Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 958 874841 874839 2026-11-03T12:32:00Z Avirmed Batsaikhan 53733 874841 wikitext text/x-wiki {{For|Монгол улсын далбаануудын|Монголын сүлд, далбааны жагсаалт}} {{Инфобокс далбаа | Name = Монгол | Image = Flag of Mongolia.svg | Nickname = Монголын Төрийн далбаа | Use = 111000 | Symbol = {{FIAV|111000}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion = 1:2 | Adoption = {{Start date and age|1945|07|10|df=yes}} (одтой анхны хувилбар)<br>{{Start date and age|1992|02|12|df=yes}} (одыг халсан)<br>{{Start date and age|2011|07|08|df=yes}} (өнгийг стандартчилсан) | Design = Улаан, хөх, улаан өнгийн босоо гурван зурвасаас бүрдэх ба ишний талын улаан зурвас дээр [[Соёмбо]] тэмдэг байрлана. | Designer = [[Додийн Чойдог]] }} [[Image:Flag of Mongolia (1992-2011).svg|thumb|Монгол Улсын төрийн далбаа (1992-2011), 1:2|271x271px]] '''[[Монгол Улс|Монгол Улсын]] [[төрийн далбаа]]''' нь Монгол Улсын 1992 оны Үндсэн хууль хүчин төгөлдөр болсон цагаас буюу 1992 оны [[2 сарын 12|2-р сарын 12]]-ноос хэрэглэгдэж эхэлсэн. Үндсэн хуулийн 12-р зүйлийн 4 дэх хэсэгт: "Монгол Улсын төрийн далбаа нь улаан, хөх, улаан хосолсон өнгөтэй байна. Далбааны гурав хуваасны нэгийн хэмжээтэй дундах хэсэг нь мөнх тэнгэрийн хөх, түүний хоёр тал нь мандан бадрахын бэлгэдэл улаан өнгөтэй байна. Далбааны ишин талын улаан дэвсгэрийн төв хэсэгт алтан [[соёмбо]] байрлуулна. Далбааны өргөн, урт нь 1:2-ын харьцаатай байна." гэж заажээ.<ref>{{Cite web |url=https://www.legalinfo.mn/law/details/367 |title=Төрийн далбааны өдөр ба түүх |access-date=2019-05-06 |archive-date=2019-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530064907/https://www.legalinfo.mn/law/details/367 |url-status=dead }}</ref> Монгол Улсын Үндсэн хуульд “Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлын бэлгэ тэмдэг нь Төрийн сүлд, туг, далбаа, тамга, дуулал мөн.  Төрийн сүлд, туг, далбаа, дуулал нь Монголын ард түмний түүхэн уламжлал, хүсэл тэмүүлэл, эв нэгдэл, шударга ёс, цог хийморийг илэрхийлнэ” хэмээн заажээ. Төрийн далбаан дээр дүрсэлсэн '''[[Соёмбо]]''' тэмдэг нь Анхдугаар богд [[Занабазар]] 1686 онд бүтээсэн 90 гаруй Соёмбо үсгийн бүх шинжийг агуулсан толгой үсэг юм. Түүний бэлгэдэл нь Монгол Улс эгнэгт мандан бадарч, Монголын ард түмэн эв найрамдалтай, шударга ёсыг сахин, гадаад, дотоодын дайснаа дарж, өнөр өтгөн болж, цэцэглэн хөгжих гүн утгыг агуулдаг байна.   '''Монгол улсын төрийн далбааны өдрий'''г Улсын Их Хурал 2008 онд Монгол төрийн бэлгэ тэмдэг болсон Төрийн далбаандаа хүндэтгэлтэй хандах, түүхт ёс, түүхэн уламжлалаа нандигнан өвлөх, үндэсний эв нэгдлийг бэхжүүлэх зорилгоор Төрийн далбааны өдөртэй болох хуулийг баталсан. '''2009''' оноос жил бүрийн 7-р сарын 10-нд тэмдэглэж буй бөгөөд энэ өдөр алтан соёмбот Төрийн далбаагаа мандуулдаг болжээ. Харин '''2010''' оноос тухайн үеийн Монгол улсын [[Төрийн ёслолын алба|Төрийн ёслолын албаны]] дарга А.Батсайханы гаргасан санаачилгаар уг өдөр 1991 оноос хойш хийгээгүй байсан [[Монгол Улсын Цэргийн ёслолын жагсаал|Монгол Улсын Цэргийн ёслолын жагсаалыг]] сэргээж, төрийн далбаагаа нийслэлийн төв талбай буюу Д.Сүхбаатарын талбайд мандуулж хүндэтгэл үзүүлж цэргийн ёслолын жагсаал үйлддэг болсон байна. ==Өнгө, хэмжээ== Монгол Улсын [[Төрийн ёслолын алба|Төрийн ёслолын албанаас]] 2010 онд санаачилсаны дагуу Стандарт хэмжил зүйн газар 2012 оны 2 дугаар сарын 22-ноос MNS 6262:2011 стандарт (Монгол Улсын Төрийн далбаа. Ерөнхий шаардлага) (Mongolian State Flag. General requirements)- баталж мөрдөж эхэлсэн байна.<ref>{{Webarchiv|url=http://news.gogo.mn/r/89840 |wayback=20190506161504 |text=Монгол Улсын төрийн далбааны стандарт |archiv-bot=2025-04-29 09:19:01 InternetArchiveBot }} 2011 Монгол Контент ХХК</ref> {| class=wikitable width=60% style="text-align:center;" |- ! Систем !style="background:#E60019"| Улаан !style="background:#0066B3"| Хөх !style="background:#FFD400"| Шар |- | [[RGB өнгөний орон зай|RGB]]|| 218-32-49 || 0-102-178 || 255-211-0 |- | [[CMYK]]|| 10-100-90-0 || 100-60-0-0 || 0-15-100-0 |} Стандартын 2.1-д заасан зориулалтаар төрийн далбааг үйлдэх, дүрслэх (оёх, зурах, сийлэх, хэвлэх, хатгах, наах, цоолборлох, барлах)-д иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллага энэхүү стандартыг заавал дагаж мөрдөнө гэжээ. == Монгол Улсын Төрийн далбааг байнга мандуулах болон байршуулах газрууд == '''Монгол Улсын Төрийн далбааг''' • [[Төрийн ордон|Монгол Улсын Төрийн ордон]] • Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн өргөө • Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг даргын ажлын байр • Монгол Улсаас гадаад орон, олон улсын байгууллагад суугаа дипломат болон худалдааны бүрэн эрхт төлөөлөгч, консулын байранд '''байнга мандуулна.''' '''Монгол Улсын Төрийн далбааг''' • Улсын Их Хурлын чуулган, Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл, Үндсэн хуулийн цэц, бүх шатны шүүхийн хуралдааны танхим • Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, Ерөнхий сайд, Үндсэн хуулийн цэцийн албан тасалгаа • Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, бүх шатны засаг даргын албан тасалгаа • Монгол Улсаас гадаад улс, олон улсын байгууллагад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүн болон худалдааны бүрэн эрхт төлөөлөгч, консулын албан тасалгаа • Хилийн төлөөлөгч, хилийн анги, салбарын даргын албан тасалгаанд '''байнга байршуулна'''. == Монгол Улсын Төрийн далбааны түүх == Монгол Улс одоогийн Төрийн далбааг 1992 оноос хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд өмнө нь 1911, 1924, 1940, 1945, 1960 онд Төрийн далбаагаа шинэчилж байсан түүхтэй. {| class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="5px" border="0" !Далбаа !Түүх |- ! [[File:Golden sun and moon of the Xiongnu 2.jpg|Хүннүгийн алтан нар сартай сүлд, Тахилын хотгор|center|150px]][[Файл:Standards of Genghis Khan.png|204x204px]] |Монголын анхны төрт [[Хүннү улс|Хүннү гүрний]] туг далбааны талаар нарийвчлалтай баттай нотолгоо олдоогүй ч, одоогоор олдоод байгаа шинжлэх ухааны нотолгооноос үзэхэд хүннүчүүдийн сүлд нь наран, саран байсан ажээ. Мөн [[Кидан|Кидан Улс]]ын үеийн туг нь ланзан хэлбэрт дүрс болоод мөн наран, саран байсан гэх ба Хятадын болон Солонгосын зарим сударт "Ляо нүүдэлчдийн хийсэх өнгө нь сар, нар болно" хэмээсэн байдаг байна. {{seealso|Есөн хөлт цагаан туг}} [[Чингис хаан]] 1206 онд [[Их Монгол Улс|Их Монгол]]ын тулгар төрийг байгуулж хүннүгийн үеэс уламжлагдан ирсэн есөн хөлт, есөн хэлт, есөн манжлагат төрийн Их Цагаан тугийг босгон тахиснаас эхлэн манай өвөг дээдэс өнөөг хүртэл онголон шүтэн дээдэлж ирсэн билээ. Мянган цагаан азарганы сүүлээр хийсэн нь мянган азарганы хүчээр төрөө бат бэх барьж байхыг бэлгэджээ.<ref>[https://ikon.mn/n/8gx Төрийн есөн хөлт цагаан туг] 2015 Ikon</ref> Энэ Монголын их Юань гүрнээс эхлээд XVIII зууны дунд үе хүртэл Монголчуудын дунд төрийн далбаа нь хэвээр байсан аж. Монголчууд Чин улсын эрхшээлд орон ортол энэхүү далбаа нь [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгар Улс]] болоод бусад Монголчуудын далбаа болон намирсан байдаг. Мөн Монголын их эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн болох Монголын төрт улсуудын далбааг олонтоо тайлбарласан байдаг. Наад зах нь 2000 жилийн түүхтэй өвлөгдөн ирсэн наран, саран нь одоог хүртэл Монгол төрийн далбааны [[соёмбо]]д байдаг билээ. |- ! [[File:Flag of Bogd Khaanate Mongolia.svg|center|150px]] | '''Богд хаант Монгол улсын далбаа 1911''' 1911 онд сэргээн тунхагласан Монгол Улсын төрийн далбааг бүтээх тухай баримт бичигт өгүүлэхдээ: “Олон улсын дор цөм өөр өөрийн далбаа буй, бидний Монгол болбоос өөрөө эзэрхэг эрх хэмжээ бүхийг илэрхийлвэл зохимой” хэмээн шинэ тутам байгуулагдсан Монголын төрийн далбаанд ихээхэн ач холбогдол өгч байв. Ийнхүү энэ үеийн Монгол Улсын далбаа нь хэмжээний хувьд гурван ам буюу гурав нэгийн харьцаатай (Төрийн ордонд юм уу албаны их газар мандуулах далбаа нь хүрээтэйгээ 105 x 280 см, дэвсгэр нь 70 x 210 см, бага албан газар, энгийн айлд мандуулах нь хүрээтэйгээ 50 x 60 см, дэвсгэр нь 30 x 30 см хэмжээтэй байхаар заажээ) хэлбэр нь босоо гонзгой дөрвөлжин, гол дэвсгэр нь шар, ишний эсрэг талд гурван улаан хэлтэй, хэлний этгээдээс бусад гурван талд улаан хөвөөтэй байх ба хөвөө нь ам хагас өргөн далбааны төв дунд хүрээтэй бадамлянхуа цэцэг бүхий соёмбо сүлд, “Э”, “БАМ” үсгийг тусгай мөргөлийн ном (Ламаадангомбо, Санждансүрэн, Лаймүүданзан) бичсэн дэвсгэр дээр урлан, далбааны төгсгөлийн гурван улаан хэлний дээдэд “Ум”, дундад “Аа”, доодод “Хум” хэмээх маанийн үсэг байхаар тогтоожээ. Энэхүү төрийн далбааг мандуулах өдрийг тогтоон, жил цагаан сарын Шинийн нэгнээс найман хүртэл хийсгэх, мөн майдар залах, өвлийн бат оршил өргөх зэрэг төрийн их баяр ёслолын өдөр ордон, сүм хийд, төрийн яамд, аймгийн чуулгад, цэргийн жанжны газар, засаг ба засаг бус ван, гүн, хамба цорж, эрдэнэ шанзодва, хутагт хувилгаад, тушаалтан лам түшмэдийн газар хийсгэхээр болгосон байна. Бас Богдын Засгийн газраас уул тугийг албан газраас гадна айл бүр хийсгэж болохыг зөвшөөрөн, далбааны үсэг, ном зэргийн бар сийлүүлж дарж өгч байхыг тусгайлан заасан нь буй. Чингэснээр тухайн үед энэ далбааг төр, шашныг мандуулахын бэлгэдэл хэмээн шүтэн биширч байв. |- ! [[File:Flag of the People&#039;s Republic of Mongolia (1924-1930).svg|center|150px]] | '''Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын далбаа 1924-1940 он'''<ref>[http://www.parliament.mn/n/oapo Монгол Улсын Үндсэн хууль 1924, 1940, 1960, 1992] МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ТАМГЫН ГАЗАР ©2017.</ref> 1924 онд батлагдсан Улсын Анхдугаар Үндсэн хуулийн 49 дүгээр зүйлд БНМАУ-ын төрийн далбааг тодорхойлж бичихдээ: “Улсын туг, далбааг улаан өнгөтэй бөгөөд дунд нь улсын сүлд тэмдгийг оруулан үйлдүүлж гүйцэтгүүлбэл зохино” хэмээжээ. |- ! [[File:Flag of the People&#039;s Republic of Mongolia (1940-1945).svg|center|150px]] | '''Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын далбаа 1940-1945 он''' 1940 онд БНМАУ-ын 8 дугаар Их Хурлаар баталсан Шинэ Үндсэн хуулийн 93 дугаар зүйлд “БНМАУ-ын туг нь 1:2 хэмжээний улаан өнгийн эдээр үйлдэгдэх бөгөөд уул тугийн төвд улсын сүлд тэмдэг байх ба түүний хоёр талаар Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс гэсэн үсэгтэй байна” гэж заасан байна. Үндсэн хуулийн заалтаар урьдах улсын тугийн хэмжээ нь дөв дөрвөлжин байсныг өөрчилж, тэгш өнцөгт гонзгой болгосон нь шинэ зүйл юм. Мөн Үндсэн хуулийн энэ заалтад улсын нэрийг нэмэн хийх болсон нь шинээр нэмэгдсэн болно. Гэхдээ 1924-1940 оны хооронд байсан БНМАУ-ын төрийн туг далбаанд улсын нэр байсан байж магадгүй байна. |- ![[Файл:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|150x150px]] |'''Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын далбаа 1945-1992 он'''{{Гол|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Төрийн далбаа}}Одоогоос 60 гаруй жилийн өмнө буюу 1960 оны Үндсэн хуулийн 91 дүгээр зүйлд улсын далбааны тухай заахдаа, “Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн далбааг улсын сүлдийг үндэслэн хийнэ. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн далбааг улаан, цэнхэр өнгийн эдээр үйлдэх бөгөөд тэгэхдээ гурав хуваасны нэгийн хэмжээтэй, дунд тал нь цэнхэр огторгуйн өнгөтэй байх ба түүний хоёр хажуу тал нь улаан өнгөтэй байна. Ишинд уях талын улаан дэвсгэрийн дээд хэсэгт алтан таван хушуу, түүний доор мөн алтан соёмбо үсэг байна. Далбааны өргөн урт хоёр нэгийн харьцах хоёрын харьцаатай байна” хэмээсэн байдаг. |} == Түүхэн далбаанууд == <gallery class="center centered"> Файл:Flag of Bogd Khaant Mongolia.jpg|{{FIAV|historical}} Энэ тугийг Сэцэн хан аймагт хилийн харуулууд ашиглаж, монгол төрийн тугийг жижиг хувилбараар ашигласан </gallery> Жич: АНУ 6-р сарын 14, ОХУ 8-р сарын 22, Итали 1-р сарын 7, Аргентин 6-р сарын 20-нд Төрийн далбааны өдрөө бүх нийтээр тэмдэглэн өнгөрүүлдэг бол Европийн холбоо 5-р сарын 9-ний өдөр далбааныхаа өдрийг ёслол төгөлдөр тэмдэглэдэг ажээ. == Эшлэл == {{reflist}} {{Монгол Улсын Төрийн бэлгэ тэмдгүүд}} [[Ангилал:Монгол Улсын төрийн бэлгэ тэмдэг]] [[Ангилал:Төрийн далбаа]] [[Ангилал:Монголын төрийн далбаа| ]] apxgqnvs0pecw9nhnfkimh3rrt19iob 0 4528 874862 860594 2026-11-04T06:43:11Z Эрдэнийн тобчи 108163 874862 wikitext text/x-wiki [[Файл:Khafre statue.jpg|thumb|Хафра. Каир дахь Египетийн музей.]] '''Фараон''' ([[Грек хэл|грек]]. Φαραώ / ''pharaōn'') нь [[Эртний Египет]]ийн хаад, төрийн тэргүүнүүдийг нэрлэдэг орчин үеийн нэршил юм. Фараон нь эртний Египетийн улс төр, шашин, цэрэг, эдийн засгийн эрх мэдлийг нэгтгэн төвлөрүүлсэн дээд удирдагч байв. Эртний египетчүүд хааныг бурхадтай онцгой холбоотой, улс орны дэг журам, шударга ёсыг сахиулагч гэж үздэг байжээ. Фараон гэдэг нэр нь эртний египет хэлний ''pr-ꜥꜣ'' буюу "Их өргөө" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай. Анх хааны ордон, хааны өргөөг зааж байсан энэ нэршил хожим хааныг өөрийг нь нэрлэхэд хэрэглэгдэх болжээ. Шинэ хаант улсын үед, ялангуяа XVIII угсааны сүүл үеэс хааныг шууд фараон гэж нэрлэх хэрэглээ тодорхой болсон байна.<ref>{{cite web |title=Kings and Queens of Egypt |url=https://www.metmuseum.org/it/essays/kings-and-queens-of-egypt |publisher=The Metropolitan Museum of Art}}</ref> == Түүхэн үүсэл, хөгжил == Эртний Египетийн хаант засаглал нь Нил мөрний хөндийд газар тариалан, суурин иргэншил хөгжсөнтэй холбоотойгоор бий болсон. МЭӨ ойролцоогоор 3100 оны үед Дээд болон Доод Египетийг нэгтгэснээр нэгдсэн хаант улс бүрэлдсэн гэж үздэг. Энэ үеэс хаан нь нэгдсэн улсын дээд эрх мэдлийг хэрэгжүүлэгч болжээ. Эртний Египетийн түүхийг уламжлалт байдлаар Хуучин хаант улс, Дунд хаант улс, Шинэ хаант улс болон завсрын үеүүдэд хуваадаг. Эдгээр үеийн турш хааны эрх мэдэл, шашны үүрэг, цэргийн нөлөө өөрчлөгдөж байсан боловч хаан төрийн дээд удирдагч гэсэн байр сууриа хадгалж байв. Хуучин хаант улсын үед фараонуудын эрх мэдэл төвлөрч, пирамид зэрэг томоохон байгууламж баригдсан. Дунд хаант улсын үед төрийн захиргаа, эдийн засаг, соёлын хөгжилд анхаарал хандуулж байв. Харин Шинэ хаант улсын үед Египет цэргийн болон улс төрийн хувьд хүчирхэгжиж, олон алдартай фараон төр барьжээ. == Фараоны эрх мэдэл, үүрэг == Фараон нь эртний Египетийн төрийн тэргүүн бөгөөд улс орны улс төр, шашин, цэрэг, эдийн засгийн үйл ажиллагааг удирдах эрх мэдэлтэй байв. Түүний үндсэн үүрэгт дараах зүйлс багтана. '''Төрийн удирдлага:''' Улсын захиргаа, хууль цааз, татвар, газар тариалан, эдийн засгийн үйл ажиллагааг удирдан зохион байгуулах. '''Цэргийн удирдлага:''' Улсын армийн дээд удирдагч байх, гадаадын довтолгооноос хамгаалах, цэргийн аян дайныг удирдах. '''Шашны үүрэг:''' Бурхдад тахил өргөх, сүм хийдийг ивээн тэтгэх, шашны зан үйлийг дэмжих. '''Нийгмийн дэг журам:''' Египетийн шашин, ёс суртахууны ойлголтод чухал байр суурь эзэлдэг Маат буюу үнэн, шударга ёс, ертөнцийн дэг журмыг сахиулах. '''Барилга байгууламж:''' Сүм, пирамид, хөшөө дурсгал болон бусад томоохон бүтээн байгуулалтыг санхүүжүүлж, бариулах. Фараоны эрх мэдэл бүх цаг үед ижил хэмжээнд байгаагүй. Зарим үед төвлөрсөн хаант засаг хүчирхэг байсан бол завсрын үед орон нутгийн захирагчид болон шашны байгууллагуудын нөлөө нэмэгдэж байжээ. == Шашин, домог зүй дэх байр суурь == Эртний египетчүүд фараоныг бурхадтай онцгой холбоотой, тэнгэрлэг эрх мэдэлтэй удирдагч гэж үздэг байв. Фараоныг амьд ахуйд нь [[Хорус бурхан|Хорус бурхантай]] холбон тайлбарлаж, нас барсны дараа [[Осирис]] бурхантай холбодог шашны ойлголт түгээмэл байжээ. Фараон нь бурхад болон хүмүүсийн хоорондын холбоог хадгалагч гэж үзэгдэж, сүм хийдэд тахил өргөх, шашны ёслолыг ивээн тэтгэх үүрэгтэй байв. Түүний гол үүргүүдийн нэг нь Маат буюу ертөнцийн дэг журам, үнэн шударга ёсыг хамгаалах явдал байжээ. Мөн хааныг Ра буюу нарны бурхантай холбон үзэж, "Ра бурхны хүү" гэсэн утгатай шашны цол хэрэглэдэг байсан. Энэ нь фараон гэдэг үг өөрөө "нарны хүү" гэсэн утгатай гэсэн үг биш юм.