Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6419 862421 810057 2026-07-20T03:24:34Z Bayarkhangai 1129 862421 wikitext text/x-wiki {{SHORTDESC|Монгол Улсын Дундговь аймгийн сум}} {{Unreferenced}} {{Инфобокс суурин | name = Хулд сум | native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠬᠤᠯᠤᠳ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] | nickname = | motto = | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | image_map = Khuld, Dundgovi.png | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Mn flag dundgovi aimag.svg}} [[Дундговь аймаг|Дундговь]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = | seat = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1923 он | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 6,070 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = {{decrease}} 2,305 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_mi2 = | timezone = UTC + 8 | utc_offset = +8 | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} '''Хулд''' нь [[Дундговь]] [[Аймаг|аймгийн]] [[сум]] юм. [[Улаанбаатар]] хотоос 380 км, Аймгийн төв [[Мандалговь|Сайнцагаан сумаас]] 83 км алслагдсан. Бүлээн, Уул, Олдох, Шувуутай багтай. ==Түүх== Дундговь аймгийн Хулд сумын нутаг дэвсгэр нь 1920-иод оныг хүртэл Түшээт хан аймгийн Говь түшээ гүний хошуу болон Богд хан уул аймгийн Дэлгэрхангай уулын хошуунд харьяалагдаж байгаад 1921 оны ардын хувьсгал ялсны дараа засгийн газраас Орон нутгийн засаг захиргааны нэгжийг шинэчилэн зохион байгуулж Хулд сумыг Дэлгэрхангай уулын хошуунаас салбарлан, 1923 оны хавар одоогийн Хулд сумаас баруун урд байдаг Гүн ус гэдэг газар 2 гэртэйгээр байгуулсан. Анхны сумын засаг дарга нь тус сумын харьяат М.Самдан болж байсан. 1931 оноос [[Өмнөговь]] аймаг байгуулагдахад түүнд харьяалагдаж байгаад 1942 онд Дундговь аймаг байгуулагдахад түүнд харьяалагдах болсноор Дундговь аймгийн Хулд сум гэж нэрлэгдэх болсон. Хулд сум нь үүсэн байгуулагдснаасаа хойш цаг уурын хүнд нөхцлөөс болж 1923-1930 онд Гүн усанд, 1930-1939 Довд, 1939-1940 онд Олдохын хийдэд, 1942-1948 онд Довд, 1948-1957 онд Могойтод, 1957-1958 онд Луусын Зодоход тус тус нүүдэллэн төвлөрсөөр 1958 онд татан буугдаж нэг жил болоод нэгдэлжих хөдөлгөөн үүссэнтэй холбогдон 1960 оноос одоогийн Улаанжирэмд төвтэйгээр шинэчилэн зохион байгуулагдсан. ==Хүмүүс== Тус сумын иргэн [[Банзрагчийн Эс]] [[1961]] онд аймгаасаа анх удаа [[хөдөлмөрийн баатар]] цол хүртсэн билээ. Тус сумаас улсын алдарт уяач цолыг Махбуриадын Энэбиш хүртжээ. 1990 онд өрнөсөн ардчилсан хувьсгалыг энэ нутгийн ардууд илүү ихээр уухайлан дэмжиж оролцсон байдаг юм. 1996-2000 оны Улсын их хурлын гишүүнээр Дундговь аймгийн Хулд сумын уугуул Жамьяангийн Отгонбаяр сонгогдон ажиллаж байлаа. == Газар зүй == Дундговь аймгийн Хулд сум 1923 онд байгуулагдсан 607.0 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутаг дэвсгэртэй. Сумын төв нь тус сумын нутаг Улаанжирэмд оршдог. Нутгийн хойд тал нь говирхог хээрийн, урд тал нь талын цөлөрхөг бүсэд багтдаг. Олдох, Уул, Бүлээн, Шувуутай 4 багтай. Хүн амын дийлэнх хэсэг нь Хөдөө аж ахуй дээр суурилсан мал аж ахуй эрхлэн амьдардаг. Сумын нийт мал сүрэг 146170 мянга Үүнд: Тэмээ 2846, адуу 6508, үхэр 1241, хонь 66570, ямаа 69005 мянга нийт сүргийн 92.6 хувийг хонин болон ямаан сүрэг эзэлдэг. Суманд 4 ХХК, 9 хоршоо үйл ажиллагаа явуулдаг. 2000 онд Төвийн эрчим хүчний системд 2006 онд Мобикомын 2007 онд Жи-Мобайлын үүрэн телефон холбооны сүлжээнд холбогдсон. Үүрэн телефоны хэрэглэгч 800 гаруй хүн байна. Тус сумын нутаг Хулд, Тээг, Хэцүү тээг, Хөөт Баян ширээ, Барчин , Баянхошуу, Сэрвэн, Зос Могойт, Хүрэн уул, Нураач Цагаан уушиг, Шарангад, Шувуутай, Цахир зээг, Хайчин Дуулгантын хэц, Даага, Далан зэрэг уул нуруудтай. Үл олдохын хөндий, Гурван төгрөг, Хүйс, Төгрөгийн зэрэг говиудтай, мөн дотор эрхтний эмчилгээнд хэрэглэдэг Тугалын Бүлээний рашаантай. Хөөт булаг, лусын булаг, Дал Толийн булаг зэрэг задгай урсгал устай. Байгалийн үзэсгэлэнт Гоожинхой Тээг, Цагаан суварга, Хэвтээ босоогийн агуй, Сэнжит хад зэрэг газар сумын нутаг болон зааг нутгууд дээр оршдог. == Амьтан ургамлын аймаг == Аргаль, янгир, чоно, үнэг, хярс, мануул, хар сүүлт, цагаан зээр зэрэг ан амьтан, хур, сойр, ятуу, ногтруу, ангир,тогоруу, хулан жороо, талын бүргэд, тас, идлэг шонхор зэрэг жигүүртэн, алагдаахай, оготно, хүрэн, бозлог зэрэг мэрэгчид амьдардаг. Алтан харгана, Заг, хайлаас, хээрийн бут, үхэр бут, зэрэг модлог ургамал, хөмүүл таана, ерхөг согоовор, монгол, хялгана, борог, цахилдаг, хазаар, улаан бор бударгана зэрэг ургамал, Юмдүүжин , зээргэнэ зээрийн ундаа, хонин болон морин шарилж, цулбуур цахилдаг, цулхир, царван, цагаан мөөг зэрэг эмчилгээнд хэрэглэдэг эмийн ургамал ургадаг. Байгалийн цэвэр шороон будаг, шохойн чулуу, усан болон утаат болор, гартаам зэрэг ховор эрдэнийн чулуу, алт, Төмөрийн хүдэр, хүрэн болон чулуун нүүрс, шатдаг занар, жонш, уран зэрэг тогтоогдсон баялагуудтай. Өөрийн аймгийн Эрдэнэдалай, Луус, Өлзийт, Дэлгэрхангай, Өмнөговь аймгийн Цогт овоо сумдтай хил залган оршдог. == Хүн ам == Бүтэн өнчин 2, хагас өнчин 28, өрх толгойлсон 20 тахир дутуу 69, 8-аас дээш ам бүлтэй өрх 13, ажиллагчид 1108, ажилгүйчүүд 24 ажил эрхэлдэггүй 70 гаруй хүн байна. == Соёл == Сумын ЕБСургуульд суралцагч 300 гаруй, сургууль завсардалтгүй, 360 хүүхдийн хичээл байр, 30 шахам хүүхэд амьдардаг дотуур байртай. 1979 онд Улсын тэргүүний сургууль болсон. Цэцэрлэг 1990 онд улсын тэргүүний цэцэрлэг болсон. Хүний эмнэлэг 15 ортой, их эмч , 3 бага эмч, 4 сувилагч, 3 асрагч, тогооч, нярав ажилладаг. 1987 онд улсын өндөр соёлжилттой хүний эмнэлэг болсон. Соёлын төв эрхлэгч, номын санч, хөгжмийн багш гэсэн 3 орон тоотой ажилладаг. Засаг даргын тамгын газар бүтэц орон тоогоор 20 шахам төрийн мэргэшсэн албан хаагч нар ажилладаг. == Сонирхолтой баримтууд == [[Хулд сум]]ын төвд, [[сумын холбоо]] болон [[Сургууль|сургуул]]ийн байранд "[[Говийн зэрэглээ]]" [[уран сайхны кино]]ны зураг авалтыг [[1980 он]]д авсан. Энэ [[кино]] нь өнөөдрийг хүртэл үзэгч олны үзэх дуртай Монголын нэг шилдэг уран сайхны кино болсоор байна. {{Хөтлөгч мөр Дундговийн сумууд}} [[Ангилал:Хулд сум| ]] [[Ангилал:Дундговь аймгийн сум]] [[Ангилал:Монголын сум]] m5rx67n1r8tzx9vymrhbjz3edyz677a 4 7418 862399 861871 2026-07-19T16:19:16Z Д.Батзориг1990 106089 /* Оруулах арга */ Хариулах 862399 wikitext text/x-wiki '''Энэ бол Википедиад хэрэгцээт өгүүллүүдээ захиалах хуудас болно.''' === Оруулах арга === Энд хуудас захиалахдаа "Хэрэгцээт өгүүллүүд" хэсэгт дараах байдлаар оруулаарай. #"Хэрэгцээт өгүүллүүд" гэсний хажууд байгаа [Засварлах] товч дээр дарна #'''<nowiki>*[[Хэрэгцээт өгүүллийн нэр]]</nowiki>''' гэж оруулж, хажууд нь товч тодорхойлолтоо бичнэ. #'''<nowiki>--~~~~</nowiki>''' гэж гарын үсэг (хэрэглэгчийн нэр эсвэл IP хаяг автоматаар гарч ирнэ) Жишээ: *[[Монгол улс]] - Монгол улсын тухай ерөнхий ойлголт, түүх, соёл гэх мэт --[[User:Chinneeb|Чинээ]]_{[[User_talk:Chinneeb|миний яриа]]} 07:56, 29 Хоёрдугаар сар 2008 (UTC) :Цэрэндоржийн Цэнгэн буюу :Партизан Цэнгэн түүний үр сад [[Хэрэглэгч:Д.Батзориг1990|Д.Батзориг1990]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Д.Батзориг1990|яриа]]) 16:19, 19 Долоодугаар сар 2026 (UTC) *[[Швабын газар]]&lt;/nowiki&gt;''' Антарктитын Швабын газар буюу өнөөдрийн хадагтай Модын газар дах Фашистын Германы нууц баазын талаарх мэдээлэл.''' #'''<nowiki>--~~~~</nowiki>''' == Мөн үзэх == *[[Wikipedia:Монгол Википедиад байх ёстой өгүүллүүд (жагсаалт)|Монгол Википедиад байх ёстой өгүүллүүдийн жагсаалт]] == ''[[Малоны хүчил]]'' ([[:en:Malonic acid]]) == Please create this article. == ''[[Метилмалоны хүчил]]'' ([[:en:Methylmalonic acid]]) == Please create this article. == ''[[Оддын дайн]]'' (''Star Wars'') == Please create this article. == ''[[Пумпуанг Дуангчан]]'' ([[:en:Pumpuang Duangjan]]) == Please create this article.--[[Хэрэглэгч:Boonyatham|Boonyatham]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Boonyatham|talk]]) 10:00, 3 Гуравдугаар сар 2019 (UTC) == ''[[Mode Gakuen Cocoon Tower]]'' ([[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower]]'') == Please create this article. == ''[[Паи Пхонгсатон]]'' ([[:en:Phai Phongsathon]]'') == Please create this article. == ''[[Пхонсак Сонгсанг]]'' ([[:en:Pornsak Songsaeng]]'') == Please create this article. == ''[[Netflix]]'' ([[:en:Netflix]]'') == Please create this article. [[Ангилал:Википедиа:Архив:]] td8wphnym3dsgsgl3ex6fxvrrme3nno 0 8224 862444 852240 2026-07-20T06:23:54Z Avirmed Batsaikhan 53733 862444 wikitext text/x-wiki {{Short description|Иран дахь Монголын эзэнт гүрний дараах ханлиг}} {{Инфобокс улс | native_name = {{lang|fa|ایران‌زمین}} ([[Persian language|Persian]])<br />{{Transliteration|fa|Irānzamin}} | conventional_long_name = Ил Хаант Улс | common_name = Ил Хаант Улс | status = {{Indented plainlist|*[[Их Монгол Улс]]ын [[захиргааны бүс]] (1256–1259) *Бие даасан [[ханлиг]] (1260–1335)}} | life_span = 1256–1335<ref>{{cite encyclopedia|last=Biran|first=Michal|date=2016|doi=10.1002/9781118455074.wbeoe362|title=Il-Khanate Empire|encyclopedia=The Encyclopedia of Empire|editor-last1=Далзиел|editor-last2=Маккензи|editor-first1=Н.|editor-first2=Ж. М.|page=1|isbn=978-1-118-44064-3}}</ref> | government_type = [[Хаант засаг]] | image_map = Historical Atlas of Iran - Plate No. 17 (cropped).jpg | image_map_caption = [[Газан]]ы үеийн Ил Хаант Улс | image_map_size = 300 | capital = {{plainlist| *[[Марага]] (1256–1265) * [[Табриз]] (1265–1306) * [[Солтаниех]] (1306–1335)}} | religion = *[[Монголын Буддизм]] (1295 он хүртэл) *[[Ислам]] (1295 оноос) | official_languages = {{indented plainlist|[[Перс хэл|Перс]] (''нийтлэг хэл'', засаг захиргаа, бичиг баримт){{sfn|Fragner|2006|pp=78–79}} }} | common_languages = [[Дундад Монгол хэл|Дундад Монгол]]{{efn|(эрх баригч династи, шүүх, баримт бичиг)<ref>{{Cite book|last=Важда|first=Эдвард|title=The Languages and Linguistics of Northern Asia|page=79|date=2024|publisher=De Gruyter|isbn=9783110556216}}</ref>{{sfn|Fragner|2006|p=78}}}}<br>'''Албан бус:'''{{plainlist| *[[Араб хэл|Араб]]{{sfn|Badiee|1984|p=97}} *[[Түрэг хэлнүүд|Түрэг]]{{sfn|Vásáry|2016|p=149}}}} | leader1 = [[Хүлэгү|Хүлэгү хаан]] | leader2 = [[Абу Саид Бахадур хан|Абу Саид]] | year_leader1 = 1256–1265 | year_leader2 = 1316–1335 | title_leader = [[Хан]]/[[Падишах]] | stat_year1 = 1310 est.<ref>{{cite journal|last1=Турчин|first1=Петер|last2=Адамс|first2=Жонатан М.|last3=Холл|first3=Томас Д|title=East-West Orientation of Historical Empires|journal=Journal of World-Systems Research|date=December 2006|volume=12|issue=2|page=223|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|access-date=2026-03-07|issn=1076-156X}}</ref><ref>{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|page=496|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|author-link=Rein Taagepera|jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807|url-access=subscription}}</ref><ref name="OxfordArea">{{Cite book|last1=Bang|first1=Peter Fibiger|url=https://books.google.com/books?id=9mkLEAAAQBAJ&pg=PA92|title=The Oxford World History of Empire: Volume One: The Imperial Experience|last2=Бэйли|first2=Ц. А.|last3=Шайдел|first3=Вальтер|year=2020|publisher=Оксфордын Их Сургуулийн Хэвлэл|isbn=978-0-19-977311-4|pages=92–94|language=en}}</ref> | stat_area1 = 3750000 | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | p1 = Их Монгол Улс | s1 = Жалайрын улс{{!}}Жалайр | p2 = Аббасидын Халифат Улс | p3 = Низари Исмаилийн Улс | p4 = Румын Султант Улс | p5 = Гүржийн хаант улс | p6 = Күтлүгханид | p7 = Айюбидын улс | p8 = Салгурын улс | p9 = Бейлик | s2 = Чобаны улс | s3 = Музаффарид | s4 = Картидууд | s5 = Сарбедаран | s6 = Инжүид | s7 = Михрабанид | s8 = Эретна | s9 = Гүржийн хаант улс | s10 = Бейлик | s11 = Мамлюк | s12 = Сутайн улс | today = }} {{Монголчуудын түүх}} '''Ил Хаант Улс''' нь 13-14-р зууны үеийн [[Их Монгол Улс|Монголын эзэнт гүрний]] доторх дөрвөн [[ханлиг]]ийн нэг юм. Тус улс нь [[Перс]]эд төвлөрч, өнөөгийн [[Иран]], [[Ирак]], [[Афганистан]], [[Туркменистан]], [[Армени]], [[Азербайжан]], [[Гүрж]], [[Турк]], баруун [[Пакистан]]ы нутаг дэвсгэрийг хамарч байлаа. Ил хаант улсыг анх [[1219]]-[[1224]] онд [[Чингис хаан]] [[Хорезмын эзэнт улс]]ыг байлдан дагуулах үеэр үндэслэсэн бөгөөд Чингис хааны ач [[Хүлэгү]] хан анх байгуулжээ. == Хүлэгү == 1243 онд [[Көсэ Дагийн тулалдаан]]аар Монголчууд Анатолийг болон [[Сельжүкийн султант улс]]ыг эзлэн авч, вассалаа болгосон нь сүүлд Ил хааны Монголчууд болжээ. Ил хаант улсыг үндэслэгч нь [[Чингис хаан]]ы ач, [[Мөнх хаан]], [[Хубилай хаан]] нарын дүү [[Хүлэгү]] хан юм. [[1255]]-[[1256]] оны үед Байжугаас захирагчийн албыг хүлээн аваад "Египетийн хил хүртэлхи" өрнө зүгийн Исламын шашинт улс орнуудыг дагаар оруулах үүрэг хүлээн авчээ. Энэхүү байлдан дагууллын улмаас Туркменууд Монголын аймгуудаас зугтан өрнө зүгт [[Анатоли]] руу нүүхэд хүрчээ. Аян дайныхаа дараа Хүлэгү Персийн төв нутагт эргэж ирээд өөрийн улсыг байгуулав. Тэрбээр Египет хүртэл аян дайн хийсэн боловч, түүнд Мөнх хаан нас барсан мэдээ Монголоос иржээ. Хүлэгү шинэ Их хааныг сонгох их хуралдайд оролцохоор эзэлсэн нутагтаа Найман аймгийн [[Хитбуха]] жанжныг үлдээгээд Монгол руу явсан байна. Гэвч Хитбуха жанжин 1260 онд Египетийн [[Мамлюк]]уудад [[Айн Жалутын тулалдаан]]д ялагдсан байна. Хүлэгү энэ мэдээг сонсоод буцаж ирээд цаашид аян дайнаа үргэлжлүүлж, Мамлюкийн Египетийг эзлэн авахыг санаархаж байлаа. Гэвч Мамлюкууд [[Алтан Орд|Алтан Ордтой]] холбоо тогтоожээ. Алтан Ордын улс Мамлюкуудтай байгуулсан гэрээнийхээ дагуу Ил хаант улсын хойд талаас довтолсон тул Хүлэгү тэд нартай дайтах хэрэгтэй болсноор Хүлэгүгийн аян дайн эцэс болжээ. Хүлэгү хаан нь эхнэр Тоус хатныхаа хамт Христийн Несториан шашинтай байсан бөгөөд жанжин Хитбуха нь ч мөн адил шашинтай байжээ. Түүнийг Христийн төлөө зүтгэл гаргасны учир 2-р Константин хэмээн өргөмжилсөн байдаг харин эхнэр Тоусыг нь гэгээн Хелена хэмээж байсан байна. Хожим тэр алхимид анхаарлаа хандуулж шинжлэх ухааныг судлах болсон тухай тэмдэглэгдсэн байдаг. == Ил Хаант Улсын эхэн үе == ''Ил хан'' гэсэн үг нь "бага[[хан]]" гэсэн утгатай бөгөөд энэ нь [[Мөнх хаан]]ыг бүх эзэнт улсын дээд эзэн их хаан гэж үзэж ялгаж салгах санаатай холбоотой. Хүлэгүгийн үр хойчис [[Перс]]ийг 80 жилийн турш захирахдаа эхлээд христын несторын шашинтнууд байснаа, дараа нь Буддын шашинтнууд, эцэс сүүлд нь Исламын шашинтнууд болцгоожээ. Гэхдээ Ил Хан улс Араб-Мамлюкуудтай (Монгол болон загалмайтнуудыг хоёуланг нь ялсан улс) дайсагнасан хэвээр байсан боловч тэдний эсрэг сайн түшиц газар олж чадалгүй байсаар [[Сири]]йг эзлэн авах төлөвлөгөөгөө орхиход хүрч, улмаар өөрийн вассалууд болох Румын Султант улс ба Силиси дахь Арменийн вант улсыг бүрэн хяналтнаасаа алджээ. Ил хаант улс өрнө зүгт хил хязгаараа тэлж чадаагүй нь умард болон дорно зүгийн ханлигуудын дайсагналтай холбоотой юм. Тухайлбал дундад Ази дахь [[Цагадай]]н ханлиг, [[Бат хан]]ы [[Хөх орд]] [[Кавказын нуруу|Кавказ]] болон [[Трансоксань]] дахь Ил хаант улсын нутаг дэвсгэрт аюул занал учруулж байлаа. Бүр Хүлэгүгийн үед Ил хан улс [[Орос]]ын тал нутгийн Монголчуудтай Кавказад шууд тулалдаж байлаа. === Франц-Монголын эвсэл === 13-14-р зуунд Загалмайтны долдугаар аян дайны үеэс эхлэн [[Баруун Европ]] болон [[Их Монгол Улс|Монголын эзэнт гүрний]] хаад (гол төлөв Ил хаант улсын хангууд) Франц-Монголын эвсэл байгуулах олон оролдлого хийжээ. Исламын шашинтнуудын (гол нь Мамлюкуудын) эсрэг байр сууриараа нэгдсэн Ил хаант улс болон Европын улсууд нийтийн дайсныхаа эсрэг хүчээ хангалттай нэгтгэж ердөө ч чадаагүй юм.<ref>"Despite numerous envoys and the obvious logic of an alliance against mutual enemies, the papacy and the Crusaders never achieved the often-proposed alliance against Islam". Atwood, ''Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire'', p. 583, "Western Europe and the Mongol Empire"</ref> === Исламын шашинд орсон нь === Хүлэгүгаас хойш Ил хан улсын удирдагчид [[Төвөдийн Буддын шашин]]д орох нь ихсэв. [[Нестор]] шашинд талтай байсан тул Христ шашны нөлөө бас байлаа. Гэвч энэ нь тэдний шашнуудад эн тэнцүү ханддаг хандлагаас цааш гүнзгийрээгүй бололтой.<ref>Medieval Persia 1040-1797, David Morgan p64</ref> Ийнхүү Ил хаант улсын удирдагчид өөрсдийн захирдаг Исламын шашинт олонхиос тэс өөр шашинтай байв. [[Газан]] [[Байду]]г авч хаяхаасаа өмнөхөн [[Исламын шашин]]д оржээ. Исламын шашинг албан ёсоор ивээдэг байсан нь тус улсын дэглэмийг Монгол бус олонхитой ойртуулах оролдлоготой нь давхцсан юм. Христ шашинт ба Еврей харъяатууд нь Исламын шашинтнуудтай эн тэнцүү статусаа алдаж, хүн амын татвар төлөх ёстой болсон. Будда бурханы шашинтнууд бүр их ч хатуу сонголттой тулгарсан. Тэд нэг бол Исламын шашинд орох, эс бөгөөс хөөгдөх замыг сонгох ёстой болжээ<ref>''Medieval Persia 1040-1797'', [[David Morgan (historian)|David Morgan]] p72</ref>. Исламын шашинд орсон нь Ил хаант улсын гадаад харилцаанд бараг нөлөө үзүүлсэнгүй. Газан Сирийг эзлэн авахын төлөө Мамлюкуудтай тулалдсаар байв. Газаны дүү [[Өлзийт]] хан [[Шийт урсгал|Шийт урсгалын]] номлогч Аль-Хилли ба Майтхам Аль Бахрани нарын нөлөөн дор Лалын шашны шийт урсгалд талтай болж эхэлсэн байж болох ч Газан ахынхаа бодлогыг ихэнх талаар үргэлжлүүлжээ.<ref>Ali Al Oraibi, Rationalism in the school of Bahrain: a historical perspective, in Shīʻite Heritage: Essays on Classical and Modern Traditions By Lynda Clarke, Global Academic Publishing 2001 p336</ref> Өлзийт [[Каспийн тэнгис]]ийн эргийн [[Гилан]]ыг эзлэн авч чадсан. [[Солтаниех]] дэх түүний гайхамшигт бунхан Перс дэх Ил Хаант улсын ноёрхлын үеийн хамгийн алдартай түүхийн дурсгалт газар юм. === Задрал, мөхөл === [[Абу Саид (Ил Хан улс)|Абу Саид]] 1335 онд нас барснаар тус ханлиг хурдан задарч эхэлсэн бөгөөд хэд хэдэн дайсагнагч улсуудад хуваагдсанаас хамгийн алдартай нь [[Жалайрын улс|Жалайрын султант улс]] юм. Ил ханы ширээнд суухыг оролдсон сүүлчийн хүн 1353 онд алагджээ. Сүүлд [[Доголон Төмөр]] хуучин ханлигийг сэргээхийн тулд Жалайрын султант улсаас (Ил хаант улсын задралын үр дүнд бий болсон улсуудын нэг) нэгэн хэсэг газар нутгийг таслан авчээ. Түүхч [[Рашид ад-Дин]] 1315 оны үед хангуудын тухай [[дэлхийн түүх]] бичсэн нь тэдний түүхийн талаар баялаг эх сурвалж болдог билээ. == Засаг захиргааны бүтэц == "Ил хаант улс нь засаг захиргааны хувьд хараат улс, орон нутгийн ванлиг, дотоод мужууд хэмээх гурван үндсэн хэлбэртэй байв."<ref name=":0">{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Ил Хаант Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=157}}</ref> * Хараат улсууд: [[Киликийн Армян]], [[Их Армени улс|Их Армени]], [[Гүржийн вант улс]], [[Селжукийн султант улс]] * Орон нутгийн жижиг ванлиг: Кертийн мелик, Йездийн атабек, Кирманы Хар Хятаны мелик, Их бага Лурын атабек, Систаны мелик, Фарсын хаким, Шабанкарай, Ормуз арлын мелик<ref >{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Ил Хаант Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=160}}</ref> * Муж: Хорасан, Кирман, Фарс, Тебриз, Ирак-и Ажам, Ирак-и Араб, Диярбакр, Арран, Азербайжан, Сири<ref >{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Ил Хаант Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=161}}</ref> === Монгол аймгууд === Жалайр аймаг [[Багдад]] хот орчмын нутаг, Сүлдүс аймгийн нутаг [[Урмияа|Урмияагийн]] баруун урд хэсэгт, Ойрад аймаг [[Диярбакир]], [[Мосул]], Муш, [[Бингол]] орчмоор, Татар аймаг [[Анатоли|Анатолийн]] төв хэсэгт тус тус нутаглаж байсан. == Ил Хаант Улсын хаад == # [[Хүлэгү]] хан (1256-1265, [[Тулуй]] ханы хүү) # [[Абаха]] хан (1265-1282, [[Хүлэгү]] ханы хүү) # [[Тэкүдэр|Ахмед Тэкүдэр]] (1282-1284, [[Хүлэгү]] ханы хүү) # [[Аргун]] (1284-1291, [[Абаха]] ханы хүү) # [[Гайхат]] (1291-1295 оны 3-р, [[Абаха]] ханы хүү) # [[Байду]] (1295 оны 4-р сараас 10-р сар, Хүлэгү хааны ач хүү) # [[Газан|Махмуд Газан]] (1295-1304, [[Аргун]] ханы хүү) # [[Өлзийт]] (1304-1316, [[Аргун]] ханы хүү ) # [[Абу Саид (Ил хан улс)|Абу Саид Бахадур]] (1316-1335, [[Өлзийт]] ханы хүү) === Дотоодын дайны үеийн хаад === Абу саид хан амь үрэгдсэний дараа улс төрд нөлөө ихтэй [[Табриз]] хотоор төвлөрсөн сүлдүсийн [[Чобаны улс|Малек Ашраф ноёны бүлэг]], [[Багдад]] хотоор төвлөрсөн [[Жалайрын улс|жалайрын]] [[Хасан Бузург]] ноёны бүлэг өөрсдийн эрх ашгийг төлөөлж чадах алтан ургийн хан хөвүүдийг нэгэн зэрэг дэмжин ил ханы сэнтийд өргөмжилж байсан. # [[Арпа Кэүн]] (1335-1336) # [[Муса ил хан|Муса]] (1336-1337) (Багдадын Али падишахын тоглоомын хан) # [[Мухаммед ил хаан|Мухаммед]] (1336-1338) ([[Жалайрын улс|Жалайрынханы]] тоглоомын хан) # [[Сати бэхи]] ([[Өлзийт султан|Өлзийт султаны]] охин) (1338-1339) ([[Чобаны улс|Чобаныханы]] тоглоомын хан) # [[Сулейман ил хан|Сулейман]] (1339-1343) (Чобаныханы тоглоомын хан, 1341-1343 онд [[Сарбадар|Сарбадарууд]] хүлээн зөвшөөрсөн) # [[Жахантөмөр ил хаан|Жахантөмөр]] (1339-1340) (Жалайрынханы тоглоомын хан) # [[Ануширван]] (1343-1356) (Чобаныханы тоглоомын хан) # II Газан (1356-1357) (зөвхөн зоосон дээр л нэр нь байсан) # [[Тугайтөмөр]] (1338-1353) (1338-1349 онд [[Курт|Куртынхан]]; 1338-1339 ба 1340-1344 онд Жалайрынхан; 1338-1341, 1344, 1353 онд Сарбадарууд тус тус хүлээн зөвшөөрсөн) # [[Лухман]] (1353-1388) (Тугайтөмөрийн хүү) == Зураг == <gallery> Файл:Persian drawing of Hülegü taking a drink. Although he is leaning on a mace, holding his bow, with arrows scattered about, still, the artist conveys a very peaceful moment.jpg|Хүлэгү хан айраг ууж байгааг дүрсэлэн перс зураг Файл:HulaguAndDokuzKathun.JPG|Хүлэгү хан Докуз хатны хамт Файл:Funérailles de Hülegü.jpeg|Хүлэгү ханы оршуулгын ёслол Файл:AbaqaEnthroned.png|Абага хан хатны хамт Файл:IranaftertheIlkhanate.png|Ил хант улсын задрал Файл:LetterArghunToNicholasIV1290VaticanArchives.jpg|Аргун ханы Ромын пап 4-р Николаст илгээсэн захидал Файл:LetterOljeituToPhilipLeBel.jpg|Өлзийт ил ханы Францын Филипп хаанд илгээсэн захидал Файл:ArghunEnthroned.png|Аргун хан хатны хамт Файл:سکه ارغون ضرب اسفراین.jpg|Аргун ханы зоос Файл:Il Khaan.jpg|Ил хаадын угсаа залгамж Файл:Jame' al-Tavarikh (Compendium of Chronicles) manuscript by Rashid al-Din Fazlullah, Iran, early 15th century AD, ink, watercolour, and gold on paper - Aga Khan Museum - Toronto, Canada - DSC06735.jpg|Жами ал-Таварих буюу Судрын чуулган </gallery> == Холбоотой хуудас == * [[Монголын хаадын нэрс]] * [[Хазара]] *[[Рашид ад-Дин]] == Эшлэл == {{reflist}} == Лавлах бичиг == * Atwood, Christopher P. (2004). ''The Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire''. Facts on File, Inc. ISBN 0-8160-4671-9. * C.E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties'', New York, 1996. * R. Amitai-Preiss: ''Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War 1260-1281''. Cambridge, 1995 == Цахим холбоос == * [http://www.islamicarchitecture.org/dynasties/ilkhanids.html Ilkhanids Dynasty] Монголын династи * [https://web.archive.org/web/20061019004703/http://www.iranica.com/newsite/home/index.isc Encyclopedia Iranica.] Ил Хан улсын тухай нэмэлт мэдээлэл агуулна. * [https://web.archive.org/web/20060822135316/http://tokakte.virtualave.net/] Ил Хан улсын үеийн зоосны тухай өгөгдлийн сан [[Ангилал:Ил Хаант Улс| ]] [[Ангилал:Их Монгол Улс]] [[Ангилал:Ираны хант улс]] [[Ангилал:Монголын түүхэн улс]] b59suehrzrhvjkrk7nx0bvwalti2oab 0 8252 862448 850668 2026-07-20T07:31:07Z Avirmed Batsaikhan 53733 862448 wikitext text/x-wiki {{Short description|Баруун Азийн улс}} {{Энэ гарчиг}} {{Redirect-distinguish-for|Перс|Перс}} {{Distinguish||Ирак}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс | common_name = Иран | native_name = {{nobold|{{native name|fa|جمهوری اسلامی ایران|italics=off}}}}<br />{{small|{{transliteration|fa|Жомхури-е Эслами-е Иран}}}} | image_flag = Flag of Iran.svg | flag_type = [[Ираны төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Emblem of Iran.svg | symbol_type = [[Ираны төрийн сүлд|Сүлд]] | national_motto = {{lang|fa|استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی}}<br />{{transliteration|fa|Эстеклал, Азади, Жомхури-е Эслами}}<br />"Тусгаар тогтнол, эрх чөлөө, исламын бүгд найрамдах улс"<br />(''[[де-факто]]'')<ref name="Temperman2010">{{cite book |author=Jeroen Temperman | title=State-Religion Relationships and Human Rights Law: Towards a Right to Religiously Neutral Governance | url=https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&pg=PA87 | year=2010 | publisher=Brill | isbn=978-90-04-18148-9| pages=87– | quote=The official motto of Iran is [the] ''[[Takbir]]'' ('God is the Greatest' or 'God is Great'). Transliteration ''Allahu Akbar''. As referred to in art. 18 of the constitution of Iran (1979). The ''[[de facto]]'' motto however is: 'Independence, freedom, the Islamic Republic.{{'-}}}}</ref> | national_anthem = {{lang|fa|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران}}<br />{{nowrap|{{transliteration|fa|Соруд-э Мэлли-е Жомхури-е Эслами-е Иран}}}}<br />{{nowrap|"[[Ираны төрийн дуулал|Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улсын үндэсний төрийн дуулал]]"}}{{parabr}}{{center|[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]}} | image_map = Iran (orthographic projection).svg | capital = [[Тегеран]] | coordinates = {{Coord|35|41|N|51|25|E|type:city}} | largest_city = [[Тегеран]] | official_languages = [[Перс хэл]]<ref name=AO>{{Cite web |title=Constition of Islamic Republic of Iran, Chapter II: The Official Language, Script, Calendar, and Flag of the Country, Article 15 |url=https://www.iranchamber.com/government/laws/constitution_ch02.