မလေဝ်ယှာ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>မလေဝ်ယှာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9331</id>
    <revision>
      <id>54667</id>
      <parentid>51555</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6143" sha1="3fsvvf75dvjg3h998dwz6d7c2kky5qh" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ဍုင်မလေဝ်ယှာ
| native_name = Malaysia
| common_name = မလေဝ်ယှာ
| image_flag = Flag of Malaysia.svg
| image_coat = Coat of arms of Malaysia.svg
| capital = [[ကွာလာလာမ်ပူ]] (Kuala Lumpur)
| coordinates = 3°8′N 101°41′E
| largest_city = ကွာလာလာမ်ပူ
| official_languages = ဘာသာမလေ (Malay)
| government_type = သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ကေုာံ ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = ဨကရာဇ် (Agong)
| leader_name1 = ဣဗရာဟေမ် ဣသကဏ္ဍာ (Ibrahim Iskandar)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အာန်ဝါ ဣဗရာဟေမ် (Anwar Ibrahim)
| area_km2 = ၃၃၀,၈၀၃
| population_estimate = ၃၄ ကိုဋ် (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ရေန်ဂေတ် (Ringgit, RM)
| time_zone = MST (UTC+8)
}}

'''ဍုင်မလေဝ်ယှာ''' (အင်္ဂလိက်: ''Malaysia'') ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံပ္ဍဲဒေသ [[အာရှအဂၞဲ]] မွဲတုဲ၊ တိဍာ်ဍေံဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ၜါသ္ကုတ် အဓိက မတွဟ်ဂး မလေဝ်ယှာ လပါ်တကအ်ဇမၠိင် (Peninsular Malaysia) ကေုာံ မလေဝ်ယှာ လပါ်ဗမံက် (East Malaysia) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် မမံင်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ကွာလာလာမ်ပူ (Kuala Lumpur) တုဲ၊ ရုင်အလဵုအသဳ အဓိကတအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ပူတရာဂျာယာ (Putrajaya) ရ။

== ပထဝဳ ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ တိဍာ်ဍေံ ပါ်လဝ် ၜါသ္ကုတ် နကဵု ၜဳကြုက်သၠုင်ကျာ (South China Sea) ရ။
* '''မလေဝ်ယှာ လပါ်တကအ်ဇမၠိင်:''' နွံလတူ တကအ်ဇမၠိင် မလေ (Malay Peninsula) တုဲ၊ ပယျဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[သေံ|ဍုင်သေံ]] တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဍုင်သေင်ကာပူ ရ။
* '''မလေဝ်ယှာ လပါ်ဗမံက်:''' နွံလတူ တကအ် ဗဝ်နဳယဝ် (Borneo) တုဲ၊ ပယျဵု ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အေန်ဒဝ်နဳရှာ]] ကေုာံ ဍုင် [[ဗရူနဳ]] ရ။

ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဥတုကမ္တဴ (Tropical climate) တုဲ၊ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မဂၠိုင်ဂၠင် နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် ကဆံင်သၠုင် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအဂၞဲ ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဍေံတအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ (ဗီုကဵု ဓါတ်သတ္တု ကေုာံ ရဝ်ပါ) ကီုလေဝ်၊ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံတအ် ပြံင်လှာဲစကာ ကမၠောန်စက်ယန္တရား ကေုာံ ကွတ်ပညာရ။
ကပေါတ် အဓိက မပတိတ် နူ မလေဝ်ယှာဂှ် ဒှ် ကပေါတ်လလဳ (Electronics)၊ ကၠေင်အုန်း (Palm oil) ကေုာံ ကၠေင်ဓါတ် (Petroleum) တအ်ရ။

== မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူနာနာ၊ ယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural society) မွဲရ။ 
* '''ဂကူ:''' ဂကူ မလေ (Malay) ကေုာံ ဂကူကောန်ရးတမ်မူလတအ် (Bumiputera) ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် ဂကူကြုက် (Chinese) ကေုာံ ဂကူအိန္ဒိယ (Indian) တအ်ရ။
* '''ဘာသာ:''' ဘာသာ အလဵုအသဳဍုင်ဂှ် ဒှ် ဘာသာအေဿလာမ် (Islam) ရ။ ဆဂး အခေါင်လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာတၞဟ် ဗီုကဵု ဘာသာဗုဒ္ဓ၊ ဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ ဘာသာခရေတ်ယာန် တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဗၠးၜးရ။

စၞစ ပ္ဍဲမလေဝ်ယှာဝွံ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်နာနာဂကူ ပံင်နှဴမံင်တုဲ၊ ဍေံဒှ် စၞစ မပြာကတ်တုဲ မၞုံကဵု ရှ်သာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု Nasi Lemak ကေုာံ Laksa တအ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ကွာလာလာမ်ပူ]]
* [[အာသဳယာန်]]
* [[အာရှအဂၞဲ]]
* စရင် ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ

== နိဿဲ ==
* &quot;Malaysia Profile&quot;. BBC News.
* Malaysia, [[Wikipedia]] (English).

[[Category:မလေဝ်ယှာ]]
[[Category:အာရှအဂၞဲ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]</text>
      <sha1>3fsvvf75dvjg3h998dwz6d7c2kky5qh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54668</id>
      <parentid>54667</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6144" sha1="4zca26nu5gsurzre9snclnr9k9s37ni" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ဍုင်မလေဝ်ယှာ
| native_name = Malaysia
| common_name = မလေဝ်ယှာ
| image_flag = Flag of Malaysia.svg
| image_coat = Coat of arms of Malaysia.svg
| capital = [[ကွာလာလာမ်ပူ]] (Kuala Lumpur)
| coordinates = 3°8′N 101°41′E
| largest_city = ကွာလာလာမ်ပူ
| official_languages = ဘာသာမလေ (Malay)
| government_type = သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ကေုာံ ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = ဨကရာဇ် (Agong)
| leader_name1 = ဣဗရာဟေမ် ဣသကဏ္ဍာ (Ibrahim Iskandar)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အာန်ဝါ ဣဗရာဟေမ် (Anwar Ibrahim)
| area_km2 = ၃၃၀,၈၀၃
| population_estimate = ၃၄ ကိုဋ် (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ရေန်ဂေတ် (Ringgit, RM)
| time_zone = MST (UTC+8)
}}

'''ဍုင်မလေဝ်ယှာ''' (အင်္ဂလိက်: ''Malaysia'') ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံပ္ဍဲဒေသ [[အာရှ အဂၞဲ]] မွဲတုဲ၊ တိဍာ်ဍေံဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ၜါသ္ကုတ် အဓိက မတွဟ်ဂး မလေဝ်ယှာ လပါ်တကအ်ဇမၠိင် (Peninsular Malaysia) ကေုာံ မလေဝ်ယှာ လပါ်ဗမံက် (East Malaysia) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် မမံင်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ကွာလာလာမ်ပူ (Kuala Lumpur) တုဲ၊ ရုင်အလဵုအသဳ အဓိကတအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ပူတရာဂျာယာ (Putrajaya) ရ။

== ပထဝဳ ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ တိဍာ်ဍေံ ပါ်လဝ် ၜါသ္ကုတ် နကဵု ၜဳကြုက်သၠုင်ကျာ (South China Sea) ရ။
* '''မလေဝ်ယှာ လပါ်တကအ်ဇမၠိင်:''' နွံလတူ တကအ်ဇမၠိင် မလေ (Malay Peninsula) တုဲ၊ ပယျဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[သေံ|ဍုင်သေံ]] တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဍုင်သေင်ကာပူ ရ။
* '''မလေဝ်ယှာ လပါ်ဗမံက်:''' နွံလတူ တကအ် ဗဝ်နဳယဝ် (Borneo) တုဲ၊ ပယျဵု ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အေန်ဒဝ်နဳရှာ]] ကေုာံ ဍုင် [[ဗရူနဳ]] ရ။

ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဥတုကမ္တဴ (Tropical climate) တုဲ၊ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မဂၠိုင်ဂၠင် နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် ကဆံင်သၠုင် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအဂၞဲ ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဍေံတအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ (ဗီုကဵု ဓါတ်သတ္တု ကေုာံ ရဝ်ပါ) ကီုလေဝ်၊ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံတအ် ပြံင်လှာဲစကာ ကမၠောန်စက်ယန္တရား ကေုာံ ကွတ်ပညာရ။
ကပေါတ် အဓိက မပတိတ် နူ မလေဝ်ယှာဂှ် ဒှ် ကပေါတ်လလဳ (Electronics)၊ ကၠေင်အုန်း (Palm oil) ကေုာံ ကၠေင်ဓါတ် (Petroleum) တအ်ရ။

== မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူနာနာ၊ ယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural society) မွဲရ။ 
* '''ဂကူ:''' ဂကူ မလေ (Malay) ကေုာံ ဂကူကောန်ရးတမ်မူလတအ် (Bumiputera) ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် ဂကူကြုက် (Chinese) ကေုာံ ဂကူအိန္ဒိယ (Indian) တအ်ရ။
* '''ဘာသာ:''' ဘာသာ အလဵုအသဳဍုင်ဂှ် ဒှ် ဘာသာအေဿလာမ် (Islam) ရ။ ဆဂး အခေါင်လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာတၞဟ် ဗီုကဵု ဘာသာဗုဒ္ဓ၊ ဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ ဘာသာခရေတ်ယာန် တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဗၠးၜးရ။

စၞစ ပ္ဍဲမလေဝ်ယှာဝွံ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်နာနာဂကူ ပံင်နှဴမံင်တုဲ၊ ဍေံဒှ် စၞစ မပြာကတ်တုဲ မၞုံကဵု ရှ်သာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု Nasi Lemak ကေုာံ Laksa တအ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ကွာလာလာမ်ပူ]]
* [[အာသဳယာန်]]
* [[အာရှအဂၞဲ]]
* စရင် ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ

== နိဿဲ ==
* &quot;Malaysia Profile&quot;. BBC News.
* Malaysia, [[Wikipedia]] (English).

[[Category:မလေဝ်ယှာ]]
[[Category:အာရှအဂၞဲ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]</text>
      <sha1>4zca26nu5gsurzre9snclnr9k9s37ni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54669</id>
      <parentid>54668</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[မလေရှာ]] ဇရေင် [[မလေဝ်ယှာ]]</comment>
      <origin>54668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6144" sha1="4zca26nu5gsurzre9snclnr9k9s37ni" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ဍုင်မလေဝ်ယှာ
| native_name = Malaysia
| common_name = မလေဝ်ယှာ
| image_flag = Flag of Malaysia.svg
| image_coat = Coat of arms of Malaysia.svg
| capital = [[ကွာလာလာမ်ပူ]] (Kuala Lumpur)
| coordinates = 3°8′N 101°41′E
| largest_city = ကွာလာလာမ်ပူ
| official_languages = ဘာသာမလေ (Malay)
| government_type = သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ကေုာံ ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = ဨကရာဇ် (Agong)
| leader_name1 = ဣဗရာဟေမ် ဣသကဏ္ဍာ (Ibrahim Iskandar)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အာန်ဝါ ဣဗရာဟေမ် (Anwar Ibrahim)
| area_km2 = ၃၃၀,၈၀၃
| population_estimate = ၃၄ ကိုဋ် (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ရေန်ဂေတ် (Ringgit, RM)
| time_zone = MST (UTC+8)
}}

'''ဍုင်မလေဝ်ယှာ''' (အင်္ဂလိက်: ''Malaysia'') ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံပ္ဍဲဒေသ [[အာရှ အဂၞဲ]] မွဲတုဲ၊ တိဍာ်ဍေံဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ၜါသ္ကုတ် အဓိက မတွဟ်ဂး မလေဝ်ယှာ လပါ်တကအ်ဇမၠိင် (Peninsular Malaysia) ကေုာံ မလေဝ်ယှာ လပါ်ဗမံက် (East Malaysia) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် မမံင်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ကွာလာလာမ်ပူ (Kuala Lumpur) တုဲ၊ ရုင်အလဵုအသဳ အဓိကတအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ပူတရာဂျာယာ (Putrajaya) ရ။

== ပထဝဳ ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ တိဍာ်ဍေံ ပါ်လဝ် ၜါသ္ကုတ် နကဵု ၜဳကြုက်သၠုင်ကျာ (South China Sea) ရ။
* '''မလေဝ်ယှာ လပါ်တကအ်ဇမၠိင်:''' နွံလတူ တကအ်ဇမၠိင် မလေ (Malay Peninsula) တုဲ၊ ပယျဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[သေံ|ဍုင်သေံ]] တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဍုင်သေင်ကာပူ ရ။
* '''မလေဝ်ယှာ လပါ်ဗမံက်:''' နွံလတူ တကအ် ဗဝ်နဳယဝ် (Borneo) တုဲ၊ ပယျဵု ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အေန်ဒဝ်နဳရှာ]] ကေုာံ ဍုင် [[ဗရူနဳ]] ရ။

ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဥတုကမ္တဴ (Tropical climate) တုဲ၊ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မဂၠိုင်ဂၠင် နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် ကဆံင်သၠုင် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအဂၞဲ ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဍေံတအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ (ဗီုကဵု ဓါတ်သတ္တု ကေုာံ ရဝ်ပါ) ကီုလေဝ်၊ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံတအ် ပြံင်လှာဲစကာ ကမၠောန်စက်ယန္တရား ကေုာံ ကွတ်ပညာရ။
ကပေါတ် အဓိက မပတိတ် နူ မလေဝ်ယှာဂှ် ဒှ် ကပေါတ်လလဳ (Electronics)၊ ကၠေင်အုန်း (Palm oil) ကေုာံ ကၠေင်ဓါတ် (Petroleum) တအ်ရ။

== မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဍုင်မလေဝ်ယှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူနာနာ၊ ယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural society) မွဲရ။ 
* '''ဂကူ:''' ဂကူ မလေ (Malay) ကေုာံ ဂကူကောန်ရးတမ်မူလတအ် (Bumiputera) ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် ဂကူကြုက် (Chinese) ကေုာံ ဂကူအိန္ဒိယ (Indian) တအ်ရ။
* '''ဘာသာ:''' ဘာသာ အလဵုအသဳဍုင်ဂှ် ဒှ် ဘာသာအေဿလာမ် (Islam) ရ။ ဆဂး အခေါင်လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာတၞဟ် ဗီုကဵု ဘာသာဗုဒ္ဓ၊ ဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ ဘာသာခရေတ်ယာန် တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဗၠးၜးရ။

စၞစ ပ္ဍဲမလေဝ်ယှာဝွံ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်နာနာဂကူ ပံင်နှဴမံင်တုဲ၊ ဍေံဒှ် စၞစ မပြာကတ်တုဲ မၞုံကဵု ရှ်သာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု Nasi Lemak ကေုာံ Laksa တအ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ကွာလာလာမ်ပူ]]
* [[အာသဳယာန်]]
* [[အာရှအဂၞဲ]]
* စရင် ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ

== နိဿဲ ==
* &quot;Malaysia Profile&quot;. BBC News.
* Malaysia, [[Wikipedia]] (English).

[[Category:မလေဝ်ယှာ]]
[[Category:အာရှအဂၞဲ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]</text>
      <sha1>4zca26nu5gsurzre9snclnr9k9s37ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9410</id>
    <revision>
      <id>54663</id>
      <parentid>51671</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="hbm50lgq201ywqdaz2svxi2nl07oc9b" xml:space="preserve">{{Infobox country
| name                    = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (South Korea)
| native_name             = {{native name|ko|대한민국}}&lt;br/&gt;{{native name|ko|한국}}
| image_flag              = Flag of South Korea.svg
| image_coat              = Emblem of South Korea.svg
| symbol_type             = တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်
| image_map               = South Korea (orthographic projection).svg
| map_caption             = ဒၞာဲဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (အသာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲအာရှဗမံက်
| capital                 = [[သေအူ]] (Seoul)
| largest_city            = [[သေအူ]] (Seoul)
| official_languages      = [[အရေဝ်ကိုဝ်ရဳယျာ]] (Korean)
| government_type         = Unitary presidential constitutional republic
| leader_title1           = သမ္မတ
| leader_name1            = [[Yoon Suk Yeol]]
| leader_title2           = ဝန်ဇၞော်
| leader_name2            = [[Han Duck-soo]]
| area_km2                = 100412
| population_estimate     = 51,700,000&lt;ref&gt;Statistics Korea (2026). &quot;Population Projections&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;
| currency                = ဝိုန် (Won) (KRW)
| time_zone               = KST (UTC+09:00)
}}

'''ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''South Korea'', ကိုဝ်ရဳယျာ: ''대한민국''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတဍုင် ကိုဝ်ရဳယျာ''' (Republic of Korea - ROK) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံပ္ဍဲ တွဵုရး အာရှဗမံက် (East Asia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် နကဵု နဲပညာမဇၞော်မောဝ်၊ ယေန်သၞာင်တၟိ (K-Culture) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[သေအူ]] (Seoul) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ နွံပ္ဍဲကေင်ဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Peninsula) လပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]] (North Korea) နကဵု ဒေသဒၞက်ပၞာန် (DMZ) ရ။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာဗမံက် (ၜဳဂျပါန်)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ၜဳသာ (Yellow Sea) မပါ်ခြာလဝ် ကုဍုင်ကြုက်။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ မပါ်ခြာလဝ် ကုဍုင်ဂျပါန်။


[Image of South Korea map]


== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==
* '''ခေတ်တြေံ:''' ကိုဝ်ရဳယျာဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နကဵုသၟိင်တၠ အဆက်ဆက် မပ္တံကဵု ခေတ်ဂဝ်ဂူလျော (Goguryeo)၊ ဗေတ်ဂျေ (Baekje) ကေုာံ သိလာ (Silla) ရ။
* '''ခေတ်ပၞာန်:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ဒးဒုင်ပါ်ထောအ် ၜါဒကုတ် (သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ဂှ် ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ဍုင်လီုလာ်အာ ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''ခေတ်ဇၞော်မောဝ်:''' ကြဴနူပၞာန်တုဲ ညးတအ် ကြိုးပမ်းဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဍုင်ဗွဲမပြဟ် (Miracle on the Han River) တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၠုင်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ နဲပညာ ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ ဒှ်ဗဟဵု နဲပညာ (Technology Hub) ကေုာံ ကမၠောန်စက်ယန္တရားရ။ ကုမ္ပဏဳဒယှ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ် -
* '''[[သမ်သံင်]] (Samsung):''' ကုမ္ပဏဳ နဲပညာ ကေုာံ ဖုင် ဇၞော်အိုတ်မွဲ။
* '''[[ဟောန်ဒေး]] (Hyundai):''' ကုမ္ပဏဳ ကၠောန်ကွဳစက်။
* '''LG:''' ကုမ္ပဏဳ ကပေါတ်သုင်စောဲ ပ္ဍဲသ္ၚိ။