<ref>{{cite journal |last=Collins |first=Andrew |title=The Divinity of the Pharaoh in Greek Sources |journal=The Classical Quarterly |volume=64 |issue=2 |year=2014 |pages=841–844 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/classical-quarterly/article/divinity-of-the-pharaoh-in-greek-sources/10B843BD8305A47AFB789F70AF0E7D11}}</ref> == Фараоны титэм, бэлгэдэл == Фараонууд төрийн эрх мэдэл, хааны сүр хүчийг илэрхийлсэн тусгай титэм, хувцас, эд зүйл хэрэглэдэг байв. '''Улаан титэм:''' Доод Египетийн хааны эрх мэдлийг бэлгэддэг. '''Цагаан титэм:''' Дээд Египетийн хааны эрх мэдлийг бэлгэддэг. '''Давхар титэм:''' Дээд болон Доод Египетийн нэгдмэл байдлыг илэрхийлдэг. '''Урей могой:''' Фараоны духан дээр байрлах кобра могойн дүрс бөгөөд хааны хамгаалалт, эрх мэдлийг бэлгэддэг. '''Хааны таяг, ташуур:''' Фараоны удирдах эрх мэдэл, төрийн сүр хүчийг илэрхийлдэг. Египетийн хаад хаан ширээнд суухдаа хэд хэдэн нэр, цол хэрэглэдэг байв. Дундад хаант улсын үед хааны таван нэр бүхий бүрэн цолын тогтолцоо бүрэлдэн тогтжээ. Үүнд Хорусын нэр, Хоёр хатагтайн нэр, Алтан Хорусын нэр, хаан ширээний нэр болон төрсөн нэр багтдаг. Хааны нэрийг бичээс, дурсгал дээр картуш хэмээх зууван хүрээнд бичих нь түгээмэл байв.<ref>{{cite book |last=Leprohon |first=Ronald J. |title=The Great Name: Ancient Egyptian Royal Titulary |publisher=Society of Biblical Literature |year=2013 |url=https://www.sbl-site.org/wp-content/uploads/2024/11/GreatName_Leprohan_SBL.pdf}}</ref> == Алдартай фараонууд == Эртний Египетийн түүхэнд олон алдартай фараон төр барьж байжээ. '''[[Нармер]]''' — Дээд болон Доод Египетийг нэгтгэсэн эртний хаадын нэг гэж үздэг. '''[[Хуфу]]''' — Гизагийн Их пирамидыг бариулснаараа алдартай. '''[[Хафра]]''' — Гизагийн хоёр дахь том пирамид болон Их Сфинкстэй холбогддог хаан. '''[[Тутмос III]]''' — Египетийн Шинэ хаант улсын хүчирхэг цэргийн удирдагчдын нэг. '''[[Хатшепсут]]''' — Египетийн эмэгтэй фараонуудын нэг бөгөөд худалдаа, барилга байгууламжийг хөгжүүлсэн. '''[[Эхнатон]]''' — Шашны шинэчлэл хийж, Атон бурхны шүтлэгийг төрийн хэмжээнд дэмжсэн. '''[[Тутанхамон]]''' — Булш нь 1922 онд нээгдсэнээр дэлхий дахинд алдартай болсон. '''[[Рамсес II]]''' — Египетийн хамгийн алдартай фараонуудын нэг бөгөөд олон сүм, хөшөө дурсгал бариулсан. '''[[Клеопатра VII]]''' — Птолемейн угсааны сүүлчийн Египетийн захирагчдын нэг. == Фараоны булш, оршуулгын зан үйл == Эртний египетчүүд нас барсны дараах амьдралд итгэдэг байсан тул фараонуудын шарилыг мумми болгон хадгалж, тусгай булшинд оршуулдаг байв. Фараоны булшинд үнэт эдлэл, хувцас, хүнсний зүйл болон хойд насанд хэрэгтэй гэж үзсэн бусад эд зүйлсийг хамт байрлуулдаг байжээ. Хуучин хаант улсын үед пирамид нь фараонуудын оршуулгын томоохон байгууламжийн нэг болсон. Харин Шинэ хаант улсын үед [[Хаадын хөндий]] зэрэг газарт хаданд ухсан булш барих нь түгээмэл болжээ. == Фараоны засаглалын төгсгөл == Эртний Египетийн бие даасан хаант засаглал олон зууны турш оршин тогтносон боловч гадаадын эзлэн түрэмгийлэл, улс төрийн өөрчлөлтийн улмаас фараонуудын эрх мэдэл аажмаар буурч байв. Египетийг Перс, Македон болон бусад гүрэн захирч байсан үеүүдэд фараоны цол, уламжлал тодорхой хэмжээгээр хадгалагдсан. МЭӨ 30 онд Клеопатра VII нас барж, Египет Ромын эзэнт гүрний муж болсноор уламжлалт Египетийн бие даасан хаант засаглал төгсгөл болсон гэж үздэг. == Библи дэх фараон == [[Ариун Библи|Ариун Библийн]] [[Эхлэл ном]] болон [[Гэтлэл ном]]д Египетийн фараонуудын тухай өгүүлдэг. Эдгээр номд фараон нь Иосефын түүх болон [[Мосе]]гийн Египетээс Израильчуудыг авч гарах үйл явдалтай холбоотойгоор гардаг. Гэхдээ Библид дурдагдсан фараонуудын нэр, тэдгээрийг Египетийн тодорхой хаадтай холбох асуудал нь түүх судлалд маргаантай хэвээр байдаг. == Эшлэл == <references /> fbiy5tomzoq6c6fe77v52gdihsk0ngl 0 8054 874858 871627 2026-11-04T03:19:01Z ~2026-53514-37 108734 874858 wikitext text/x-wiki {{Ижил нэрийн тайлбар|Булган (салаа утга)}} {{Инфобокс суурин | name = Булган сум | native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠪᠤᠯᠠᠭᠠᠨ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] | image_map = Bulgan-Khovd Province.png | mapsize = | map_caption = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Khovd Aimag (since 2014).svg}} [[Ховд аймаг|Ховд]] | seat_type = Сумын төв | seat = Бүрэнхайрхан | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 8104 | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = {{increase}} 10,098 | population_density_km2 = auto | timezone = UTC + 7 | utc_offset = +7 | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = http://bulgan.kho.gov.mn/ | footnotes = }} '''Булган''' ({{mongolUnicode|ᠪᠤᠯᠠᠭᠠᠨ|h}}) нь [[Ховд]] аймгийн сум юм. [[Улаанбаатар]]аас 1855 км, аймгийн төв [[Ховд (хот)|Ховдоос]] 385 км алслагдсан. Баруун талаараа [[БНХАУ]]-тай хиллэдэг. Зүүн болон хойт талаараа өндөр уулсаар хүрээлэгдсэн, баруун болон өмнөд талаараа говь болон Алтайн салбар уулсаар хүрээлэгдэн оршино. == Түүхийн хэлхээс, үүсэл гарвал == * Хэрэйдийн ван хан Тоорил * Хишигтэн цэрэг * Зүүнгар * Ойрад * Халимаг * Их Ижил мөрөн,Уралын Зайраас 1771 оны 01 сарын 5-нд нүүдлээ эхэлж доор дайн самуун, байгалын хүнд хэцүү бэрхшээлийг даван туулж эх нутагтаа нүүдэллэн ирсэн Торгуудуудыг 1771 оны 08-24 нд Одоогийн Булган сумын нутагт суурьшуулжээ. Булган сум нь 1931 онд Монгол Алтайн нурууны баруун Чанадад Мөнхцаст оргилуудаас эх аван урсдаг Булган голын хөвөөнд "Баян судал" гэдэг газар байгуулагдсан. Булган сумын төвийг хожим Бүрэнхайрхан уулын хормойд шилжүүлэн байгуулсан түүхтэй. Булган голын хөндий нь улиас, бургас, чацаргана, алтан харгана, хонхот харгана шигүү ургасан, зам харгуй байхгүй битүү ургамлаар хучигдсан, Булган голоос гадна булаг шанд ихтэй, нуур цөөрөмтэй (цоохор нуур, гашуун нуур гэх мэт), чийглэг хөрстэй,урсгал усандаа минж элбэгтэй, тохой булан бүрт минж голын усыг тас боосон боогой ихтэй, зэрлэг амьтдаар дүүрэн тансаг нутаг байлаа. 1936 онд бага сургуулийн суурь тавигдсан, 1965 онд анхны 10 дугаар ангийг төгсгөсөн. * Монгол Улсын баруун хил хязгаарыг манаж дайчин баатарлаг үйлсээрээ гайхагдсан Чингисийн торгон цэргийн тасархай, Ойрадын 4 хүчирхэг аймгийн нэгэн болж хүчирхэгжиж явсан торгууд түмэн зонхилсон өгөөмөр сайхан нутаг. Дэлхийн 2 дугаар дайны дараагаар цөөн тооны казах үндэстэнг суурьшуулсан. == Хүн ам == Суурин хүн ам нь 2011 оны тооллогоор 9266, үүнээс 80% гаруй нь торгууд ястан. Булган сум нь 10349 хүн амтай. Үүнээс 5150 эрэгтэй, 5199 эмэгтэй байна. Баянгол баг 375 өрхийн 1618 хүн амтай Баянсудал баг 481 өрхийн 2451 хүн амьай Байтаг баг 369 өрхийн 1417 хүн амтай Алагтолгой баг 352 өрхийн 1480 хүн амтай Далт баг 427 өрхийн 1615 хүн амтай Бүрэнхайрхан баг 464 өрхийн 1768 хүн амтай ==Аж үйлдвэр, соёл боловсрол== Амьжиргааны гол эх үүсвэр нь [[мал аж ахуй]], [[газар тариалан]], худалдаа үйлчилгээ юм. Тус сум мах, өөх, ноосны чиглэлийн хонь, ямаа, махны чиглэлийн үхэр голлосон 134 мянган толгой малтай. Булган голын хөндийд 1000 шахам га усалгаатай тариалан эрхлэж гурилын түүхий эдээ өөрсдөө бэлтгэхийн зэрэгцээ хил худалдаа хийдэг Байтаг, Ярант гэсэн 2 боомттой. Одоо Булган сум 70 гаруй мэргэжлийн багш, 110 гаруй ажилчинтай, 1900 гаруй сурагчтай 12 жилийн 2 дунд сургууль, 30 орчим их эмч, 50 гаруй ажилчинтай сум дундын эмнэлэг, соёл урлаг, тээвэр, эрчим хүч, худалдаа эрхэлдэг 40 гаруй байгууллагатай. == Дурсгалт газрууд == - Сумын урд хэсгээр Хятад улстай хиллэдэг Байтаг богдын нурууны Бүдүүн харгайтын аманд 1948 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдөр Оспан, Гоминданы хил зөрчигчидтэй тулгарсан үйл явдал болсон байдаг. Энэ газрыг Гурван баатарын шовгор гэж нутгийнхан нэрийддэг. - Байтаг Богдын нурууны монголын талд харьяалагдах ноён оргил болох Алтан овоо далайн түвшинээс дээш 3290 метрийн өндөрт байдаг. Сүхбаатарын Алтан овоонд нар манддаг бол жаргадаг Алтан овоо нь Булган сумын нутагт байдаг. - Түрэгийн үеийн чулуун хөшөө сумын Хөх үзүүр гэдэг газарт байдаг. - Өвөрмөц тогтоцтой Гурван хүүхэд уул тухайн сумын нутагт байдаг. - Булган сумын нутгаар урсан өнгөрч Хятад улс руу урсан гарахдаа Өрөнгө гол болон Өлөнгөр нуурт цутгадаг Булган гол нь төв Азийн гадагш урсгалгүй ай савд багтах Монгол улсын 2 дахь том гол юм. Булган гол байгалийн цогцолборт газарт багтдаг ба Минж болон шаргал үхэрдээ загас зэрэг улаан номонд орсон амьтадтай. == Байгаль цаг уур == [[Өвөл]] 35.5-40 хэм хүртэл хүйтэрч, [[зун]] [[намар]]т 38-40 хэм хүрдэг. Булган гол 300 гаруй км урсана. [[Алгана]], [[цурхай]], [[хадран]] загас, дэлхийд ховордсон [[Төв Азийн минж|Алтайн минж]] нутаглана. [[Цоохор]], [[Гашуун нуур]] зэрэг нууртай бөгөөд [[Хагшаал]], [[Аавдай]], [[Баянгол]], [[Индэрт]] зэрэг 50 гаруй гол горхи [[Булган гол]]д цутгана. Булган нутаг [[вансэмбэрүү]], [[шар мод]], [[нохойн хошуу]], [[алтан гагнуур]], [[чийр]], [[чихэр өвс]], [[хулангийн ундаа]], [[таван салаа]] зэрэг [[эмийн ургамал]]тай. == Газар усны нэрс == Их шар булаг == Алдартнууд == === Монгол улсын баатар === # Баясгалангийн Бадам # [[Энхийн Шийлэг]] === Хөдөлмөрийн баатар === # [[Жалелийн Хайрулла|Ж.Хайрулла]] - Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, тархины мэс засалч # [[Раашийн Лувсан|Р.Лувсан]], # [[Жигмидийн Отгонцагаан|Ж.Отгонцагаан]], # [[Жигмидийн Батлай|Ж.Батлай]], # [[Хошоодойн Түвшин|Х.Түвшин]], # Р.Хашбаатар, # Б.Баадай, # М.Бааст # Ц.Баатарсайхан === Ардын багш, Ардын Эмч === # [[Дамбилын Занданшарав|Д.Занданшарав]], # [[Хүрлээгийн Бадамсэд|Х.Бадамсэд]], # Ж.Хайрулла # Т.Дорж === Гавъяат цолтнууд === # Ж.Отгонцагаан, # Х.Бадамсэд, # З.Жавлай, # Ч.Сэнгээрэй, # Ө.Шаравхаан, # О.Шагдаржав, # Т.Дорж, # Н.Намхай, # Б.Цэрэнжав, # П.Очир, # Б.Дугараа, # М.Албанч, # А.Шагдарсүрэн, # Б.Сүхтэй, # Б.Отгоншар, # Ж.Доржсүрэн, # Д.Алтанхуяг, # Б.Буядаа, # Н.Баатарболд, # Р.Батхишиг, # О.Доржраа, # М.Дамирансүрэн, # Д.Жаргалсайхан, # Ц.Сүрэнжав, # Б.Мөнгөнтуул, # Ц.Тогтохбаяр # Н. Галдаа # Ж.Доржсүрэн # Л.Тулгаа # Д.Далх-Очир # Ц.Оюунцэцэг # Б.Баавдай === Төрийн Соёрхолтнууд === # Н.Нацагням === Урлаг, соёлын зүтгэлтнүүд === # МУСТА хөгжимчин П.Булгаа (Монголын анхны ардын урлагийн Алтайн цуурай хамтлаг ) # МУСТА дуучин, Шагдарын Жавзмаа, # МУСТА дуучин, жүжигчин Баастын Батмэнд, # МУСТА дуучин,хөтлөгч Баастын Батбаяр, # МУСТА дуучин, Б.Энхбат, # МУСТА Хөсөгтөн хамтлагийн хөгжимчин, Човжоон Амарбаясгалан # МУСТА дуучин, жүжигчин Баастын Батболд, # МУСТА дуучин, Эрдэнэбаатарын Батхуяг, # МУСТА дуучин, Баатарын Ариунаа # СТА яруу найрагч Егнэнгийн Амаржаргал === Спортын алдартнууд === # Жүдо бөхийн олимпын мөнгөн медальт Бахаавайн Буядаа, # Чөлөөт бөхийн залуучуудын дэлхийн аварга, гавьяат тамирчин Намсрайн Баатарболд, # Чөлөөт бөхийн ОУХМ, залуучуудын Дэлхийн аваргын хүрэл медальт, улсын харцага Ганбаатарын Ганхуяг, # Чөлөөт бөхийн ОУХМ, Дэлхийн аваргын хүрэл медальт Бат-Очирын Болортуяа, # Волейболын спортын ОУХМ Лхамжавын Баатархүрээ, # Волейболын спортын Мастер Далх-Очирын Мягмарсүрэн, #Волейболын спортын Мастер Цэвгээгийн Байгалмаа # Дээд лигийн волейболын-2022 оны хүрэл медальт Минжит Булган баг, # Сагсан бөмбөгийн Спрайт супер лиг, Спрайт D лигийн "Ховд Минжит Булган" баг, # Аймгийн арслан Доржсүрэнгийн Бадамгарав === Улс төр, нийгмийн зүтгэлтнүүд === # УИХ-ын гишүүн асан, Номин Холдинг группийг үүсгэн байгуулагч Амарбаярын Шагдарсүрэн, # УИХ-ын гишүүн Отгоон Батнасан # Онц бөгөөд бүрэн эрхэт элчин сайд Дамбын Ганхуяг == '''Эрдэмтэд''' == # Монгол, Орос 2 улсын ШУ-ны академич,эдийн засгийн ухааны доктор, Монгол улсын анхны эмират профессор Түвдийн Дорж, # Архелогич түүхийн ухааны доктор Хөгөлбөөн Лхагвасүрэн, # Академич, Анагаахын шинжлэх ухааны доктор Жалелийн Хайрулла, # Математикийн шинжлэх ухааны доктор, профессор Д.Ганхуяг, # Геофизикийн ухааны доктор Гармаагийн Батсүх, # Математикийн ухааны доктор Б.Цэрэнжав, # Геологийн шинжлэх ухааны доктор Дугараа, # Математикийн ухааны доктор Батсүхийн Баяржаргал, # Эдийн засгийн ухааны доктор, профессор М.Буяндэлгэр # Монгол улсын зөвлөх инженер Егнэнгийн Амаржаргал === Дайчид === # Батбаярын Дүгэр, # Төмөрцогтын Амарзаяа, # Баатарын Чулуундай # Агдуугийн Дүгэр, # Хонгион Чойрог, # Батжаргалын Дүгэр, # Балдайн Төмөр, # Магнайн Маргаажий # Болдын Батаа, # Самайн Мэндээ, # Цагааны Пагваа, # Шаалуугийн Хишигт, # Мятавын Ширнээ, # Жамбын Таазгай, # Түмэнтөрийн Даш, # Авирын Чулуудай, # Мушиндайн Түмбээ, # Гашгайн Жимбэ, # Ногоодойн Магдаа, # Гуналбайн Мэргэн, # Баярын Рааш, # Очирын Нямдэлэг, # Цоохорын Пунцагдаш, # Санжийн Бэльбээ, # Шурагийн Батжих, # Сономын Мөнхдаш, # Нүүдэлийн Наят # Цагааны Жамба # Рагчаагийн Зодов, # Хонгион Бат-Өлзий, # Тавжуурын Батаа, # Гашгайн Читгээ, # Өлзийтийн Насан, # Цахиуртын Дандар, # Пагмын Раазан, # Батын Наваан # Калжийн Гэцэл, # Дашийн Цэрэвжав, # Сүхравдангийн Чой, # Батын Ишгэн, # Раашийн Хорлоо, # Батмэндийн Бүрэнтөгс, # Эмгэний Зодов, # Авираан Чулуундай, # Болдын Бат, # Магнаан Маргаажаа, # Чимэдийн Идэш == '''Нэрт бизнессменууд''' == # Таван Богд группийн захирал Цагаачийн Баатарсайхан, # Номин Холдинг группийн үүсгэн байгуулагч Амарбаярын Шагдарсүрэн, # Дашваанжил ХХК-ийн захирал Намсрайн Баатаржав, # Од группийн захирал Цагаачийн Отгонбаатар, # Монгол Газар ХХК-ийн захирал н.Мянганбаяр, # Пума группийн захирал Нямдэлэгийн Нацагдорж, # УБ Кондитер ХХК-ийн захирал Отгоон Батнасан, # Хүрээ амт үйлдвэрийн эзэн Төмөрөөн Алтангэрэл, # MCS Эрчим Сүлжээ ХХК захирал Е. Амаржаргал # Лүүк Монголия аяллын группийн захирал Төмөрдашийн Баттулга, # Булган-Өгөөж ХХК-ийн захирал Батмэндийн Мөнхтөр, # Их Минж ХХК-ийн захирал Ж.Мөнхбат, Т.Баярхүү, Я.Дүгэрсүрэн Б.Буянбадрах # Энержитех Прогресс ХХК Е.Доржсүрэн , Е.Мягмарсүрэн # Оргил кондитер захирал Н.Гантулга == Эх сурвалж == *https://web.archive.org/web/20160303194137/http://bulgan.kho.gov.mn/ {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Ховдын сумууд}} [[Ангилал:Булган сум (Ховд)| ]] [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Ховд аймгийн сум]] 00oal8f3f0dutgh5e342vao8vdqqcmf 0 9045 874850 873625 2026-11-03T14:42:13Z ~2026-58374-61 108724 Corrected typo at death date 1977 -> 1997 874850 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч (1926–1997)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Жамбын Батмөнх | native_name = {{Nobold|{{MongolUnicode|ᠵᠠᠮᠪᠠ ᠶᠢᠨ<br />ᠪᠠᠳᠤᠮᠥ᠋ᠩᠬᠡ}}}} | image = J Batmonkh.jpg | order = [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]]ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга | term_start = 1984 оны 8 сарын 24 | term_end = 1990 оны 3 сарын 14 | predecessor = [[Юмжаагийн Цэдэнбал]] | successor = [[Гомбожавын Очирбат]] | order2 = {{Flagicon|БНМАУ|1945}} [[Ардын Их Хурал|Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга]] | term_start2 = 1984 оны 12 сарын 12 | term_end2 = 1990 оны 3 сарын 21 | predecessor2 = [[Нямын Жагварал]]<br>(үүрэг гүйцэтгэгч) | successor2 = [[Пунсалмаагийн Очирбат]] | order3 = {{Flagicon|БНМАУ|1945}} 13 дахь [[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]] | term_start3 = 1974 оны 6 сарын 11 | term_end3 = 1984 оны 12 сарын 12 | predecessor3 = [[Юмжаагийн Цэдэнбал]] | successor3 = [[Думаагийн Содном]] | birth_date = 1926 оны 3 сарын 10 | birth_place = [[Хяргас сум]], [[Чандмань уулын аймаг]], [[БНМАУ]] | death_date = 1997 оны 5 сарын 14<br>({{age|1926|03|10|1997|05|14}} насалсан) | death_place = [[Улаанбаатар]], Монгол | spouse = Авирмэдийн Дариймаа | party = [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] {{nowrap|(1948–1990)}} |resting_place=[[Алтан-Өлгий оршуулгын газар|Алтан-Өлгий хүндэтгэлийн оршуулгын газар]]|citizenship={{MGL3}}|alma_mater=[[Монгол Улсын Их Сургууль]]<br>[[ЗХУКН-ын дэргэдэх Нийгмийн ухааны акедемид]]|profession=эдийн засагч}} '''Жамбын Батмөнх''' (1926 оны 3-р сарын 10-нд [[Чандмань уулын аймаг|Чандмань уулын аймагт]] төрсөн - 1997 оны 5-р сарын 14-нд [[Улаанбаатар]] хотод нас барсан) нь [[БНМАУ|Монголын]] сүүлчийн [[Коммунизм|коммунист]] удирдагч байсан юм. Тэрбээр Монголын төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн бөгөөд [[төрийн тэргүүн]]ий алба хашиж байсан эрдэмтэн, [[профессор]] хүн юм.<ref name=":1">{{Cite web |title=БАТМӨНХ Жамбын |url=https://mongoltoli.mn/history/h/716 |access-date=2026-10-18 |website=mongoltoli.mn |language=mn}}</ref> Ж.Батмөнх нь БНМАУ-ын ерөнхий сайдын албыг 1974 оноос 1984 он хүртэл, төрийн тэргүүн болон МАХН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргын албыг 1984 оноос 1990 он хүртэл хашиж байсан билээ.<ref name=":1" /> == Намтар == Тэрээр [[Чандмань уулын аймаг]] буюу одоогийн [[Увс]] аймгийн [[Хяргас сум]]анд төрсөн [[Баяд]] [[ястан]] юм. * 1939-1951 онд Хяргас сумын бага сургууль, [[Улаангом]] хотын дунд сургууль, [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийг тус тус төгсөж [[Эдийн засаг|эдийн засагч]] мэргэжил эзэмшжээ. * 1958-1961 онд [[ЗХУ-ын Коммунист нам|ЗХУКН]]-ын дэргэдэх Нийгмийн ухааны акедемид суралцан эдийн засгийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалжээ. Ж.