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730024031/https://www.iranchamber.com/government/laws/constitution_ch02.php |archive-date=9 June 2023 |access-date=9 June 2023 |website=Iran Chamber Society}}</ref> | regional_languages = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; | title = [[Ираны хэлнүүд|Жагсаалт]]:<ref name="CIA"/> | 53% [[Перс хэл]] | 18% [[Азербайжан хэл]] ба бусад [[Түрэг хэлний язгуур|Түрэг хэлнүүд]] {{midsize|([[Кашкай хэл]], [[Түркмен хэл]] зэрэг)<ref name="britannicalanguages">{{cite web |title=Iran – Languages |url=https://www.britannica.com/place/Iran/Languages |website=Encyclopedia Britannica |access-date=9 January 2020 |language=en}}</ref>}} | 10% [[Курд хэл]] | 7% [[Гиляки хэл|Гиляки]] болон [[Мазандерани хэл]] | 6% [[Лури хэл]] | 2% [[Балуч хэл]] | 2% [[Араб хэл]] | 2% other<ref name=AO/> {{midsize|([[Армени хэл]], [[Сурет хэл|Ассири]], [[Гүрж хэл]], [[Лаки хэл|Лаки]], [[Семнани хэл]], [[Талыш хэл]], [[Тати хэл (Иран)|Тати хэл]])}}}} | ethnic_groups = {{Tree list}} *[[Перс үндэстэн|Персүүд]] *[[Ираны Азербайжанчууд|Азербайжанчууд]] *[[Иран дахь курдүүд|Курдүүд]] *[[Мазандерани ястан|Мазандерани]] *[[Лур ястан|Лурууд]] *[[Гиляки ястан|Гилякууд]] *[[Иран дахь арабчууд|Арабчууд]] *[[Ираны Туркменчүүд|Туркменчүүд]] *[[Ираны Балучууд|Балучууд]] *[[Талыш ястан|Талыш]] *[[Тат ястан (Иран)|Татууд]] {{Tree list/end}} | religion = [[Шиит Ислам]] ([[төрийн шашин|албан ёсны]]) | demonym = [[Иран дахь угсаатны бүлгүүд|Иранчууд‎]] | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Теократ#Иран|теократ]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[исламын бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Иран улсын дээд удирдагч|Дээд Удирдагч]] | leader_name1 = Alireza Arafi | leader_title2 = [[Ираны Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name2 = [[Мохаммад Мохбер]] (үүрэг гүйцэтгэгч) | leader_title3 = [[Ираны Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]] | leader_name3 = [[Мохаммад Мохбер]] | leader_title4 = [[Ираны Парламентын даргын жагсаалт|Парламентын Дарга]] | leader_name4 = [[Мохаммад Багер Галибаф]] | leader_title5 = [[Ираны Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]] | leader_name5 = [[Голям Хосейн Мохсени Эжеи]] | lower_house = | legislature = [[Исламын Зөвлөлдөх Хурал]] | sovereignty_type = [[Ираны түүх|Түүх]] | established_event1 = [[Мид|Мидийн эзэнт гүрэн]] | established_date1 = МЭӨ 678 | established_event2 = [[Ахеменидын эзэнт гүрэн]] | established_date2 = МЭӨ 550 | established_event3 = [[Парфын улс]] | established_date3 = МЭӨ 247 | established_event4 = [[Сасанидын эзэнт гүрэн]] | established_date4 = МЭ 224 | established_event5 = [[Буидын эзэнт гүрэн]] | established_date5 = 934 | established_event6 = [[Сефевийн улс]] | established_date6 = 1501 | established_event7 = [[Афшар]] | established_date7 = 1736 | established_event8 = [[Кажар]] | established_date8 = 1796 | established_event9 = [[Пахлавийн улс]] | established_date9 = 12 сарын 15, 1925 он | established_event10 = [[Ираны хувьсгал|Исламын хувьсгал]] | established_date10 = 2 сарын 11, 1979 он | established_event11 = [[Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улсын үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date11 = 12 сарын 3, 1979 он | established_event12 = [[1989 оны Ираны үндсэн хуулийн бүх нийтийн санал асуулга|Сүүлийн нэмэлт өөрчлөлт]] | established_date12 = 7 сарын 28, 1989 он | area_km2 = 1,648,195 | area_rank = 17 | area_sq_mi = 636,372<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and Numbers]]--> | percent_water = 1.63 (2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER}}</ref> | population_estimate = 87,590,873<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Iran|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 17 | population_density_km2 = 48 | population_density_sq_mi = 124<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and Numbers]]--> | population_density_rank = 162<!--Wiki source[?]--> | GDP_PPP = $1.692 их наяд<ref name="imf2">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=158,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, April 2023|date=April 2023|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date= April 11, 2023}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 22 | GDP_PPP_per_capita = $19,548<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 80 | GDP_nominal = {{decrease}}$367.968 тэрбум<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 43 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $4,252<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 120 | Gini = 40.9<!--number only--> | Gini_year = 2019 | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="Data.worldbank.org">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=IR |title=Gini index |work=[[World Bank]] |access-date=13 January 2023}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.783<!--number only--> | HDI_year = 2021<!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 70 | currency = [[Ираны риал]] ({{nq|{{wikt-lang|fa|ریال}}}}) | currency_code = IRR | time_zone = [[Ираны Стандарт Цаг|ИСЦ]] | utc_offset = +3:30 | date_format = <span dir="rtl">[[Иран дахь огноо, цагийн тэмдэглэгээ|жжжж/сс/өө]]</span> ([[Хижри нарны хуанли|ХН]]) | drives_on = баруун | calling_code = [[Иран дахь утасны дугаар|+98]] | iso3166code = IR | cctld = {{unbulleted list |[[.ir]] |[[.ir|ایران.]]}} | today = }} '''Иран''' ([[Перс хэл|Перс]]:ايران {{Audio|Iran_alborz.ogg|''Иран''}}), 1979 оноос хойш '''Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс''' (перс. جمهوری '''اسلامی ایران‎ —''' ''Жомхури́-йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н'')- [[Өрнийн ертөнц|Өрнөдөд]] 1935 оноос өмнө '''Перс''' гэгддэг байсан учраас Ираны соёлын тайлбарт Перс гэдэг нэр нь одоо ч хэрэглэгддэг. Иран улс нь бүхэлдээ 1,648,195 км² нутагтай (дэлхийн 18 дахь том бөгөөд Монгол Улстай ойролцоо), 2012 оны байдлаар 81 сая хүн амтай<ref name="CIA Factbook - 2010">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |title=CIA Factbook – 2010 |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2011-09-14 |archive-date=2012-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |url-status=dead }}</ref>. Далайн өргөн эрэг газартай, [[Еврази]]йн төв дэх газар зүйн ашигтай байрлалтай орон юм. Хойгуураа [[Армени]], [[Азербайжан]], [[Туркменистан]] улсуудтай болон [[Каспийн тэнгис]]; зүүн талаараа [[Афганистан]], [[Пакистан]]; урдуураа [[Персийн булан]], [[Оманы булан]]; баруун талаараа [[Турк]], [[Ирак]] улсуудтай тус тус хиллэдэг. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот [[Тегеран]] нь улсын [[улс төр]], [[соёл урлаг]], [[худалдаа]], [[аж үйлдвэр]]ийн төв юм. Иран бол [[газрын тос]], [[байгалийн хий]] ихтэй бөгөөд [[Ойрх Дорнод]]доо ихээхэн нөлөөтэй улс гэгдэнэ. Иранд эртнээс [[соёл иргэншил]] дэлгэрч, түүхэнд тэмдэглэгдсэн төрт улс нь [[Григорийн тоолол|НТӨ]] 2800 оны [[Элам]]аас эхэлдэг. МЭӨ 625 онд анх [[Миди]]чүүд нэгтгэж өнөөгийн Иран үндэстний суурь тавьжээ. Тэднийг залгамжилж 1000 гаруй жилийн турш Ахемен, [[Аршакийн улс|Аршак]], [[Сасаны улс|Сасан]] гэсэн Ираны гурван улс дараалан оршиж байгаад [[Араб]] болон бусад харь улсуудын харьяанд байсаар 1551 онд иранчуудын байгуулсан [[Сефевийн улс]] тогтож үндэстний хувьд дахин нэгтгэгджээ. Энэ улс нь [[Исламын шашин|Исламын шашны]] Шийт урсгалыг дэмжиж байснаас энэ номлол нь хүчтэй тархсан юм. Түүнээс хойш эзэн хаант ёс үргэлжилсээр 1906 онд [[Үндсэн хуульт хаант улс|үндсэн хуульт хаант]], 1979 оны 4 сарын 1-ээс Исламын хувьсгалын үр дүнд албан ёсоор [[Иран|''Исламын Бүгд Найрамдах Иран улс'']] болсон. Иран улс нь [[НҮБ]], [[Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн]], [[Исламын шашинт улсуудын байгууллага|ИШУБ]], [[Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага]] (ОПЕК) гэх байгууллагуудын үүсгэн байгуулалцсан гишүүн орон. 1979 оны Үндсэн Хуульд тулгуурласан Ираны улс төрийн тогтолцоо нь өвөрмөц, төвөгтэй бүтэц бүхий удирдах албуудаас бүрдэнэ. Төрийн тэргүүн нь [[Ираны Дээд удирдагч]]. Албан ёсны шашин нь [[Исламын шашин|Исламын шашны]] Шийт урсгал бөгөөд албан ёсны хэл нь [[Перс хэл]]. == Нэр == [[Эртний Грек|Эртний грек]] түүхчдийн ''Πέρσης'' гэж бичиглэснээс Монголд '''Перс''' гэдэгтэй ижил нэрсээр бусад олон хэлэнд Ираныг нэрлэдэг байна. Үндсэндээ 2-3 мянган жилийг хамруулдаг. Ираны [[Фарс]] нутгийн нэрээс үүссэн. Тэгтэл [[᠋᠋᠋перс үндэстэн|персүүд]] өөрсдийн нутгаа [[Парфын улс]]ын үед ''Аряан'' (язгууртан), МЭ III зууны үеэс ''Эран'' гэж хэлж бичиж байв.<ref name="MacKenzie">{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=1998|volume=8|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Costa Mesa|url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah}}</ref> Одоо Ираны персүүд {{Audio|Iran_alborz.ogg|'''Ира́н'''}} (ايران), Афганд ''Эран'', Тажикт ''Эрон'' хэмээдэг. Өрнөдөд түгсэн нэрийг халж, улсын нэрийг нутгийнхны хэлдгээр «Иран» болгохыг 1935 онд [[Реза Хан]] шах нь олон улсад хандан хүсчээ. Энэ нь 1959 оноос бүрэн хэрэгжиж улс орныг [Иран] гэж, үндсэн ард түмнийг перс гэж ялгадаг болсон.<ref>{{cite web| title = Renaming Persia| work = persiansarenotarabs.com | year = 2007| url = http://www.persiansarenotarabs.com/renaming-persia/ | accessdate = 26 Apr 2011}}</ref> Перс, [[курд үндэстэн|курд]], [[осет ястан|осет]] ардыг багтаасан [[иран угсаатан]]тай андуурахгүй байх хэрэгтэй. == Газар зүй == Иран улс 1,648,195 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, [[Монгол Улс]]аас арай том буюу дэлхийн [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|18-р]] том орон юм. Хойд өргөргийн 24° — 40°, зүүн уртрагийн 44° — 64° дотор [[өрнө Ази]], зарим талаар [[өмнө Ази]]д байдаг. Хойгуураа [[Каспийн тэнгис]] (740 км урт зурвасаар), өмнүүрээ [[Персийн булан]], [[Оманы булан]]д тулж (нийлээд 2440 км), баруун болон хойд талаараа [[Ирак]] (1458 км), [[Турк]] (499 км), [[Армени]] (35 км), [[Азербайжан]] (790 км) дөрөвтэй, зүүн хойд болон зүүн талаараа [[Туркменистан]] (992 км), [[Афганистан]] (936 км), [[Пакистан]] (909 км) гуравтай хиллэдэг. Хилийн нийт урт 5,440 км. === Газрын тогтоц === Иран цулайсан уулархаг орон. [[Ираны тэгш өндөрлөг]] гэнэ. Нутгийн баруун талаар дунджаар 3000 м өндөр [[Загросын нуруу]] 1500 км үргэлжлэн тогтжээ. [[Каспийн тэнгис|Каспийн тэнгисийн]] урдуур [[Альборз]]ын нуруу байна. Энд Ираны хамгийн өндөр цэг [[Дамаванд]] хэмээх идэвхтэй [[галт уул]] (5610 м) оршдог. Уулын нурууд улсын хилтэй ойр. Нуруудын дунд [[Кавир]], [[Лут]] гэх хүнгүй зэлүүд давс бүхий хоёр цөл Төв өндөрлөг (900 м) хэмээх газар байна. Иранд хоёр хэсэг нам доор газар байна. Нэг нь Каспийн тэнгисийн эргийн, нөгөө нь [[Месопотам]]ын зах болсон [[Хузестан]]ы нам доор газар юм. [[Персийн булан|Персийн]] болон [[Оманы булан|Оманы булангийн]] эргээр уулын нуруунд тулсан нам доор нарийн зурвастай. [[Зураг:Aerial_View_of_Damavand_26.11.2008_04-25-38.JPG|thumb|180px|left|Оргил өндөр Дамаванд уул]] {| |valign="top"| '''Өндөр уулс''' # [[Дамаванд]] (5610 м) # [[Аламкух]] (4850 м) # [[Сабалан]] (4811 м) # [[Дена]] (4450 м) # [[Зардкух]] (4250 м) |width="45"| |valign="top"| <br> 6. [[Ширкух]] (4050 м)<br> 7. [[Тефтан]] (4025 м)<br> 8. [[Точал]] (3964 м)<br> 9. [[Незва]] (3810 м)<br> 10. [[Саханд]] (3700 м)<br> |} === Ус зүй === [[Зураг:Urmia lake drought.gif|thumb|180px|left|[[Урмиа нуур]]ын ус татарчээ]] Иранд томоохон гол мөрөн, нуур цөөн. Загросын нуруунаас эх авч [[Персийн булан]]г чиглэн 950 км урсдаг [[Карун]]ыг усан замын тээвэрт ашиглана. [[Кархе]], [[Дез]], [[Заянде]] гэсэн томоохон гол бий. [[Урмиа]] гэж давстай, том нуур бий. === Уур амьсгал === Ираны уур амьсгал нэгэн янз биш. Нутгийн баруун хойд хэсгээр өвөлдөө хүйтэн, цастай, хавар намартаа бороотой, зундаа л халуун байдаг бол урд нутгаар жилийн турш хуурай, халуун. Хузестаны нам доор газар зуны улиралд чийглэг уур амьсгалтай. Ираны ихэнх нутагт хур тунадас бага, жилд дунджаар 250 мм байна. Каспийн тэнгисийн баруунтаа 1,000 мм, Каспийн тэнгисийн эрэг, Загросын нуруугаар 500 м байдаг бол Төв тэгш өндөрлөгийн цөл газарт 100 мм-ээс бага хур тунадастай ажээ. [[Файл:Persian_Leopard_sitting.jpg|thumb|180px|right|[[Цоохор ирвэс]]]] === Амьтан ургамал === Хонь, ямаа, үхэр, адуу, усны үхэр, илжиг, тэмээ зэрэг мал, гургуул, ятуу, бүргэд, өрөвтас зэрэг шувуу олон байна. [[Азийн үчимбэр]] (одоо Ираны үчимбэр) гэж нэн ховор зүйлийн амьтан бий. Зэрлэг амьтдаас баавгай, үнэг, чоно, зэрлэг гахай, гөрөөс, цоохор ирвэс бий. [[Арслан]], [[бар]] нь байхгүй болсон.<ref> Guggisberg, C.A.W. (1961). Simba: The Life of the Lion. Howard Timmins, Cape Town.</ref> === Ашигт малтмал === [[Газрын тос]], [[шатдаг хий]], [[нүүрс]], [[хром]], [[зэс]], [[төмрийн хүдэр]], [[хар тугалга]], [[цайр]], [[манган]]ы нөөцтэй. == Нийгэм соёл == === Хүн ам зүй === {| class="wikitable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px" |- ! style="width:160px;"| Яс, үндэс, угсаа!! Хувь !! Шашин |- | [[Перс үндэстэн]] || 61% || шийт |- | [[Азербайжан үндэстэн]] || 16% || шийт |- | [[Курд үндэстэн]] || 10% || суннит |- | [[Лур ястан]] || 6% || шийт |- | [[Араб угсаатан]] || 2% || шийт |- | [[Балуч ястан]] || 2% || суннит |- | бусад ард түмэн || 2% || олон янз |} {| class="wikitable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px" |- ! style="width:50px;"| Он !! Хүн ам |- | 1500 || ''4,000,000'' |- | 1800 || ''7,000,000'' |- | 1900 || ''9,860,000'' |- | 1956 || 18,954,704 |- | 1976 || 33,708,744 |- | 1996 || 60,055,488 |- | 2011 || 75,149,669 |} 1950—1990 оны хооронд Иран улсын хүн амын тоо огцом өссөн бөгөөд 2011 онд 75,149,669-аар тоологджээ. 61 хувь нь 30–аас доош насны хүүхэд залуус. Жилийн дундаж өсөлт — 1.3%. Хүн амын нягт — 46 хүн/км², бичиг үсэг тайлагдалт — 84%, хотжилт — 71%. [[Зураг:Iran_population_density_2004.jpg|thumb|200px|Хүн амын нягтшил]] Ираны 4 сая гаруй хүн 1979 оны хувьсгалаас хойш голдуу гадаадын олон оронд дүрвэн цагаачилсан бол эсрэгээр [[Афганистан]], [[Ирак]]аас голдуу 1 сая гаруй хүн Иранд цагаачлан нүүж иржээ. Иран олон угсаатан, үндэстэн, ястнаас бүрдэнэ. Хүн амын 61% ᠋[[перс үндэстэн]], 16% [[азербайжан]], 10% [[Курд үндэстэн|курд]], 6% [[Лур ястан|лур]], 2% [[Арабчууд|араб]], 2% [[балуч ястан|балуч]], 2% [[туркмен үндэстэн|туркмен]] бол нэг хувь хүрэхгүй [[Армен үндэстэн|армен]], [[Гүрж үндэстэн|гүрж]], [[черкес ястан|черкес]], [[ассир ястан|ассир]] ард бас байна. Ард түмэн болгон өөрийн хэлээр ярьдаг. Нэг бол перс төрлийн хэлтэй [[иран угсаатан]] (᠋перс, курд, лур, балуч), нэг бол нэг шашин (99.4% — [[ислам]]), нэг дэгтэн (эндхийн перс, азербайжан, арабчууд бүгд [[ислам|шийт]] — 90%) байдаг учир зөрчил тэмцэл бага. Тэгээд бүгд перс соёлоор эртнээс биендээ дасан зохицчихсон. [[Перс хэл]], исламын шийт ёс энд албан ёсных байдаг. === Хот суурин === Иран маш хурдтай хотжиж байгаа. Одоо 71 хувь хотод аж төрөн суугаа бол 2030 онд 80% хүрэх төлөвтэй.<ref>[https://web.archive.org/web/20071110154704/http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.abadipage "Islamic Azad University".] Retrieved 28 January 2008". Wayback.archive.org. 10 November 2007. Retrieved 21 June 2013.</ref> [[Зураг:Aerial_View_of_Tehran_26.11.2008_04-35-03.JPG|thumb|left|200px|[[Тегеран]] ба [[Альборзын нуруу]]]] {|class="wikitable" |- valign="top" | * [[Тегеран]] — 8,154,051 хүнтэй * [[Машхад]] — 2,749,374 * [[Эсфахан]] — 1,756,126 * [[Караж]] — 1,614,626 * [[Табриз]] — 1,494,988 * [[Ширааз]] — 1,460,665 * [[Ахваз]] — 1,112,021 * [[Гом]] — 1,074,036 || * [[Керманшах]] — 851,405 * [[Урмиа]] — 667,499 * [[Рашт]] — 639,951 * [[Захедан]] — 560,725 * [[Керман]] — 534,441 * [[Арак]] — 526,182 * [[Хамадан]] — 525,794 * [[Йазд]] — 486,152 |} === Урлаг спорт === Иранд эртнээс [[уран зохиол]], [[дүрслэх урлаг]], [[гүн ухаан]], [[анагаах ухаан]], [[уран барилга]] хөгжсөн. ᠌ [[Перс хивс]] гэж эртнээсээ зартай. Одоо дэлхийн гараар нэхсэн хивсний зах зээлийн 30% дангаар эзэлж байна. Перст [[математик]], [[геометр]], [[одон орон|одон орныг]] [[уран барилга]]тай (сүм хийд, орд харш голцуу) хослуулж чадсан бөгөөд эндээс эргэн тойрны олон оронд дэлгэрчээ. ᠌ Перс уран зураг монголчууд ирж эзэн сууснаар их хөгжсөн. Перс хэлээрх яруу найраг нь арвин баян. Диваажин, тамын хоорондох үлгэр домог хэмжээлшгүй. [[Фирдоуси]] (940—1020), [[Омар Хаяам|Омар Хайям]] (1048—1131) гээд олон яруу найрагчийг дурдаж болно. Мөн тэр үеийн [[Авиценна]] буюу Ибн Син анагаах ухааны 450 гаруй судар бичиж үлдээсэн. Ираны гүн ухаанд эхлээд [[Зороастрын шашин]], хожим Исламын шашин нөлөөлсөн. Маш олон зүйлийн хөгжмийн зэмсэг бүтээгдсэн. [[Зураг:Nasirolmolk_mosque_warm_light.jpg|thumb|300px|XIX зуунд баригдсан сүмийн дотор тал]] Иранд аргын тооллын жил болгоны 3-р сарын 21-нд өөрийн цаг тооллын шинэ жил [[Наурызын баяр|Наурызын]] хаврын баяр тэмдэглэдэг бөгөөд түүнээс урьтаж галын наадам явуулдаг байна. Зуны баяр — усан наадам 7-р сарын эхээр тохиодог. Иранд [[кино]] урлаг хөгжсөн. Ираны кино Өрнөдөд Хятадын кинотой адилаар үнэлэгдэж шагнал авдаг байна. Иранд олон төрлийн хоол байна. [[Кебаб]] (татсан махны шорлог) байна. [[Хар түрс]] идэхээр хийдэг. Иранд [[поло]] үүссэн. Иран хүчит бөх ([[чөлөөт бөх]]), [[хүндийн өргөлт|хүндийг өргөгчдөөрөө]] зартай. [[Хөлбөмбөг]], [[бэйсбол]] тоглоно. Уулнаас [[цана]]ар гулгахад тохиромжтой. Иран зуны олимпоос 15 алтан медаль хүртээд байгаа бол өвлийнхөөс шагналгүй гар хоосон. == Түүх == [[Зураг:Persepolis_06.jpg|thumb|right|200px|[[Персеполь|Персеполийн]] туурь]] [[Зураг:Sasanian Empire 621 A.D.jpg|thumb|right|200px|[[Сасаны улс]] (224 — 652)]] === Эртний Перс === Загросын нуруунаас чулуун зэвсгийн олдвор олддог. Иранд эртнээс төр улс үүсчээ. Анхны овог аймгуудаас [[Суз]] нийслэлтэй [[Элам]] түүхэнд үлджээ. МЭӨ II мянганаас [[Еврази]]йн өргөн уудам нутагт [[иран угсаатан|иран]] угсаатан бүрэлдэж байснаас [[Мид]] (МЭӨ 678–549 он), [[Ахемены улс]] (МЭӨ 550–330 он), [[Селиекусын улс]] (грекийн жанжны), [[Парфын улс]] (МЭӨ 247 – МЭ 224 он) зэрэг гүрэн улс тогтжээ. Түүний дараа мөн перс эзэнтэй [[Сасаны улс]] (224–652) [[Ктесифон]] буюу өнөөгийнхөөр [[Багдад]]ад төвлөж байсан. Ахемены улсыг [[II Кир]] хаан үндэслэж агуу нэрээ дуурсгаж явсан бол [[III Дариус]] хаан [[Македоны Александр]]т дийлдэж улсаа алдаж байв. Эртний Перс өрнө Азид дэндүү ноёрхож байсан бөгөөд баруун хил нь [[Грек]], [[Ром]], дорно зүгт [[Арал тэнгис]], [[Инд мөрөн]] хүрдэг байжээ. === Харь ноён === 633 онд өрнөөс [[Умар]]ын толгойлсон [[ислам|хотон]] [[арабчууд]] ирж, иргэний дайнтай байсан Сасаны улсыг мөхөөгөөд бүрэн эзэлжээ. [[Зороастрын шашин|Зороастрын шашны]] нөлөө буурч иран угсаатан [[ислам]] шашинтай хотон хүмүүс болсон түүх ийн эхэлжээ. Сөргүүлээд [[Омеян халифт улс|Омеян]] (Дамаскийн) араб улс перс түшмэдээр дамжуулан перс соёлыг их хүртжээ. Дараа нь [[Аббасидын Халифат Улс|Аббасидын]] (Багдадын) халифт улс тогтоход иранчууд их эрхтэй болжээ. Үүнээс [[Тахирын улс|Тахир]] (821–873), [[Саффарын улс|Саффар]] (861–1003), [[Саманы улс]] (819–1005) гээд иран улсууд зай гарган тогтож байсан. XX зуунд Багдадын халиф Персийг үндсэндээ захирахаа байсанд [[Буин улс]] (934–1062) нөлөөлсөн бол Буинхныг [[түрэг|сельжук түрэгүүд]] цохьжээ. Омеян улсын үед Персийн хүн амын 10%, Аббасын үед 40%, XI зуун болоход 100% [[лалын шашин]]тан болжээ. Иран исламжсан энэ хэдэн зуундаа харин арабчлагдаагүй бөгөөд хэл соёлоо улам тодотгож [[перс үндэстэн|персчилж]] авсан байна. Энэ үед персийн [[уран зохиол]], [[анагаах ухаан]], [[математик]] хөгжжээ. [[Зураг:DiezAlbumsStudyingTheKoran.jpg|thumb|right|200px|[[Коран]] шагайсан [[Газан|Газан хан]]]] 1219–1224 онд түрэг-перс соёлтой [[Хорезмын эзэнт улс|Хорезм]] буюу [[Сартуул улс|Сартуул улсыг]] [[Чингис хаан]]ы монгол цэрэг дайлаар ирж мөхөөжээ. 1256 онд [[Мөнх хаан]]<nowiki/>ы дүү [[Хүлэгү]] цэрэг захиран ирж улс байгуулан суусан нь [[Ил Хаант Улс|Хүлэгүгийн Улс]] ([[Перс хэл|персээр]] ''Ильханан'' буюу ''Улсын ханы улс'') байв. 1370 онд бас нэгэн байлдан дагуулагч [[Төмөр]] хааны улсад Персийг нэгтгэж 156 жилийг үджээ. Эдгээр улсын хаад яваандаа персэд ууссан байна. === Персийн сэргэлт === 1000 жилийн турш олигтой улс байгуулаагүй байсан персүүд 16-р зуунд [[Сафавын улс]] (1502–1736)-ыг байгуулжээ. Сафавын улс орчин үеийн Иран улсын эхлэл болсон. Үндэслэгч [[I Исмаил]] нийтээрээ исламын [[суннит]] дэгтэй байсныг албан ёсоор шийт болгосноор [[ислам]]ын шашны нэгэн том урсгал хөлөө олжээ. [[Эсфахан]]д нийслэлтэй энэ Сафавын улс томорч өрнө зүгт [[Османы эзэнт гүрэн|Осман]], дорно зүгт [[Их Могол Улс|Их Могол]]той мөчөөрхөж байв. 1587–1629 онд төр барьсан [[I Аббас]] хаан газар нутгаа их тэлж байсан бол урагшгүй [[Солтан Хусейн]] 1722 онд улсаа алджээ. Түүний дараа угаас Перст нутагтай, түрэг угсааны [[Афшар]]ын (1736–1796), [[Кажар]]ын (1796–1925) гээд хоёр улс [[Машхад]], [[Тегеран]]д төвлөж өнөөгийн газар нутаг үндсэндээ тогтсон байна. 1921 онд [[Реза Хан Пахлави|Реза Хан]] 20 жилийн улс төрийн давамгайллаа бататган төр эргүүлж хаан ([[Перс хэл|перс хэлээр]] ''[[шах]]'' хэмээн цоллодог) болсон нь [[Пахлавийн улс|Пахлавийн төр]] (1925–1979) байж, Ираны сүүлчийн хаан ураг байсан билээ. 1941 онд Англи-Зөвлөлтийн хүчин халдаж [[Персийн зам]]ыг үүсгэсний сацуу Реза Ханыг шахамдуулж хүү [[Мохаммед Реза Пахлави|Мохаммед Реза]] нь хаан болсон. 1951 онд ерөнхий сайдаар сонгогдсон [[Мохаммед Мосаддык]] нефтийн үйлдвэр, уурхайдыг улсын өмчид авч ард түмэнд үнэлэгдсэн ч 1953 онд Англи-Америкийн оролцсон эргэлтээр огцорчээ. Мохаммед Реза шах [[Хүйтэн дайн]]ы жилүүдэд [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америктай]] ойр байж «[[Цагаан хувьсгал]]» хэмээн өрнөжих бодлого барьсан бол [[Рухолла Хомейни]] [[аятолла]] үүнийг буруушааж хоригдож, цөлөгдөж байв. === Бүгд найрамдах улс === 1977 оноос дарангуй шахыг эсэргүүцсэн жагсаал хөдөлгөөн үүсч 1979 онд шах гадаадад зайлан дүрвэж, хаант засаг халагдаж, [[Исламын бүгд найрамдах улс]] үүсээд [[Рухолла Хомейни|Хомейни]] ''[[аятолла]]'' (Аллахын гэрч) уригдан «[[Ираны дээд удирдагч|Дээд удирдагч]]» (''рахбар'') болжээ. Тогтворгүй байдлыг далимдуулан хөрш Ирак улсын ерөнхийлөгч [[Саддам Хусейн]] [[Иран-Иракийн дайн]] (1980–1988)–ыг дэгдээсэн ч 1982 он гэхэд Иран эзлэгдсэн газраа эргүүлж авч чадсан. 1989 онд [[Али Хаменеи]] дээд удирдагч болсон. Дайны хохирлоо нөхөхөөр [[Акбар Хашеми Рафсанжани]] бизнесийг дэмжих бодлого явуулсан бол [[Мохаммад Хатами]] ерөнхийлөгч улам чөлөөлж, ардчилсан болгожээ. 2005 онд консерватив [[Махмуд Ахмадинежад]] сонгогдож байсан бол 2013 онд [[Хасан Рухани]], 2021 онд [[Эбрахим Райси]], 2024 онд [[Масуд Пезешкиан]] Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. == Төр улс == === Төр засаг === Иран улсад 1979 онд Ираны хувьсгал гарсан. Улмаар Үндсэн хуулиа шинэчилж [[Исламын бүгд найрамдах улс|Исламын Бүгд Найрамдах улс]] болжээ. Дэлхийд шашин төрийг хослуулан байгаа цөөн улсын нэг юм. # [[Ираны Дээд удирдагч|Дээд удирдагч]] (''рахбар'') — Төрийн тэргүүн, чиг бодлого заагч, зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч. Шүүх болон цагдаагийн байгууллагын даргыг, хяналтын зөвлөлийн 12 гишүүнийг 6-г томилно. Харин Шинжээчдийн зөвлөлийн өмнө дүгнүүлдэг. # Ерөнхийлөгч — Үндсэн хуулийг батлан сахиулагч, Төрийн гүйцэтгэх байгууллагын тэргүүн. Сайд нарын зөвлөлийг бүрдүүлж, засгийн газрыг тэргүүлнэ. Доороо 8 дэд ерөнхийлөгч, 21 сайдтай. Иргэдийн шууд санал хураалтаар 4 жил хугацаанд ажиллах, дахин нэг сонгогдох эрхтэй. Гол шийдвэрээ дээд удирдагчтай зөвшилцөнө. # Исламын зөвлөлдөх хурал — нэг танхимын 290 гишүүн бүхий улсын хууль тогтоох хурлын байгууллага. Хувьсгалаас өмнө хоёр танхимтай байсан. 4 жилийн хугацаатай, иргэдээс шууд саналаар бүрддэг. Хууль, олон улсын гэрээ хэлэлцээр, улсын төсөв батлах үндсэн үүрэгтэй. 2024 оны сонгуулиар уламжлагчид 186, шинэчлэгчид 58, бие даагчид 41 суудал авсан. # Хяналтын зөвлөл — үндсэн хуулийг сахиулах үүрэгтэй. 6 гишүүнийг дээд удирдагч, үлдсэн 6-г улсын хурлаас томилдог. === Гадаад харилцаа === [[Зураг:Diplomatic_missions_of_Iran.png|thumb|200px|right|Иран улсын элчин сайд, консул байдаг улс орны газрын зураг]] Иран өмнө нь ЗХУ-ын түрэлтийг сөрж [[АНУ]]-тай дотно, [[Өрнө дахин]]<nowiki/>тай ойр харилцаатай байсан бол АНУ-ын эсрэг тэмцсэн 1979 оны Ираны хувьсгалын шийдлээр Америк төдийгүй Өрнийн орнуудтай таарамжгүй харилцаатай болсон. Хувьсгалын дараа Арабын улсуудтай харилцаа мөн муудсан. 1980 онд [[Ирак]] Ираны газрын тостой нутаг руу халдан довтлоход сөргүүлээд Иран Иракт өөрийн чиг баримжаатай хувьсгал гаргахыг оролджээ. 1990 оноос Европтой энгийн харьцах болсон. [[Чечень ястан|Чеченийн]] ([[осет ястан|осеттой]] залгаа) салан тусгаарлах тэмцлийг дэмжсэн нь [[Орос улс|Орост]] таалагдаагүй ч бусад хамтын эрх ашгийн үүднээс нааштай харилцдаг болж байна. Харин АНУ-ын холбоотон Израил улстай сөргөлдсөөр байгаа. Иран дэлхийн ихэнх улстай, тэр дундаа [[Монгол Улс]]тай 1971 оны 5-р сарын 20-нд дипломат харилцаа тогтоосон. Харин АНУ-тай дипломат харилцаагүй, [[Израил]] улсыг бүрэн эрхт улс гэж хүлээн зөвшөөрдөггүй. Иран [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага]], [[Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага]] зэрэг олон улсын байгууллагад гишүүний статустай. [[Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллага|Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага]]<nowiki/>д гишүүнээр элсэх өргөдлөө 2022 онд өгөөд байгаа. === Орон нутаг === [[Зураг:IranNumbered.png|250px|thumb|right|Иран улсын 31 мужийн газрын зураг]] Иран улс эхлээд [[Иран улсын засаг захиргааны хуваарь|''остан'']] ([[муж]]) гэсэн нэгжээр хуваагдана. Остан нь дотроо 321 [[Иран улсын засаг захиргааны хуваарь|''шахрестан'']] (газар нутаг, хүн амын тоо, эрэмбэ дэсээр монголоор [[хошуу]] гэж) болно. Дотроо 740 ''бахш'' (сум), 982 ''шахр'' (хот суурин)-д хуваагдана. Ираны '''31 муж''': {{columns |colwidth = 20em |gap = 0.5em |col1 = 1. [[Тегеран муж|Тегеран]]<br /> 2. [[Ком муж|Ком]]<br /> 3. [[Иран улсын Төв муж|Төв]]<br /> 4. [[Казвин муж|Казвин]]<br /> 5. [[Гилан]]<br /> 6. [[Ардебиль муж|Ардебиль]]<br /> 7. [[Занжан муж|Занжан]]<br /> 8. [[Дорно Азербайджан]]<br /> 9. [[Өрнө Азербайджан]]<br /> 10. [[Курдистан муж|Курдистан]] |col2 = 11. [[Хамадан муж|Хамадан]]<br /> 12. [[Керманшах муж|Керманшах]]<br /> 13. [[Илам муж|Илам]]<br /> 14. [[Лурестан]]<br /> 15. [[Хузестан]]<br /> 16. [[Чехармехаль-Бахтиария]]<br /> 17. [[Кохгилуйе-Бойерахмед]]<br /> 18. [[Бушир муж|Бушир]]<br /> 19. [[Фарс муж|Фарс]]<br /> 20. [[Хормозган]] |col3 = 21. [[Систан-Белужистан]]<br /> 22. [[Керман муж|Керман]]<br /> 23. [[Йазд муж|Йазд]]<br /> 24. [[Эсфахан муж|Эсфахан]]<br /> 25. [[Семнан муж|Семнан]]<br /> 26. [[Мазандаран]]<br /> 27. [[Голестан]]<br /> 28. [[Умар Хорасан]]<br /> 29. [[Хорасан-Резави]]<br /> 30. [[Өмнө Хорасан]]<br /> 31. [[Альборз]]<br /> }} == Аж байдал == === Эдийн засаг === Иран улс 2012 онд нэрлэсэн үнээр 548.590 тэрбум [[америк доллар|ам.доллар]], худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн үнээр 988.437 тэрбум ам.