== ယေန်သၞာင် (K-Culture) ==
ယေန်သၞာင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ ပြးဇးစိုပ်ဒၟံင် အလုံဂၠးတိ နကဵု -
* '''K-pop:''' ဂကောံဒယှ်ေဒယှ်ဂမၠိုင် ဗီုကဵု BTS, Blackpink။
* '''K-drama:''' ရုပ်ဗ္စံက် ကေုာံ ဝတ္ထုကိုဝ်ရဳယျာဂမၠိုင်။
* '''စၞစ:''' ကေမ်ချဳ (Kimchi)၊ ဗဳဗေမ်ဗပ် (Bibimbap) တအ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှဗမံက်]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ဂျပါန်]]

[[ကဏ္ဍ:ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[Category:South Korea]]</text>
      <sha1>hbm50lgq201ywqdaz2svxi2nl07oc9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54664</id>
      <parentid>54663</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]] ဇရေင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]]</comment>
      <origin>54663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="hbm50lgq201ywqdaz2svxi2nl07oc9b" xml:space="preserve">{{Infobox country
| name                    = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (South Korea)
| native_name             = {{native name|ko|대한민국}}&lt;br/&gt;{{native name|ko|한국}}
| image_flag              = Flag of South Korea.svg
| image_coat              = Emblem of South Korea.svg
| symbol_type             = တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်
| image_map               = South Korea (orthographic projection).svg
| map_caption             = ဒၞာဲဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (အသာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲအာရှဗမံက်
| capital                 = [[သေအူ]] (Seoul)
| largest_city            = [[သေအူ]] (Seoul)
| official_languages      = [[အရေဝ်ကိုဝ်ရဳယျာ]] (Korean)
| government_type         = Unitary presidential constitutional republic
| leader_title1           = သမ္မတ
| leader_name1            = [[Yoon Suk Yeol]]
| leader_title2           = ဝန်ဇၞော်
| leader_name2            = [[Han Duck-soo]]
| area_km2                = 100412
| population_estimate     = 51,700,000&lt;ref&gt;Statistics Korea (2026). &quot;Population Projections&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;
| currency                = ဝိုန် (Won) (KRW)
| time_zone               = KST (UTC+09:00)
}}

'''ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''South Korea'', ကိုဝ်ရဳယျာ: ''대한민국''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတဍုင် ကိုဝ်ရဳယျာ''' (Republic of Korea - ROK) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံပ္ဍဲ တွဵုရး အာရှဗမံက် (East Asia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် နကဵု နဲပညာမဇၞော်မောဝ်၊ ယေန်သၞာင်တၟိ (K-Culture) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[သေအူ]] (Seoul) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ နွံပ္ဍဲကေင်ဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Peninsula) လပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]] (North Korea) နကဵု ဒေသဒၞက်ပၞာန် (DMZ) ရ။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာဗမံက် (ၜဳဂျပါန်)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ၜဳသာ (Yellow Sea) မပါ်ခြာလဝ် ကုဍုင်ကြုက်။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ မပါ်ခြာလဝ် ကုဍုင်ဂျပါန်။


[Image of South Korea map]


== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==
* '''ခေတ်တြေံ:''' ကိုဝ်ရဳယျာဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နကဵုသၟိင်တၠ အဆက်ဆက် မပ္တံကဵု ခေတ်ဂဝ်ဂူလျော (Goguryeo)၊ ဗေတ်ဂျေ (Baekje) ကေုာံ သိလာ (Silla) ရ။
* '''ခေတ်ပၞာန်:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ဒးဒုင်ပါ်ထောအ် ၜါဒကုတ် (သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ဂှ် ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ဍုင်လီုလာ်အာ ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''ခေတ်ဇၞော်မောဝ်:''' ကြဴနူပၞာန်တုဲ ညးတအ် ကြိုးပမ်းဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဍုင်ဗွဲမပြဟ် (Miracle on the Han River) တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၠုင်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ နဲပညာ ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ ဒှ်ဗဟဵု နဲပညာ (Technology Hub) ကေုာံ ကမၠောန်စက်ယန္တရားရ။ ကုမ္ပဏဳဒယှ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ် -
* '''[[သမ်သံင်]] (Samsung):''' ကုမ္ပဏဳ နဲပညာ ကေုာံ ဖုင် ဇၞော်အိုတ်မွဲ။
* '''[[ဟောန်ဒေး]] (Hyundai):''' ကုမ္ပဏဳ ကၠောန်ကွဳစက်။
* '''LG:''' ကုမ္ပဏဳ ကပေါတ်သုင်စောဲ ပ္ဍဲသ္ၚိ။

== ယေန်သၞာင် (K-Culture) ==
ယေန်သၞာင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ ပြးဇးစိုပ်ဒၟံင် အလုံဂၠးတိ နကဵု -
* '''K-pop:''' ဂကောံဒယှ်ေဒယှ်ဂမၠိုင် ဗီုကဵု BTS, Blackpink။
* '''K-drama:''' ရုပ်ဗ္စံက် ကေုာံ ဝတ္ထုကိုဝ်ရဳယျာဂမၠိုင်။
* '''စၞစ:''' ကေမ်ချဳ (Kimchi)၊ ဗဳဗေမ်ဗပ် (Bibimbap) တအ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှဗမံက်]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ဂျပါန်]]

[[ကဏ္ဍ:ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[Category:South Korea]]</text>
      <sha1>hbm50lgq201ywqdaz2svxi2nl07oc9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54666</id>
      <parentid>54664</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>54666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6236" sha1="bw1hr10t88cx3sff3vjnnd0gh8grk8q" xml:space="preserve">{{Infobox country
| name                    = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (South Korea)
| native_name             = {{native name|ko|대한민국}}&lt;br/&gt;{{native name|ko|한국}}
| image_flag              = Flag of South Korea.svg
| image_coat              = Emblem of South Korea.svg
| symbol_type             = တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်
| image_map               = South Korea (orthographic projection).svg
| map_caption             = ဒၞာဲဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (အသာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲအာရှဗမံက်
| capital                 = [[သေအူ]] (Seoul)
| largest_city            = [[သေအူ]] (Seoul)
| official_languages      = [[အရေဝ်ကိုဝ်ရဳယျာ]] (Korean)
| government_type         = Unitary presidential constitutional republic
| leader_title1           = သမ္မတ
| leader_name1            = [[Yoon Suk Yeol]]
| leader_title2           = ဝန်ဇၞော်
| leader_name2            = [[Han Duck-soo]]
| area_km2                = 100412
| population_estimate     = 51,700,000&lt;ref&gt;Statistics Korea (2026). &quot;Population Projections&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;
| currency                = ဝိုန် (Won) (KRW)
| time_zone               = KST (UTC+09:00)
}}

'''ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''South Korea'', ကိုဝ်ရဳယျာ: ''대한민국''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတဍုင် ကိုဝ်ရဳယျာ''' (Republic of Korea - ROK) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံပ္ဍဲ တွဵုရး အာရှဗမံက် (East Asia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် နကဵု နဲပညာမဇၞော်မောဝ်၊ ယေန်သၞာင်တၟိ (K-Culture) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[သေအူ]] (Seoul) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ နွံပ္ဍဲကေင်ဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Peninsula) လပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]] (North Korea) နကဵု ဒေသဒၞက်ပၞာန် (DMZ) ရ။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာဗမံက် (ၜဳဂျပါန်)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ၜဳသာ (Yellow Sea) မပါ်ခြာလဝ် ကုဍုင်ကြုက်။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ မပါ်ခြာလဝ် ကုဍုင်ဂျပါန်။


[Image of South Korea map]


== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==
* '''ခေတ်တြေံ:''' ကိုဝ်ရဳယျာဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နကဵုသၟိင်တၠ အဆက်ဆက် မပ္တံကဵု ခေတ်ဂဝ်ဂူလျော (Goguryeo)၊ ဗေတ်ဂျေ (Baekje) ကေုာံ သိလာ (Silla) ရ။
* '''ခေတ်ပၞာန်:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ဒးဒုင်ပါ်ထောအ် ၜါဒကုတ် (သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ဂှ် ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ဍုင်လီုလာ်အာ ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''ခေတ်ဇၞော်မောဝ်:''' ကြဴနူပၞာန်တုဲ ညးတအ် ကြိုးပမ်းဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဍုင်ဗွဲမပြဟ် (Miracle on the Han River) တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၠုင်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ နဲပညာ ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ ဒှ်ဗဟဵု နဲပညာ (Technology Hub) ကေုာံ ကမၠောန်စက်ယန္တရားရ။ ကုမ္ပဏဳဒယှ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ် -
* '''[[သမ်သံင်]] (Samsung):''' ကုမ္ပဏဳ နဲပညာ ကေုာံ ဖုင် ဇၞော်အိုတ်မွဲ။
* '''[[ဟောန်ဒေး]] (Hyundai):''' ကုမ္ပဏဳ ကၠောန်ကွဳစက်။
* '''LG:''' ကုမ္ပဏဳ ကပေါတ်သုင်စောဲ ပ္ဍဲသ္ၚိ။

== ယေန်သၞာင် (K-Culture) ==
ယေန်သၞာင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာဝွံ ပြးဇးစိုပ်ဒၟံင် အလုံဂၠးတိ နကဵု -
* '''K-pop:''' ဂကောံဒယှ်ေဒယှ်ဂမၠိုင် ဗီုကဵု BTS, Blackpink။
* '''K-drama:''' ရုပ်ဗ္စံက် ကေုာံ ဝတ္ထုကိုဝ်ရဳယျာဂမၠိုင်။
* '''စၞစ:''' ကေမ်ချဳ (Kimchi)၊ ဗဳဗေမ်ဗပ် (Bibimbap) တအ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှ ဗၟံက်]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ဂျပါန်]]

[[ကဏ္ဍ:ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[Category:South Korea]]</text>
      <sha1>bw1hr10t88cx3sff3vjnnd0gh8grk8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9411</id>
    <revision>
      <id>54660</id>
      <parentid>51673</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ]] ဇရေင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]</comment>
      <origin>51673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7025" sha1="2ngkqd8k5tjkj6svzpv5rjuq547m3qu" xml:space="preserve">{{Infobox country
| name                    = ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ (North Korea)
| native_name             = {{native name|ko|조선민주주의인민공화국}}&lt;br/&gt;{{native name|ko|조선}}
| image_flag              = Flag of North Korea.svg
| image_coat              = Emblem of North Korea.svg
| symbol_type             = တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်
| image_map               = North Korea (orthographic projection).svg
| map_caption             = ဒၞာဲဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ (အသာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲအာရှဗမံက်
| capital                 = [[ပျံင်ယံင်]] (Pyongyang)
| largest_city            = [[ပျံင်ယံင်]] (Pyongyang)
| official_languages      = [[အရေဝ်ကိုဝ်ရဳယျာ]] (Korean)
| government_type         = Unitary one-party Juche socialist republic
| leader_title1           = က္ဍိုက်က္ဍိုပ်သၠုင်အိုတ် (Supreme Leader)
| leader_name1            = [[Kim Jong Un]]
| leader_title2           = ဥက္ကဋ္ဌ ကမ္မတဳကာယကံ (SPA)
| leader_name2            = [[Choe Ryong-hae]]
| area_km2                = 120540
| population_estimate     = 26,200,000&lt;ref&gt;United Nations (2026). &quot;World Population Prospects&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;
| currency                = ဝိုန်ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ (North Korean Won) (KPW)
| time_zone               = PYT (UTC+09:00)
}}

'''ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''North Korea'', ကိုဝ်ရဳယျာ: ''조선''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတ ညးဍုင်ကွာန် ဒီမဝ်ကရေတ်တေတ် ကိုဝ်ရဳယျာ''' (Democratic People's Republic of Korea - DPRK) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံပ္ဍဲ တွဵုရး အာရှဗမံက် (East Asia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဍုင်မတန်တဴဒၟံင် နကဵုသၞောတ်တၞဟ်ခြာ ကေုာံ မံင်ဒၟံင် ဗွဲမတၞဟ်ခြာ နူဂၠးတိရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[ပျံင်ယံင်]] (Pyongyang) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာဝွံ နွံပ္ဍဲဒကုတ်သၟဝ်ကျာ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Peninsula) တုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဍုင်ကြုက်]] (China) ကေုာံ [[ရုရှာ]] (Russia)။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]] (South Korea) နကဵု ဒေသဒၞက်ပၞာန် (DMZ) ရ။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာဗမံက် (ၜဳဂျပါန်)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ၜဳသာ (Yellow Sea)။

== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==
* '''ပွမပါ်ဒကုတ် (၁၉၄၅):''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ ဂျပါန် တိတ်အာတုဲ ကိုဝ်ရဳယျာဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ထောအ် ၜါဒကုတ်ရ။ ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာဂှ် သဝ်ဗဲယေတ် (Soviet Union) ထံက်ပင်လဝ်ရ။
* '''ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ (၁၉၅၀-၁၉၅၃):''' သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ တိုက်ပၞာန်ရေင်သ္ကအ်တုဲ ပၞာန်ဂှ် ဒေါအ်အာ နကဵု တင်တုပ်စိုတ် ဒေါအ်ပၞာန် (Armistice Agreement) ဆဂး စဵုကဵုလၟုဟ် ၜါဍုင်ဏအ် ဟွံဂွံထ္ၜးလက်သန် တုပ်စိုတ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဍာံစၟတ်ဏီရ။
* '''ခေတ်သၟိင်တၠ ကိမ် (Kim Dynasty):''' ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာဂှ် အုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ် နကဵု က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကိမ် အဳလ် သွင် (Kim Il Sung)၊ ကိမ် ဂျောင် အဳလ် (Kim Jong Il) ကေုာံ လၟုဟ်မ္ဂး [[Kim Jong Un|ကိမ် ဂျောင် အွန်]] ရ။

== ဝါဒ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ==
ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုဝါဒ '''&quot;ဂျူချေး&quot; (Juche)''' ရ။ ဂျူချေး ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒးတန်တဴ နကဵုဒြဟတ်အလဵုဇကု (Self-reliance)၊ ဟွံဒး ဗဒဗဗေင် ကုဍုင်မ္ၚးရ။ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် ပါတဳမွဲ (One-party system) တုဲ ပါတဳကမၠောန် ကိုဝ်ရဳယျာ (Workers' Party of Korea) ဂှ် အုပ်ဓုပ်ဒၟံင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပၞာန် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်သၞောတ် အလဵုအသဳ ထိင်ဒဝ်လဝ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဒုင်စဒဏ် နူကဵု ဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN Sanctions) တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဂှ် ဝါတ်ဂါတ်ဒၟံင်ရ။ ဆဂး ဍုင်ဏအ်ဝွံ စွံလဝ် အဓိက ကုပၞာန် (Songun - Military First Policy) တုဲ နွံကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ လွဟ်နျူကလဳယျာ မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှဗမံက်]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]]
* [[ကြုက်|ဍုင်ကြုက်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;North Korea&quot;, Wikipedia (English).

[[ကဏ္ဍ:ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[Category:North Korea]]</text>
      <sha1>2ngkqd8k5tjkj6svzpv5rjuq547m3qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54662</id>
      <parentid>54660</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7035" sha1="7im6sxg6svcq2d1omxzmjtm0q2bbcuu" xml:space="preserve">{{Infobox country
| name                    = ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (North Korea)
| native_name             = {{native name|ko|조선민주주의인민공화국}}&lt;br/&gt;{{native name|ko|조선}}
| image_flag              = Flag of North Korea.svg
| image_coat              = Emblem of North Korea.svg
| symbol_type             = တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်
| image_map               = North Korea (orthographic projection).svg
| map_caption             = ဒၞာဲဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (အသာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲအာရှဗမံက်
| capital                 = [[ပျံင်ယံင်]] (Pyongyang)
| largest_city            = [[ပျံင်ယံင်]] (Pyongyang)
| official_languages      = [[အရေဝ်ကိုဝ်ရဳယျာ]] (Korean)
| government_type         = Unitary one-party Juche socialist republic
| leader_title1           = က္ဍိုက်က္ဍိုပ်သၠုင်အိုတ် (Supreme Leader)
| leader_name1            = [[Kim Jong Un]]
| leader_title2           = ဥက္ကဋ္ဌ ကမ္မတဳကာယကံ (SPA)
| leader_name2            = [[Choe Ryong-hae]]
| area_km2                = 120540
| population_estimate     = 26,200,000&lt;ref&gt;United Nations (2026). &quot;World Population Prospects&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;
| currency                = ဝိုန်ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (North Korean Won) (KPW)
| time_zone               = PYT (UTC+09:00)
}}

'''ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''North Korea'', ကိုဝ်ရဳယျာ: ''조선''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတ ညးဍုင်ကွာန် ဒီမဝ်ကရေတ်တေတ် ကိုဝ်ရဳယျာ''' (Democratic People's Republic of Korea - DPRK) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံပ္ဍဲ တွဵုရး အာရှဗမံက် (East Asia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဍုင်မတန်တဴဒၟံင် နကဵုသၞောတ်တၞဟ်ခြာ ကေုာံ မံင်ဒၟံင် ဗွဲမတၞဟ်ခြာ နူဂၠးတိရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[ပျံင်ယံင်]] (Pyongyang) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာဝွံ နွံပ္ဍဲဒကုတ်သၟဝ်ကျာ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Peninsula) တုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဍုင်ကြုက်]] (China) ကေုာံ [[ရုရှာ]] (Russia)။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]] (South Korea) နကဵု ဒေသဒၞက်ပၞာန် (DMZ) ရ။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ၜဳကိုဝ်ရဳယျာဗမံက် (ၜဳဂျပါန်)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ၜဳသာ (Yellow Sea)။

== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==
* '''ပွမပါ်ဒကုတ် (၁၉၄၅):''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ ဂျပါန် တိတ်အာတုဲ ကိုဝ်ရဳယျာဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ထောအ် ၜါဒကုတ်ရ။ ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာဂှ် သဝ်ဗဲယေတ် (Soviet Union) ထံက်ပင်လဝ်ရ။
* '''ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ (၁၉၅၀-၁၉၅၃):''' သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ တိုက်ပၞာန်ရေင်သ္ကအ်တုဲ ပၞာန်ဂှ် ဒေါအ်အာ နကဵု တင်တုပ်စိုတ် ဒေါအ်ပၞာန် (Armistice Agreement) ဆဂး စဵုကဵုလၟုဟ် ၜါဍုင်ဏအ် ဟွံဂွံထ္ၜးလက်သန် တုပ်စိုတ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဍာံစၟတ်ဏီရ။
* '''ခေတ်သၟိင်တၠ ကိမ် (Kim Dynasty):''' ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာဂှ် အုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ် နကဵု က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကိမ် အဳလ် သွင် (Kim Il Sung)၊ ကိမ် ဂျောင် အဳလ် (Kim Jong Il) ကေုာံ လၟုဟ်မ္ဂး [[Kim Jong Un|ကိမ် ဂျောင် အွန်]] ရ။

== ဝါဒ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ==
ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုဝါဒ '''&quot;ဂျူချေး&quot; (Juche)''' ရ။ ဂျူချေး ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒးတန်တဴ နကဵုဒြဟတ်အလဵုဇကု (Self-reliance)၊ ဟွံဒး ဗဒဗဗေင် ကုဍုင်မ္ၚးရ။ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် ပါတဳမွဲ (One-party system) တုဲ ပါတဳကမၠောန် ကိုဝ်ရဳယျာ (Workers' Party of Korea) ဂှ် အုပ်ဓုပ်ဒၟံင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပၞာန် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်သၞောတ် အလဵုအသဳ ထိင်ဒဝ်လဝ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဒုင်စဒဏ် နူကဵု ဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN Sanctions) တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဂှ် ဝါတ်ဂါတ်ဒၟံင်ရ။ ဆဂး ဍုင်ဏအ်ဝွံ စွံလဝ် အဓိက ကုပၞာန် (Songun - Military First Policy) တုဲ နွံကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ လွဟ်နျူကလဳယျာ မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှဗမံက်]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]]
* [[ကြုက်|ဍုင်ကြုက်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;North Korea&quot;, Wikipedia (English).