Батмөнх 1948 онд [[МАХН]]-ын гишүүнээр анх элссэн. 1951-1958 онд МУИС, [[УБДС]], НДС-д [[багш]], тэнхимийн эрхлэгч, орлогч захирал, 1962 оноос ЭЗДС-ийн захирал, 1967-1972 онуудад МУИС-ийн проректор, ректороор ажиллажээ. Мэргэжилтэй боловсон хүчин бэлтгэхэд гаргасан зүтгэлийг үнэлж [[профессор]] цол олгожээ. 1973 онд МАХН-ын Төв Хорооны Шинжлэх ухаан, боловсролын хэлтсийн эрхлэгчээр томилогдон ажиллаад, 1974 онд [[БНМАУ]]-ын [[Сайд нарын Зөвлөл]]ийн (засгийн газар) орлогч дарга, мөн оны 6 сард БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга буюу [[Монгол Улсын Ерөнхий Сайдын жагсаалт|ерөнхий сайдаар]] томилогдсон. 1984 он хүртэл Монгол улсын 13 дахь ерөнхий сайдаар, 1984-1990 онд АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргаар буюу [[төрийн тэргүүн]]ээр ажиллажээ. 1971-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооны гишүүн, 1974-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн, 1984-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга буюу намын тэргүүнээр сонгогдон ажилласан. Ж.Батмөнхийг БНМАУ-ын одон, медалиар хэд хэдэн удаа шагнасан бөгөөд 1976 онд 50 насных нь ойг тохиолдулан БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар [[Сүхбаатарын одон|Сүхбаатарын одонгоор]] шагнажээ. Түүнчлэн [[ЗСБНХУ]]-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн зарлигаар [[Бүх ард түмний найрамдлын одон|Бүх ард түмний найрамдлын одонгоор]] шагнасан юм. 1986 онд 60 насныхаа ойгоор ЗСБНХУ-аас [[Лениний одон]]гоор мөн [[Чехословак|БНСЧУ]]-аас "[[Клемент Готвальд]]" одонгоор шагнагдсан. 1989 онд [[Монголын Ардчилсан Холбоо]] байгуулагдаж, 1990 оны 3-р сарын эхээр Ж.Батмөнхөөр удирдуулсан [[Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчоо|МАХН-ын Улс төрийн Товчоог]] огцрохыг шаардсан өлсгөлөн зарлажээ. Тэд Улс төрийн Товчоог бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрохыг шаардахад Ж.Батмөнх уг асуудалд ул суурьтай нухацтай хандаж, “Хүч хэрэглэж хэрхэвч болохгүй” хэмээх хатуу зарчим баримтлан, хэлэлцээрийн ширээнд сууж зөвшилцөлд хүрсэн. 1990 оны 3 дугаар сарын 12-нд болсон МАХН-ын Төв Хорооны бүгд хурлаар уг асуудлыг хэлэлцүүлэн МАХН-ын Улс төрийн Товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорсон байдаг. Ж.Батмөнхийг АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргаар үргэлжлүүлэн ажиллахыг санал болгоход хүлээж авалгүй өндөр насныхаа тэтгэвэрт гарсан байна.<ref name=":1" /> Ж.Батмөнх Монголд ардчиллыг хөгжүүлэх, улс орныг зах зээлийн харилцаа, [[олон намын тогтолцоо]]нд шилжүүлэх явдалд эрх баригч намын болон төрийн тэргүүний ухаалаг бодлого явуулсан бөгөөд үүнийг нь [[ардчиллын алтан хараацайнууд]] ихээхэн үнэлж дурсдаг. 1997 онд насан эцэслэх хүртлээ [[Улаанбаатар]]т эгэл жирийн амьдарсан. Түүнийг нас барсны дараа МУИС-ийн ЭЗДС-ийн өмнөх талбайг түүний нэрэмжит болгож, гэрэлт хөшөөг нь босгож мөнхжүүлжээ. Мөн төрсөн нутаг Хяргас сумын төвд нь 2009 онд гантиг чулуун дээр дүрийг нь сийлсэн гэрэлт хөшөөг нутгийнхны хөрөнгөөр босгожээ<ref>{{cite news|url=http://www.news.mn/news/section=news/page=show/content=news/id=49590|title=Ж.Батмөнх агсанд зориулсан гэрэлт хөшөө босголоо|publisher=news.mn|date=2009-07-28|accessyear=2009|accessdate=7 сарын 28}}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Шагнал, цол == * {{Flag|БНМАУ}}: "[[Профессор]]" цол * {{Flag|БНМАУ}}: [[Файл:OrdenSuheBator.png|43x43px]] [[Сүхбаатарын одон]] (1976) * {{Flag|ЗХУ}}: [[Файл:SU Order of Lenin ribbon.svg|43x43px]] [[Лениний одон]] (1986) * {{Flag|ЗХУ}}: [[Файл:Ribbon of the Order of Friendship of Peoples.png|43x43px]] Ард түмний найрамдлын одон (1976) * {{Flag|Вьетнам}}: [[Файл:Vietnam Gold Star ribbon.png|62x62px]] Алтан Од одон * {{Flag|БНСЧУ}}: [[Файл:Cs2okg.png|68x68px]] Клемент Готвальд одон (1986) == Дурсгал == [[Файл:Jambyn Batmönkh.jpg|left|thumb|240x240px|[[Төрийн ордон]] дахь Ж.Батмөнхийн албан ёсны хөрөг зураг]] Тэрээр эдгээр өөрчлөлт, шинэтгэлийг аажим алгуурхнаар хийхийг зорьж байсан ч хэт хаширласан, шинэтгэлийн программ байхгүй зэргээс түүний сэдэж байсан ажил хэрэг амжилтад хүрээгүй юм. Өөрчлөлт, шинэчлэлийг түргэтгэх шаардлага тавьж гарч ирсэн Монголын Ардчилсан Холбоо жагсаал, цуглаан зохион байгуулж, сүүлдээ тэмцлийн хурц хэлбэр - улс төрийн өлсгөлөнг сонгон авсан байна. Улс төрийн нөхцөл байдал нэн хурцадсан тэр үед Батмөнх "хүч хэрэглэж хэрхэвч болохгүй" гэсэн хатуу байр суурь баримталж, улмаар Улс Төрийн Товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох шаардлагыг хүлээн авч улс төрийг орхижээ. Түүний шийдвэр нь ардчилсан хувьсгал тайван замаар үргэлжлэх түүхэн боломжийг нээн өгсөн билээ. Түүний эхнэр Дариймаа гуай ярихдаа "Ийш тийшээ хэллцээр,уулзалт аар гадаад улс уруу явахдаа намайг орхиж явдаг байсан би хамт явъя гэж гуйхад улсын мөнгөөр явж байгаа болхоор хэрэггүй ээ гэж хэлдэг байсан" гэдэг. == Эшлэл == {{reflist}} {{commonscat}} {{s-start}} {{Залгамжлал |албан_тушаал=[[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]] |он=1974–1984 |өмнө=[[Юмжаагийн Цэдэнбал]] |дараа=[[Думаагийн Содном]] }} {{Залгамжлал |албан_тушаал=[[Улсын Их Хурал|Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга]] (төрийн тэргүүн) |он=1984–1990 |өмнө=[[Нямын Жагварал]] |дараа=[[Пунсалмаагийн Очирбат]]<br /><small>[[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч]]</small> }} {{end}} {{NaviBlock |Хөтлөгч Монголын төрийн тэргүүн |Хөтлөгч мөр БНМАУ-ын Ерөнхий сайд |Хөтлөгч мөр Монгол Ардын Намын дарга }} {{DEFAULTSORT:Батмөнх, Жамбын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]] [[Ангилал:Сайд нарын зөвлөлийн дарга]] [[Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын эдийн засагч]] [[Ангилал:Монголын эрдэмтэн]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн ректор]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Вьетнамын Алтан Од одон шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан]] [[Ангилал:Лениний одон шагналтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Клемент Готвальд одон шагналтан]] [[Ангилал:Хяргасын хүн]] [[Ангилал:Увсынхан]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1926 онд төрсөн]] [[Ангилал:1997 онд өнгөрсөн]] nr2ljdsptj76a7qjpqtd93ttgnze9y0 0 11314 874855 843299 2026-11-04T00:31:06Z ~2026-58569-95 108731 /* */ 874855 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын бөх}} {{Инфобокс тамирчин | name = | image = | imagesize = | caption = | fullname = | nationality = {{MGL}} | birth_date = {{birth date and age|1973|12|13}} | birth_place = [[Батцэнгэл сум]], [[Архангай аймаг]], Монгол | death_date = | death_place = | height = 1.97 m | weight = {{convert|130|kg|lb|0|abbr=on}} | website = | country ={{MGL}} | club = ЦСКА Улаанбаатар | coach = Найдангийн Ганбаатар | module2 = {{Инфобокс бөх | child = yes | wrestling_title = [[Дархан аварга]] | дуурьсгасан = | title1 = Дархан аварга | title_year1 = 2014 | title2 = Даян аварга | title_year2 = 2009 | title3 = Далай аварга | title_year3 = 2005 | title4 = Улсын аварга | title_year4 = 2003 | title5 = Улсын арслан | title_year5 = 2002 | title6 = Улсын заан | title_year6 = 1995 | түрүүлсэн = '''4''' ([[2002 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2002]], [[2003 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2003]], [[2005 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2005]], [[2009 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2009]]) | үзүүрлэсэн = '''1''' ([[2010 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2010]]) | шөвгөрсөн = '''14''' (1995–2013 оны хооронд) | цагаансартүрүү = '''3''' (2004, 2005, 2007) | цагаансарүзүүр = '''2''' (2009, 2010) }} | medaltemplates= {{МедальСпорт | Эрэгтэй [[чөлөөт бөх]]}} {{МедальУлс|{{MGL}}}} {{МедальТэмцээн|[[Бөхийн дэлхийн цом|Дэлхийн цом]]}} {{МедальХүрэл|2002 Спокан |120 кг}} {{МедальТэмцээн|[[Азийн наадам]]}} {{МедальХүрэл|[[1998 оны Азийн наадам|1998 Бангкок]]|[[Бөх 1998 оны Азийн наадам – Эрэгтэйчүүдийн чөлөөтийн 130 кг|130 кг]]}} {{МедальТэмцээн|[[Азийн бөх барилдааны аварга шалгаруулах тэмцээн|Азийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{МедальАлт|[[2001 оны бөхийн ААШТ|2001 Улаанбаатар]]|130 кг}} {{МедальТэмцээн|[[Зүүн Азийн наадам]]}} {{МедальМөнгө|[[2001 оны Зүүн Азийн наадам|2001 Осака]]|130 кг}} | show-medals = yes |birth_name=Гэлэгжамцын Өсөхбаяр}} '''Гэлэгжамцын Өсөхбаяр''' (''1973 оны 1 дүгээр сарын 13-нд төрсөн'') нь [[Архангай]] аймгийн [[Батцэнгэл сум]]анд төрсөн, [[үндэсний бөх]]ийн [[дархан аварга]] цолтой [[Үндэсний бөх|бөх]] юм. Өвөө нь мөн үндэсний бөхийн [[даян аварга]] [[Нацагийн Жамъян]] юм. Түүнд [[Үндэсний их баяр наадмын тухай хууль]]д өөрчлөлт орсонтой холбогдон [[2014]] оны [[7 сарын 7|долоодугаар сарын 7-нд]] [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Төрийн тэргүүн]] [[Цахиагийн Элбэгдорж]]ийн зарлигаар [[дархан аварга]] цол хүртээсэн.<ref name="дархан аварга">{{cite web|title=А.Сүхбат, Г.Өсөхбаяр нарт Дархан аварга цол олгов |url=http://www.president.mn/mongolian/node/4048|work=http://www.president.mn/|publisher=Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар|accessdate=[[2014]] оны [[7 сарын 7]]}}</ref> ==Амжилт== ===Үндэсний бөх=== *1995 онд 7 давж [[улсын заан]] цол хүртэв *1997 онд 5 давсан *1999 онд 7 давсан *2000 онд 7 давсан *2001 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн *2002 онд 9 давж түрүүлэн [[улсын арслан]] болсон *2003 онд 9 давж түрүүлэн [[улсын аварга]] цолтой болов *2005 онд 9 давж түрүүлэн [[далай аварга]] цолд хүрчээ *2006 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн *2008 онд 6 давж шөвгөрсөн *2009 онд 9 давж түрүүлэн даян аварга цол хүртсэн *2010 онд 8 давж үзүүрлэв *2011 онд 7 давж шөвгөрсөн *2013 онд 5 давж шөвгөрсөн *[[2014]] оны [[7 сарын 7|долоодугаар сарын 7-нд]] [[Үндэсний их баяр наадмын тухай хууль]]д өөрчлөлт орсонтой холбогдон Ерөнхийлөгч [[Цахиагийн Элбэгдорж]]ийн зарлигаар [[дархан аварга]] цол хүртээсэн.<ref name="дархан аварга">{{cite web|title=А.Сүхбат, Г.Өсөхбаяр нарт Дархан аварга цол олгов |url=http://www.president.mn/mongolian/node/4048|work=http://www.president.mn/|publisher=Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар|accessdate=[[2014]] оны [[7 сарын 7]]}}</ref> ===Чөлөөт бөх=== 1997 оны Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд мөнгөн медаль хүртсэн. Олон улсын хэмжээний мастер цолтой билээ. ===Чөлөөт бөх=== Тэрээр чөлөөт бөхөөр хичээллэн мөн сагсан бөмбөгөөр хичээллэж байв, [[Афины олимп (2004 он)|Афины олимпын]] наадамд оролцож байв. Азийн аварга (2001), [[Азийн наадам|Азийн наадмын]] хүрэл медальтай (1998). == Үндэсний бөхийн амжилт == {{Mongolian Wrestling Record/Start| Гэлэгжамцын Өсөхбаяр<ref>{{cite web | title= Гэлэгжамцын Өсөхбаярын амжилт| url=https://www.devjee.mn/w/-KhWre0HuPfpGAv6_a0y | publisher=devjee.mn}}</ref>}} {{Mongolian Wrestling Record|2024|N|512|NGC|2||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2023|N|512|NGC|2||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2022|N|1024|NGC|2||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2021|C||NGC|||0|Ковидоос болж тэмцээн цуцлагдсан.}} {{Mongolian Wrestling Record|2020|N|512|NGC|2||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2019|N|512|NGC|3||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2018|N|512|NGC|4||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2017|N|512|NGC|4||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2016|N|1024|NSC|4||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2015|N|512|NGC|4||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2014|N|512|NGC|4|NGC|1|Үндэсний их баяр наадын тухай хуульд өөрчлөлт орсонтой холбогдон цол ахисан.<ref>{{cite web |date=2014-07-07 |title=А.Сүхбат, Г.Өсөхбаяр нар Дархан аварга боллоо|url=https://ikon.mn/n/8gn |website=ikon.mn |language=mn}}</ref>}} {{Mongolian Wrestling Record|2013|N|512|NWC|5|OoI|0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2012|N|512|NWC|3||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2011|N|1024|NWC|7|HS2|0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2010|N|512|NWC|8|ND|0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2009|N|512|NSC|9|NWC|1|}} {{Mongolian Wrestling Record|2008|N|512|NSC|6|UuZ|0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2007|N|512|NSC|4||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|2006|N|1024|NSC|8|TG|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2005|N|512|NC|9|NSC|1}} {{Mongolian Wrestling Record|2004|N|512|NC|3||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2003|N|512|NL|9|NC|1}} {{Mongolian Wrestling Record|2002|N|512|NE|9|NL|1}} {{Mongolian Wrestling Record|2001|N|1024|NE|8|BH|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2000|N|512|NE|7|HS1|0}} {{Mongolian Wrestling Record|1999|N|512|NE|7|SS|0}} {{Mongolian Wrestling Record|1998|N|512|NE|4||0}} {{Mongolian Wrestling Record|1997|N|512|NE|5|UuB|0}} {{Mongolian Wrestling Record|1996|N|512|NE|3||0|}} {{Mongolian Wrestling Record|1995|N|512|AL|7|NE|1}} {{Mongolian Wrestling Record|1994|A|256|AE|8|AL|1}} {{Mongolian Wrestling Record/End}} ==Эшлэл== {{reflist}} {{Үндэсний бөхийн аварга}} {{DEFAULTSORT:Өсөхбаяр, Гэлэгжамцын}} [[Ангилал:Дархан аварга]] [[Ангилал:Монголын бөх]] [[Ангилал:Монголын олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Батцэнгэлийн хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1973 онд төрсөн]] cn2u3y5dq4kvvsog6kzv55zz197pntr 0 19883 874854 871055 2026-11-03T22:26:30Z Zafer 24674 Photo changed 874854 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 |name = Дирк Кёйт |image = [[file:Dirk Kuyt Fenerbahçe 20261103 (2).JPG|200px]] |image_size = 200 |caption = Кёйт [[Фенербахче (хөлбөмбөгийн баг)|Фенербахчед]] ([[2026]]) |fullname = Дирк Кёйт<ref>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010 – List of Players|url=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=8 June 2013|format=[[Portable Document Format|PDF]]|archive-date=16 Зургадугаар сар 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|url-status=dead}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1980|7|22|df=y}} |birth_place = [[Нидерланд]], [[Катвейк-ан-Зе]] |height = 1.84 [[Метр|м]]<ref>{{cite web|title=Dirk Kuyt|url=http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&plid=9936|work=Mail Online|publisher=Associated Newspapers|accessdate=9 June 2013|archive-date=16 Зургадугаар сар 2013|archive-url=https://archive.is/20130616062421/http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&plid=9936|url-status=dead}}</ref> |currentclub = [[Фенербахче (хөлбөмбөгийн баг)|Фенербахче]] |clubnumber = 11 |position = [[Довтлогч (хөлбөмбөг)|төвийн]] болон [[Довтлогч (хөлбөмбөг)|жигүүрийн довтлогч]] |youthyears1 = 1985–1998 |youthclubs1 = [[Квик Бойз]] |years1 = 1998–2003 |clubs1 = [[Утрехт (хөлбөмбөгийн баг)|Утрехт]] |caps1 = 160 |goals1 = 51 |years2 = 2003–2006 |clubs2 = [[Фейеноорд]] |caps2 = 101 |goals2 = 71 |years3 = 2006–2012 |clubs3 = [[Ливерпүүл (хөлбөмбөгийн баг)|Ливерпүүл]] |caps3 = 208 |goals3 = 51 |years4 = 2012– |clubs4 = [[Фенербахче (хөлбөмбөгийн баг)|Фенербахче]] |caps4 = 63 |goals4 = 18 |nationalyears1 = 2004–2014 |nationalteam1 = [[Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ|Нидерланд]] |nationalcaps1 = 103 |nationalgoals1 = 24 |pcupdate = 2014 оны 5 сарын 9 |ntupdate = 2014 оны 7 сарын 12 }} '''Дирк Кёйт''' ({{lang-nl|Dirk Kuijt}}, ''[[1980]] оны [[7 сарын 22|долоодугаар сарын 22-нд]] [[Катвейк-ан-Зе]] дүүрэгт төрсөн'') — [[Нидерланд]]ын [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд [[турк]]ийн [[Фенербахче (хөлбөмбөгийн баг)|Фенербахче]] болон [[Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ|Нидерландын шигшээд]] тоглодог. ==Замнал== [[Фейеноорд]]ын [[2005]]-[[2006]] оны ахлагч Кёйт [[Нидерландын хөлбөмбөгийн лиг|I]] болон II лигт [[1999]]-2006 онд 233<ref name=lfchist>{{Cite web| title=Detailed stats and profile of Liverpool's Dirk Kuyt| publisher=LFChistory.net| url=http://www.lfchistory.net/redcorner_articles_view.asp?article_id=1202| accessdate=29 August 2006| archive-date=12 Зургадугаар сар 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080612131436/http://www.lfchistory.net/redcorner_articles_view.asp?article_id=1202| url-status=dead}}</ref> тоглолтонд, тэр дундаа [[2001]] оны гуравдугаар сараас 2006 оны дөрөвдүгээр сарын хооронд дараалсан 179 тоглолтонд гарааны тоглогчоор оролцож байлаа. [[Ливерпүүл (хөлбөмбөгийн баг)|Ливерпүүл]] түүнтэй [[2006]] оны [[8 сарын 18|наймдугаар сарын 18-нд]] гэрээлж, [[8 сарын 26|наймдугаар сарын 26-нд]] [[Вест Хэм Юнайтед|Вест Хэмтэй]] тоглоход сэлгээгээр гараалуулжээ. Улмаар [[9 сарын 20|есдүгээр сарын 20-нд]] [[Ньюкасл Юнайтед]]тай тоглоход анх гоолдсон.