долларын бүтээгдэхүүн [[дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|дотооддоо үйлдвэрлэн]] хэрэглэсэн нь дэлхийн 194 улсад харьцуулахад харгалзан 21, 17-р их дүн юм. ХАЧТ дүнгээр нэг хүнд 12,478 $ оногдож байгаа дунджаас дээгүүр орлого бүхий орон юм. Задалвал үйлчилгээнд 45%, аж үйлдвэрт 45% ([[газрын тос]], [[шатдаг хий]] голлодог), хөдөө аж ахуйд 10% босч байна. [[Image:CIAIranKarteOelGas.jpg|thumb|200px|right|Ираны газрын тос, шатдаг хийн орд, хоолойн байршил зураг]] [[Image:Samand LX 31.jpg|thumb|200px|right|[[Иран Ходро]] — Ойрх Дорнодын автомашины гол үйлдвэрлэгч]] <timeline> ImageSize = width:450 height:225 PlotArea = left:30 bottom:20 top:20 right:20 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:50.0 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = early Colors = id:gray value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PAN value:rgb(0.4, 0.6, 1) id:PRD value:rgb(1, 0.84314, 0) id:PRI value:rgb(1, 0.5372, 0.5372) id:ALT value:rgb(0.2, 0.6, 0.8) id:NA value:rgb(0,0.4,0.4) id:darkgray value:rgb(0.80,0.80,0.80) id:midgray value:rgb(0.30,0.57,0) ScaleMajor = gridcolor:black increment:10 start:0 ScaleMinor = gridcolor:gray increment:1 start:0 BarData= barset:Países PlotData= width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:red barset:Países from:0 till:22.10 color:PAN width:20 align:left fontsize:S text:"[[Хятад улс|Хятад]] (22.1%)" from:0 till:11.90 color:PRD width:20 align:left fontsize:S text:"[[Энэтхэг улс|Энэтхэг]] (11.9%)" from:0 till:10.60 color:PRI width:20 align:left fontsize:S text:"[[Турк улс|Турк]] (10.6%)" from:0 till:7.60 color:ALT width:20 align:left fontsize:S text:"[[Өмнө Солонгос улс|Өмнө Солонгос]] (7.6%)" from:0 till:7.10 color:NA width:20 align:left fontsize:S text:"[[Япон улс|Япон]] (7.1%)" from:0 till:32.20 color:darkgray width:20 align:left fontsize:S text:"бусад орон (40.7%)" TextData= pos:(180,215) fontsize:M text:"Экспорт" pos:(110,205) fontsize:S text:"2013 онд 61.22 тэрбум $" pos:(400,1) fontsize:S text:(%) </timeline> <timeline> ImageSize = width:450 height:195 PlotArea = left:30 bottom:20 top:20 right:20 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:50.0 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = early Colors = id:gray value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PAN value:rgb(0.4, 0.6, 1) id:PRD value:rgb(1, 0.84314, 0) id:PRI value:rgb(1, 0.5372, 0.5372) id:ALT value:rgb(0.2, 0.6, 0.8) id:NA value:rgb(0,0.4,0.4) id:darkgray value:rgb(0.80,0.80,0.80) id:midgray value:rgb(0.30,0.57,0) ScaleMajor = gridcolor:black increment:10 start:0 ScaleMinor = gridcolor:gray increment:1 start:0 BarData= barset:Países PlotData= width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:red barset:Países from:0 till:33.20 color:PAN width:20 align:left fontsize:S text:"[[Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс|Эмирт Араб]] (33.2%)" from:0 till:13.80 color:PRI width:20 align:left fontsize:S text:"[[Хятад улс|Хятад]] (13.8%)" from:0 till:11.80 color:PRD width:20 align:left fontsize:S text:"[[Турк улс|Турк]] (11.8%)" from:0 till:07.40 color:ALT width:20 align:left fontsize:S text:"[[Өмнө Солонгос улс|Өмнө Солонгос]] (7.4%)" from:0 till:33.80 color:darkgray width:20 align:left fontsize:S text:"бусад орон (33.8%)" TextData= pos:(200,180) fontsize:M text:"Импорт" pos:(110,170) fontsize:S text:"2013 онд 64.42 тэрбум $" pos:(350,1) fontsize:S text:(%) </timeline> === Зам тээвэр === Иран улс 1,435 [[миллиметр|мм]]-ийн [[төмөр замын цариг|цариг]] бүхий 11,106 [[километр|км]] урт төмөр замтай. [[Төмөр зам]] нь нутгийн баруун хойноос зүүн урагш, баруун урдаас зүүн хойш хүрсэн хэрээс маягийн хэлбэртэй, нийслэл [[Тегеран]]д огтолцдог. [[Тегераны метро]] 2000 онд ашиглалтад орсон бөгөөд Мешхед, [[Ширааз]], [[Эсфахан]] болон [[Табриз]] хотууд мөн метротой юм. Улс даяар 172,927 км [[авто зам]]тайгаас 125,908 км нь цардмал. 2010 онд 11 сая авто [[тээврийн хэрэгсэл]] байгаагаас ихэнхийг өөрийн оронд үйлдвэрлэж, угсарчээ. [[Карун]] голоор 850 км усан замын тээвэртэй. Улс даяар нийт 316 иргэний тээврийн [[нисэх буудал]]тайгаас олон улсын 8, агаарын хилийн 21, орон нутгийн 25 гээд 54-ийг идэвхтэй хэрэглэдэг. Ираны далайн боомтууд 150–200 сая тн ачаа хүлээн авдаг. [[Ассалуйе]], [[Бандар-Аббас]], [[Бандар-Хомейни]] зэрэг гурван боомтоор бүх ачааны 90% дамждаг. == Цахим холбоос == * {{commons|ایران}} == Эх сурвалж == {{лавлах холбоос}} {{Ази}} {{OIC}} {{Хөтлөгч мөр Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага}} [[Ангилал:Иран| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Исламын Бүгд Найрамдах Улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] 8ia0bd9hqojj1wvr1mfjebbvwfx9tcc 0 10808 862450 834450 2026-07-20T07:59:15Z Avirmed Batsaikhan 53733 862450 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс Дэлхийн өв |нэр =Мейдан Эмам, Эсфахан |зураг =[[Файл:Esfahan-shah-sq.jpg|250px]] |зургийн_тайлбар =Нагш-и Жахан талбай |улс ={{IRI}} |төрөл =Соёлын |шалгуур =i, v, vi |ID =115 |гогцоо = |бүс =[[Ази, Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн өвүүд]] |солбицол = |он =1979 |чуулган =3 |сунгалт = |аюул = }} '''Нагш-и Жахан талбай''' буюу олноо '''Шах талбай''' ([[Перс хэл]]:ميدان نقش جهان) хэмээн алдаршсан энэхүү талбай нь [[Исламын бүгд найрамдах Иран улс]]ын [[Эсфахан|Исфахан хотын]] төвд байрладаг. Уг талбайг тойрон [[Сефевийн улс]]ын үеийн барилга байгууламжууд оршдог. [[Шах лалын сүм]] энэ талбайн өмнө хэсэгт байдаг бөгөөд баруун талд нь [[Али Капу ордон]] байдаг. Талбайн зүүн талд [[Шейх Лотф Аллах сүм]], умард талд нь [[Исфахан их зах]] оршдог. Өнөө үед [[баасан гараг]] бүрт уг талбайд мөргөл болдог. [[Ангилал:Ази дахь талбай]] [[Ангилал:Иран дахь талбай]] [[Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Иран дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Исламын барилга байгууламж]] [[Ангилал:Ираны архитектур]] [[Ангилал:1590-ээд онд барьсан]] {{struct-stub}} ncv2e2znhjhwppjpgx2khqaue1xjmoq 0 17420 862407 862315 2026-07-20T01:39:33Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/Megzer|Megzer]] ([[User talk:Megzer|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Chongkian|Chongkian]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 809949 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс Гол | name = Түмэн гол | image_name = Tumen River near Songhak-ri.jpg | image_size = | image_alt = | caption = | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = ''Сэлэнгийн ай сав'' | origin = Чанбайн нуруу | mouth = [[Япон тэнгис]] | basin_countries = | location = [[Умард Солонгос]], [[Гирин]] ([[Хятад улс|Хятад]]), [[Приморийн хязгаар]] ([[Оросын Холбооны Улс|Орос]]) | length = 521 км | elevation = 2000 м | mouth_elevation = 0 м | progression = 2000 м | discharge = | watershed = 41.200 км² | river_system = Түмэн гол | left_tribs = | right_tribs = }} [[Зураг:Location Tumen-River.png|250px|thumb]] '''Түмэн гол''' ([[Хятад хэл]]: {{zh|t=圖們江|s=图们江|p=Túmen Jiāng}}, {{lang-ko|두만강, 豆滿江}}) нь [[Пэкдү уул]]аас эх авч, [[Хятад]], [[Хойд Солонгос]], [[Орос]]ын хилийн дагуу урсан [[Япон тэнгис]] буюу Зүүн тэнгист цутгадаг, 521 км урттай гол юм. Адгийн 17 км нь Хойд Солонгос ба Оросын, бусад хэсэг нь Хойд Солонгос ба Хятадын хилийн шугам болно. Голын нэр нь [[монгол хэл]]ний түм буюу арван мянга гэдэг үгээс гаралтай. Орос хэлээр "Туманная река" гэдэг нь манант гол гэсэн утгатай юм. 1995 онд ОХУ, [[Монгол Улс]], Хятад, [[Өмнөд Солонгос]] улсууд Түмэн голын эдийн засгийн хөгжлийн бүсийг байгуулах тухай гурван гэрээнд гарын үсэг зурсан. Түмэн гол нь Хятад, Хойд Солонгосын хилийн ихэнхийг эзэлдэг [[Ялу гол]]той харьцуулахад нарийн, гүехэн тул Хойд Солонгосын дүрвэгсэд голдуу Түмэн голоор хил давдаг байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Tumen River|Түмэн гол}} [[Ангилал:Азийн гол мөрөн]] [[Ангилал:Гириний гол мөрөн]] [[Ангилал:Приморийн хязгаарын гол мөрөн]] [[Ангилал:Умард Солонгосын гол мөрөн]] [[Ангилал:Умард Хамгён]] [[Ангилал:Хилийн гол мөрөн]] [[Ангилал:Япон тэнгисийн усны систем]] [[Ангилал:Янган]] {{river-stub}} l3jxnvml7s0bny0w4b1knhyjo9sv3r7 0 17978 862405 862311 2026-07-20T01:38:55Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/Megzer|Megzer]] ([[User talk:Megzer|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 840682 wikitext text/x-wiki {{short description|МЭӨ 220-209 оны хооронд Хүннүгийн шаньюй (захирагч)}} {{Инфобокс хаан | name = Түмэн<br/>頭曼 | title = [[Шаньюй]] | image = Hsiung-nu-Empire.png | caption = Хүннүгийн нөлөө болон түүний хүрээний хамгийн дээд хэмжээ{{Citation needed|date=2010 оны 10 сар}} | succession = [[Хүннү]]гийн ''шаньюй'' | reign = ойр. МЭӨ 220–209 | coronation = | full name = | predecessor = | successor = [[Модун шаньюй|Модун]] | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = МЭӨ 209 | death_place = | date of burial = | place of burial = | }} '''Түмэн шаньюй''' ([[Хятад хэл|Хятад хэлээр]]: 頭曼, [[Эртний Хятад хэл|эртний хятад хэлээр]] (НТӨ 220 он): ''*do-mɑnᴬ'') (бас '''Тоумань''', '''Тумань''', '''Томань''', '''Тэумань''', '''Тумынь''' гэх мэтээр бичсэн нь бий) нь [[Хүннү улс|Хүннүгийн]] хамгийн эрт нэр дурдагдсан удирдагч (шаньюй) бөгөөд НТӨ 220 оны орчмоос НТӨ 209 он хүртэл захирч байв. == Нэр == Түмэн (Touman) гэдэг нэр нь "10,000", "[[Тоо тоймгүй (myriad)|тоо тоймгүй]] олон" гэсэн утгатай 万 хэмээх хятад үгтэй холбоотой байх магадлалтай, энэ нэр нь хэлний бүлүүдийн хооронд өргөнөөр зээлдэгдэн хэрэглэгдэж байсан ба хамгийн үнэмшилтэй нь дараах төлөөллийн хэлбэр бүхий жагсаалтад үзүүлсэн дарааллаар: [[Перс хэл|Орчин үеийн перс хэлний]] (үүнд [[Дари хэл|дари]] болон [[Тажик хэл|тажик]] аялгуунууд орно) ''[[Туман (мөнгөн тэмдэгт)|tōmān]]'' ~ ''tūmān'', монгол хэлний ''tümen ([[Түмэн|түмэн]])'', [[Эртний Түрэг хэл|эртний түрэг хэлний]] ''tümän'', зүүн [[Тохар хэл|тохар хэлний]] ''tmāṃ'', баруун [[Тохар хэл|тохар хэлний]] ''t(_u)māne'', үүнд тэр ч байтугай [[Эртний Хятад хэл|эртний хятад хэлний]] болон хожмын 萬 орж магадгүй бөгөөд дуудлагыг нь жишээлбэл, эртний [[Дундад үеийн Хятад хэл|Дундад хятад хэлний]] *''muanʰ'' шиг сэргээх боломжтой. Хэдий тийм ч бидний цорын ганц тодорхой нотолгоо бол энэ тоо-үг нь Түмэнгийн амьдарч байсан үеэс өмнө болон тухайн цаг хугацааны ойролцоох үеүдэд хятад хэлэнд байсан гэдгийг тэмдэглэх хэрэгтэй; түүний амьдарч байснаас хэдэн зууны дараа энэ үг бусад хэлэнд байж, тэдгээрт анх батлагдсан. == Амьдрал == [[Юэчжи]] нар болон ''[[Дорнод ху|Дунху]]'' (東胡) нар буюу "Дорнын варварууд" ("Eastern Barbarians") давамгайллын төлөө Хүннүтэй өрсөлдөж байв. НТӨ 215 онд [[Хятад|Хятадын]] анхны эзэн хаан (emperor) [[Цинь Ши Хуан|Цинь Шихуанди]] [[Мэн Тянь]] жанжнаар толгойлуулсан 300,000 хүнтэй хүчирхэг армийг [[Ордосын өндөрлөг|Ордосын бүс нутаг]] руу илгээсэн ба Хүннүг хойд зүгт 1,000 ли (ойролцоогоор 416 км) газар [[Хүннүгийн эсрэг Цинь улсын цэргийн ажиллагаа|хөөжээ]]. <blockquote>"Түмэн Цинийн зэвсэгт хүчний эсрэг тэсвэрлэж чадалгүй алс хойд зүг рүү ухарч, тэнд арав гаруй жил байсан".</blockquote> НТӨ 210 онд Хятадын жанжин Мэн Тянь үхсэний дараа Түмэнгийн удирдсан хүннү нар [[Шар мөрөн (Хатан гол)|Шар мөрнийг]] буцан гаталж, урьдын нутаг дэвсгэрээ эргүүлэн авав. Домогт өгүүлснээр, Түмэн өөр татвар эмээс нь төрсөн бага хүүг илүүд үзжээ. Өөрийн ахмад хүү [[Модун шаньюй|Модунаас]] (冒頓) салахын тулд Түмэн түүнийг юэчжи нар руу барьцааны хүн болгон илгээсэн бөгөөд дараа нь тэдэн рүү гэнэтийн дайралт хийв. Хариуд нь юэчжи нар Модуныг алахаар бэлтгэсэн ч тэр морь хулгайлж дөнгөсөн агаад Хүннү рүү оргон буцаж иржээ. Түмэн түүний эр зоригийг гайхаж, Модуныг 10,000 морьт цэргийн хүчний удирдлагын албан тушаалд тавьсан байна. Модун өөрийн эрчүүдийг өөрт нь туйлын дуулгавартай байхад маш амжилттай сургаж байв. НТӨ 209 онд Модун эрчүүддээ өөрийн эцгийг харваж алахыг тушаасан, ингэхдээ түүнийг, бас хойд эх, дүү болон өөрийнх нь тушаал зарлигийг дагахаас татгалзсан өндөр албан тушаалтнуудыг хороожээ. Үүний дараа Модун өөрөө шаньюй болов. "[[Түрүү Хань улсын түүх|Хань улсын түүх]]"-д (94-р бүлэг, "дээд" хэсэг) Түмэнгийн амьдралын төгсгөлийг хурц тод хэллэгээр, дараах байдлаар өгүүлжээ: <blockquote>... Шаньюй (Түмэн) Модун гэдэг өв залгамжлагч хүүтэй байв. Хожим тэрээр хайрт хатантай (яньчжи) болж, тэр нь бага хүү төрүүлж өгчээ. Түмэн бага хүүг суулгахын тулд Модуныг зайлуулахыг хүссэн. Тэр Модуныг юэчжи нар руу барьцаанд илгээж дөнгөв. Модуныг барьцааны хүн болон байх үед Түмэн юэчжи нар руу түргэнээр дайрчээ. Юэчжи нар Модуныг алахыг хүссэн. Модун тэдний сайн морийг хулгайлан унаж, холдон явсан бөгөөд гэртээ буцаж иржээ. Түмэн үүнийг хүч чадлын илрэл гэж хүлээн авсан агаад 10,000 морьтны удирдагч болохыг тушаав. Модун исгэрдэг үзүүртэй дуут сумнууд хийж амжсан ба тэдгээрийг өөрийн морьтнуудыг нум сум харвахад сургахдаа хэрэглэсэн. Тэр тушаал өгч хэлэхдээ: "Дуут сумаар харвасан ямар нэгэн зүйлийг ямар ч нөхцөлд харвагтун, ингээгүй хэн нэгний толгойг авах болно" гэжээ. Тэрээр гөрөөлөх амьтдыг авлахаар ан гөрөө зохион байгуулсан. Түүнтэй хамт байгсдаас зарим нь дуут сум(ууд)-аар харвасан зүйл рүү харвахгүй байсан ба тэр газар дээр нь тэдний толгойг авав. Ингэж байтал Модун дуут сумаар өөрийн сайн морьдын нэгийг харважээ. Түүний баруун, зүүнд байсан бүгдээс зарим нь харваж зүрхэлсэнгүй. Модун тэр даруй тэдний толгойг авав. [Дараа нь] тэр хэсэг хугацаа өнгөртөл хүлээгээд, дахин дуут сумаар өөрийн хайрт эхнэрүүдийн нэгийг харважээ. Түүний баруун, зүүнд байгсдын зарим нь нэлээд айж, харваж зүрхлээгүй бөгөөд тэр дахин тэдний толгойг авав. Хэсэг хугацаа өнгөрч, Модун ан авд гарч явжээ. Тэр дуут сумаар шаньюйн сайн морьдын нэгийг харвав. [Түүний] баруун, зүүнд байсан бүгд түүнийг харважээ. Тэгэхэд Модун өөрийн баруун, зүүнд байгсдыг [зорилгодоо] хэрэглэх боломжтой боллоо гэдгийг мэдэв. Тэр өөрийн эцгийн ан ав дээр шаньюй Түмэнгийн хажууд явсан ба дуут сумаар Түмэнг харважээ. Түүний баруун, зүүнд байсан бүгд дуут сумыг даган Түмэнг харваж алав. Тэд түүний хойд эх болон бага дүүг хоюуланг нь, тэр байтугай хамт явсан, захирагдаагүй зарим чухал түшмэдийг хороожээ. Үүний дараа Модун өөрөө сууринд сууж, шаньюй болсон.</blockquote> {{s-start}} {{Залгамжлал |өмнө= тодорхойгүй |дараа= [[Модун шаньюй]] |он= НТӨ 220 оны орчим? - 209 |албан_тушаал= [[Монгол хаад|Хүннүгийн шаньюй]] }} {{end}} [[Ангилал:Хүннүгийн шаньюй]] [[Ангилал:МЭӨ 3-р зуунд төрсөн]] [[Ангилал:МЭӨ 3-р зуунд өнгөрсөн]] oar6u66z1aspqir4bgodme0o2m4j5s4 0 24343 862406 862312 2026-07-20T01:39:18Z Zorigt 49 862406 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хаан | name =Засагт хаан<br/>{{MongolUnicode|ᠵᠠᠰᠠᠭᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ|lang=mn|font-size=1em|style=middle}} | title =Монголын хаан | image =Tumen Zasagt khan.jpg | image_size = | caption = | succession = [[Умард Юань улсын хаадын жагсаалт|Умард Юань улсын хаан]] | reign =1558–1592 | coronation = | full name =Түмэн | predecessor =[[Дарайсүн Гүдэн хаан]] | successor =[[Буян сэцэн хаан]] | spouse = | issue = | house =[[Боржигин]] | dynasty =[[Умард Юань]] | father =Дарайсүн Гүдэн хаан | mother = | birth_date =1539 | birth_place =[[Монгол]], Цахар түмэн | death_date ={{death year and age|1592|1539}} | death_place =Монгол, Цахар түмэн | date of burial = | place of burial = | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] |}} '''Түмэн Засагт хаан''' хэмээн алдаршсан, [[Дарайсүн Гүдэн|Дарайсүн Гүдэн хаан]]ы ууган хүү тэрбээр [[1539]] оны шаргачин гахай жилд төрсөн бөлгөө. Түмэн Засагт хаан нь бутралын үеийн бага хаадын нэг бөгөөд [[Монгол]] гүрнийг захиран суудаг байжээ. == Улс төрийн үйл ажиллагаа == Түүнийг хаан ширээнд сууж байх хугацаанд монголчуудын эв нэгдэл дахин нэг сэргэсэн билээ. Тэрээр [[1558 он|1558]] оноос [[1592]] он хүртэл хаан ширээнд суусан ба эхэн үедээ тэрээр [[Урианхай]] болон [[Дархад]]уудыг өөртөө элсүүлж чадсан бөгөөд энэ зуур түүний цусан төрлийн хамаатнууд болох [[Абтай хан]] болон [[Хутагтай сэцэн хунтайж]] нар нь [[Дөрвөн Ойрад]]ыг нэгтгэсэн нь Монголын эв нэгдэл дахин нэгэн удаа бага зэрэг сэргэхэд нөлөөлсөн. [[Мин улс|Умард Хятадыг]] дайлаар мордож байх үедээ Түмэн Хаан, Халх Жарудын [[Субухай|Субухай үйзэн]] нарын цэрэг Ляодуны хотуудыг дайлж байсан. Үүний дүнд нэгэн үе Мин улстай худалдаа наймаа хийхэд хүргэж байжээ. 1576 оноос Алтан хан болон бусад ноёд Төвдтэй холбоо тогтоож монголчуудад [[Төвөд]] нутгийн [[Шарын шашин|шар малгайтны шашныг]] дэлгэрүүлэхийг дэмжиж энэ үед Түмэн хаан, Хөх нуурт очсоноор Говийн өмнөд хэсэгт шарын шашныг төрийн шашин болгожээ. Үүнээс улбаалаад 1580-аад оны үед Халх Монголд, 1590-1600 - аад оны үеэс Ойрад Монголд түгэн дэлгэрэхийн эхлэл суурийг тавьсан байдаг. Түмэн хаан, засаглалынхаа үед дараах арга хэмжээг явуулжээ. * Шинэ засаг цаазыг зохион явуулж, засаг цаазыг чангатагасан * Төв засгийн газарыг байгуулж, зургаан түмнээс нөлөө бүхий ноёдыг суулгаж, жил бүр хуралдан нутаг бүрийн асуудлыг шийдэх болсон * Мин улстай хийх худалдааг чухалчлан эе найр, цэрэг дайны аргыг хослуулснаар эдийн засгийн байдлын талаар сэргэж эхэлсэн. * Цахар түмнийг авч зүүнээс барууншлан Шилийн голын орчимд шилжин сууж, төвлөрөх болсон. Энэ нь хожим Цахарын хаан гэж дуудагдахад хүрсэн. * Төрд үл захирагдах байдлын эсрэг хандаж, цэргийн хүчийг татан төвлөрүүлэхийг чармайх болсон Түмэн хаан нь засаг цаазыг чангалж, ёс журамыг сайжруулсан тул түүхэнд '''Засагт хаан''' гэж алдаршив. Тэр [[1592]] оны хар луу жил тэнгэрт хальжээ. == Гэр бүл == '''Эцэг''': [[Дарайсүн Гүдэн|Дарайсүн хаан]] '''Хатан:''' Нэр тодорхойгүй, [[Харчин|Харчины]] Зайсанхур Чинбаатарын охин. Хожим нь [[Доян харуул|Доян урианхайн]] Жанан ноён булааж авсан.{{sfn|Urangua|2015|pp=102}} '''Хөвүүд:''' # [[Буян сэцэн хаан]] # Байшинхор тайж # Зайсан тайж # Мангуу тайж # Үйзэн тайж # Эсэ тайж # Сонин тайж # Тайгун тайж # Боди тайж # Сагрул тайж # Санжа орчи тайж # Дүүрэн тайж # Энх тайж '''Охин''' # Нэр тодорхойгүй охин: [[Доян харуул|Доянь урианхайн]] Хутуг шигүшийн ач Даха ноёны хүү Матахад хатан болгож өгсөн.{{sfn|Geser|2019|pp=47}} {{s-start}} {{Залгамжлал | өмнө = [[Дарайсүн Гүдэн хаан]] | албан_тушаал = [[Монгол хаад#Дөчин Дөрвөн хоёрын Монгол Улс (1370-1691)|Монголын их хаан]] | дараа = [[Буян сэцэн хаан]] | он = [[1558]]-[[1592]] }} {{end}} ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Ном зүй== * {{Cite journal |last=Geser |first=B |date=2019 |title=Орочу шигүши ба Хутуг шигүш хоёрын Доянь Урианхай аймагтай холбогдох асуудалд |url=https://journal.num.edu.mn/HistMon/article/view/5562 |journal=Historia Mongolarum (МУИС-ийн эрдэм шинжилгээний бичиг) |volume=18}} * {{Cite book |last=Urangua |first=N |title=Мин улсын түүх: Татарын шастир, Ойрадын шастир, Урианхайн гурван харуул |publisher=Битпресс |year=2015 |location=Улаанбаатар}} [[Ангилал:Монголын бага хаан]] [[Ангилал:16-р зуунд төрсөн]] [[Ангилал:1592 онд өнгөрсөн]] 3izfr51sbknkqjro4s04wmfg0176rzw 0 25156 862433 841235 2026-07-20T05:00:07Z Avirmed Batsaikhan 53733 862433 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хаан|title=Цагадайн улсын хан|succession=[[Монгол хаад#Цагадайн улс|Цагадайн улсын хан]]|name=Барак|reign=1266-1271|predecessor=[[Мубарак шах]]|successor=[[Никпей]]|queen=|death_place=1271 он|issue=Дува|royal house=[[Хиад Боржигин]]|dynasty=[[Цагадайн улс]]|father=[[Есөндува]] ноён|full name=Хиад Боржигин Есөнтувагийн Гияс уд-Дин Барак}} '''Барак''' нь 1266–1271 онд [[Цагадайн улс]]ын 6 дахь хаан байв. Тэрээр Есөнтоагийн хүү, [[Цагадай]] ханы ач хүү юм. [[Ислам]]ын шашинд орсон тэрээр Гияс-уд-дин гэдэг нэр авчээ<ref>The preaching of Islam: a history of the propagation of the Muslim faith By Sir Thomas Walker Arnold, pg. 197</ref>. Эцэг нь Өгэдэйн талынханыг дэмжсэн тул Монголын их хаан Мөнх түүнийг цөлж, Баракийг Юань улсад аваачжээ. Хубилай хааны ордонд өссөн тэрээр нэр хүнд олж, 1260-аад оны эхээр Төв азид очин Мубарак шаг-ийг түшжээ. Мубарак шаг 1266 онд дахин хаанаар өргөмжлөгдмөгц Барак цэргийн хүчээр мөн онд түлхэн унагаж өөрөө хаан суув. Тэр даруйдаа Хубилай хаанаас хөндийрч төлөөний захирагчдыг нь өөрийн хүмүүсээр сольж түүнтэй тулалдах дээрээ хүрчээ. Гэсэн ч Хубилай эн тэргүүнд Хайдуг дарахын тулд 1268 онд Баракт найр тавьж гэрээ байгуулсан байна. Хайду Цагадайн Улсыг довтлоход Барак эхэндээ ялж байснаа ухарч, хойтон жил нь тэд эвлэрсэн тухай Рашид ад-Дин тэмдэглэсэн байдаг. Хайду амсхийх зуур Барак Илхаант Улсын Хорасан мужийг довтолж яваад нас баржээ. ==Эшлэл== {{Reflist}} {{s-start}} {{Залгамжлал |өмнө=[[Мубарак шах]] |албан_тушаал=[[Цагадайн улс]]ын хан |он=1266-1271 |дараа=[[Никпей]] }} {{end}} [[Ангилал:13-р зууны ноёрхогч]] [[Ангилал:Цагаадайн улсын хан]] [[Ангилал:Цагадайн удам]] [[Ангилал:Их Монгол Улсын хүн]] [[Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн]] [[Ангилал:1271 онд өнгөрсөн]] 2b1idq2payb0mrpuxc93ztbplfi9gyg 0 30123 862439 800545 2026-07-20T05:53:57Z Avirmed Batsaikhan 53733 862439 wikitext text/x-wiki [[Файл:Khan Oljaitu accepts Yuan ambassadors, as featured in Majma' al-Tavarikh.jpg|thumb|Юань Улсын элч нар Өлзийт ханд бараалхаж буйг дүрсэлсэн зураг]] '''Өлзийт хан''' ([[Монгол бичиг]]:{{MongolUnicode|ᠦᠯᠵᠠᠢᠲᠦ<br>ᠬᠠᠨ}}, <small>латин галиг:</small> ''Öljaitü Qan'', [[Перс хэл|Перс]]: اولجایتو) буюу '''Гийас ад-Дунйа ва-д-Дин Мухаммед-э Ходабандэ''' ([[Перс хэл]]: محمد خدابنده, ''Mohammad-e Khodabandeh'' гэдэг нь Персээр "Бурхны боол" гэсэн утгатай; 1282 оны 3-р сарын 24-нд төрсөн– 1316 оны 12-р сарын 16-нд нас барсан) нь [[Ил Хан]]т улсыг 1304 оноос 1316 он хүртэл захирч байсан 8 дахь Ил хан байсан. Тэрбээр [[Аргун|Аргун ханы]] хэрэйдийн Урук хатнаас төрсөн хөвүүн бөгөөд [[Газан|Газан ханы]] дүү юм. == Тойм == Өлзийт хан нь 1282 оны 3-р сарын 24 нд [[Аргун|Аргун ханы]] гуравдугаар хатан хэрэйдийн Урук хатнаас Хорасан мужийн нутагт байхад нь төрсөн. Түүний багын нэрийг Хар банди гэх буддын шашны нөлөө шингэсэн байснаа, 1291 онд христын баптизм хүртэж, [[IV Николас]] Пап ламын зөвшөөрлөөр Никола хэмээх нэртэй болсон байна. Харин "Тарих и Улжайту" буюу "Өлзийтийн түүх" номонд эхлээд Өлзий буга, дараа нь Тэмүдэр, эцэст нь Харбанда гэх нэртэй болсон гэдэг. Хожим исламын шашинд ороод Мухаммед гэх нэр авсан байна. 1295 онд ах Газан нь [[Байду|Байдутай]] байлдаж ялаад тус улсын хан болсон тул Өлзийтийг [[Хорасан]] мужийн захирагчаар томилжээ. 1304 оны 5-р сарын 11 нд Ил хан Газан тэнгэрт халисны дараа 1304 оны 7-р сарын 19 нд Ил ханд өргөмжлөгдөв. Хан болсны дараа 1305 онд [[Франц|Францын]] гоо ван Филипп, [[Англи|Английн]] нэгдүгээр Эдуард хаанд элч илгээж, Мамлюкийн эсрэг хамтран тэмцэх холбоотон болох санал дэвшүүлжээ. 1306 онд [[Цагаадайн Улс|Цагаадайн улсын]] Дува ханы хатгаасаар Ил хаант улсын эрхшээлд бүрэн ороогүй [[Каспийн тэнгис|Каспийн тэнгисийн]] урд эрэг дагуу байдаг [[Гилян аймаг|Гилан мужийг]] эзлэхээр шийдэж тэр оныхоо 4-р сарын 17 нд дөрвөн замын цэргээр довтлон эзлэв. Өлзийт ханы үед дотоодыно сайд буюу вазир, монгол ноёдын зөрчил, гадааддаа [[Мамлюк]]-[[Алтан Орд]]-[[Цагаадайн Улс|Цагаадайн улсын]] цэрэг-улс төрийн гурвалсан холбоотны харилцаа нь томоохон асуудал үүсгэж байв. [[Газан|Газан ханы]] үед хоёр вазир хэмээх сайдтай болж, засаг захиргааны хэргийг [[Рашид ад-Дин|Рашид аддинд]] захируулж, улсын санхүүгийн хэргийг Таж ад-Дин Али шах гэх хүнд хариуцуулж хоёуланг нь вазир болгожээ. Харин Өлзийт ханы үед тэр хоёрыг хэвээр нь үлдээсэн ч, засгийн хэрэгт хяналт тавилгүй сул орхисноос Таж ад-Дин Али шах нь хаанд илүүтэй шадарлах болсноор хоёр везирийн зөрчил үүссэн. Өлзийт ханыг тэнгэрт халисны дараа Рашид аддиныг хааны үхэлд буруутган цаазлуулахад Таж ад-Дин Али шахын талын ноёд гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Мөн ил хааны ордон, улс даяар монгол ноёдын эрх мэдлийг перс түшмэд үл тоох үзэгдэл гарах болсон. 1314 онд [[Анатоли|Анатолид]] бослого гарахад Мамлюкийн цэргүүд Ил хаант улс руу довтлов. Үүнийг дэмжиж Цагаадайн улсын [[Эсэнбөх|Эсэнбуха хан]] 1315 онд [[Кебек]], Ясаур нарын хан хөвгүүдээр удирдуулсан 60,000 цэргийг [[Хорасан|Хорасаны]] [[Херат|Герат]], [[Шабурган]] хот хүртэл илгээв. [[Кебек]], [[Ясаур]] нар зам зууртаа муудалцаж байлдав. Ясаур ноён, Өлзийт хантай холбоо тогтоож, хамтран Кебектэй байлдав. Улмаар Ясаурын хамт Мавернахрт цөмөрсөн ч, Цагаадайн улсын нэмэлт хүч Ясаурыг бут цохиж ухраав. Энэ зөрчилд Юань Улс нэмэгдэж, Цагаадайн улсыг хоёр талаас довтлон буулгаж авсан. 1316 оны 12-р сарын 17 нд тэрээр [[Солтаниех]] хотод хордож тэнгэрт халив. Түүнийг хөвүүн [[Абу Саид Бахадур хан|Абу Саид]] залгамжлав. == Гэр бүл == === Хатад === # Тэржуган хатан: Лэгзи хүргэн<ref>Ойрадын [[Аргун ага]] ноёны хөвүүн</ref>, Баба хатан<ref>[[Хүлэгү|Хүлэгү ханы]] отгон охин</ref> хоёрын охин. Довланджи хатан (? - 1314) гэх охин төрүүлсэн. # Элтүзмиш хатан: [[Хонгирад|хонгирадын]] Хутлугтөмөр хүргэний охин. Бастам (1297 - 1309), Баязид (1300 - 1308), Мухаммад Тайфур (1306 - ?), [[Сати бэхи|Сатибег]] хатан нарыг төрүүлсэн. # Хажжи хатан: [[Ойрад|ойрадын]] Суламиш хүргэний хөвүүн Цэцэг хүргэний охин. [[Абу Саид Бахадур хан|Абу Саид Бахадур ханыг]] төрүүлсэн. # Хутлугшах хатан: [[Хэрэйд|хэрэйдийн]] Иринчин хүргэн, Кончак хатан<ref>[[Тэкүдэр|Ахмед Тэгүдэр султаны]] охин</ref> нарын охин. Султан хатан гэх ганц охин төрүүлсэн. # Булуган хатан (? - 1310): Хонгирадын Таш хүргэн, Мэнлитэгин хатан<ref>[[Газан|Газан ханы]] хатан байсан.</ref> нарын охин. Газан ханы бэлэвсэн хатан. # Күнжүскаб хатан: [[Сүлдүс|сүлдүсийн]] Шади хүргэн, Орхудаг хатан<ref>Хүлэгү ханы хоёрдугаар хөвүүн Жумгурын охин</ref> нарын охин. Газан ханы бэлэвсэн хатан. # Өлзийтэй хатан (? - 1315): Хажжи хатны эгч, [[Аргун|Аргун ханы]] бэлэвсэн хатан. Абул Хаир (1305 - ?) гэх хүүхэд төрүүлсэн. # Сүюргатмиш хатан: [[Жалайр|жалайрын]] Хусайн эмирийн охин бөгөөд [[Хасан Бузург|Хасан Бузургийн]] эгч. # Хонтай хатан: Төмөр хүргэний охин. # Адил шах хатан: жалайрын Сартаг эмирийн охин. Сулайман шах (? - 1310) гэх хөвүүн төрүүлсэн. # Деспина хатан: [[Византын эзэнт гүрэн|Византийн]] [[Хоёрдугаар Андроникос]] хааны охин. # Туга хатан: Дэмаск Хажатай амрагийн харилцаатай байгаад цаазлуулсан. # Дуня хатан: [[Мардин|Мардины]] захирагч ал Малик Наж ад-Дин Газигийн охин. === Хөвүүн === # Бастам (1297 - 1309) # Баязид (1300 - 1308) # [[Абу Саид Бахадур хан]] (1305 - 1335) # Абул Хаир (1305 - ?) # Мухаммад Тайфур (1306 - ?) === Охин === # [[Сати бэхи|Сатибэхи хатан]] (? - ?): 1319 онд сүлдүсийн эмир Чобантай гэрлэсэн. 1336 онд Арпа кэүнтэй гэрлэсэн. 1339 онд Сулейман хантай гэрлэсэн. 1338 оны 7 сараас 1339 оны 5 сарын хооронд Ил хаант улсын хан сэнтийд сууж байсан. Сурган гэх хөвүүн төрүүлсэн. # Довланджи хатан (? - 1314): 1305 оны 9 сарын 30 нд сүлдүсийн эмир Чобантай гэрлэсэн. Чулуун гэх хөвүүн төррүүлсэн. # Султан хатан (? - ?) # Сулайман шах (? - 1310) == Холбоотой мэдээ == * [[Монгол хаад]] * [[Ил Хаант Улс]] {{s-start}} {{Залгамжлал| өмнө=[[Газан|Махмуд Газан]]| албан_тушаал=[[Ил Хан]]ы хаан | он=1304-1316| дараа=[[Абу Саид (Ил Хан улс)|Абу Саид Бахадур]] }} {{end}} ==Эшлэл== [[Ангилал:1280 онд төрсөн]] [[Ангилал:1316 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Хан]] [[Ангилал:Азийн ноёрхогч]] [[Ангилал:14-р зууны ноёрхогч]] [[Ангилал:Ил хан]] p5gorqc5y355p20ybgi4qevgu273ho5 0 36063 862424 727620 2026-07-20T03:32:57Z Bayarkhangai 1129 862424 wikitext text/x-wiki «'''Говийн зэрэглээ'''» — [[1980 он|1980]] онд [[Монгол улс|Монгол]] улсад [[монгол хэл|монгол]] хэлээр бүтсэн [[уран сайхны кино]]. *Найруулагч-Равжаагийн Доржпалам Зохиогч -Бэгзийн Балжинням 3ураглаач -Бэгзийн Балжинням 3ураач -Батын Болд Хөгжмийн зохиолч -Дамбийнямын Жанчив Дууны найруулагч – З.