[[ကဏ္ဍ:ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[Category:North Korea]]</text>
      <sha1>7im6sxg6svcq2d1omxzmjtm0q2bbcuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10947</id>
    <revision>
      <id>54634</id>
      <timestamp>2026-05-08T12:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သၟိၚ် ဨကရာဇ် မရနုက်ကဵု ၆ ပ္ဍဲ တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်}} {{Infobox royalty | name = သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် | title = [[wikt:mnw:သၟိၚ်|သၟိၚ်]] ဨကရာဇ် ဍုၚ် ဂျဝ်သန် (King of Joseon) | image = King Danjong.jpg | caption = ရုပ် ကသူ သၟ...&quot;</comment>
      <origin>54634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28313" sha1="t6whfkhrnipomja4uqajuhyo5ocwlz5" xml:space="preserve">{{Short description|သၟိၚ် ဨကရာဇ် မရနုက်ကဵု ၆ ပ္ဍဲ တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်}}
{{Infobox royalty
| name = သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်
| title = [[wikt:mnw:သၟိၚ်|သၟိၚ်]] ဨကရာဇ် ဍုၚ် ဂျဝ်သန် (King of Joseon)
| image = King Danjong.jpg
| caption = ရုပ် ကသူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (King Danjong)
| succession = သၟိၚ် ဂျဝ်သန်
| reign = ၁၈ မေ ၁၄၅၂ – ၁၁ ဇွန် ၁၄၅၅
| coronation = ၁၈ မေ ၁၄၅၂
| predecessor = {{ill|သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ်|en|Munjong of Joseon}}
| successor = {{ill|သၟိၚ် သေဂျဝ်|en|Sejo of Joseon}}
| birth_date = ၉ ဩဂုတ် ၁၄၄၁
| birth_place = နန် ဂျံၚ်ဗောက် (Gyeongbokgung)၊ ဟန်ယံၚ်၊ ဍုၚ် ဂျဝ်သန်
| death_date = ၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၄၅၇ (အာယုက် ၁၆)
| death_place = ယံၚ်ဝေါလ် (Yeongwol)၊ ဍုၚ် ဂျဝ်သန်
| burial_place = ဂိုဟ် ဂျၚ်နိုၚ် (Jangneung)၊ ယံၚ်ဝေါလ်
| spouse = {{ill|ဂၞကျာ် ဂျံၚ်ဆောန်|en|Queen Jeongsun (Danjong)}}
| dynasty = တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန် (House of Yi)
| father = {{ill|သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ်|en|Munjong of Joseon}}
| mother = {{ill|ဂၞကျာ် ဟယောန်ဒေါက်|en|Queen Hyeondeok}}
| religion = {{ill|ကောန်ဖျူရှေတ်|en|Neo-Confucianism}} (Neo-Confucianism)
}}

'''သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်''' ({{lang-en|King Danjong}}၊ {{lang-ko|단종}}؛ ၉ ဩဂုတ် ၁၄၄၁ – ၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၄၅၇) ဝွံ ညး ဒှ် သၟိၚ် ဨကရာဇ် မရနုက်ကဵု ၆ ပ္ဍဲ {{ill|တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်|en|Joseon}} (Joseon Dynasty) ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ ညး တိုန် နန် ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံ ဓဝ် ရ။ ညး အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် နူ သၞာံ ၁၄၅၂ စဵုကဵု သၞာံ ၁၄၅၅ ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဝွံ ညး ဒှ် ကောန် သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် (King Munjong) ကေုာံ ဂၞကျာ် ဟယောန်ဒေါက် (Queen Hyeondeok) ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဂှ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် သီ အဝဵု မကၠောန် ဗဒှ် လဝ် နကဵု အမူ ညး မကော်စ သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် (Grand Prince Suyang) ရ။ 

ကြဴနူ ပရေၚ် ဖျေဟ် နူ နန် တုဲ၊ သၟိၚ် သေဂျဝ် (သၟိၚ် စဴ သူယံၚ်) ဖျေဟ် ကဆံၚ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် စိုပ် ကဆံၚ် ကောန် သၟိၚ် &quot;နဝ်သာန်&quot; (Prince Nosan) တုဲ ပလံၚ် ဖျေဟ် ဏာ ညး ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ယံၚ်ဝေါလ် (Yeongwol) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ဂှ်၊ အမာတ် ၆ တၠ ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Grand Prince Geumseong) တအ် ဂစာန် ပုန်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် လတူ နန် ပၠန် ရ။ ဆဂး ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ဂှ် ဟွံအံၚ်ဇၞး တုဲ သၟိၚ် သေဂျဝ် အာတ်မိက် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ညံၚ် ဂွံ သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ်) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၉၈ ဂှ်၊ သၟိၚ် သုက်ဂျံၚ် (King Sukjong) ကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ ညး နဒဒှ် သၟိၚ် ဨကရာဇ် ဍာံဍာံ မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဝွံ ညး ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Pratt, K. (2006). ''Everlasting Flower: A History of Korea''. Reaktion Books.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဝွံ ညး ဒှ် ကောန် စဴ သၟိၚ် သေဂျံၚ် ဇၞော် (Sejong the Great) မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ 
* '''အကာဲအရာ သ္ၚိကၟိန်:''' မအံက် ညး မကော်စ သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် ဝွံ ညး နွံ ကု ပရေၚ်ထတ်ယုက် မဍိုန်လျ ဗွဲမလောန် ရ။ သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် တိုန် နန် ကြဴနူ သၟိၚ် သေဂျံၚ် စုတိ အာ တုဲ ဆဂး ညး အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် ဂွံ ဆ ၂ သၞာံ ဓဝ် ရ။
* '''အန္တရာယ် အဝဵု:''' သၟိၚ် သေဂျံၚ် ဇၞော် နွံ ကု ကောန် သၟိၚ် အစောမ် စရာဲ မဇၞော် ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံကဵု သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် (Grand Prince Suyang) ကေုာံ သၟိၚ် စဴ အာန်ဖယံၚ် (Grand Prince Anpyeong) ရ။ ဟိုတ်နူ ကောန် သၟိၚ် တအ် ဏအ် နွံ ဒြဟတ် ပၞာန် ဇၞော် လောန် တုဲ သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် ဂွိၚ် စံၚ်တူ ဗွဲမလောန် လတူ အနာဂတ် ကောန် ညး (သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်) ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စုတိ، သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် အာတ်မိက် လဝ် အမာတ် ဇၞော် ဇၞော် တအ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။

== ၂။ ပွမဒှ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ အခိၚ် သၟတ် (Childhood and Early Life) ==
သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် သၠး ဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၄၁ နကဵု ယၟု တမ်မူလ &quot;ယဳ ဟံၚ်ဝဳ&quot; (Yi Hong-wi) ရ။
* '''မိမ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်:''' ညး သၠး ဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ နန် ဂျံၚ်ဗောက် (Gyeongbokgung) រ။ အခိၚ် ဂှ် မအံက် ညး ဒှ် ကောန် သၟိၚ် အာဲကၟာဲ (Crown Prince) ဏီ ရ။ မိအံက် ညး မကော်စ ဂၞကျာ် ဟယောန်ဒေါက် စုတိ အာ ကြဴနူ ညး သၠး ဂၠံဂဝ် ဂွံ ဆ ၃ တ္ၚဲ ဓဝ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် လွဳလွတ်:''' ဟိုတ်နူ ညး ဟွံမွဲ ကု မိအံက် တုဲ၊ သၟိၚ် သေဂျံၚ် ဇၞော် ကဵု တာလျိုၚ် ကု ဂၞကျာ် ဍောတ် ညး သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ဏအ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် နွံ ကု လညာတ် ဉာဏ် မစဳကၠး ဗွဲမလောန် နူ အခိၚ် ဍောတ်တ် တေံ ရ။ သၟိၚ် သေဂျံၚ် ဇၞော် ဆာန် ညး ဗွဲမလောန် တုဲ ကဵု လဝ် ပရေၚ် ပညာ မပြဲသၠုၚ် အိုတ် ကု ညး ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၀ ဂှ်၊ သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် ခုတ် ဇိုန် ကဵု ယၟု &quot;ကောန် သၟိၚ် အာဲကၟာဲ&quot; ကု ညး ရ။&lt;ref&gt;Lee, Ki-baik. (1984). ''A New History of Korea''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပွမတိုန် နန် ကေုာံ ပရေၚ် အုပ်ဓုပ် (Ascension to the Throne and Regency) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၂ ဂှ်၊ သၟိၚ် မုန်ဂျံၚ် စုတိ အာ ဟိုတ်နူ ယဲ တုဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် တိုန် နန် ပ္ဍဲ အာယုက် ၁၁ သၞာံ (၁၂ သၞာံ အတိုၚ် လၟိဟ် ကိုဝ်ရဳယျာ) ရ။
* '''အမာတ် ဇၞော် တအ်:''' ဟိုတ်နူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဍောတ် လောန် ဏီ တုဲ، ညး ဟွံမာန် အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် အလဵု ဇကု ညး ရ။ အမာတ် ဇၞော် မကော်စ {{ill|ကိမ် ဂျံၚ်ဆော|en|Kim Jong-seo (general)}} (Kim Jong-seo) ကေုာံ အမာတ် ဇၞော် {{ill|ဟွမ်ဘို အေန်|en|Hwangbo In}} (Hwangbo In) တအ် ညးတအ် အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် ပ္ဍဲ စၞး သၟိၚ် သၟတ် ဂှ် ရ။ 
* '''ဒြဟတ် ဒစဵုဒစး:''' အမာတ် ဇၞော် တအ် ဏအ် ညးတအ် ရပ် လဝ် အဝဵု သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ နန် ရ။ ပရေၚ် ဏအ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် (အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်) ဂွံ ထေဲ ပၞောတ် ဗွဲမလောန် ร။ သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ အမာတ် တအ် ဏအ် ညးတအ် ဂစာန် သီ ကေတ် အဝဵု နူကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန် ရ။

== ၄။ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် သၞာံ ဂယေယူ ကေုာံ ပွမသီ အဝဵု (Gyeyu Jeongnan Coup of 1453) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၃ ဂှ်၊ သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် သီ အဝဵု မပြာကတ် အိုတ် မွဲ မကော်စ &quot;ပရေၚ် က္တဵုဒှ် သၞာံ ဂယေယူ&quot; (Gyeyu Jeongnan) ရ။
* '''ပွမဂစိုတ် အမာတ်:''' သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ပံၚ်ကောံ ကု အမာတ် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဟန် မယံၚ်ဟွီ (Han Myeong-hoe) ရ။ ညးတအ် ဘိက် ကော် အမာတ် ဇၞော် ကိမ် ဂျံၚ်ဆော တုဲ ညးတအ် ဂစိုတ် ကေတ် အမာတ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဂၠံၚ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ်، ညးတအ် ရပ် ကေတ် အမာတ် ဟွမ်ဘို အေန် ကေုာံ အမာတ် မထံက်ပၚ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် သီုဖအိုတ် တုဲ ညးတအ် ဂစိုတ် ထောအ် ညးတအ် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပွမသီ ကေတ် အဝဵု:''' သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ သၟိၚ် စဴ အာန်ဖယံၚ် (Grand Prince Anpyeong - ကောဒေံ ညး ဇကု) မဒှ် မၞိဟ် မပြိုၚ်ပကာန် ကု ညး ရ။ ကြဴနူ ပရေၚ် သီ အဝဵု ဏအ် တုဲ، သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ညး ရပ် ကေတ် အဝဵု ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ နန် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဂှ် ညး သှ်ေ ဒၟံၚ် ဆ ယၟု သၟိၚ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref&gt;Kang, Jae-eun. (2006). ''The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism''. Homa &amp; Sekey Books.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမဖျေဟ် နူ နန် ကေုာံ အဝဵု သၟိၚ် (Abdication and Loss of Power) ==
အကာဲအရာ ပ္ဍဲ နန် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ ကဆံၚ် သကာတ်မြဟ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၅ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်:''' သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် လၟိုန် ရ။ ညး ဂစိုတ် ထောအ် ညး မထံက်ပၚ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။
* '''ပွမသၠး အဝဵု:''' သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် တီ ကေတ် ဒဒှ်ရ ညး ဟွံမာန် တဝ်စၞေဟ် ကု အမူ ညး ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၅ ဂှ်، သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် သၠး အဝဵု ကေုာံ ဖျေဟ် နူ နန် အလဵု ဇကု ညး ရ။ ညး အပ် ပြာပ် ကဵု ရာဇပၞၚ် ကု သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ရ။ သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် တိုန် နန် တုဲ ညး ကေတ် ယၟု သၟိၚ် သေဂျဝ် (King Sejo) ရ။
* '''သၟိၚ် သာန်ဝမ်:''' သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကလိဂွံ ကဆံၚ် သၟိၚ် မဖျေဟ် နန် &quot;သာန်ဝမ်&quot; (Sangwang - King Emeritus) တုဲ ညး ဆက် မံၚ် ပ္ဍဲ နန် အတိုၚ် ဓမ္မတာ ဏီ ရ။

== ၆။ ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် သာယုက်သိန် ကေုာံ ပွမဒး ဒုၚ် က္ဍိုက်ပ္ဍဵု (Sayuksin Plot and Suppression) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၆ ဂှ်၊ အမာတ် ကေုာံ တၠပညာ ၆ တၠ ညးတအ် ဂစာန် ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဂကောံ ဏအ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ &quot;သာယုက်သိန်&quot; (Sayuksin - The Six Martyred Ministers) ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး အမာတ် ၆ တၠ ပ္ဍဲ ဂကောံ သာယုက်သိန် (Sayuksin)
|-
! ယၟု အမာတ် !! ကဆံၚ် ပ္ဍဲ နန် !! ဖဵု လက္ကရဴ (Fate)
|-
| {{ill|ဆောၚ် သာမ်မုန်|en|Seong Sam-mun}} (Seong Sam-mun) || အစာ လိက် ဇၞော် ပ္ဍဲ ရုၚ် ဂျိပ်ဟယောန်ဂျောန် || ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ်
|-
| ပါက် ပေၚ်နယောန် (Pak Paeng-nyeon) || အမာတ် ဇၞော် || ချိုတ် ပ္ဍဲ ထံၚ်
|-
| ဟာ ဝဳဂျဳ (Ha Wi-ji) || အမာတ် ပရေၚ် သၞောဝ် || ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ်
|-
| ယဳ ဂေ (Yi Gae) || အစာ လိက် ဇၞော် || ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ်
|-
| ယု အေန်ဘူ (Yu Eung-bu) || သကိုပ် ပၞာန် ဇၞော် || ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ်
|-
| ယု သောၚ်ဝမ် (Yu Seong-won) || အမာတ် ပရေၚ် ပညာ || ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု ညး
|}

* '''အစဳအစန် သွက်ဂွံ ဂစိုတ်:''' ဂကောံ ဏအ် ညးတအ် ဖန် လဝ် အစဳအစန် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် သေဂျဝ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ဇၞော် မွဲ မဒုၚ် တဲ ကလုတ် နူ ဍုၚ် မေန် (Ming envoys) ရ။ 
* '''ပွမလဴ တၚ်သ္ၚိအောပ်:''' ဆဂး အမာတ် မွဲ တၠ မကော်စ ကိမ် ဂျဳလ် (Kim Jil) ဟီု လဴ ပတိတ် အစဳအစန် ဏအ် ကု သၟိၚ် သေဂျဝ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ရပ်:''' သၟိၚ် သေဂျဝ် ရပ် ကေတ် အမာတ် ၆ တၠ ဂှ် ဗွဲမပြဟ် ရ။ ညး ကဵု ညးတအ် ဒုၚ် က္ဍိုက်ပ္ဍဵု ဗွဲမသကာတ်မြဟ် တုဲ ညး ဂစိုတ် ထောအ် ညးတအ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဂကောံ သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;Seth, M. J. (2010). ''A History of Korea: From Antiquity to the Present''. Rowman &amp; Littlefield.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပွမဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ (Exile to Yeongwol) ==
ကြဴနူ ပရေၚ် သာယုက်သိန် လီုလာ် အာ တုဲ، သၟိၚ် သေဂျဝ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဟွံဂွံ စွံ လဝ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ပ္ဍဲ နန် ရ။
* '''ပွမဖျေဟ် ကဆံၚ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ဂှ်၊ သၟိၚ် သေဂျဝ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် နူကဵု &quot;သၟိၚ် သာန်ဝမ်&quot; စိုပ် ကဆံၚ် &quot;ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်&quot; (Prince Nosan) ရ။ 
* '''ဒေသ ယံၚ်ဝေါလ်:''' သၟိၚ် သေဂျဝ် ပလံၚ် ဏာ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု မသ္ၚောဲ ခြာ မကော်စ ယံၚ်ဝေါလ် (Yeongwol) ပ္ဍဲ တွဵုရး ဂန်ဝန် ရ။ ညး ကၟာတ် လဒဵု လဝ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဍောတ် မွဲ မၞုံ လတူ တကအ် ဍောတ် မွဲ (Cheongnyeongpo) မပွဳပွူ လဝ် နကဵု ၜဳ ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ညး မံၚ် တန်တဴ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် နကဵု ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ က္ဍန် ဂြက် ဗွဲမလောန် ရ။