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/5351794.stm |title=Liverpool 2–0 Newcastle |publisher=[[BBC Sport]] |accessdate=21 September 2006 | date=20 September 2006 | first=Ian | last=Hughes}}</ref> Кёит [[2012]] оны [[6 сарын 3|зургаадугаар сарын 3-нд]] [[Фенербахче (хөлбөмбөгийн баг)|Фенербахчетай]] гурван жилээр гэрээлэв.<ref>[http://www.fenerbahce.org/fb2008/detay.asp?ContentID=29484 Kuyt to set for Fenerbahçe]</ref> ==Шигшээ== [[Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ|Нидерландын шигшээд]] [[Марко ван Бастен]]ы шийдвэрээр [[2004]] оны есдүгээр сард гараалсан Кёйт [[2006 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2006]], [[2010 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2010]] [[2014 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2014]] оны [[Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ]] болон [[2008 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|2008]], [[2012 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|2012]] оны [[Хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|ЕАШТ-д]] амжилттай тоглосон. ==Амжилт== ;Утрехт * [[Нидерландын хөлбөмбөгийн цом|Нидерландын цомын]] эзэн: 2002/03 ;Ливерпүүл * [[Английн Премьер лиг|Английн лигийн]] дэд байр: 2008/09 * [[УЕФА Аваргуудын лиг|Аваргуудын лигийн]] дэд байр: [[2007]] (гоолдсон) * [[Английн хөлбөмбөгийн лигийн цом|Лигийн цомын]] эзэн: 2012 ;Фенербахче * [[Туркийн хөлбөмбөгийн лиг|Туркийн аварга]]: 2013/14 * [[Туркийн хөлбөмбөгийн цом|Туркийн цомын]] эзэн: 2012/13 ;Нидерланд * [[2004 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|2004]] оны [[Хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|ЕАШТ-ий]] хүрэл медаль * [[2010 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2010]] оны [[Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-ий]] мөнгөн медаль * [[2014 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2014]] оны ДАШТ-ий хүрэл медаль ;Хувийн * Нидерландын лигийн мэргэн бууч: 2004/05 * Нидерландын лигийн шилдэг тоглогч: 2005/06 == Эшлэл == {{Reflist}} == Холбоос == * [http://www.dirkkuytfoundation.com/ Албан ёсны цахим хуудас] {{ref-en}} * {{twitter|Dirk_18_Kuyt|Дирк Кёйт}} * [http://www.liverpoolfc.tv/team/first-team/player/18-dirk-kuyt Профайл - Ливерпүүл] {{ref-en}} * [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=1162 Профайл - LFCHistory.net] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090520014612/http://www.liverpoolfc.ru/player.php?id=43 Профайл - LiverpoolFC.ru] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080921192004/http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=36524 Үзүүлэлт - Soccerbase.com] {{ref-en}} {{Фенербахче багийн бүрэлдэхүүн}} {{2006 оны ДАШТ-д Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{2008 оны ЕАШТ-д Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{2010 оны ДАШТ-д Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{2012 оны ЕАШТ-д Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{2014 оны ДАШТ-д Нидерландын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{DEFAULTSORT:Кёйт, Дирк}} [[Ангилал:1980 онд төрсөн]] [[Ангилал:Нидерландын хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Нидерландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач]] [[Ангилал:Утрехт багийн тоглогч]] [[Ангилал:Фейеноорд багийн тоглогч]] [[Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч]] [[Ангилал:Фенербахче багийн тоглогч]] [[Ангилал:Премьер лигийн тоглогч]] [[Ангилал:Нидерландын лигийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:Нидерландчууд]] bk5m65fi5mysfoid7fj6q9g5svttlte 0 22052 874861 837675 2026-11-04T03:45:23Z Avirmed Batsaikhan 53733 874861 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|11 сарын}} '''11 сарын 4''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 308 дахь ([[өндөр жил]] бол 309 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 67 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == '''Энэ өдөр Монгол Улсын түүхэнд болсон онцлох үйл явдлууд:''' * 1938 он - [[Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг]] байгуулагдсан. * 1942 он - Монгол улсаас Зөвлөлтийн [[Улаан Арми|Улаан армид]] тусламжийн гурав дахь цувааг илгээв. Ерөнхий сайд маршал [[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]], [[Гончигийн Бумцэнд|Г.Бумцэнд]], [[Цэндийн Дамдинсүрэн|Ц.Дамдинсүрэн]] зэрэг төлөөлөгчид 236 вагон тусламжийн цувааг хүргэжээ. * 2013 он - Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлигаар Ерөнхий сайд асан [[Думаагийн Содном|Думаагийн Содномд]] төрийн дээд шагнал “Чингис хаан” одон хүртээв. '''Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд тохиосон онцлох үйл явдлууд:''' * 1493 - Христофор Колумбын аялагчид Гваделупа арлыг нээсэн.. * 1708 - гетман [[Иван Мазепа]] Оросын [[I Пётр]] хаантай холбоогоо тасалж Шведийн XII Карл хааны цэргүүдтэй нэгдэхээр хөдөлсөн. * 1794 - Оросын цэргийн жанжин [[Александр Васильевич Суворов|Александр Суворов]] Варшавын төв хэсгийг эзэлж Польшийн бослого дарагдав. * 1890 - [[Лондон]] хотод дэлхийд анх газар доогуурх цахилгаан зүтгүүртэй [[метро]] нээгдэв. * 1921 - Токиод Японы Ерөнхий сайд Хара Такашигийн амь насанд халджээ. * 1922 - Египетэд [[Тутанхамон]] [[Фараон|фараоны]] бунхныг олж нээсэн. * 1924 - АНУ-д ерөнхийлөгчийн сонгуульд Бүгд найрамдах намаас нэр дэвшсэн [[Кэлвин Күүлиж]] ялалт байгуулав. * 1946 - [[ЮНЕСКО]]-ийн Дүрмийг баталсан. * 1952 - АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд Бүгд Найрамдах намын нэр дэвшигч [[Дуайт Эйзенхауэр]] үнэмлэхүй ялалт байгуулав. * 1957 - Румыны засгийн газрын "Ил-14" онгоц Москва орчим сүйрч 4 хүн нас барсан. Амьд үлдсэн хүмүүсийн дотор ирээдүйн румыны дарангуйлагч [[Николае Чаушеску]] байсан. * 1979 - Ираны хувьсгалт гварди Тегеран дахь АНУ-ын Элчин сайдын яамыг эзлэн авав. * 1980 - АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд [[Роналд Рейган]] ялалт байгуулав. * 1989 - Зүүн Берлины Александерплац талбайд Зүүн Герман дахь хамгийн том цуглаан болсон. * 1995 - Израилийн ерөнхий сайд [[Ицхак Рабин|Ицхак Рабиныг]] хороов. * 2008 - АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд [[Барак Обама]] ялалт байгуулав. * 2017 - [[Саудын Араб|Саудын Арабд]] авлигын хэргээр 11 ханхүүг баривчилжээ. == Энэ өдөр төрөгсөд == *1812 - [[Нино Чавчавадзе]] (1857 онд нас барсан), гүржийн гүнж, оросын зохиолч [[Александр Грибоедов|Александр Грибоедовын]] эхнэр. *[[1987]] - [[Big_Bang]] хамтлагийн гишүүн [[T.O.P]](Choi Seung-Hyun) *[[1993]] - [[Teen Top]] хамтлагийн гишүүн [[C.A.P]](Bang Min-Soo) == Тэмдэглэлт баярууд == * Өнөөдөр Олон улсын шинжлэх ухаан, энх тайвны баярын өдөр. * Италид Үндэсний нэгдлийн өдөр * Украинд Төмөр замчдын баяр * Тонгад Үндсэн хуулийн өдөр * Панамд Төрийн далбааны өдөр * Египетэд Хайрын баяр * Иранд Оюутны баярын өдөр *АНУ-д Чихрийн өдөр == Энэ өдөр нас барагсад == ---- {{Commonscat|4 November|11 сарын 4}} [[Ангилал:Өдөр|1104]] [[Ангилал:Арваннэгдүгээр сарын өдөр|#04]] 8d0v0pkhelmqn685pywgwd8depwautp 0 24452 874843 874691 2026-11-03T12:52:11Z Megzer 20491 874843 wikitext text/x-wiki '''Хатан''' ([[монгол бичиг]]: {{MongolUnicode|ᠬᠠᠲᠤᠨ}}, галиг: qatun) гэдэг нь Монголын түүх, нийгэмд хаан, хан, ноёны гэргий болон төрийн эрх мэдэл, улс төрийн нөлөө бүхий эмэгтэйг нэрлэж ирсэн цол юм. Монголын түүхэнд хатад нь зөвхөн хаадын гэргий байгаагүй бөгөөд төрийн хэрэгт оролцох, улс орныг түр захирах, дипломат харилцаа тогтоох, хаан ширээ залгамжлах асуудалд нөлөөлөх зэрэг чухал үүрэг гүйцэтгэж байжээ. Монголын эзэнт гүрний үед зарим хатад төрийн бодлого, цэрэг, эдийн засаг, шашин, гадаад харилцаанд ихээхэн нөлөө үзүүлж байсан бөгөөд хаан нас барсны дараа төрийг түр барих, хөвгүүдийнхээ хаан ширээний төлөөх тэмцэлд оролцох нь ч байв. == Нэр томьёо, гарал үүсэл == “Хатан” хэмээх үг нь монгол хэлний уламжлалт цол хэргэмийн нэг юм. Монголын нийгэмд хааны их хатан, бага хатан, хан болон язгууртны гэргийг ялган нэрлэх олон янзын хэллэг хэрэглэгдэж байжээ. Монголын эзэнт гүрний үед “хатун” (Khatun) хэмээх нэршил нь Перс, Араб болон бусад хэлний түүхэн сурвалжид өргөн тэмдэглэгдсэн байдаг. Энэ нэршил нь Монголын эзэнт гүрний нөлөөгөөр Евразийн олон бүс нутагт тархсан байна. == Монголын түүхэн дэх хатдын үүрэг == Монголын уламжлалт төрийн тогтолцоонд хатад дараах чиглэлээр чухал үүрэг гүйцэтгэж байжээ. '''Төрийн хэрэг:''' Хаан эзгүй үед төрийн хэргийг хариуцах, зарлиг шийдвэр гаргах, төрийн зөвлөлдөх үйл ажиллагаанд оролцох. '''Хаан ширээ залгамжлал:''' Хөвгүүдийнхээ хаан ширээ залгамжлах эрхийг хамгаалах, угсаа залгамжлалын асуудалд нөлөөлөх. '''Дипломат харилцаа:''' Гадаад улс, овог аймаг, язгууртны гэр бүлүүдтэй холбоо тогтоох. '''Эдийн засаг:''' Өрх, орд, эзэмшил газар, худалдаа болон аж ахуйн үйл ажиллагааг удирдах. '''Шашин, соёл:''' Шашны байгууллага, боловсрол, соёлын үйл ажиллагааг дэмжих. Монголын эзэнт гүрний үед зарим хатад өөрийн нэрээр зарлиг гаргах, төрийн хэргийг бие даан шийдвэрлэх, хаан ширээний төлөөх улс төрийн тэмцэлд оролцох хэмжээний эрх мэдэлтэй байжээ. == Монголын түүхэнд нөлөө бүхий арван хатан == Доорх жагсаалт нь албан ёсны эрэмбэ биш бөгөөд Монголын түүх, төрийн хөгжил, хаан ширээ залгамжлал, улс төр, соёлд үзүүлсэн нөлөөг харгалзан сонгосон болно. === 1. Бөртэ үжин === [[Бөртэ үжин]] нь Чингис хааны их хатан бөгөөд Их Монгол Улсыг байгуулах үеийн хамгийн чухал эмэгтэйчүүдийн нэг юм. Тэрээр Тэмүжиний амьдрал, улс төрийн үйл ажиллагаанд чухал байр суурь эзэлж, Монголын их хаадын угсаа залгамжлалд онцгой нөлөө үзүүлжээ. Бөртэ үжиний хөвгүүд болох Зүчи, Цагадай, Өгэдэй, Тулуй нар Монголын эзэнт гүрний түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Түүний гэр бүл, үр хүүхэд нь Монголын эзэнт гүрний улс төрийн залгамжлалын үндэс болсон юм. Бөртэ үжиний тухай мэдээлэл Монголын нууц товчоо болон бусад түүхэн сурвалжид тэмдэглэгдсэн байдаг. === 2. Дөргөнэ хатан === [[Дөргөнэ|Дөргөнэ хатан]] нь Өгэдэй хааны их хатан бөгөөд 1241 онд Өгэдэй хаан нас барсны дараа төрийн эрхийг барьж, 1246 он хүртэл Монголын эзэнт гүрнийг түр захирчээ. Тэрээр Гүюг хааныг хаан ширээнд өргөмжлөх хүртэл төрийн хэрэг, хаан ширээ залгамжлалын асуудалд голлох үүрэг гүйцэтгэсэн. Түүний засаглалын үед Монголын эзэнт гүрний улс төрийн хүрээнд хатдын эрх мэдэл ямар өндөр байсныг харуулдаг. Дөргөнэ хатны нэрээр гаргасан зоос, түүний үеийн бичээс зэрэг түүхэн дурсгалууд хадгалагдан үлджээ. === 3. Сорхагтани Бэхи === [[Сорхагтани Бэхи]] нь Тулуйн хатан бөгөөд Монголын эзэнт гүрний улс төр, дипломат харилцаа, шашин, боловсролын түүхэнд томоохон нөлөө үзүүлсэн эмэгтэй юм. Тэрээр Мөнх, Хубилай, Хүлэгү, Аригбөх нарын эх байв. Түүний хөвгүүд Монголын эзэнт гүрний улс төрийн түүхэнд голлох байр суурь эзэлж, эзэнт гүрний олон хэсгийг захирч байжээ. Сорхагтани Бэхи нь улс төрийн ухаан, дипломат харилцаа, шашны хүлээцтэй байдлыг дэмжсэн үйл ажиллагаагаараа түүхэнд тэмдэглэгдсэн байдаг. Түүнийг Монголын эзэнт гүрний хамгийн нөлөө бүхий хатдын нэг гэж үздэг. === 4. Огул Каймиш хатан === [[Огул Каймиш]] нь Гүюг хааны хатан бөгөөд 1248 онд Гүюг хаан нас барсны дараа төрийн хэргийг түр барьж байжээ. Түүний үед Монголын эзэнт гүрний хаан ширээний залгамжлалын асуудал хурцдаж, Өгэдэйн угсааны ноёд болон Тулуйн угсааны ноёдын хоорондын улс төрийн зөрчил нэмэгдсэн байна. 1251 онд Мөнх хаан өргөмжлөгдсөний дараа Огул Каймишийн улс төрийн нөлөө буурч, улмаар түүнийг цаазалжээ. === 5. Органа хатан === [[Ургана|Органа хатан]] нь Цагадайн улсын түүхэнд чухал байр суурь эзэлсэн хатан юм. Тэрээр Цагадайн улсын хан Кара Хүлэгүгийн гэргий байв. 1252 онд Кара Хүлэгү нас барсны дараа Органа хатан хүү Мүбарак Шахынхаа нэрийн өмнөөс төрийн хэргийг удирдаж байжээ. Тэрээр Цагадайн улсын улс төрийн үйл ажиллагаанд бие даан оролцож, тухайн үеийн Монголын эзэнт гүрний дотоод харилцаанд нөлөө үзүүлсэн байна. Органа хатныг Монголын эзэнт гүрний баруун хэсгийн улс төрд нөлөөтэй эмэгтэй удирдагчдын нэг гэж үздэг. === 6. Чаби хатан === [[Чаби хатан]] нь Хубилай хааны их хатан бөгөөд Юань улсын ордны улс төр, соёл, шашны амьдралд нөлөө үзүүлсэн эмэгтэй юм. Тэрээр Хубилай хааны төрийн бодлого, ордны үйл ажиллагаанд зөвлөгөө өгч, буддын шашин болон соёлын байгууллагуудыг дэмжиж байжээ. Чаби хатан нь Юань улсын хааны ордонд өндөр байр суурь эзэлж байсан бөгөөд Хубилайн засаглалын үед чухал нөлөөтэй байв. Түүний тухай мэдээлэл Юань улсын түүхийн сурвалжуудад тэмдэглэгдсэн байдаг. === 7. Мандухай сэцэн хатан === [[Мандухай сэцэн хатан]] нь XV зууны Монголын түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг хатан юм. Тэрээр Батмөнх Даян хааныг бага насанд нь хаан ширээнд залж, түүний нэрийн өмнөөс төрийн үйл хэрэгт оролцон Монголын улс төрийн нэгдлийг бэхжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Мандухай хатан нь Монголын олон аймаг, ноёдыг нэгтгэх үйл хэрэгт оролцож, Даян хааны засаглалыг бэхжүүлэхэд нөлөөлсөн байна. Түүнийг Монголын төрийн түүхэнд улс төрийн ухаан, зориг, удирдах чадвараараа алдаршсан хатдын нэг гэж үздэг. === 8. Будашир хатан === [[Будшир хатан|Будашир хатан]] нь Юань улсын хааны ордонд өндөр байр суурь эзэлж байсан хатан бөгөөд [[Тугтөмөр хаан|Тугтөмөр хааны]] хатан юм. Тэрээр Юань улсын төрийн үйл хэрэгт нөлөө үзүүлж, хаан ширээ залгамжлалын асуудалд оролцож байжээ. Хааны ордны улс төрийн тэмцлийн үед хатдын эрх мэдэл, нөлөө ямар чухал байсныг Будашир хатны түүх харуулдаг. Будашир хатан нь Юань улсын сүүл үеийн төрийн түүхэнд нэр нь тэмдэглэгдсэн эмэгтэйчүүдийн нэг юм. === 9. Цэндийн Дондогдулам === [[Дондогдулам хатан|Цэндийн Дондогдулам]] нь Монголын Богд хаант улсын үеийн [[Богд хаан|Богд хаан VIII Жавзандамбын]] хатан бөгөөд “Эх дагина” хэмээн алдаршсан түүхэн хүн юм. Тэрээр Монголын шашин, соёл, нийгмийн амьдралд нөлөө бүхий байр суурь эзэлж байжээ. Богд хаант Монгол Улсын үед ордны үйл ажиллагаа, шашны зан үйл, буяны болон соёлын үйл хэрэгт оролцож байсан гэж тэмдэглэгддэг. Дондогдулам нь XX зууны эхэн үеийн Монголын төр, шашны түүхтэй салшгүй холбоотой эмэгтэй юм. === 10. Гэнэнпил хатан === [[Гэнэнпил хатан]] нь Монголын Богд хаант улсын сүүл үеийн Богд хааны хатан байсан эмэгтэй юм. Түүнийг Богд хааны сүүлчийн хатан хэмээн түүх, олон нийтийн дунд дурсдаг. Гэнэнпил хатны амьдрал нь Монголын хаант засаглалын төгсгөл, 1920-иод оны улс төрийн өөрчлөлттэй холбоотой. Түүний тухай мэдээлэл түүхэн баримт, хожмын дурсамж болон олон нийтийн дунд тархсан ярианд тулгуурладаг тул намтар, үйл явдлын он дарааллыг найдвартай эх сурвалжаар нягтлах шаардлагатай. == Хатдын түүхэн дүрслэл, гэрэл зураг == Монголын эзэнт гүрний үеийн хатдын ихэнх нь XIII–XIV зуунд амьдарч байсан тул орчин үеийн гэрэл зураг байх боломжгүй. Тэдний дүр төрхийг гар бичмэлийн зураг, зоос, уран зураг, хөшөө дурсгал болон хожмын бүтээлүүдээр дамжуулан мэддэг. <gallery> File:Sorkhagtani bekhi.jpg|Сорхагтани Бэхийн дүрийг харуулсан дундад зууны үеийн зураг File:Töregene Khatun coin.png|Дөргөнэ хатны нэртэй холбогдох зоос File:Stèle pour Mandukhaï Khatun.png|Мандухай сэцэн хатанд зориулсан хөшөө File:Sharav dondogdulam.jpg|Цэндийн Дондогдуламын хөрөг File:Tsendiin Dondogdulam.jpg|Цэндийн Дондогдуламтай холбогдох түүхэн гэрэл зураг </gallery> [[Ангилал:Хатан]] [[Ангилал:Монгол хатан]] lwm2pf0631o462juweveid9qm7pqv0k 0 31676 874852 729265 2026-11-03T19:16:23Z Ankhbayrp 108728 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 874852 wikitext text/x-wiki Барууны [[мухар сүсэг]]т 13-ны өдөр Баасан гарагт таарахыг азгүй өдөр хэмээн үздэг. [[File:Freitag der 13. im Kalender.jpg|thumb|right|220px|13-ны баасан гараг]] ==Түүх== [[File:Rossini by Grevedon.jpg|thumb|right|220px|Жоакино Россини]] Зохиол судлаачдынхаар 19-р зуунаас өмнө "Хар баасан гараг"-ийн тухай бичигдэж үлдсэн баримт байдаггүй. Хамгийн эртний баримтыг Английн сэтгүүлч Хэнри Сутерланд Эдуардс 5-р сарын 13-нд нас барсан Жоакино Россинигийн намтарт бичиж үлдээжээ. <blockquote> ''Түүний сүүлийн амьсгааг хүртэл нөхөд нь хамт байж, олон Италиудын үздэгээр муу гараг Баасан, муу тоо 13 буюу 5-р сарын 13 гэх энэ онцгой өдөр бурхан болсон юм.'' </blockquote> Хар баасан гарагийн үүслийн тухай олон таамаглал байдаг. Нэг таамаглалд муу тоо 13, муу гараг баасан гэсэн хоёр эртний мухар сүсэг орчин цагт нийлснээс үүссэн гэж үздэг. * Тоо судлалд 12-ын тоо нь бүрэн бүтэн гэсэн утгыг илэрхийлдэг бөгөөд 12 сар, 12 цаг, Олимпын 12 бурхан, Израйлийн 12 омог, Есүсийн 12 архад, Шиа [[Ислам]] шашны Мухаммэдийн 12 залгамжлагч, зурхайн 12 орд, гэх мэт… Эдгээр үзэхэд 13 гэдэг нь бүрэн бүтэн, хязгаараас давсан гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Мөн нэг ширээнд суусан 13 хүний нэг нь үхдэг гэсэн Есүсийн сүүлчийн оройн зоог, Скандинавын домгоос гаралтай мухар сүсэг ч байдаг. * 14-р зууны "Кэнтербарийн Үлгэрүүд"-д баасан гарагийг азгүй өдөр гэсэн байдаг. Мөн олон хүмүүс шинэ ажил эхлэх, хол аян замд гарахад баасан гараг муу гэж үздэг. * Баасан гарагт Есүс Христ цовдлогдсон. * Америкийн бизнесмен, зохиолч Томас Уиллиам Лаусоны бичсэн "Арван гуравны өдөр, баасан гараг" хэмээх алдартай зохиолд нь нэгэн ёс суртахуунгүй зууч мухар сүсгээ ашиглан [[Уал Стрит]]ийг сандаргадаг. * Дан Броуны 2003 оны "Да Винчи Код" болон Жон Робинсоны 1989 оны "Үе залгамжлагч: Масонлигийн алдагдсан нууцууд" зохиолуудад Хар баасан гарагийг Загалмайтны цэргүүдтэй холбож өгсөн байдаг. 