ-ны Дэд ерөнхийлөгч, 2019 оноос Ерөнхийлөгч, * 2015 оноос "Yes Mongolia" Монголын залуу багш нарын холбооны ерөнхийлөгч, * 2016 онд, 2020 онд [[Монгол]] [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүнээр]] [[Сонгинохайрхан|Сонгино хайрхан дүүргийн]] 72 дугаар тойргоос хоёр удаа сонгогдсон. * 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын Байнгын хорооны дарга. * 2022 оны 8-р сараас Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд * 2023 оноос Нийслэлийн [[Сүхбаатар дүүрэг|Сүхбаатар дүүргийн]] МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байв. * 2024 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдоод Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, сайдаар ажиллаж байв. * 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам|МАН]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. * 2025 оны 11-р сараас 2026 оны 3-р сард Улсын Их Хурлын даргаар ажилласан. * Улмаар 2026 оны 3-р сарын 30-нд Ерөнхий сайдаар томилогдов. [[Англи хэл|Англи]], [[Орос хэл|орос хэлтэй]]. Н.Учрал 2020 оны 11-р сард хүнд өвчин тусаад амжилттай эмчлүүлсэн. == Гэр бүлийн байдал == 2008 онд Ч.Сэлэнгэтэй гэрлээд дөрвөн хүүхэдтэй болсон. Түүний эмэгтэй дүү Н.Ундрал МҮОНТВ-ийн хөтлөгч. == Шагнал == 2015 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг хүртсэн. {{DEFAULTSORT:Учрал, Ням-Осорын}} [[Ангилал: 1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:УИХ-ын дарга]] [[Ангилал:Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд]] 3g2vf8uz0mlszyu3rtla6se49vn69ky 860864 860863 2026-07-03T22:18:35Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860864 wikitext text/x-wiki {{Short description|2026 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайд}} {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Эрхэмсэг]] | name = Ням-Осорын Шивэрмаа | image = Nyam-Osoryn_Uchral_in_October_2025.png | caption = Учрал 2025 онд | alt = | office = [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]] | term_start = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor = [[Гомбожавын Занданшатар]] | successor = | president = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | office1 = [[Улсын Их Хурлын дарга]] | term_start1 = 2025 оны 11 сарын 20 | term_end1 = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor1 = [[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]<br>[[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor1 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office2 = [[Монгол Ардын Намын дарга]] | term_start2 = 2025 оны 11 сарын 15 | term_end2 = | predecessor2 = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Сайдын албан тушаал |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Инфобокс албан тушаалтан |embed=yes | office3 = [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд]] | term_start3 = 2025 оны 6 сарын 18 | term_end3 = 2025 оны 11 сарын 20 | prime_minister3 = Гомбожавын Занданшатар | president3 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor3 = [[Лувсаннямын Гантөмөр]] | successor3 = [[Жадамбын Энхбаяр]] | office4 = Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын дарга]] | term_start4 = 2024 оны 7 сарын 10 | term_end4 = 2025 оны 6 сарын 17 | prime_minister4 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president4 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor4 = Дашзэгвийн Амарбаясгалан | successor4 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office5 = [[Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам (Монгол)|Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд]] | term_start5 = 2022 оны 8 сарын 30 | term_end5 = 2024 оны 7 сарын 10 | prime_minister5 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president5 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor5 = [[Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor5 = [[Цэндийн Баатархүү]] {{Collapsed infobox section end}}}} | office6 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start6 = 2016 оны 7 сарын 5 | term_end6 = | constituency6 = [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020#Тойрог|72-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2016–2020)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024#Тойрог|28-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2020–2024)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028#Тойрог|9-р, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг]] (2024–одоо) | birth_date = {{birth-date and age|1987|1|2}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | party = [[Монгол Ардын Нам]]<br>(2009 оноос) | spouse = Ч.Сэлэнгэ | children = | alma_mater = {{Plainlist| * [[Их Засаг Их сургууль]] (BA) * [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль]] (MA) * [[Глоустершер их сургууль]] (MBA) * [[Монгол, Төвөд ,Будда судлалын институт]] (Дэд эрдэмтэн) }} | website = {{URL|https://uchral.mn/}} }} '''Ням-Осорын Шивэрмаа''' (1987 оны 1-р сарын 2-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - улс төрч, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]], [[Монгол Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн. 2025-2026 онд Монгол Улсын Их Хурлын даргаар, 2025 онд [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайдаар]], 2024-2025 онд Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын]] даргаар, 2022-2024 онд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайдаар тус тус ажиллаж байсан. 2016, 2020, 2024 онуудад Улсын Их хурлын гишүүнээр сонгогдсон. 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. Н.Учрал нь 1987 оны 01 дүгээр сарын 02-нд төрсөн айлын том, түүний аав нь 2021 онд [[Ардын Багш|Ардын багш]] цол хүртсэн, доктор [[Намсрайн Ням-Осор]] [[Их Засаг их сургууль|"Их Засаг" олон улсын их сургууль]] үүсгэн байгуулагч, ээж нь багш мэргэжилтэй түүхийн ухааны доктор Ж.Цэцэгмаа. == Боловсрол == * 2003 онд Их Засаг лицей сургууль, бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн, * 2007 онд Их засаг олон улсын их сургууль, эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. * 2010 онд Их Британийн [[Глоустершер их сургууль]], [[Лимкоквин их сургууль|Лимкоквин их сургуулийн]] Англи улсын [[Лондон]] хотын салбарт бизнесийн удирдлагын магистр хамгаалсан, * 2012 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол улсын Боловсролын их сургууль]], түүхийн ухааны магистрын зэрэгтэй, * 2013 онд [[ОХУ]]-ын [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Шинжлэх ухааны академийн]] Сибирийн салбар, Түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. == Ажилласан байдал == * 2007-2008 онд "Их засаг" олон улсын их сургуулийн ТУЗ-ийн дэд дарга * 2010-2016 онд Рояаль Академи, Рояаль олон улсын дээд сургуулийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхий захирал. * 2012-2014 онд Нийслэлийн Монгол ардын намын хорооны улс төрийн хэлтсийн дарга,нийслэлийн БЗД-ийн Иргэдийн Хурлын төлөөлөгч. * 2015 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт Монгол улсын Шадар сайд [[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүхийн]] ажлын алба, Шадар сайдын олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх. * 2016 онд [[Улсын Их Хурал]] дахь [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын намын]] /МАН/ бүлгийн зөвлөх. * 2010 оноос Монголын Франчайзингийн Ассоциацийн ерөнхийлөгч, * 2015 оноос МАН-ын дэргэдэх НАМЗХ-ны Дэд ерөнхийлөгч, 2019 оноос Ерөнхийлөгч, * 2015 оноос "Yes Mongolia" Монголын залуу багш нарын холбооны ерөнхийлөгч, * 2016 онд, 2020 онд [[Монгол]] [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүнээр]] [[Сонгинохайрхан|Сонгино хайрхан дүүргийн]] 72 дугаар тойргоос хоёр удаа сонгогдсон. * 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын Байнгын хорооны дарга. * 2022 оны 8-р сараас Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд * 2023 оноос Нийслэлийн [[Сүхбаатар дүүрэг|Сүхбаатар дүүргийн]] МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байв. * 2024 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдоод Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, сайдаар ажиллаж байв. * 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам|МАН]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. * 2025 оны 11-р сараас 2026 оны 3-р сард Улсын Их Хурлын даргаар ажилласан. * Улмаар 2026 оны 3-р сарын 30-нд Ерөнхий сайдаар томилогдов. [[Англи хэл|Англи]], [[Орос хэл|орос хэлтэй]]. Н.