== ၈။ ပွမချိုတ် ကေုာံ ဝင် အတိတ် လက္ကရဴ (Death and Aftermath) ==
ပ္ဍဲ လက္ကရဴ သၞာံ ၁၄၅၇ ဂှ်၊ အကာဲအရာ သကာတ်မြဟ် မွဲ က္တဵုဒှ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Grand Prince Geumseong) မဒှ် ကောဒေံ သၟိၚ် သေဂျဝ် မွဲ တၠ ဂှ် ညး ဂစာန် ကၠောန် ဗဒှ် ဒပ် ပၞာန် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ပၠန် ရ။ ဆဂး အစဳအစန် ဏအ် ဍေံ လီုလာ် အာ ပၠန် ရ။
* '''ပွမဂစိုတ်:''' သၟိၚ် သေဂျဝ် တီ ကေတ် ပရူ ဏအ် တုဲ ညး ဖျေဟ် ကဆံၚ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် စိုပ် ကဆံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် ဓမ္မတာ (Commoner) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဂွံ သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ အာယုက် ၁၆ သၞာံ ဓဝ် ရ (ဝင် လ္ၚဵု ဟီု ဒဒှ်ရ ညး ဒး ဒုၚ် ရာန် ကအ်) ရ။
* '''ပွမတိုပ် ဂိုဟ်:''' သၟိၚ် သေဂျဝ် ဟီု ဇီု လဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲမွဲ ယိုက် ဂၠေၚ် ဇွ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မ္ဂး، မၞိဟ် ဂှ် ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ကီု ရ။ ဆဂး အမာတ် ဒေသ မွဲ တၠ မကော်စ អោម ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ညး ခါဲ ဂိုဟ် သ္ၚိအောပ် တုဲ ညး တိုပ် လဝ် ဇွ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ပ္ဍဲ ဗတမ် ရ။&lt;ref&gt;Wagner, E. W. (1974). ''The Literati Purges: Political Conflict in Early Yi Korea''. Harvard University Asia Center.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:King Danjong exile Cheongnyeongpo.jpg | ဒၞာဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) မဒှ် ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ
File:Yeongwol Jangneung Royal Tomb.jpg | ဂိုဟ် ဂျၚ်နိုၚ် (Jangneung) မဒှ် ဂိုဟ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ်
File:Sayuksin Shrine Seoul.jpg | ကျာ်စေတဳ သာယုက်သိန် (Sayuksin Shrine) ပ္ဍဲ သိုးလ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ အမာတ် ၆ တၠ
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပွမကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ ကေုာံ ဂိုဟ် သၟိၚ် (Restoration and Royal Tomb Jangneung) ==
ပွိုၚ် ၂၀၀ သၞာံ ပြၚ်၊ ယၟု သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ယၟု ကၟာတ် လဒဵု ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျဝ်သန် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် လက္ကရဴ၊ သၟိၚ် ဂျဝ်သန် တအ် ကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ ညး သိုက်သိုက် ရ-
* '''ပွမကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၉၈၊ သၟိၚ် သုက်ဂျံၚ် (King Sukjong) ကလေၚ် ကဵု ယၟု &quot;သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်&quot; တုဲ ညး ကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် နဒဒှ် သၟိၚ် ဨကရာဇ် မဍိုက်ပေၚ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ 
* '''ဂိုဟ် ဂျၚ်နိုၚ် (Jangneung):''' ဂိုဟ် သ္ၚိအောပ် မတိုပ် လဝ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဂှ် ညးတအ် ကလေၚ် သြိုၚ် ပ္တန် ဍေံ နဒဒှ် ဂိုဟ် သၟိၚ် (Royal Tomb) မကော်စ ဂျၚ်နိုၚ် រ။ လၟုဟ် ဂိုဟ် ဏအ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရၚ် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ဂၠးတိ UNESCO (UNESCO World Heritage Site) မွဲ စွံ ကု ဂိုဟ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန် တၞဟ် တအ် ရ။

== ၁၀။ ယေန်သၞာၚ်၊ ပြကိုဟ် လိက်ပတ် ကေုာံ ဝင် (Cultural Impact and Historical Legacy) ==
သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဝွံ ညး ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''ပြကိုဟ် လိက်ပတ်:''' အစာ ကဗျ ကေုာံ တၠပညာ ကိုဝ်ရဳယျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ချူ ဇန် ကဗျ ကေုာံ ဒွက် ပရူ ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ အမာတ် ၆ တၠ (Sayuksin) ရ။ ပရူ ဏအ် ဍေံ ဒှ် ပရူ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ဂျဝ်သန် ရ။
* '''ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒရာမာ:''' ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်၊ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ (ဥပမာ - The Face Reader) ကေုာံ ဒရာမာ တအ် ညးတအ် ထ္ၜး ပျး ပရူ ဝင် သၞာံ ၁၄၅၃ ကေုာံ ပရေၚ် သီ အဝဵု သၟိၚ် စဴ သူယံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ အမာတ် သစ္စာ ၆ တၠ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The Tragic King Danjong of Joseon Dynasty}}

{{သၟိၚ် ဂျဝ်သန်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:သၟိၚ်|သၟိၚ် ဨကရာဇ်]]
* {{ill|သၟိၚ် သေဂျဝ်|en|Sejo of Joseon}} (King Sejo)
* {{ill|တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်|en|Joseon}} (Joseon Dynasty)
* {{ill|သာယုက်သိန်|en|Sayuksin}} (Six Martyred Ministers)
* {{ill|ဂိုဟ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်|en|Royal Tombs of the Joseon Dynasty}} (Jangneung)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, Ki-baik. (1984). ''A New History of Korea''. Harvard University Press. ISBN 978-0674615762.
* Seth, Michael J. (2010). ''A History of Korea: From Antiquity to the Present''. Rowman &amp; Littlefield Publishers. ISBN 978-0742567177.
* Kang, Jae-eun. (2006). ''The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism''. Homa &amp; Sekey Books. ISBN 978-1931907309.
* Pratt, Keith. (2006). ''Everlasting Flower: A History of Korea''. Reaktion Books. ISBN 978-1861892737.
* Wagner, Edward W. (1974). ''The Literati Purges: Political Conflict in Early Yi Korea''. Harvard University Asia Center.
* Palais, James B. (1996). ''Confucian Statecraft and Korean Institutions: Yu Hyongwon and his Late Choson Epoch''. University of Washington Press.
* Han, Young-woo. (2013). ''A Review of Korean History''. Kyongsaewon.
* Cumings, Bruce. (1997). ''Korea's Place in the Sun: A Modern History''. W. W. Norton &amp; Company.
* Kim, Jinwung. (2012). ''A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict''. Indiana University Press.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Danjong_of_Joseon Danjong of Joseon]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်}}
[[Category:သၟိၚ် ဨကရာဇ် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:မၞိဟ် မချိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇]]
[[Category:မၞိဟ် မဒး ဒုၚ် ဂစိုတ်]]</text>
      <sha1>t6whfkhrnipomja4uqajuhyo5ocwlz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:သၟိၚ် ဂျဝ်သန်</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10948</id>
    <revision>
      <id>54635</id>
      <timestamp>2026-05-08T12:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Navbox | name  = သၟိၚ် ဂျဝ်သန် | title = [[wikt:mnw:သၟိၚ်|သၟိၚ်]] ဨကရာဇ် ပ္ဍဲ {{ill|တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်|en|Joseon}} (Kings of Joseon) | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist  | group1 = ရာစုသၞာံ ၁၄ - ၁၅ | list1  =  * {{ill|ထေဂျဝ်|en|Taejo of Joseon}} (Taejo) * {{ill|...&quot;</comment>
      <origin>54635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2842" sha1="9jwi4nibq20jc9bbiyc2uhssi6e61rp" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = သၟိၚ် ဂျဝ်သန်
| title = [[wikt:mnw:သၟိၚ်|သၟိၚ်]] ဨကရာဇ် ပ္ဍဲ {{ill|တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်|en|Joseon}} (Kings of Joseon)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1 = ရာစုသၞာံ ၁၄ - ၁၅
| list1  = 
* {{ill|ထေဂျဝ်|en|Taejo of Joseon}} (Taejo)
* {{ill|ဂျံၚ်ဂျံၚ်|en|Jeongjong of Joseon}} (Jeongjong)
* {{ill|ထေဂျံၚ်|en|Taejong of Joseon}} (Taejong)
* {{ill|သေဂျံၚ် ဇၞော်|en|Sejong the Great}} (Sejong)
* {{ill|မုန်ဂျံၚ်|en|Munjong of Joseon}} (Munjong)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (Danjong)
* {{ill|သေဂျဝ်|en|Sejo of Joseon}} (Sejo)
* {{ill|ယေဂျံၚ်|en|Yejong of Joseon}} (Yejong)
* {{ill|သံၚ်ဂျံၚ်|en|Seongjong of Joseon}} (Seongjong)
* {{ill|ယောန်သာန်ဂုန်|en|Yeonsangun of Joseon}} (Yeonsangun)

| group2 = ရာစုသၞာံ ၁၆ - ၁၇
| list2  = 
* {{ill|ဂျုၚ်ဂျံၚ်|en|Jungjong of Joseon}} (Jungjong)
* {{ill|အေန်ဂျံၚ်|en|Injong of Joseon}} (Injong)
* {{ill|မယောၚ်ဂျံၚ်|en|Myeongjong of Joseon}} (Myeongjong)
* {{ill|သောန်ဂျဝ်|en|Seonjo of Joseon}} (Seonjo)
* {{ill|ဂွမ်ဟေဂုန်|en|Gwanghaegun of Joseon}} (Gwanghaegun)
* {{ill|အေန်ဂျဝ်|en|Injo of Joseon}} (Injo)
* {{ill|ဟယဝ်ဂျံၚ်|en|Hyojong of Joseon}} (Hyojong)
* {{ill|ဟယောန်ဂျံၚ်|en|Hyeonjong of Joseon}} (Hyeonjong)
* {{ill|သုက်ဂျံၚ်|en|Sukjong of Joseon}} (Sukjong)

| group3 = ရာစုသၞာံ ၁၈ - ၁၉
| list3  = 
* {{ill|ဂယံၚ်ဂျံၚ်|en|Gyeongjong of Joseon}} (Gyeongjong)
* {{ill|ယံၚ်ဂျဝ်|en|Yeongjo of Joseon}} (Yeongjo)
* {{ill|ဂျံၚ်ဂျဝ်|en|Jeongjo of Joseon}} (Jeongjo)
* {{ill|သုန်ဂျဝ်|en|Sunjo of Joseon}} (Sunjo)
* {{ill|ဟောန်ဂျံၚ်|en|Heonjong of Joseon}} (Heonjong)
* {{ill|ချောလ်ဂျံၚ်|en|Cheoljong of Joseon}} (Cheoljong)

| group4 = အေန်ပါယာ ကိုဝ်ရဳယျာ (၁၈၉၇-၁၉၁၀)
| list4  = 
* {{ill|ဂဝ်ဂျံၚ်|en|Gojong of Korea}} (Gojong)
* {{ill|သုန်ဂျံၚ်|en|Sunjong of Korea}} (Sunjong)

| below = 
* '''[[:Category:သၟိၚ် ဨကရာဇ် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ|ကဏ္ဍ: သၟိၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]'''
* '''[[:Category:တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်|ကဏ္ဍ: တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jwi4nibq20jc9bbiyc2uhssi6e61rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The King's Warden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10949</id>
    <revision>
      <id>54636</id>
      <timestamp>2026-05-08T12:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}} {{Infobox film | name = The King's Warden | native_name = 왕과 사는 남자 | native_name_lang = ko | image = The_Kings_Warden_poster.jpg | caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot;...&quot;</comment>
      <origin>54636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23725" sha1="9304frjs136i1q0233fz8evagv7f1db" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = The_Kings_Warden_poster.jpg
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>9304frjs136i1q0233fz8evagv7f1db</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54637</id>
      <parentid>54636</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23731" sha1="m44lg3wsnyh5j25bys0pne195j69ukv" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = The King's Warden film poster.png
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>m44lg3wsnyh5j25bys0pne195j69ukv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54638</id>
      <parentid>54637</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23819" sha1="t723jok9w9sgaxxvbgl6zvtq6enbd5p" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = [[File:The King's Warden film poster.png|thumb|The King's Warden film poster|alt=File:The King's Warden film poster.png]]
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>t723jok9w9sgaxxvbgl6zvtq6enbd5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54639</id>
      <parentid>54638</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23725" sha1="9304frjs136i1q0233fz8evagv7f1db" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = The_Kings_Warden_poster.jpg
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>9304frjs136i1q0233fz8evagv7f1db</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54641</id>
      <parentid>54639</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T13:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23768" sha1="90zsk6pittzo5d97b251qctdbtjbfok" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_King%27s_Warden_film_poster.png
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>90zsk6pittzo5d97b251qctdbtjbfok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54642</id>
      <parentid>54641</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T13:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23738" sha1="2d7c80ibpuk1fbmudpxiho5v7xg7l1x" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = File:The_King%27s_Warden_film_poster.png
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>2d7c80ibpuk1fbmudpxiho5v7xg7l1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54643</id>
      <parentid>54642</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T13:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23754" sha1="qjjmh2fhovh4d6qpde2mn0vz2oq0t6c" xml:space="preserve">{{Short description|ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = https://showbox.co.kr/forums/QTICGEN7K/threads/T4FJ9YL3V
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုပ်ရှင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုပ်ရှင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရှင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ ဇာတ်လမ်း အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုပ်ရှင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် ร။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုပ်ရှင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုပ်ရှင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုပ်ရှင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုပ်ရှင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ร။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုပ်ရှင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုပ်ရှင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုပ်ရှင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုပ်ရှင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုပ်ရှင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုပ်ရှင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုပ်ရှင်:''' ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုပ်ရှင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ ဇာတ်လမ်း
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုပ်ရှင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ ဇာတ်လမ်း ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုပ်ရှင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုပ်ရှင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုပ်ရှင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုပ်ရှင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုပ်ရှင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>qjjmh2fhovh4d6qpde2mn0vz2oq0t6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54645</id>
      <parentid>54643</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T13:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24342" sha1="k2fchmg59mp7abpozge16crw5gw9ntj" xml:space="preserve">{{Short description|ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မတိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆}}
{{Infobox film
| name = The King's Warden
| native_name = 왕과 사는 남자
| native_name_lang = ko
| image = https://showbox.co.kr/forums/QTICGEN7K/threads/T4FJ9YL3V
| caption = လိက် ပိုစတာ ရုင်ဒမျိုင် &quot;The King's Warden&quot; (၂၀၂၆)
| director = {{ill|ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်|en|Jang Hang-jun}}
| producer = အိမ် အန်ဂျံၚ်၊ ဂျၚ် ဝမ်သံက်
| writer = ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန်၊ ဟွမ် သံၚ်ဂူ
| starring = {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}}&lt;br&gt;[[ပါက် ဂျဳဟောန်]]&lt;br&gt;{{ill|ယူ ဂျဳတေ|en|Yoo Ji-tae}}&lt;br&gt;{{ill|ဂျောန် မဳဒဝ်|en|Jeon Mi-do}}
| music = {{ill|ဒါလ်ပါလာန်|en|Dalpalan}}
| cinematography = ချောဲ ယံၚ်ဟွမ်
| editing = ဟော ဆောန်မဳ
| studio = Onda Works&lt;br&gt;B.A. Entertainment
| distributor = {{ill|Showbox|en|Showbox}}
| released = {{Film date|2026|02|04|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
| runtime = ၁၁၇ မိနေတ်
| country = ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ
| language = ကိုဝ်ရဳယျာ
| budget = $၆.၉ မဳလဳယျာန်
| gross = $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန်
}}

'''The King's Warden''' ({{lang-ko|왕과 사는 남자}}; ရောမ: ''Wanggwa saneun namja'') ဝွံ ဍေံ ဒှ် [[wikt:mnw:ရုင်ဒမျိုင်|ရုင်ဒမျိုင်]] ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ မွဲ ရ။ ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ တိတ် တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် (Jang Hang-jun) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ရ။ ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin)၊ ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon)၊ ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae) ကေုာံ ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do) တအ် ညးတအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong) ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၅၇ ရ။

ကမ္မဏဳ Showbox ညးတအ် တြး ပ္တိတ် ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ရ။ ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Kim, E. (2026). ''Jang Hang-jun's historical film breaks records''. Cine21.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Overview) ==
ရုင်ဒမျိုင် &quot;The King's Warden&quot; ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် မဆေၚ်ကဵု ဝင် [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ယၟု:''' ယၟု ရုင်ဒမျိုင် နကဵု ဘာသာ ကိုဝ်ရဳယျာ &quot;왕과 사는 남자&quot; ဂှ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြုံ မမံၚ် မွဲ စွံ ကု သၟိၚ်&quot; ရ။ ဍေံ ညွှန်း ဆို လဝ် လတူ အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် မမၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:''' ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ဍေံ ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ နန် ပုဟ်။ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် ကေုာံ သ္ကိုပ် ကွာန် သာမည မွဲ တၠ ရ။ သ္ကိုပ် ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် မၞုံ ကု လၞီ၊ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ ပရေၚ် သစ္စာ ရ။