1307 оны 10-р сарын 13, баасан гарагт хаан ширээний сүр хүч, эд хөрөнгийг нэмэгдүүлэхээс үйдэлтэй Францад хэдэн зуун загалмайтны цэргүүдийг баривчилдаг. Энэхүү харгис үйлдлийн цаана 4-р Филип хаан байсан нь 5-р Клэмэнт пап ламын түүхэн нэр хүндийг үгүй хийсэн юм. 5-р Клэмэнт пап лам Филипийг хаан ширээнд залснаас эхлэн хаан загалмайтны цэргүүдийг хэлс хэргээр цаазалж [[Франц]] нь Пап лам болон сүмээс үл хамаарах болсон байна. Мэргэжилтнүүд энэхүү шинэ таамаглалд санал нэгддэг. * Зарим хүмүүс Христийн шашинтай холбоотой гэж үздэг. Баасан гарагт Есүс цовдлогдсон болохоор баасан гарагийг азгүй өдөр гэдэг. Мөнхүү Еврей, Муслимууд баасан гарагийг шүтдэг бөгөөд Христийнхэн энэ хоёр шашны бүлэглэлийг бурханыг гутаасан гэж үздэг болохоор тэдний шүтдэг өдөр нь Чөтгөрийн өдөр болох юм. 13-ын хувьд бол Есүстэй 12 шавь нь нийтдээ 13 болох бөгөөд 13 дахь нь буюу Иудас Искариот Есүсээс урвадаг. ==13-ны Мягмар гараг== [[Испани]] хэлтэй улсуудад 13-ны баасан гарагийн оронд 13-ны мягмар гарагийг азгүй өдөр гэдэг. Герегчүүд мөн мягмар гараг (ялангуяа 13-ны)-ийг азгүй өдөр гэж үздэг. Мягмар гараг нь дайны бурхан Аресыг илэрхийлдэг. 4-р загалмайтны аян дайн 1204 оны 4-р сарын 13-ны мягмар гарагт Византын эзэнт гүрний нийслэл Константинопли хотыг сөнөөсөн, Оттоманчуудад мөн 1453 оны 5-р сарын 29-ний мягмар гарагт Константинопли хотыг сөнөөсөн нь энэхүү мягмар гарагийн мухар сүсэг бий болгоход нөлөөлжээ. Мөн Герег хэлэнд гурав дахь (7 хоногийн) гэсэн утгатай Трити (Τρίτη) гэдэг нэртэй өдөр байдаг. Энэ нь энэхүү мухар сүсэгт нөлөөлж "азгүйтэл гурваар ирдэг" гэдэг хэлц гарчээ. Ням гарагаас долоо хоногоо тоолбол 3 дахь өдөр нь Мягмар гараг юм. ==17-ны Баасан гараг== Италид 17-ны баасан гарагийг азгүй өдөр гэдэг. Италид 13 нь азын тоо гэдэг байна. Гэвч Англи-Саксоны соёлын нөлөөгөөр залуус 13-ны баасан гарагийг муу гэдэг болжээ. 2000 оны ''Shriek If You Know What I Did Last Friday the Thirteenth'' (Шрийк, 13-ны баасан гарагт намайг яасныг мэдэх үү?) гэдэг кино Италид ''Shriek – Hai impegni per venerdì 17?'' (Шрийк - 17-ны баасан гарагт ямар нэгэн юм хийхгүй юм уу?) гэдэг нэртэйгээр гарч байжээ. ==Нийгэмд нөлөөлөх нь== Америкийн Хойд Каролина мужийн Ашвилль дахь Сэтгэлийн Дарамт Удирдах Төв АНУ-д 17-21 сая хүн энэ өдрөөс айдаг гэжээ. Зарим хүмүүс айдсаасаа болж ажилдаа явах, нисэх, орноосоо босох гэх мэт өдөр тутмын энгийн үйл хийдэггүй байна. "Энэхүү өдөр 800-900 америк доллар алддаг." ===Ослын хэмжээ=== 2008 оны 6-р сарын 12-нд Даатгал Статистикийн Голландын Төв "Бусад баасан гарагуудаас 13-ны баасан гарагт хамгийн бага осол гардаг. Учир нь хүмүүс маш болгоомжтой байх юм уу, аль эсвэл гэртээ байдаг. Голландад 13-ны баасан гарагт хүмүүс маш болгоомжтой машин барьдаг гэдгийг статистикийн тоо баримт харуулж байна. Сүүлийн хоёр жилд голландын даатгалын компаниуд баасан гарагт дунджаар 7800 осол хүлээж авсан бол 13-ны баасан гарагийнх дунджаар 7500 байжээ." [[Ангилал:Мухар сүсэг]] [[Ангилал:Цаг хугацааны нэгж]] 149dimeg3hrkw7tbosn085mrzyof23c 0 37787 874864 874515 2026-11-04T07:48:14Z Zorigt 49 874864 wikitext text/x-wiki [[File:Giants of the Savanna Inhabitants.jpg|thumb|300px|[[Техас]]ын [[Даллас хот]]ын амьтны хүрээлэнгийн саваннын том амьтдын үзүүлэн, 2011 оны 10-р сар]] '''Амьтны хүрээлэн''' - төрөл зүйл бүрийн амьтдыг нэгэн дор цуглуулж олон нийтэд үзүүлэн танилцуулах, өсгөн үржүүлэх, хамгаалах болон ажиглалт шинжлэх ухааны судалгаа хийх зорилго бүхий байгууллага юм. Дэлхий дээрх хамгийн анхны амьтны хүрээлэн төст байгууламж НТӨ 3500 оны үед [[Египет]]эд үүссэн гэж үздэг. Орчин үеийн Европт амьтны хүрээлэнгүүд 1752 онд Вена, 1770 онд Мадрид хотуудад анх үүсгэн байгуулагдаж байв. [[Францын хувьсгал|Францын их хувьсгалын]] дараа Парисын ургамлын цэцэрлэгт хүрээлэнд амьтны хүрээлэн нээгдсэн бөгөөд түүний гол зорилго нь танин мэдүүлж судлах байв. [[Версаль]] дахь хуучин хааны амьтны хүрээлэнгийн амьтдыг тийш нь шилжүүлсэн байна. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст амьтны хүрээлэнгүүд зугаа цэнгэлийн газраас шинжлэх ухааны байгууллага болон хувирч, амьтны ертөнцийн нарийн хэсгүүдэд зориулсан үзмэрүүд бүхий төрөлжсөн амьтны хүрээлэнгүүд бий болж эхэлжээ. 2010 он гэхэд дэлхий дээр 1300 орчим амьтны хүрээлэн байсны бараг тал нь Европт, 20 хувь нь Хойд Америкт байв. == Дэлхийн алдартай амьтны хүрээлэнгүүд == * [[Берлиний амьтны хүрээлэн]] нь 1844 онд байгуулагдсан Германы хамгийн ууган амьтны хүрээлэн бөгөөд амьтдын төрөл зүйлийн хувьд хамгийн том нь юм. * [[Сан-Диего хотын амьтны хүрээлэн]] Дэлхийн хамгийн том гэгддэг амьтны хүрээлэнгүүдийн нэг. АНУ-ын [[Сан-Диего]] хотод байрладаг бөгөөд түүний нутаг дэвсгэрийн тал орчим хувийг 1800 акр (730 га) талбайд байрлах "Зэрлэг амьтдын цэцэрлэгт хүрээлэн" эзэлдэг. * [[Прагийн амьтны хүрээлэн]] дэлхийд нэр хүндтэй томоохон бөгөөд олон ховор төрөл зүйлийн амьтны хүрээлэн. * [[Сингапурын амьтны хүрээлэн]] бол амьтны зэрлэг байгаль дахь амьдардаг орчин нөхцөлийг бүрдүүлж өгдөг гэдгээрээ алдартай. Жишээ нь уг халуун оронд Цагаан баавгай тэжээдэг. * [[Лондоны амьтны хүрээлэн]] бол дэлхийн ууган амьтны хүрээлэн юм. * [[Майами хотын амьтны хүрээлэн]]- АНУ-ын Флоридагийн хамгийн ууган бөгөөд хамгийн том амьтны хүрээлэн бөгөөд АНУ-ын цорын ганц халуун орны амьтны хүрээлэн юм. * [[Австралийн амьтны хүрээлэн]] - Харриет нэртэй 175 жил насалсан яст мэлхий 1987 оноос 2006 онд нас барах хүртлээ уг хүрээлэнд амьдарч байсан гэдгээрээ алдартай. * [[Москвагийн амьтны хүрээлэн]] Оросын ууган бөгөөд хамгийн том амьтны хүрээлэн. * [[Бээжингийн амьтны хүрээлэн]]д дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн 600 өөр зүйлийн 7000 амьтан байдаг гэдгээрээ алдартай. == Амьтны хүрээлэнгийн зорилго == Амьтны хүрээлэнгийн чухал үүрэг бол хотын оршин суугчдад үзүүлэх зэрлэг ан амьтдыг хадгалах, байгаль, ан амьтдыг хамгаалах, тэднийг амьд байгалийн ертөнцийн нэг хэсэг юм байна гэсэн ойлголтыг хүмүүст төлөвшүүлэх, энэ ертөнцийг хамгаалах үүрэг хариуцлагыг тэдний өдөр тутмын амьдралд нийцүүлэн ойлгуулах явдал юм. Шинжлэх ухааны хувьд амьтдын биологи, сэтгэл зүйг судлах, төрөл зүйлийг хамгаалах, дараа нь байгальд амьдрах орчинд нөхөн сэргээх замаар нөхөн үржихүй нь чухал ач холбогдолтой бөгөөд энэ нь амьтны ертөнцийн ховордсон төлөөлөгчдийг зэрлэг байгальд нь хадгалахад тусалдаг. Жишээ нь [[Тахь|тахийг]] ийм аргаар бүрэн устах аюулаас хамгаалж [[Прагийн амьтны хүрээлэн|Прагийн амьтны хүрээлэнгээс]] Монголд авчирч үржүүлж чадсан юм. [[Ангилал:Амьтан судлал]] [[Ангилал:Цэцэрлэгт хүрээлэн]] 0ru1m9nxeb4egmt35q01g19ky9q6aw2 874866 874864 2026-11-04T08:12:30Z Zorigt 49 874866 wikitext text/x-wiki [[File:Giants of the Savanna Inhabitants.jpg|thumb|300px|[[Техас]]ын [[Даллас хот]]ын амьтны хүрээлэнгийн саваннын том амьтдын үзүүлэн, 2011 оны 10-р сар]] '''Амьтны хүрээлэн''' - төрөл зүйл бүрийн амьтдыг нэгэн дор цуглуулж олон нийтэд үзүүлэн танилцуулах, өсгөн үржүүлэх, хамгаалах болон ажиглалт шинжлэх ухааны судалгаа хийх зорилго бүхий байгууллага юм. Дэлхий дээрх хамгийн анхны амьтны хүрээлэн төст байгууламж НТӨ 3500 оны үед [[Египет]]эд үүссэн гэж үздэг. Орчин үеийн Европт амьтны хүрээлэнгүүд 1752 онд Вена, 1770 онд Мадрид хотуудад анх үүсгэн байгуулагдаж байв. [[Францын хувьсгал|Францын их хувьсгалын]] дараа Парисын ургамлын цэцэрлэгт хүрээлэнд амьтны хүрээлэн нээгдсэн бөгөөд түүний гол зорилго нь танин мэдүүлж судлах байв. [[Версаль]] дахь хуучин хааны амьтны хүрээлэнгийн амьтдыг тийш нь шилжүүлсэн байна. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст амьтны хүрээлэнгүүд зугаа цэнгэлийн газраас шинжлэх ухааны байгууллага болон хувирч, амьтны ертөнцийн нарийн хэсгүүдэд зориулсан үзмэрүүд бүхий төрөлжсөн амьтны хүрээлэнгүүд бий болж эхэлжээ. 2010 он гэхэд дэлхий дээр 1300 орчим амьтны хүрээлэн байсны бараг тал нь Европт, 20 хувь нь Хойд Америкт байв. == Дэлхийн алдартай амьтны хүрээлэнгүүд == * [[Берлиний амьтны хүрээлэн]] нь 1844 онд байгуулагдсан Германы хамгийн ууган амьтны хүрээлэн бөгөөд амьтдын төрөл зүйлийн хувьд хамгийн том нь юм. * [[Сан-Диегогийн амьтны хүрээлэн]] Дэлхийн хамгийн том гэгддэг амьтны хүрээлэнгүүдийн нэг. АНУ-ын [[Сан-Диего]] хотод байрладаг бөгөөд түүний нутаг дэвсгэрийн тал орчим хувийг 1800 акр (730 га) талбайд байрлах "Зэрлэг амьтдын цэцэрлэгт хүрээлэн" эзэлдэг. * [[Прагийн амьтны хүрээлэн]] дэлхийд нэр хүндтэй томоохон бөгөөд олон ховор төрөл зүйлийн амьтны хүрээлэн. * [[Сингапурын амьтны хүрээлэн]] бол амьтны зэрлэг байгаль дахь амьдардаг орчин нөхцөлийг бүрдүүлж өгдөг гэдгээрээ алдартай. Жишээ нь уг халуун оронд Цагаан баавгай тэжээдэг. * [[Лондоны амьтны хүрээлэн]] бол дэлхийн ууган амьтны хүрээлэн юм. * [[Майами хотын амьтны хүрээлэн]]- АНУ-ын Флоридагийн хамгийн ууган бөгөөд хамгийн том амьтны хүрээлэн бөгөөд АНУ-ын цорын ганц халуун орны амьтны хүрээлэн юм. * [[Австралийн амьтны хүрээлэн]] - Харриет нэртэй 175 жил насалсан яст мэлхий 1987 оноос 2006 онд нас барах хүртлээ уг хүрээлэнд амьдарч байсан гэдгээрээ алдартай. * [[Москвагийн амьтны хүрээлэн]] Оросын ууган бөгөөд хамгийн том амьтны хүрээлэн. * [[Бээжингийн амьтны хүрээлэн]]д дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн 600 өөр зүйлийн 7000 амьтан байдаг гэдгээрээ алдартай. == Амьтны хүрээлэнгийн зорилго == Амьтны хүрээлэнгийн чухал үүрэг бол хотын оршин суугчдад үзүүлэх зэрлэг ан амьтдыг хадгалах, байгаль, ан амьтдыг хамгаалах, тэднийг амьд байгалийн ертөнцийн нэг хэсэг юм байна гэсэн ойлголтыг хүмүүст төлөвшүүлэх, энэ ертөнцийг хамгаалах үүрэг хариуцлагыг тэдний өдөр тутмын амьдралд нийцүүлэн ойлгуулах явдал юм. Шинжлэх ухааны хувьд амьтдын биологи, сэтгэл зүйг судлах, төрөл зүйлийг хамгаалах, дараа нь байгальд амьдрах орчинд нөхөн сэргээх замаар нөхөн үржихүй нь чухал ач холбогдолтой бөгөөд энэ нь амьтны ертөнцийн ховордсон төлөөлөгчдийг зэрлэг байгальд нь хадгалахад тусалдаг. Жишээ нь [[Тахь|тахийг]] ийм аргаар бүрэн устах аюулаас хамгаалж [[Прагийн амьтны хүрээлэн|Прагийн амьтны хүрээлэнгээс]] Монголд авчирч үржүүлж чадсан юм. [[Ангилал:Амьтан судлал]] [[Ангилал:Цэцэрлэгт хүрээлэн]] 1dpv3f7f9whtm17z2wx1kthyid2xibi 0 38746 874849 844959 2026-11-03T14:10:42Z Zafer 24674 Photo changed 874849 wikitext text/x-wiki {{Хөлбөмбөгчин 2 |нэр = Ромелу Лукаку |уугуул нэр = Ромелу Менама Лукаку |зураг = Romelu Lukaku Fenerbahçe 20261103 (1).JPG |хэмжээ = 225px |тайлбар = Ромелу Лукаку «Эвертонд» |мэндэлсэн огноо = [[1993]] оны [[5 сарын 13]] |мэндэлсэн газар = [[Бельги]], [[Антверпен]] |иргэншил = {{Далбаа Бельги|20px}} [[Бельги]] |өндөр = 190 |жин = 94 |байрлал = төвийн [[довтлогч (хөлбөмбөг)|довтлогч]] |одоогийн баг = {{Далбаа Англи|20px}} [[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]] |дугаар = 10 |залуучуудын багууд = {{хөлбөмбөгийн замнал |1999—2003|{{Далбаа Бельги|20px}} [[:en:K. Rupel Boom F.C.|Рупель Бум]]| |2003—2006|{{Далбаа Бельги|20px}} [[Льерс (хөлбөмбөгийн баг)|Льерс]]| |2006—2009|{{Далбаа Бельги|20px}} [[Андерлехт (хөлбөмбөгийн баг)|Андерлехт]]|}} |багууд = {{хөлбөмбөгийн замнал |2009—2011|{{Далбаа Бельги|20px}} [[Андерлехт (хөлбөмбөгийн баг)|Андерлехт]]|73 (33) |2011—2014|{{Далбаа Англи|20px}} [[Челси (хөлбөмбөгийн баг)|Челси]]|10 (0) |2012—2013|{{аренда}}{{Далбаа Англи|20px}} [[Вест Бромвич Альбион]]|35 (17) |2013—2014|{{аренда}}{{Далбаа Англи|20px}} [[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]]|31 (15) |2014—одоо|{{Далбаа Англи|20px}} [[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]]|38 (12)}} |шигшээ = {{хөлбөмбөгийн замнал |2008|{{Далбаа Бельги|20px}} Бельги (15-)|4 (1) |2011|{{Далбаа Бельги|20px}} Бельги (18-)|1 (0) |2009|{{Далбаа Бельги|20px}} Бельги (21-)|5 (1) |2010—одоо|{{Далбаа Бельги|20px}} [[Бельгийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Бельги]]|37 (11)}} |сүүлд шинэчилсэн = 2015 оны 8 сарын 15 |сүүлд шинэчилсэн (шигшээ) = 2015 оны 6 сарын 12 }} '''Ромелу Менама Лукаку''' ({{lang-nl|Romelu Lukaku}}; [[1993]] оны [[5 сарын 13|тавдугаар сарын 13]], [[Антверпен]]) — [[Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс|Конго]] гаралтай [[Бельги]]йн [[хөлбөмбөг]]чин,<ref>[http://www.championat.ru/football/article-71266.html Крестник Адвоката, наследник Дрогба]</ref> [[Англи]]йн «[[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]]» болон [[Бельгийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Бельгийн шигшээн]] довтлогч. Лукаку анхны мэргэжлийн гэрээгээ [[2009]] оны [[5 сарын 16|тавдугаар сарын 16-нд]] улсынхаа тэргүүн баг болох «[[Андерлехт (хөлбөмбөгийн баг)|Андерлехттэй]]» гурван жилээр байгуулжээ.<ref>{{cite news |url=http://www.footgoal.net/suite.php?selection=43883 |title=Lukaku : " Je sais que je serai récompensé de mes efforts " |publisher=FootGoal.net |date=2 September 2009 |accessdate=17 November 2010 |language=French |archive-date=3 Есдүгээр сар 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903180212/http://www.footgoal.net/suite.php?selection=43883 |url-status=dead }}</ref> [[2011]] оны наймдугаар сард Английн «[[Челси (хөлбөмбөгийн баг)|Челси]]» 20 сая еврогоор элсүүлж, таван жилээр гэрээлэх болсоноо мэдэгдэв.<ref>{{cite news|url=http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/DC3DOMDV|title=Chelsea betaalt 12 miljoen voor Lukaku (maar het kan oplopen tot 20 miljoen)|publisher=Sportwereld|date=12 August 2011}}</ref> Энэ хооронд «[[Вест Бромвич Альбион]]», «Эвертон» багуудад зээлэгдээд улмаар [[2014]] оны [[7 сарын 30|долдугаар сарын 30-нд]] «Эвертон» түүхэн наймаагаа 28 сая фунтээр түүний төлөө хийж, таван жилээр гэрээ байгуулан 10 дугаарын өмсгөлөө хүндэтгэлтэй гардуулжээ.<ref>{{cite news|url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2014/07/30/lukaku-becomes-club-record-signing|title=Lukaku Becomes Club Record|date=30 July 2014|accessdate=30 July 2014|publisher=Everton F.C.