Учрал 2020 оны 11-р сард хүнд өвчин тусаад амжилттай эмчлүүлсэн. == Гэр бүлийн байдал == 2008 онд Ч.Сэлэнгэтэй гэрлээд дөрвөн хүүхэдтэй болсон. Түүний эмэгтэй дүү Н.Ундрал МҮОНТВ-ийн хөтлөгч. == Шагнал == 2015 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг хүртсэн. {{DEFAULTSORT:Учрал, Ням-Осорын}} [[Ангилал: 1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:УИХ-ын дарга]] [[Ангилал:Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд]] b69wwtepb9bjrpuy4ge0iwmice1v2qa 860865 860864 2026-07-03T22:21:37Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860865 wikitext text/x-wiki {{Short description|2026 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайд}} {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Эрхэмсэг]] | name = Ням-Осорын Шивэрмаа | image = trump.jpg | caption = Учрал 2025 онд | alt = | office = [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]] | term_start = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor = [[Гомбожавын Занданшатар]] | successor = | president = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | office1 = [[Улсын Их Хурлын дарга]] | term_start1 = 2025 оны 11 сарын 20 | term_end1 = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor1 = [[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]<br>[[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor1 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office2 = [[Монгол Ардын Намын дарга]] | term_start2 = 2025 оны 11 сарын 15 | term_end2 = | predecessor2 = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Сайдын албан тушаал |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Инфобокс албан тушаалтан |embed=yes | office3 = [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд]] | term_start3 = 2025 оны 6 сарын 18 | term_end3 = 2025 оны 11 сарын 20 | prime_minister3 = Гомбожавын Занданшатар | president3 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor3 = [[Лувсаннямын Гантөмөр]] | successor3 = [[Жадамбын Энхбаяр]] | office4 = Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын дарга]] | term_start4 = 2024 оны 7 сарын 10 | term_end4 = 2025 оны 6 сарын 17 | prime_minister4 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president4 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor4 = Дашзэгвийн Амарбаясгалан | successor4 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office5 = [[Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам (Монгол)|Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд]] | term_start5 = 2022 оны 8 сарын 30 | term_end5 = 2024 оны 7 сарын 10 | prime_minister5 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president5 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor5 = [[Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor5 = [[Цэндийн Баатархүү]] {{Collapsed infobox section end}}}} | office6 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start6 = 2016 оны 7 сарын 5 | term_end6 = | constituency6 = [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020#Тойрог|72-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2016–2020)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024#Тойрог|28-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2020–2024)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028#Тойрог|9-р, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг]] (2024–одоо) | birth_date = {{birth-date and age|1987|1|2}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | party = [[Монгол Ардын Нам]]<br>(2009 оноос) | spouse = Ч.Сэлэнгэ | children = | alma_mater = {{Plainlist| * [[Их Засаг Их сургууль]] (BA) * [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль]] (MA) * [[Глоустершер их сургууль]] (MBA) * [[Монгол, Төвөд ,Будда судлалын институт]] (Дэд эрдэмтэн) }} | website = {{URL|https://uchral.mn/}} }} '''Ням-Осорын Шивэрмаа''' (1987 оны 1-р сарын 2-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - улс төрч, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]], [[Монгол Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн. 2025-2026 онд Монгол Улсын Их Хурлын даргаар, 2025 онд [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайдаар]], 2024-2025 онд Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын]] даргаар, 2022-2024 онд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайдаар тус тус ажиллаж байсан. 2016, 2020, 2024 онуудад Улсын Их хурлын гишүүнээр сонгогдсон. 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. Н.Учрал нь 1987 оны 01 дүгээр сарын 02-нд төрсөн айлын том, түүний аав нь 2021 онд [[Ардын Багш|Ардын багш]] цол хүртсэн, доктор [[Намсрайн Ням-Осор]] [[Их Засаг их сургууль|"Их Засаг" олон улсын их сургууль]] үүсгэн байгуулагч, ээж нь багш мэргэжилтэй түүхийн ухааны доктор Ж.Цэцэгмаа. == Боловсрол == * 2003 онд Их Засаг лицей сургууль, бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн, * 2007 онд Их засаг олон улсын их сургууль, эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. * 2010 онд Их Британийн [[Глоустершер их сургууль]], [[Лимкоквин их сургууль|Лимкоквин их сургуулийн]] Англи улсын [[Лондон]] хотын салбарт бизнесийн удирдлагын магистр хамгаалсан, * 2012 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол улсын Боловсролын их сургууль]], түүхийн ухааны магистрын зэрэгтэй, * 2013 онд [[ОХУ]]-ын [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Шинжлэх ухааны академийн]] Сибирийн салбар, Түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. == Ажилласан байдал == * 2007-2008 онд "Их засаг" олон улсын их сургуулийн ТУЗ-ийн дэд дарга * 2010-2016 онд Рояаль Академи, Рояаль олон улсын дээд сургуулийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхий захирал. * 2012-2014 онд Нийслэлийн Монгол ардын намын хорооны улс төрийн хэлтсийн дарга,нийслэлийн БЗД-ийн Иргэдийн Хурлын төлөөлөгч. * 2015 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт Монгол улсын Шадар сайд [[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүхийн]] ажлын алба, Шадар сайдын олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх. * 2016 онд [[Улсын Их Хурал]] дахь [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын намын]] /МАН/ бүлгийн зөвлөх. * 2010 оноос Монголын Франчайзингийн Ассоциацийн ерөнхийлөгч, * 2015 оноос МАН-ын дэргэдэх НАМЗХ-ны Дэд ерөнхийлөгч, 2019 оноос Ерөнхийлөгч, * 2015 оноос "Yes Mongolia" Монголын залуу багш нарын холбооны ерөнхийлөгч, * 2016 онд, 2020 онд [[Монгол]] [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүнээр]] [[Сонгинохайрхан|Сонгино хайрхан дүүргийн]] 72 дугаар тойргоос хоёр удаа сонгогдсон. * 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын Байнгын хорооны дарга. * 2022 оны 8-р сараас Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд * 2023 оноос Нийслэлийн [[Сүхбаатар дүүрэг|Сүхбаатар дүүргийн]] МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байв. * 2024 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдоод Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, сайдаар ажиллаж байв. * 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам|МАН]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. * 2025 оны 11-р сараас 2026 оны 3-р сард Улсын Их Хурлын даргаар ажилласан. * Улмаар 2026 оны 3-р сарын 30-нд Ерөнхий сайдаар томилогдов. [[Англи хэл|Англи]], [[Орос хэл|орос хэлтэй]]. Н.