Гаваа , Х.Цэрэнсодном Нүүр хувиргагч – С.Одсүрэн Эвлүүлэгч – Д.Батгэрэл, Л.Отгончулуун Гол дүр: Хашхүү-Гүррагчаагийн Эрдэнэтогтох Номин-Янживын Оюунцэцэг Арслан-Гурсэдийн Доржсамбуу Дамба-Жамбалын Занабазар Ангийн байцаагч -Няндагийн Цэвээнравдан ДҮРҮҮДЭД: Чойн Хүрэл , Далхсүрэнгийн Гүрсэд, Санжаагийн Бужгар , Чэмидийн Гантөмөр , Д . Цэдэндамбаа [[Ангилал:1980 оны кино]] [[Ангилал:20-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] f8db25elua9a4uurhnn79cqud2p0ee6 862427 862424 2026-07-20T03:45:06Z Bayarkhangai 1129 862427 wikitext text/x-wiki «'''Говийн зэрэглээ'''» — [[1980 он|1980]] онд [[Монгол улс|Монгол]] улсад [[монгол хэл|монгол]] хэлээр бүтсэн [[уран сайхны кино]]. == Киноны агуулга == Сумын төвийнхний жирийн амьдрал, хөдөө орон нутагт соёл, олон түмний ажил хэрхэн явагдаж байгаа тухай өгүүлэхдээ эх орныхоо үнэт баялгийг хайрлан хамгаалах, хүн арддаа тустай үйл бүтээх зорилготой залуусын зарчимч, шударга, хөдөлмөрч чанар, хөдөөгийн хүмүүсийн сайхан сэтгэл, хүнлэг ёс суртахууны түвшин зэргийг сургуулийн захирал Хашхүү, холбоочин бүсгүй Номин, тракторчин Арслангийн дүрээр дамжуулан харуулжээ. == Бүтээлчид == *[[Найруулагч]]-[[Равжаагийн Доржпалам]] *[[Зохиолч|Зохиогч]] -[[Бэгзийн Балжинням]] *[[3ураглаач]] -[[Бэгзийн Балжинням]] *[[3ураач]] -[[Батын Болд]] *[[Хөгжмийн зохиолч]] -[[Дамбийнямын Жанчив]] *[[Дууны найруулагч]] – [[З.Гаваа]] , [[Цэрэнсодном|Х.Цэрэнсодном]] *[[Нүүр хувиргагч]] – [[Одсүрэн|С.Одсүрэн]] *[[Эвлүүлэгч]] – [[Д.Батгэрэл]], [[Л.Отгончулуун]] *Гол дүр: #[[захирал]] [[Хашхүү]]-[[Гүррагчаагийн Эрдэнэтогтох]] #[[холбоочин]] [[Номин]]-[[Янживын Оюунцэцэг]] # [[тракторчин]] [[Арслан]]-[[Гүрсэдийн Доржсамбуу|Гурсэдийн Доржсамбуу]] # [[Дамба]]-[[Жамбалын Занабазар]] # [[Ангийн байцаагч]] -[[Няндагийн Цэвээнравдан]] *ДҮРҮҮДЭД: #[[Газ-66]] [[машин]]ы жолооч-[[Чойн Хүрэл]] #[[Далхсүрэнгийн Гүрсэд]] #2 дугаар [[Нисгэгч|нисэгч]]-[[Санжаагийн Бужгар]] # 1 дүгээр нисэгч- [[Адилбиш]] #[[Чимэдийн Гантөмөр]] #[[Д.Цэдэндамбаа]] == Зураг авалтын тухай сонирхолтой баримтууд == Киноны зургийг [[Дундговь аймаг|Дундговь айм]]гийн [[Хулд сум]]ын төвд авсан байна. Мөн Дундговийн бусад үзэсгэлэнтэй газруудад зураг авалт хийжээ. [[Ангилал:1980 оны кино]] [[Ангилал:20-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] e8547m2gg6nuvq5x2v2oxgwlqg5sruz 862435 862427 2026-07-20T05:15:50Z Zorigt 49 862435 wikitext text/x-wiki «'''Говийн зэрэглээ'''» — [[1980 он|1980]] онд [[Монгол улс|Монгол]] улсад [[монгол хэл|монгол]] хэлээр бүтсэн [[уран сайхны кино]]. == Киноны агуулга == Сумын төвийнхний жирийн амьдрал, хөдөө орон нутагт соёл, олон түмний ажил хэрхэн явагдаж байгаа тухай өгүүлэхдээ эх орныхоо үнэт баялгийг хайрлан хамгаалах, хүн арддаа тустай үйл бүтээх зорилготой залуусын зарчимч, шударга, хөдөлмөрч чанар, хөдөөгийн хүмүүсийн сайхан сэтгэл, хүнлэг ёс суртахууны түвшин зэргийг сургуулийн захирал Хашхүү, холбоочин бүсгүй Номин, тракторчин Арслангийн дүрээр дамжуулан харуулжээ. == Бүтээлчид == *[[Найруулагч]]-[[Равжаагийн Доржпалам]] *[[Зохиолч|Зохиогч]] -[[Бэгзийн Балжинням]] *[[3ураглаач]] -[[Бэгзийн Балжинням]] *[[3ураач]] -[[Батын Болд]] *[[Хөгжмийн зохиолч]] -[[Дамбийнямын Жанчив]] *[[Дууны найруулагч]] – З.Гаваа, Х.Цэрэнсодном *[[Нүүр хувиргагч]] – С.Одсүрэн *[[Эвлүүлэгч]] – Д.Батгэрэл, Л.Отгончулуун *Гол дүр: #захирал Хашхүү-[[Гүррагчаагийн Эрдэнэтогтох]] #холбоочин Номин-[[Янживын Оюунцэцэг]] #тракторчин Арслан-[[Гүрсэдийн Доржсамбуу]] #Дамба-[[Жамбалын Занабазар]] #Ангийн байцаагч -[[Няндагийн Цэвээнравдан]] *Дүрүүдэд: #[[Газ-66]] машины жолооч-[[Чойн Хүрэл]] #[[Далхсүрэнгийн Гүрсэд]] #2 дугаар [[нисгэгч]]-[[Санжаагийн Бужгар]] # 1 дүгээр нисгэгч- Адилбиш #[[Чимэдийн Гантөмөр]] #Д.Цэдэндамбаа == Зураг авалтын тухай сонирхолтой баримтууд == Киноны зургийг [[Дундговь аймаг|Дундговь айм]]гийн [[Хулд сум]]ын төвд авсан байна. Мөн Дундговийн бусад үзэсгэлэнтэй газруудад зураг авалт хийжээ. [[Ангилал:1980 оны кино]] [[Ангилал:20-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] hz423pz84o1es4ldpa0ic2mwgteyv5i 0 38308 862408 862316 2026-07-20T01:39:51Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/Megzer|Megzer]] ([[User talk:Megzer|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Chinneeb|Chinneeb]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 722790 wikitext text/x-wiki '''Түмэн хот''' (Солонгос:도문시,Хятад:图们市) нь [[БНХАУ]]-ын [[Гирин муж|Гирин мужийн]] Яньбянь Солонгосын Өөртөө Засах Мужийн Шяний зэрэглэлтэй хот юм. Нийт нутаг дэвсгэр 1,142.3 квадрат метр , 130 мянган хүн амтай хот юм. [[Ангилал:Гириний суурин]] lxxa2gvsgeyhu38gzqbzaexmkwzeddp 0 47436 862404 862314 2026-07-20T01:38:36Z Zorigt 49 862404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Батын Түмэн | native_name = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1947|1|25|mf=y}} | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Дорнод]] аймгийн [[Баян-Уул сум (Дорнод)|Баян-Уул сум]] | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = цэргийн | years_active = | agent = | alma_mater = | children = }} '''Батын Түмэн''' - Монгол Улсын [[гавьяат багш]], армийн [[хурандаа]], багш. ==Намтар== 1947 онд Дорнод аймгийн Баян-Улаа сумын Улаалзгана гэдэг газар мэндэлсэн. 1954-1964 онд Дорнод аймгийн Баян-Уул сумын 10 жилийн дунд сургуулийг, 1965-1968 онд ЦЕС-ийг “Ерөнхий цэрийн команд” мэргэжлээр, 1973-1976 онд ЗХУ-ын Фрунзийн нэрэмжит Ерөнхий цэргийн академийг  “Оператив-тактик, команд штаб”  мэргэжлээр тус тус төгссөн.. Цэргийн ухааны доктор (Ph.D), Оператив-тактик, команд-штабын мэргэжилтэй. Докторын зэрэгтэй, профессор цолтой, хурандаа ажээ. ==Ажилласан байдал== Зэвсэгт хүчинд 41 жил алба хаасны 17 жилд нь БХИС-д багш, тэнхмийн эрхлэгч, академийн дэд захирлаар ажилласан байна. Сонсогчдод цэргийн хэргийн мэдлэг, тайван болон байлдааны цагт анги, салбарыг удирдах дадлага олгоход чухал хувь нэмэр оруулжээ. -  ЦДС-д курсийн дарга /1968-1970 он/, -  032-р ангид салаа, ротын захирагч /1970-1973 он/, -  126-р нэгтгэлд оператив тасаг, штабын дарга /1976-1981 он/, -  ЦНДС-д Тактикийн тэнхимийн эрхлэгч /1981-1983 он/, -  186-р нэгтгэлд оператив тасаг, штабын дарга /1983-1995 он/, -  210-р ангийн захирагч /1991-1993 он/, -  ЦИС-ийн Оперативын факультетид багш, тэнхмийн эрхлэгч /1995-1998 он/, -  БХИС-ийн КШИ-д эрдэм шинжилгээний секторын эрхлэгч /1998-2001 он/, -  ҮБХИС-ийн БХУА-д багш, тэнхимийн эрхлэгч, дэд захирлын үүрэг гүйцэтгэгч, профессор багш /2001 оноос/ ==Бүтээл== * “Тактик /батальон, рот/”, * “Маневрын хориглолт” зэрэг 10 гаруй ном, * сурах бичиг, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, илтгэл 20 гаруйг бичиж, * хэд хэдэн сэдэвт төслийн ажил, сургалтын төлөвлөгөө, хөтөлбөрийн дагуу 20 гаруй гарын авлага боловсруулжээ. * Гарын авлага- 40 гаруй * Эрдэм шинжилгээний төсөлт ажил- 6 * Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, илтгэл- 60 гаруй * Удирдаж хамгаалуулсан доктор (Ph.D)- 2, магистр 20 гауй ==Гавьяа Шагнал== * Монгол улсын [[гавьяат багш]] /2006-03-16.№63/ * Цэргийн гавьяаны одон болон бусад медалиудаар шагнагджээ. {{DEFAULTSORT:Түмэн, Батын}} [[Ангилал:Зохиогч]] [[Ангилал:Монголын дэд хурандаа]] [[Ангилал:Цэргийн Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш]] [[Ангилал:Монголын Цэргийн гавьяаны одон шагналтан]] [[Ангилал:Баян-Уулын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1947 онд төрсөн]] 4uew4l3mf1vcmhykzpa7rwb0rirryaw 0 66215 862403 862313 2026-07-20T01:38:03Z Zorigt 49 862403 wikitext text/x-wiki '''Очирбатын Түмэн''' нь [[Увс аймаг|Увс]] аймгийн [[Баруунтуруун сум|Баруунтуруун]] сумын харьяат, [[үндэсний бөх]]ийн улсын начин цолтой бөх. == Амжилт == === Улсын наадмын дэвжээнд === {| class="wikitable" !Он !Амжилт !Бөхийн тоо |- !2022 |АХ-ын 100, 101 жилийн ойн баяр наадамд улсын заан Б.Пүрэвсайханаар дөрөв, улсын харцага Т.Бэгзсүрэнээр тав давж "Монгол улсын начин" цолыг хүртсэн. !1024 |} === Аймгийн наадмын дэвжээнд === {| class="wikitable" !Он !Амжилт !Бөхийн тоо |- !2015 |Увс аймгийн баяр наадамд аймгийн харцага Ц.Мөнхбаярт өвдөг шороодон үзүүрлэж "Аймгийн заан" цол хүртсэн !256 |} {{DEFAULTSORT:Түмэн, Очирбатын}} [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Улсын начин]] [[Ангилал:Баруунтурууны хүн]] qicpc8ta29ndvu0pji5i5fycrosuyfj 0 66882 862395 862393 2026-07-19T13:19:08Z ~2026-40467-26 106082 /* 2.Улсын арслан */ 862395 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |[[Энхтөгсийн Оюунболд|Э.Оюунболд]] |1 |* |1 |2 |* !4 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] 3jg5tm3d5xkq9d73bpba5izmvl7od4q 862397 862395 2026-07-19T14:18:29Z ~2026-40596-29 106087 /* 2.Улсын арслан */ 862397 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |[[Энхтөгсийн Оюунболд|Э.Допинг]] |1 |* |1 |1 |* !3 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] 0wyheixz73kegy2lzear6pzpg4ucbwy 862413 862397 2026-07-20T02:05:53Z ~2026-40404-30 106093 862413 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |Э.Оюунболд |1 |* |1 |1 |* !3 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] h6mkp3h1dnataq0mgsdu1lw0fsakj30 862414 862413 2026-07-20T02:29:09Z Цогоооо 106079 /* 2.Улсын арслан */ 862414 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |Э.Оюунболд |1 |* |1 |2 |* !4 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] hid24fpz9th0tv2ooubfqpm8fgi58gk 862415 862414 2026-07-20T02:36:52Z ~2026-40596-29 106087 /* 2.Улсын арслан */ 862415 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |Э |1 |* |1 |1 |* !3 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] hq6d5pzqija57b85ov8bb8g21avqd9n 862416 862415 2026-07-20T03:03:40Z Zorigt 49 862416 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |[[Энхтөгсийн Оюунболд|Э.Оюунболд]] |1 |* |1 |2 |* !4 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] 3jg5tm3d5xkq9d73bpba5izmvl7od4q 862417 862416 2026-07-20T03:04:07Z Zorigt 49 Protected "[[Улсын цолтой бөхчүүдийн эрэмбэ]]" ([Засварлах=Бүртгэгдээгүй хэрэглэгчдийг түгжих] (тодорхойгүй хугацаагаар) [Зөөх=Бүртгэгдээгүй хэрэглэгчдийг түгжих] (тодорхойгүй хугацаагаар)) 862416 wikitext text/x-wiki == Бөхчүүдийн эрэмбэ == ''Улсын цолтой тавиас доош насны бөхчүүдийн амжилтын эрэмбэ. (2026 оны улсын наадмын дараах эрэмбэ)'' ==== 1.Аварга ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="6" |Шөвгөрсөн тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !10 !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Намсрайжавын Батсуурь|Н.Батсуурь]] |* |4 |4 |1 |1 |1 !11 |- |[[Баярсайханы Орхонбаяр|Б.Орхонбаяр]] |1 |1 |1 |* |1 |3 !7 |- |[[Пүрэвийн Бүрэнтөгс|П.Бүрэнтөгс]] |* |2 |2 |3 |1 |* !8 |- |[[Гунаажавын Эрхэмбаяр|Г.Эрхэмбаяр]] |* |2 |1 |1 |1 |2 !7 |- |[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба|Ч.Санжаадамба]] |1 |* |1 |3 |1 |1 !7 |- |[[Оргихын Хангай|О.Хангай]] |1 |* |1 |* |2 |1 !5 |- |[[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]] |1 |* |* |4 |3 |2 !10 |- |} ==== 2.Улсын арслан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="5" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !9 !8 !7 !6 !5 |- |[[Цэдэвийн Содномдорж |Ц.Содномдорж]] |1 |1 |* |7 |1 !10 |- |[[Хадбаатарын Мөнхбаатар|Х.Мөнхбаатар]] |1 |* |3 |4 |2 !10 |- |[[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]] |1 |* |3 |3 |4 !11 |- |[[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзий]] |1 |* |1 |2 |1 !5 |- |[[Энхтөгсийн Оюунболд|Э.Оюунболд]] |1 |* |1 |2 |* !4 |- |[[Энхтүвшиний Батмагнай|Э.Батмагнай]] |1 |* |1 |* |1 !3 |- |[[Цэдэнсодномын Бямба-Отгон|Ц.Бямба-Отгон]] |1 |* |* |1 |* !2 |- |[[Дагвадоржийн Азжаргал|Д.Азжаргал]] |1 |* |* |* |4 !5 |- |[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва|Р.Пүрэвдагва]] |1 |* |* |* |2 !3 |} ==== 3.Улсын гарьд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="4" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !8 !7 !6 !5 |- |[[Махгалын Баяржавхлан | М.Баяржавхлан]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Нямдоржийн Ганбаатар|Н.Ганбаатар]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Дамбийн Рагчаа|Д.Рагчаа]] |1 |2 |3 |2 !8 |- |[[Батнасангийн Гончигдамба|Б.Гончигдамба]] |1 |2 |2 |3 !8 |- |[[Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл|М.Лхагвагэрэл]] |1 |1 |1 |2 !5 |- |[[Өлзийтогтохын Бат-Орших|Ө.Бат-Орших]] |1 |* |2 |1 !4 |- |[[Мягмарын Бадарч|М.Бадарч]] |1 |* |1 |* !2 |- |[[Ширбазарын Жаргалсайхан|Ш.Жаргалсайхан]] |1 |* |* |2 !3 |- |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* |* |1 !2 |} ==== 4.Улсын заан ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="3" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !7 !6 !5 |- |[[Баатархүүгийн Пүрэвсайхан|Б.Пүрэвсайхан]] |3 |2 |2 !7 |- |[[Нэгдэлийн Жаргалбаяр|Н.Жаргалбаяр]] |2 |1 |* !3 |- |[[Болдын Сайнбаяр|Б.Сайнбаяр]] |1 |2 |2 !5 |- |[[Дашзэвэгийн Баасандорж|Д.Баасандорж]] |1 |1 |3 !5 |- |[[Мөнхсайханы Өсөхбаяр|М.Өсөхбаяр]] |1 |1 |2 !4 |- |[[Батзоригийн Батмөнх|Б.Батмөнх]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржийн Анар|Д.Анар]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Доржхандын Хүдэрбулга|Д.Хүдэрбулга]] |1 |1 |1 !3 |- |[[Найдангийн Түвшинбаяр|Н.Түвшинбаяр]] |1 |1 |* !2 |- |[[Сүхбаатарын Сүхбат|С.Сүхбат]] |1 |1 |* !2 |- |[[Төмөрбаатарын Санчир|Т.Санчир]] |1 |* |2 !3 |- |[[Цэрэндашдоржийн Магалжав|Ц.Магалжав]] |1 |* |2 !3 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Энхсаруул|Л.Энхсаруул]] |1 |* |2 !3 |- |[[Дорлигжавын Амгаланбаатар|Д.Амгаланбаатар]] |1 |* |1 !2 |- |[[Цэдэнбазарын Одбаяр|Ц.Одбаяр]] |1 |* |1 !2 |- |[[Бередмуратын Серик|Б.Серик]] |1 |* |1 !2 |- |[[Баттулгын Соронзонболд|Б.Соронзонболд]] |1 |* |* !1 |- |[[Даваасүрэнгийн Алтанцоож|Д.Алтанцоож]] |1 |* |* !1 |- |[[Батбаярын Сундуйжав|Б.Сундуйжав]] |1 |* |* !1 |} ==== 5.Улсын харцага ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр ! colspan="2" |Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !6 !5 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Пүрэвжав|Л.Пүрэвжав]] |3 |1 !4 |- |[[Ганзоригийн Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |1 !3 |- |[[Батсүхийн Зоригтбаатар|Б.Зоригтбаатар]] |2 |1 !3 |- |[[Эрдэнэбатын Даш|Э.Даш]] |2 |1 !3 |- |[[Шүхэртийн Уламбаяр|Ш.Уламбаяр]] |2 |* !2 |- |[[Нацагсүрэнгийн Золбоо|Н.Золбоо]] |2 |* !2 |- |[[Ганбаатарын Ганхуяг|Г.Ганхуяг]] |2 |* !2 |- |[[Алтанбаганы Цацабшир|А.Цацабшир]] |1 |3 !4 |- |[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Т.Мөнгөнцоож]] |1 |2 !3 |- |[[Түвдэндоржийн Өсөх-Ирээдүй|Т.Өсөх-Ирээдүй]] |1 |2 !3 |- |[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] |1 |1 !2 |- |[[Даш-Очирын Батболд|Д.Батболд]] |1 |1 !2 |- |[[Нямаагийн Батзаяа|Н.Батзаяа]] |1 |1 !2 |- |[[Төрөөгийн Баасанхүү|Т.Баасанхүү]] |1 |1 !2 |- |[[Лхагвын Лха-Очир|Л.Лха-Очир]] |1 |1 !2 |- |[[Оюунбаатарын Мөнх-Эрдэнэ|О.Мөнх-Эрдэнэ]] |1 |1 !2 |- |[[Шархүүгийн Пүрэвгарьд|Ш.Пүрэвгарьд]] |1 |1 !2 |- |[[Ганцогтын Бадрах|Г.Бадрах]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Ууганбаяр|Э.Ууганбаяр]] |1 |1 !2 |- |[[Төрмөнхийн Бэгзсүрэн|Т.Бэгзсүрэн]] |1 |1 !2 |- |[[Бямбадоржийн Түвшинтөгс|Б.Түвшинтөгс]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал|Э.Мөнхжаргал]] |1 |1 !2 |- |[[Эрдэнээгийн Батбаатар|Э.Батбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Гэлэгжамцын Батбаяр|Г.Батбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Мишкагийн Батжаргал|М.Батжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Өлзийбатын Даваабаатар|Ө.Даваабаатар]] |1 |* !1 |- |[[Арслангийн Бямбажав|А.Бямбажав]] |1 |* !1 |- |[[Ганбатын Алтангэрэл|Г.Алтангэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Жаргалсайханы Амартүвшин|Ж.Амартүвшин]] |1 |* !1 |- |[[Бат-Очирын Одгэрэл|Б.Одгэрэл]] |1 |* !1 |- |[[Хүрэл-Очирын Гантулга|Х.Гантулга]] |1 |* !1 |- |[[Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ|Д.Бат-Эрдэнэ]] |1 |* !1 |- |[[Шарын Мөнгөнбаатар|Ш.Мөнгөнбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Баянзулын Цэдэнсодном|Б.Цэдэнсодном]] |1 |* !1 |- |[[Цэдэндоржийн Мөнхбаяр|Ц.Мөнхбаяр]] |1 |* !1 |- |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал|Т.Сайханжаргал]] |1 |* !1 |- |[[Оюунгэрэлийн Наранбаатар|О.Наранбаатар]] |1 |* !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бэлгүтэй|М.Бэлгүтэй]] |1 |* !1 |- |[[Өнөрбаяны Батсуурь|Ө.Батсуурь]] |1 |* !1 |} ==== 6.Улсын начин ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Овог нэр !Давааны тоо ! rowspan="2" |Бүгд |- !5 |- |[[Долгорсүрэнгийн Сэржбүдээ|Д.Сэржбүдээ]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Одхүү|Б.Одхүү]] |1 !1 |- |[[Дашдондовын Батбаяр|Даш.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Наранцэцэгийн Бүрэнбаатар|Н.Бүрэнбаатар]] |2 !2 |- |[[Ишдоржийн Ёндонсамбуу|И.Ёндонсамбуу]] |2 !2 |- |[[Болдын Эрдэнэхүү|Б.Эрдэнэхүү]] |3 !3 |- |[[Рэнцэндоржийн Ганхуяг|Р.Ганхуяг]] |2 !2 |- |[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] |2 !2 |- |[[Цэрэндашийн Цогтжаргал|Ц.Цогтжаргал]] |2 !2 |- |[[Жанчивын Отгонбаяр|Ж.Отгонбаяр]] |2 !2 |- |[[Будын Чинзориг|Б.Чинзориг]] |2 !2 |- |[[Жадамбаагийн Оргил|Ж.Оргил]] |2 !2 |- |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох|Л.Цэрэнтогтох]] |2 !2 |- |[[Чулуунбаатарын Батчулуун|Ч.Батчулуун]] |2 !2 |- |[[Чинчулууны Хөхчирэнгэр|Ч.Хөхчирэнгэр]] |2 !2 |- |[[Балжиннямын Суманчулуун|Б.Суманчулуун]] |2 !2 |- |[[Нурланы Мустафа|Н.Мустафа]] |2 !2 |- |[[Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл|Б.Түмэндэмбэрэл]] |2 !2 |- |[[Батдоржийн Сосорбарам|Б.Сосорбарам]] |2 !2 |- |[[Гарваагийн Олзгэрэл|Г.Олзгэрэл]] |1 !1 |- |[[Бавуудоржийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Дугардоржийн Батбаяр|Ду.Батбаяр]] |1 !1 |- |[[Жүгдэрийн Гансүх|Ж.Гансүх]] |1 !1 |- |[[Жигмэдийн Алтансүх|Ж.Алтансүх]] |1 !1 |- |[[Даваанямын Лхагвадорж|Д.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Түвшинтөрийн Энхтуяа|Т.Энхтуяа]] |1 !1 |- |[[Мөнхбаярын Цанлиг|М.Цанлиг]] |1 !1 |- |[[Батсүхийн Насандэлгэр|Б.Насандэлгэр]] |1 !1 |- |[[Базаррагчаагийн Сэр-Од|Б.Сэр-Од]] |1 !1 |- |[[Дондогийн Цогзолдорж|Д.Цогзолдорж]] |1 !1 |- |[[Намсрайн Баярмагнай|Н.Баярмагнай]] |1 !1 |- |[[Пүрэвдоржийн Ганхүү|П.Ганхүү]] |1 !1 |- |[[Баатарын Баянжаргал|Б.Баянжаргал]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга|Л.Гантулга]] |1 !1 |- |[[Лувсанрагчаагийн Нямсүрэн|Л.Нямсүрэн]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Тогтохбаяр|Ш.Тогтохбаяр]] |1 !1 |- |[[Чотонгийн Баянмөнх|Ч.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Бямбадоржийн Заяамандах|Б.Заяамандах]] |1 !1 |- |[[Саруултуяагийн Багахүү|С.Багахүү]] |1 !1 |- |[[Маналсүрэнгийн Эрдэнэбат|М.Эрдэнэбат]] |1 !1 |- |[[Сүхбаатарын Батсуурь|С.Батсуурь]] |1 !1 |- |[[Батмөнхийн Сангисүрэн|Б.Сангисүрэн]] |1 !1 |- |[[Баатарын Сумъяа|Б.Сумъяа]] |1 !1 |- |[[Амарын Батмөнх|А.Батмөнх]] |1 !1 |- |[[Баатарын Амарзаяа|Б.Амарзаяа]] |1 !1 |- |[[Чулуунбатын Цогбаяр|Ч.Цогбаяр]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Чулуунбат|Ж.Чулуунбат]] |1 !1 |- |[[Болдпүрэвийн Сугаржаргал|Б.Сугаржаргал]] |1 !1 |- |[[Найдангийн Адъяабат|Н.Адъяабат]] |1 !1 |- |[[Базаргүрийн Бадамсүрэн|Б.Бадамсүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Алтанхуяг|А.Алтанхуяг]] |1 !1 |- |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр|Ш.Шинэбаяр]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Баасандорж|Г.Баасандорж]] |1 !1 |- |[[Чагнаадоржийн Ганзориг|Ч.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Болдбаатарын Батжаргал|Бо.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Даваасамбуугийн Энхбаяр|Д.Энхбаяр]] |1 !1 |- |[[Бадамсамбуугийн Ганхуяг|Б.Ганхуяг]] |1 !1 |- |[[Батсайханы Дэлгэрсайхан|Б.Дэлгэрсайхан]] |1 !1 |- |[[Мишкагийн Бат-Отгон|М.Бат-Отгон]] |1 !1 |- |[[Лутын Батзориг|Л.Батзориг]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар|Л.Шинэбаатар]] |1 !1 |- |[[Бадрахын Ганзориг|Б.Ганзориг]] |1 !1 |- |[[Цэрэндоржийн Нямдорж|Ц.Нямдорж]] |1 !1 |- |[[Батчулууны Баатарцол|Б.Баатарцол]] |1 !1 |- |[[Цэндзэсэмийн Чимэддорж|Ц.Чимэддорж]] |1 !1 |- |[[Дэлгэрсайханы Амарсайхан|Д.Амарсайхан]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэцогтын Ванданцэрэн|Э.Ванданцэрэн]] |1 !1 |- |[[Батцэнгэлийн Чимэдвандан|Б.Чимэдвандан]] |1 !1 |- |[[Балганы Хишигбаатар|Б.Хишигбаатар]] |1 !1 |- |[[Галсан-Очирын Ганжад|Г.Ганжад]] |1 !1 |- |[[Дармаагийн Тамир|Д.Тамир]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Дагва-Очир|Ж.Дагва-Очир]] |1 !1 |- |[[Шоовдорын Дарханбат|Ш.Дарханбат]] |1 !1 |- |[[Цогбадрахын Бямба-Очир|Ц.Бямба-Очир]] |1 !1 |- |[[Баярсайханы Батжаргал|Б.Батжаргал]] |1 !1 |- |[[Дашзэвэгийн Амаржаргал|Д.Амаржаргал]] |1 !1 |- |[[Дашдоржийн Цэрэнтогтох (улсын начин)|Д.Цэрэнтогтох]] |1 !1 |- |[[Батбаярын Даваа-Очир|Б.Даваа-Очир]] |1 !1 |- |[[Алтангэрэлийн Давааням|А.Давааням]] |1 !1 |- |[[Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ|Ж.Ням-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насанцогтын Баярбаатар|Н.Баярбаатар]] |1 !1 |- |[[Төрмөнхийн Дүгэрдорж|Т.Дүгэрдорж]] |1 !1 |- |[[Хутагийн Цогтгэрэл|Х.Цогтгэрэл]] |1 !1 |- |[[Цэрэнбатын Сандагдорж|Ц.Сандагдорж]] |1 !1 |- |[[Өлзийсайханы Батзул|Ө.Батзул]] |1 !1 |- |[[Бэгзийн Мижидсүрэн|Б.Мижидсүрэн]] |1 !1 |- |[[Батжаргалын Лхагвадорж|Б.Лхагвадорж]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбатын Нямаа|Э.Нямаа]] |1 !1 |- |[[Навааны Хүрэлсүх|Н.Хүрэлсүх]] |1 !1 |- |[[Энхбатын Сумъяабат|Э.Сумъяабат]] |1 !1 |- |[[Хүрэлбаатарын Оргилболд|Х.Оргилболд]] |1 !1 |- |[[Одхүүгийн Цэцэнцэнгэл|О.Цэцэнцэнгэл]] |1 !1 |- |[[Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан|Э.Энх-Амгалан]] |1 !1 |- |[[Очирбатын Түмэн|О.Түмэн]] |1 !1 |- |[[Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар|Л.Отгонбаатар]] |1 !1 |- |[[Дамдины Тогтохжаргал|Д.Тогтохжаргал]] |1 !1 |- |[[Бүрнээгийн Баянмөнх|Б.Баянмөнх]] |1 !1 |- |[[Даваадоржийн Төрболд|Д.Төрболд]] |1 !1 |- |[[Мөнхцэнгэлийн Амарсанаа|М.Амарсанаа]] |1 !1 |- |[[Төрбатын Ядамсүрэн|Т.Довчинсэмбээ]] |1 !1 |- |[[Галбадрахын Дармаажанцан|Г.Дармаажанцан]] |1 !1 |- |[[Мөнхжаргалын Бямбадорж|М.Бямбадорж]] |1 !1 |- |[[Шаравдоржийн Отгонтөгс|Ш.Отгонтөгс]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Мөнхбаатар|Э.Мөнхбаатар]] |1 !1 |- |[[Болор-Эрдэнийн Номиндалай|Б.Номиндалай]] |1 !1 |- |[[Ганболдын Төрмөнх|Г.Төрмөнх]] |1 !1 |- |[[Нямсүрэнгийн Амгаланбаатар|Н.Амгаланбаатар]] |1 !1 |- |[[Баттулгын Өсөхбаяр|Б.Өсөхбаяр]] |1 !1 |- |[[Энхтөрийн Баасанжав|Э.Баасанжав]] |1 !1 |- |[[Ганзоригийн Жамбалдорж|Г.Жамбалдорж]] |1 !1 |- |[[Хангайн Наранбаяр|Х.Наранбаяр]] |1 !1 |- |[[Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]] |1 !1 |- |[[Насан-Очирын Намнансүрэн|Н.Намнансүрэн]] |1 !1 |- |[[Алтанхуягийн Нармандах|А.Нармандах]] |1 !1 |- |[[Жаргалсайханы Жавхлан|Ж.Жавхлан]] |1 !1 |- |[[Баасангийн Шаравдорж|Б.Шаравдорж]] |1 !1 |- |[[Батхуягийн Гончигсүрэн|Б.Гончигсүрэн]] |1 !1 |} [[Ангилал:Үндэсний бөх]] 3jg5tm3d5xkq9d73bpba5izmvl7od4q 0 77731 862402 862298 2026-07-20T01:34:40Z Zorigt 49 862402 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс бөх | name = Нямдоржийн Өсөхбаяр | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1998|11|4}} | birth_place = [[Онгон сум]], [[Сүхбаатар аймаг]] | death_date = | death_place = | death_cause = | monuments = | height = 186 cm | weight = | spouse = | children = | wrestling_title = [[Аймгийн хурц арслан]] | title1 = Аймгийн арслан | title_year1 = 2025 | title2 = Аймгийн арслан | title_year2 = 2018 | title3 = Аймгийн харцага | title_year3 = 2017 | шөвгөрсөн = '''1''' ([[2025 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2025]]) | updated = 2026-07-17 }} '''Нямдоржийн Өсөхбаяр''' (1998 оны 11-р сарын 4-нд [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар аймгийн]] [[Онгон сум|Онгон]] суманд төрсөн) - Монгол Улсын [[Үндэсний бөх]]<nowiki/>ийн [[Аймгийн арслан]] цолтой бөх. 186 см өндөртэй. Анх Сүхбаатар аймгийн баяр наадамд зургаа давж шөвгөрөн "Аймгийн харцага" цол хүртсэн. 2018 онд мөн Сүхбаатар аймгийн баяр наадамд аймгийн харцага М.Гансүхээр найм даван түрүүлж "Аймгийн арслан" цол хүртжээ. Н.Өсөхбаяр 2025 оны Улсын Баяр наадмаар 8 давж үзүүр түрүүнд үлдэж улсын гарьд цол хүртсэн юм. Үүнд: * Нэгийн даваанд – Баянхонгор аймгийн харьяат, сумын заан Н.Батзориг * Хоёрын даваанд – Ховд аймгийн харьяат, аймгийн арслан Б.Даваадалай * Гурвын даваанд- Төв аймгийн харьяат, Улсын начин Г.Ганжад * Дөрвийн даваанд: Хэнтий аймгийн харьяат, Улсын харцага Г.Бадрах * Тавын даваанд: Завхан аймгийн харьяат, Улсын гарьд Б.Гончигдамба * Зургаагийн даваанд: Завхан аймгийн харьяат, Улсын заан М.Лхагвагэрэл * Долоогийн даваанд: Ховд аймгийн харьяат, Улсын заан Б.Пүрэвсайханыг давж их шөвгийн дөрөвт тунасан байна. * Наймын даваанд: Увс аймгийн харьяат Дархан аварга Н.Батсуурийг давж Улсын гарьд цол хүртсэн. == Үндэсний бөхийн амжилт == {{Mongolian Wrestling Record/Start|Нямдоржийн Өсөхбаяр<ref>{{cite web | title=Нямдоржийн Өсөхбаярын амжилт | url=https://www.devjee.mn/w/-KiV2r1rF6KcRO7IdOHz | publisher=Дэвжээ.мн - Үндэсний бөхийн мэдээллийн сан}}</ref>}} {{Mongolian Wrestling Record|2025|N|512|AL|8|NG|1}}Допинг илэрсэн {{Mongolian Wrestling Record|2024|N|512|AL|1||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2023|N|512|AL|3||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2022|A|128|AL|7|H3|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2021|C|512|AL|1||0|Ковидоос болж тэмцээн цуцлагдсан.