}}</ref> == Амжилт == <big>'''Багийн'''</big> {{Далбаа Бельги|20px}} «'''Андерлехт'''» * [[Бельгийн хөлбөмбөгийн лиг|Бельгийн аварга]] ('''1'''): 2009/10 * '''Нийт: 1 цом''' {{Далбаа Англи|20px}} «'''Челси'''» * [[Английн хөлбөмбөгийн цом|Английн цомын]] эзэн ('''1'''): 2012 * '''Нийт: 1 цом''' <big>'''Хувийн'''</big> * Бельгийн лигийн мэргэн бууч ('''1'''): 2009/10 * Бельгийн лигийн өнгөт арьст шилдэг тоглогч ('''1'''): 2009/10 * '''Нийт: 2 шагнал''' == Лавлах холбоос == {{лавлах холбоос}} == Гадны холбоос == * [http://thetopforward.com/ru/view?id=67 Статистика выступлений Ромелу Лукаку] на Topforward * {{soccerbase|56521}} * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=358112/index.html Профиль футболиста] на сайте ''Fifa.com'' {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20130426121439/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/romelu-lukaku/ Профиль футболиста] на сайте ''Worldfootball.net'' {{ref-en}} * [http://www.football-lineups.com/footballer/38757/ Профиль футболиста] на сайте ''Football-lineups.com'' {{ref-en}} * {{transfermarkt|romelu-lukaku|96341}} {{Belgium-footy-bio-stub}} {{Эвертон багийн бүрэлдэхүүн}} {{2014 оны ДАШТ-д Бельгийн хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{УЕФА-гийн цомын мэргэн буучид}} {{Бельгийн хөлбөмбөгийн лигийн мэргэн бууч}} [[Ангилал:Бельгийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч]] [[Ангилал:Андерлехт багийн тоглогч]] [[Ангилал:Челси багийн тоглогч]] [[Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн тоглогч]] [[Ангилал:Эвертон багийн тоглогч]] [[Ангилал:Антверпений хүн]] [[Ангилал:Бельгичүүд]] [[Ангилал:1993 онд төрсөн]] 6glrmykc7t4bfbg2xue9ckk83jslm24 0 44771 874853 861910 2026-11-03T21:56:06Z Zafer 24674 Photo changed 874853 wikitext text/x-wiki {{Хөлбөмбөгчин 2 |нэр = Андони Ираола |уугуул нэр = Андони Ираола Сагарна |зураг = Andoni Iraola Liverpool FC 20261103 (3).JPG |хэмжээ = |тайлбар = Ираола 2026 |мэндэлсэн огноо = [[1982]] оны [[6 сарын 22]] |мэндэлсэн газар = [[Испани]], [[Усурбиль]] |иргэншил = {{Далбаа Испани|20px}} [[Испани]] |өндөр = 182 |жин = 75 |байрлал = [[хамгаалагч (хөлбөмбөг)|баруун хамгаалагч]] |одоогийн баг = {{Далбаа Испани|20px}} [[Атлетик Бильбао]] |дугаар = 15 |залуучуудын багууд = {{хөлбөмбөгийн замнал||{{Далбаа Испани|20px}} [[Атлетик Бильбао]]|}} |багууд = {{хөлбөмбөгийн замнал |2000—2001|{{Далбаа Испани|20px}} [[Баскониа (хөлбөмбөгийн баг)|Баскониа]]|35 (4) |2001—2003|{{Далбаа Испани|20px}} [[Бильбао Атлетик]]|75 (15) |2003—одоо|{{Далбаа Испани|20px}} [[Атлетик Бильбао]]|384 (32)}} |шигшээ = {{хөлбөмбөгийн замнал |2008—одоо|{{Далбаа Испани|20px}} [[Испанийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Испани]]|8 (0)}} |сүүлд шинэчилсэн = 2014 оны 5 сарын 19 |сүүлд шинэчилсэн (шигшээ) = 2012 оны 12 сарын 29 }} '''Андони Ираола Сагарна''' ({{lang-eu|Andoni Iraola Sagarna}}; [[1982]] оны [[6 сарын 22|зургаадугаар сарын 22-нд]] [[Усурбиль]] [[хот]]од төрсөн) — [[Баск орон|Баскийн]] [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд [[Бильбао]]гийн «[[Атлетик Бильбао|Атлетика]]» болон [[Испанийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Испанийн шигшээд]] [[хамгаалагч (хөлбөмбөг)|баруун хамгаалагчаар]] тоглодог. == Замнал == «Атлетикийн» дагуул «[[Баскониа (хөлбөмбөгийн баг)|Баскониа]]» болон «[[Бильбао Атлетик]]» багуудад тоглож байгаад үндсэн багт 2003 оны наймдугаар сарын 30-нд анх гараалсан. 2013 оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд гэрээгээ 2015 оны зургаадугаар сарын 30-нд дуусгахаар сунгав.<ref>{{cite news|url=http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=0&b=1&c=1&d=1000&berria=13771&idi=2|title=Andoni Iraola’s renewal|publisher=Athletic Bilbao|date=4 December 2013|accessdate=4 December 2013|archive-date=7 Арван нэгдүгээр сар 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107090108/http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=0|url-status=dead}}</ref> == Шигшээ == Испанийн шигшээд 2008 оны наймдугаар сарын 20-нд [[Данийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Данийн]] эсрэг анх гараалсан байдаг. == Амжилт == ; {{Далбаа Испани}} [[Атлетик Бильбао|Атлетик Бильбао]] * [[УЕФА Европа лиг|Европа лигийн]] дэд байр: [[2011—2012 оны УЕФА Европа лиг|2011/12]] * [[Испанийн хөлбөмбөгийн цом|Испанийн цомын]] дэд байр: 2008/09, 2011/12 * [[Испанийн хөлбөмбөгийн супер цом|Испанийн супер цомын]] дэд байр: 2009 == Лавлах холбоос == {{лавлах холбоос}} == Гадны холбоос == * [https://web.archive.org/web/20131019124834/http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=1&b=1&c=1&d=0&jokalaria=431&idi=2 Профайл - «Атлетик»] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20120329050804/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=17627&n=iraola%2Fandoni%2Firaola%2Fsagarna Шигшээн үзүүлэлт] {{ref-es}} {{Spain-footy-bio-stub}} {{Атлетик Бильбао багийн бүрэлдэхүүн}} [[Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч]] [[Ангилал:Баскониа багийн тоглогч]] [[Ангилал:Бильбао Атлетик багийн тоглогч]] [[Ангилал:Атлетик Бильбао багийн тоглогч]] [[Ангилал:Испаничууд]] [[Ангилал:1982 онд төрсөн]] 6g4g5l6sfsmfuil96bdls2t1dlfky7x 0 128716 874844 740898 2026-11-03T12:57:36Z Avirmed Batsaikhan 53733 874844 wikitext text/x-wiki '''Нямдоржийн Анхбаяр''' (1979 онд Увс аймагт төрсөн) -Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга, Монгол Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч, дипломатч. Тэрээр УИХ-ын дарга асан [[Цэндийн Нямдорж|Ц.Нямдоржийн]] хүү юм. == Боловсрол == * 2001 он [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын их сургуулийн]] Хууль зүйн сургууль төгссөн. * 2004 он [[Шинэ Зеланд]] Улсын [[Веллингтон]] хотын Виктория их сургууль Эрх зүйч мэргэжилтэй, хууль зүйн ухааны магистраар төгссөн. == Ажлын туршлага == * 2000 - 2002 онд  УИХ-ын Тамгын газарт туслах ажилтан, * 2003 - 2004 онд УИХ дахь МАХН-ын бүлгийн ажлын албанд референт, * 2007 - 2010 онд Гадаад харилцааны яамны Гэрээ, зүйн газарт мэргэжилтэн, атташе, * 2010 - 2012 онд Гадаад харилцааны яамны Гэрээ, зүйн газрын дэд захирал, * 2012 - 2014 онд Монгол Улсаас АНУ-ын [[Сан-Франциско]] хотод суугаа Ерөнхий Консул, * 2014 он Гадаад харилцааны яамны Төрийн захиргааны удирдлагын газрын Хуулийн хэлтсийн дарга, * 2014 -2016 онд Гадаад харилцааны яамны Олон улсын гэрээ, эрх зүйн газрын Хүний эрхийн хэлтсийн дарга, * 2016 он Гадаад харилцааны яамны Консулын газрын дэд захирал, * 2016 -2020 онд Гадаад харилцааны яамны Төрийн захиргааны удирдлагын газрын захирал, * 2020 -2024 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга. * 2024 оны 2-р сараас Монгол Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч. “Тэргүүн шадар” дипломат цолтой, англи хэлний мэдлэгтэй. [[Ангилал:1979 онд төрсөн]] [[Ангилал:Увсынхан]] [[Ангилал:Монголын дипломатч]] [[Ангилал:21-р зууны дипломатч]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] 1mhrhyiufi5tzt9ehobvhzmr1rbatwe 0 133076 874863 767435 2026-11-04T07:20:30Z Amherst99 5169 /* */ 874863 wikitext text/x-wiki '''Хүнд даацийн зөөгч пуужин''' нь АНУ-ын 50 метрик тонн (110,000 фунт),ОХУ-ын 100 метрик тонн (220,000 фунт )-аас дээш жинтэй "супер хүнд ачаа"-г дэлхийн тойрог замд өргөж чадах пуужин юм. Энэ нь тойрог замд жингээр нь хамгийн их хүчин чадалтай пуужингийн ангилал бөгөөд хүнд өргөх пуужингийн ангиллаас давсан байна. 2022 оноос өмнө ийм ачааг ердөө 14-ийг нь амжилттай хөөргөсөн: 1972 оноос өмнө Аполло хөтөлбөрийн хүрээнд 12, 1987 болон 1988 онд Энержиа хоёр удаа хөөргөсөн. Төлөвлөсөн ихэнх сар болон гариг ​​хоорондын нислэгүүд эдгээр зөөгч пуужингаас хамаардаг. 1960-аад онд анхны супер хүнд өргөх пуужингийн олон загвар үйлдвэрлэгдсэн ,тухайлбал Sea Dragon .Сансрын уралдааны үеэр “Санчир гариг ​​V” болон “N1” хүнд даац өргөдөг пуужингуудыг АНУ, ЗХУ тус тус бүтээжээ. “Санчир гариг ​​V”-ийн Аполло хөтөлбөр амжилттай хэрэгжиж, N1-ийн бүтэлгүйтэлүүдийн дараа Зөвлөлтийн Энергиа 1980-аад онд хоёр удаа хөөргөсөн бөгөөд нэг удаа Буран сансрын онгоцыг тээвэрлэж байжээ. Дараагийн хорин жилд хэд хэдэн үзэл баримтлалыг дахин гаргаж ирсэн, ялангуяа Space Shuttle-аас гаралтай тээврийн хэрэгсэл болон Рус-М байсан ч нэгийг нь ч бодитоор бүтээгээгүй. 2010-аад онд хүнд даацын зөөгч пуужингууд дахин сонирхол татаж, улмаар Falcon Heavy, Space Launch System, Starship-ыг хөөргөж, Long March болон Енисей пуужингийн бүтээн байгуулалтын эхлэлийг тавьсан. 3e0yz638af3ae9nwma89nyf1kllr4ci 0 143662 874856 838431 2026-11-04T02:50:04Z Avirmed Batsaikhan 53733 874856 wikitext text/x-wiki [[Файл:Oleg Menshikov 2018.jpg|thumb|Олег Меньшиков]] '''Оле́г Ме́ньшиков''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Оле́г Евге́ньевич Ме́ньшиков,'' 1960 оны 11-р сарын 8-нд ЗХУ-ын [[Москва муж|Москва мужийн]] Серпухов хотод төрсөн) — зөвлөлтийн болон оросын тайз, дэлгэцийн алдарт жүжигчин, театрын найруулагч болон сурган хүмүүжүүлэгч, 2003 онд ОХУ-ын Ардын жүжигчин цол хүртсэн. Тэрээр 2012 оноос 2021 онд Мария Ермоловагийн нэрэмжит Москвагийн Драмын театрын захирал бөгөөд уран сайханы удирдагчаар ажиллаж байгаа. == Намтар == Олег Меньшиков 1960 оны 11-р сарын 8-нд Москва мужийн Серпухов хотод цэргийн инженер Евгений Яковлевич Меньшиков (1934 - 2020) болон мэдрэлийн эмч Елена Иннокентьевна Меньшикова (1933 - 2019) нарын хүү болж төрсөн. Тэрээр 1977 онд Бүрэн дунд хөгжмийн сургууль төгсөөд Михаил Щепкиний нэрэмжит Театрын дээд сургуульд элсэн орж, Владимир Монаховын удирдлага дор суралцжээ. Түүний дэлгэцийн анхны дүр нь 1980 онд Сурен Шахбазяны "Хүлээлт ба Найдвар" ([[Орос хэл|орос.]] ''Жду и надеюсь'') кинонд тоглосон. Үүний дараа [[Никита Михалков|Никита Михалковын]] "Төрөлүүд" ([[Орос хэл|орос.]] ''Родня''), Роман Балаяны "Зүүд ба бодит байдал" ([[Орос хэл|орос.]] ''Полёты во сне и наяву'') кинонуудад тоглосон байна. Театрын сургуульд сурч байх үеэрээ тэрээр [[Михаил Козаков|Михаил Козаковын]] "Покровын хаалга" ([[Орос хэл|орос.]] Покровские ворота) кинонд Костикийн дүрд тоглохоор уригдсан. Энэхүү телевизийн кино 1982 онд нээлтээ хийсэн бөгөөд энэ Костикийн дүр нь түүнд алдар нэр авчирсан юм. 1981 онд театрын сургуулиа төгсөөд "Малый театр"-т элсэн орсон. Жилийн дараа Зөвлөлтийн армийн Төв академийн театрт жүжигчин хийж цэргийн алба хаасан. == Дэлгэцийн дүрүүд == * 1980 — Жду и надеюсь - "Хүлээлт ба Найдвар"— ''Шурка Доминиани (Домок)'' * 1981 — Родня - "Төрөлүүд"— ''Кирилл'' * 1982 — Покровские ворота -"Покровын хаалга"— ''Костик Ромин'' * 1983 — Полёты во сне и наяву - "Зүүдэн ба бодит байдал"— ''Алисагийн найз'' * 1983 — Поцелуй -"Үнсэлт" — ''Мерзляков,'' ''цэргийн дэслэгч'' * 1984 — Капитан Фракасс — ''барон де Сигоньяк (Фракасс'' ''ахмад)'' * 1984 — Полоса препятствий - "Саадны шугам"— ''Владимир Межиров'' * 1985 — Володя большой, Володя маленький -"Володя том, Володя жижиг"— ''Владимир Михалыч Салимович (Володя'' ''жижиг), цэргийн эмч'' * 1986 — Михайло Ломоносов — ''Дмитрий Виноградов'' * 1986 — Мой любимый клоун - "Миний хайртай алиалагч" — ''Сергей Дементьевич Синицын,'' ''алиалагч'' * 1986 — По главной улице с оркестром - "Оркестртай хамт гол гудамжаар" — ''Корольков'' * 1987 — Моонзунд — ''Сергей Николаевич Артеньев, Балтийского флотын ахлах дэслэг'' * 1988 — Эти… три верные карты… — ''молодой человек у входа в игровую комнату'' * 1989 — Брызги шампанского - "Шампань дарсны ..."— ''Сергей'' * 1989 — Жизнь по лимиту - "Зээлийн хязгаартай амьдрал" — ''Алексей Рудаков'' * 1989 — Лестница - "Шат"— ''Владимир Пирошников'' * 1990 — Яма - "Нүх" - ''Василий Васильевич Лихонин,'' ''өмгөөлөгч'' * 1992 — Дюба-дюба — ''Андрей Плетнёв'' * 1994 — Утомлённые солнцем -"Нарнаас залхаж байна" — ''Дмитрий Андреевич Арсентьев (Митя),'' ''Дотоод яамны ажилтан.'' * 1996 — Кавказский пленник - "Кавказын " — ''ахлах ахлагч Саня (Слай)'' * 1998 — Сибирский цирюльник - "Сибирийн үсчин" — ''Андрей Толстой / Эндрю Маккрекен'' * 1999 — Восток-Запад -"Дорно-Өрнө "— ''Алексей Головин'' * 1999 — Мама - "Ээж"— ''Лёнчик, Полинагийн хүү'' * 2003 — Главный подозреваемый 6: «Последний свидетель» / ''Prime Suspect 6: The Last Witness'' — ''Милан Лукич'' * 2005 — Доктор Живаго — ''Юрий Андреевич Живаго'' * 2005 — Статский советник -"Төрийн албан хаагч" — ''Эраст Фандорин, статский советник'' * 2006 — Золотой телёнок - "Алтан тугал" — ''Остап Бендер'' * 2010 — О чём говорят мужчины - "Эрчүүд юу ярьдаг вэ" — ''камео'' * 2010 — Утомлённые солнцем 2: Предстояние -"Нарнаас залхаж байна-2: Эхлэл"— ''Дмитрий Андреевич Арсентьев,'' ''Дотоод яамны хурандаа'' * 2011 — Утомлённые солнцем 2: Цитадель -"Нарнаас залхаж байна-2: Цайз"— ''Дмитрий Андреевич Арсентьев,'' ''Дотоод яамны хурандаа'' * 2011 — Утомлённые солнцем 2 (сериал) -"Нарнаас залхаж байна-2: цуврал"— ''Дмитрий Андреевич Арсентьев,'' ''Дотоод яамны хурандаа'' * 2013 — Легенда № 17 -"17 дугаар домог" — ''Анатолий Тарасов'' * 2017 — Гоголь. Начало "Гоголь-эхлэл" — мөрдөн байцаагч ''Яков Петрович Гуро'' * 2017 — Притяжение - "Таталт" — ''Валентин Юрьевич Лебедев,'' ''хурандаа'' * 2018 — Гоголь. Страшная месть - "Гоголь. Аймшигт өшөө авалт" — мөрдөн байцаагч ''Яков Петрович Гуро'' * 2019 — Гоголь - "Гоголь" — ''мөрдөн байцаагч Яков Петрович Гуро'' * 2019 — Вторжение — ''Валентин Юрьевич Лебедев,'' ''дэслэгч генерал'' * 2020 — Псих - "Галзуу" — ''Игорь, Олегийн найз'' * 2021 — Ваша честь -"Эрхэмсэг шүүгч" — шүүгч ''Михаил Романов'' * 2024 — Прелесть - "Сэтгэл ханамж" — ''Леонид Максимович Морозов'' dba5ccucl1cqcvok3g5ytjx5a1iajm2 0 146394 874848 856480 2026-11-03T14:10:37Z Avirmed Batsaikhan 53733 874848 wikitext text/x-wiki '''Өлзийхүүгийн Шижир''' (1989 оны 4-р сарын 22-нд Улаанбаатар хотод төрсөн- )- Монгол Улсын Их хурлын гишүүн. == Намтар == Ө.Шижир 2008 онд Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуулийн Компьютер техник, менежментийн сургууль төгссөн. * 2007-2008 онд Монголын Ардчилсан Холбооны Залуучуудын зөвлөлийг үүсгэн байгуулагч, улс төрийн ажилтан. * 2008-2010 онд “Жи Эй Жи” ХХК-ийн хүний нөөц хариуцсан менежер. * 2010-2012 онд “Чингис Маркет” ХХК-ийн Маркетингийн газрын захирал. * 2012-2014 онд Үйлдвэр, Хөдөө аж ахуйн сайдын орон тооны бус зөвлөх. * 2014-2020 онд [[Монголын Хөлбөмбөгийн Холбоо|Монголын Хөлбөмбөгийн Холбооны]] Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Азийн Хөлбөмбөгийн Холбооны Хөгжлийн хорооны гишүүн. * 2015 оноос “Хэлц Үг” ХХК-ийн Ерөнхий захирал. * 2015 оноос “Эм Ди Си” ХХК-ийг байгуулан ТУЗ-ийн дарга. * 2018-2020 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын орон тооны бус зөвлөх, “Эм Ди Си рийл эстэйт” ХХК-д Ерөнхий захирал. * 2020-2021 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч ([[Халтмаагийн Баттулга]]) Тамгын газрын дарга. * 2023 оноос “Фүүдкорп” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Пастрикорп” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга. * 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр Ардчилсан намын жагсаалтаар 5-р бичигдэж сонгогдсон. УИХ-ын гишүүн Ө.Шижир нь АТГ-д 2024 онд гаргасан хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ Баялагын хувь ХК 10000ш, Фүүдкорп ХХК, Эм Ди Си Ресорс ХХК 100%, Эм Ди Си рэйл эстате ХХК 100% эзэмшдэг гэж мэдүүлсэн. gcgzpdd3nf3x9cx1zyqp6gres49qkfw 0 149057 874865 874512 2026-11-04T08:12:06Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Сан-Диего хотын амьтны хүрээлэн]] to [[Сан-Диегогийн амьтны хүрээлэн]] without leaving a redirect 874512 wikitext text/x-wiki [[Файл:San Diego Zoo sign and logo on Park Blvd.jpg|thumb]] '''Сан-Диего хотын амьтны хүрээлэн''' ([[Англи хэл|англи.]] ''San Diego Zoo'' ) - АНУ-ын [[Калифорни]] мужийн [[Сан-Диего]] хотод 1916 онд байгуулагдсан АНУ-ын хамгийн их зочилдог, дэлхийд хамгийн алдартай амьтны хүрээлэнгийн нэг бөгөөд жилд 4 сая гаруй зочин үздэг байна. Амьтны хүрээлэнгийн 40 га (100 акр) амьдрах орчинд 650 зүйл, дэд зүйлийг төлөөлсөн 3700 гаруй амьтан амьдардаг. Тус амьтны хүрээлэнгийн гайхалтай цуглуулгад [[Хулсны том баавгай|аварга том]] [[Хулсны том баавгай|хулсны баавгай]] тэжээхэд ашигладаг 40 гаруй төрлийн хулс, коала тэжээхэд ашигладаг 18 төрлийн эвкалипт зэрэг 700,000 гаруй чамин ургамлын дээж байдаг юм. [[Файл:San Diego Zoo entrance elephant.jpg|thumb|Гол халга]] Сан Диегогийн амьтны хүрээлэн нь амьтдыг бараг байгалийн нөхцөлд, тор, хашаагүйгээр байлгах боломжийг нэвтрүүлсэн дэлхийд анхдагчдын нэг юм. 1999 онд энд [[хулсны том баавгай]] амжилттай төлөө өгсөн дэлхийн цөөхөн амьтны хүрээлэнгийн нэг болжээ. Уг амьтны хүрээлэн том газар талбайтай тул зочдын тав тухыг хангах үүднээс аялал жуулчлалын автобус болон Скайфари гондолагаар үйлчилдэг байна. Цахим хаяг:https://zoo.sandiegozoo.org/ n0anln5h5rthm2ji5m5qr9yg1xi3yle 874867 874865 2026-11-04T08:49:43Z Zorigt 49 874867 wikitext text/x-wiki [[Файл:San Diego Zoo sign and logo on Park Blvd.jpg|thumb]] '''Сан-Диегогийн амьтны хүрээлэн''' ({{langx|en|San Diego Zoo}}) - АНУ-ын [[Калифорни]] мужийн [[Сан-Диего]] хотод 1916 онд байгуулагдсан, АНУ-ын хамгийн олон хүн зочилдог, дэлхийд хамгийн алдартай амьтны хүрээлэнгийн нэг бөгөөд жилд 4 сая гаруй хүн зочилдог. Амьтны хүрээлэнгийн 40 га (100 акр) амьдрах орчинд 650 зүйл, дэд зүйлийг төлөөлсөн 3700 гаруй амьтан амьдардаг. Тус амьтны хүрээлэнгийн гайхалтай цуглуулгад [[Хулсны том баавгай|аварга том хулсны баавгай]] тэжээхэд ашигладаг 40 гаруй төрлийн хулс, [[коала]] тэжээхэд ашигладаг 18 төрлийн эвкалипт зэрэг 700,000 гаруй чамин ургамлын дээж байдаг юм. [[Файл:San Diego Zoo entrance elephant.jpg|thumb|Гол хаалга]] Сан-Диегогийн амьтны хүрээлэн нь амьтдыг бараг байгалийн нөхцөлд, тор, хашаагүйгээр байлгах боломжийг нэвтрүүлсэн дэлхийд анхдагчдын нэг юм. 1999 онд энд [[хулсны том баавгай]] амжилттай төлөө өгсөн дэлхийн цөөхөн амьтны хүрээлэнгийн нэг болжээ. Уг амьтны хүрээлэн том газар талбайтай тул зочдын тав тухыг хангах үүднээс аялал жуулчлалын автобус болон Скайфари гондолагаар үйлчилдэг. Цахим хаяг: https://zoo.sandiegozoo.org/ 9zbkowal348etys0f4et0t7alkgpmac 0 149127 874840 2026-11-03T12:24:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Нанзадын Ганбаяр''' (1953 онд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн - 2026 оны 10-р сарын 30-нд нас барсан) -[[Гавьяат хуульч|Монгол Улсын Гавьяат хуульч]], 1993-1999 онд Монгол Улсын Ерөнхий Прокурор. == Намтар == Н.