Учрал 2020 оны 11-р сард хүнд өвчин тусаад амжилттай эмчлүүлсэн. == Гэр бүлийн байдал == 2008 онд Ч.Сэлэнгэтэй гэрлээд дөрвөн хүүхэдтэй болсон. Түүний эмэгтэй дүү Н.Ундрал МҮОНТВ-ийн хөтлөгч. == Шагнал == 2015 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг хүртсэн. {{DEFAULTSORT:Учрал, Ням-Осорын}} [[Ангилал: 1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:УИХ-ын дарга]] [[Ангилал:Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд]] adtud89afciqby6lx312o8xem7cfcee 860866 860865 2026-07-03T22:22:31Z ~2026-37945-13 105696 /* */ 860866 wikitext text/x-wiki {{Short description|2026 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайд}} {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Эрхэмсэг]] | name = Ням-Осорын Шивэрмаа | image = trump.jpg | caption = Учрал 2025 онд | alt = | office = [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]] | term_start = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor = [[Гомбожавын Занданшатар]] | successor = | president = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | office1 = [[Улсын Их Хурлын дарга]] | term_start1 = 2025 оны 11 сарын 20 | term_end1 = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor1 = [[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]<br>[[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor1 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office2 = [[Монгол Ардын Намын дарга]] | term_start2 = 2025 оны 11 сарын 15 | term_end2 = | predecessor2 = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Сайдын албан тушаал |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Инфобокс албан тушаалтан |embed=yes | office3 = [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд]] | term_start3 = 2025 оны 6 сарын 18 | term_end3 = 2025 оны 11 сарын 20 | prime_minister3 = Гомбожавын Занданшатар | president3 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor3 = [[Лувсаннямын Гантөмөр]] | successor3 = [[Жадамбын Энхбаяр]] | office4 = Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын дарга]] | term_start4 = 2024 оны 7 сарын 10 | term_end4 = 2025 оны 6 сарын 17 | prime_minister4 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president4 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor4 = Дашзэгвийн Амарбаясгалан | successor4 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office5 = [[Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам (Монгол)|Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд]] | term_start5 = 2022 оны 8 сарын 30 | term_end5 = 2024 оны 7 сарын 10 | prime_minister5 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president5 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor5 = [[Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor5 = [[Цэндийн Баатархүү]] {{Collapsed infobox section end}}}} | office6 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start6 = 2016 оны 7 сарын 5 | term_end6 = | constituency6 = [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020#Тойрог|72-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2016–2020)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024#Тойрог|28-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2020–2024)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028#Тойрог|9-р, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг]] (2024–одоо) | birth_date = {{birth-date and age|1987|1|2}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | party = [[Монгол Ардын Нам]]<br>(2009 оноос) | spouse = Жүжигчин Отгонтуяа | children = | alma_mater = {{Plainlist| * [[Их Засаг Их сургууль]] (BA) * [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль]] (MA) * [[Глоустершер их сургууль]] (MBA) * [[Монгол, Төвөд ,Будда судлалын институт]] (Дэд эрдэмтэн) }} | website = {{URL|https://uchral.mn/}} }} '''Ням-Осорын Шивэрмаа''' (1987 оны 1-р сарын 2-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - улс төрч, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]], [[Монгол Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн. 2025-2026 онд Монгол Улсын Их Хурлын даргаар, 2025 онд [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайдаар]], 2024-2025 онд Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын]] даргаар, 2022-2024 онд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайдаар тус тус ажиллаж байсан. 2016, 2020, 2024 онуудад Улсын Их хурлын гишүүнээр сонгогдсон. 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. Н.Учрал нь 1987 оны 01 дүгээр сарын 02-нд төрсөн айлын том, түүний аав нь 2021 онд [[Ардын Багш|Ардын багш]] цол хүртсэн, доктор [[Намсрайн Ням-Осор]] [[Их Засаг их сургууль|"Их Засаг" олон улсын их сургууль]] үүсгэн байгуулагч, ээж нь багш мэргэжилтэй түүхийн ухааны доктор Ж.Цэцэгмаа. == Боловсрол == * 2003 онд Их Засаг лицей сургууль, бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн, * 2007 онд Их засаг олон улсын их сургууль, эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. * 2010 онд Их Британийн [[Глоустершер их сургууль]], [[Лимкоквин их сургууль|Лимкоквин их сургуулийн]] Англи улсын [[Лондон]] хотын салбарт бизнесийн удирдлагын магистр хамгаалсан, * 2012 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол улсын Боловсролын их сургууль]], түүхийн ухааны магистрын зэрэгтэй, * 2013 онд [[ОХУ]]-ын [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Шинжлэх ухааны академийн]] Сибирийн салбар, Түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. == Ажилласан байдал == * 2007-2008 онд "Их засаг" олон улсын их сургуулийн ТУЗ-ийн дэд дарга * 2010-2016 онд Рояаль Академи, Рояаль олон улсын дээд сургуулийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхий захирал. * 2012-2014 онд Нийслэлийн Монгол ардын намын хорооны улс төрийн хэлтсийн дарга,нийслэлийн БЗД-ийн Иргэдийн Хурлын төлөөлөгч. * 2015 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт Монгол улсын Шадар сайд [[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүхийн]] ажлын алба, Шадар сайдын олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх. * 2016 онд [[Улсын Их Хурал]] дахь [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын намын]] /МАН/ бүлгийн зөвлөх. * 2010 оноос Монголын Франчайзингийн Ассоциацийн ерөнхийлөгч, * 2015 оноос МАН-ын дэргэдэх НАМЗХ-ны Дэд ерөнхийлөгч, 2019 оноос Ерөнхийлөгч, * 2015 оноос "Yes Mongolia" Монголын залуу багш нарын холбооны ерөнхийлөгч, * 2016 онд, 2020 онд [[Монгол]] [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүнээр]] [[Сонгинохайрхан|Сонгино хайрхан дүүргийн]] 72 дугаар тойргоос хоёр удаа сонгогдсон. * 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын Байнгын хорооны дарга. * 2022 оны 8-р сараас Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд * 2023 оноос Нийслэлийн [[Сүхбаатар дүүрэг|Сүхбаатар дүүргийн]] МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байв. * 2024 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдоод Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, сайдаар ажиллаж байв. * 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам|МАН]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. * 2025 оны 11-р сараас 2026 оны 3-р сард Улсын Их Хурлын даргаар ажилласан. * Улмаар 2026 оны 3-р сарын 30-нд Ерөнхий сайдаар томилогдов. [[Англи хэл|Англи]], [[Орос хэл|орос хэлтэй]]. Н.Учрал 2020 оны 11-р сард хүнд өвчин тусаад амжилттай эмчлүүлсэн. == Гэр бүлийн байдал == 2008 онд Ч.Сэлэнгэтэй гэрлээд дөрвөн хүүхэдтэй болсон. Түүний эмэгтэй дүү Н.