== ၂။ သတ်ဇာတ် အဓိက (Plot Summary) ==
အမာတ် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် (Eom Heung-do) ဝွံ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် ဝါတ်ဂါတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ရ။ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် ကဆံၚ် နဒဒှ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် (Nosan) ဂှ် ညး စိုပ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကွာန် ဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ခြိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်:''' သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် (Geumseong) ညး ပလံၚ် ကလုတ် သ္ၚိအောပ် မွဲ တုဲ ညး ဆက်ဆောံ ကု ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ရ။ သၟိၚ် စဴ ဝွံ ညး မိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မွဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် လတူ နန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထေၚ် မှာ:''' ကာလ ဂှ် သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ထေၚ် မှာ အာ ဒဒှ်ရ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ညး ဟီု ဒေါန် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ရမ္သာၚ် က္ညာၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ကော် ပၠုပ် ကၠ ဇၞော် မွဲ တုဲ ကၠ ဝွံ ဍေံ ကဵု ဘဲ အန္တရာယ် ကု ညးတအ် ကေုာံ ညး ကွာန် တအ် ရ။ 
* '''ပွမချိုတ်:''' လက္ကရဴ အိုတ် သၟိၚ် ဇၞော် [[သၟိၚ် သေဂျဝ်]] ပ္ဍဲ နန် ညး ဖျေဟ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ကေုာံ သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် နကဵု ဂဥုဲ ဂျိ ရ။ ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် ဝွံ ညး ဟွံမိက် သုၚ် ဂဥုဲ ဂျိ တုဲ ညး အာတ်မိက် သ္ကိုပ် ကွာန် ညံၚ် ဂွံ ဂစိုတ် ညး နကဵု တဲ သ္ကိုပ် ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒး ဒုၚ် ဂစိုတ် ဂှ်၊ သ္ကိုပ် ကွာန် အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ညး စကာ ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) တုဲ ညး ရာန် ကအ် ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် နကဵု လၞီ အောန်စိုတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သၟာ ရုင်ဒမျိုင် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုၚ် (Cast and Characters) ==
ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သၟာ ရုင်ဒမျိုင် မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ယူ ဟေဂျေန် (Yoo Hae-jin):''' ညး သ္ပ စၞး အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် ရ။ ညး ဒှ် သ္ကိုပ် ကွာန် မဒး မၚ်မဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန် (Park Ji-hoon):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် (ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန်) ရ။ ညး ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် ဓါတ် ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ (Yoo Ji-tae):''' ညး သ္ပ စၞး သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် ရ။ ညး ဒှ် အမူ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မမိက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ရ။
* '''ဂျောန် မဳဒဝ် (Jeon Mi-do):''' ညး သ္ပ စၞး ဂၞကျာ် မွဲ တၠ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး ရ)။
* '''လဳ ဂျောန်ဟယံက် (Lee Joon-hyuk)''' ကေုာံ '''အာန် ဂျေဟံၚ် (Ahn Jae-hong):''' ညးတအ် သ္ပ စၞး အမာတ် ကေုာံ သၟာ ပၞာန် ပ္ဍဲ ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး သၟာ ရုင်ဒမျိုင် အဓိက ကေုာံ ကဏ္ဍ ညးတအ်
|-
! ယၟု သၟာ ရုင်ဒမျိုင် !! ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ရုင်ဒမျိုင် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ယူ ဟေဂျေန် || အောမ် ဟုၚ်ဒဝ် || သ္ကိုပ် ကွာန် ပ္ဍဲ ချောၚ်နယောၚ်ဖို
|-
| ပါက် ဂျဳဟောန် || သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် / ကောန် သၟိၚ် နဝ်သာန် || သၟိၚ် မဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်
|-
| ယူ ဂျဳတေ || သၟိၚ် စဴ ဂုမ်ဆောၚ် || အမူ သၟိၚ် မကၠောန် ဗဒှ် ပုန်တဝ်စၞေဟ်
|-
| ဂျောန် မဳဒဝ် || မၞိဟ် ဗြဴ အဓိက || ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ညး
|}

== ၄။ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (Production and Development) ==
ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၂၄၊ ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ဟၚ်ဂျုန် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ညး သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ် ရုင်ဒမျိုင် ဝင် မွဲ မကော်စ &quot;The King's Warden&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ်:''' ဒါရိုက်တာ ဂျၚ် ညး ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဖေက် သွက်ဂွံ တက် ရုင်ဒမျိုင် ဝင် မွဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကေုာံ အခိၚ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လီုလာ် ။ ဆဂး သမ္ဘာ ညး မကော်စ ကိမ် အေန်ဟဳ (Kim Eun-hee) ညး ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ရ။
* '''ကမ္မဏဳ:''' ကမ္မဏဳ Onda Works ကေုာံ B.A. Entertainment တအ် ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် ကေုာံ ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ရ။ ဘတ်ဂျက် အဓိက ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် $၆.၉ မဳလဳယျာန် (Won 9 billion) ရ။&lt;ref&gt;Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပွမရုဲစှ် သၟာ ရုင်ဒမျိုင် (Casting Process) ==
ကမ္မဏဳ ရုင်ဒမျိုင် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပရူ သၟာ ရုင်ဒမျိုင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၄ ရ။
* '''ယူ ဟေဂျေန်:''' ညး ဒှ် သၟာ ရုင်ဒမျိုင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ညး ရ။
* '''ယူ ဂျဳတေ:''' ညး ဟွံတက် လဝ် ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ပွိုၚ် ၁၇ သၞာံ ပြၚ် ယျ။ ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် မကလေၚ် ကၠုၚ် သွက် ညး ရ။
* '''ပါက် ဂျဳဟောန်:''' ဒါရိုက်တာ တအ် ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပါက် ဂျဳဟောန် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ ကေုာံ ပရေၚ် ဍိုန်လျ ပ္ဍဲ စိုတ် (Emotional vulnerability) ဗွဲမခိုဟ် အိုတ် ရ။ ညး ကေၚ် ထ္ၜး လဝ် အစောမ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဒရာမာ &quot;Weak Hero Class 1&quot; ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။

== ၆။ ဒၞာဲ တက် ရုင်ဒမျိုင် ကေုာံ ပရေၚ် ကသူ (Filming and Locations) ==
ပရေၚ် ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံ တက် ရုင်ဒမျိုင် ဍေံ အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၄ ရ။
* '''အခိၚ် တက်:''' ညးတအ် စ တက် ရုင်ဒမျိုင် အဓိက ပ္ဍဲ အစ သၞာံ ၂၀၂၅ ရ။
* '''ဒၞာဲ တက် အဓိက:''' ၜိုန်ရ သတ်ဇာတ် ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ချောၚ်နယောၚ်ဖို (Cheongnyeongpo) ကီု လေဝ်، ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် ဍေံ လီုလာ် အာ ယျ တုဲ ညးတအ် ဟွံမာန် တက် ရုင်ဒမျိုင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် အာ တက် ရုင်ဒမျိုင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကော်စ သောန်ဒေါလ် (Seondol) ကေုာံ မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae movie set) မဒှ် ဒၞာဲ တက် ရုင်ဒမျိုင် ဝင် အလဵုအသဳ ရ။

== ၇။ ဒွက် ကေုာံ ဂီတ (Soundtrack and Music) ==
အစာ ဂီတ ဒါလ်ပါလာန် (Dalpalan) ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒွက် ကေုာံ ရမ္သာၚ် သွက် ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ရ။ 
* '''ရမ္သာၚ် လၞီ:''' ညး စကာ တူရိယာ သဘာဝ ကေုာံ တူရိယာ ကိုဝ်ရဳယျာ တြေံ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အောန်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ရ။ ဒွက် အဓိက ပ္ဍဲ ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထိုၚ်သး နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။

== ၈။ ပရေၚ် တြး ပ္တိတ် ကေုာံ သဘၚ် (Release and Marketing) ==
ကမ္မဏဳ Showbox တြး ပ္တိတ် ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘၚ် သၞာံ တၟိ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean New Year holiday) ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ ၂၀၂၆ ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ်:''' ကမ္မဏဳ တအ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် ပိုစတာ ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး လတူ လပှ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ 
* '''သဘၚ် ရုင်ဒမျိုင်:''' ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘၚ် ရုင်ဒမျိုင် ဂၠးတိ (Far East Film Festival - FEFF) ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၊ ၂၀၂၆ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Mungyeong Saejae Open Set.jpg | ဒၞာဲ တက် ရုင်ဒမျိုင် မုန်ဂယံၚ် သေဂျေ (Mungyeong Saejae)
File:Yeongwol Cheongnyeongpo.jpg | ဒေသ ဒဵု ချောၚ်နယောၚ်ဖို ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် (ဒၞာဲ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ်)
File:Bowstring weapon.jpg | ဇုက် တ္ၚ (Bowstring) မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် သၟိၚ် ပ္ဍဲ သတ်ဇာတ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုံ (Box Office Performance) ==
ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု:''' ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၆၊ ၂၀၂၆ ဂှ်၊ ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ၁၀ မဳလဳယျာန် တၠ ရ (ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် မရနုက်ကဵု ၃၄ မကလိဂွံ စံချိန် ဏအ် ရ)။ 
* '''စံချိန် တၟိ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြီ ၁၁ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဗဵု ဍေံ စိုပ် အာ ၁၆.၂၈ မဳလဳယျာန် တၠ ရ။ ရုင်ဒမျိုင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ရုင်ဒမျိုင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second most-watched film) ပ္ဍဲ ဝင် ရုံ ရုင်ဒမျိုင် ကိုဝ်ရဳယျာ ရ။ သြန် အလုံ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဍေံ စိုပ် အာ $၁၁၃.၅ မဳလဳယျာန် ဒေါ်လာ ရ။&lt;ref&gt;Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Critical Reception and Cultural Impact) ==
အစာ ဝေဖန် တအ် ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ သတ်ဇာတ် ဏအ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ထိုၚ်သး:''' ညးတအ် ထိုၚ်သး လတူ အစောမ် စရာဲ ပါက် ဂျဳဟောန် မဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် လၞီ သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး ကဵု ယူ ဟေဂျေန် (သ္ကိုပ် ကွာန်) ရ။ 
* '''ယေန်သၞာၚ် ဝင်:''' ဟိုတ်နူ ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ညးတအ် ကလေၚ် လ္ၚတ် ဝင် သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ် မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ ဒၞာဲ ဝင် ပ္ဍဲ ယံၚ်ဝေါလ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လၟိဟ် ညး အာ တရဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကြဴနူ ရုင်ဒမျိုင် တိတ် တြး တုဲ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗဳဒဳယဝ် Trailer အဓိက သွက် ရုင်ဒမျိုင် ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The King's Warden (2026) Official Trailer - Showbox}}

{{ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ရုင်ဒမျိုင်|ရုင်ဒမျိုင်]] (Film)
* [[သၟိၚ် ဒန်ဂျံၚ်]] (King Danjong)
* [[တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]] (Joseon Dynasty)
* [[ပါက် ဂျဳဟောန်]] (Park Ji-hoon)
* {{ill|ယူ ဟေဂျေန်|en|Yoo Hae-jin}} (Yoo Hae-jin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Lee, J. (2026). ''Plot and emotions in The King's Warden''. The Korea Herald.
* Choi, S. (2025). ''Jang Hang-jun talks about the making of The King's Warden''. Film Korea.
* Park, M. (2026). ''Showbox unveils marketing strategy for The King's Warden''. K-Movie News.
* Korean Film Council. (2026). ''Box Office Daily Report: April 2026''. KOFIC.
* Hwang, Y. (2024). ''Yoo Hae-jin and Park Ji-hoon to star in Jang Hang-jun's historical film''. Star News.
* Kim, D. (2025). ''Filming wraps for The King's Warden in Mungyeong''. Cine21.
* Oh, S. (2026). ''The King's Warden reaches 10 million admissions in record time''. Dispatch.
* Han, G. (2026). ''Review: The heartbreaking reality of King Danjong in The King's Warden''. Max Movie.
* Yoon, H. (2026). ''Park Ji-hoon's acting transformation praised by critics''. Soompi.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/The_King%27s_Warden The King's Warden]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:The King's Warden}}
[[Category:ရုင်ဒမျိုင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ သၞာံ ၂၀၂၆]]
[[Category:ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]
[[Category:ရုင်ဒမျိုင် မဆေၚ်ကဵု တၞောဝ် သၟိၚ် ဂျဝ်သန်]]
[[Category:ရုင်ဒမျိုင် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ်]]</text>
      <sha1>k2fchmg59mp7abpozge16crw5gw9ntj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10950</id>
    <revision>
      <id>54640</id>
      <timestamp>2026-05-08T12:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Navbox | name  = ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ | title = [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ (Korean Historical Films) | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist  | group1 = သၞာံ ၂၀၁၀ - ၂၀၂၀ | list1  =  * {...&quot;</comment>
      <origin>54640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="l1ojohsvqqq096wzaf5tpx8491vsxb7" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ရုပ်ရှင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ
| title = [[wikt:mnw:ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်]] ဝင် မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ (Korean Historical Films)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1 = သၞာံ ၂၀၁၀ - ၂၀၂၀
| list1  = 
* {{ill|The Admiral: Roaring Currents|en|The Admiral: Roaring Currents}} (2014)
* {{ill|The Face Reader|en|The Face Reader}} (2013)
* {{ill|Masquerade|en|Masquerade (2012 film)}} (2012)
* {{ill|The Throne|en|The Throne (film)}} (2015)
* {{ill|A Taxi Driver|en|A Taxi Driver}} (2017)
* {{ill|1987: When the Day Comes|en|1987: When the Day Comes}} (2017)

| group2 = သၞာံ ၂၀၂၁ - လၟုဟ်
| list2  = 
* {{ill|Hansan: Rising Dragon|en|Hansan: Rising Dragon}} (2022)
* {{ill|The Night Owl|en|The Night Owl (2022 film)}} (2022)
* {{ill|12.12: The Day|en|12.12: The Day}} (2023)
* {{ill|Noryang: Deadly Sea|en|Noryang: Deadly Sea}} (2023)
* [[The King's Warden]] (2026)

| below = 
* '''[[:Category:ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ|ကဏ္ဍ: ရုပ်ရှင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l1ojohsvqqq096wzaf5tpx8491vsxb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Film date</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10951</id>
    <revision>
      <id>54644</id>
      <timestamp>2026-05-08T13:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;plainlist&quot;&gt; &lt;ul&gt; {{#if:{{{1|}}}|&lt;li&gt;{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|-{{{2}}}}}{{#if:{{{3|}}}|-{{{3}}}}}{{#if:{{{4|}}}|&amp;nbsp;({{{4}}})}}&lt;/li&gt;}} {{#if:{{{5|}}}|&lt;li&gt;{{{5}}}{{#if:{{{6|}}}|-{{{6}}}}}{{#if:{{{7|}}}|-{{{7}}}}}{{#if:{{{8|}}}|&amp;nbsp;({{{8}}})}}&lt;/li&gt;}} {{#if:{{{9|}}}|&lt;li&gt;{{{9}}}{{#if:{{{10|}}}|-{{{10}}}}}{{#if:{{{11|}}}|-{{{11}}}}}{{#if:{{{12|}}}|&amp;nbsp;({{{12}}})}}&lt;/li&gt;}} {{#if:{{{13|}}}|&lt;li&gt;{{{13...&quot;</comment>
      <origin>54644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="h61zebd12a99sc888uml31q2t6c0vs6" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;plainlist&quot;&gt;
&lt;ul&gt;
{{#if:{{{1|}}}|&lt;li&gt;{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|-{{{2}}}}}{{#if:{{{3|}}}|-{{{3}}}}}{{#if:{{{4|}}}|&amp;nbsp;({{{4}}})}}&lt;/li&gt;}}
{{#if:{{{5|}}}|&lt;li&gt;{{{5}}}{{#if:{{{6|}}}|-{{{6}}}}}{{#if:{{{7|}}}|-{{{7}}}}}{{#if:{{{8|}}}|&amp;nbsp;({{{8}}})}}&lt;/li&gt;}}
{{#if:{{{9|}}}|&lt;li&gt;{{{9}}}{{#if:{{{10|}}}|-{{{10}}}}}{{#if:{{{11|}}}|-{{{11}}}}}{{#if:{{{12|}}}|&amp;nbsp;({{{12}}})}}&lt;/li&gt;}}
{{#if:{{{13|}}}|&lt;li&gt;{{{13}}}{{#if:{{{14|}}}|-{{{14}}}}}{{#if:{{{15|}}}|-{{{15}}}}}{{#if:{{{16|}}}|&amp;nbsp;({{{16}}})}}&lt;/li&gt;}}
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h61zebd12a99sc888uml31q2t6c0vs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10952</id>
    <revision>
      <id>54646</id>
      <timestamp>2026-05-08T13:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Navbox | name  = ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ | title = [[wikt:mnw:ရုင်ဒမျိုင်|ရုင်ဒမျိုင်]] ဝင် မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ (Korean Historical Films) | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist  | group1 = သၞာံ ၂၀၁၀ -...&quot;</comment>
      <origin>54646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="p46siuqjmnntyjvatuqn4yt6teh8b1c" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ကိုဝ်ရဳယျာ
| title = [[wikt:mnw:ရုင်ဒမျိုင်|ရုင်ဒမျိုင်]] ဝင် မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ (Korean Historical Films)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1 = သၞာံ ၂၀၁၀ - ၂၀၂၀
| list1  = 
* {{ill|The Admiral: Roaring Currents|en|The Admiral: Roaring Currents}} (2014)
* {{ill|The Face Reader|en|The Face Reader}} (2013)
* {{ill|Masquerade|en|Masquerade (2012 film)}} (2012)
* {{ill|The Throne|en|The Throne (film)}} (2015)
* {{ill|A Taxi Driver|en|A Taxi Driver}} (2017)
* {{ill|1987: When the Day Comes|en|1987: When the Day Comes}} (2017)

| group2 = သၞာံ ၂၀၂၁ - လၟုဟ်
| list2  = 
* {{ill|Hansan: Rising Dragon|en|Hansan: Rising Dragon}} (2022)
* {{ill|The Night Owl|en|The Night Owl (2022 film)}} (2022)
* {{ill|12.12: The Day|en|12.12: The Day}} (2023)
* {{ill|Noryang: Deadly Sea|en|Noryang: Deadly Sea}} (2023)
* [[The King's Warden]] (2026)

| below = 
* '''[[:Category:ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ|ကဏ္ဍ: ရုင်ဒမျိုင် ဝင် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p46siuqjmnntyjvatuqn4yt6teh8b1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စရင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10953</id>
    <revision>
      <id>54647</id>
      <timestamp>2026-05-08T13:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Cat main|စရင်}}  ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပကောံ လဝ် မုက်လိက် မဆေၚ်ကဵု '''စရင် (Lists)''' နာနာ သာ် မၞုံ ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ မုက်လိက် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ဒှ် မုက်လိက် မချူ ဇန် လဝ်...&quot;</comment>
      <origin>54647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="h93edvd99pnoxjlfsxhnef1hhyz2bb9" xml:space="preserve">{{Cat main|စရင်}}

ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပကောံ လဝ် မုက်လိက် မဆေၚ်ကဵု '''စရင် (Lists)''' နာနာ သာ် မၞုံ ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ မုက်လိက် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ဒှ် မုက်လိက် မချူ ဇန် လဝ် နကဵု ဗီုပြၚ် စရင် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဇယား အဓိက ရ။

{{DEFAULTSORT:စရင်}}
[[Category:မုက်လိက်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>h93edvd99pnoxjlfsxhnef1hhyz2bb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အာဖရိက</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10954</id>
    <revision>
      <id>54648</id>
      <timestamp>2026-05-08T14:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{category header | title        = အာဖရိက | description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက]]''' (Africa)၊ ဒှ်တိုက်မရနုက်ကဵုၜါဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ၊ မနွံကဵု ဍုင်အချုပ်အ...&quot;</comment>
      <origin>54648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7129" sha1="gaafhefnckucudl2i1ekpfg0w2un4u5" xml:space="preserve">{{category header
| title        = အာဖရိက
| description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက]]''' (Africa)၊ ဒှ်တိုက်မရနုက်ကဵုၜါဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ၊ မနွံကဵု ဍုင်အချုပ်အဝဵုပေင်င် ၅၄ ဍုင်။[citation:2][citation:6]
}}

== ဒေသဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ==

အာဖရိကိုဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်လဝ် နကဵု ဒေသဂမၠိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။[citation:1]

=== အာဖရိက သၟဝ်ကျာ (Southern Africa) ===
* အာဖရိက သၟဝ်ကျာ
* [[လပါ်သၠုင်ကျာ အာဖရိက]]

=== အာဖရိက ဗမံက် (East Africa) ===
* အာဖရိက ဗမံက်
* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]] (Great Rift Valley)
* [[ကောန်ခဍာင် အာဖရိက]] (Horn of Africa)

=== အာဖရိက ပလိုတ် (West Africa) ===
* အာဖရိက ပလိုတ်
* [[ဒေသဂိနိ]] (Guinea region)

=== အာဖရိက လဒေါဝ် (Central Africa) ===
* အာဖရိက လဒေါဝ်
* [[ဒေသကွာင်ဂဝ်]] (Congo region)

=== အာဖရိက သၟဝ်ကျာ (North Africa) ===
* အာဖရိက သၟဝ်ကျာ
* [[သဟ်ရာ]] (Sahara)
* [[မာဂရေပ်]] (Maghreb)

== ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ==

ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ဍုင်မနွံပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက နကဵုလဒေါဝ် အက္ခရ်မန်:[citation:2][citation:3]

=== က ===
* [[ကွန်ဂို]] (Congo)
* [[ကွန်ဂို ဒဳမိုကရေတိတ်]] (Democratic Republic of the Congo)

=== ခ ===
* [[ခါမ်ရုန်]] (Cameroon)

=== ဂ ===
* [[ဂါနာ]] (Ghana)
* [[ဂါဘွန်]] (Gabon)
* [[ဂိနိ]] (Guinea)
* [[ဂိနိ-ဗိဿဝ်]] (Guinea-Bissau)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)
* [[ဂမ်ဘဳယာန်]] (The Gambia)

=== စ ===
* [[စေန်နေဂါလ်]] (Senegal)

=== ဇ ===
* [[ဇါမ်ဗဳယာ]] (Zambia)
* [[ဇဳမ်ဗာဗွေ]] (Zimbabwe)

=== တ ===
* [[တူနဳရှာ]] (Tunisia)
* [[တောဂဝ်]] (Togo)
* [[တျာဒ်]] (Chad)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)

=== ထ ===
* [[ထောင်ကာ]] (Tonga - ''note: this appears unrelated, may need verification'')

=== န ===
* [[နာမ်မီဘဳယာ]] (Namibia)
* [[နဳဂျာ]] (Niger)
* [[နိုင်ဂျီးရီးယား]] (Nigeria)

=== ပ ===
* [[ပအ်ရာဂွေး]] (Paraguay - ''note: this is in South America, not Africa'')
* [[ပါပူအာ နယူး ဂိနိ]] (Papua New Guinea - ''note: this is in Oceania'')
* [[ပီလူး]] (Palau - ''note: this is in Oceania'')
* [[ပြင်သေတ် ပိုလဳနဳသဳယါ]] (French Polynesia - ''note: this is in Oceania'')
* [[ပေါ်တူဂီ]] (Portugal - ''note: this is in Europe'')
* [[ပြင်သေတ် တြေံ]] (Old French)
* [[ပိုလန်]] (Poland - ''note: this is in Europe'')

=== ဗ ===
* [[ဗူရ်ကီနာ ဖာသို]] (Burkina Faso)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[ဗနိန်]] (Benin)
* [[ဗော့ဆွာနာ]] (Botswana)

=== မ ===
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[မာလိ]] (Mali)
* [[မာရဝ်ကော်]] (Morocco)
* [[မာဥရေတေန်နဳယာ]] (Mauritania)
* [[မာဒါဂါစကာ]] (Madagascar)
* [[မဝ်ရိရှုသ်]] (Mauritius)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique)

=== ယ ===
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)

=== ရ ===
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ရေယူနီယန်]] (Réunion)

=== လ ===
* [[လာဲဗေရဳယာ]] (Liberia)
* [[လေသဝ်သဝ်]] (Lesotho)
* [[လဳဗဳယာ]] (Libya)

=== ဝ ===
* [[ဝေပ်သာက်]]
* [[ဝါတီကန်]] (Vatican - ''note: this is in Europe'')

=== သ ===
* [[သေန်တာ လူသဳယာ]]
* [[သေန်တာ ဗါရ်သ ရာဲဂျေန်]]
* [[သြယာရသိုလ်]]
* [[သေန်တာ ဟေလေနာ]]
* [[သေန် ကိတ်သျှ် နေဝိစ်]]
* [[သေန် လူသဳယာ]]
* [[သေန် မာရိန်]]
* [[သေန် ပဳအေရ် မိကဲလောန်]]
* [[သေန် ဗါရ်သ]] (Saint Barths)
* [[သေန် ဝေန်သေန် ကွေန် ဂရေန်နဒိန်]]
* [[သဘဴဒြပ် တိရစ္ဆာန်]]
* [[သာမာန်ဂမၠိုင်]]
* [[သရက်ကြုတ်]]
* [[သုဒါန်]] (Sudan)
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[သီရိလင်္ကာ]] (Sri Lanka - ''note: this is in Asia'')
* [[သွာဇြဳလာန်]] (Swaziland / Eswatini)
* [[သေရာလဳယောန်]] (Sierra Leone)
* [[သောမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[သူရိနာမ်]] (Suriname - ''note: this is in South America'')
* [[သြစတြေလျ]] (Australia - ''note: this is in Oceania'')

=== အီဂျစ် ===
* [[အီဂျစ်]] (Egypt)
* [[အီကွေတာ ဂိနိ]] (Equatorial Guinea)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[အေန်ဂါ]] (Angola)
* [[အာန်တိဂွာ ကဵု ဗာဘုဒါ]] (Antigua and Barbuda - ''note: this is in the Caribbean'')
* [[အာတ်ဇေန်တဳနာ]] (Argentina - ''note: this is in South America'')
* [[အာမေနဳယာ]] (Armenia - ''note: this is in Asia/Europe'')
* [[အာရူဗာ]] (Aruba - ''note: this is in the Caribbean'')
* [[အမေရိကာန်]] (United States - ''note: this is in North America'')
* [[အစ္စရေး]] (Israel - ''note: this is in Asia'')
* [[အီတလဳ]] (Italy - ''note: this is in Europe'')
* [[အာရေဗဳယာ နွမ်]] (Saudi Arabia - ''note: this is in Asia'')
* [[အာဖက်]] (Afghanistan - ''note: this is in Asia'')
* [[အာပ်သရဳယာ]] (Austria - ''note: this is in Europe'')
* [[အင်ဂလာ]]
* [[အာဘဳယာန်]]

== ဆက်ဗှ် ==
* [[အာဖရိက]]
* [[ကဏ္ဍ:တိုက်အာဖရိက]]
* [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ပ္ဍဲအာဖရိက]]
* [[အာဖရိက လဒေါဝ်]]
* [[�ာဖရိက ဗမံက်]]
* [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]]
* [[အာဖရိက ပလိုတ်]]
* [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]

[[Category:တိုက်]]
[[Category:အာဖရိက]]
[[Category:ဒေသဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>gaafhefnckucudl2i1ekpfg0w2un4u5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54649</id>
      <parentid>54648</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5396" sha1="5new8mj1v5rpz5uaj7mz1lemgee14ze" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု စရင် ဍုၚ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''[[အာဖရိက]]''' (Africa) ရ။ တိုက် အာဖရိက ဝွံ ဍေံ ဒှ် တိုက် မဇၞော် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တုဲ، မၞုံ ကု ဍုၚ် အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ် ၅၄ ဍုၚ် ရ။
}}

== ဒေသဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက ==
တိုက် အာဖရိက ဝွံ ဍေံ ပါ် ခြာ လဝ် နကဵု ဒေသ အဓိက ၅ သာ် ဗွဲသၟဝ် ဝွံ ရ-

=== အာဖရိက သၟဝ်ကျာ (North Africa) ===
* {{ill|အာဖရိက သၟဝ်ကျာ|en|North Africa}}
* [[သဟ်ရာ]] (Sahara)
* [[မာဂရေပ်]] (Maghreb)

=== အာဖရိက သၠုၚ်ကျာ (Southern Africa) ===
* {{ill|အာဖရိက သၠုၚ်ကျာ (ဒေသ)|en|Southern Africa}}

=== အာဖရိက ဗမံက် (East Africa) ===
* {{ill|အာဖရိက ဗမံက်|en|East Africa}}
* {{ill|ခရေၚ်ဒဵု ဇၞော်|en|Great Rift Valley}} (Great Rift Valley)
* {{ill|ကောန်ခဍာၚ် အာဖရိက|en|Horn of Africa}} (Horn of Africa)

=== အာဖရိက ပလိုတ် (West Africa) ===
* {{ill|အာဖရိက ပလိုတ်|en|West Africa}}
* {{ill|ဒေသ ဂဳနဳ|en|Guinea (region)}} (Guinea region)

=== အာဖရိက လဒေါဝ် (Central Africa) ===
* {{ill|အာဖရိက လဒေါဝ်|en|Central Africa}}
* {{ill|ဒေသ ကောန်ဂဝ်|en|Congo Basin}} (Congo Basin)

== စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက ==
ဗွဲသၟဝ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် စရင် ဍုၚ် မၞုံ ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက မပါ် လဝ် နကဵု လၟေၚ် အက္ခရ် မန် ရ-

=== က / ခ / ဂ ===
* [[ကွန်ဂို]] (Republic of the Congo)
* [[ကွန်ဂို ဒဳမဝ်ကရေတ်တိစ်]] (Democratic Republic of the Congo)
* [[ကဝ်မဝ်ရဝ်သ်]] (Comoros)
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ကိပ်ဗာဒဳ]] (Cape Verde)
* [[ခါမ်ရုန်]] (Cameroon)
* [[ဂါနာ]] (Ghana)
* [[ဂါဗောန်]] (Gabon)
* [[ဂဳနဳ]] (Guinea)
* [[ဂဳနဳ-ဗိသဝ်]] (Guinea-Bissau)
* [[ဂမ်ဗဳယာ]] (The Gambia)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)

=== စ / ဇ ===
* [[စေနေဂါလ်]] (Senegal)
* [[ဆဝ်တဝ်မေ ကေုာံ ပရိန်သဳပေ]] (São Tomé and Príncipe)
* [[ဇါမ်ဗဳယာ]] (Zambia)
* [[ဇဳမ်ဗာဗွေ]] (Zimbabwe)

=== တ / န ===
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[တူနဳယှာ]] (Tunisia)
* [[တောဂဝ်]] (Togo)
* [[တျာဒ်]] (Chad)
* [[နာမ်မဳဗဳယာ]] (Namibia)
* [[နဳဂျာ]] (Niger)
* [[နိုင်ဂျဳရဳယျာ]] (Nigeria)

=== ဗ / မ ===
* [[ဗနိန်]] (Benin)
* [[ဗူရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[ဗူရ်ကဳနာ ဖာသဝ်]] (Burkina Faso)
* [[ဗော့ဆွာနာ]] (Botswana)
* [[မာဒါဂါသကာ]] (Madagascar)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[မာလဳ]] (Mali)
* [[မဝ်ရဝ်ကဝ်]] (Morocco)
* [[မဝ်ရဳတေးနဳယျာ]] (Mauritania)
* [[မဝ်ရဳရှသ်]] (Mauritius)
* [[မဝ်ဇမ်ဗိက်]] (Mozambique)

=== ယ / ရ / လ ===
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[လာဲဗေရဳယျာ]] (Liberia)
* [[လဳဗဳယျာ]] (Libya)
* [[လေသူတူ]] (Lesotho)

=== သ / အ ===
* [[သဳရာလဳယောန်]] (Sierra Leone)
* [[သဳရှေလ်]] (Seychelles)
* [[သုဒါန်]] (Sudan)
* [[သုဒါန် သၠုၚ်ကျာ]] (South Sudan)
* [[သေန်ထရေဝ် အာဖရိက]] (Central African Republic)
* [[သဝ်မာလဳယျာ]] (Somalia)
* [[သွာဇြဳလာန်]] (Eswatini / Swaziland)
* [[အၚ်ဂဝ်လာ]] (Angola)
* [[အယ်လ်ဂျဳရဳယျာ]] (Algeria)
* [[အာၚ်ဗရဳ ကောတ်သ်]] (Côte d'Ivoire)
* [[အာဖရိက သၠုၚ်ကျာ]] (South Africa)
* [[အဳကွေတာ ဂဳနဳ]] (Equatorial Guinea)
* [[အဳဂျေပ်]] (Egypt)
* [[အဳရဳထရဳယျာ]] (Eritrea)
* [[အဳသဳယဝ်ပဳယျာ]] (Ethiopia)

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာဖရိက]]
* {{ill|သမိုင်း အာဖရိက|en|History of Africa}}
* [[:Category:တိုက်အာဖရိက]]
* [[:Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက}}
[[Category:စရင်]]
[[Category:အာဖရိက]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>5new8mj1v5rpz5uaj7mz1lemgee14ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Category definition</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10955</id>
    <revision>
      <id>54650</id>
      <timestamp>2026-05-08T14:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;category-definition&quot; style=&quot;clear: both; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;font-size: 1.3em; font-weight: bold; border-bottom: 2px solid #eaecf0; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 10px;&quot;&gt; {{{title|{{PAGENAME}}}}} &lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;font-size: 1em; line-height: 1.6;&quot;&gt; {{{description|}}} &lt;/div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude...&quot;</comment>
      <origin>54650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="s9cw29wpu8n2mhh23enozegut6a2fyj" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;category-definition&quot; style=&quot;clear: both; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.3em; font-weight: bold; border-bottom: 2px solid #eaecf0; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 10px;&quot;&gt;
{{{title|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1em; line-height: 1.6;&quot;&gt;
{{{description|}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9cw29wpu8n2mhh23enozegut6a2fyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗၟံက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10956</id>
    <revision>
      <id>54651</id>
      <timestamp>2026-05-08T14:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{category header | title        = အာဖရိက ဗမံက် | description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက ဗမံက်]]''' (East Africa)၊ ဒှ်ဒေသမွဲ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက၊ မနွံကဵု ဍုင်မပါ်ပဲါလဝ...&quot;</comment>
      <origin>54651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="fs0963wvy93j87560e3g1u1aproxq7t" xml:space="preserve">{{category header
| title        = အာဖရိက ဗမံက်
| description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက ဗမံက်]]''' (East Africa)၊ ဒှ်ဒေသမွဲ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက၊ မနွံကဵု ဍုင်မပါ်ပဲါလဝ် ဗွဲတၟေင် ခရေင်ဒဵုဇၞော် (Great Rift Valley) ကေုာံ ဍုင်မဒးဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa)။
}}

== ဒေသဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

အာဖရိက ဗမံက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်လဝ် နကဵုဒေသဍောတ်တ်ဂမၠိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

=== ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa) ===
* [[ဆိုမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)

=== ခရေင်ဒဵု ဇၞော် (Great Rift Valley) ===
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)

=== ဒေသကြာန် ဇၞော် (Great Lakes Region) ===
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[ဒဳမိုကရေတိတ် ကွန်ဂို]] (DR Congo - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

=== ဒေသတၞဟ်တအ် ===
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[သုဒါန်]] (Sudan - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique - အပိုင်အခြာ သၟဝ်ကျာ)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[ဇါမ်ဗဳယာ]] (Zambia - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[ဇဳမ်ဗာဗွေ]] (Zimbabwe - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

== ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ဍုင်မနွံပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗမံက် နကဵုလဒေါဝ် အက္ခရ်မန်:

* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[သုဒါန်]] (Sudan)
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[ဆိုမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)

== ဗီုရုပ် ==

* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]] (Great Rift Valley)
* [[ဒဵုကဳလဳမာန်ဂျာရော်]] (Mount Kilimanjaro)
* [[ဒဵုကေန်ညာ]] (Mount Kenya)
* [[ကြာန် ဝိတ်တဝ်ရိယာ]] (Lake Victoria)
* [[ကြာန် တာန်ဂါနျိကါ]] (Lake Tanganyika)

== ဆက်ဗှ် ==
* [[အာဖရိက]]
* [[အာဖရိက လဒေါဝ်]]
* [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]]
* [[အာဖရိက ပလိုတ်]]
* [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
* [[ကောန်ခဍာင် အာဖရိက]]
* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]]

[[Category:ဒေသ အာဖရိက]]
[[Category:အာဖရိက ဗမံက်| ]]
[[Category:တိုက်အာဖရိက]]</text>
      <sha1>fs0963wvy93j87560e3g1u1aproxq7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54652</id>
      <parentid>54651</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဒေသကြာန် ဇၞော် (Great Lakes Region) */</comment>
      <origin>54652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4083" sha1="gr3y3d3c4d0jnm9l93c9ulrolvxn5mw" xml:space="preserve">{{category header
| title        = အာဖရိက ဗမံက်
| description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက ဗမံက်]]''' (East Africa)၊ ဒှ်ဒေသမွဲ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက၊ မနွံကဵု ဍုင်မပါ်ပဲါလဝ် ဗွဲတၟေင် ခရေင်ဒဵုဇၞော် (Great Rift Valley) ကေုာံ ဍုင်မဒးဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa)။
}}

== ဒေသဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

အာဖရိက ဗမံက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်လဝ် နကဵုဒေသဍောတ်တ်ဂမၠိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

=== ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa) ===
* [[ဆိုမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)

=== ခရေင်ဒဵု ဇၞော် (Great Rift Valley) ===
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)

=== ဒေသကြာန် ဇၞော် (Great Lakes Region) ===
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[တာန်ဇြာနဳယျာ|တာန်ဇြာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[ဒဳမိုကရေတိတ် ကွန်ဂို]] (DR Congo - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

=== ဒေသတၞဟ်တအ် ===
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[သုဒါန်]] (Sudan - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique - အပိုင်အခြာ သၟဝ်ကျာ)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[ဇါမ်ဗဳယာ]] (Zambia - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[ဇဳမ်ဗာဗွေ]] (Zimbabwe - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

== ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ဍုင်မနွံပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗမံက် နကဵုလဒေါဝ် အက္ခရ်မန်:

* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[သုဒါန်]] (Sudan)
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[ဆိုမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)

== ဗီုရုပ် ==

* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]] (Great Rift Valley)
* [[ဒဵုကဳလဳမာန်ဂျာရော်]] (Mount Kilimanjaro)
* [[ဒဵုကေန်ညာ]] (Mount Kenya)
* [[ကြာန် ဝိတ်တဝ်ရိယာ]] (Lake Victoria)
* [[ကြာန် တာန်ဂါနျိကါ]] (Lake Tanganyika)