Ганбаяр 1953 онд Завхан аймгийн Сонгино сумын харьяат Нанзадын хүү..." 874840 wikitext text/x-wiki '''Нанзадын Ганбаяр''' (1953 онд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн - 2026 оны 10-р сарын 30-нд нас барсан) -[[Гавьяат хуульч|Монгол Улсын Гавьяат хуульч]], 1993-1999 онд Монгол Улсын Ерөнхий Прокурор. == Намтар == Н.Ганбаяр 1953 онд Завхан аймгийн Сонгино сумын харьяат Нанзадын хүү болж төрсөн. Тэрээр 1961-1971 онд нийслэлийн 24-р дунд сургуульд сурч төгссөн. * 1971-1976 онд ЗХУ-ын Эрхүүгийн Улсын Их сургуульд эрх зүйч мэргэжлээр сурч төгссөн. * 1976-1978 онд Улсын Дээд шүүхэд зааварлагч. * 1978-1984 онд Улсын Дээд шүүхийн шүүгч. * 1984-1987 онд Улаанбаатар хотын Шүүхийн дарга бөгөөд Ерөнхий арбитрч. * 1987-1990 онд [[МАХН]]-ын Төв хороонд зааварлагч. * 1990-1992 онд [[Улсын Бага Хурал|Улсын Бага хурлын]] гишүүн, Хууль зүйн байнгын хорооны дарга. * 1992-1993 онд Соёлын тэргүүн дэд сайд. * 1993-1999 онд Монгол Улсын Ерөнхий прокурор. * 1999 онд Хууль зүйн сайдын зөвлөх. * 2000-2013 онд Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн Гүйцэтгэх нарийн бичгийн дарга. * 2013-2020 онд [[Хүний эрхийн Үндэсний комисс|Хүний эрхийн Үндэсний комиссын]] гишүүн. * 2015-2018 онд Шүүхийн Ёс зүйн хорооны гишүүн. * Н.Ганбаяр 2026 оны 10-р сарын 30-нд Улаанбаатар хотод өвчний улмаас нас барсан. pjn4co165zs1bj300p8eg1qg2u8irza 0 149128 874842 2026-11-03T12:40:50Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Чунтын Болдбаатар''' (1962 он орчим төрсөн) [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол Улсын Боловсролын Их Сургуулийн]] (МУБИС) Түүхийн тэнхимийн багш, түүхийн ухааны доктор (Ph.D), дэд профессор, эрдэмтэн судлаач. Тэрээр Монголын орчин үеийн түүх, тусгаар..." 874842 wikitext text/x-wiki '''Чунтын Болдбаатар''' (1962 он орчим төрсөн) [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|Монгол Улсын Боловсролын Их Сургуулийн]] (МУБИС) Түүхийн тэнхимийн багш, түүхийн ухааны доктор (Ph.D), дэд профессор, эрдэмтэн судлаач. Тэрээр Монголын орчин үеийн түүх, тусгаар тогтнол, Бүгд найрамдах засаглалын үүсэл хөгжил болон Үндсэн хуулийн түүхийн чиглэлээр голчлон судалгаа шинжилгээ хийж, олон нийтэд танин мэдэхүйн мэдээлэл түгээдэг танил эрдэмтэн bv1weq4cvxwlatniv04oz6lc2wpsesn 0 149129 874845 2026-11-03T13:17:13Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Сүхээгийн Сүхболд''' (1976 оны 10-р сарын 30-нд [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймагт]] төрсөн) - Монгол Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд. == Намтар == С.Сүхболд 1995–1999 онд ОХУ-ын Москвагийн Олон..." 874845 wikitext text/x-wiki '''Сүхээгийн Сүхболд''' (1976 оны 10-р сарын 30-нд [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймагт]] төрсөн) - Монгол Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд. == Намтар == С.Сүхболд 1995–1999 онд ОХУ-ын Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд суралцаж, Олон улсын эрх зүйн бакалавр зэрэг хамгаалсан. 2004–2006 онд Австралийн Викторияагийн Их сургуульд суралцаж, Бизнесийн эрх зүй, удирдлагын магистр зэрэг хамгаалсан. Мөн Нидерландын Клингендалийн хүрээлэн, Египтын Дипломатын академи, Нью-Йоркийн их сургууль (NYU) болон НҮБ-ын Сургалт, судалгааны институтэд (UNITAR) олон улсын харилцаа, хөрөнгө оруулалт болон гэрээ эрх зүйн чиглэлээр мэргэжил дээшлүүлсэн байна. * 1999 онд Гадаад харилдцааны яамны Олон улсын байгууллагын газрын мэргэжилтэн. * 2000-2007 онд ГХЯ-ны Гэрээ, эрх зүйн газарт атташе, гуравдугаар нарийн бичгийн дарга. * 2002-2004 онд Монгол Улс, БНХАУ-ын улсын хилийг шалгах Хамтарсан комиссын Монголын хэсгийн гишүүн. * 2007-2010 онд Монгол Улсаас НҮБ-ын дэргэд суугаа БТГ-т 2 дугаар нарийн бичгийн дарга. * 2010-2012 онд ГХЯ-ны Төрийн захиргааны удирдлагын газрын дэд захирал. * 2012-2015 онд ГХЯ-ны Төрийн захиргааны удирдлагын газрын захирал. * 2015-2020 онд Монгол Улсаас НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөлгч, НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрийн дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгч. * 2020-2024 онд ГХЯ-ны Олон улсын гэрээ, эрх зүйн газрын захирал. * 2024 оны 10-р сараас Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Солонгос Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд qg3p3qk6600rkfjdinwszqsuiz6r6by 0 149130 874846 2026-11-03T13:37:16Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Төмөрхүлэгийн Төгсбилгүүн''' (1974 оны 2-р сарын 23-нд Алжир хотод төрсөн) - Монгол Улсаас Тайландын хаант улсад суусан Элчин сайд. Тэрбээр Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Элчин сайд, орчуулагч, түүхийн ухааны доктор Тойтогийн Төмөрхүлэг|Тойтогийн Тө..." 874846 wikitext text/x-wiki '''Төмөрхүлэгийн Төгсбилгүүн''' (1974 оны 2-р сарын 23-нд Алжир хотод төрсөн) - Монгол Улсаас Тайландын хаант улсад суусан Элчин сайд. Тэрбээр Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Элчин сайд, орчуулагч, түүхийн ухааны доктор [[Тойтогийн Төмөрхүлэг|Тойтогийн Төмөрхүлэгийн]] хүү юм. == Намтар == * '''Боловсрол''' * 1991 онд Улаанбаатар хотноо Зөвлөлтийн 2 дугаар дунд сургуулийг төгссөн. * 1994-1995 онд Тайланд Улсын Бангкок хотноо Сринакаринвиротын Их сургуулийн тай хэл, тай судлалын ангид суралцсан. * 1995-1999 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд суралцаж, олон улсын харилцаа, англи судлалын бакалавр зэрэгтэй төгссөн. * 2007-2008 онд Австрали Улсын Канберра хотын [[Австралийн Үндэсний Их Сургууль|Австралийн Үндэсний Их сургуульд]] суралцаж, олон улсын харилцааны магистр зэрэгтэй дүүргэсэн. * '''Ажилласан байдал''' * 1999-2004 онд – ГХЯ-нд мэргэжилтэн, атташе. * 2004-2007 онд – Монгол Улсаас Тайландын Вант Улсад суугаа ЭСЯ-ны атташе. * 2009-2011 онд – ГХЯ-ны Америк, Ойрхи Дорнод, Африкийн газрын гуравдугаар нарийн бичгийн дарга, дэд захирал. * 2011-2012 онд – Монгол Улсаас Австрали Улсад суугаа ЭСЯ-ны зөвлөх. * 2012-2015 онд – ГХЯ-ны Хөрш орнуудын газрын захирал. * 2015-2020 онд – Монгол Улсаас Тайландын Вант Улс, Малайз Улс болон Мьянмарын Холбооны Бүгд Найрамдах Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд, Монгол Улсаас НҮБ-ын Ази, Номхон далайн Эдийн засаг, нийгмийн комиссын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгч. * 2020-2025 онд – ГХЯ-ны Хөрш орнуудын газрын дэд захирал. * 2025 оноос Монгол Улсаас ОХУ-л суугаа Элчин сайдын яамны Элчин зөвлөх. e4nf9ryvv316pzxhdtejpg8ix2t9edm 874847 874846 2026-11-03T13:47:08Z Avirmed Batsaikhan 53733 874847 wikitext text/x-wiki '''Төмөрхүлэгийн Төгсбилгүүн''' (1974 оны 2-р сарын 23-нд Алжир хотод төрсөн) - Монгол Улсаас Тайландын хаант улсад суугаа Элчин сайд (2015-2020). Тэрбээр Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Элчин сайд, орчуулагч, түүхийн ухааны доктор [[Тойтогийн Төмөрхүлэг|Тойтогийн Төмөрхүлэгийн]] хүү юм. == Намтар == * '''Боловсрол''' * 1991 онд Улаанбаатар хотноо Зөвлөлтийн 2 дугаар дунд сургуулийг төгссөн. * 1994-1995 онд Тайланд Улсын Бангкок хотноо Сринакаринвиротын Их сургуулийн тай хэл, тай судлалын ангид суралцсан. * 1995-1999 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд суралцаж, олон улсын харилцаа, англи судлалын бакалавр зэрэгтэй төгссөн. * 2007-2008 онд Австрали Улсын Канберра хотын [[Австралийн Үндэсний Их Сургууль|Австралийн Үндэсний Их сургуульд]] суралцаж, олон улсын харилцааны магистр зэрэгтэй дүүргэсэн. * '''Ажилласан байдал''' * 1999-2004 онд – ГХЯ-нд мэргэжилтэн, атташе. * 2004-2007 онд – Монгол Улсаас Тайландын Вант Улсад суугаа ЭСЯ-ны атташе. * 2009-2011 онд – ГХЯ-ны Америк, Ойрхи Дорнод, Африкийн газрын гуравдугаар нарийн бичгийн дарга, дэд захирал. * 2011-2012 онд – Монгол Улсаас Австрали Улсад суугаа ЭСЯ-ны зөвлөх. * 2012-2015 онд – ГХЯ-ны Хөрш орнуудын газрын захирал. * 2015-2020 онд – Монгол Улсаас Тайландын Вант Улс, Малайз Улс болон Мьянмарын Холбооны Бүгд Найрамдах Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд, Монгол Улсаас НҮБ-ын Ази, Номхон далайн Эдийн засаг, нийгмийн комиссын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгч. * 2021-2023 онд – Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийн шинжээч. * 2024-2025 онд – ГХЯ-ны Хөрш орнуудын газрын дэд захирал. * 2025 оноос Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдын яамны Элчин зөвлөх. Тэрээр англи, орос, франц хэлтэй. q6s4tkl5qw7vo0r59yya3t8mq50tcco 2 149131 874851 2026-11-03T15:54:16Z Egzs 88168 Хуудас үүсгэв: "{{Инфобокс сонгууль |country=Монгол |type=presidential |previous_election=2001 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль |previous_year=2001 |next_election=2009 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль |next_year=2009 |election_date=2005 оны 5 сарын 22 |turnout=74.98% ({{decrease}}7.96%) |votes_for_election=Majority of the [[Direct election|popular vote]] needed to prevent a [..." 874851 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс сонгууль |country=Монгол |type=presidential |previous_election=2001 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль |previous_year=2001 |next_election=2009 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль |next_year=2009 |election_date=2005 оны 5 сарын 22 |turnout=74.98% ({{decrease}}7.96%) |votes_for_election=Majority of the [[Direct election|popular vote]] needed to prevent a [[run-off election|run-off]] |image1={{CSS image crop|Image = Nambaryn Enkhbayar 2004 (cropped2).jpg|bSize = 125 |cWidth = 105|cHeight = 150|oTop = 0|oLeft =10|Location=center}} |nominee1='''[[Намбарын Энхбаяр]]''' |party1=[[Монгол Ардын Нам|МАХН]] |popular_vote1='''497,491''' |percentage1='''54.14%''' |image2=Mendsaikhany Enkhsaikhan-1.jpg |nominee2=[[Мэндсайханы Энхсайхан]] |party2=Ардчилсан Нам (Монгол) |popular_vote2=186,646 |percentage2=20.31% |image4={{CSS image crop|Image = Bazarsadyn Jargalsaikhan in 2008.jpg|bSize = 200 |cWidth = 105|cHeight = 150|oTop = 6|oLeft =60|Location=center}} |nominee4=[[Базарсадын Жаргалсайхан]] |party4=[[Бүгд Найрамдах Нам (Монгол)|БНН]] |popular_vote4=128,784 |percentage4=14.02% |image5={{CSS image crop|Image = Badarchiin Erdenebat.png|bSize = 115 |cWidth = 105|cHeight = 150|oTop = 5|oLeft = 10|Location=center}} |nominee5=[[Бадарчийн Эрдэнэбат]] |party5=[[Эх Орон Нам (Монгол)|Эх орон]] |popular_vote5=105,497 |percentage5=11.48% |map_image=2005 Mongolian presidential election map.svg |map_caption=Үр дүн |title=ерөнхийлөгч |before_election=[[Нацагийн Багабанди]] |before_party=[[Монгол Ардын Нам|МАХН]] |after_election=[[Намбарын Энхбаяр]] |after_party=[[Монгол Ардын Нам|МАХН]] |flag_year=1992 |registered=1,241,691|election_name=2005 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгууль}} {{Монгол улсын улс төр}} '''Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2005 оны ээлжит сонгууль''' нь 2005 оны 5-р сарын 22-нд зохион байгуулагдсан. Энэ нь [[Монгол Улс]] 1992 онд [[Монгол Улсын Үндсэн Хууль|Үндсэн хуулиа]] шинэчлэн баталснаас хойш 4 дэх удаагийн [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгчийн]] сонгууль болсон юм. [[1997 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|1997]] болон [[2001 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2001]] онд хоёр удаа сонгогдсон тухайн үеийн ерөнхийлөгч [[Нацагийн Багабанди]] Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасны дагуу тус сонгуульд нэр дэвших эрхгүй байв. Тус сонгуульд МАХН-аас [[Намбарын Энхбаяр]], АН-аас [[Мэндсайханы Энхсайхан]], Эх орон намаас [[Бадарчийн Эрдэнэбат]], БНН-аас [[Базарсадын Жаргалсайхан]] нар нэр дэвшсэн тул Монгол Улсын түүхэн дэх хамгийн их нэр дэвшигчтэй ерөнхийлөгчийн сонгууль болж өнгөрсөн. Санал хураалтын үр дүнд МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр 53.44 хувийн саналаар Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч болж байв.<ref>{{Cite news |last=А.Намуун |first= |date=2021-06-09 |title=ТҮҮХ: Үе, үеийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөж байсан эрхмүүд |language=mn |work=ikon.mn |url=https://ikon.mn/n/28se |access-date=2026-10-01}}</ref> == Нэр дэвшигчид == == Үр дүн == {{Сонгуулийн үр дүн||cand1=[[Халтмаагийн Баттулга]]|party1=[[Ардчилсан Нам (Монгол)|Ардчилсан Нам]]|votes1=517478|votes1_2=611226|cand2=[[Миеэгомбын Энхболд]]|party2=[[Монгол Ардын Нам]]|votes2=411748|votes2_2=497067|cand3=[[Сайнхүүгийн Ганбаатар]]|party3=[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]]|votes3=409899|color3=#ff540c|row4=[[Цагаан санал]]|votes4=18663|votes4_2=99494|totalvotes=1357788|totalvotes2=1207787|electorate=1988891|electorate2=1990797|source=Сонгуулийн Ерөнхий Хороо<ref>{{Citation |title=Монгол улсын ерөнхийлөгчийн сонгуулиудын дүн |date=2017 |website=[[General Election Commission of Mongolia]] |page=194–241 |trans-title=Mongolian presidential election results |url=https://www.gec.gov.mn/uploads/erunhiilugch%202013%20book%20last.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118235151/https://www.gec.gov.mn/uploads/erunhiilugch%202013%20book%20last.pdf |archive-date=18 November 2023 |place=Ulaanbaatar |language=Mongolian}}</ref>}}{{bar box|title=Дүн|titlebar=#ddd|width=600px|barwidth=500px|bars={{bar percent|'''Н.Энхбаяр'''|{{party color|Монгол Ардын Нам}}|50.61}} {{bar percent|М.Энхсайхан|{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}|41.16}} {{bar percent|Б.Жаргалсайхан|{{party color|Бүгд Найрамдах Нам (Монгол)}}|8.24}} {{bar percent|Б.Эрдэнэбат|{{party color|Эх Орон Нам (Монгол)}}|8.24}} {{bar percent|Хүчингүй санал|{{party color|Бие даагч}}|8.24}}}} === Аймаг дүүргээр === == Эшлэл == <references responsive="1"></references> {{Монголын сонгууль}} gjo6dy1lwgix1h9vdwp0zng3d2c2ntl 0 149132 874857 2026-11-04T03:17:02Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Михаил Козаков в Саратове.jpg|thumb|Михаил Козаков, 2007 он]] '''Михаил Козако́в''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Михаи́л Миха́йлович Козако́в,'' 1934 оны 10-р сарын 14-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн — 2011 оны 4-р сарын 22-нд Израилийн Рамат-Ган хотод нас барсан) — зөвлөлтийн б..." 874857 wikitext text/x-wiki [[Файл:Михаил Козаков в Саратове.jpg|thumb|Михаил Козаков, 2007 он]] '''Михаил Козако́в''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Михаи́л Миха́йлович Козако́в,'' 1934 оны 10-р сарын 14-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн — 2011 оны 4-р сарын 22-нд Израилийн Рамат-Ган хотод нас барсан) — зөвлөлтийн болон оросын тайз, дэлгэц, телевизийн жүжигчин, кинонд дуу оруулагч, театрын найруулагч, зохиолч, Зөвлөлт Оросын Ардын жүжигчин (1980), ЗХУ-ын Төрийн шагналтан (1967). == Намтар == М.Козаков 1934 оны 10-р сарын 14-нд Ленинград хотод зохиолч Михаил Эммануилович Козаков (1896-1954) болон "Ленинградын Зохиолчдын хэвлэлийн газар"-ын редактор Зоя Александровна Никитина (төрсөн овог нь Гацкевич, 1902-1973) нарын гэр бүлд төрсөн. Түүний эцэг еврей гэр бүлээс гаралтай байсан. М.Козаков 1945 оноос Ленинградын балетын бүжгийн сургуульд суралцжээ. 1950 онд тэрээр ирээдүйн эхнэр Грета Таартайгаа хамт Үнэн алдартны сүмд баптисм хүртжээ. 1952 онд Михаил Козаков Москвагийн Урлагийн Театрын Сургуульд элсэн орсон. Төгсөх курстээ тэрээр Михаил Роммын "Данте гудамж дахь аллага" (1956) улс төрийн жүжгийн Чарльз Тибогийн дүрд тоглож, анх кино урлагт амжилттай орсон. 