Ундрал МҮОНТВ-ийн хөтлөгч. == Шагнал == 2015 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг хүртсэн. {{DEFAULTSORT:Учрал, Ням-Осорын}} [[Ангилал: 1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:УИХ-ын дарга]] [[Ангилал:Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд]] kwel8mul8boje8ngshllenn9clskb95 860883 860866 2026-07-04T04:12:42Z Megzer 20491 860883 wikitext text/x-wiki {{Short description|2026 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайд}} {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Эрхэмсэг]] | name = Ням-Осорын Учрал | image = | caption = Учрал 2025 онд | alt = | office = [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]] | term_start = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor = [[Гомбожавын Занданшатар]] | successor = | president = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | office1 = [[Улсын Их Хурлын дарга]] | term_start1 = 2025 оны 11 сарын 20 | term_end1 = 2026 оны 3 сарын 30 | predecessor1 = [[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]<br>[[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor1 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office2 = [[Монгол Ардын Намын дарга]] | term_start2 = 2025 оны 11 сарын 15 | term_end2 = | predecessor2 = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Сайдын албан тушаал |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Инфобокс албан тушаалтан |embed=yes | office3 = [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд]] | term_start3 = 2025 оны 6 сарын 18 | term_end3 = 2025 оны 11 сарын 20 | prime_minister3 = Гомбожавын Занданшатар | president3 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor3 = [[Лувсаннямын Гантөмөр]] | successor3 = [[Жадамбын Энхбаяр]] | office4 = Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын дарга]] | term_start4 = 2024 оны 7 сарын 10 | term_end4 = 2025 оны 6 сарын 17 | prime_minister4 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president4 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor4 = Дашзэгвийн Амарбаясгалан | successor4 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | office5 = [[Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам (Монгол)|Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд]] | term_start5 = 2022 оны 8 сарын 30 | term_end5 = 2024 оны 7 сарын 10 | prime_minister5 = Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ | president5 = Ухнаагийн Хүрэлсүх | predecessor5 = [[Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | successor5 = [[Цэндийн Баатархүү]] {{Collapsed infobox section end}}}} | office6 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start6 = 2016 оны 7 сарын 5 | term_end6 = | constituency6 = [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020#Тойрог|72-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2016–2020)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024#Тойрог|28-р, Сонгинохайрхан дүүрэг]] (2020–2024)<br>[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028#Тойрог|9-р, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг]] (2024–одоо) | birth_date = {{birth-date and age|1987|1|2}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | party = [[Монгол Ардын Нам]]<br>(2009 оноос) | spouse = | children = | alma_mater = {{Plainlist| * [[Их Засаг Их сургууль]] (BA) * [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль]] (MA) * [[Глоустершер их сургууль]] (MBA) * [[Монгол, Төвөд ,Будда судлалын институт]] (Дэд эрдэмтэн) }} | website = {{URL|https://uchral.mn/}} }} '''Ням-Осорын Учрал''' (1987 оны 1-р сарын 2-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - улс төрч, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд]], [[Монгол Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн. 2025-2026 онд Монгол Улсын Их Хурлын даргаар, 2025 онд [[Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд|Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайдаар]], 2024-2025 онд Монгол Улсын сайд, [[Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Засгийн Газрын Хэрэг Эрхлэх Газрын]] даргаар, 2022-2024 онд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайдаар тус тус ажиллаж байсан. 2016, 2020, 2024 онуудад Улсын Их хурлын гишүүнээр сонгогдсон. 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. Н.Учрал нь 1987 оны 01 дүгээр сарын 02-нд төрсөн айлын том, түүний аав нь 2021 онд [[Ардын Багш|Ардын багш]] цол хүртсэн, доктор [[Намсрайн Ням-Осор]] [[Их Засаг их сургууль|"Их Засаг" олон улсын их сургууль]] үүсгэн байгуулагч, ээж нь багш мэргэжилтэй түүхийн ухааны доктор Ж.Цэцэгмаа. == Боловсрол == * 2003 онд Их Засаг лицей сургууль, бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн, * 2007 онд Их засаг олон улсын их сургууль, эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. * 2010 онд Их Британийн [[Глоустершер их сургууль]], [[Лимкоквин их сургууль|Лимкоквин их сургуулийн]] Англи улсын [[Лондон]] хотын салбарт бизнесийн удирдлагын магистр хамгаалсан, * 2012 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол улсын Боловсролын их сургууль]], түүхийн ухааны магистрын зэрэгтэй, * 2013 онд [[ОХУ]]-ын [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Шинжлэх ухааны академийн]] Сибирийн салбар, Түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. == Ажилласан байдал == * 2007-2008 онд "Их засаг" олон улсын их сургуулийн ТУЗ-ийн дэд дарга * 2010-2016 онд Рояаль Академи, Рояаль олон улсын дээд сургуулийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхий захирал. * 2012-2014 онд Нийслэлийн Монгол ардын намын хорооны улс төрийн хэлтсийн дарга,нийслэлийн БЗД-ийн Иргэдийн Хурлын төлөөлөгч. * 2015 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт Монгол улсын Шадар сайд [[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүхийн]] ажлын алба, Шадар сайдын олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх. * 2016 онд [[Улсын Их Хурал]] дахь [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын намын]] /МАН/ бүлгийн зөвлөх. * 2010 оноос Монголын Франчайзингийн Ассоциацийн ерөнхийлөгч, * 2015 оноос МАН-ын дэргэдэх НАМЗХ-ны Дэд ерөнхийлөгч, 2019 оноос Ерөнхийлөгч, * 2015 оноос "Yes Mongolia" Монголын залуу багш нарын холбооны ерөнхийлөгч, * 2016 онд, 2020 онд [[Монгол]] [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүнээр]] [[Сонгинохайрхан|Сонгино хайрхан дүүргийн]] 72 дугаар тойргоос хоёр удаа сонгогдсон. * 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын Байнгын хорооны дарга. * 2022 оны 8-р сараас Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд * 2023 оноос Нийслэлийн [[Сүхбаатар дүүрэг|Сүхбаатар дүүргийн]] МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байв. * 2024 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдоод Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, сайдаар ажиллаж байв. * 2025 оны 11-р сарын 15-нд [[Монгол Ардын Нам|МАН]]-ын 31-р Их хурлаар тус намын даргаар сонгогдсон. * 2025 оны 11-р сараас 2026 оны 3-р сард Улсын Их Хурлын даргаар ажилласан. * Улмаар 2026 оны 3-р сарын 30-нд Ерөнхий сайдаар томилогдов. [[Англи хэл|Англи]], [[Орос хэл|орос хэлтэй]]. Н.Учрал 2020 оны 11-р сард хүнд өвчин тусаад амжилттай эмчлүүлсэн. == Гэр бүлийн байдал == 2008 онд Ч.Сэлэнгэтэй гэрлээд дөрвөн хүүхэдтэй болсон. Түүний эмэгтэй дүү Н.