== ဆက်ဗှ် ==
* [[အာဖရိက]]
* [[အာဖရိက လဒေါဝ်]]
* [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]]
* [[အာဖရိက ပလိုတ်]]
* [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
* [[ကောန်ခဍာင် အာဖရိက]]
* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]]

[[Category:ဒေသ အာဖရိက]]
[[Category:အာဖရိက ဗမံက်| ]]
[[Category:တိုက်အာဖရိက]]</text>
      <sha1>gr3y3d3c4d0jnm9l93c9ulrolvxn5mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54653</id>
      <parentid>54652</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ခရေင်ဒဵု ဇၞော် (Great Rift Valley) */</comment>
      <origin>54653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4123" sha1="km780pva2rwd99reai2028p1y1f15yj" xml:space="preserve">{{category header
| title        = အာဖရိက ဗမံက်
| description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက ဗမံက်]]''' (East Africa)၊ ဒှ်ဒေသမွဲ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက၊ မနွံကဵု ဍုင်မပါ်ပဲါလဝ် ဗွဲတၟေင် ခရေင်ဒဵုဇၞော် (Great Rift Valley) ကေုာံ ဍုင်မဒးဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa)။
}}

== ဒေသဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

အာဖရိက ဗမံက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်လဝ် နကဵုဒေသဍောတ်တ်ဂမၠိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

=== ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa) ===
* [[သဝ်မာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)

=== ခရေင်ဒဵု ဇၞော် (Great Rift Valley) ===
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[တာန်ဇြာနဳယျာ|တာန်ဇြာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)

=== ဒေသကြာန် ဇၞော် (Great Lakes Region) ===
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[တာန်ဇြာနဳယျာ|တာန်ဇြာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[ဒဳမိုကရေတိတ် ကွန်ဂို]] (DR Congo - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

=== ဒေသတၞဟ်တအ် ===
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[သုဒါန်]] (Sudan - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique - အပိုင်အခြာ သၟဝ်ကျာ)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[ဇါမ်ဗဳယာ]] (Zambia - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[ဇဳမ်ဗာဗွေ]] (Zimbabwe - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

== ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ဍုင်မနွံပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗမံက် နကဵုလဒေါဝ် အက္ခရ်မန်:

* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[သုဒါန်]] (Sudan)
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[ဆိုမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)

== ဗီုရုပ် ==

* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]] (Great Rift Valley)
* [[ဒဵုကဳလဳမာန်ဂျာရော်]] (Mount Kilimanjaro)
* [[ဒဵုကေန်ညာ]] (Mount Kenya)
* [[ကြာန် ဝိတ်တဝ်ရိယာ]] (Lake Victoria)
* [[ကြာန် တာန်ဂါနျိကါ]] (Lake Tanganyika)

== ဆက်ဗှ် ==
* [[အာဖရိက]]
* [[အာဖရိက လဒေါဝ်]]
* [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]]
* [[အာဖရိက ပလိုတ်]]
* [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
* [[ကောန်ခဍာင် အာဖရိက]]
* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]]

[[Category:ဒေသ အာဖရိက]]
[[Category:အာဖရိက ဗမံက်| ]]
[[Category:တိုက်အာဖရိက]]</text>
      <sha1>km780pva2rwd99reai2028p1y1f15yj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54654</id>
      <parentid>54653</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa) */</comment>
      <origin>54654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="1oync7077bkm96x6bblf12q6hfckd9j" xml:space="preserve">{{category header
| title        = အာဖရိက ဗမံက်
| description  = ကဏ္ဍဏအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လိက်ပရူဂမၠိုင် မဆေၚ်စပ်ကဵု '''[[အာဖရိက ဗမံက်]]''' (East Africa)၊ ဒှ်ဒေသမွဲ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက၊ မနွံကဵု ဍုင်မပါ်ပဲါလဝ် ဗွဲတၟေင် ခရေင်ဒဵုဇၞော် (Great Rift Valley) ကေုာံ ဍုင်မဒးဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa)။
}}

== ဒေသဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

အာဖရိက ဗမံက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်လဝ် နကဵုဒေသဍောတ်တ်ဂမၠိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

=== ကောန်ခဍာင် အာဖရိက (Horn of Africa) ===
* [[သဝ်မာလဳယျာ]] (Somalia)
* [[အဳတဳယဝ်ပဳယျာ]] (Ethiopia)
* [[အဳရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)

=== ခရေင်ဒဵု ဇၞော် (Great Rift Valley) ===
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[တာန်ဇြာနဳယျာ|တာန်ဇြာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)

=== ဒေသကြာန် ဇၞော် (Great Lakes Region) ===
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[တာန်ဇြာနဳယျာ|တာန်ဇြာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[ဒဳမိုကရေတိတ် ကွန်ဂို]] (DR Congo - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

=== ဒေသတၞဟ်တအ် ===
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[သုဒါန်]] (Sudan - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique - အပိုင်အခြာ သၟဝ်ကျာ)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[ဇါမ်ဗဳယာ]] (Zambia - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)
* [[ဇဳမ်ဗာဗွေ]] (Zimbabwe - အပိုင်အခြာ ဗမံက်)

== ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအာဖရိက ဗမံက် ==

ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ဍုင်မနွံပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗမံက် နကဵုလဒေါဝ် အက္ခရ်မန်:

* [[ကေန်ညာ]] (Kenya)
* [[ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)
* [[တာန်ဇာနဳယာ]] (Tanzania)
* [[ဗုရုန်ဒဳ]] (Burundi)
* [[မာလဝဳ]] (Malawi)
* [[မိုဇမ်ဗိက်]] (Mozambique)
* [[ယူဂါန်ဒါ]] (Uganda)
* [[ရဝမ်ဒါ]] (Rwanda)
* [[သုဒါန်]] (Sudan)
* [[သုဒါန် သၠုင်ကျာ]] (South Sudan)
* [[ဆိုမာလဳယာ]] (Somalia)
* [[အီရေတြေယာ]] (Eritrea)
* [[အီသီယဝ်ပဳယာ]] (Ethiopia)

== ဗီုရုပ် ==

* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]] (Great Rift Valley)
* [[ဒဵုကဳလဳမာန်ဂျာရော်]] (Mount Kilimanjaro)
* [[ဒဵုကေန်ညာ]] (Mount Kenya)
* [[ကြာန် ဝိတ်တဝ်ရိယာ]] (Lake Victoria)
* [[ကြာန် တာန်ဂါနျိကါ]] (Lake Tanganyika)

== ဆက်ဗှ် ==
* [[အာဖရိက]]
* [[အာဖရိက လဒေါဝ်]]
* [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]]
* [[အာဖရိက ပလိုတ်]]
* [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
* [[ကောန်ခဍာင် အာဖရိက]]
* [[ခရေင်ဒဵု ဇၞော်]]

[[Category:ဒေသ အာဖရိက]]
[[Category:အာဖရိက ဗမံက်| ]]
[[Category:တိုက်အာဖရိက]]</text>
      <sha1>1oync7077bkm96x6bblf12q6hfckd9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယေမေန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10957</id>
    <revision>
      <id>54655</id>
      <timestamp>2026-05-08T15:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ဍုၚ် မၞုံ ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ ပလိုတ် ကေုာံ တကအ် အာရေဗဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}} {{Infobox country | conventional_long_name = သမ္မတ ဍုၚ် ယေမေန် (Republic of Yemen) | common_name = ယေမေန် (Yemen) | native_name = {{lang|ar|الجمهورية اليمنية}} (Al-Jumhūrīyah a...&quot;</comment>
      <origin>54655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27855" sha1="3qx8s8qrwfkla6w0qfzj20p94l2rxm5" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုၚ် မၞုံ ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ ပလိုတ် ကေုာံ တကအ် အာရေဗဳယျာ သၠုၚ်ကျာ}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတ ဍုၚ် ယေမေန် (Republic of Yemen)
| common_name = ယေမေန် (Yemen)
| native_name = {{lang|ar|الجمهورية اليمنية}} (Al-Jumhūrīyah al-Yamanīyah)
| image_flag = Flag of Yemen.svg
| image_coat = Emblem of Yemen.svg
| image_map = Yemen (orthographic projection).svg
| capital = {{ill|သာနာ|en|Sanaa}} (Sanaa) - တရားဝင်&lt;br&gt;{{ill|အေဒေန်|en|Aden}} (Aden) - ယာယဳ
| largest_city = သာနာ (Sanaa)
| official_languages = [[wikt:mnw:ဘာသာ အာရပ်|ဘာသာ အာရပ်]] (Arabic)
| religion = {{ill|ဘာသာ အေတ်သလာမ်|en|Islam in Yemen}} (Islam)
| demonym = ယေမေန် (Yemeni)
| government_type = သမ္မတ အုပ်ဓုပ် (တရားဝင်), အလဵုအသဳ ပြိုၚ်ပကာန်
| leader_title1 = ဥက္ကဋ္ဌ ကံၚ်သဳ
| leader_name1 = {{ill|ရာရှဒ် အယ်လ်အလဳမဳ|en|Rashad al-Alimi}}
| leader_title2 = သကိုပ် ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = {{ill|အာမက် အဝါဒ် ဗေန် မူဗါရက်|en|Ahmad Awad bin Mubarak}}
| legislature = {{ill|ပါလဳမာန် ယေမေန်|en|Parliament of Yemen}}
| area_km2 = ၅၅၅,၀၀၀
| population_estimate = ၃၄,၂၇၇,၆၁၂ (၂၀၂၃)
| GDP_PPP = $၇၃ ဗဳလဳယျာန်
| GDP_PPP_per_capita = $၂,၀၅၃
| currency = {{ill|ရဳယျာ ယေမေန်|en|Yemeni rial}} (YER)
| time_zone = AST (UTC+3)
| calling_code = +967
}}

'''[[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]] ယေမေန်''' ({{lang-en|Yemen}}) ဟွံသေၚ်မ္ဂး သမ္မတ ဍုၚ် ယေမေန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ {{ill|အာရှ ပလိုတ်|en|Western Asia}} ရ။ ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုၚ်ကျာ အိုတ် ပ္ဍဲ {{ill|တကအ် အာရေဗဳယျာ|en|Arabian Peninsula}} ရ။ ဍုၚ် ယေမေန် ဝွံ ဍေံ ပယျဵု ဆက် ဒၟံၚ် ကု {{ill|ဍုၚ် အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ|en|Saudi Arabia}} ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဍုၚ် {{ill|အဝ်မာန်|en|Oman}} ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက် ရ။ ဍေံ နွံ ဇရေၚ် ၜဳ ဗကေတ် (Red Sea) ပ္ဍဲ လပါ် ပလိုတ်၊ ကေုာံ ပ္ၚံက်ၜဳ အေဒေန် (Gulf of Aden) ပ္ဍဲ လပါ် သၠုၚ်ကျာ ရ။ ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ဇမၞော် ၅၅၅,၀၀၀ စတုရန်း ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မဇၞော် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ တကအ် အာရေဗဳယျာ ရ။&lt;ref&gt;Burrowes, R. D. (2010). ''Historical Dictionary of Yemen''. Rowman &amp; Littlefield.&lt;/ref&gt;

ဍုၚ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ဝင် မဇၞော်ကၠေၚ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ၊ ဒေသ ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဒတန် သွက် အေန်ပါယာ သာဗါ (Sabaeans) မဒှ် ဒေသ ပရေၚ် ဗၞိက် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။ ဍုၚ် ယေမေန် လၟုဟ် ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ ကြဴနူ ယေမေန် သၟဝ်ကျာ ကဵု ယေမေန် သၠုၚ်ကျာ ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် ရ။ ဆဂး စတမ် နူ သၞာံ ၂၀၁၄ တေံ၊ ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ ဒး ဆဵု ဂဗ ကု ပရေၚ် ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် မသကာတ်မြဟ် အကြာ ဒပ် ဟူသဳ (Houthis) ကေုာံ အလဵုအသဳ ယေမေန် (မကလိဂွံ အရီုအဗၚ် နူ အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ) ရ။ ပၞာန် ဝွံ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ပြသၞာ ပရေၚ် ကောန်မၞိဟ် (Humanitarian crisis) မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဂွံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဏအ် ရ။&lt;ref&gt;Al-Madhagi, A. (2012). ''Yemen and the United States: A Study of a Small Power and Super-State Relationship''. I.B. Tauris.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ မူလယၟု (Introduction and Etymology) ==
ယၟု ဍုၚ် &quot;ယေမေန်&quot; (Yemen) ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အဓိပ္ပါယ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဝင် အာရပ် ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် လပါ် ပုရဟ်:''' ဝေါဟာရ ဏအ် ဍေံ ကၠုၚ် နူ မလိက် အာရပ် &quot;Yamin&quot; (يَمِين) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;လပါ် ပုရဟ်&quot; ရ။ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အာရပ် တြေံ မ္ဂး، ညးတအ် ဗဵု အာ လပါ် ဗမံက် (ဒၞာဲ တ္ၚဲ တိုန်) တုဲ ဍုၚ် ဆီးရီးယား ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ လပါ် ဇွိ (Shām)، တုဲ ဍုၚ် ယေမေန် ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ လပါ် ပုရဟ် ညးတအ် ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် ပရေၚ် တသိုက်:''' လညာတ် မွဲ ပၠန် ဂှ် ဍေံ ကၠုၚ် နူ ဝေါဟာရ &quot;Yumn&quot; (يُمْن) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တသိုက်&quot; ဟွံသေၚ်မ္ဂး &quot;ပရေၚ် ဖဵု ခိုဟ်&quot; ရ။ 
* '''အာရေဗဳယျာ ဖဳလစ် (Arabia Felix):''' ပ္ဍဲ ခေတ် အေန်ပါယာ ရဝ်မ၊ ညးတအ် ကော်စ ဍုၚ် ဝွံ &quot;Arabia Felix&quot; (အာရေဗဳယျာ မမိပ်သၠောၚ်) ရ။ ဟိုတ်နူ ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တိဍာ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ သဘာဝ မၜိုဟ်သြိုဟ် လောန် နူ ဒေသ ဗ္တဳ ပ္ဍဲ အာရေဗဳယျာ ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ခေတ် တြေံ (Ancient History and Antiquity) ==
ဍုၚ် ယေမေန် ဍေံ ဒှ် ဒတန် ယေန်သၞာၚ် တြေံ အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ အလယ်ပိုင်း (Middle East) ရ။
* '''အေန်ပါယာ သာဗါ (Kingdom of Saba):''' အေန်ပါယာ ဏအ် ဍေံ အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် နူ ၜိုတ် ၁၁၀၀ ဘဳသဳ (BC) စဵုကဵု ၂၇၅ အေဒဳ (AD) ရ။ ညးတအ် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ် ဗၞိက် အမၠေက် (Frankincense) ကေုာံ ဓါတ် မမောဝ် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ သၟိၚ် ဗြဴ သေဗါ (Queen of Sheba) မပြာကတ် ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် သမ္မာကျမ်းစာ (Bible) ကေုာံ ကုရ်အာန် (Quran) လေဝ် ညး အုပ်ဓုပ် လဝ် ဍုၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဏအ် ကီု ရ။
* '''အေန်ပါယာ ဟိမျာ (Himyarite Kingdom):''' ကြဴနူ သာဗါ လီုလာ် အာ တုဲ၊ အေန်ပါယာ ဟိမျာ ညးတအ် ဆက် အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် စဵုကဵု ရာစုသၞာံ မရနုက်ကဵု ၆ ရ။ ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် သၞောတ်ဝ် တာဲ ဍာ် မဇၞော် ဗွဲမလောန် (ဥပမာ - Marib Dam) သွက်ဂွံ တဵုလွဳ ရ။
* '''ခေတ် အေတ်သလာမ် (Islamic Era):''' ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၇၊ ဍုၚ် ယေမေန် ဍေံ ဒုၚ် တဲ ဘာသာ အေတ်သလာမ် ဗွဲမပြဟ် ရ။ မၞိဟ် ယေမေန် တအ် ညးတအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဒပ် ပၞာန် အာရပ် တုဲ ညးတအ် ပြးဇး လဝ် ယေန်သၞာၚ် အေတ်သလာမ် စိုပ် ဍုၚ် သပိန် (Spain) ကေုာံ ဍုၚ် အိန္ဒိယ ရ။&lt;ref&gt;Korotayev, A. (1995). ''Ancient Yemen''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ခေတ် လၟုဟ် (Politics and Modern Era) ==
ဝင် ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ယေမေန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ မသကာတ်မြဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''ပွမပါ် ခြာ ဍုၚ် ၜါ:''' ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၀، ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ ပါ် ခြာ အာ ၜါ ကရေက် ရ။ ယေမေန် သၟဝ်ကျာ (North Yemen) ဂှ် ဍေံ ဒှ် သမ္မတ ဍုၚ် မသၠးပွး မွဲ ရ။ ယေမေန် သၠုၚ်ကျာ (South Yemen) ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မအုပ်ဓုပ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မြူနေတ် (Communist) မွဲ ရ။
* '''ပွမပံၚ်ကောံ (Unification):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀، ဍုၚ် ၜါ ဝွံ ဍေံ ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် တုဲ ဍေံ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ် &quot;သမ္မတ ယေမေန်&quot; ရ။ သမ္မတ {{ill|အလဳ အဗ္ဗဒူလာ သာလေ|en|Ali Abdullah Saleh}} (Ali Abdullah Saleh) ညး အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် ဝွံ ပွိုၚ် ၃၃ သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ဟူသဳ (Houthi insurgency):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄၊ ဒပ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် မကော်စ &quot;ဟူသဳ&quot; ညးတအ် သီ ကေတ် ဍုၚ် ဇၞော် သာနာ ရ။ ညးတအ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် သမ္မတ တၟိ မကော်စ &quot;ဟာဒဳ&quot; (Abdrabbuh Mansur Hadi) ညံၚ် ဂွံ ဒး ဒြေပ် ဒဴ အာ ဍုၚ် အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ ရ။ စတမ် နူ အခိၚ် ဂှ်၊ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် ယေမေန် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် လဝ် စဵုကဵု တ္ၚဲ ဏအ် ရ။&lt;ref&gt;Phillips, S. (2008). ''Yemen's Democracy Experiment in Regional Perspective''. Palgrave Macmillan.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate) ==
ဍုၚ် ယေမေန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု လဒက်ပ္တန် တိဍာ် မတၞဟ်ခြာ အာ နူ ဍုၚ် အာရပ် တၞဟ် တအ် ရ။
* '''ဒေသ ဒဵု (Highlands):''' ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ဒဵု မသၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဒဵု မသၠုၚ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဒဵု ဂျဘဲလ် အေန်နာဘဳ ရှူးအာတ် (Jabal An-Nabi Shu'ayb) မၞုံ ဇမၠိၚ် ၃,၆၆၆ မဳတာ ร။ ဒေသ ဒဵု ဏအ် ဍေံ နွံ ကု ရာသဳဥတု မၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ ဍေံ ဍိုက်ပေၚ် သွက် ပွမတဵုလွဳ ရ။
* '''ဒေသ ပြၚ် ၜဳ (Coastal Plains):''' ဒေသ မၞုံ ဇရေၚ် ၜဳ ဗကေတ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ တိဟာမာ (Tihamah) ရ။ ဒေသ ဏအ် ဍေံ က္တဴ ဗွဲမလောန် တုဲ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဗြဲ ဂၠိုၚ် ပုဟ်။
* '''တကအ် သဝ်ကဝ်ထရာ (Socotra):''' ယေမေန် ညး ပိုၚ်ပြဳ တကအ် သဝ်ကဝ်ထရာ မၞုံ ပ္ဍဲ ၜဳ အာရပ် (Arabian Sea) ရ။ တကအ် ဏအ် ဍေံ ပြာကတ် ဟိုတ်နူ တၞံ ဆု မတၞဟ်ခြာ ဗီုကဵု တၞံ &quot;ဆီ နဂါး&quot; (Dragon's blood tree) ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ဍုၚ် ဇၞော် အဓိက ပ္ဍဲ ယေမေန် ကေုာံ လၟိဟ် မၞိဟ် (ၜိုတ် တော် လဝ်)
|-
! ဍုၚ် !! ဒေသ !! လၟိဟ် မၞိဟ် (၂၀၂၃) !! တၚ်စၟတ်
|-
| သာနာ (Sanaa) || အလယ်ပိုင်း || ၃,၀၀၀,၀၀၀ ပြၚ် || ဍုၚ် ဇၞော် တရားဝင် (ဟူသဳ အုပ်ဓုပ်)
|-
| အေဒေန် (Aden) || သၠုၚ်ကျာ || ၁,၀၀၀,၀၀၀ ပြၚ် || ဍုၚ် ဇၞော် ယာယဳ သွက် အလဵုအသဳ
|-
| တာအိဇ် (Taiz) || သၠုၚ်ကျာ ပလိုတ် || ၆၀၀,၀၀၀ ပြၚ် || ဍုၚ် မဇၞော် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၃
|-
| ဟိုဒေဒါ (Al Hudaydah) || ပလိုတ် (ပြၚ် ၜဳ) || ၅၀၀,၀၀၀ ပြၚ် || ဂၠံၚ် က္ၜၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ဗၞိက်
|}