1956 онд тэрээр Москвагийн Урлагийн Театрын Сургуулийг (Павел Массалскийн анги) төгсөж, Владимир Маяковскийн театрт элсэж, 1956-1959 онуудад ажиллажээ. 22 насандаа тэнд Гамлетын дүрд тоглосон. Дараа нь тэрээр "Современник" (1959-1970), "Москвагийн Урлагийн Театр" (1971-1972), "Малая Бронная Театр" (1972-1981), "Ленком Театр" (1986 оноос хойш)-д тоглож байжээ. 1991 оны 8-р сард М.Козаковт [[Израил|Израильд]] өндөр цалинтай ажил санал болгосны дараа гэр бүлийн хамт тийшээ нүүжээ. 4 жилийн турш тэрээр Тель-Авивын танхимын театрт еврей хэлээр жүжигт тоглосон; мөн Оросын хамтлаг (аж ахуйн нэгж) байгуулж, түүнтэй хамтран дөрвөн жүжиг тоглосон байна. 1996 онд тэрээр Орос руу буцаж ирээд "Михаил Козаковын Оросын аж ахуйн нэгж" нэртэй өөрийн хамтлагийг байгуулжээ. 2010 он хүртэл Михаил Козаков [[Иосиф Бродский]], [[Анна Ахматова]] нарын бүтээлээр ганцаарчилсан тоглолт хийж байжээ. 2010 онд Козаковт мэс засал хийх боломжгүй уушгины хорт хавдар оношлогдож Израилийн Тель Хашомер эмнэлэгт эмчилгээ хийлгэсэн. 2011 оны 4-р сарын 22-нд Михаил Козаков удаан үргэлжилсэн өвчний дараа 76 насандаа нас барсан байна. == Уран бүтээл == === Найруулсан кино === * 1978 — "Нэргүй од" -Безымянная звезда * 1982 — "Покровын хаалга" -Покровские ворота * 1983 — "Лопухинд итгэх юм бол.." -Если верить Лопотухину * 1987 — "Петербургийн зөгнөл" -Петербургская фантазия * 1989 — "Хатагтайн айлчлал" -Визит дамы * 1991 — "Сүүдэр буюу бүх юм зүгээр өнгөрөх болов уу" -Тень, или Может быть, всё обойдётся * 1999 — "Дөрвөн хүний оройн хоол" Ужин в четыре руки * 2000 — Джокеръ * 2004 — "Шекспирыг тоглож байна" -Играем Шекспира (баримтад кино) * 2006 — "Муу ёрд бас сэтгэл татам байдаг" -Очарование зла mb9kb5oe461i6cvo2gzasxsedq3g5ec 0 149133 874859 2026-11-04T03:22:26Z Эрдэнийн тобчи 108163 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Gandan monastery in Ulan Bator.jpg|thumb|right|Гандантэгчэнлин хийдийн Мигжид Жанрайсигийн сүм]] '''Монголын Бурхан Шашинтны Төв''' (товчилсон нэр: '''МБШТ''') нь Монгол Улсын [[Буддын шашин|буддын шашны]] төв байгууллага бөгөөд Улаанбаатар хотын [[Баянгол дүүрэг]]т байрлах Г..." 874859 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gandan monastery in Ulan Bator.jpg|thumb|right|Гандантэгчэнлин хийдийн Мигжид Жанрайсигийн сүм]] '''Монголын Бурхан Шашинтны Төв''' (товчилсон нэр: '''МБШТ''') нь Монгол Улсын [[Буддын шашин|буддын шашны]] төв байгууллага бөгөөд Улаанбаатар хотын [[Баянгол дүүрэг]]т байрлах [[Гандантэгчэнлин хийд]]тэй холбоотой үйл ажиллагаа явуулдаг шашны байгууллага юм. Гандантэгчэнлин хийд нь Монголын буддын шашны түүх, соёл, уламжлалын чухал төвүүдийн нэг юм. == Түүх == === Байгуулагдсан нь === [[Файл:1913 Gandan Monastery in Khuree.jpg|thumb|right|1913 онд Хүрээнд байсан Гандантэгчэнлин хийд]] Гандантэгчэнлин хийдийг 1838 онд Монголын шашны тэргүүн V Богд Жавзандамба хутагтын зарлигаар байгуулсан гэж үздэг. Тус хийд нь Монголын буддын шашны сургалт, номын хурал, шашны зан үйлийн томоохон төв болон хөгжжээ. XIX зууны үед хийдэд олон мянган лам хувраг шавилан сууж, буддын гүн ухаан, уламжлалт анагаах ухаан, зурхай болон тарнийн ёсны сургалт явуулж байв. === XX зууны үе === 1930-аад оны улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн үеэр Монголын олон сүм хийдийн үйл ажиллагаа зогсож, шашны байгууллагууд ихээхэн хохирол амссан. Гандантэгчэнлин хийдийн үйл ажиллагаа ч 1938 онд албан ёсоор хаагдсан. 1944 онд тус хийдийн үйл ажиллагааг сэргээж, мөргөлийн дуган хэлбэрээр шашны хязгаарлагдмал үйл ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрсөн. Энэ нь Монголд буддын шашны уламжлалыг хадгалан үлдэхэд чухал ач холбогдолтой байв. === Монголын Бурхан Шашинтны Төвийн зохион байгуулалт === 1990 оны ардчилсан өөрчлөлтийн дараа Монгол Улсад шашин шүтэх эрх чөлөө өргөжиж, буддын шашны байгууллагуудын үйл ажиллагаа дахин сэргэв. 1991 онд Монголын бурхан шашинтны анхдугаар чуулган хуралдаж, Монголын Бурхан Шашинтны Төвийг байгуулах, дүрмийг батлах асуудлыг хэлэлцсэн тухай мэдээлэл байдаг. 1992 оны бүх лам нарын анхдугаар чуулганаар тус төвийн зохион байгуулалтыг дахин баталгаажуулсан гэж Үндэсний статистикийн хорооны судалгаанд тэмдэглэжээ. == Үйл ажиллагаа == Монголын Бурхан Шашинтны Төв болон Гандантэгчэнлин хийдийн үйл ажиллагаа нь буддын шашны сургаал, уламжлал, зан үйлийг хадгалах, түгээн дэлгэрүүлэхэд чиглэдэг. Үндсэн үйл ажиллагаанд: Буддын шашны ном, сургаал айлдах; Шашны хурал, зан үйл зохион байгуулах; Лам хувраг бэлтгэх, шашны боловсрол олгох; Буддын гүн ухаан, уламжлалт мэдлэгийг судлах; Сүсэгтэн олонд шашны үйлчилгээ үзүүлэх; Шашны түүх, соёлын өвийг хамгаалах; Дотоод, гадаадын буддын шашны байгууллагуудтай харилцаа холбоо хөгжүүлэх зэрэг орно. == Гандантэгчэнлин хийд == [[Файл monastery in Ulan Bator.jpg|thumb|right|Гандантэгчэнлин хийдийн Мигжид Жанрайсигийн сүм]] Гандантэгчэнлин хийд нь Монголын Бурхан Шашинтны Төвийн гол шашны төв юм. Тус хийд нь Улаанбаатар хотын Баянгол дүүрэгт байрладаг бөгөөд Монголын буддын шашны түүх, архитектур, урлагийн чухал дурсгалуудыг агуулдаг. Хийдийн нэр нь төвөд хэлний ''དགའ་ལྡན་ཐེག་ཆེན་གླིང་'' гэсэн нэрээс гаралтай бөгөөд монголоор ''Их хөлгөний баясгалант орны хийд'' хэмээн тайлбарлагддаг. === Мигжид Жанрайсигийн сүм === [[Файл monastery in Ulan Bator.jpg|thumb|right|Мигжид Жанрайсигийн шүтээн]] Мигжид Жанрайсигийн сүм нь Гандантэгчэнлин хийдийн алдартай шүтээнүүдийн нэг юм. Мигжид Жанрайсиг нь буддын шашинд энэрэл нигүүлслийн бэлгэдэл болсон бодьсадва Авалокитешварагийн монгол нэр юм. Тус шүтээнийг 1996 онд Гандантэгчэнлин хийдэд шилжүүлэн өгч, сүсэгтэн олны мөргөл, хүндэтгэлийн үйл ажиллагаанд ашиглуулахаар шийдвэрлэсэн байна. == Соёлын өв == Гандантэгчэнлин хийд нь Монголын буддын шашны түүх, урлаг, уран барилга, шашны эд өлгийн зүйлсийн чухал өвийг хадгалдаг. 2022 онд хийдэд хадгалагдаж буй бурхан шүтээн, шашны эд зүйлсийн тооллого хийж, нийт 46,070 эд зүйл бүртгэсэн тухай Соёлын яам мэдээлсэн. Эдгээрийн дунд танка зураг, баримал, шуумал, цутгамал болон хөөмөл бурхан шүтээнүүд багтжээ. == Байршил == Монголын Бурхан Шашинтны Төвийн гол хийд Гандантэгчэнлин нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотын Баянгол дүүрэгт байрладаг. 3i08f0wcqe4g3xo6qi9oiksxfpmgmz5 0 149134 874860 2026-11-04T03:34:59Z Эрдэнийн тобчи 108163 Хуудас үүсгэв: "'''МБШТ-ийн Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг''' '''МБШТ-ийн Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг''' нь Монголын Бурхан Шашинтны Төв (МБШТ)-ийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлын шийдвэр, баталса..." 874860 wikitext text/x-wiki '''МБШТ-ийн Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг''' '''МБШТ-ийн Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг''' нь Монголын Бурхан Шашинтны Төв (МБШТ)-ийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлын шийдвэр, баталсан удирдамжийн хүрээнд Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажлыг зохион байгуулах зорилгоор байгуулагдсан ажлын хэсэг юм. Тус ажлын хэсгийн үйл ажиллагааны үндсэн чиглэл нь нэр дэвшигчдээс ирүүлсэн материалыг хүлээн авах, шаардлага хангасан эсэхийг шалгах, сонгон шалгаруулалтын үе шатыг зохион байгуулах, ярилцлага явуулах, сонгон шалгаруулалтын үр дүнг нэр дэвшигчдэд мэдэгдэхэд оршино. 2026 оны 11 дүгээр сарын 3-ны өдөр гаргасан сонгон шалгаруулалтын зарын дагуу Лам нарын ёс зүйн хорооны 7 гишүүнийг сонгон шалгаруулж, Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлаас 3 жилийн хугацаатай томилон ажиллуулахаар төлөвлөсөн байна. == Түүх, байгуулагдсан үндэслэл == Монголын Бурхан Шашинтны Төвийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн Хурлаас 2026 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр баталсан удирдамжийг үндэслэн Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажиллагааг зарласан. Уг сонгон шалгаруулалтыг зохион байгуулах ажлын хэсэг нь МБШТ-ийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлын шийдвэрээр байгуулагдсан гэж сонгон шалгаруулалтын зард дурдсан байна. Ажлын хэсгийн үйл ажиллагаа нь МБШТ-ийн лам хуврагуудын сахил санваар, ёс суртахуун, нэр хүндийг хамгаалах чиглэлээр ажиллах Ёс зүйн хорооны бүрэлдэхүүнийг сонгох үйл явцтай холбоотой юм. == МБШТ-ийн бүтэц дэх байр суурь == Ажлын хэсэг нь МБШТ-ийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлын шийдвэр, баталсан удирдамжийн хүрээнд ажиллах сонгон шалгаруулалтын зохион байгуулалтын нэгж юм. Тус ажлын хэсгийг Лам нарын ёс зүйн хороотой адилтгаж үзэхгүй. Ажлын хэсэг нь хорооны гишүүдийг сонгон шалгаруулах ажиллагааг зохион байгуулах үүрэгтэй бол Ёс зүйн хороо нь сонгогдсон гишүүдээс бүрдэх, лам нарын ёс зүйн асуудлаар ажиллах байгууллага юм. Иймээс ажлын хэсгийн байр суурь нь МБШТ-ийн удирдлагын шийдвэрээр эхлүүлсэн сонгон шалгаруулалтын үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд чиглэнэ. == Үндсэн зорилго == Сонгон шалгаруулалтын зарын дагуу ажлын хэсгийн зохион байгуулах ажиллагааны зорилго нь: Лам хуврагуудын сахил санваар, ёс зүй, нэр хүндийг эрхэмлэн хамгаалах; Ламын ёс зүйн асуудлыг шударга, хараат бус байдлаар авч үзэх мэдлэг, туршлагатай хүмүүсийг сонгох; Баримт нотолгоонд тулгуурлан дүгнэлт, шийдвэр гаргах чадвартай гишүүдийг тодруулах; Ёс суртахууны өндөр төлөвшилтэй, зарчимч хүмүүсийг Ёс зүйн хороонд ажиллуулах; Ёс зүйн хорооны үйл ажиллагаанд шаардлагатай мэргэжлийн мэдлэг, туршлага, шашны боловсролыг харгалзан үзэхэд оршино. == Үйл ажиллагаа, чиг үүрэг == Сонгон шалгаруулалтын зар болон түүнд дурдсан журмын хүрээнд ажлын хэсгийн үйл ажиллагаа дараах чиглэлтэй байна. === Материал хүлээн авах === Нэр дэвшигчдийн сонгон шалгаруулалтад оролцох хүсэлт, товч намтар, холбоо барих мэдээлэл, боловсрол болон мэргэжлийн баримт бичиг зэрэг материалыг хүлээн авна. Материалыг биеэр, шуудангаар болон зарласан хугацаанд цахим шуудангаар хүлээн авахаар зохицуулсан. === Нэр дэвшигчдийн шаардлага шалгах === Ирүүлсэн материалыг сонгон шалгаруулалтын шаардлагатай тулган шалгаж, нэр дэвшигчдийн шашны боловсрол, ажлын туршлага, ёс суртахууны төлөвшил, холбогдох мэдлэгийг харгалзан үзнэ. === Ярилцлага зохион байгуулах === Сонгон шалгаруулалт нь материалын шалгалт болон ярилцлага гэсэн үе шаттай байхаар зарласан. === Сонгон шалгаруулалтын үр дүнг мэдэгдэх === Сонгон шалгаруулалтын үр дүнг 2026 оны 12 дугаар сарын 31-ний дотор нэр дэвшигчдэд утсаар мэдэгдэхээр зарласан. == Нэр дэвшигчид тавих шаардлага == Сонгон шалгаруулалтын зарын дагуу нэр дэвшигчид дараах шаардлагыг хангасан байна. Ёс суртахууны өндөр төлөвшилтэй, шударга, зарчимч байх; Шашны боловсрол болон холбогдох ажлын туршлагатай байх; Бусдын нэр хүнд, шашин шүтэх, эс шүтэх эрхийг хүндэтгэх; Хувийн мэдээллийн нууцыг хадгалах; Баримтад тулгуурлан үнэн зөв дүгнэлт, шийдвэр гаргах чадвартай байх; Ашиг сонирхлын зөрчлөө мэдэгддэг байх; Ёс зүйн хорооны хурал, хэлэлцүүлэг болон бусад үйл ажиллагаанд тогтмол, идэвхтэй оролцох боломжтой байх; Ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргасан нь хүчин төгөлдөр шийдвэрээр тогтоогдоогүй байх. === Давуу тал болгон харгалзах нөхцөл === Зард дараах нөхцөлийг сонгон шалгаруулалтад давуу тал болгон харгалзан үзэхээр тусгасан. Гэцэл болон түүнээс дээш санваартай байх; Шашны эрдмийн өндөр цол хамгаалж, мяндаг хүртсэн байх; Сэтгэл судлал, эрх зүй, шашин судлал, нийгмийн харилцааны чиглэлээр мэргэшсэн байх. == Бүрдүүлэх материал == Сонгон шалгаруулалтад оролцох хүсэлт гаргагч дараах материалыг бүрдүүлнэ. Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүний сонгон шалгаруулалтад оролцох хүсэлт; Товч намтар, холбоо барих мэдээлэл; Винайн ёс, хүрээ хийдийн жаяг цааз, ламын ёс зүйн дүрмийн талаарх мэдлэг, туршлагын танилцуулга. Уг танилцуулгад ламын ёс зүйн талаарх ойлголт болон сонгогдсон тохиолдолд хэрхэн ажиллах тухайгаа 500 үгэнд багтаан бичнэ; Боловсролын зэрэг, шашны мяндаг, мэргэжлийн диплом, үнэмлэхийн хуулбар; Гэмт хэрэгт холбогдож байгаагүй тухай тодорхойлолт; Харьяалагдах хийдийн тодорхойлолт; Иргэний үнэмлэхийн лавлагаа. == Сонгон шалгаруулалтын хугацаа, үе шат == Сонгон шалгаруулалтын зарын дагуу материалыг 2026 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн 09:00 цагаас 2026 оны 11 дүгээр сарын 17-ны өдрийн 17:00 цаг хүртэл хүлээн авахаар тогтоосон. Материалыг ажлын өдрүүдэд 09:00–17:00 цагийн хооронд МБШТ-Гандантэгчэнлин хийдийн Тэргүүн хамба ламын ажлын албанд биеэр хүлээлгэн өгөх, эсхүл шуудангаар илгээх боломжтой. Цахим шуудангаар илгээх тохиолдолд материалыг нэг PDF файл болгон 2026 оны 11 дүгээр сарын 17-ны өдрийн 14:00–17:00 цагийн хооронд rural.office@gandan.mn хаягаар илгээхээр заасан. Хугацаанаас хоцорсон материалыг хүлээн авахгүй гэж зарласан. Сонгон шалгаруулалт нь: Материалын шалгалт; Ярилцлага гэсэн үе шаттай байна. Сонгон шалгаруулалтын үр дүнг 2026 оны 12 дугаар сарын 31-ний дотор нэр дэвшигчдэд утсаар мэдэгдэхээр тусгасан. == Лам нарын ёс зүйн хороотой холбогдох байдал == Сонгон шалгаруулалтын гол зорилго нь Лам нарын ёс зүйн хорооны 7 гишүүнийг тодруулах явдал юм. Сонгогдсон гишүүдийг МБШТ-ийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлаас 3 жилийн хугацаатай томилон ажиллуулахаар зарласан. Ёс зүйн хороо нь лам хуврагуудын сахил санваар, ёс зүй, нэр хүндийг хамгаалах, ёс зүйн асуудлыг баримтад тулгуурлан шударга, хараат бус байдлаар авч үзэх чиглэлтэй байна. Ажлын хэсэг нь эдгээр чиг үүргийг шууд хэрэгжүүлэгч байгууллага биш бөгөөд харин Ёс зүйн хорооны бүрэлдэхүүнийг сонгох ажиллагааг зохион байгуулах үүрэгтэй. == МБШТ дэх үүрэг, ач холбогдол == Ажлын хэсгийн үйл ажиллагаа нь МБШТ-ийн дотоод зохион байгуулалт, лам хуврагуудын ёс зүйн асуудлыг хариуцах хорооны бүрэлдэхүүнийг сонгох үйл явцад чиглэнэ. Тус сонгон шалгаруулалт нь дараах ач холбогдолтой байж болно. Ёс зүйн хорооны гишүүдийг тодорхой шаардлага, шалгуурын үндсэн дээр сонгох; Нэр дэвшигчдийн шашны боловсрол, ёс суртахуун, мэргэжлийн туршлагыг харгалзан үзэх; Шударга, баримтад тулгуурласан шийдвэр гаргах чадвартай хүмүүсийг сонгох боломж бүрдүүлэх; Лам хуврагуудын ёс зүйн асуудлыг авч үзэх хорооны бүрэлдэхүүнийг бүрдүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх; МБШТ-ийн хүрээнд ёс зүйн хариуцлага, итгэлцэл, нэр хүндийг хамгаалах чиглэлийн үйл ажиллагааг зохион байгуулахад хувь нэмэр оруулах. Эдгээр нь сонгон шалгаруулалтын зар болон зорилгоос урган гарах ач холбогдол бөгөөд ажлын хэсгийн бодит үр дүн, нийгэмд үзүүлсэн нөлөөг үнэлэхийн тулд сонгон шалгаруулалт дууссаны дараах мэдээлэл шаардлагатай. == Бүрэлдэхүүн, хүний нөөц == 2026 оны 11 дүгээр сарын 3-ны өдөр гаргасан сонгон шалгаруулалтын зарын мэдээлэлд ажлын хэсгийн гишүүдийн нэр, албан тушаал, тоо, дарга болон нарийн бичгийн даргын талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэл нийтлэгдээгүй байна. Иймээс ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүний талаарх мэдээллийг нийтэд нээлттэй албан ёсны баримт бичгээр баталгаажуулах шаардлагатай. Зард дурдсан мэдээллээр ажлын хэсэг нь МБШТ-ийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлын шийдвэрээр байгуулагдсан бөгөөд сонгон шалгаруулалтын зохион байгуулалтыг хариуцаж байна. == Сонгон шалгаруулалтын үр дүн == Сонгон шалгаруулалтын үр дүнд Ёс зүйн хорооны 7 гишүүнийг тодруулж, Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн хурлаас 3 жилийн хугацаатай томилохоор төлөвлөсөн. 2026 оны 11 дүгээр сарын 3-ны өдрийн зар нь сонгон шалгаруулалт явуулах тухай мэдээлэл бөгөөд эцсийн шалгаруулалтад тэнцсэн хүмүүсийн нэрс, томилгооны шийдвэр, ажлын хэсгийн тайлан зэрэг мэдээллийг агуулаагүй болно. == Хаяг, холбоо барих мэдээлэл == '''Хаяг:''' Улаанбаатар хот, Баянгол дүүрэг, Өндөр гэгээн Занабазарын гудамж, Гандантэгчэнлин хийд, Батцагаан дугана, Тэргүүн хамба ламын ажлын алба. '''Шуудангийн код:''' 16040. '''Утас:''' 11360253, 99075139. '''Цахим шуудан:''' rural.office@gandan.mn. == Эх сурвалж == Монголын Бурхан Шашинтны Төвийн Тэргүүн лам нарын Зөвлөлийн Хурлаас 2026 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр баталсан удирдамж. Монголын Бурхан Шашинтны Төв. ''Лам нарын ёс зүйн хорооны гишүүний сонгон шалгаруулалтын зар''. 2026 оны 11 дүгээр сарын 3. [[Ангилал:Монголын Бурхан Шашинтны Төв]] [[Ангилал:Буддын шашны байгууллага]] [[Ангилал:Монгол дахь буддын шашин]] 2d53ilisir5qaesbh9qc1fn4jgss939