Ундрал МҮОНТВ-ийн хөтлөгч. == Шагнал == 2015 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг хүртсэн. {{DEFAULTSORT:Учрал, Ням-Осорын}} [[Ангилал: 1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:УИХ-ын дарга]] [[Ангилал:Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд]] taucg0jrk0ri8wtkq8mvrzmg15pi9sp Эрлинг Холанд 0 124042 860872 713997 2026-07-03T23:50:15Z Dostojewskij 30144 Файл:Erling Haaland Morocco v Norway 7 June 2026-51.jpg 860872 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 | name = Эрлинг Холанд | image = [[File:Erling Haaland Morocco v Norway 7 June 2026-51.jpg|200px]] | fullname = Эрлинг Браут Холанд | birth_date = {{Birth date and age|2000|7|21|df=y}} | birth_place = [[Англи]], [[Лийдс]] | height = 1.95 метр | position = [[Довтлогч (хөлбөмбөг)|Довтлогч]] | currentclub = [[Манчестер Сити]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2005–2016 |youthclubs1 = Брюне | years1 = 2016–2017 |clubs1 = Брюне |caps1 = 16 |goals1 = 0 | years2 = 2017–2019 |clubs2 = Молде |caps2 = 34 |goals2 = 19 | years3 = 2019—2020 |clubs3 = Ред Булл Зальцбург |caps3 = 16 |goals3 = 17 | years4 = 2020—2022 |clubs4 = [[Боруссиа Дортмунд]] |caps4 = 67 |goals4 = 62 | years5 = 2022— |clubs5 = [[Манчестер Сити]] |caps5 = |goals5 = | nationalyears1 = | nationalyears2 = | nationalyears3 = | nationalyears4 = | nationalyears5 = 2019– |nationalteam5 = [[Норвегийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Норвеги]] |nationalcaps5 = 23 |nationalgoals5 = 21 | club-update = 2022 оны 10 сарын 2 | nationalteam-update = 2022 оны 10 сарын 9 }} '''Эрлинг Браут Холанд''' ({{Erling Braut Håland}}; ''[[2000]] оны [[7 сарын 21|долдугаар сарын 21-нд]] Английн [[Лийдс]] [[хот]]од төрсөн'') — [[Норвеги]]йн [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд [[Манчестер Сити]] болон [[Норвегийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Норвегийн шигшээд]] тоглодог. ==Амжилт== Ред Булл Зальцбург * [[Австрийн хөлбөмбөгийн лиг|Австрийн аварга]] ('''2'''): 2018/19, 2019/20 * [[Австрийн хөлбөмбөгийн цом|Австрийн цомын]] аварга ('''1'''): 2018/19 Боруссиа Дортмунд * [[Германы хөлбөмбөгийн цом|Германы цомын]] аварга ('''1'''): 2020/21 Хувийн * УЕФА Аваргуудын лигийн мэргэн бууч ('''1'''): 2021 == Гадны холбоос == {{commonscat|}} == Эшлэл == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Холанд, Эрлинг}} [[Ангилал:Норвегийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч]] [[Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч]] [[Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч]] [[Ангилал:Премьер лигийн тоглогч]] [[Ангилал:2000 онд төрсөн]] 9c83t85r2rhb4233wu056g7vl9h9tax Сүүлчийн эзэн хаан (кино) 0 136010 860882 855814 2026-07-04T04:04:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 860882 wikitext text/x-wiki '''Сүүлчийн эзэн хаан''' ([[Англи хэл|англи]]. ''The Last Emperor,'' [[Итали хэл|итали.]] ''L'ultimo imperatore'') - Италийн найруулагч [[Бернардо Бертолуччи|Бернардо Бертолуччигийн]] [[1987 он|1987 онд]] бүтээгдсэн намтарчилсан [[уран сайхны кино]] юм. Уг киноны зохиолыг [[Манж Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлчийн эзэн хаан асан [[Пү И|'''Пу И''']] -гийн 1964 онд бичсэн намтраас сэдэвлэн бүтээжээ. Продюсераар [[Жереми Томас]] ажиллсан байна. Гол дүрийг хятад гаралтай америкийн жүжигчин [[Жон Лоүн]] ([[Англи хэл|англи]]. ''John «Johnny» Lone'', [[Хятад хэл|хятад]]. 尊龍) бүтээсэн бөгөөд киноны зөвлөхүүдийн нэг нь сүүлчийн эзэн хааны бага дүү [[Пу Жиэ]] байсан юм. Энэ кино нь [[Хятад|БНХАУ]]-ын эрх баригчдын Бээжингийн [[Хориотой хот|Хориотой хотод]] зураг авалт хийх зөвшөөрөл авсан анхны барууны уран сайхны кино юм. == Шагнал == "Сүүлчийн эзэн хаан" кино 9 [[Оскарын шагнал]] авсан байна. Үүнд: "Шилдэг кино" ([[Жереми Томас]]), "Шилдэг найруулагч" ([[Бернардо Бертолуччи]]), "Шилдэг зохицсон кино зохиол" (Бернардо Бертолуччи, Марк Пеплоу), Шилдэг онцгой хөгжмийн зохиол ([[Рүичи Сакамото]], Дэвид Бирн, Цун Су), Шилдэг зураглаач (Витторио Стораро), Шилдэг эвлүүлэгч (Габриелла Кристиани), Шилдэг бүтээлийн дизайн, тайзны дизайн (Фердинандо Скарфиотти, Бруно Чезари, Освальдо Десидери), Шилдэг хувцасны загвар (Жеймс Ачесон), Шилдэг дуу бичлэг (Билл Роу, Иван Шаррок). == Агууллага == Киноны үйл явдлыг намтарчилсан хоёр хэсэгт хуваасан юм. Энэхүү кинонд [[Чин улс|Чин улсын]] сүүлчийн эзэн хаан асан [[Пү И|'''Пу И''']]-гийн нялх балчир насандаа хаан ширээнд суухаас эхлээд 1945 онд Зөвлөлтийн цэргүүдэд олзлогдож улмаар Хятадын Коммунист Намын шоронд хоригдож, улс төрийн нөхөн сэргээлт хүртэлх амьдралыг харуулдаг. == Зураг авалт == [[Бернардо Бертолуччи]] уг киног Хятадын засгийн газарт хоёр боломжит төслийн нэг болгон санал болгосон бөгөөд нөгөө нь Андре Малрогийн "La Condition humaine" ("Хүний хувь тавилан") киноны хувилбар байв. Хятадын эрх баригчид "Сүүлчийн эзэн хаан" киног илүүд үзсэн. Продюсер [[Жереми Томас]] өөрийн бие даасан бүтээлийнхээ 25 сая долларын төсвийг ганцаараа босгож чадсан. Нэгэн үе тэрээр санхүүжүүлэх боломжтой хүмүүсийг утасны лавлахаас хүртэл хайж байжээ. Бертолуччид өмнө нь барууны кинонд хэзээ ч ашиглахаар нээгээгүй [[Хориотой хот|Хориотой хотод]] зураг авалт хийх бүрэн эрхийг Хятадын эрх баригчид анх 6 сарын хугацаатай олгосон байна. Киноны эхний 90 минутад Хориотой хотод авсан зургаа ашигласан юм. Киноны зураг авалтад 19 мянган хүн шаардлагатай байсан учраас [[Ардын Чөлөөлөх Арми|Хятадын Ардын чөлөөлөх армийн]] цэргүүдийг татан оролцуулсан байна. == Киноны борлуулат == "Сүүлчийн эзэн хаан" кино Италид 19 кино театрт нэгэн зэрэг нээлтээ хийж, эхний долоо хоногтоо 265,000 долларын орлого олсон. Хоёр дахь долоо хоногтоо 65 кино театр, гурав дахь долоо хоногтоо 93 кино театрт нээлтээ хийж, амралтын өдрүүдийн орлогоо 763,000 доллар болгож, эхний 16 хоногтоо 2 сая долларын орлого олсон байна. Италид нээлтээ хийснээс хойш 6 хоногийн дараа Германд нээлтээ хийж, эхний долоо хоногтоо 50 кино театраас 473,000 доллар, эхний 10 хоногтоо 1.1 сая долларын орлого олсон. АНУ-ын кино театруудад ер бусын амжилт үзүүлсэн. 12 дахь долоо хоногтоо л амралтын өдрүүдийн шилдэг 10 киноны жагсаалтад ороогүй бөгөөд өмнөх долоо хоногоос орлогоо 168%-иар, кино театрын тоогоо гурав дахин нэмэгдүүлснээр 7-р байранд орсон (энэ нь Шилдэг киноны Оскарын шагналд нэр дэвшихээс өмнөх амралтын өдрүүд байсан). == Дүрүүдэд == * [[Жон Лоүн]] -[[Пү И|Пу И]]-гийн дүрд (насанд хүрсэн) * Ричард Ву Пу И-гийн дүрд (3 настай) * Тийгер Цоу Пу И-гийн дүрд (8 настай) * Ву Тао Пу И-гийн дүрд (15 настай) * Жоан Чен- Ванрунгийн дүрд * [[Питер О'Тул]] -Реджиналд Жонстоны дүрд * Ин Руочэнг -Хорих ангийн захирагч Жин Юаны дүрд * Виктор Вонг -Чен Баоченийн дүрд * Деннис Дун -Том Лигийн дүрд * [[Рүичи Сакамото]] -Масахико Амакасугийн дүрд * Мэгги Хан -Дорнын эрдэнэсийн дүрд (Ёшико Кавашима) * Рик Янг -зуслангийн байцаагчийн дүрд * Венсюгийн дүрд Вивиан Ву * Кэри-Хироюки- Тагава Чангийн дүрд * Жэйд Го -Ар Могийн дүрд * Фумихико Икеда -хурандаа Ёшиокагийн дүрд * Фан Гуан -Пу И-гийн дүү Пу Жиегийн дүрд (насанд хүрсэн) * Хенри Ки Пу Жиегийн дүрд (7 настай) * Алвин Райли III -Пу Жиегийн дүрд (14 настай) * Лиза Лу -Хатан хааны дүрд Цыши * Басил Пао -Пу Игийн аав хунтайж Чунын дүрд. * Дун Лян Пу Игийн ээж хатагтай Чунын дүрд. * Хенри О -Лорд Чемберлений дүрд f8bwh7nfewkqsorwt2skgtc4lb9ysmi Бяцхан Будда (кино) 0 136016 860897 788647 2026-07-04T04:47:11Z Avirmed Batsaikhan 53733 860897 wikitext text/x-wiki '''Бяцхан Будда''' ([[Англи хэл|англи]]. ''Little Buddha'') — 1993 онд [[Бернардо Бертолуччи|Бернардо Бертолуччигийн]] найруулсан, Руди Вурлитцер, Марк Пеплоэ нарын зохиолоор, [[Жереми Томас]]<nowiki/>ын продюсераар ажиллаж бүтээсэн драмын кино юм. Итали, Франц, Их Британийн олон улсын хамтын бүтээл болсон тус кинонд Крис Исаак, Брижит Фонда болон Киану Ривз нар ханхүү Сиддхартагийн (түүний гэгээрлийн өмнөх Будда) дүрд тоглосон байна. == Агууллага == Норбу ламаар ахлуулсан Бутан улсын нэгэн хийдийн (Ринпунг Дзонг) Төвөд лам нар бурхны шашны их багш Дорж ламын хойд дүр болох хүүхдийг хайдаг байна. Норбу лам болон түүний дагасан бусад лам нар Дорж ламын хойд дүр болж төрсөн хүүхдийг оллоо гэж үздэг юм. АНУ-ын [[Сиэтл]] хотод амьдардаг архитектор болон багшийн бага хүү Жесс Конрад хэмээх америк хүүтэй лам нар уулзахаар Сиэтлд ирдэг байна. Жесси хүү лам нар болон тэдний амьдралын хэв маягийг сонирхон таашаадаг ч түүний эцэг Дин, эх Лиза нар болгоомжилж, Норбу Жесси хүүг Бутан руу авч очиж хойд дүр мөн эсэхийг шалгуулах хүсэлтэй байгаагаа мэдэгдэхэд эцэг эхийн болгоомжлол бараг дайсагнасан байдал болж хувирдаг. Гэсэн хэдий ч түүний дотны найз нөхөд, хамтран ажиллагсдынхаа нэг нь амиа хорлоход