}} {{Mongolian Wrestling Record|2020|N|512|AL|1||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2019|N|512|AL|1||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2018|A|256|AH|8|AL|1}} {{Mongolian Wrestling Record/End}} == Эх сурвалж == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Өсөхбаяр, Нямдоржийн}} [[Ангилал:Аймгийн арслан]] [[Ангилал:Онгоны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1998 онд төрсөн]] b7myfqe2y9lyvdzawaycvomsr1mnuf2 0 77734 862398 862076 2026-07-19T15:20:08Z ~2026-40522-63 106088 /* */ 862398 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс бөх | name = Баярсайханы Орхонбаяр<br/>{{MongolUnicode|ᠪᠠᠶᠠᠷᠰᠠᠢᠬᠠᠨ ᠤ᠋<br/>ᠣᠷᠬᠤᠨᠪᠠᠶᠠᠷ|lang=mn|font-size=1em|style=middle}} | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1998|7|1}} | birth_place = [[Цагааннуур сум (Сэлэнгэ)|Цагааннуур сум]], [[Сэлэнгэ аймаг]] | death_date = | death_place = | death_cause = | monuments = | height = 183 см | weight = | spouse = | children = | wrestling_title = [[Даян аварга|Даян Аварга]] | title1 = [[Даян аварга|Даян Аварга]] | title_year1 = 2026 | title2 = [[Улсын арслан]] | title_year2 = 2022 | title3 = [[Улсын харцага]] | title_year3 = 2021 | title4 = [[Улсын начин]] | title_year4 = 2019 | үзүүрлэсэн = '''2''' ([[2022 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2022]], [[2024 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2024]]) | шөвгөрсөн = '''4''' ([[2019 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2019]], [[2020 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2020]], [[2023 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2023]], [[2025 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2025]])|<nowiki>2026]])</nowiki> | updated = 2026-7-12 |title5=[[Аймгийн арслан]]|title_year5=2018|nationality={{MGL}}|дуурьсгасан=[[Цагааннуур сум (Сэлэнгэ)|Цагааннуур сум]], [[Сэлэнгэ аймаг]]|medaltemplates={{Медаль|Спорт | [[Үндэсний бөх]] }} {{Медаль|Улс| {{MGL}} }} {{Медаль|Тэмцээн|[[Наадам| Үндэсний Их Баяр Наадам]]}} {{Медаль|Алт |[[2026 оны улсын наадмын бөх барилдаан |2026 Улаанбаатар]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2024 оны улсын наадмын бөх барилдаан |2024 Улаанбаатар]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2022 оны улсын наадмын бөх барилдаан |2022 Улаанбаатар]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Цагаан сарын барилдаан |Цагаан сар]]}} {{Медаль|Хүрэл|2025 Улаанбаатар|}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Ерөнхийлөгчийн цомын барилдаан|Ерөнхийлөгчийн цом]]}} {{Медаль|Алт|2025 Улаанбаатар|}} {{Медаль|Алт|2022 Улаанбаатар|}} {{Медаль|Тэмцээн|Аймгийн баяр наадам}} {{Медаль|Алт|2019 Сэлэнгэ}} {{Медаль|Алт|2018 Сэлэнгэ}} {{Медаль|Тэмцээн|Сумын баяр наадам}} {{Медаль|Алт|2017 Цагааннуур}}|түрүүлсэн='''1''' ([[2026 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2026]])|headercolor=Gold|education=Багш, дасгалжуулагч|website=|title6=[[Сумын заан]]|title_year6=2017}} '''Баярсайханы Орхонбаяр''' (1998 оны 7-р сарын 1-нд [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймгийн]] [[Цагааннуур сум (Сэлэнгэ)|Цагааннуур суманд]] төрсөн) - үндэсний бөхийн [[Даян аварга|Даян Аварга]] цолтой бөх. Ардын хувьсгалын баяр наадамд төрөн гарсан 26 дахь аварга юм. "Боохой" хэмээх улсын арслан Д.Данзаны өлгий нутгийн хүчтэн тэрбээр “Таван хан” дэвжээ, “Хос түрүү” Атар трейд компанийн бөх, Б.Орхонбаяр 2019 онд Төрийн наадамд 21 насандаа анх удаа барилдахдаа улсын начин цол хүртэн, тухайн жил начин болсон хамгийн залуу бөхөд олгодог дааганы эзэн болов. Тэрээр дархан аварга [[Дарийн Дамдин|Д.Дамдин]], [[Хорлоогийн Баянмөнх|Х.Баянмөнх]], [[Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ|Б.Бат-Эрдэнэ]], улсын арслан [[Өлзийсайханы Эрдэнэ-Очир|Ө.Эрдэнэ-Очир]], улсын гарьд [[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|Ж.Бат-Эрдэнэ]] нарын найман бөхийн амжилтыг давтсан юм. Түүний чимгүүд нь ӨСӨХ ИДЭР, ҮЛЭМЖ БАДРАХ, УЛАМ НЭМЭХ юм. Тэрээр 2025 он 10 сарын 28-нд дэлгэцнээ гарсан [[Нетфликс|Netflix-н]] [[Физикал: Ази|Physical Asia]] цувралд Монголын багийн ахлагч болж оролцсон.<ref>{{cite web|last=Mallikarjuna|first=Krutika|date=29 October 2025|url=https://www.netflix.com/tudum/articles/physical-asia-release-date-news|title=Everything You Need to Know About the Reality Competition Series Physical: Asia|publisher=Netflix|access-date=14 November 2025}}</ref> == Боловсрол == Тэрээр 2020 онд Аварга дээд сургуулийг Багш, дасгалжуулагч мэргэжлээр Боловсролын бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. == Аймаг, Цэргийн наадмын дэвжээнд == 2018 оны Сэлэнгэ аймгийн баяр наадамд аймгийн харцага Н.Энхжаргалаар найм даван түрүүлж "Аймгийн арслан" цол хүртсэн. 2019 оны Сэлэнгэ аймгийн баяр наадамд аймгийн арслан Н.Баярбаатараар найм даван түрүүлж "Аймгийн арслан" цолоо баталж "Хурц" чимэг нэмсэн. == Улсын наадмын дэвжээнд == 2019 оны Ардын Хувьсгалын 98 жилийн ойн баяр наадамд улсын өсөх идэр начин Ч.Хөхчирэнгэрээр дөрөв, аймгийн арслан Ц.Сандагдоржтой тунан тав давж "Монгол улсын начин" цолыг хүртсэн. 2020 оны Ардын Хувьсгалын 99 жилийн ойн баяр наадамд улсын начин Б.Цэдэнсодномоор дөрөв, аймгийн арслан Д.Тогтохжаргалаар тав даван шөвгөрч начин цолоо батлан "Өсөх идэр" чимэг нэмсэн. Тус жил аймгийн арслан Б.Бат-Орших сэргээш хэрэглэсэн байсан тул 2021 онд давааг нь нөхөн олгож "Монгол улсын харцага" цолыг хүртсэн. 2022 оны Ардын Хувьсгалын 100,101 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Д.Алтанцоожоор дөрөв, аймгийн арслан Д.Бадамгараваар тав, аймгийн арслан О.Цэцэнцэнгэлээр зургаа, улсын арслан Ц.Содномдоржоор долоо, улсын харцага Б.Бат-Өлзийгөөр найм, даян аварга Н.Батсууриар ес даван үзүүрлэж "Монгол улсын арслан" цол хүртсэн. 2023 оны Ардын Хувьсгалын 102 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Д.Алтанцоожоор дөрөв, улсын заан Б.Батмөнхөөр тав давж чимэг нэмсэн. 2024 оны Ардын хувьсгалын 103 жилийн ойн Улсын Их баяр Наадамд аймгийн арслан Н.Баяржаргалаар дөрөв, аймгийн арслан Д.Бадамгараваар тав, аймгийн арслан Т.Дармаажанцангаар зургаа, Улсын харцага Г.Ганхуягаар долоо, Улсын аварга П.Бүрэнтөгсөөр найм даван үзүүрлэж "Үлэмж бадрах" чимэг нэмсэн. 2025 оны Ардын хувьсгалын 104 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан П.Хүрэлбаатараар дөрөв, аймгийн арслан Н.Баяржаргалаар тав давж "Улам нэмэх" чимэг нэмсэн. 2026 оны Ардын Хувьсгалын 105 жилийн ойн баяр наадамд улсын заан М.Лхагвагэрэлээр ес, улсын заан [[Баярхүүгийн Бат-Өлзий|Б.Бат-Өлзийгөөр]] арав даван түрүүлж аварга цолыг алгасан "Монгол Улсын Даян аварга" цол хүртсэн. == Үндэсний бөхийн амжилт == {{Mongolian Wrestling Record/Start|Баярсайханы Орхонбаяр<ref>{{cite web | title=Баярсайханы Орхонбаяр | url=https://www.devjee.mn/w/-KiYk5VeDPhT2vMoLFSY | publisher=Дэвжээ.мн - Үндэсний бөхийн мэдээллийн сан}}</ref>}}{{Mongolian Wrestling Record|2025|N|512|NL|5|UN|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2024|N|512|NL|8|UuB|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2023|N|512|NL|5|OoI|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2022|N|1024|NH|9|NL|1}} {{Mongolian Wrestling Record|2021|C||NF||NH|1|Цолыг нөхөж олгосон.<ref>[https://montsame.mn/mn/read/281622 Б.Орхонбаяр Монгол Улсын харцага цолтон боллоо]</ref>}} {{Mongolian Wrestling Record|2020|N|512|NF|5|OoI|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2019|N|512|AL|5|NF|1}} {{Mongolian Wrestling Record/End}} == Эх сурвалж == {{Reflist}} {{Үндэсний бөхийн аварга}} {{DEFAULTSORT:Орхонбаяр, Баярсайханы}} [[Ангилал:Даян аварга]] [[Ангилал:1998 онд төрсөн]] [[Ангилал:Цагааннуурын (Сэлэнгэ) хүн]] [[Ангилал:Монголын бөх]] gnqjnb6llsrtsp3frrk1xtfs06miges 0 102784 862434 830823 2026-07-20T05:00:38Z Avirmed Batsaikhan 53733 862434 wikitext text/x-wiki '''Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбоо''' нь 1924 онд '''«Бүсгүйчүүдийг боловсруулах тасаг»''' нэртэйгээр байгуулагдаж байжээ. Энэ нь Азийн анхны эмэгтэйчүүдийн байгууллага болж байсан түүхтэй юм. Анхны даргаар нь Монголын шинэ цагийн утга зохиолыг үндэслэгч [[Дашдоржийн Нацагдорж|Д.Нацагдорж]]ийн гэргий [[Дамдины Пагмадулам|Д.Пагмадулам]] ажиллаж байв. == Үйл ажиллагаа == Эмэгтэйчүүдийн (эхчүүд, охид, бүсгүйчүүд, ахмад настан эмэгтэйчүүд) эрхийг хамгаалах зорилгын хүрээнд ажилладаг. Монгол Улсын 21 аймаг тус бүрт салбар зөвлөлтэй үйл ажиллагаа явуулж байна. [[Монгол]] улсад [[1920 он|1920]] онд анх 20 хүнтэй эмэгтэйчүүдийн бичиг үсгийн дугуйлан байгуулж байсан бол [[1931 он|1931]] онд 2000 эмэгтэй бичигтэн болж, [[1963 он|1963]] онд 509 мянган эмэгтэйчүүдийн 90 хувь нь бичигтэн болсон тоо баримт байдаг. [[1931 он|1931]] оны 7 дугаар сард хуралдсан Монголын Эмэгтэйчүүдийн I их хуралд хөдөөнөөс ирсэн төлөөлөгч эмэгтэйчүүд хувцас хунар муутай, харц ядуу бүсгүйчүүд байжээ. Иймд юуны өмнө улсаас эмэгтэйчүүдийг [[хувцас]]<nowiki/>лаж, бүгдэд ижил ногоон [[дээл]] оёулж, савхин [[гутал]] олгосон байна. Хурлын дараа зарим [[Эмэгтэй хүн|эмэгтэй]]<nowiki/>чүүдийг шууд бичиг үсгийн бүлгэмд суулган анхан шатны сургалтанд хамруулаад, сайн суралцсан болон хүсэл сонирхолтой эмэгтэйчүүдийг сувилагч, [[багш]]<nowiki/>ийн сургалт дамжаанд шилжүүлсэн түүхтэй. * [[1940 он|1940]] онд их дээд сургуулийн оюутны 38,0 хувь нь эмэгтэйчүүд болсон. * [[1980 он|1980]] онд их дээд сургуулийн оюутны 56,4 хувь нь эмэгтэйчүүд болж өсчээ. * [[1940 он|1940]] онд улсын хэмжээнд хүүхдийн 6 цэцэрлэгт 140 хүүхэд хүмүүжиж байжээ. * [[1980 он|1980]] онд улсын хэмжээнд хүүхдийн 617 цэцэрлэгт 50 мянга орчим хүүхэд, яслийн тоо 400 болж 20-иод мянган хүүхдийг асарч, сургаж байв. * [[1965 он|1965]] онд хүний их эмч нарын 42,2 хувь нь эмэгтэйчүүд байжээ. * [[1980 он|1980]] онд хүний их эмч нарын 61,2 хувь нь эмэгтэйчүүд болж өссөн байна. === Орчин үеийн үйл ажиллагаа === * 2019 онд “Хүчирхийллийн эсрэг хүн бүрийн оролцоо” буюу бага насны хүүхдийн эсрэг үйлдэгдэж байгаа бэлгийн хүчирхийллийн эсрэг үйл ажиллагаа * 2020 онд архины эсрэг “Архитай биш, тархитай тэмцье” үйл ажиллагаа * 2021 онд “Хаалга” буюу хаалганы цаана үйлдэгддэг гэр бүлийн хүчирхийллийг хөндөх гэмт хэргийн эсрэг үйл ажиллагаа == Хэвлэл == * Монголын эмэгтэйчүүд сэтгүүл * Гоо марал сэтгүүл * Монголжингоо сонин == Үе үеийн удирдлага, ерөнхийлөгч нар == *1924-1925 онд [[Дамдины Пагмадулам]] *1925-1926, 1936-1938, 1940-1949 онд [[Сүхбаатарын Янжмаа|Нэмэндэйн Янжмаа]] *1949-1954 онд [[Сономын Удвал]] *1956-1962 онд [[Сүхбаатарын Янжмаа|Нэмэндэйн Янжмаа]] *1962-1982 онд [[Сономын Удвал]] *1982-1990 онд [[Лувсанчүлтэмийн Пагмадулам]] *1990-1992 онд [[Доржийн Мөнхөө]] *1992-1993 онд [[Гончигийн Дашаа]] *1993-2000 онд [[Нансалжавын Гэрэлсүрэн]] *2000-2018 онд [[Жамбалдоржийн Эрдэнэчимэг]] *2018 оноос [[Батнасангийн Оюунгэрэл]] == Цахим холбоос == * [https://web.archive.org/web/20210129134920/http://mwf.mn/ Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны цахим хуудас] [[Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо]] [[Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн эрхийн байгууллага]] [[Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллага]] [[Ангилал:Улаанбаатарын клуб]] [[Ангилал:Феминизм]] [[Ангилал:1924 онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:Монголын төрийн бус байгууллага]] [[Ангилал:Төрийн бус байгууллага]] __FORCETOC____INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ 0c7tzysa39jsfmhtrb872flnlunm47o 0 118941 862422 808994 2026-07-20T03:26:47Z Zorigt 49 862422 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} '''Дашийн Адилбиш''' (1917 онд Монгол улсын Сайн ноён хан аймгийн Үйзэн гүний хошуу буюу өнөөгийн [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай аймгийн]] [[Тарагт сум]]анд төрж, 1993 онд [[Улаанбаатар]] хотод нас барсан) - Монгол Улсын улс төрч, дипломат хүн. 1934 онд Монголтрансын жолооч бэлтгэх сургуульд сураад Улсын Бага хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга [[Дансранбилэгийн Догсом|Дансранбилэгийн Догсомын]] жолоочоор ажиллаж байжээ. 1942 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын [[Москва]] хотод Дорно дахины хөдөлмөрчдийн эв хамтын дээд сургуулийг төгсөөд улс төрийн ажил эрхэлж байсан. 1946 онд Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн Төв Зөвлөлийн дарга. 1950-1953 онд ЗХУ-д суугаа ЭСЯ-ны 1 дүгээр зөвлөх, 1953-1956 онд БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа Элчин сайд, мөн БНСЧУ-л хавсран суугаа Элчин сайдын алба хашсан. 1956-1957 онд Гадаад Явдлын Яамны сайд, 1957-1959 онд БНУнгар улсад суугаа Элчин сайд, 1962-1963 онд БНМАУ-аас Энэтхэгт суугаа Элчин сайд, 1973-1978 онд БНМАУ-аас Югославт суугаа Элчин сайдаар тус тус ажиллажээ. 1993 онд Улаанбаатар хотод нас барсан. == Гэр бүл == Эхнэр Ц.Дуламжав Төв аймгийн болон улсын эмэгтэйчүүдийн хорооны дарга байсан. == Шагнал == Төр засгаас түүний хөдөлмөр бүтээлийг үнэлж “Алтан гадас” одонгоор хоёр удаа, “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан туг”-ийн одон, Сүхбаатарын одон болон ойн медалиудаар шагнажээ. Мөн зарим гадаад улсын медалиудаар шагнуулсан байна. 1956 онд Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд дипломат цол хүртсэн. {{Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Адилбиш, Дашийн}} [[Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:1917 онд төрсөн]] [[Ангилал:1993 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:ЗХУ дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Унгар дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Энэтхэг дэх Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Югослав дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Монголын элчин сайд]] 44sf6je6iez9jddm9evt9y3bz0oy175 0 129050 862465 747147 2026-07-20T11:09:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 862465 wikitext text/x-wiki [[Файл:Napoli-2012 by-RaBoe 091.jpg|thumb|368x368px|Неаполь хот, 2012 он]] '''Неааполь''' (эрт.грек. Νεάπολις, орч.— «шинэ хот»; [[Латин хэл|латин]]. ''Neapolis'', [[Итали хэл|итали]]. ''Napoli'', [[Неаполитан хэл|неап]]. ''Napule'') — Италийн Кампания мужийн засаг захиргааны төв. Неополитан булангийн умард хэсэгт оршдог. Италийн гурав дахь том хот ([[Ром]], [[Милан|Миланы]] дараа). Сая орчим хүн амтай Өмнөд Италийн хамгийн том хот (хотын захын хороололтой - 3 сая орчим). Олон улсын нисэх онгоцны буудал, автозам, далайн боомт зэрэг том тээврийн зангилааны төв юм. Албан ёсны итали хэлтэй зэрэгцэн неаполитан хэл нь нутгийн оршин суугчдын дунд өргөн тархсан байдаг. Гэгээн Ианнуарий (латин. ''Januarius'', [[Итали хэл|итали]]. ''San Gennaro'') хотын сүлд бөгөөд түүний дурсгалыг 9-р сарын 19-нд хотын баяр болгож тэмдэглэдэг байна. == Түүх == Неаполь хотыг эртний грекууд МЭӨ VIII зуунд '''Партенопа''' (Сирена домогоор) нэртэй байгуулжээ. МЭӨ IV зуунд Партенопа хотыг италичууд эзлэн нурааж удалгүй ойролцоо нь Неаполис нэртэй хот байгуулжээ. Сүүлд [[Ромын Бүгд Найрамдах улс|Ромын Бүгд Найрамдах улсын]] дараа нь [[Ромын эзэнт гүрэн|Ромын эзэнт гүрний]] нэгэн хэсэг болсон байна. [[Файл:Naples montage.png|thumb|449x449px|Неаполь хотын зургийн цуглуулга]] 6-р зуунд Неаполь хотыг [[I Юстиниан]] Ромын эзэнт гүрниийг сэргээх оролдлого хийх үеэр византийчууд эзлэн авсан байна. 1224 онд [[Неаполитаны Их сургууль]] (University of Naples) байгуулагдсан байна. 1504 оноос хойш энэ хот Испанид харьяалагддаг байсан бөгөөд [[Валуа]] [[Валуа|угсааныхны]] эсрэг тэмцэлд [[Хабсбург угсаа|Хабсбург]] [[Хабсбург угсаа|угсааныхны]] гол цэргийн түшиц газар байжээ. Испанийн эрх мэдлийн төлөөх залгамжлалын дайны үеэр Неаполь Австрийн мэдэлд орсон. 1734 онд [[Бурбон|Бурбонууд]], дараа нь 1799 оны 1-р сард [[Наполеон]] эзлэн авчээ. 1805 онд [[Везуви галт уул]] дэлбэрэхэд хотын ихэнхи хэсэг нурж 26 мянга орчим хүн нас баржээ. 1806-1815 онуудад Неаполь нь Францаас тусгаар [[Неаполь хаант улс|Неаполь хаант улсын]], 1815 оноос Хоёр Сицилийн хаант улсын нийслэл байв. 1860 оны 9-р сард [[Жузеппе Гарибальди|Жузеппе Гарибальдигийн]] хувьсгалт арми хотод нэвтэрч, үүний дараа бүх нийтийн санал асуулга явуулж, хаант улсыг дуусгавар болгож, Итали улс байгуулагдсаныг зарласан. 1861 оны 3-р сарын 17-нд өмнөд болон хойд Италийн газруудыг [[II Виторио Эмануэл]] хааны удирдлага дор нэг улс болгон нэгтгэсэн. == Засаг захиргаа == Неаполь хот засаг захиргааны 10 дүүрэг хуваагддаг бөгөөд дүүрэг бүр түүхэн явцад бүрэлдсэн хэд хэдэн хотхонд хуваагддаг байна. {| class="wikitable" !засаг захиргааны дүүрэг !Кварталы |- |1-р дүүрэг |Киайя, Позиллипо, Сан-Фернандо |- |2-р дүүрэг |Аввоката, Меркато, Монтекальварио, Пендино, Порто, Сан-Жүзеппе |- |3-р дүүрэг |Сан-Карло аль’Арена, Стелла |- |4-р дүүрэг |Пожореале, Сан-Лоренцо, Викариа, Зона индустриале |- |5-р дүүрэг |Аренелла, Вомеро |- |6-р дүүрэг |Барра, Понтичелли, Сан-Жованни а Тедуччо |- |7-р дүүрэг |Миано, Сан-Пьетро а Патьерно, Секондильяно |- |8-р дүүрэг |Киайяно, Марианелла, Пишинола, Скампиа |- |9-р дүүрэг |Пьянура, Соккаво |- |10-р дүүрэг |Баньоли, Фуоригротта |} [[Ангилал:Неаполь| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Итали дахь дэлхийн өв]] [[Ангилал:Италийн аймгийн төв]] [[Ангилал:Италийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Италийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Эртний Грекийн хот]] lj33piv7s9jkddeiv8kt77bodb4d2u2 862466 862465 2026-07-20T11:10:45Z Avirmed Batsaikhan 53733 862466 wikitext text/x-wiki [[Файл:Napoli-2012 by-RaBoe 091.jpg|thumb|368x368px|Неаполь хот, 2012 он]] '''Неааполь''' (эрт.грек. Νεάπολις, орч.— «шинэ хот»; [[Латин хэл|латин]]. ''Neapolis'', [[Итали хэл|итали]]. ''Napoli'', [[Неаполитан хэл|неап]]. ''Napule'') — Италийн Кампания мужийн засаг захиргааны төв. Неополитан булангийн умард хэсэгт оршдог. Италийн гурав дахь том хот ([[Ром]], [[Милан|Миланы]] дараа). Сая орчим хүн амтай Өмнөд Италийн хамгийн том хот (хотын захын хороололтой - 3 сая орчим). Олон улсын нисэх онгоцны буудал, автозам, далайн боомт зэрэг том тээврийн зангилааны төв юм. Албан ёсны итали хэлтэй зэрэгцэн неаполитан хэл нь нутгийн оршин суугчдын дунд өргөн тархсан байдаг. Гэгээн Ианнуарий (латин. ''Januarius'', [[Итали хэл|итали]]. ''San Gennaro'') хотын сүлд бөгөөд түүний дурсгалыг 9-р сарын 19-нд хотын баяр болгож тэмдэглэдэг байна. == Түүх == Неаполь хотыг эртний грекууд МЭӨ VIII зуунд '''Партенопа''' (Сирена домогоор) нэртэй байгуулжээ. МЭӨ IV зуунд Партенопа хотыг италичууд эзлэн нурааж удалгүй ойролцоо нь Неаполис нэртэй хот байгуулжээ. Сүүлд [[Ромын Бүгд Найрамдах улс|Ромын Бүгд Найрамдах улсын]] дараа нь [[Ромын эзэнт гүрэн|Ромын эзэнт гүрний]] нэгэн хэсэг болсон байна. [[Файл:Naples montage.png|thumb|449x449px|Неаполь хотын зургийн цуглуулга]] 6-р зуунд Неаполь хотыг [[I Юстиниан]] Ромын эзэнт гүрниийг сэргээх оролдлого хийх үеэр византийчууд эзлэн авсан байна. 1224 онд [[Неаполитаны Их сургууль]] (University of Naples) байгуулагдсан байна. 1504 оноос хойш энэ хот Испанид харьяалагддаг байсан бөгөөд [[Валуа]] [[Валуа|угсааныхны]] эсрэг тэмцэлд [[Хабсбург угсаа|Хабсбург]] [[Хабсбург угсаа|угсааныхны]] гол цэргийн түшиц газар байжээ. Испанийн эрх мэдлийн төлөөх залгамжлалын дайны үеэр Неаполь Австрийн мэдэлд орсон. 1734 онд [[Бурбон|Бурбонууд]], дараа нь 1799 оны 1-р сард [[Наполеон]] эзлэн авчээ. 1805 онд [[Везуви галт уул]] дэлбэрэхэд хотын ихэнхи хэсэг нурж 26 мянга орчим хүн нас баржээ. 1806-1815 онуудад Неаполь нь Францаас тусгаар [[Неаполийн вант улс|Неаполийн вант улсын]], 1815 оноос Хоёр Сицилийн хаант улсын нийслэл байв. 1860 оны 9-р сард [[Жузеппе Гарибальди|Жузеппе Гарибальдигийн]] хувьсгалт арми хотод нэвтэрч, үүний дараа бүх нийтийн санал асуулга явуулж, хаант улсыг дуусгавар болгож, Итали улс байгуулагдсаныг зарласан. 1861 оны 3-р сарын 17-нд өмнөд болон хойд Италийн газруудыг [[II Виторио Эмануэл]] хааны удирдлага дор нэг улс болгон нэгтгэсэн. == Засаг захиргаа == Неаполь хот засаг захиргааны 10 дүүрэг хуваагддаг бөгөөд дүүрэг бүр түүхэн явцад бүрэлдсэн хэд хэдэн хотхонд хуваагддаг байна. {| class="wikitable" !засаг захиргааны дүүрэг !Кварталы |- |1-р дүүрэг |Киайя, Позиллипо, Сан-Фернандо |- |2-р дүүрэг |Аввоката, Меркато, Монтекальварио, Пендино, Порто, Сан-Жүзеппе |- |3-р дүүрэг |Сан-Карло аль’Арена, Стелла |- |4-р дүүрэг |Пожореале, Сан-Лоренцо, Викариа, Зона индустриале |- |5-р дүүрэг |Аренелла, Вомеро |- |6-р дүүрэг |Барра, Понтичелли, Сан-Жованни а Тедуччо |- |7-р дүүрэг |Миано, Сан-Пьетро а Патьерно, Секондильяно |- |8-р дүүрэг |Киайяно, Марианелла, Пишинола, Скампиа |- |9-р дүүрэг |Пьянура, Соккаво |- |10-р дүүрэг |Баньоли, Фуоригротта |} [[Ангилал:Неаполь| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Итали дахь дэлхийн өв]] [[Ангилал:Италийн аймгийн төв]] [[Ангилал:Италийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Италийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Эртний Грекийн хот]] 2t57tft7ovk1w97qmuijk71m542eve1 0 142511 862431 851191 2026-07-20T04:41:22Z ~2026-40502-26 106098 862431 wikitext text/x-wiki '''Ардчилсан оюутны холбоо''' (товчоор '''АОХ''') нь [[Ардчилсан Нам]]-ын дэргэдэх оюутан, залуусын улс төрийн байгууллага юм. == Удирдлага == * '''Ерөнхийлөгч:''' [[Сайнбилэгийн Мөнх-Эрдэнэ]] * '''Тэргүүн''' '''Дэд Ерөнхийлөгч:''' Мөнхбатын Мөнхтогтох * '''Дэд Ерөнхийлөгч:''' ''Баянбилэгийн Анужин'' * '''Дэд Ерөнхийлөгч:''' ''Мөнхнямын Хүслэн'' * '''Дэд Ерөнхийлөгч:''' ''Гантөгсийн Өлзийпүрэв'' * '''Дэд Ерөнхийлөгч:''' ''Батцэнгэлийн Мөнхнаран'' * '''Дэд Ерөнхийлөгч:''' ''Шакерханы Алтынбек'' * '''Ерөнхий нарийн бичгийн дарга:''' М. Дэлэгпэрэнлэй [[Ангилал:Монголын улс төрийн байгууллагууд]] [[Ангилал:Ардчилсан Нам]] == Түүх == * 2017 оны 5-р сарын 21-ны өдөр Улаанбаатар хотод Ардчилсан оюутны холбоо байгуулагдаж, анхдугаар чуулганд их, дээд сургуулийн төлөөлөл болсон олон зуун оюутан оролцсон. * Байгуулагдсан цагаасаа хойш сургалтын төлбөр, оюутны тэтгэлэг, дотуур байр зэрэг асуудлаар дуу хоолой болж ажилласан. == Зорилго == * Оюутан, залуусын боловсрол, эрх чөлөө, нийгмийн идэвхтэй оролцоог дэмжих * Ардчиллын үнэт зүйлсийг түгээн дэлгэрүүлэх * Оюутны эрх ашгийг хамгаалах == Лого == [[Файл:Ардчилсан_Оюутны_Холбооны_лого.jpg|thumb|Адчилсан Оюутны Холбооны Лого]] == Эх сурвалж == {{Reflist}} [[Ангилал:Монголын улс төрийн байгууллагууд]] [[Ангилал:Ардчилсан Нам]] == Холбоотой өгүүллүүд == * [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] * [[Монголын Оюутны Холбоо|Монголын оюутны холбоо]] [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Нам]] i4ymi5hv9fyn4mjosenoj6xx3ndftv5 0 147111 862426 862281 2026-07-20T03:42:08Z Zorigt 49 862426 wikitext text/x-wiki [[Файл:Liancourt walleye view.jpg|thumb]] '''Лианкур арлын маргаан''' - [[Япон тэнгис|Япон тэнгисийн]] баруун хэсэгт орших жижиг арлуудын бүлэг болох '''Докдо''' ({{langx|ko|독도, 獨島}}), эсвэл '''Такэшима ''' ({{langx|ja|竹島}}) арлуудын эзэмшлийн маргаан юм. Эдгээр нь хойд өргөргийн 37° 14′ 30″, зүүн уртрагийн 131° 52′-д байрладаг. Дэлхийн 2-р дайн дууссанаас хойш арлуудыг Өмнөд Солонгос улс хянаж ирсэн ч Япон улс тус арлуудыг мөн өөрийн эзэмшил гэж маргадаг. == Нэршил == [[Файл:Liancourt Rocks map rus.png|thumb]] Солонгост эдгээр арлуудыг Докдо (독도/獨島, солонгосоор "ганцаардмал арлууд" гэсэн утгатай), харин Японд Такэшима (竹島, японоор "хулсны арлууд" гэсэн утгатай) гэж нэрлэдэг. Англи хэлээр эдгээр арлуудыг "Лианкурт Рокс" (''Liancourt Rocks'') гэж нэрлэдэг. Энэ нэр нь Францын халим агнуурын хөлөг онгоц болох «''Le Liancourt''» гаралтай бөгөөд багийн гишүүд нь 1849 онд эдгээр арлуудыг нээж, газрын зурагт тусгасан анхны европчууд байжээ. == Хүн ам == Арлууд дээр байнгын хүн ам байдаггүй. Гэсэн хэдий ч Өмнөд Солонгосын 37 цагдаагийн алба хаагч ээлжлэн ажилладаг цагдаагийн хэлтэс байдаг. Мөн Өмнөд Солонгосын Далайн хэрэг, загас агнуурын яамны гурван захиргааны төлөөлөгч, мөн арал дээр ээлжлэн амьдардаг гэрэлт цамхгийн гурван ажилтан байдаг. == Маргаан == Одоогоор арлуудын талаарх бүрэн эрхийн маргаантай асуудал оршсоор байгаа юм. Солонгосын талын нэхэмжлэл нь янз бүрийн түүхийн тэмдэглэл, газрын зураг дээрх Усандо хэмээх Солонгосын арлуудын талаар дурдсантай холбоотой юм. Солонгосын үзэж буйгаар эдгээр нь өнөөгийн Лианкур арлуудыг хэлж байгаа бол Япончууд эдгээр арлуудыг өнөөгийн Жукдо гэж нэрлэгддэг өөр нэг аралд харьяалагддаг гэж үздэг бөгөөд энэ нь хамгийн ойрын том Солонгосын арал болох Ульюндотой ойрхон байрладаг жижиг арал юм. Япон улс эдгээр арлуудыг 1905 оны 2-р сарын 22-нд албан ёсоор өөрийн нутаг дэвсгэрт оруулсан бөгөөд Солонгосыг өөрийг нь нэгтгэх үед юм. Солонгосыг Японд нэгтгэсний дараа Лианкур арлууд нь Солонгосын Ерөнхий Засгийн газрын бус, харин Японы Шиманэ мужийн нэг хэсэг хэвээр үлджээ. Одоогийн байдлаар энэхүү маргаан нь голчлон Японы колониудын бүрэн эрхээсээ татгалзсан нь Лианкурын арлуудад мөн хамаарах эсэх талаар маргаантай тайлбараас үүдэлтэй юм. Холбоотны Гүрнүүдийн Дээд Ерөнхий Командлагч (SCAP) 1946 оны 1-р сарын 29-ний өдрийн 677 дугаар зааварт Лианкурын арлуудыг Японы эрх мэдэл хэрэгжүүлэхгүй нутаг дэвсгэрийн тоонд оруулсан байдаг. Гэсэн хэдий ч Япон болон Холбоотны Гүрнүүдийн хооронд байгуулсан [[Сан-Францискогийн энхийн гэрээ|Сан-Францискогийн энхийн гэрээнд]] тэдгээрийн талаар огт дурдаагүй байдаг. 1954 оноос хойш Өмнөд Солонгосын эргийн хамгаалалтын хүчний жижиг гарнизон Лианкур арлуудад байрлаж байна. 1982 оны 11-р сард эдгээр арлуудыг байгалийн дурсгалт газар гэж зарласан. Одоог хүртэл Өмнөд Солонгосын засгийн газар энгийн иргэд болон хэвлэл мэдээллийн төлөөлөгчдийг Лианкур арлууд руу нэвтрэхийг хязгаарлаж ирсэн. Албан ёсны шалтаг нь байгаль орчны асуудал гэдэг юм. [[Ангилал:Өмнөд Солонгос-Японы харилцаа]] iwbrofk878ipt2umq9eon25gjamzd59 862429 862426 2026-07-20T04:02:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 862429 wikitext text/x-wiki [[Файл:Liancourt walleye view.jpg|thumb]] '''Лианкур арлын маргаан''' - [[Япон тэнгис|Япон тэнгисийн]] баруун хэсэгт орших жижиг арлуудын бүлэг болох '''Докдо''' ({{langx|ko|독도, 獨島}}), эсвэл '''Такэшима ''' ({{langx|ja|竹島}}) арлуудын эзэмшлийн маргаан юм. Эдгээр нь хойд өргөргийн 37° 14′ 30″, зүүн уртрагийн 131° 52′-д байрладаг. Дэлхийн 2-р дайн дууссанаас хойш арлуудыг Өмнөд Солонгос улс хянаж ирсэн ч Япон улс тус арлуудыг мөн өөрийн эзэмшил гэж үздэг учраас уг маргаан үргэлжилсээр байгаа юм. == Нэршил == [[Файл:Liancourt Rocks map rus.png|thumb]] Солонгост эдгээр арлуудыг Докдо (독도/獨島, солонгосоор "ганцаардмал арлууд" гэсэн утгатай), харин Японд Такэшима (竹島, японоор "хулсны арлууд" гэсэн утгатай) гэж нэрлэдэг. Англи хэлээр эдгээр арлуудыг "Лианкурт Рокс" (''Liancourt Rocks'') гэж нэрлэдэг. Энэ нэр нь Францын халим агнуурын хөлөг онгоц болох «''Le Liancourt''» гаралтай бөгөөд багийн гишүүд нь 1849 онд эдгээр арлуудыг нээж, газрын зурагт тусгасан анхны европчууд байжээ. == Хүн ам == Арлууд дээр байнгын хүн ам байдаггүй. Гэсэн хэдий ч Өмнөд Солонгосын 37 цагдаагийн алба хаагч ээлжлэн ажилладаг цагдаагийн хэлтэс байдаг. Мөн Өмнөд Солонгосын Далайн хэрэг, загас агнуурын яамны гурван захиргааны төлөөлөгч, мөн арал дээр ээлжлэн амьдардаг гэрэлт цамхгийн гурван ажилтан байдаг. == Маргаан == Одоогоор арлуудын талаарх бүрэн эрхийн маргаантай асуудал оршсоор байгаа юм. Солонгосын талын нэхэмжлэл нь янз бүрийн түүхийн тэмдэглэл, газрын зураг дээрх Усандо хэмээх Солонгосын арлуудын талаар дурдсантай холбоотой юм. Солонгосын үзэж буйгаар эдгээр нь өнөөгийн Лианкур арлуудыг хэлж байгаа бол Япончууд эдгээр арлуудыг өнөөгийн Жукдо гэж нэрлэгддэг өөр нэг аралд харьяалагддаг гэж үздэг бөгөөд энэ нь хамгийн ойрын том Солонгосын арал болох Ульюндотой ойрхон байрладаг жижиг арал юм. Япон улс эдгээр арлуудыг 1905 оны 2-р сарын 22-нд албан ёсоор өөрийн нутаг дэвсгэрт оруулсан бөгөөд Солонгосыг өөрийг нь нэгтгэх үед юм. Солонгосыг Японд нэгтгэсний дараа Лианкур арлууд нь Солонгосын Ерөнхий Засгийн газрын бус, харин Японы Шиманэ мужийн нэг хэсэг хэвээр үлджээ. Одоогийн байдлаар энэхүү маргаан нь голчлон Японы колониудын бүрэн эрхээсээ татгалзсан нь Лианкурын арлуудад мөн хамаарах эсэх талаар маргаантай тайлбараас үүдэлтэй юм. Холбоотны Гүрнүүдийн Дээд Ерөнхий Командлагч (SCAP) 1946 оны 1-р сарын 29-ний өдрийн 677 дугаар зааварт Лианкурын арлуудыг Японы эрх мэдэл хэрэгжүүлэхгүй нутаг дэвсгэрийн тоонд оруулсан байдаг. Гэсэн хэдий ч Япон болон Холбоотны Гүрнүүдийн хооронд байгуулсан [[Сан-Францискогийн энхийн гэрээ|Сан-Францискогийн энхийн гэрээнд]] тэдгээрийн талаар огт дурдаагүй байдаг. 