эцэг Дин бодлоо өөрчилдөг. Дараа нь Дин хүү Жесситэй хамт Бутан руу аялахаар шийддэг. Балбад хойд дүр болох гэж байгаа Ражу, Гита хэмээх хоёр хүүхэдтэй тааралдана. Эртний Балбад (Лумбини) Сиддхарта хэмээх ханхүү тав тухтай, хамгаалагдсан амьдралаас зугтаж, бүх нийтийн зовлон зүдгүүрийн асуудлыг шийдэхийн тулд аян замд гардаг байна. Тэрээр явах тусам амьдралын мөн чанар, ухамсар, бодит байдлын талаар гүн гүнзгий үнэнийг олж авдаг юм. Эцэст нь тэрээр Сиддхартаг өөр тийш нь чиглүүлж, устгахыг удаа дараа оролддог Мара (эгийн төлөөлдөг чөтгөр)-тэй тулалддаг. Сиддхарта өөрийн эго-гийн хуурмаг мөн чанарыг бүрэн гүйцэд ухамсарласнаар гэгээрэлд хүрч, Будда бурхан болдог. Хэсэг хугацааны дараа гурван хүүхэд гурвуулаа Дорж ламын хойд дүр болж, түүний бие (Ражу), хэл яриа (Гита), оюун ухаан (Жесси) болох нь бодит аргаар тогтоогджээ. Залах ёслолын арга хэмжээ болж, Жессигийн эцэг мөн Буддын шашны зарим чухал мөн чанарыг ойлгож сурдаг байна. Түүний ажил дуусч Норбу лам гүн бясалгалын байдалд орж нас барав. Оршуулах ёслол эхлэхэд Норбу лам илүү өндөр онгоцноос хүүхдүүдтэй ярилцаж, тэднийг өрөвдөх сэтгэлтэй байхыг хэлж захидаг байна. Дараа нь хүүхдүүд түүний чандрыг өргөж байгаа харагдана. Киноны төгсгөлийн үзэгдэлд киноны үеэр бүтээгдэж байсан элсэн мандал эвдэрч сүйрч буй нь гардаг. == Дүрүүдэд == * [[Киану Ривз]] /Keanu Reeves/ - Сиддхарта * Инг Рученг /Ying Ruocheng/ - Норбу лам * Крис Исаак /Chris Isaak/ - эцэг Дин Конрад * Алекс Визендангер /Alex Wiesendanger/ -хүү Жесс Конрад * Брижит Фонда /Bridget Fonda/ - эх Лиза Конрад * Ражу Лал /Raju Lal/ -Ражу * Greishma Makar Singh -Гита * Sogyal Rinpoche -Кенпо Тэнзин * Ven. Geshe Tsultim Gyelsen -Дорж лам * Ven. Khyongla Rato Rinpoche -ламтан * Jo Champa - Мариа * Jigme Kunsang -Чампа * Thubtem Jampa - Пунзо * Surekha Sikri -Сонали * T.K. Lama -Сангай * Doma -Ани ла * Santosh Bangera -Чана (хунтайж Сиддхартагийн тэрэгчин) p6lwyrn6zl9tg6yig5jypzibrm9icmv Вячеслав Тихонов 0 137555 860861 798530 2026-07-03T19:32:24Z B.munkhbayar 6189 860861 wikitext text/x-wiki [[Файл:VTikhonov.jpg|thumb|Вячеслав Тихонов]] '''Вячеслав Тихонов''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Вячесла́в Васи́льевич Ти́хонов''''',''' 1928 оны 2-р сарын 8-нд ЗХУ-ын [[Москва муж|Москва]] мужийн Павловский Посад хотод төрсөн—2009 оны 12-р сарын 4-нд [[Москва]] хотод нас барсан) — зөвлөлтийн болон оросын тайз, дэлгэцийн жүжигчин, дуу оруулагч. 1982 онд ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар, 1974 онд ЗХУ-ын Ардын жүжигчин, 1980 онд Ленины шагнал, 1970 онд ЗХУ-ын Төрийн шагнал тус тус хүртсэн байна. В.Тихоновт хамгийн том алдар нэр авчирсан кино бол Татьяна Лиозновагийн [[Хаврын 17 учрал (кино)|"Хаврын 17 учрал" (1973)]] телевизийн 12 ангит кинонд тагнуулын ажилтан Исаевын (Штирлиц) дүрд тоглосон явдал байсан юм. Түүний эцэг эх нь түүнийг инженер эсвэл агрономич болгох санаатай байсан ч эцэг эхээсээ нууцаар кино жүжигчин болохыг мөрөөддөг байв. 1944 онд Автомеханикийн дээд сургуулийн үндсэн курст элсэн орсон. 1945 онд тэрээр Бүх оросын улсын кино урлагийн дээд сургуульд орохыг оролдсон байна. Эхлээд түүнийг хүлээж аваагүй боловч элсэлтийн шалгалтаа өгсний дараа Борис Бибиков, Ольга Пыжова нар түүнийг авсан бөгөөд Вячеслав сураад 1950 онд төгссөн байна. [[Ангилал:1928 онд төрсөн]] [[Ангилал:2009 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Оросын жүжигчин]] [[Ангилал:20-р зууны жүжигчин]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)]] [[Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)]] [[Ангилал:Тарас Шевченкогийн нэрэмжит шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин]] 7cbtd12ycuu8filev2i5qnpn2hjbdf7 Starbucks 0 144287 860856 857071 2026-07-03T12:33:49Z Cicihwahyuni6 84487 860856 wikitext text/x-wiki [[Файл:Starbuckscenter.jpg|thumb]] [[Файл:Starbucks Map.svg|thumb|Дэлхий дахь сүлжээний газрын зураг]] '''Starbucks Corporation, «Старбакс»''' нь АНУ-ын [[Вашингтон (муж)|Вашингтон мужийн]] [[Сиэтл]] хотод төвтэй, Америкийн олон улсын [[кофены газар]], кофе шардаг цехүүдийн сүлжээ компани юм. 1971 онд Жерри Болдуин, Зев Сигл, Гордон Боукер нар Сиэтлийн Пайк Плэйс зах дээр анх [[кофе]]ны үрийн бөөний худалдаа эрхэлдэг байсан. Starbucks нь 1986-2000 онд тус компанийн гүйцэтгэх захирал байсан бөгөөд АНУ-ын Баруун эрэг даяар франчайзын эрчимтэй тэлэлтийг удирдсан Ховард Шульцийн удирдлага дор эспрессо дээр суурилсан ундаагаар үйлчилдэг кафе болгон хувирсан. 2022 оны 11-р сарын байдлаар тус компани 80 улс оронд 35,711 дэлгүүртэй байсан бөгөөд үүний 15,873 нь АНУ-д байрладаг байв. Starbucks-ын АНУ дахь дэлгүүрүүдийн 8,900 гаруй нь компанийн удирдлага дор байдаг бол үлдсэн хэсэг нь тусгай зөвшөөрөлтэй байдаг ажээ. Энэ бол дэлхийн хамгийн том кофены газрын сүлжээ юм. Тус компани 2022 оны байдлаар Fortune 500 жагсаалтад 120-р байранд, [[Forbes Global 2000]] жагсаалтад 303-р байранд жагссан байна. Хүчтэй шарсан кофег түгээн дэлгэрүүлснээр Starbucks нь АНУ-ын кофены салбарын "хоёр дахь давалгааны" төлөөлөгч болж, анх кофеныхоо амт, чанар, мөн хэрэглэгчийн үйлчилгээнд анхаарлаа хандуулснаар бусад кофены компаниудаас ялгарч эхэлсэн байна. 2000-аад онд АНУ-д кофе үйлдвэрлэхэд өндөр чанартай кофены үр, гараар нунтаглах, хөнгөн шарах зэрэгт анхаарлаа хандуулсан "гурав дахь давалгаа" гарч ирснээр Starbucks нь үр ашиг, аюулгүй байдлын үүднээс автомат кофены машинд эспрессо кофе санал болгосон байна. == Эзэмшигчид == Starbucks-ийн бүх хувьцааны 75 орчим хувийг байгууллагын хөрөнгө оруулагчид эзэмшдэг. 2023 оны 12-р сарын байдлаар Starbucks-ийн хамгийн том 10 хувьцаа эзэмшигч нь: * [[The Vanguard Group]] (9.53%) * [[BlackRock]] (6.96%) * State Street Corporation (4.09%) * Geode Capital Management (2.02%) * [[Morgan Stanley]] (2.00%) * [[Bank of America]] (1.75%) * Northern Trust (1.30%) * Royal Bank of Canada (1.27%) * [[JPMorgan Chase]] (1.21%) * Norges Bank (1.14%) 0kuwcikt3n3lidq1p4tlhz1d041g07n Баасанбаатарын Нямдэлгэр 0 146850 860859 860223 2026-07-03T16:21:44Z NmkSunshine 105511 /* */ 860859 wikitext text/x-wiki '''Баасанбаатарын Нямдэлгэр''' (1994 оны 12 дугаар сарын 22-нд Орхон аймгийн Баян-Өндөр суманд төрсөн) залуу уран бүтээлч дуучин, Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан, баяжуулагч мэргэжилтэй уран бүтээлч юм. Тэрээр “[[Эрдэнэт үйлдвэр]]” ТӨҮГ-т ажилладаг бөгөөд дуу хөгжмийн уран бүтээл болон соёл, олон нийтийн үйл ажиллагаанд оролцдогоороо танигдсан. == Намтар == Б.Нямдэлгэр нь Орхон аймгийн Баян-Өндөр суманд төрсөн. 2015 онд Соёл урлагийн их сургуулийг Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин Ч.Насантогтохын удирдлага дор эстрадын дуучин мэргэжлээр төгссөн. 2016 онд Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуулийг түгээмэл баяжуулагч чиглэлээр төгсөж, мэргэжил дээшлүүлсэн. 2017 оны 12 дугаар сараас эхлэн “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Баяжуулах үйлдвэрт соёл, олон нийтийн ажлын арга зүйчээр ажиллаж байна. Тэрээр Удирдлагын академийн “Удирдлагын манлайлал” сургалтад хамрагдсан бөгөөд ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн академийн төрийн удирдлагын мэргэжил дээшлүүлэх хөтөлбөрт суралцсан. 2025 онд Отгонтэнгэр их сургуулийг сэтгэл судлалын магистрын зэрэгтэй төгссөн. == Уран бүтээл == Б.Нямдэлгэр нь 2022 онд өөрийн анхны бүрэн хэмжээний "MyTone" цомгийг гаргаж, тайлан тоглолтоо зохион байгуулсан. Түүний дуулсан "Эрдэнэт Монголоо дуурсгана", "Талын Монголдоо", "Үүрд хамтдаа", "Хүслийн гурван од" зэрэг дуунууд олон нийтэд хүрсэн. == Шагнал, амжилт == * 2018 он — Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор зохион байгуулагдсан “Морин хуур” улсын уралдаанд Л.Балхжавын хөгжим, “Эрдэнэт Монголоо дуурсгана” дуугаар тусгай байр * 2024 он — ОХУ-ын Москва хотод болсон И.Дунаевскийн нэрэмжит олон улсын мэргэжлийн дуулаачдын тэмцээнд дэд байр, гутгаар байр, “Олон талт билиг авьяас” номинац<ref>{{Cite web |title=Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилтан Б.Нямдэлгэр Олон улсын дуулаачдын уралдааны гурван төрөлд магнайдаж, “Шилдэг олон талт дуучин”-аар шалгарлаа |url=https://erdenettoday.mn/art/6426?fbclid=IwZnRzaASoDhpleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeEZnoXND_iup3GYNxICLKhgJb04w-AbSQhjQFm4flQG1R8_EOQw9HqZ9_5Pk_aem_FRDuGR48u-WXr6yeKbhQ3w}}</ref> * 2024 он — “Mongolian Songs” улсын уралдааны Гран-при шагнал * 2025 он — БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны хэвлэл мэдээллийн байгууллагын зохион байгуулсан “Торгон эгшиг” олон улсын хятад дууны уралдааны Гран-при * 2026 он — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын Соёлын яам болон Чайковскийн нэрэмжит урлагийн их сургуулийн олон улсын фестивалийн тусгай байр * 2026 он -Их Британи /Англи/ улсаас зохион байгуулсан “The Song” олон улсын дуулаачдын тэмцээний 2-р байр == Цол, шагнал == * 2022 он — Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан * 2022 он — Монголын Залуучуудын Холбооны “Тэргүүний залуу” шагнал * 2023 он — Монголын Залуучуудын Холбооны “Хөдөлмөрийн алдар” шагнал * 2025 он — Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны Алтан медаль == Эх сурвалж == <references /> {{DEFAULTSORT:Нямдэлгэр, Баасанбаатарын}} [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Баян-Өндөрийн хүн]] [[Ангилал:1994 онд төрсөн]] j12n0t2i8kjo6t6z7yyfbfwu1t1o9pa Бэйж 0 146990 860857 2026-07-03T13:00:12Z Megzer 20491 Хуудас үүсгэв: "'''Бэйж''' (монгол бичиг: {{MongolUnicode|ᠪᠡᠢᠵᠢ}}, галиг: beiji) гэх цол нь [[Монголын эзэнт гүрний дараах Монгол Улс|Дөчин, Дөрвөн Монгол Улсын]] үеийн хунтайж, тайж зэрэг ноёдын хатад хэрэглэж байсан цол нэр юм. Зарим түүхэн сурвалжид '''Бэгичи'''{{sfn|Choimaa|2006|pp=238}}, '''Бигич..." 860857 wikitext text/x-wiki '''Бэйж''' (монгол бичиг: {{MongolUnicode|ᠪᠡᠢᠵᠢ}}, галиг: beiji) гэх цол нь [[Монголын эзэнт гүрний дараах Монгол Улс|Дөчин, Дөрвөн Монгол Улсын]] үеийн хунтайж, тайж зэрэг ноёдын хатад хэрэглэж байсан цол нэр юм. Зарим түүхэн сурвалжид '''Бэгичи'''{{sfn|Choimaa|2006|pp=238}}, '''Бигичи'''{{sfn|Choimaa|2006|pp=248, 255}}, '''Бийж''' гэж тэмдэглэсэн зүйл байдаг. Үгний үүслийг хятад хэлний хааны бага хатан, татвар эм (妃子: фэйзи) гэсэн утгатай үгний монголжсон дуудлага.{{sfn|Gerelbadrakh|2010|pp=40-41}}{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=112}} Хятадын "Сянь Юань бичиг, харь үгийн тайлбар" хэмээх зохиолд Бэйж хэмээгч тайж нарын эхнэрийг хэлнэ гэжээ.{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=112}} Зарим эрдэмтэд бэг, бэхи гэсэн үгтэй холбож тайлбарладаг. Лу.Алтан товч, Хураангуй Алтан товч гэсэн хоёр сурвалжид Элбэг нигүүлсэгч хаан хөвгүүн Харгучуг Дүүрэн Төмөр хунтайжийн Өлзийт гоо хун бэгичи бэрдээ дурлаж, хөвгүүнээ алж бэрээ булааж авахад Ойрадын Хуухай таюу тусласан тухай гардаг. Нэгэн удаа хааныг ан авд явсан хойгуур Хуухай таюу хааны өргөөнд ирэхэд Өлзийт гоо хун бэйж урьж залан хундагатай арз барьж өгүүлсэн нь: <blockquote>Муу биеийг минь сайн болгов, Бага биеийг минь их болгов, Бэгичи (Бэйж{{sfn|Choimaa|2006b|pp=82-83}}) нэрийг минь тайху болгов, чи{{sfn|Choimaa|2006|pp=238}} гэж хэлдэг.</blockquote>Лу.Алтан товч, Хураангуй Алтан товч зэрэг олон сурвалжид гардаг бэйж, бэгичи цолтой хатдын нэрс ижил боловч, бэйж үгийг тэмдэглэж байгаа нь бага зэрэг ялгаатай байдаг. [[Лу.Алтан товч|Лу.Алтан товчд]] "бэгичи", "бигижи" гэсэн нь бэг, бэхи цолтой холбож тайлбарладаг судлаачдын тайлбарын эш үндэс болдог бөгөөд Хураангуй Алтан товч, [[Их Шар тууж]], [[Эрдэнийн товч]], [[Асрагч нэртийн түүх]] зэрэг олон сурвалжууд "бэйж" гэж бичсэн байдаг. 16-17-р зууны монголын хунтайж, тайжийн хатдын нэрийг бичсэн Шар тууж сурвалжид бэйж цолтойгоор бичсэн нь түгээмэл. == Бэйж цолтой хатад == # [[Өлзий гоо хатан|Өлзийт гоо хун бэйж]]: [[Харгучуг Дүүрэнтөмөр хунтайж|Харгучуг дүүрэнтөмөр хунтайжийн]] хатан. Сүүлд [[Элбэг хаан]], [[Ойрадай хаан|Ойрадай]] зэрэг хаад хатнаа болгосон. # [[Цэцэг хатан|Сэцэг бэйж]]: [[Эсэн тайш|Эсэн тайшийн]] охин, [[Хархуцаг|Хархуцаг тайжийн]] хатан. [[Баянмөнх жонон|Баянмөнх болох жононгийн]] ээж. #[[Шихэр тайху|Шихир бэйж]]{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=67}}: Баянмөнх жононгийн хатан, [[Даян хаан|Даян хааны]] ээж. #Их бэйж{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=99}}: [[Гэрсэнз жалайр хунтайж|Гэрсэнз жалайр хунтайжийн]] их хатан Хатунхайгийн цол #Бага бэйж{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=99}}: Гэрсэнз жалайр хунтайжийн бага хатан Мөнхүй #Андугай бэйж: [[Төвөд хатанбаатар|Төвөд хатанбаатрын]] бага хатан. Хоёр охин төрүүлсэн.{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=102}} # Дэлгэр бэйж: [[Эрээхий мэргэн хан|Эриеэхий мэргэн хааны]] бага хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=106}} # Хучуй бэйж: [[Цогт хунтайж|Цогт хунтайжийн]] их хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=108}} # Асхид бэйж: Цогт хунтайжийн дунд хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=108}} # Цэрэнжид бэйж: Цогт хунтайжийн бага хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=108}} == Эшлэл == {{Reflist}} == Ном зүй == * {{Cite book |last=Gerelbadrakh |first=J |title="Дөчин, Дөрвөн хоёрын" Монгол улсын язгууртны цол зэрэг |publisher=Бемби сан |year=2010 |isbn=99929-78-82-1 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Zayabaatar |first=D |title=Жамба. Асрагч нэртийн түүх |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |title=Лувсанданзан гүүш. Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |title=Хаадын Үндсэн хураангуй Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар|ref={{harvid|Choimaa|2006b}}}} * {{Cite book |last=Shagdarsuren |first=Ts |last2=Munkh-Uchral |first2=E |title=Эртний Монголын Хаадын Үндсэний Их Шар тууж оршвой |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар}} [[Ангилал:Монголын цол]] [[Ангилал:Монгол хатан]] s16qrp0iq7mzyy3xljq6uojd3api4rf 860858 860857 2026-07-03T13:37:53Z Megzer 20491 860858 wikitext text/x-wiki '''Бэйж''' (монгол бичиг: {{MongolUnicode|ᠪᠡᠢᠵᠢ}}, галиг: beiji) гэх цол нь [[Монголын эзэнт гүрний дараах Монгол Улс|Дөчин, Дөрвөн Монгол Улсын]] үеийн хунтайж, тайж зэрэг ноёдын хатад хэрэглэж байсан цол нэр юм. Зарим түүхэн сурвалжид '''Бэгичи'''{{sfn|Choimaa|2006|pp=238}}, '''Бигичи'''{{sfn|Choimaa|2006|pp=248, 255}}, '''Бийж''' гэж тэмдэглэсэн зүйл байдаг. Үгний гарал нь хятад хэлний хааны бага хатан, татвар эм (妃子: фэйзи) гэсэн утгатай үгний монголжсон дуудлага.{{sfn|Gerelbadrakh|2010|pp=40-41}}{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=112}} Хятадын "Сянь Юань бичиг, харь үгийн тайлбар" хэмээх зохиолд Бэйж хэмээгч тайж нарын эхнэрийг хэлнэ гэжээ.{{sfn|Zayabaatar|2006|pp=112}} Зарим эрдэмтэд бэг, бэхи гэсэн үгтэй холбож тайлбарладаг. Лу.Алтан товч, Хураангуй Алтан товч гэсэн хоёр сурвалжид Элбэг нигүүлсэгч хаан хөвгүүн Харгучуг Дүүрэн Төмөр хунтайжийн Өлзийт гоо хун бэгичи бэрдээ дурлаж, хөвгүүнээ алж бэрээ булааж авахад Ойрадын Хуухай таюу тусласан тухай гардаг. Нэгэн удаа хааныг ан авд явсан хойгуур Хуухай таюу хааны өргөөнд ирэхэд Өлзийт гоо хун бэйж урьж залан хундагатай арз барьж өгүүлсэн нь: <blockquote>Муу биеийг минь сайн болгов, Бага биеийг минь их болгов, Бэгичи (Бэйж{{sfn|Choimaa|2006b|pp=82-83}}) нэрийг минь тайху болгов, чи{{sfn|Choimaa|2006|pp=238}} гэж хэлдэг.</blockquote>Лу.Алтан товч, Хураангуй Алтан товч зэрэг олон сурвалжид гардаг бэйж, бэгичи цолтой хатдын нэрс ижил боловч, бэйж үгийг тэмдэглэж байгаа нь бага зэрэг ялгаатай байдаг. [[Лу.Алтан товч|Лу.Алтан товчд]] "бэгичи", "бигижи" гэсэн нь бэг, бэхи цолтой холбож тайлбарладаг судлаачдын тайлбарын эш үндэс болдог бөгөөд Хураангуй Алтан товч, [[Их Шар тууж]], [[Эрдэнийн товч]], [[Асрагч нэртийн түүх]] зэрэг олон сурвалжууд "бэйж" гэж бичсэн байдаг. 