1954 оноос хойш Өмнөд Солонгосын эргийн хамгаалалтын хүчний жижиг гарнизон Лианкур арлуудад байрлаж байна. 1982 оны 11-р сард эдгээр арлуудыг байгалийн дурсгалт газар гэж зарласан. Одоог хүртэл Өмнөд Солонгосын засгийн газар энгийн иргэд болон хэвлэл мэдээллийн төлөөлөгчдийг Лианкур арлууд руу нэвтрэхийг хязгаарлаж ирсэн. Албан ёсны шалтаг нь байгаль орчны асуудал гэдэг юм. [[Ангилал:Өмнөд Солонгос-Японы харилцаа]] 9uomvqo4y0v1oph3qklbfr6mmj72kq8 0 147112 862423 862290 2026-07-20T03:32:56Z Zorigt 49 862423 wikitext text/x-wiki [[Файл:Михайло Федоров.jpg|thumb|Михаил Фёдоров, 2026 он.]] '''Михаил Фёдоров''' ({{langx|uk|Михайло Альбертович Федоров}}; 1991 оны 1-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Украины [[Запорожье муж|Запорож]] мужийн Васильевка хотод төрсөн) — Украины төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, 2026 оны 1-р сарын 14-нөөс 7-р сарын 15-ны хооронд Украины Батлан хамгаалахын сайд, Мэдээллийн технологийн бизнес эрхлэгч, цахим агентлаг үүсгэн байгуулагч. 2019 оны 8-р сарын 29-нөөс 2023 оны 3-р сарын 20 хүртэл Украины Дижитал шилжилтийн асуудал хариуцсан яамны дэд сайд. 2023 оны 3-р сарын 21-нээс 2025 оны 7-р сарын 17 хүртэл Украины Шадар сайд, Инновац, боловсрол, шинжлэх ухаан, технологийн сайдаар ажиллаж байсан. 2025 оны 7-р сарын 17-ноос 2026 оны 1-р сарын 9 хүртэл Украины Ерөнхий сайдын нэгдүгээр орлогч, Дижитал шилжилтийн сайдаар ажиллаж байсан. 2026 оны 1-р сарын 14-нд түүнийг Украины Батлан ​​​​хамгаалахын сайдын албан тушаалд томилсон байна. 2021 оны 3-р сарын 19-нөөс хойш Украины Үндэсний аюулгүй байдал, батлан ​​​​хамгаалах зөвлөлийн гишүүн. == Намтар == Михаил Фёдоров Запорожийн Үндэсний Их Сургуулийн Социологи, Менежментийн факультетийг төгссөн бөгөөд 2012 онд "оюутны хотын дарга"-аар сонгогдож байжээ. Тэрээр мөн Дээд Улс Төрийн Сургууль болон Украины НАТО-гийн төлөөлөгчдийн боловсролын сургуулийг төгссөн байна. М.Федоров бизнес эрхлэгчдэд зориулсан "Супер хүмүүс" боловсролын төслийн үйл ажиллагааны захирлаар ажиллаж байсан. Тэрээр [[Facebook]] Маркетингийн Конфронсын зохион байгуулагч юм. [[Файл:Mykhailo Fedorov at the 2023 World Economic Forum (52692493107).jpg|thumb|398x398px]] 2015-2019 онуудад нийгмийн сүлжээнд сурталчилгааны компаниудыг зохицуулах "SMMSTUDIO" компани үүсгэн байгуулж захирлаар ажиллсан. 2019 онд [[Володимир Зеленський|Володимир Зеленский]]н Украины Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажиллагаанд цахим чиглэлийн багийн ахлагч байсан. В.Зеленский Ерөнхийлөгч болоод түүнийг орон тооны бус зөвлөхөөр авсан. Түүнийг 2026 оны 1-р сарын 14-нд түүнийг Украины Батлан ​​​​хамгаалахын сайдын албан тушаалд томилсон. 2026 оны 7-р сарын 16-нд Ерөнхийлөгч В.Зеленский Михаил Фёдоровыг Украины Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч, генерал Александр Сырскийтай зөрчилтэй харилцаатай гэж үзэн Батлан хамгаалахын сайдаас огцруулсан. М.Фёдоровыг огцруулсныг эсэргүүцэн Киев, Львов, Одесса, Харьков, Днипро хотуудад томоохон жагсаал болсон юм. {{DEFAULTSORT:Фёдоров, Михаил}} [[Ангилал:Украины батлан хамгаалахын сайд]] [[Ангилал:Украины улс төрч]] [[Ангилал:1991 онд төрсөн]] mijf23uieh5eszi19ry1s505cx78fjv 862425 862423 2026-07-20T03:36:16Z Avirmed Batsaikhan 53733 862425 wikitext text/x-wiki [[Файл:Михайло Федоров.jpg|thumb|Михаил Фёдоров, 2026 он.]] '''Михаил Фёдоров''' ([[Украин хэл|укр.]] ''Михайло Альбертович Федоров''; 1991 оны 1-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Украины [[Запорожье муж|Запорож]] мужийн Васильевка хотод төрсөн) — Украины төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, 2026 оны 1-р сарын 14-нөөс 7-р сарын 15-ны хооронд Украины Батлан хамгаалахын сайд, Мэдээллийн технологийн бизнес эрхлэгч, цахим агентлаг үүсгэн байгуулагч. 2019 оны 8-р сарын 29-нөөс 2023 оны 3-р сарын 20 хүртэл Украины Дижитал шилжилтийн асуудал хариуцсан яамны дэд сайд. 2023 оны 3-р сарын 21-нээс 2025 оны 7-р сарын 17 хүртэл Украины Шадар сайд, Инновац, боловсрол, шинжлэх ухаан, технологийн сайдаар ажиллаж байсан. 2025 оны 7-р сарын 17-ноос 2026 оны 1-р сарын 9 хүртэл Украины Ерөнхий сайдын нэгдүгээр орлогч, Дижитал шилжилтийн сайдаар ажиллаж байсан. 2026 оны 1-р сарын 14-нд түүнийг Украины Батлан ​​​​хамгаалахын сайдын албан тушаалд томилсон байна. 2021 оны 3-р сарын 19-нөөс хойш Украины Үндэсний аюулгүй байдал, батлан ​​​​хамгаалах Зөвлөлийн гишүүн. == Намтар == Михаил Фёдоров Запорожийн Үндэсний Их Сургуулийн Социологи, Менежментийн факультетийг төгссөн бөгөөд 2012 онд "оюутны хотын дарга"-аар сонгогдож байжээ. Тэрээр мөн Дээд Улс Төрийн Сургууль болон Украины НАТО-гийн төлөөлөгчдийн боловсролын сургуулийг төгссөн байна. М.Федоров бизнес эрхлэгчдэд зориулсан "Супер хүмүүс" боловсролын төслийн үйл ажиллагааны захирлаар ажиллаж байсан. Тэрээр [[Facebook]] Маркетингийн Конфронсын зохион байгуулагч юм. [[Файл:Mykhailo Fedorov at the 2023 World Economic Forum (52692493107).jpg|thumb|398x398px]] 2015-2019 онуудад нийгмийн сүлжээнд сурталчилгааны компаниудыг зохицуулах "SMMSTUDIO" компани үүсгэн байгуулж захирлаар ажиллсан. 2019 онд [[Володимир Зеленський|Володимир Зеленский]]н Украины Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажиллагаанд цахим чиглэлийн багийн ахлагч байсан. В.Зеленский Ерөнхийлөгч болоод түүнийг орон тооны бус зөвлөхөөр авсан. Түүнийг 2026 оны 1-р сарын 14-нд түүнийг Украины Батлан ​​​​хамгаалахын сайдын албан тушаалд томилсон. 2026 оны 7-р сарын 16-нд Ерөнхийлөгч В.Зеленский Михаил Фёдоровыг Украины Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч, генерал Александр Сырскийтай зөрчилтэй харилцаатай гэж үзэн Батлан хамгаалахын сайдаас огцруулсан. М.Фёдоровыг огцруулсныг эсэргүүцэн Киев, Львов, Одесса, Харьков, Днипро хотуудад томоохон жагсаал болсон юм. {{DEFAULTSORT:Фёдоров, Михаил}} [[Ангилал:Украины батлан хамгаалахын сайд]] [[Ангилал:Украины улс төрч]] [[Ангилал:1991 онд төрсөн]] n6gp206g9cn26gzrm84t4fk4bjxtofd 0 147118 862420 862333 2026-07-20T03:24:15Z Zorigt 49 862420 wikitext text/x-wiki '''Дамбажавын Ганболд''' (1972 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын дипломат, Элчин сайд. == Намтар == Д.Ганболд нь Зүүн хүрээний хамба лам [[Чойжилжавын Дамбажав|Чойжилжавын Дамбажавын]] 2 дахь хүү болж 1972 онд төрсөн. 1991-1996 онд МУИС-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд сурч төгссөн. 1996-1999 онд УИХ-ын Тамгын газрын Гадаад харилцааны хэлтэст мэргэжилтэн. 1999-2001 онд ОХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Дипломатын академид сурч дүүргэсэн. 2001-2021 онуудад ГХЯ-ны төв аппаратад болон Софи, Канад улсад суугаа ЭСЯ-нд 2,3-р нарийн бичгийн дарга. Гадаад харилцааны яамны Америк, Ойрх Дорнод, Африкийн газрын зөвлөх, дэд захирал болон Төрийн дипломат ёслолын газрын захирлаар ажиллаж байсан. 2021 оны 10-р сарын 1-ний өдөр Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсад суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар томилогдсон. 2026 оны 7-р сараас ГХЯ-ны Азийн газар зөвлөх. Орос, англи хэлтэй. {{DEFAULTSORT:Ганболд, Дамбажавын}} [[Ангилал:Монголын дипломатч]] [[Ангилал:Энэтхэг дэх Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1972 онд төрсөн]] dk4sc3ng1kzih8kg56nhnerzxnagaxk 0 147123 862418 862390 2026-07-20T03:08:05Z Zorigt 49 862418 wikitext text/x-wiki '''Гэр бүл төлөвлөлт''' гэдэг нь [[хүн]] хэдэн [[хүүхэд]]тэй болохыг хүсэж байгаа, тэр дундаа хүүхэдтэй болохгүй байх сонголт, мөн хэдэн насандаа хүүхэдтэй болохыг хүсэж байгаагаа бодож төлөвлөхийг хэлнэ. Гэр бүл төлөвлөлтийн шийдвэрт гэр бүлийн байдал, ажил мэргэжил болон ажлын нөхцөл, санхүүгийн байдал зэрэг олон зүйл нөлөөлж болно. Хэрэв хүн бэлгийн идэвхтэй бол гэр бүл төлөвлөлтөд [[жирэмслэлт]]ээс хамгаалах арга хэрэглэх, мөн нөхөн үржихүйн цаг хугацааг зохицуулах бусад аргыг ашиглах асуудал багтаж болно. Жирэмслэлтээс хамгаалахаас гадна гэр бүл төлөвлөлтөд бэлгийн боловсрол, бэлгийн замаар дамжих халдвараас сэргийлэх ба эмчлэх, жирэмслэхийн өмнөх зөвлөгөө, үргүйдлийн асуудлыг зохицуулах зэрэг үйлчилгээ ордог. НҮБ болон ДЭМБ-ын тодорхойлолтоор гэр бүл төлөвлөлт нь жирэмслэхээс өмнөх үеийн үйлчилгээнүүдийг бүхэлд нь хамарна. [[Үр хөндөлт]]ийг ихэвчлэн гэр бүл төлөвлөлтийн үндсэн арга гэж үздэггүй. Гэр бүл төлөвлөлт гэдэг ойлголтыг заримдаа жирэмслэлтээс хамгаалах арга хэрэгслийг ашиглахтай адил утгаар хэрэглэдэг. Гэвч үнэн хэрэгтээ энэ нь жирэмслэлтээс хамгаалахаас гадна олон төрлийн арга, дадал үйл ажиллагааг хамардаг. Мөн зарим хүмүүс жирэмслэлтээс хамгаалах аргыг ашигладаг ч заавал гэр бүлтэй болохоор төлөвлөж байгаа гэсэн үг биш. (Жишээлбэл, гэрлээгүй өсвөр насныхан эсвэл ажил мэргэжлээ хөгжүүлэхийн тулд хүүхэдтэй болохоо хойшлуулж буй залуу гэрлэсэн хосууд). Гэр бүл төлөвлөлт гэдэг нь энэ салбарт хийгддэг олон төрлийн ажлыг нэрлэсэн өргөн хэрэглэгддэг үг болсон. Гэхдээ орчин цагийн гэр бүл төлөвлөлтийн ойлголтууд ихэвчлэн эмэгтэй болон түүний үр тогтоох шийдвэрийг хэлэлцүүлгийн төвд тавьдаг; учир нь эмэгтэйчүүдийн чадамж, нөхөн үржихүйн өөрийн эрхшээл гэсэн үзэл баримтлал олон газарт түгээмэл болсон. Ихэвчлэн энэ нь хүүхдийн тоог хязгаарлах эсвэл жирэмслэлтийн цагийг зохицуулах хүсэлтэй эмэгтэй, эрэгтэй хосуудад хамаарна (өөрөөр хэлбэл, хүүхдүүдийн төрөх хоорондын зайг төлөвлөх). [[Ангилал:Гэр бүл]] [[Ангилал:Нөхөн үржихүй]] 06hrf0tvcfj9ey6m2cjgj8u89weyrkm 862419 862418 2026-07-20T03:08:33Z Zorigt 49 862419 wikitext text/x-wiki '''Гэр бүл төлөвлөлт''' гэдэг нь [[хүн]] хэдэн [[хүүхэд]]тэй болохыг хүсэж байгаа, тэр дундаа хүүхэдтэй болохгүй байх сонголт, мөн хэдэн насандаа хүүхэдтэй болохыг хүсэж байгаагаа бодож төлөвлөхийг хэлнэ. Гэр бүл төлөвлөлтийн шийдвэрт гэр бүлийн байдал, ажил мэргэжил болон ажлын нөхцөл, санхүүгийн байдал зэрэг олон зүйл нөлөөлж болно. Хэрэв хүн бэлгийн идэвхтэй бол гэр бүл төлөвлөлтөд [[жирэмслэлт]]ээс хамгаалах арга хэрэглэх, мөн нөхөн үржихүйн цаг хугацааг зохицуулах бусад аргыг ашиглах асуудал багтаж болно. Жирэмслэлтээс хамгаалахаас гадна гэр бүл төлөвлөлтөд бэлгийн боловсрол, бэлгийн замаар дамжих халдвараас сэргийлэх ба эмчлэх, жирэмслэхийн өмнөх зөвлөгөө, үргүйдлийн асуудлыг зохицуулах зэрэг үйлчилгээ ордог. НҮБ болон ДЭМБ-ын тодорхойлолтоор гэр бүл төлөвлөлт нь жирэмслэхээс өмнөх үеийн үйлчилгээнүүдийг бүхэлд нь хамарна. [[Үр хөндөлт]]ийг ихэвчлэн гэр бүл төлөвлөлтийн үндсэн арга гэж үздэггүй. Гэр бүл төлөвлөлт гэдэг ойлголтыг заримдаа жирэмслэлтээс хамгаалах арга хэрэгслийг ашиглахтай адил утгаар хэрэглэдэг. Гэвч үнэн хэрэгтээ энэ нь жирэмслэлтээс хамгаалахаас гадна олон төрлийн арга, дадал үйл ажиллагааг хамардаг. Мөн зарим хүмүүс жирэмслэлтээс хамгаалах аргыг ашигладаг ч заавал гэр бүлтэй болохоор төлөвлөж байгаа гэсэн үг биш. (Жишээлбэл, гэрлээгүй өсвөр насныхан эсвэл ажил мэргэжлээ хөгжүүлэхийн тулд хүүхэдтэй болохоо хойшлуулж буй залуу гэрлэсэн хосууд). Гэр бүл төлөвлөлт гэдэг нь энэ салбарт хийгддэг олон төрлийн ажлыг нэрлэсэн өргөн хэрэглэгддэг үг болсон. Гэхдээ орчин цагийн гэр бүл төлөвлөлтийн ойлголтууд ихэвчлэн эмэгтэй болон түүний үр тогтоох шийдвэрийг хэлэлцүүлгийн төвд тавьдаг; учир нь эмэгтэйчүүдийн чадамж, нөхөн үржихүйн өөрийн эрхшээл гэсэн үзэл баримтлал олон газарт түгээмэл болсон. Ихэвчлэн энэ нь хүүхдийн тоог хязгаарлах эсвэл жирэмслэлтийн цагийг зохицуулах хүсэлтэй эмэгтэй, эрэгтэй хосуудад хамаарна (өөрөөр хэлбэл, хүүхдүүдийн төрөх хоорондын зайг төлөвлөх). [[Ангилал:Гэр бүлийн төлөвлөлт| ]] me5qlwidf7g15tu114imq8jfhatl1ae 0 147124 862455 862392 2026-07-20T08:49:11Z Yuriymoskalyov 105623 /* */ 862455 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Нугын нохой | status = LC | status_system = iucn3.1 | trend = down | image = Black-Tailed Prairie Dog.jpg | image_width = 250px | image_caption = Хар сүүлт нугын нохой | regnum = [[Амьтан]] | phylum = [[Хөвчтөн]] | subphylum = [[Сээр нуруутан]] | classis = [[Хөхтөн]] | ordo = [[Мэрэгч|Мэрэгч]] | familia = [[Хэрэмнийхэн]] | genus = ''[[Cynomys]]'' | species = Нугын нохой | binomial = ''Cynomys'' | binomial_authority = [[Константин Самуэль Рафинеск|Rafinesque]], 1817 | synonyms = | range_map = Prairie Dog range map.png | range_map_width = 250px | range_map_caption = Нугын нохойн зүйлүүдийн тархалтын зураглал }} [[Файл:Black-Tailed Prairie Dog.jpg|right|thumb|250px|<span style="color:grey;">Нугын нохой</span>]] '''Нугын нохой''' ({{lang-la|Cynomys}}) - нь мэрэгчдийн багт багтах нэгэн зүйл [[амьтан]] юм. == Тархац ба амьдрах орчин == Нугын нохой нь Хойд Америк тивийн Канад, АНУ, Мексик улсуудын хуурай тал хээр, өвст нугаар тархсан байдаг. Тэд далайн түвшнээс дээш 600-аас 3000 метрийн өндөрлөг газарт амьдардаг. == Ангилал зүй == Өдгөө шинжлэх ухаанд нугын нохойн дараах 5 зүйл бүртгэгдсэн байдаг: * Хар сүүлт нугын нохой (''Cynomys ludovicianus'') * Цагаан сүүлт нугын нохой (''Cynomys leucurus'') * Гүннисоны нугын нохой (''Cynomys gunnisoni'') * Ютагийн нугын нохой (''Cynomys parvidens'') * Мексикийн нугын нохой (''Cynomys mexicanus'') == Биеийн бүтэц ба зан авир == Нугын нохой нь дунджаар 30-40 см урт биетэй, 0.5-1.5 кг орчим жинтэй. Тэд "хотхон" гэж нэрлэгддэг асар том газар доорх нүхний сүлжээнд олноороо бөөгнөрөн амьдардаг маш өндөр зохион байгуулалттай, нийгэмч амьтан юм. Тэд аюул тулгарах үед нохой хуцахтай адил дуу гаргаж бие биедээ дохио өгдөг. == Идэш тэжээл == Тэд голчлон өвсөн тэжээлтэн бөгөөд төрөл бүрийн өвс, ургамлын үндэс, үр, жимсээр хооллодог. Зарим тохиолдолд царцаа зэрэг жижиг шавж хорхойг идэх нь бий. == Экосистемийн үүрэг == Нугын нохой нь тал хээрийн экосистемд гол тулгуур зүйл юм. Тэдний ухсан нүх нь хөрсийг сийрэгжүүлдэг төдийгүй суусар, үнэг, могой, шар шувуу зэрэг олон төрлийн бусад амьтдад орогнох байр болдог. [[Ангилал:Хэрэмнийхэн]] [[Ангилал:Хойд Америкийн хөхтөн амьтад]] [[Ангилал:Мэрэгчтэн]] 13emguyc9yyxfjlpt8irhwaibek2a6g 862456 862455 2026-07-20T08:54:16Z Yuriymoskalyov 105623 /* */ 862456 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Нугын нохой | status = LC | status_system = iucn3.1 | trend = down | image = Black-Tailed Prairie Dog.jpg | image_width = 250px | image_caption = Хар сүүлт нугын нохой | regnum = [[Амьтан]] | phylum = [[Хөвчтөн]] | subphylum = [[Сээр нуруутан]] | classis = [[Хөхтөн]] | ordo = [[Мэрэгч|Мэрэгч]] | familia = [[Хэрэмнийхэн]] | genus = ''[[Cynomys]]'' | species = Нугын нохой | binomial = ''Cynomys'' | binomial_authority = [[Константин Самуэль Рафинеск|Rafinesque]], 1817 | synonyms = | range_map = Black-tailed Prairie Dog Cynomys ludovicianus distribution map.png | range_map_width = 250px | range_map_caption = Нугын нохойн зүйлүүдийн тархалтын зураглал }} [[Файл: Prairie Dog.jpg|right|thumb|250px|<span style="color:grey;">Нугын нохой</span>]] '''Нугын нохой''' ({{lang-la|Cynomys}}) - нь мэрэгчдийн багт багтах нэгэн зүйл [[амьтан]] юм. == Тархац ба амьдрах орчин == Нугын нохой нь Хойд Америк тивийн Канад, АНУ, Мексик улсуудын хуурай тал хээр, өвст нугаар тархсан байдаг. Тэд далайн түвшнээс дээш 600-аас 3000 метрийн өндөрлөг газарт амьдардаг. == Ангилал зүй == Өдгөө шинжлэх ухаанд нугын нохойн дараах 5 зүйл бүртгэгдсэн байдаг: * Хар сүүлт нугын нохой (''Cynomys ludovicianus'') * Цагаан сүүлт нугын нохой (''Cynomys leucurus'') * Гүннисоны нугын нохой (''Cynomys gunnisoni'') * Ютагийн нугын нохой (''Cynomys parvidens'') * Мексикийн нугын нохой (''Cynomys mexicanus'') == Биеийн бүтэц ба зан авир == Нугын нохой нь дунджаар 30-40 см урт биетэй, 0.5-1.5 кг орчим жинтэй. Тэд "хотхон" гэж нэрлэгддэг асар том газар доорх нүхний сүлжээнд олноороо бөөгнөрөн амьдардаг маш өндөр зохион байгуулалттай, нийгэмч амьтан юм. Тэд аюул тулгарах үед нохой хуцахтай адил дуу гаргаж бие биедээ дохио өгдөг. == Идэш тэжээл == Тэд голчлон өвсөн тэжээлтэн бөгөөд төрөл бүрийн өвс, ургамлын үндэс, үр, жимсээр хооллодог. Зарим тохиолдолд царцаа зэрэг жижиг шавж хорхойг идэх нь бий. == Экосистемийн үүрэг == Нугын нохой нь тал хээрийн экосистемд гол тулгуур зүйл юм. Тэдний ухсан нүх нь хөрсийг сийрэгжүүлдэг төдийгүй суусар, үнэг, могой, шар шувуу зэрэг олон төрлийн бусад амьтдад орогнох байр болдог. [[Ангилал:Хэрэмнийхэн]] [[Ангилал:Хойд Америкийн хөхтөн амьтад]] [[Ангилал:Мэрэгчтэн]] onkzrl96n3ndrqbe7l047nbq8vxtt5u 0 147125 862394 2026-07-19T12:19:35Z Zunynz 106059 Created by translating the page "[[:ru:Special:Redirect/revision/149768756|Медведь Упал]]" 862394 wikitext text/x-wiki  {{Озеро|Аты=Медведь Упал|солбицол=59.2723/160.9342|Деңгейі=178}} '''Медведь Упал''' (Орос: Медведь Упал, шууд утгаараа: ''Баавгай унасан'') — [[Камчаткын хязгаар|Камчаткын хязгаарын]] [[Тигильский район|Тигильийн районд]] орших нуур юм. Тус нуур нь [[Камчаткын хойг|Камчаткын хойгт]], [[Лесная (Камчатский край)|Лесная тосгоноос]] 30 километрийн зайд байрладаг. == Газар зүй == [[Топонимический словарь Северо-Востока СССР|ЗСБНХУ-ын Зүүн хойд хэсгийн Топонимикийн толь бичигт]] дурдсанаар, нэрний гарал үүсэл нь тодорхойгүй байна. Уг нуур нь [[Лесная (река, впадает в залив Шелихова)|Левая Лесная голын]] баруун эрэгт, Нотайглан хэмээх өөр нэг нуурын ойролцоо байрлах бөгөөд түүнтэй усан хоолойгоор холбогддог. Хойд зүгт нь [[Кыррагонайваям|Кыррагонайваям гол]] урсдаг. Нуур нь уулсаар хүрээлэгдсэн байдаг: өмнөд хэсэгтээ Пуп уул (781 метр), баруун өмнөд хэсэгтээ Катынап уул (726 метр), баруун хойд хэсэгтээ Вопактунуп уул (482 метр), зүүн хойд хэсэгтээ Кыррагоунэй-Тунуп нуруу, зүүн хэсэгтээ 604 метрийн өндөртэй нэргүй оргилоор хүрээлэгдсэн. [[Ангилал:Тигильийн районы нуурууд]] [[Ангилал:Агнуурын тэнгисийн сав газар]] l20yzxh4dbcf5pcu63kwlyjok2ggf1k 0 147128 862401 2026-07-20T01:11:44Z Чингүнжав99 98142 Хуудас үүсгэв: "==Захиргааны эрх зүй== Захиргааны эрх зүй гэдэг нь төрийн гүйцэтгэх засаглалын байгууллагуудын ажлыг зохицуулдаг эрх зүйн салбар юм. Жишээ нь, засгийн газрын байгууллагууд дүрэм журам гаргах, маргаан шийдвэрлэх, хуулийг хэрэгжүүлэх зэрэг ажил хийдэг. Энэ..." 862401 wikitext text/x-wiki ==Захиргааны эрх зүй== Захиргааны эрх зүй гэдэг нь төрийн гүйцэтгэх засаглалын байгууллагуудын ажлыг зохицуулдаг эрх зүйн салбар юм. Жишээ нь, засгийн газрын байгууллагууд дүрэм журам гаргах, маргаан шийдвэрлэх, хуулийг хэрэгжүүлэх зэрэг ажил хийдэг. Энэ нь нийтийн эрх зүйн нэг хэсэгт ордог. Энэ эрх зүй нь олон улсын худалдаа, үйлдвэрлэл, байгаль орчин, татвар, нэвтрүүлэг, цагаачлал, тээвэр гэх мэт олон салбарт хамаарна. 20-р зуунд улс орнууд нийгмийн болон эдийн засгийн олон асуудлыг зохицуулахын тулд төрийн байгууллагуудыг ихээр байгуулсан учраас захиргааны эрх зүй маш их хөгжсөн. Иргэний эрх зүйтэй улсуудад ихэвчлэн тусгай захиргааны шүүх байдаг бөгөөд тэндээс захиргааны шийдвэрийг шалгадаг. Сүүлийн 50 жилд олон улсын хууль, олон улсын байгууллагуудын нөлөө ихэссэн. Үүний улмаас төрийн худалдан авалт, шүүхийн хяналт зэрэгт уламжлалт ойлголтууд өөрчлөгдөж байгаа. Мөн байгаль орчин, боловсрол зэрэг салбарт НҮБ-ын хүрээнд олон улсын хамтын ажиллагаа нэмэгдсэн. awmywozmto8kk7ysb51es7r8ymaszob 862409 862401 2026-07-20T02:04:11Z Чингүнжав99 98142 Чингүнжав99 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилга]] to [[Захиргааны эрх зүй]] 862401 wikitext text/x-wiki ==Захиргааны эрх зүй== Захиргааны эрх зүй гэдэг нь төрийн гүйцэтгэх засаглалын байгууллагуудын ажлыг зохицуулдаг эрх зүйн салбар юм. Жишээ нь, засгийн газрын байгууллагууд дүрэм журам гаргах, маргаан шийдвэрлэх, хуулийг хэрэгжүүлэх зэрэг ажил хийдэг. Энэ нь нийтийн эрх зүйн нэг хэсэгт ордог. Энэ эрх зүй нь олон улсын худалдаа, үйлдвэрлэл, байгаль орчин, татвар, нэвтрүүлэг, цагаачлал, тээвэр гэх мэт олон салбарт хамаарна. 20-р зуунд улс орнууд нийгмийн болон эдийн засгийн олон асуудлыг зохицуулахын тулд төрийн байгууллагуудыг ихээр байгуулсан учраас захиргааны эрх зүй маш их хөгжсөн. Иргэний эрх зүйтэй улсуудад ихэвчлэн тусгай захиргааны шүүх байдаг бөгөөд тэндээс захиргааны шийдвэрийг шалгадаг. Сүүлийн 50 жилд олон улсын хууль, олон улсын байгууллагуудын нөлөө ихэссэн. Үүний улмаас төрийн худалдан авалт, шүүхийн хяналт зэрэгт уламжлалт ойлголтууд өөрчлөгдөж байгаа. Мөн байгаль орчин, боловсрол зэрэг салбарт НҮБ-ын хүрээнд олон улсын хамтын ажиллагаа нэмэгдсэн. awmywozmto8kk7ysb51es7r8ymaszob 0 147131 862428 2026-07-20T04:00:03Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|thumb|Ферран Торрес Гарсиа]] '''Ферра́н То́ррес Гарсиа''' ([[Испани хэл|испани.]] ''Ferran Torres García''; 2000 оны 2-р сарын 29-нд Испанийн Валенсиа мужийн Фойос хотод төрсөн) — испанийн хөлбөмбөгчин, «Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барсело..." 862428 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|thumb|Ферран Торрес Гарсиа]] '''Ферра́н То́ррес Гарсиа''' ([[Испани хэл|испани.]] ''Ferran Torres García''; 2000 оны 2-р сарын 29-нд Испанийн Валенсиа мужийн Фойос хотод төрсөн) — испанийн хөлбөмбөгчин, «[[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона]]<nowiki/>» клубын болон [[Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн]] тамирчин. == Намтар == Ферран Торресын эх нь -М. Долорес Гарсия Альковер (M. Dolores García Alcover), эцгийг нь Ферран Торрес-ахмад юм. Түүний эгч Аранча Торрес (Arantxa Torres) бол Ферраны хөлбөмбөгийн талбайгаас гаднах хамгийн дотны итгэмжлэгдсэн хүн юм. Тэрээр "Валенсиа" хөлбөмбөгийн академийг төгсөөд тус клубын залуучуудын багт дэвшсэн. Тэрээр 2016 оны 10-р сарын 15-нд "Майорка Б" багтай хийсэн тоглолтод Месталлагийн хоёрдугаар багт анхны тоглолтоо хийсэн. Түүний өндөр 182 см. 2020 оны 8-р сарын 4-нд [[Манчестер Сити]] Торрестой 2025 он хүртэл 5 жилийн гэрээ байгуулснаа баталгаажуулсан. Шилжүүлгийн төлбөр нь 23 сая евро (20.8 сая фунт стерлинг) болон дээр нь урамшуулал байв. 2021 оны 12-р сарын 28-нд Испанийн [[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона клуб]] Торрестэй 2027 оны 6-р сарын 30 хүртэл хүчинтэй, нэг тэрбум еврогийн худалдан авах заалттай гэрээ байгуулснаа зарлав. Тэрээр Испанийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2024 оны Европын аварга болсон. 2026 оны 7-р сарын 19-нд тэрээр [[2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ|2026 оны]] [[2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ|хөобөмбөгийн ДАШТ]]-ний сүүлийн шигшээ тоглолтод цорын ганц гоолыг оруулж Аргентины багийг ялж Испани улс дэхийн аварга болсон байна. ru602n7bkxlzg8firzxqpl2xkz5lu6e 862436 862428 2026-07-20T05:18:32Z Zorigt 49 862436 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|thumb|Ферран Торрес Гарсиа]] '''Ферран Торрес Гарсиа''' (}}langx|es|Ferran Torres García}}; 2000 оны 2-р сарын 29-нд Испанийн Валенсиа мужийн Фойос хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин, «[[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона]]<nowiki/>» клубийн болон [[Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн]] тамирчин. == Намтар == Ферран Торресын эх нь М. Долорес Гарсия Альковер (M. Dolores García Alcover), эцэг нь том Ферран Торрес юм. Түүний эгч Аранча Торрес (Arantxa Torres) бол Ферраны хөлбөмбөгийн талбайгаас гаднах хамгийн дотнын итгэмжлэгдсэн хүн юм. Тэрээр "Валенсиа" хөлбөмбөгийн академийг төгсөөд тус клубийн залуучуудын багт дэвшсэн. Улмаар 2016 оны 10-р сарын 15-нд "Майорка Б" багтай хийсэн тоглолтод Месталлагийн хоёрдугаар багт анхны тоглолтоо хийсэн. Түүний өндөр 182 см. 2020 оны 8-р сарын 4-нд [[Манчестер Сити]] Торрестой 2025 он хүртэл 5 жилийн гэрээ байгуулснаа баталгаажуулсан. Шилжүүлгийн төлбөр нь 23 сая евро (20.8 сая фунт стерлинг) болон урамшуулал байв. 2021 оны 12-р сарын 28-нд Испанийн [[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона клуб]] Торрестэй 2027 оны 6-р сарын 30 хүртэл хүчинтэй, нэг тэрбум еврогийн худалдан авах заалттай гэрээ байгуулснаа зарлав. Тэрээр Испанийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2024 оны Европын аварга болсон. 2026 оны 7-р сарын 19-нд [[2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-ий шигшээ тоглолтод цорын ганц гоолыг Торрес оруулснаар Испани улс Аргентины багийг ялж дэлхийн аварга болсон байна. {{DEFAULTSORT:Торрес, Ферран}} [[Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:2000 онд төрсөн]] 7srmb03lsncs5s7vkxdiwfobhpn7yl3 862437 862436 2026-07-20T05:18:49Z Zorigt 49 862437 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|thumb|Ферран Торрес Гарсиа]] '''Ферран Торрес Гарсиа''' ({{angx|es|Ferran Torres García}}; 2000 оны 2-р сарын 29-нд Испанийн Валенсиа мужийн Фойос хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин, «[[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона]]<nowiki/>» клубийн болон [[Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн]] тамирчин. == Намтар == Ферран Торресын эх нь М. Долорес Гарсия Альковер (M. Dolores García Alcover), эцэг нь том Ферран Торрес юм. Түүний эгч Аранча Торрес (Arantxa Torres) бол Ферраны хөлбөмбөгийн талбайгаас гаднах хамгийн дотнын итгэмжлэгдсэн хүн юм. Тэрээр "Валенсиа" хөлбөмбөгийн академийг төгсөөд тус клубийн залуучуудын багт дэвшсэн. Улмаар 2016 оны 10-р сарын 15-нд "Майорка Б" багтай хийсэн тоглолтод Месталлагийн хоёрдугаар багт анхны тоглолтоо хийсэн. Түүний өндөр 182 см. 2020 оны 8-р сарын 4-нд [[Манчестер Сити]] Торрестой 2025 он хүртэл 5 жилийн гэрээ байгуулснаа баталгаажуулсан. Шилжүүлгийн төлбөр нь 23 сая евро (20.8 сая фунт стерлинг) болон урамшуулал байв. 2021 оны 12-р сарын 28-нд Испанийн [[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона клуб]] Торрестэй 2027 оны 6-р сарын 30 хүртэл хүчинтэй, нэг тэрбум еврогийн худалдан авах заалттай гэрээ байгуулснаа зарлав. Тэрээр Испанийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2024 оны Европын аварга болсон. 2026 оны 7-р сарын 19-нд [[2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-ий шигшээ тоглолтод цорын ганц гоолыг Торрес оруулснаар Испани улс Аргентины багийг ялж дэлхийн аварга болсон байна. {{DEFAULTSORT:Торрес, Ферран}} [[Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:2000 онд төрсөн]] mtnwalf6nobp8flbnehw5hnu1btj66k 862438 862437 2026-07-20T05:18:57Z Zorigt 49 862438 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|thumb|Ферран Торрес Гарсиа]] '''Ферран Торрес Гарсиа''' ({{langx|es|Ferran Torres García}}; 2000 оны 2-р сарын 29-нд Испанийн Валенсиа мужийн Фойос хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин, «[[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона]]<nowiki/>» клубийн болон [[Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн]] тамирчин. == Намтар == Ферран Торресын эх нь М. Долорес Гарсия Альковер (M. Dolores García Alcover), эцэг нь том Ферран Торрес юм. Түүний эгч Аранча Торрес (Arantxa Torres) бол Ферраны хөлбөмбөгийн талбайгаас гаднах хамгийн дотнын итгэмжлэгдсэн хүн юм. Тэрээр "Валенсиа" хөлбөмбөгийн академийг төгсөөд тус клубийн залуучуудын багт дэвшсэн. Улмаар 2016 оны 10-р сарын 15-нд "Майорка Б" багтай хийсэн тоглолтод Месталлагийн хоёрдугаар багт анхны тоглолтоо хийсэн. Түүний өндөр 182 см. 2020 оны 8-р сарын 4-нд [[Манчестер Сити]] Торрестой 2025 он хүртэл 5 жилийн гэрээ байгуулснаа баталгаажуулсан. Шилжүүлгийн төлбөр нь 23 сая евро (20.8 сая фунт стерлинг) болон урамшуулал байв. 2021 оны 12-р сарын 28-нд Испанийн [[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона клуб]] Торрестэй 2027 оны 6-р сарын 30 хүртэл хүчинтэй, нэг тэрбум еврогийн худалдан авах заалттай гэрээ байгуулснаа зарлав. Тэрээр Испанийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2024 оны Европын аварга болсон. 2026 оны 7-р сарын 19-нд [[2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-ий шигшээ тоглолтод цорын ганц гоолыг Торрес оруулснаар Испани улс Аргентины багийг ялж дэлхийн аварга болсон байна. {{DEFAULTSORT:Торрес, Ферран}} [[Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:2000 онд төрсөн]] nwlju3ja9blnc5xrq0juwi7borvry8a 862457 862438 2026-07-20T09:01:38Z Avirmed Batsaikhan 53733 862457 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|thumb|Ферран Торрес Гарсиа]] '''Ферран Торрес Гарсиа''' ({{langx|es|Ferran Torres García}}; 2000 оны 2-р сарын 29-нд [[Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг|Испанийн өөртөө засаг Валенсиа нийгэмлэгийн]] Фойос хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин, «[[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона]]<nowiki/>» клубийн болон [[Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Испанийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн]] тамирчин. == Намтар == Ферран Торресын эх нь М. Долорес Гарсия Альковер (M. Dolores García Alcover), эцэг нь том Ферран Торрес юм. Түүний эгч Аранча Торрес (Arantxa Torres) бол Ферраны хөлбөмбөгийн талбайгаас гаднах хамгийн ойр дотнын итгэмжлэгдсэн хүн юм. Тэрээр "Валенсиа" хөлбөмбөгийн академийг төгсөөд тус клубийн залуучуудын багт дэвшсэн. Улмаар 2016 оны 10-р сарын 15-нд "Майорка Б" багтай хийсэн тоглолтод Месталлагийн хоёрдугаар багт анхны тоглолтоо хийсэн. Түүний өндөр 182 см. 2020 оны 8-р сарын 4-нд [[Манчестер Сити]] Торрестой 2025 он хүртэл 5 жилийн гэрээ байгуулснаа баталгаажуулсан. Шилжүүлгийн төлбөр нь 23 сая евро (20.8 сая фунт стерлинг) болон урамшуулал байв. 2021 оны 12-р сарын 28-нд Испанийн [[Барселона (хөлбөмбөгийн баг)|Барселона клуб]] Торрестэй 2027 оны 6-р сарын 30 хүртэл хүчинтэй, нэг тэрбум еврогийн худалдан авах заалттай гэрээ байгуулснаа зарлав. Тэрээр Испанийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2024 оны Европын аварга болсон. Ферран Торрес 2026 оны 7-р сарын 19-нд [[2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ]]-ий шигшээ тоглолтод цорын ганц гоолыг Торрес оруулснаар Испани улс Аргентины багийг ялж дэлхийн аварга болсон байна. {{DEFAULTSORT:Торрес, Ферран}} [[Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:2000 онд төрсөн]] i8aw08hc3ynxinxe57d6qosheinry5h 0 147132 862430 2026-07-20T04:07:41Z Odka.S 105305 Хуудас үүсгэв: "Хүний эрх, суурь эрх чөлөөг хамгаалах тухай Европын конвенц(түгээмэл:Хүний эрхийн тухай Европын конвенц эсвэл ECHR) нь Европ даяар хувь хүний эрх, улс төрийн эрх чөлөөг хамгаалахад чиглэсэн олон улс хоорондын үндэстэн дамнасан гэрээ юм. Уг конвенцыг шинээр..." 862430 wikitext text/x-wiki Хүний эрх, суурь эрх чөлөөг хамгаалах тухай Европын конвенц(түгээмэл:Хүний эрхийн тухай Европын конвенц эсвэл ECHR) нь Европ даяар хувь хүний эрх, улс төрийн эрх чөлөөг хамгаалахад чиглэсэн олон улс хоорондын үндэстэн дамнасан гэрээ юм. Уг конвенцыг шинээр байгуулагдсан Европын зөвлөлийн гишүүн улсууд 1950 оны 11-р сарын 4-ний өдөр гарын үсэг зурахад нээлттэй болгосон бөгөөд 1953 оны 9-р сарын 3-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон. Европын зөвлөлийн бүх гишүүн улсууд уг конвенцын оролцогч талууд болох ба шинэ гишүүн бүр боломжит хамгийн богино хугацаанд үүнийг соёрхон батлах үүрэгтэй.   Хүний эрхийн тухай Европын конвенц нь 1948 оны 12-р сарын 10-ны өдөр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейн чуулганаар батлагдсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалаас шууд санаа авсан юм. Эдгээрийн гол ялгаа нь гаргасан шийдвэрүүд нь Европын Хүний Эрхийн Шүүхийн гишүүн орнуудад хуулийн хүрээнд үйлчилдэгт оршино. Ингэснээрээ конвенцод дурдагдсан эрхүүд нь дан ганц суурь зарчим бус хувь хүний болон улс хоорондын гомдлын журмаар бодитойгоор хэрэгжиж болохоор болдог.   Эдгээр шүүхийн үйл явцыг хэрэгжүүлэхийн тулд уг конвенцоор Европын зөвлөлийн сайд нарын хороо болон Европын Хүний Эрхийн Шүүхийг үүсгэн байгуулсан ба тус шүүх нь 1959 онд байгуулагдсан цагаасаа хойш Страсбург хотод үйл ажиллагаа явуулж байна. Хэрвээ конвенцод оролцогч улс тус конвенцын 56-р зүйлийг дагаж мөрддөг бол эрх нь зөрчигдсөн гэж үзэж буй аливаа этгээд шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй. kuutxkygon8ww6kuz4160kdwwii6a2z 0 147133 862432 2026-07-20T04:55:58Z Д.Төгөлдөр 106097 Хуудас үүсгэв: "== Оптик телескоп == Оптик телескоп гэдэг нь голдуу цахилгаан соронзон спектрээс үзэгдэх гэрлийг цуглуулж төвлөрүүлэн, нүдэнд үзэгдэх томруулсан зураг бүтээн авах, дүрс зураг авах, эсвэл цахим дүрс мэдрэгчээр мэдээлэл цуглуулах гэж ашигладаг. Оптик теле..." 862432 wikitext text/x-wiki == Оптик телескоп == Оптик телескоп гэдэг нь голдуу цахилгаан соронзон спектрээс үзэгдэх гэрлийг цуглуулж төвлөрүүлэн, нүдэнд үзэгдэх томруулсан зураг бүтээн авах, дүрс зураг авах, эсвэл цахим дүрс мэдрэгчээр мэдээлэл цуглуулах гэж ашигладаг. Оптик телескопт гурван үндсэн төрөл бий: #Хугарлын телескоп нь ихэвчлэн линз, заримдаа призм ашигладаг.(Диоптрикс) #Ойлтын телескоп нь толь ашигладаг. (Катоптрикс) #Катадиоптрикс телескоп нь линз болон  толийг хослуулан ашигладаг. Оптик телескопийн жижиг зүйлсийг гаргаж ирэх чадвар нь гол линз (гэрэл цуглуулж төвлөрүүлдэг үндсэн линз эсвэл толь)-ийн диаметр (эсвэл диафрагм)-ээс шууд хамаарна, бас түүний цуглуулах хүч нь гол линзийн талбайтай холбоотой. Гол линз нь том байхад, телескопт илүү их гэрэл орж үзэгдэх зүйлс илүү сайн харагдах болно. Хүмүүс оптик телескопийг (мөн нэг нүдэд дуран, дуран орно) гадаа болох үйл ажиллагаанд ашигладаг ба үүнд одон орон ажиглах, шувуу судлах, нисэх, ан болон тагнууд хийхэд ашигладаг. Мөн дотор болох үйл ажиллагаанд ч ашигладаг үүнд тоглолт, бүтээл, спорт үзэхэд ашигладаг байна. aaukonvy6qju1tdv6ltx1fqyf8p4td9 0 147134 862440 2026-07-20T05:57:40Z Saikhanmaa 106101 Хуудас үүсгэв: "Цагаан хоолтон экофеминизм нь бүх төрлийн дарангуйлал өөр хоорондоо холбоотой бөгөөд тэдгээрийг бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг идэвхтнүүдийн болон эрдэм шинжилгээний хөдөлгөөн бөгөөд үүнд хүний зүгээс хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг хамруулахад голл..." 862440 wikitext text/x-wiki Цагаан хоолтон экофеминизм нь бүх төрлийн дарангуйлал өөр хоорондоо холбоотой бөгөөд тэдгээрийг бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг идэвхтнүүдийн болон эрдэм шинжилгээний хөдөлгөөн бөгөөд үүнд хүний зүгээс хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг хамруулахад голлон анхаардаг. Интерсекционалити (интерсекциональ онол) хэмээх феминист ойлголтоор дамжуулан хүйсээр ялгаварлах, арьс өнгөөр ялгаварлах, анги давхаргаар ялгаварлах болон хүмүүс хоорондын бусад төрлийн ялгаварлан гадуурхах үзлүүд бүгд хоорондоо холбоотой болохыг хүлээн зөвшөөрдөг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь зөвхөн хүрээлэн буй орчныг ноёрхох төдийгүй хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг энэхүү жагсаалтад багтаахыг зорьдог. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын эрдэм шинжилгээний болон гүн ухааны салбарын нэг хэсэг бөгөөд үүнд давуу эрх мэдэлтнүүд нь дарангуйлагдсан хэсгээ ноёрхох арга хэлбэрт хүн төрөлхтөн байгаль дэлхийг ноёрхож буй хэлбэрийг ч мөн багтаах ёстой гэж үздэг. Экофеминизмын гол сэдэв нь эмэгтэйчүүдийг ноёрхох явдал болон байгаль дэлхийг ноёрхох явдал хоёрын хооронд хүчтэй холбоо байдаг гэсэн итгэл үнэмшил бөгөөд дарангуйллыг эцэс болгохын тулд энэ хоёрыг хоёуланг нь бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын хүрээнээс хальж өргөждөг, учир нь хүний зүгээс хүн бус амьтдыг мөлжих, устгах арга замыг тусад нь онцгойлон авч үзэх ёстой бөгөөд хүмүүсийн дарангуйлал нь хүн бус амьтдын дарангуйлалтай холбоотой гэж үздэг. Спишисизм (төрөл зүйлээр ялгаварлах үзэл) гэх ойлголт нь цагаан хоолтон экофеминизм болон ерөнхий экофеминизмыг зааглан ялгахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд хүн бус амьтдын дунд үүссэн шатлалыг хүмүүсийн дунд үүссэн шатлалтай хүчтэй холбож өгдөг. Экофеминизм болон цагаан хоолтон экофеминизмыг зааглан ялгах нь чухал юм, учир нь цагаан хоолтон экофеминизмын зүгээс хүн бус амьтдын дарангуйлалд анхаарал хандуулах нь дарангуйллын бусад холбоотой хэлбэрүүд, ялангуяа эмэгтэйчүүдийг дарангуйлах явдалтай холбох холбоосыг бий болгодог. ck52rusf0un8olmw0bpmrtw0abcm1iw 862441 862440 2026-07-20T06:08:52Z Saikhanmaa 106101 862441 wikitext text/x-wiki Цагаан хоолтон экофеминизм нь бүх төрлийн дарангуйлал өөр хоорондоо холбоотой бөгөөд тэдгээрийг бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг идэвхтнүүдийн болон эрдэм шинжилгээний хөдөлгөөн бөгөөд үүнд хүний зүгээс хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг хамруулахад голлон анхаардаг. Интерсекционалити (интерсекциональ онол) хэмээх феминист ойлголтоор дамжуулан хүйсээр ялгаварлах, арьс өнгөөр ялгаварлах, анги давхаргаар ялгаварлах болон хүмүүс хоорондын бусад төрлийн ялгаварлан гадуурхах үзлүүд бүгд хоорондоо холбоотой болохыг хүлээн зөвшөөрдөг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь зөвхөн хүрээлэн буй орчныг ноёрхох төдийгүй хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг энэхүү жагсаалтад багтаахыг зорьдог. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын эрдэм шинжилгээний болон гүн ухааны салбарын нэг хэсэг бөгөөд үүнд давуу эрх мэдэлтнүүд нь дарангуйлагдсан хэсгээ ноёрхох арга хэлбэрт хүн төрөлхтөн байгаль дэлхийг ноёрхож буй хэлбэрийг ч мөн багтаах ёстой гэж үздэг. Экофеминизмын гол сэдэв нь эмэгтэйчүүдийг ноёрхох явдал болон байгаль дэлхийг ноёрхох явдал хоёрын хооронд хүчтэй холбоо байдаг гэсэн итгэл үнэмшил бөгөөд дарангуйллыг эцэс болгохын тулд энэ хоёрыг хоёуланг нь бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын хүрээнээс хальж өргөждөг, учир нь хүний зүгээс хүн бус амьтдыг мөлжих, устгах арга замыг тусад нь онцгойлон авч үзэх ёстой бөгөөд хүмүүсийн дарангуйлал нь хүн бус амьтдын дарангуйлалтай холбоотой гэж үздэг. Спишисизм (төрөл зүйлээр ялгаварлах үзэл) гэх ойлголт нь цагаан хоолтон экофеминизм болон ерөнхий экофеминизмыг зааглан ялгахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд хүн бус амьтдын дунд үүссэн шатлалыг хүмүүсийн дунд үүссэн шатлалтай хүчтэй холбож өгдөг. Экофеминизм болон цагаан хоолтон экофеминизмыг зааглан ялгах нь чухал юм, учир нь цагаан хоолтон экофеминизмын зүгээс хүн бус амьтдын дарангуйлалд анхаарал хандуулах нь дарангуйллын бусад холбоотой хэлбэрүүд, ялангуяа эмэгтэйчүүдийг дарангуйлах явдалтай холбох холбоосыг бий болгодог. cq10ho0qkaunp4r9ur380qzwsfzetrw 862442 862441 2026-07-20T06:17:36Z Saikhanmaa 106101 862442 wikitext text/x-wiki Цагаан хоолтон экофеминизм нь бүх төрлийн дарангуйлал өөр хоорондоо холбоотой бөгөөд тэдгээрийг бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг идэвхтнүүдийн болон эрдэм шинжилгээний хөдөлгөөн бөгөөд үүнд хүний зүгээс хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг хамруулахад голлон анхаардаг. Интерсекционалити ([[интерсекциональ онол]]) хэмээх феминист ойлголтоор дамжуулан хүйсээр ялгаварлах, арьс өнгөөр ялгаварлах, анги давхаргаар ялгаварлах болон хүмүүс хоорондын бусад төрлийн ялгаварлан гадуурхах үзлүүд бүгд хоорондоо холбоотой болохыг хүлээн зөвшөөрдөг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь зөвхөн хүрээлэн буй орчныг ноёрхох төдийгүй хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг энэхүү жагсаалтад багтаахыг зорьдог. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын эрдэм шинжилгээний болон гүн ухааны салбарын нэг хэсэг бөгөөд үүнд давуу эрх мэдэлтнүүд нь дарангуйлагдсан хэсгээ ноёрхох арга хэлбэрт хүн төрөлхтөн байгаль дэлхийг ноёрхож буй хэлбэрийг ч мөн багтаах ёстой гэж үздэг. Экофеминизмын гол сэдэв нь эмэгтэйчүүдийг ноёрхох явдал болон байгаль дэлхийг ноёрхох явдал хоёрын хооронд хүчтэй холбоо байдаг гэсэн итгэл үнэмшил бөгөөд дарангуйллыг эцэс болгохын тулд энэ хоёрыг хоёуланг нь бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын хүрээнээс хальж өргөждөг, учир нь хүний зүгээс хүн бус амьтдыг мөлжих, устгах арга замыг тусад нь онцгойлон авч үзэх ёстой бөгөөд хүмүүсийн дарангуйлал нь хүн бус амьтдын дарангуйлалтай холбоотой гэж үздэг. [[Спишисизм]] (төрөл зүйлээр ялгаварлах үзэл) гэх ойлголт нь цагаан хоолтон экофеминизм болон ерөнхий экофеминизмыг зааглан ялгахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд хүн бус амьтдын дунд үүссэн шатлалыг хүмүүсийн дунд үүссэн шатлалтай хүчтэй холбож өгдөг. [[Экофеминизм]] болон цагаан хоолтон экофеминизмыг зааглан ялгах нь чухал юм, учир нь цагаан хоолтон экофеминизмын зүгээс хүн бус амьтдын дарангуйлалд анхаарал хандуулах нь дарангуйллын бусад холбоотой хэлбэрүүд, ялангуяа эмэгтэйчүүдийг дарангуйлах явдалтай холбох холбоосыг бий болгодог. 04m05soh38cg385kv79h23gi8zlwntt 862443 862442 2026-07-20T06:17:50Z Saikhanmaa 106101 862443 wikitext text/x-wiki Цагаан хоолтон экофеминизм нь бүх төрлийн дарангуйлал өөр хоорондоо холбоотой бөгөөд тэдгээрийг бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг идэвхтнүүдийн болон эрдэм шинжилгээний хөдөлгөөн бөгөөд үүнд хүний зүгээс хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг хамруулахад голлон анхаардаг. Интерсекционалити (интерсекциональ онол) хэмээх феминист ойлголтоор дамжуулан хүйсээр ялгаварлах, арьс өнгөөр ялгаварлах, анги давхаргаар ялгаварлах болон хүмүүс хоорондын бусад төрлийн ялгаварлан гадуурхах үзлүүд бүгд хоорондоо холбоотой болохыг хүлээн зөвшөөрдөг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь зөвхөн хүрээлэн буй орчныг ноёрхох төдийгүй хүн бус амьтдыг ноёрхох явдлыг энэхүү жагсаалтад багтаахыг зорьдог. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын эрдэм шинжилгээний болон гүн ухааны салбарын нэг хэсэг бөгөөд үүнд давуу эрх мэдэлтнүүд нь дарангуйлагдсан хэсгээ ноёрхох арга хэлбэрт хүн төрөлхтөн байгаль дэлхийг ноёрхож буй хэлбэрийг ч мөн багтаах ёстой гэж үздэг. Экофеминизмын гол сэдэв нь эмэгтэйчүүдийг ноёрхох явдал болон байгаль дэлхийг ноёрхох явдал хоёрын хооронд хүчтэй холбоо байдаг гэсэн итгэл үнэмшил бөгөөд дарангуйллыг эцэс болгохын тулд энэ хоёрыг хоёуланг нь бүрмөсөн устгах ёстой гэж үздэг. Цагаан хоолтон экофеминизм нь экофеминизмын хүрээнээс хальж өргөждөг, учир нь хүний зүгээс хүн бус амьтдыг мөлжих, устгах арга замыг тусад нь онцгойлон авч үзэх ёстой бөгөөд хүмүүсийн дарангуйлал нь хүн бус амьтдын дарангуйлалтай холбоотой гэж үздэг. Спишисизм (төрөл зүйлээр ялгаварлах үзэл) гэх ойлголт нь цагаан хоолтон экофеминизм болон ерөнхий экофеминизмыг зааглан ялгахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд хүн бус амьтдын дунд үүссэн шатлалыг хүмүүсийн дунд үүссэн шатлалтай хүчтэй холбож өгдөг. Экофеминизм болон цагаан хоолтон экофеминизмыг зааглан ялгах нь чухал юм, учир нь цагаан хоолтон экофеминизмын зүгээс хүн бус амьтдын дарангуйлалд анхаарал хандуулах нь дарангуйллын бусад холбоотой хэлбэрүүд, ялангуяа эмэгтэйчүүдийг дарангуйлах явдалтай холбох холбоосыг бий болгодог. cq10ho0qkaunp4r9ur380qzwsfzetrw 0 147135 862445 2026-07-20T06:51:24Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Абдаллах ибн Фадлаллах Шараф ал-Ширази''' (''Abdallah ibn Faḍlallah Sharaf al-Din Shīrāzī'' ([[Перс хэл|перс.]] عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی;) 1265–1328 онуудад амьдарсан Вассаф ([[Англи хэл|англи.]] Wassaf) гэгддэг тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант Улсын]] Перс түүхч байв. Васса..." 862445 wikitext text/x-wiki '''Абдаллах ибн Фадлаллах Шараф ал-Ширази''' (''Abdallah ibn Faḍlallah Sharaf al-Din Shīrāzī'' ([[Перс хэл|перс.]] عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی;) 1265–1328 онуудад амьдарсан Вассаф ([[Англи хэл|англи.]] Wassaf) гэгддэг тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант Улсын]] Перс түүхч байв. Вассаф гэдэг нь заримдаа Вассаф-и Хазрат ([[Перс хэл|перс]]: وصّافى حضرت) гэж хүндлэлийн нэрээр бичигддэг байжээ. [[Ширааз]] хотын уугуул Вассаф нь [[Газан]] болон түүний дүү [[Өлзийт]] нарын үед татварын албаны даргаар ажиллаж байжээ. Тэрээр "Тажзият ал-амсар ва-тазжият ал-а'сар" ''Tajziyat al-amṣār wa-tazjiyat al-a'ṣār'' (орч. Хотуудын хуваарилалт ба эрин үеийн хөдөлгөгч хүч) гэгддэг "Тарик-и Вассаф" (''Tārīkḣ-i Waṣṣāf)'' түүхэн бүтээлийн зохиогч юм. == "Тарик-и Вассаф" == Түүний [[Перс хэл|перс хэлээр]] "Тажзият ал-амсар ва-тазжият ал-а'сар" ("Хотуудын тархалт ба эрин үеийн хөдөлгөөн") гэх араб гарчигтай буюу "Тарик-и Вассаф" гэдэг түүхэн бүтээл нь Монголын эзэнт гүрний тухай [[Ата малик Жувейни|Ата алик Жувайнигийн]] 1257 оноор дуусдаг "Тарих-и Жахангушай" буюу "[[Ертөнцийг Байлдан Дагуулагчийн Түүх|Ертөнцийг байлдан дагуулагчийн түүх"]] зохиолын үргэлжлэл гэж анх төлөвлөж Вассаф 1300 оны хавар бичиж эхэлсэн байна. Эхний дөрвөн хэсгийг 1312 оны 6-р сарын 1-нд Илхан [[Өлзийт]], [[Рашид ад-Дин]] нарт танилцуулж, сайшаагджээ. Тав дахь хэсгийг 1323 оны 723 оны Хижри/1323 он хүртэл (бусад эх сурвалжийн мэдээлснээр 1328 эсвэл 1319 он) дуусгасан. Вассафын уг бүтээлийн эх сурвалжууд нь Жувайни, Рашид ад-Диний (тавдугаар хэсэгт) бүтээлүүд, албан ёсны баримт бичиг, хувийн дурсамж, гэрчийн мэдүүлэг зэргээс бүрдэж байв. Хэсгүүдийн агуулга: # Хубилай болон Төмөр хаадын хаанчлалын түүх; 1284 он хүртэлх [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант улсын]] түүх # Селжукийн байлдан дагууллаас 1291 онд Лурын бослого хүртэлх Фарсын түүх # [[Газан|Газан хааны]] нас баралт (1304) хүртэлх Ил Хаант улсын түүхийн үргэлжлэл # Хижрийн 710 он/1310-1311 он хүртэлх [[Өлзийт]] хааны хаанчлалын түүх # Өлзийтийн хаанчлалын төгсгөл ба [[Абу Саид Бахадур хан|Абу Саид Бахадур]] хааны хаанчлал; Абу Саидын хаанчлалын үед Фарсын татварын дарамт болон тус бүс нутгийн хүнд нөхцөл байдлын тухай өгүүлэмж. "Тарик-и Вассаф" бүтээл оршил болон 5 ботиос бүрдсэн. Зөвхөн эхний ботийг (нэгдүгээр хэсэг) австрийн дорно судлаач эрдэмтэн [[Иозеф фон Хаммер-Пургсталл]] засварлаж, орчуулж, 1855 онд хэвлүүлжээ. ids5r7hza7c2imp0wnfmx4sbut225xi 862446 862445 2026-07-20T07:00:11Z Megzer 20491 862446 wikitext text/x-wiki '''Абдаллах ибн Фадлаллах Шараф ал-Ширази''' (''Abdallah ibn Faḍlallah Sharaf al-Din Shīrāzī'' ; [[Перс хэл|перс.]] عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی;), Вассаф ([[Англи хэл|англи.]] Wassaf) (1265-1328) гэгддэг тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант Улсын]] Перс түүхч байв. Вассаф гэдэг нь заримдаа Вассаф-и Хазрат ([[Перс хэл|перс]]: وصّافى حضرت) гэж хүндлэлийн нэрээр бичигддэг байжээ. [[Ширааз]] хотын уугуул Вассаф нь [[Газан]] болон түүний дүү [[Өлзийт]] нарын үед татварын албаны даргаар ажиллаж байжээ. Тэрээр "Тажзият ал-амсар ва-тазжият ал-а'сар" ''Tajziyat al-amṣār wa-tazjiyat al-a'ṣār'' (орч. Хотуудын хуваарилалт ба эрин үеийн хөдөлгөгч хүч) гэгддэг "Тарик-и Вассаф" (''Tārīkḣ-i Waṣṣāf)'' түүхэн бүтээлийн зохиогч юм. == "Тарик-и Вассаф" == Түүний [[Перс хэл|перс хэлээр]] "Тажзият ал-амсар ва-тазжият ал-а'сар" ("Хотуудын тархалт ба эрин үеийн хөдөлгөөн") гэх араб гарчигтай буюу "Тарик-и Вассаф" гэдэг түүхэн бүтээл нь Монголын эзэнт гүрний тухай [[Ата малик Жувейни|Ата алик Жувайнигийн]] 1257 оноор дуусдаг "Тарих-и Жахангушай" буюу "[[Ертөнцийг Байлдан Дагуулагчийн Түүх|Ертөнцийг байлдан дагуулагчийн түүх"]] зохиолын үргэлжлэл гэж анх төлөвлөж Вассаф 1300 оны хавар бичиж эхэлсэн байна. Эхний дөрвөн хэсгийг 1312 оны 6-р сарын 1-нд Илхан [[Өлзийт]], [[Рашид ад-Дин]] нарт танилцуулж, сайшаагджээ. Тав дахь хэсгийг 1323 оны 723 оны Хижри/1323 он хүртэл (бусад эх сурвалжийн мэдээлснээр 1328 эсвэл 1319 он) дуусгасан. Вассафын уг бүтээлийн эх сурвалжууд нь Жувайни, Рашид ад-Диний (тавдугаар хэсэгт) бүтээлүүд, албан ёсны баримт бичиг, хувийн дурсамж, гэрчийн мэдүүлэг зэргээс бүрдэж байв. Хэсгүүдийн агуулга: # Хубилай болон Төмөр хаадын хаанчлалын түүх; 1284 он хүртэлх [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант улсын]] түүх # Селжукийн байлдан дагууллаас 1291 онд Лурын бослого хүртэлх Фарсын түүх # [[Газан|Газан хааны]] нас баралт (1304) хүртэлх Ил Хаант улсын түүхийн үргэлжлэл # Хижрийн 710 он/1310-1311 он хүртэлх [[Өлзийт]] хааны хаанчлалын түүх # Өлзийтийн хаанчлалын төгсгөл ба [[Абу Саид Бахадур хан|Абу Саид Бахадур]] хааны хаанчлал; Абу Саидын хаанчлалын үед Фарсын татварын дарамт болон тус бүс нутгийн хүнд нөхцөл байдлын тухай өгүүлэмж. "Тарик-и Вассаф" бүтээл оршил болон 5 ботиос бүрдсэн. Зөвхөн эхний ботийг (нэгдүгээр хэсэг) австрийн дорно судлаач эрдэмтэн [[Иозеф фон Хаммер-Пургсталл]] засварлаж, орчуулж, 1855 онд хэвлүүлжээ. [[Ангилал:1265 онд төрсөн]] [[Ангилал:1328 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Ил Хаант Улсын хүн]] m4z7okjaw37mbb2xy16r7p35kkc1scw 0 147136 862447 2026-07-20T07:19:00Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Darvaze Ghoran11.jpg|thumb|387x387px|Ширааз хот]] '''Ширааз''' ([[Перс хэл|перс.]] شیراز&#x200E;, [[Англи хэл|англи]]. ''Shiraz'') — [[Иран|Ираны]] өмнө хэсэгт орших Фарс мужийн засаг захиргааны төв хот. 2016 оны хүн амын тооллогоор 1 сая 869 мянган амтай байв. Ширааз хот нь 11 бие даасан хот..." 862447 wikitext text/x-wiki [[Файл:Darvaze Ghoran11.jpg|thumb|387x387px|Ширааз хот]] '''Ширааз''' ([[Перс хэл|перс.]] شیراز&#x200E;, [[Англи хэл|англи]]. ''Shiraz'') — [[Иран|Ираны]] өмнө хэсэгт орших Фарс мужийн засаг захиргааны төв хот. 2016 оны хүн амын тооллогоор 1 сая 869 мянган амтай байв. Ширааз хот нь 11 бие даасан хотын бүсэд хуваагдаж нийт 240 км² газар нутагтай. [[Файл:Vakil Roaya Metro Station 1399060617504232121062774.jpg|thumb|301x301px|Хотын метро]] Ширааз хот нь Фарс мужийн төв хэсэгт, далайн түвшнээс дээш 1,486 метрийн өндөрт, Загрос уулын жижиг Хошк голын хөндийд Дерак уулын баруун талд оршдог бөгөөд дунд зэргийн уур амьсгалтай. == Түүхээс == Орон нутгийн захирагч нь Чингис хаанд хүндэтгэл үзүүлж, захирагдахаар тохиролцсоноор Шираз хотыг 1220 онд эзлэн түрэмгийлсэн Монголчуудын сүйрлээс аварч чадсан юм. 1382 онд орон нутгийн хаан Шах Шожа эзлэн түрэмгийлэгчд захирагдахаар тохиролцсоноор [[Доголон Төмөр]] Шираазыг дахин аварчээ. 13-р зуунд захирагчийнхаа урам зориг, Персийн олон тооны эрдэмтэн, уран бүтээлчдийн ачаар Ширааз хот урлаг, бичгийн тэргүүлэх төв болжээ. == Хүн ам == Хүн амын дийлэнх нь Персүүд бөгөөд ихэнх нь Исламын [[Шийт урсгал|шийт урсгалын]] шашинтнууд юм. Ширааз нь мөн 20,000 хүн амтай Еврей нийгэмлэгийн өлгий нутаг байсан боловч 20-р зууны сүүлийн хагаст ихэнх нь АНУ, Израиль руу цагаачилсан байна. [[Тегеран]], [[Исфахан|Исфахантай]] хамт Ширааз нь еврейчүүд ихтэй, идэвхтэй синагогтой Ираны цөөхөн хэдэн хотын нэг юм. Ширааз нь мөн Тегераны дараа ордог тус улсын хамгийн том Бахай шашны хүн амтай. Ширааз хотод одоогоор хоёр үйл ажиллагаа явуулж буй сүм байдаг бөгөөд нэг нь Армен, нөгөө нь Англикан сүм юм. je18mo6ifktd0g8nssmcp31s4chwhyk 0 147137 862449 2026-07-20T07:58:15Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Esfahan Logo.jpg|thumb]] '''Эсфаха́н''' ([[Перс хэл|перс.]] ''اصفهان&#x200E;'' ) — [[Иран]] улсын Заянде голын эрэг дээр орших хот бөгөөд нийслэл [[Тегеран]] хотоос өмнө зүгт 340 км зайд оршдог. Энэ нь Эсфахан мужийн нийслэл бөгөөд Ираны гурав дахь том хот (Тегеран, Машхадын да..." 862449 wikitext text/x-wiki [[Файл:Esfahan Logo.jpg|thumb]] '''Эсфаха́н''' ([[Перс хэл|перс.]] ''اصفهان&#x200E;'' ) — [[Иран]] улсын Заянде голын эрэг дээр орших хот бөгөөд нийслэл [[Тегеран]] хотоос өмнө зүгт 340 км зайд оршдог. Энэ нь Эсфахан мужийн нийслэл бөгөөд Ираны гурав дахь том хот (Тегеран, Машхадын дараа) юм. Хүн ам нь 1,547,164 (2006). Тус хот нь 11-19-р зууны үеийн олон тооны Исламын архитектурын дурсгалт газруудтай. Ялангуяа Дэлхийн өвийн дурсгалт газрууд болох Имам талбай буюу [[Нагш-и Жахан талбай|Накш-и Жахан талбай]] (орч. "Дэлхийн хагас") болон "Баасан гарагийн сүм" буюу [[Жами сүм]] нь алдартай. Иранд энэ хотыг ихэвчлэн гэж нэрлэдэг. == Түүх == Эсфахан нь Ираны буюу Персийн бусад хотуудын нэгэн адил Аббасидын эрин үе хүртэл Арабын мэдэлд орж байсан. 10-р зуунд Буидын үед Эсфахан дахин ач холбогдлоо олж авсан. Султан Малик Шахын (1072–1092) үед Эсфахан нь [[Селжүкийн эзэнт гүрэн|Селжүкийн эзэнт гүрний]] нийслэл хот байсан. 11-р зуунд Персийн алдарт философич [[Авиценна]] Эсфахан хотод амьдарч, сургаал айлдаж байсан түүхтэй. [[13-р зуун|13-р зуунд]] энэ хотыг монголчууд эзэлж байсан. Дараа нь 1387 онд [[Доголон Төмөр]] довтлов. Хотыг эзэлсэн боловч бараг тэр даруй төмөрийн дархан Али Кочапын удирдлага дор бослого гарчээ. Ард түмний уур хилэн Төмөрийн цэргүүд болон татвар хураагчдын эсрэг байв. Бослогыг дарах үеэр Төмөр туйлын харгислал үзүүлж 70,000 хүртэлх хотын иргэдийг алж, толгойг нь цамхаг барихад ашигласан гэж ярьдаг. Гэсэн хэдий ч газарзүйн давуу талтай байршлынхаа ачаар Сафавидын үед Эсфахан хотыг хурдан сэргээн босгож, цэцэглэн хөгжсөн байна. Эсфаханы хөгжлийн алтан үе нь 16-р зуунд Шах I Аббас (1587–1629)-ын үед эхэлсэн бөгөөд тэрээр хотыг Сафавидын нийслэл болгож, зуун гаруй жилийн турш эзэмшиж байжээ. Аббасын хаанчлалын үед Эсфахан нь европчуудыг гайхшруулсан цэцэрлэгт хүрээлэн, номын сан, сүм хийдүүдээрээ бахархдаг байв. Персүүд энэ хотыг "дэлхийн хагас" гэсэн утгатай "Накш-и-Жахан" гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд энэ нь Эсфаханыг үзэх нь дэлхийн талыг үзсэнтэй адил гэсэн утгатай юм. Энэ нь ойролцоогоор 600,000 хүн амтай дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг байсан. 