16-17-р зууны монголын хунтайж, тайжийн хатдын нэрийг бичсэн Шар тууж сурвалжид бэйж цолтойгоор бичсэн нь түгээмэл. == Бэйж цолтой хатад == # [[Өлзий гоо хатан|Өлзийт гоо хун бэйж]]: [[Харгучуг Дүүрэнтөмөр хунтайж|Харгучуг дүүрэнтөмөр хунтайжийн]] хатан. Сүүлд [[Элбэг хаан]], [[Ойрадай хаан|Ойрадай]] зэрэг хаад хатнаа болгосон. # [[Цэцэг хатан|Сэцэг бэйж]]: [[Эсэн тайш|Эсэн тайшийн]] охин, [[Хархуцаг|Хархуцаг тайжийн]] хатан. [[Баянмөнх жонон|Баянмөнх болох жононгийн]] ээж. #[[Шихэр тайху|Шихир бэйж]]{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=67}}: Баянмөнх жононгийн хатан, [[Даян хаан|Даян хааны]] ээж. #Их бэйж{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=99}}: [[Гэрсэнз жалайр хунтайж|Гэрсэнз жалайр хунтайжийн]] их хатан Хатунхайгийн цол #Бага бэйж{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=99}}: Гэрсэнз жалайр хунтайжийн бага хатан Мөнхүй #Андугай бэйж: [[Төвөд хатанбаатар|Төвөд хатанбаатрын]] бага хатан. Хоёр охин төрүүлсэн.{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=102}} # Дэлгэр бэйж: [[Эрээхий мэргэн хан|Эриеэхий мэргэн хааны]] бага хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=106}} # Хучуй бэйж: [[Цогт хунтайж|Цогт хунтайжийн]] их хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=108}} # Асхид бэйж: Цогт хунтайжийн дунд хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=108}} # Цэрэнжид бэйж: Цогт хунтайжийн бага хатан{{sfn|Shagdarsuren|Munkh-Uchral|2006|pp=108}} == Эшлэл == {{Reflist}} == Ном зүй == * {{Cite book |last=Gerelbadrakh |first=J |title="Дөчин, Дөрвөн хоёрын" Монгол улсын язгууртны цол зэрэг |publisher=Бемби сан |year=2010 |isbn=99929-78-82-1 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Zayabaatar |first=D |title=Жамба. Асрагч нэртийн түүх |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |title=Лувсанданзан гүүш. Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар}} * {{Cite book |last=Choimaa |first=Sh |title=Хаадын Үндсэн хураангуй Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар|ref={{harvid|Choimaa|2006b}}}} * {{Cite book |last=Shagdarsuren |first=Ts |last2=Munkh-Uchral |first2=E |title=Эртний Монголын Хаадын Үндсэний Их Шар тууж оршвой |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |location=Улаанбаатар}} [[Ангилал:Монголын цол]] [[Ангилал:Монгол хатан]] ku43fj5v3ydwpxht6eymzr8pj62v5vb Рүичи Сакамото 0 146991 860893 2026-07-04T04:26:54Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Ryuichi Sakamoto side.jpg|thumb|Рүичи Сакамото, 2013 он.]] '''Рүичи Сакамото''' ([[Япон хэл|япон:]] 坂本 龍, Хепберн: ''Sakamoto Ryūichi''; 1952 оны 1-р сарын 17-нд Токио хотын тусгай Накано дүүрэгт төрсөн - 2023 оны 3-р сарын 28-нд [[Токио]] хотноо нас барсан) - Японы хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч,..." 860893 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ryuichi Sakamoto side.jpg|thumb|Рүичи Сакамото, 2013 он.]] '''Рүичи Сакамото''' ([[Япон хэл|япон:]] 坂本 龍, Хепберн: ''Sakamoto Ryūichi''; 1952 оны 1-р сарын 17-нд Токио хотын тусгай Накано дүүрэгт төрсөн - 2023 оны 3-р сарын 28-нд [[Токио]] хотноо нас барсан) - Японы хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, даралтат хөгжимчин, продюсер, дуучин, жүжигчин. Тэрээр гоцлол дуучин болон синтезаторын "Yellow Magic Orchestra" (YMO) хамтлагийн гишүүнээр хөгжмийн олон төрлийн хэв маягийг баримталдаг байв. Сакамото нь YMO хамтлагийн гишүүд Харуоми Хосоно, Юкихиро Такахаши нарын хамт электрон хөгжмийн хэд хэдэн төрөлд нөлөөлж, анхдагч болсон. Киноны хөгжмийн зохиолчийн хувьд Рүичи Сакамото [[Оскарын шагнал|Академийн шагнал]] (Оскар), BAFTA, [[Грэммийн шагнал|Грэмми]] болон хоёр [[Алтан бөмбөрцөг]] шагнал хүртсэн. Тэрээр алдарт кино найруулагч [[Бернардо Бертолуччи|Бернардо Бертолуччигийн]] "[[Сүүлчийн эзэн хаан (кино)|Сүүлчийн эзэн хаан]]", "Хамгаалагдсан тэнгэр", "[[Бяцхан Будда (кино)|Бяцхан Будда]]" болон Алехандро Иннариту-гийн "Амьд үлдэгчид" (''The Revenant)'' зэрэг кинонуудын хөгжмийг зохиосон гэдгээрээ алдартай. Сакамото 1970-аад оны дунд үед Токиогийн Үндэсний Урлаг, Хөгжмийн Их Сургуульд сурч байхдаа студийн хөгжимчин, продюсер, аранжировщикаар ажиллаж эхэлсэн. Түүний анхны томоохон амжилт нь 1978 онд YMO-г хамтран үүсгэн байгуулагчаар ажилласан явдал байв. Тэрээр мөн бие даасан карьераа эхлүүлж, тухайн жилдээ туршилтын электрон фьюжн цомог болох Thousand Knives, 1980 онд B-2 Unit цомгоо гаргасан. B-2 Unit цомогт электро, хип хоп, бүжгийн хөгжмийн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлсэн "Riot in Lagos" дуу багтсан юм. Рүичи Сакамото 2023 оны 3-р сарын 28-нд 71 насандаа хорт хавдраар нас баржээ. 8j4iu36nb6zacugksyi6o2aguferaji 860894 860893 2026-07-04T04:39:48Z Avirmed Batsaikhan 53733 860894 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ryuichi Sakamoto side.jpg|thumb|Рүичи Сакамото, 2013 он.]] '''Рүичи Сакамото''' ([[Япон хэл|япон:]] 坂本 龍, Хепберн: ''Sakamoto Ryūichi''; 1952 оны 1-р сарын 17-нд Токио хотын тусгай Накано дүүрэгт төрсөн - 2023 оны 3-р сарын 28-нд [[Токио]] хотноо нас барсан) - Японы хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, даралтат хөгжимчин, продюсер, дуучин, жүжигчин. Тэрээр гоцлол дуучин болон синтезаторын "Yellow Magic Orchestra" (YMO) хамтлагийн гишүүнээр хөгжмийн олон төрлийн хэв маягийг баримталдаг байв. Сакамото нь YMO хамтлагийн гишүүд Харуоми Хосоно, Юкихиро Такахаши нарын хамт электрон хөгжмийн хэд хэдэн төрөлд нөлөөлж, анхдагч болсон. Киноны хөгжмийн зохиолчийн хувьд Рүичи Сакамото [[Оскарын шагнал|Академийн шагнал]] (Оскар), BAFTA, [[Грэммийн шагнал|Грэмми]] болон хоёр [[Алтан бөмбөрцөг]] шагнал хүртсэн. Тэрээр алдарт кино найруулагч [[Бернардо Бертолуччи|Бернардо Бертолуччигийн]] "[[Сүүлчийн эзэн хаан (кино)|Сүүлчийн эзэн хаан]]", "Хамгаалагдсан тэнгэр", "[[Бяцхан Будда (кино)|Бяцхан Будда]]" болон Алехандро Иннариту-гийн "Амьд үлдэгчид" (''The Revenant)'' зэрэг кинонуудын хөгжмийг зохиосон гэдгээрээ алдартай. Сакамото 1970-аад оны дунд үед Токиогийн Үндэсний Урлаг, Хөгжмийн Их Сургуульд сурч байхдаа студийн хөгжимчин, продюсер, аранжировщикаар ажиллаж эхэлсэн. Түүний анхны томоохон амжилт нь 1978 онд YMO-г хамтран үүсгэн байгуулагчаар ажилласан явдал байв. Тэрээр мөн бие даасан карьераа эхлүүлж, тухайн жилдээ туршилтын электрон фьюжн цомог болох Thousand Knives, 1980 онд B-2 Unit цомгоо гаргасан. B-2 Unit цомогт электро, хип хоп, бүжгийн хөгжмийн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлсэн "Riot in Lagos" дуу багтсан юм. == Хөгжмийг нь бүтээсэн кинонууд == * 1983 — Ноён Лоуренс, Зул сарын баярын мэнд хүргэе / ''Merry Christmas Mr. Lawrence'' * 1987 — / ''Ôritsu uchûgun Oneamisu no tsubasa'' / ''Royal Space Force: The Wings of Honneamise'' * 1988 — [[Сүүлчийн эзэн хаан (кино)|Сүүлчийн эзэн хаан]] / ''The Last Emperor'' — ''Масахико Амакасу'' ''/дүр/'' * 1990 — Тэнгэр дор / ''The Sheltering Sky'' * 1990 — Үйлчлэгчийн түүх / ''The Handmaid’s Tale'' * 1992 — Өндөр өсгий / ''Tacones lejanos'' * 1992 — Эмилигийн дуу цахилгаантай даваа / ''Emily Brontë's Wuthering Heights'' * 1993 — Зэрлэг далдуу мод / ''Wild Palms'' * 1993 — [[Бяцхан Будда (кино)|Бяцхан Будда]] / ''Little Buddha'' * 1998 — Могойны нүд / ''Snake Eyes'' * 1998 — Хайр бол чөтгөр / ''Love Is The Devil'' * 1999 — Хорио / ''Gohatto'' * 2002 — Кино шиг миний амьдрал / ''Minha Vida Como Un Filme'' * 2002 — Хэцүү эмэгтэй / ''Femme Fatale'' * 2003 — Деррида / ''Derrida'' * 2005 — / ''Shining Boy & Little Randy'' * 2005 — Тони Такитани / ''Tony Takitani'' * 2007 — Торго / ''Silk'' * 2008 — Индиго / ''Indigo'' (к/м) * 2015 — Амьд үлдэгч / ''The Revenant'' * 2016 — Уур / ''Ikari'' * 2019 — Проксима / ''Proxima'' * 2020 — Минамата / ''Minamata'' * 2023 — Мангас / 怪物 ''Kaibutsu'' Рүичи Сакамото 2023 оны 3-р сарын 28-нд 71 насандаа хорт хавдраар нас баржээ. bh8cqbgfpnr3ljnvzin2aq7vjiu6v9m