163 сүм, 48 медресе, 1801 дэлгүүр, 263 нийтийн халуун усны газартай байв. 1722 онд Эсфаханыг удаан бүслэлтийн дараа Афганистан эзлэн авч, дээрэмдэж, хотын ихэнх хэсгийг балгас болгосон. Энэ нь худалдааны хямд далайн зам нээгдсэнтэй зэрэгцэн хотын аажмаар бууралтад хүргэсэн. Эсфахан хот 18-р зууны дунд үед Ираны нийслэл гэсэн статусаа алджээ. Өнөөдөр Эсфахан хот нь Ираны гурав дахь том хот бөгөөд хивс, нэхмэл эдлэл, ган, гар урлалын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Эсфахан нь туршилтын цөмийн реактор болон цөмийн түлш үйлдвэрлэх дэд бүтцийн төв юм. Эсфаханы гангийн үйлдвэр нь тус бүс нутгийн хамгийн том үйлдвэрүүдийн нэг юм. Эсфахан хотод томоохон газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар баригдсан металлургийн үйлдвэр, агаарын цэргийн бааз, мөн Украин-Ираны хамтарсан [[Ан-140]] онгоц 2014 он хүртэл угсардаг байсан HESA нисэх онгоц үйлдвэрлэх үйлдвэр байрладаг. cq9riutl44tz6weew683nvtjl3xyk5q 862451 862449 2026-07-20T08:00:14Z Avirmed Batsaikhan 53733 862451 wikitext text/x-wiki [[Файл:Esfahan Logo.jpg|thumb]] '''Эсфаха́н''' ([[Перс хэл|перс.]] ''اصفهان&#x200E;'' ) — [[Иран]] улсын Заянде голын эрэг дээр орших хот бөгөөд нийслэл [[Тегеран]] хотоос өмнө зүгт 340 км зайд оршдог. Энэ нь [[Эсфахан муж|Эсфахан мужийн]] нийслэл бөгөөд Ираны гурав дахь том хот (Тегеран, Машхадын дараа) юм. Хүн ам нь 1,547,164 (2006). Тус хот нь 11-19-р зууны үеийн олон тооны Исламын архитектурын дурсгалт газруудтай. Ялангуяа Дэлхийн өвийн дурсгалт газрууд болох Имам талбай буюу [[Нагш-и Жахан талбай|Накш-и Жахан талбай]] (орч. "Дэлхийн хагас") болон "Баасан гарагийн сүм" буюу [[Жами сүм]] нь алдартай. Иранд энэ хотыг ихэвчлэн гэж нэрлэдэг. == Түүх == Эсфахан нь Ираны буюу Персийн бусад хотуудын нэгэн адил Аббасидын эрин үе хүртэл Арабын мэдэлд орж байсан. 10-р зуунд Буидын үед Эсфахан дахин ач холбогдлоо олж авсан. Султан Малик Шахын (1072–1092) үед Эсфахан нь [[Селжүкийн эзэнт гүрэн|Селжүкийн эзэнт гүрний]] нийслэл хот байсан. 11-р зуунд Персийн алдарт философич [[Авиценна]] Эсфахан хотод амьдарч, сургаал айлдаж байсан түүхтэй. [[13-р зуун|13-р зуунд]] энэ хотыг монголчууд эзэлж байсан. Дараа нь 1387 онд [[Доголон Төмөр]] довтлов. Хотыг эзэлсэн боловч бараг тэр даруй төмөрийн дархан Али Кочапын удирдлага дор бослого гарчээ. Ард түмний уур хилэн Төмөрийн цэргүүд болон татвар хураагчдын эсрэг байв. Бослогыг дарах үеэр Төмөр туйлын харгислал үзүүлж 70,000 хүртэлх хотын иргэдийг алж, толгойг нь цамхаг барихад ашигласан гэж ярьдаг. Гэсэн хэдий ч газарзүйн давуу талтай байршлынхаа ачаар Сафавидын үед Эсфахан хотыг хурдан сэргээн босгож, цэцэглэн хөгжсөн байна. Эсфаханы хөгжлийн алтан үе нь 16-р зуунд Шах I Аббас (1587–1629)-ын үед эхэлсэн бөгөөд тэрээр хотыг Сафавидын нийслэл болгож, зуун гаруй жилийн турш эзэмшиж байжээ. Аббасын хаанчлалын үед Эсфахан нь европчуудыг гайхшруулсан цэцэрлэгт хүрээлэн, номын сан, сүм хийдүүдээрээ бахархдаг байв. Персүүд энэ хотыг "дэлхийн хагас" гэсэн утгатай "Накш-и-Жахан" гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд энэ нь Эсфаханыг үзэх нь дэлхийн талыг үзсэнтэй адил гэсэн утгатай юм. Энэ нь ойролцоогоор 600,000 хүн амтай дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг байсан. 163 сүм, 48 медресе, 1801 дэлгүүр, 263 нийтийн халуун усны газартай байв. 1722 онд Эсфаханыг удаан бүслэлтийн дараа Афганистан эзлэн авч, дээрэмдэж, хотын ихэнх хэсгийг балгас болгосон. Энэ нь худалдааны хямд далайн зам нээгдсэнтэй зэрэгцэн хотын аажмаар бууралтад хүргэсэн. Эсфахан хот 18-р зууны дунд үед Ираны нийслэл гэсэн статусаа алджээ. Өнөөдөр Эсфахан хот нь Ираны гурав дахь том хот бөгөөд хивс, нэхмэл эдлэл, ган, гар урлалын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Эсфахан нь туршилтын цөмийн реактор болон цөмийн түлш үйлдвэрлэх дэд бүтцийн төв юм. Эсфаханы гангийн үйлдвэр нь тус бүс нутгийн хамгийн том үйлдвэрүүдийн нэг юм. Эсфахан хотод томоохон газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар баригдсан металлургийн үйлдвэр, агаарын цэргийн бааз, мөн Украин-Ираны хамтарсан [[Ан-140]] онгоц 2014 он хүртэл угсардаг байсан HESA нисэх онгоц үйлдвэрлэх үйлдвэр байрладаг. lapvvke6ejjv2l8g6ut0waumlrpwhu3 862453 862451 2026-07-20T08:24:59Z Zorigt 49 862453 wikitext text/x-wiki [[Файл:Esfahan Logo.jpg|thumb]] '''Эсфахан''' ([[Перс хэл|перс.]] ''اصفهان&#x200E;'' ) — [[Иран]] улсын Заянде голын эрэг дээр орших хот бөгөөд нийслэл [[Тегеран]] хотоос өмнө зүгт 340 км зайд оршдог. Энэ нь [[Эсфахан муж|Эсфахан мужийн]] нийслэл бөгөөд Ираны гурав дахь том хот (Тегеран, Машхадын дараа) юм. Хүн ам нь 1,547,164 (2006). Тус хот нь 11-19-р зууны үеийн олон тооны Исламын архитектурын дурсгалт газруудтай. Ялангуяа Дэлхийн өвийн дурсгалт газрууд болох Имам талбай буюу [[Нагш-и Жахан талбай|Накш-и Жахан талбай]] (орч. "Дэлхийн хагас") болон "Баасан гаргийн сүм" буюу [[Жами сүм]] нь алдартай. == Түүх == Эсфахан нь Ираны буюу Персийн бусад хотуудын нэгэн адил Аббасидын эрин үе хүртэл Арабын мэдэлд орж байсан. 10-р зуунд Буидын үед Эсфахан дахин ач холбогдлоо олж авсан. Султан Малик Шахын (1072–1092) үед Эсфахан нь [[Селжүкийн эзэнт гүрэн|Селжүкийн эзэнт гүрний]] нийслэл хот байсан. 11-р зуунд Персийн алдарт философич [[Авиценна]] Эсфахан хотод амьдарч, сургаал айлдаж байсан түүхтэй. [[13-р зуун|13-р зуунд]] энэ хотыг монголчууд эзэлж байсан. Дараа нь 1387 онд [[Доголон Төмөр]] довтлов. Хотыг эзэлсэн боловч бараг тэр даруй төмрийн дархан Али Кочапын удирдлага дор бослого гарчээ. Ард түмний уур хилэн Төмөрийн цэргүүд болон татвар хураагчдын эсрэг байв. Бослогыг дарах үеэр Төмөр туйлын харгислал үзүүлж хотын 70,000 хүртэлх иргэнийг алж, толгойг нь цамхаг барихад ашигласан гэж ярьдаг. Гэсэн хэдий ч газар зүйн давуу талтай байршлынхаа ачаар Сафавидын үед Эсфахан хотыг хурдан сэргээн босгосноор цэцэглэн хөгжсөн байна. Эсфаханы хөгжлийн алтан үе нь 16-р зуунд Шах I Аббас (1587–1629)-ын үед эхэлсэн бөгөөд тэрээр хотыг Сафавидын нийслэл болгож, зуу гаруй жилийн турш эзэмшиж байжээ. Аббасын хаанчлалын үед Эсфахан нь европчуудыг гайхшируулсан цэцэрлэгт хүрээлэн, номын сан, сүм хийдүүдээрээ бахархдаг байв. Персүүд энэ хотыг "дэлхийн хагас" гэсэн утгатай "Накш-и-Жахан" гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд энэ нь Эсфаханыг үзэх нь дэлхийн талыг үзсэнтэй адил гэсэн утгатай юм. Энэ нь ойролцоогоор 600,000 хүн амтай дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг байсан. 163 сүм, 48 медресе, 1801 дэлгүүр, 263 нийтийн халуун усны газартай байв. 1722 онд Эсфаханыг удаан бүслэлтийн дараа Афганистан эзлэн авч, дээрэмдэж, хотын ихэнх хэсгийг балгас болгосон. Энэ нь худалдааны хямд далайн зам нээгдсэнтэй зэрэгцэн аажмаар хотын бууралтад хүргэсэн. Эсфахан хот 18-р зууны дунд үед Ираны нийслэл гэсэн статусаа алджээ. Өнөөдөр Эсфахан хот нь Ираны гурав дахь том хот бөгөөд хивс, нэхмэл эдлэл, ган, гар урлалын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Эсфахан нь туршилтын цөмийн реактор болон цөмийн түлш үйлдвэрлэх дэд бүтцийн төв юм. Эсфаханы гангийн үйлдвэр нь тус бүс нутгийн хамгийн том үйлдвэрүүдийн нэг юм. Эсфахан хотод томоохон газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар баригдсан металлургийн үйлдвэр, агаарын цэргийн бааз, мөн Украин-Ираны хамтарсан, 2014 он хүртэл [[Ан-140]] онгоц угсардаг байсан HESA нисэх онгоц үйлдвэрлэх үйлдвэр байрладаг. tt3em9k6p1y8w1q133cd23ebdzji8am 0 147138 862452 2026-07-20T08:21:27Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Эсфахан муж''' ([[Перс хэл|перс.]] اصفهان‎ — ''Ostān-e Esfahān,'' [[Англи хэл|англи.]] ''Isfahan province'' ) - [[Иран]] улсын 31 мужийн (остан) нэг юм. Ираны төв хэсэгт байрладаг энэ мужийн засаг захиргааны төв нь [[Эсфахан]] хот юм. Мужийн томоохон хотууд: Кашан (250,000), Хомейнишахр (220..." 862452 wikitext text/x-wiki '''Эсфахан муж''' ([[Перс хэл|перс.]] اصفهان‎ — ''Ostān-e Esfahān,'' [[Англи хэл|англи.]] ''Isfahan province'' ) - [[Иран]] улсын 31 мужийн (остан) нэг юм. Ираны төв хэсэгт байрладаг энэ мужийн засаг захиргааны төв нь [[Эсфахан]] хот юм. Мужийн томоохон хотууд: Кашан (250,000), Хомейнишахр (220,000), Нажафабад (210,000), Шахиншахр (130,000), Шахреза (110,000) зэрэг юм. Эсфахан мужийн нутаг дэвсгэр нь 107,029 км², хүн ам нь 4,559,256 (2006). Хүн амын дийлэнх нь перс гаралтай бөгөөд Кашкай нүүдэлчид тус мужийн өмнөд хэсэгт амьдардаг. Мөн Гүрж (Ферейдан) болон Армени гаралтай хүмүүс байдаг ажээ. == Засаг захиргааны хуваарь == Эсфахан муж 22 шахрестан (сум)-д хуваагдана. # Аран-и-Бидгол (Aran-o-Bidgol) # Борхар-э-Меймех (Borkhar-o-Meymeh) # Голпайеган (Golpayegan) # Исфахан (Isfahan) # Кашан (Kashan) # Ленжан (Lenjan) # Мобареке (Mobarakeh) # Наин (Nain) # Нетенз (Natanz) # Нажафабад (Najafabad) # Семиром (Semirom) # Доод Семиром (Lower Semirom) # Тиран-и-Корун (Tiran-o-Korun) # Фаридан (Fereydan) # Фелавержан (Falavarjan) # Ферейдуншехр (Fereydunshahr) # Хансар (Khansar) # Хомейнишахр (Khomeinishahr) # Чадеган # Шахиншахр о Мейме (Shahinshahr o Meymeh) # Шехреза (Shahreza) # Ардестан (Ardestan) == Эдийн засаг == Эсфахан муж нь Ираны томоохон аж үйлдвэрийн төв юм. Аж үйлдвэрийн салбарын хурдацтай хөгжил нь тус мужийг эдийн засгийн хамгийн чухал төвүүдийн нэг болгосон бөгөөд энэ салбарт маргаангүй тэргүүлэгч Тегеран мужийг эс тооцвол Эсфаханы гүйцэтгэлийн үзүүлэлтүүдтэй маш ойрхон байна. Эдийн засгийн гол салбаруудад нэхмэл, төмөрлөгийн аж үйлдвэр, химийн бодис, газрын тос боловсруулах, цахилгаан инженерчлэл, агаарын тээврийн, автомашин, эмийн үйлдвэрлэл, хүнсний үйлдвэрлэл, гутал, эрчим хүч (цөмийн эрчим хүч орно), худалдаа, тээвэр, хөдөө аж ахуй (улаан буудай, буурцагт ургамал, хүнсний ногоо, цитрус жимс, усан үзэм, анар, хөвөн, самар, цэцэг, ялангуяа сарнай), аялал жуулчлал, зэс, хар тугалга-цайрын хүдрийн олборлолт, барилгын чулуу зэрэг орно. 55b2dgy2k5ttahhm7341fdk9rtdep5z 0 147139 862454 2026-07-20T08:46:47Z ~2026-40812-57 106105 Хуудас үүсгэв: "Энэ жагсаалтад 2021 оны 12 сарын байдлаар нарнаас хамгийн хол байгаа жижиг гаригуудыг оруулсан. Биетүүдийг тойрог замынх нь тооцоолсон афелионоор биш харин одоогоор нарнаас хэр хол байгаагаар нь ангилсан. Тэд байнга хөдөлгөөнд байдаг учраас жагсаалт нь ца..." 862454 wikitext text/x-wiki Энэ жагсаалтад 2021 оны 12 сарын байдлаар нарнаас хамгийн хол байгаа жижиг гаригуудыг оруулсан. Биетүүдийг тойрог замынх нь тооцоолсон афелионоор биш харин одоогоор нарнаас хэр хол байгаагаар нь ангилсан. Тэд байнга хөдөлгөөнд байдаг учраас жагсаалт нь цаг хугацааны эрхээр өөрчлөгдөж байдаг. Зарим нь нар луу дөхөж байхад зарим нь холдож байдаг. Хол байгаа сүүлт оддыг илрүүлэхэд хэцүү гэхдээ наранд дөхөөд ирэхээрээ халж , гэрэлтдэг толгой буюу кома нь гарч ирдэг болохоор арай сайн харагддаг. Зайг нь одон орны нэгжээр AU буюу нар-дэлхийн хоорондох зайг хэмждэг. Энэ зай нь ирээдүйд эдгээр зүйлүүдийн хүрч болох хамгийн бага (перихелион) эсвэл хамгийн их( апелион) зай биш. Энэ жагсаалтад одоогоор нарнаас 15 тэрбум км зайд буюу 100 гаруй AU зайд орших параболик сүүлт оддыг оруулаагүй боловч дурангаар ажиглахад хэтэрхий хол байгаа параболик сүүлт оддын ойролцоох оддыг ч оруулаагүй . Далай ван гаригаас цааших биетүүдийг тойрог зам нь зөв эсэхийг нь баталгаажуулах гэж олон сар жилээр судалж байж олон нийтэд зарладаг. Нарнаас маш хол , дээр нь тэнгэрээр маш удаан нүүдэг болохоор эдгээр биетийг хараад яг хаагуур нь яваад байгааг таамаглахад хэдэн жил шаарддаг. Жишээлбэл; 2018 онд Скотт Шэппард гэдэг хүн 2018 AG37нэртэй хамгий хол биетийг олсон ч гэсэн бүр гурван жилийн дараа 2021 оны 2 сард л албан ёсоор зарлаж байсан pqqebe06q4toaiv7dt46tjbvhjz44dd 0 147140 862458 2026-07-20T09:13:04Z Puuuujiikaaa 106106 Хуудас үүсгэв: "Аторвастатин Аторвастатин бол зүрх судасны өвчнөөс сэргийлэхэд өндөр эрсдэлтэй хүмүүст болон липидийн түвшин хэвийн бус үед хэрэглэдэг статин эмийн бэлдмэл билээ. Зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд статинууд эхний ээлжийн эмчилгээ болдог. Э..." 862458 wikitext text/x-wiki Аторвастатин Аторвастатин бол зүрх судасны өвчнөөс сэргийлэхэд өндөр эрсдэлтэй хүмүүст болон липидийн түвшин хэвийн бус үед хэрэглэдэг статин эмийн бэлдмэл билээ. Зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд статинууд эхний ээлжийн эмчилгээ болдог. Энэ эмийг амаар уух хэлбэрээр хэрэглэдэг. Түгээмэл гаж нөлөөнд үе мөчний өвдөлт, суулгалт, хүчилжилт, дотор муухайрах, булчингийн өвдөлт илрэнэ. Ноцтой гаж нөлөөнд рабдомиолиз, элэгний асуудал, чихрийн шижин орж болно. Жирэмсний үед хэрэглэвэл ураг гэмтэх магадлалтай юм. Бусад бүх статинуудын нэгэн адил аторвастатин нь элэгэнд байрлах, холестерин үйлдвэрлэхэд оролцдог. HMG-CoA редуктаза гэдэг ферментийг дарангуйлж ажилладаг. Аторвастатиныг 1986 онд патентжуулж, 1996 онд АНУ-д эмнэлгийн зориулалтаар хэрэглэхийг зөвшөөрсөн байна. Энэ эм нь Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын чухал эмийн жагсаалтад орсон. Мөн энэ нь жинхэнэ бус хэлбэрээр ч худалдаанд байдаг. 2021 онд АНУ-д хамгийн олон удаа бичигдсэн эм болсон бөгөөд 28 сая гаруй өвчтөнд зориулж 116 сая гаруй жор бичигдсэн байдаг. h33cxak1dgvm0nkwa49gvjvu4do08z5 862459 862458 2026-07-20T09:49:48Z Puuuujiikaaa 106106 862459 wikitext text/x-wiki Аторвастатин [[Аторвастатин бол зүрх судасны өвчнөөс сэргийлэхэд өндөр эрсдэлтэй хүмүүст болон липидийн түвшин хэвийн бус үед хэрэглэдэг статин эмийн бэлдмэл билээ. Зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд статинууд эхний ээлжийн эмчилгээ болдог. Энэ эмийг амаар уух хэлбэрээр хэрэглэдэг.]] Түгээмэл гаж нөлөөнд үе мөчний өвдөлт, суулгалт, хүчилжилт, дотор муухайрах, булчингийн өвдөлт илрэнэ. Ноцтой гаж нөлөөнд рабдомиолиз, элэгний асуудал, чихрийн шижин орж болно. Жирэмсний үед хэрэглэвэл ураг гэмтэх магадлалтай юм. Бусад бүх статинуудын нэгэн адил аторвастатин нь элэгэнд байрлах, холестерин үйлдвэрлэхэд оролцдог. HMG-CoA редуктаза гэдэг ферментийг дарангуйлж ажилладаг. Аторвастатиныг 1986 онд патентжуулж, 1996 онд АНУ-д эмнэлгийн зориулалтаар хэрэглэхийг зөвшөөрсөн байна. Энэ эм нь Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын чухал эмийн жагсаалтад орсон. Мөн энэ нь жинхэнэ бус хэлбэрээр ч худалдаанд байдаг. 2021 онд АНУ-д хамгийн олон удаа бичигдсэн эм болсон бөгөөд 28 сая гаруй өвчтөнд зориулж 116 сая гаруй жор бичигдсэн байдаг. lldc17jswez877da3kq8moauase0kc8 862461 862459 2026-07-20T09:51:12Z Puuuujiikaaa 106106 862461 wikitext text/x-wiki Аторвастатин [[Аторвастатин бол зүрх судасны өвчнөөс сэргийлэхэд өндөр эрсдэлтэй хүмүүст болон липидийн түвшин хэвийн бус үед хэрэглэдэг статин эмийн бэлдмэл билээ. Зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд статинууд эхний ээлжийн эмчилгээ болдог. Энэ эмийг амаар уух хэлбэрээр хэрэглэдэг.]] Түгээмэл гаж нөлөөнд үе мөчний өвдөлт, суулгалт, хүчилжилт, дотор муухайрах, булчингийн өвдөлт илрэнэ. Ноцтой гаж нөлөөнд рабдомиолиз, элэгний асуудал, чихрийн шижин орж болно. Жирэмсний үед хэрэглэвэл ураг гэмтэх магадлалтай юм. Бусад бүх статинуудын нэгэн адил аторвастатин нь элэгэнд байрлах, холестерин үйлдвэрлэхэд оролцдог. HMG-CoA редуктаза гэдэг ферментийг дарангуйлж ажилладаг. Аторвастатиныг 1986 онд патентжуулж, 1996 онд АНУ-д эмнэлгийн зориулалтаар хэрэглэхийг зөвшөөрсөн байна. Энэ эм нь Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын чухал эмийн жагсаалтад орсон. Мөн энэ нь жинхэнэ бус хэлбэрээр ч худалдаанд байдаг. 2021 онд АНУ-д хамгийн олон удаа бичигдсэн эм болсон бөгөөд 28 сая гаруй өвчтөнд зориулж 116 сая гаруй жор бичигдсэн байдаг. [[Эмийн ургамал]] 1gk5kc7uhx7lr7vd3bnjlokn8p1y2s7 0 147141 862460 2026-07-20T09:51:11Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Palau generalitat9.jpg|thumb]] '''Валенсиа (Өөртөө засах нийгэмлэг)''' ([[Испани хэл|испани.]] ''Valencia, Comunidad Valenciana'', [[Валенс хэл|валенс.]] ''València, Comunitat Valenciana'') — Испанийн хаант улсын дорно хэсэгт орших өөртөө засах нийгэмлэг. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь — [[Валенси]]..." 862460 wikitext text/x-wiki [[Файл:Palau generalitat9.jpg|thumb]] '''Валенсиа (Өөртөө засах нийгэмлэг)''' ([[Испани хэл|испани.]] ''Valencia, Comunidad Valenciana'', [[Валенс хэл|валенс.]] ''València, Comunitat Valenciana'') — Испанийн хаант улсын дорно хэсэгт орших өөртөө засах нийгэмлэг. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь — [[Валенси]] юм. Тус бүс нутаг нь Аликанте, Кастельон болон Валенсиа гэсэн 3 мужид хуваагддаг байна. [[Файл:Localització de la Comunitat Valenciana respecte a Espanya.svg|thumb|373x373px|Валенсиа (Өөртөө засаг нийгэмлэг)-ийн газрын зураг]] Валенсиа нь [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эргийн 518 км урт хэсгийг эзэлдэг, 23,255 хавтгай дөрвөлжин километр талбайг хамардаг бөгөөд 4,935,010 хүн амтай (2017). Тус бүс нутгийн хил хязгаар нь түүхэн Валенсиа хаант улсын хил хязгаартай дүйцдэг байна. == Түүх == Өнөөгийн Валенсиагийн үүсэл нь [[13-р зуун|13-р зуунд]] бий болсон хуучин [[Валенсиа хаант улс|Валенсиа хаант улсаас]] эхтэй. I Жеймс 1208 онд Реконкиста хийж, Арагон болон Каталан ард түмнийг Исламын Тайфагийн эзлэн түрэмгийллээс чөлөөлж, 1238 онд Арагоны титэмд харьяалагддаг гурав дахь бие даасан улс болох Валенсиа хаант улсыг байгуулсан. 1707 онд Испанийн залгамжлалын дайны үеэр болон Нуева Плантагийн зарлигаар V Филип хаан Валенсиа хаант улсыг хуучин Арагоны титэмд харьяалагддаг бусад мужуудын нэгэн адил [[Кастилийн хаант улс]] болон түүний хуулиудад хэсэгчилсэн автономит эрх олгосон. Үүний үр дүнд өмнө нь байгуулагдсан байгууллагууд болон хуулиудыг цуцалж, Валенсиа хэлийг албан ёсны байгууллагууд болон сургуулиудад хориглосон юм. [[Бурбон|Бурбонуудын]] үед Испанийн Хабсбургийн хаант улсаас илүү төвлөрсөн шинэ хаант улс байгуулагдсан байна. Орчин үеийн Испанийн Өөртөө засах Валенсиа нийгэмлэг өөрийн засаглалыг олж авах анхны оролдлого нь 1936 онд [[Испанийн Хоёрдугаар Бүгд Найрамдах Улс|Испанийн Хоёрдугаар Бүгд Найрамдах Улсын]] үед өрнөсөн юм. Гэсэн хэдий ч [[Испанийн иргэний дайн|Испанийн Иргэний дайн]] эхэлж, автономит болох хүслийг хойшлуулсан байна. 1977 онд [[Франсиско Франко|Франсиско Франкогийн]] дарангуйллын дараа Валенсиа нутаг хэсэгчилсэн автономит эрхтэй болсон бөгөөд Валенсиа улсын Автономитоос өмнөх Зөвлөл ([[Испани хэл|испани.]] ''Consell Pre-autonòmic del País Valencià'')-ийг байгуулсан бөгөөд 1982 онд өөрийгөө удирдах нь эцэстээ Өөртөө засах тухай хуультай болж, Валенсиагийн Ерөнхий захиргааны харьяанд хэд хэдэн орон нутгийн засаг захиргааг байгуулсан. == Улс төрийн нөхцөл байдал == 1975-1978 онд Испанид ардчиллыг сэргээн босгох үеэр үндсэрхэг үзэлтэй болон бүс нутгийн үзэлтэй намууд Испанийн зарим нутаг дэвсгэрт өөртөө засах удирдлагыг дэмжиж байв. 1978 оны Үндсэн хууль нь түүх, соёлын холбоотой мужуудаас [[Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг]] байгуулах хууль эрх зүйн үндэслэлийг бий болгосон. Үүний үр дүнд Валенсиа өөрийн гэсэн засаглалын байгууллагуудтай болж, 1982 онд Испанийн Дээд шүүхээс баталсан Өөртөө засах тухай анхны хуулийг баталснаар Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг гэж тунхагласан. Бүх нийгэмлэгүүд Испанийн парламентын тогтолцооны хүрээнд байгуулагдсан бөгөөд засгийн газар нь үндсэн эрх мэдэлтэй байв. "Ерөнхийлөгч" нь хууль тогтоох байгууллагын дэмжлэгээс хамаардаг бөгөөд гишүүд нь түүнийг олонхийн саналаар сонгодог. Өөртөө засах тухай шинэ хуулийг 2006 онд баталсан. Валенсиагийн засгийн газрыг гурван байгууллагаас бүрдсэн Женералитат Валенсиа төлөөлдөг байна. Үүнд: * Хууль тогтоох салбар болох Валенсиагийн Ерөнхий Зөвлөл нь пропорциональ төлөөллийн системээр 4 жилийн хугацаатай сонгогдсон хамгийн багадаа 92 төлөөлөгчтэй. * Ерөнхий захиргааны Зөвлөл Ерөнхийлөгчийг сонгодог бөгөөд тэрээр Зөвлөлөөс дэмжлэг авах ёстой. Одоогийн ерөнхийлөгч бол Карлос Масон (Ардын нам) юм. * Валенсиагийн Ерөнхий захиргааны Зөвлөл нь Ерөнхийлөгчийн тэргүүлдэг бөгөөд томилдог гишүүдээс бүрддэг гүйцэтгэх эрх мэдлийн хамтын байгууллага юм. == Спорт == [[Хөлбөмбөг]] бол Валенсиагийн хамгийн алдартай спорт юм. Хот, тосгон бүр өөрийн гэсэн багтай бөгөөд одоогоор Ла Лига буюу Примерад гурван баг тоглож байна: [[Валенсиа (хөлбөмбөгийн баг)|Валенсиа]], Вильярреал, Леванте. Мөн Алкояно, Кастеллон, Эльче, Эркулес зэрэг бусад томоохон багууд байдаг. Мэргэжлийн [[Сагсан бөмбөг|сагсан бөмбөгийг]] дээд Лигт [[Валенсиа (сагсан бөмбөгийн баг)|Валенсиа]] гэдэг баг төлөөлдөг. Эмэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн баг болох Валенсиа Баскет нь Испанийн аварга, Евролигийн хоёрдугаар байрын эзэн юм. 1996-2012 онуудад оршин тогтнож байсан эмэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн клуб болох "Рос Касарес" нь улсын аварга, Евролигийн олон удаагийн ялагч байсан. f4zhwdb6ndc9njz5avn12typpfxlaat 0 147142 862462 2026-07-20T10:12:35Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Валенсиа хаант улс''' ([[Каталан хэл|катал.]] ''Regne de València'', [[Испани хэл|испан:]] ''Reino de Valencia, 14-1707'') - Арагоны титмийн бүрэлдэхүүн багтаж байсан бөгөөд [[15-р зуун|15-р зууны]] сүүл үеийн Арагон-Кастилийн холбооны дараа Испанийн хаант засаглалын нэг хэсэг болсон у..." 862462 wikitext text/x-wiki '''Валенсиа хаант улс''' ([[Каталан хэл|катал.]] ''Regne de València'', [[Испани хэл|испан:]] ''Reino de Valencia, 14-1707'') - Арагоны титмийн бүрэлдэхүүн багтаж байсан бөгөөд [[15-р зуун|15-р зууны]] сүүл үеийн Арагон-Кастилийн холбооны дараа Испанийн хаант засаглалын нэг хэсэг болсон улс. Төв нь [[Валенси]] хот юм. 1238 оны 10-р сарын 9-нд болсон Реконкистагийн үеэр Арабуудаас Валенси хотыг эргүүлэн авсан Арагоны I Жеймс хаан Валенсиагийн хуучин Тайфагийн нутаг дэвсгэр дээр Валенсиа хаант улсыг байгуулжээ. [[13-р зуун|13-р зууны]] турш хаант улсын нутаг дэвсгэр Арагоны байлдан дагуулал болон Кастилийн хил хязгаарын гэрээгээр өргөжсөн юм. [[Хабсбург угсаа|Хабсбург угсааны]] эрх мэдлийн Испанийн хаант улсын үед хууль ёсны хувьд бие даасан хэвээр байсан бөгөөд Валенсиа нь дэд хаантай байжээ. 17-р зууны эхэн үе хүртэл [[III Фелипе]] ([[Испани хэл|испани.]] ''Felipe III'') хаанд хөөгдсөн араб хүн амын нэлээд хэсэг нь хаант улсад үлдэж байсан. Валенсиа хаант улсыг Испанийн титмийн бусад хэд хэдэн бие даасан нэгжийн хамт [[Бурбон]] [[Бурбон|угсааны]] Испанийн анхны хаан [[V Фелипе|V]] [[V Фелипе|Фелипе]] &#x20;''(Felipe V'') 1707 онд татан буулгасан байна. ifv4ddw760pw8ezxrhy7w8cc3qo95r0 862463 862462 2026-07-20T10:13:11Z Avirmed Batsaikhan 53733 862463 wikitext text/x-wiki '''Валенсиа хаант улс''' ([[Каталан хэл|катал.]] ''Regne de València'', [[Испани хэл|испан:]] ''Reino de Valencia,'' 1238-1707) - Арагоны титмийн бүрэлдэхүүн багтаж байсан бөгөөд [[15-р зуун|15-р зууны]] сүүл үеийн Арагон-Кастилийн холбооны дараа Испанийн хаант засаглалын нэг хэсэг болсон улс. Төв нь [[Валенси]] хот юм. 1238 оны 10-р сарын 9-нд болсон Реконкистагийн үеэр Арабуудаас Валенси хотыг эргүүлэн авсан Арагоны I Жеймс хаан Валенсиагийн хуучин Тайфагийн нутаг дэвсгэр дээр Валенсиа хаант улсыг байгуулжээ. [[13-р зуун|13-р зууны]] турш хаант улсын нутаг дэвсгэр Арагоны байлдан дагуулал болон Кастилийн хил хязгаарын гэрээгээр өргөжсөн юм. [[Хабсбург угсаа|Хабсбург угсааны]] эрх мэдлийн Испанийн хаант улсын үед хууль ёсны хувьд бие даасан хэвээр байсан бөгөөд Валенсиа нь дэд хаантай байжээ. 17-р зууны эхэн үе хүртэл [[III Фелипе]] ([[Испани хэл|испани.]] ''Felipe III'') хаанд хөөгдсөн араб хүн амын нэлээд хэсэг нь хаант улсад үлдэж байсан. Валенсиа хаант улсыг Испанийн титмийн бусад хэд хэдэн бие даасан нэгжийн хамт [[Бурбон]] [[Бурбон|угсааны]] Испанийн анхны хаан [[V Фелипе|V]] [[V Фелипе|Фелипе]] &#x20;''(Felipe V'') 1707 онд татан буулгасан байна. 0yfa4xldenvo88nt9g82ubpef28swns 0 147143 862464 2026-07-20T10:27:45Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:COA Habsburg early crest.svg|thumb]] '''Хабсбург угсаа''' ([[Герман хэл|герман:]] ''Habsburger'') - Дундад зууны болон орчин үеийн Европын хамгийн хүчирхэг хааны угсааны нэг. 1342 оноос хойш тэд Австри улсыг тасралтгүй захирч, 1438 оноос (1742-1745 онуудад богино хугацаанд завсарлагата..." 862464 wikitext text/x-wiki [[Файл:COA Habsburg early crest.svg|thumb]] '''Хабсбург угсаа''' ([[Герман хэл|герман:]] ''Habsburger'') - Дундад зууны болон орчин үеийн Европын хамгийн хүчирхэг хааны угсааны нэг. 1342 оноос хойш тэд Австри улсыг тасралтгүй захирч, 1438 оноос (1742-1745 онуудад богино хугацаанд завсарлагатайгаар) [[Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн|Ариун Ромын эзэнт гүрний]] хаан ширээнд сууж байгаад Эзэнт улсыг 1806 онд задарсны дараа тэд олон үндэстний Австри (1804–1867) болон [[Австри-Унгар|Австри-Унгарын эзэнт]] [[Австри-Унгар|улсыг]] (1867–1918) удирдаж байжээ. Эдгээр бүх муж улсын захирагчид Вена дахь [[Хофбургийн ордон|Хофбургийн ордонд]] оршин суудаг байжээ. Хабсбург угсааныхан янз бүрийн цаг үед бусад хэд хэдэн улсыг захирч байжээ. Үүнд: * 1306–1307, 1437–1439, 1453–1457, 1526–1618 болон 1621 оноос хойш [[Бохеми]] буюу [[Чех]]; * 1306–1307, 1575–1586 онд [[Польш]]; * 1437–1439, 1445–1457 болон 1526 оноос хойш [[Унгар]]; * 1437–1439, 1445–1457 болон 1526 оноос хойш [[Хорват]]; * 1516–1700 онд [[Испани]]; * 1516–1735 онд [[Неаполийн вант улс]]; * 1580–1640 онд [[Португал]]; * 1690 оноос хойш [[Трансильвани]]; * 1737 оноос хойш [[Тоскан]]; * 1740-1814 онд [[Парма]]; * 1740-1814 оны [[Модена ба Режжио|Модена]] [[Модена ба Режжио|ба Режжио]]. * 1863-1867 оны [[Мексик]] k6ny6yxf5bsu7dfazyiekrj6g44hmm3 0 147144 862467 2026-07-20T11:37:03Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:The Kingdom of naples with administrative divisions as they were in 1454.png|thumb|Неаполийн вант улсын газрын зураг, 1454 он.]] '''Неаполийн вант улс''' ([[Итали хэл|итали:]] ''Regno di Napoli'', [[Неаполитан хэл|неапол.]] ''Regno 'e Napule'', [[Латин хэл|латин:]] ''Regnum Neapolitanum'') - 12-19-р зууны үед өнөөгийн Италийн өмнөд..." 862467 wikitext text/x-wiki [[Файл:The Kingdom of naples with administrative divisions as they were in 1454.png|thumb|Неаполийн вант улсын газрын зураг, 1454 он.]] '''Неаполийн вант улс''' ([[Итали хэл|итали:]] ''Regno di Napoli'', [[Неаполитан хэл|неапол.]] ''Regno 'e Napule'', [[Латин хэл|латин:]] ''Regnum Neapolitanum'') - 12-19-р зууны үед өнөөгийн Италийн өмнөд хэсэгт орших, одоогийн Италийн Кампаниа, Апулия, Калабриа, Базиликата, Молизе, Абруццо зэрэг бүс нутгуудын нутаг дэвсгэрийг эзэлж байсан улс юм. == Түүх == 1503-1734 онуудад Неаполийн вант улс албан ёсоор оршин тогтнож байгаа мэт үлдсэн ч тусгаар тогтнолоо алджээ. Неаполийн хаадууд нь дараалан Арагоны II Фердинанд (Неаполд III Фердинанд) болон түүний залгамжлагчид болох Испанийн [[Хабсбург угсаа|Хабсбург]] [[Хабсбург угсаа|угсааныхан]] (V Карл Хабсбург, II Фелипе, III Фелипе, IV Фелипе, II Карлос) байв. Энэ хугацаанд Өмнөд Итали болон [[Газар дундын тэнгис]] дэлхийн улс төрийн хоёрдогч талбар болж хувирав. Америкт өргөн уудам газар нутгийг эзлэн авах, голчлон Хойд Итали, Нидерландад төвлөрсөн Францтай хийсэн мөргөлдөөн, Голландын хувьсгал, [[Гучин жилийн дайн]] болон түүний дараа гарсан бусад Европын дайнууд Испанийн хаадын анхаарлыг татсан бол Өмнөд Итали "дэлхийн эзэнт гүрэн"-ийн алслагдан мартагдсан муж болжээ. 4a731rkmff6erfqngjwopucjwroxsbm