== ၅။ ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေၚ် သြန် (Economy and Finance) ==
ဍုၚ် ယေမေန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မဝါတ်ဂါတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ အာရပ် ရ။
* '''ပရေၚ် တဵုလွဳ:''' ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒှ် ပၞာန်၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ယေမေန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် တဵုလွဳ ရ။ ညးတအ် တဵု ကဝ်ဖဳ (Mocha coffee)၊ သတ် ကေုာံ တၞံ ကာတ် (Khat) ရ။ တၞံ ကာတ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် တၞံ မၞိဟ် တအ် ဒး စိုတ် စပ် ခါမ် (Chewing) တုဲ ဍေံ ကၠောန် သြန် ဂၠိုၚ် အိုတ် သွက် သၟာ ဗ္ၚ တအ် ရ။
* '''ကၠေၚ် ဍာ် (Oil &amp; Gas):''' ယေမေန် ဍေံ နွံ ကု ကၠေၚ် ဍာ် ညိည သၟး ရ။ ဆဂး ပရေၚ် ပတိတ် ကၠေၚ် ဍာ် ဍေံ ဒေါအ် လဇုဲ အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် လီုလာ်:''' ဟိုတ်နူ ပၞာန်، ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ လီုလာ် အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ၚုဟ်မး သြန် ရဳယျာ ယေမေန် (Yemeni rial) ဍေံ စှ်ေ အာ ဗွဲမလောန် တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ၈၀% ပြၚ် တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဘဲ ကၠောဝ် ဗျဵု ရ။&lt;ref&gt;World Bank (2022). ''Yemen's Economic Update''. Washington D.C.&lt;/ref&gt;

== ၆။ လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူ နာနာ (Demographics and Ethnicities) ==
ဍုၚ် ယေမေန် ဍေံ နွံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် မဇၞော်မောဝ် ပြဟ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃၊ ဍုၚ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ၜိုတ် ၃၄ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ရ။ ကောန်ၚာ် သၟတ် တအ် ဍေံ ဒှ် ကရေက် မဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ (မၞိဟ် ၄၆% ဍေံ နွံ အာယုက် သၟဝ် ၁၅ သၞာံ) ရ။
* '''ဂကူ (Ethnic groups):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (၉၀% ပြၚ်) ဍေံ ဒှ် ဂကူ အာရပ် (Arab) ရ။ လပါ် ပြၚ် ၜဳ မ္ဂး ဍေံ နွံ ကု ဂကူ အာဖရဝ်-အာရပ် (Afro-Arab) မကော်စ အယ်လ်-အက်ခ်ဒါမ် (Al-Akhdam) ရ။
* '''ဘာသာ အရေဝ်:''' အရေဝ် တရားဝင် ဂှ် ဒှ် ဘာသာ အာရပ် (Arabic language) ร။ ညးတအ် ဟီု အရေဝ် အာရပ် ယေမေန် မတၞဟ်ခြာ နူ အာရပ် ဍုၚ် တၞဟ် တအ် ညိည ရ။

== ၇။ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် (Culture and Traditions) ==
ယေန်သၞာၚ် ယေမေန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အခိုက်အလိုက် မတၟေၚ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ဗိသုကာ (Architecture):''' ဍုၚ် ဇၞော် သာနာ တြေံ (Old City of Sanaa) ဍေံ ပြာကတ် ဟိုတ်နူ သ္ၚိ မသြိုၚ် လဝ် နကဵု လၟောဝ် တိ ကေုာံ ဍိုတ် မသၠုၚ် ၈ ထပ် ဏီ ရ။ ဍေံ ဒှ် သ္ၚိ မသၠုၚ် (Skyscrapers) အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ ရ။ ဒၞာဲ ဏအ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရၚ် UNESCO ရ။
* '''ဇာမ်ဘဳယျာ (Jambiya):''' တြုံ ယေမေန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ပိုက် ဇြၚ် ဍောတ် မကော်စ &quot;ဇာမ်ဘဳယျာ&quot; ပ္ဍဲ ခါတ် ဂၞိၚ် ညးတအ် လၟိုန် ရ။ ဇြၚ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ကဆံၚ် ပရေၚ် မၞိဟ် (Social status) ရ။
* '''ပွမစ တၞံ ကာတ် (Khat chewing):''' မၞိဟ် တြုံ ကေုာံ မၞိဟ် ဗြဴ ယေမေန် ညးတအ် စပ် ခါမ် တၞံ ကာတ် ပ္ဍဲ အခိၚ် တ္ၚဲ စိုပ် လၟိုန် ရ။ တၞံ ဏအ် ဍေံ ကဵု ဒြဟတ် တုဲ ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ဆက်ဆောံ မၞိဟ် (Social gathering) မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။&lt;ref&gt;Mackintosh-Smith, T. (2000). ''Yemen: The Unknown Arabia''. Overlook Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ဘာသာ ကေုာံ ပရေၚ် သာသနာ (Religion and Beliefs) ==
ဍုၚ် ယေမေန် ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မရှ်ေသှ်ေ ဘာသာ အေတ်သလာမ် ၁၀၀% ကြပ်ပ် ရ။
* '''အေတ်သလာမ် (Islam):''' မၞိဟ် ယေမေန် ညးတအ် ပါ် ခြာ လဝ် ဂိုဏ် အဓိက ၜါ သာ် ရ။ ၜိုတ် ၆၅% ဍေံ ဒှ် ဂိုဏ် စူနဳ (Sunni Islam - Shafi'i school) မမံၚ် ပ္ဍဲ လပါ် သၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ဗမံက် ရ။ ၜိုတ် ၃၅% ဍေံ ဒှ် ဂိုဏ် ရှဳအာ (Shia Islam - Zaydi school) မမံၚ် ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဒေသ ဒဵု ရ။ (ဂကောံ ဟူသဳ တအ် လေဝ် ညးတအ် ဒှ် ဂကူ ရှဳအာ ဇေဒဳ ရ)။
* '''ဘာသာ တၞဟ်:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ ဍုၚ် ဏအ် ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ် ယሁဒဳ (Yemenite Jews) ဗွဲမဂၠိုၚ် ร။ ဆဂး ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၄၈، ညးတအ် ပြံၚ် အာ ဍုၚ် အေတ်သရေလ (Israel) သီုဖအိုတ် ကြပ်ပ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Sanaa_old_city.jpg | ဍုၚ် သာနာ တြေံ (Old City of Sanaa) မပြာကတ် ကု ဗိသုကာ သ္ၚိ မသၠုၚ်
File:Socotra dragon tree.JPG | တၞံ ဆီ နဂါး (Dragon's blood tree) လတူ တကအ် သဝ်ကဝ်ထရာ
File:Jambiya, traditional Yemeni dagger.jpg | ဇြၚ် ဇာမ်ဘဳယျာ (Jambiya) မဒှ် သင်္ကေတ တြုံ ယေမေန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် (Education and Healthcare) ==
ဟိုတ်နူ ပၞာန် မက္တဵုဒှ် လအ်လ၊ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ယေမေန် ဍေံ လီုလာ် အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ:''' ဘာ ဗတောန် လိက် မဂၠိုၚ် နူ ၂,၅၀၀ ဘာ ဍေံ လီုလာ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒး ဒုၚ် စကာ နဒဒှ် ဒၞာဲ ဒပ် ပၞာန် ရ။ ကောန်ၚာ် ၂ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ညးတအ် ဟွံမာန် အာ ဘာ ဏီ ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက်:''' ရုၚ်ဂဥုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဍေံ ဒေါအ် အာ ကမၠောန် ဟိုတ်နူ ဟွံမွဲ ကု ဂဥုဲ ကေုာံ လျှပ်စစ် ရ။
* '''ယဲ ကၠောအ်က္ဍ (Cholera):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၇၊ ယေမေန် ဒး ဆဵု ဂဗ ကု ယဲ ကာလဝမ်း (Cholera) မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးတိ ရ။ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် က္တဵုဒှ် လက်သဏ် ယဲ ဂၞဴ အာ သကာတ်မြဟ် တုဲ မၞိဟ် လ္ၚီ ပြၚ် ညးတအ် ဒး ချိုတ် အာ ဟိုတ်နူ ဟွံကလိဂွံ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ဂဥုဲ ရ။&lt;ref&gt;WHO (2018). ''Cholera Outbreak in Yemen''. World Health Organization Report.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ပြသၞာ ဂၠးတိ ကေုာံ အနာဂတ် (Global Issues and Future) ==
အကာဲအရာ ဍုၚ် ယေမေန် လၟုဟ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ မဇၞော် အိုတ် သွက် ကုလသမဂ္ဂ (UN) ရ။
* '''ပြသၞာ ကောန်မၞိဟ်:''' UN လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ယေမေန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ အန္တရာယ် ကောန်မၞိဟ် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ မၞိဟ် ၈၀% ပြၚ် ညးတအ် မၚ် စၟဳ ဒၟံၚ် အရီုအဗၚ် စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။
* '''ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်:''' ဂကောံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ဟီု ဇီု သွက်ဂွံ ဒေါအ် ပၞာန် (Ceasefire) အကြာ ဒပ် ဟူသဳ ကေုာံ အလဵုအသဳ ယေမေန် ရ။ ၜိုန်ရ ပၞာန် ဍေံ ဍိုန် စှ်ေ အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ကီု လေဝ်، ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဍိုက်ပေၚ် ဂှ် ဍေံ ဟွံက္တဵုဒှ် ဏီ ပုဟ်။
* '''အနာဂတ် (Future):''' သွက်ဂွံ ကလေၚ် သြိုၚ် ပ္တန် ဍုၚ် ဏအ် မ္ဂး، ဍေံ သ္ဒး ကေတ် အခိၚ် ဗွဲမလအ် ကေုာံ သြန် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ဍုၚ် မ္ၚး ရ။ မၞိဟ် ယေမေန် တအ် ညးတအ် ဆက် အာတ်မိက် ဒၟံၚ် ညံၚ် ဂၠးတိ ဂွံ ကဵု အရီုအဗၚ် လတူ ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations (2021). ''Humanitarian Needs Overview: Yemen''. OCHA.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ဝင်၊ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ယေမေန် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=Yemen: The History and Crisis Explained}}

{{ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]]
* {{ill|သာနာ|en|Sanaa}} (Sanaa)
* {{ill|တကအ် အာရေဗဳယျာ|en|Arabian Peninsula}} (Arabian Peninsula)
* {{ill|အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ|en|Saudi Arabia}} (Saudi Arabia)
* {{ill|ယဲ ကာလဝမ်း|en|Cholera}} (Cholera)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Burrowes, R. D. (2010). ''Historical Dictionary of Yemen''. Rowman &amp; Littlefield. ISBN 978-0810855281.
* Al-Madhagi, A. (2012). ''Yemen and the United States: A Study of a Small Power and Super-State Relationship''. I.B. Tauris.
* Korotayev, A. (1995). ''Ancient Yemen''. Oxford University Press. ISBN 978-0199222377.
* Phillips, S. (2008). ''Yemen's Democracy Experiment in Regional Perspective''. Palgrave Macmillan.
* Mackintosh-Smith, T. (2000). ''Yemen: The Unknown Arabia''. Overlook Press. ISBN 978-1585671923.
* Clark, V. (2010). ''Yemen: Dancing on the Heads of Snakes''. Yale University Press.
* Dresch, P. (2000). ''A History of Modern Yemen''. Cambridge University Press.
* World Bank. (2022). ''Yemen's Economic Update''. Washington D.C.
* World Health Organization (WHO). (2018). ''Cholera Outbreak in Yemen''. Global Health Report.
* United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA). (2021). ''Humanitarian Needs Overview: Yemen''.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Yemen Yemen]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:ယေမေန်}}
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ယေမေန်]]
[[Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ ပလိုတ်]]
[[Category:လိက်ပရေၚ် သဇိုၚ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>3qx8s8qrwfkla6w0qfzj20p94l2rxm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10958</id>
    <revision>
      <id>54656</id>
      <timestamp>2026-05-08T15:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Navbox | name  = ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ | title = [[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]] အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ [[အာရှ]] (Countries in Asia) | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|80px|မြေပုံ အာရှ]]  | group1 = အာရ...&quot;</comment>
      <origin>54656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="aut31thzkwrppfddcp49xxheyu43ur6" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ
| title = [[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]] အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ [[အာရှ]] (Countries in Asia)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|80px|မြေပုံ အာရှ]]

| group1 = အာရှ ဗမံက်&lt;br/&gt;(East Asia)
| list1  = 
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ]]
* [[ကြုက်]]
* [[ဂျပါန်]]
* [[မောန်ဂဝ်လဳယျာ]]

| group2 = အာရှ အဂၞဲ&lt;br/&gt;(Southeast Asia)
| list2  = 
* [[ကမ္ဗောဒဳယျာ]]
* [[ဍုၚ်ဗၟာ|ဗၟာ (မန်မာ)]]
* [[ဗဳယေတ်နာမ်]]
* [[မလေယှာ]]
* [[သေံ|သေံ (ထာဲလာန်)]]
* [[သၚ်္ဂပူ]]
* {{ill|လာအဝ်|en|Laos}}
* {{ill|အေန်ဒဝ်နဳယှာ|en|Indonesia}}
* {{ill|ဖဳလိပ်ပဲါ|en|Philippines}}
* {{ill|ဘရူနိုင်း|en|Brunei}}
* {{ill|တီမော-လက်စ်တေ|en|East Timor}}

| group3 = အာရှ သၠုၚ်ကျာ&lt;br/&gt;(South Asia)
| list3  = 
* [[အိန္ဒိယ]]
* [[ပါကစ္စတာန်]]
* [[အာဖဂါန်နစ္စတာန်]]
* [[ဗၚ်္ဂလာဒေတ်]]
* [[သဳရိလၚ်္ကာ]]
* {{ill|နဳပေါ|en|Nepal}}
* {{ill|ဘူတာန်|en|Bhutan}}
* {{ill|မာလဒိုက်|en|Maldives}}

| group4 = အာရှ လဒေါဝ်&lt;br/&gt;(Central Asia)
| list4  = 
* [[ကာဇက်သတာန်]]
* {{ill|ဥဇဗေကစ္စတာန်|en|Uzbekistan}}
* {{ill|တာဂျဳကစ္စတာန်|en|Tajikistan}}
* {{ill|တာ့ခ်မင်နစ္စတာန်|en|Turkmenistan}}
* {{ill|ကာဂျစ္စတာန်|en|Kyrgyzstan}}

| group5 = အာရှ ပလိုတ်&lt;br/&gt;(Western Asia)
| list5  = 
* [[အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ]]
* [[အဳဂျေပ်]] (ကရေက် သဳနိုၚ်)
* [[အဳရာန်]]
* [[ယေမေန်]]
* {{ill|အဳရတ်|en|Iraq}}
* {{ill|အဳသရေလ|en|Israel}}
* {{ill|ဆီးရီးယား|en|Syria}}
* {{ill|ဂျော်ဒန်|en|Jordan}}
* {{ill|လေဗနောန်|en|Lebanon}}
* {{ill|ပလေတ်သတာန်|en|State of Palestine}}
* {{ill|အဝ်မာန်|en|Oman}}
* {{ill|အာရပ်အာစဳမရေတ်|en|United Arab Emirates}}
* {{ill|ကာတာ|en|Qatar}}
* {{ill|ဘာရိန်း|en|Bahrain}}
* {{ill|ကူဝိတ်|en|Kuwait}}
* {{ill|တူရကဳ|en|Turkey}} (ကရေက် အာရှ)
* {{ill|သိုက်ပရပ်|en|Cyprus}}
* {{ill|အာမေးနီးယား|en|Armenia}}
* {{ill|အဇာဘိုင်ဂျန်|en|Azerbaijan}}
* {{ill|ဂျော်ဂျီယာ|en|Georgia (country)}}

| group6 = အာရှ သၟဝ်ကျာ&lt;br/&gt;(North Asia)
| list6  = 
* {{ill|ရုရှား|en|Russia}} (ကရေက် သိုက်ဗဳရဳယျာ)

| below = 
* '''[[:Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ|ကဏ္ဍ: ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ]]'''
* '''[[:Category:အာရှ|ကဏ္ဍ: အာရှ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aut31thzkwrppfddcp49xxheyu43ur6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54657</id>
      <parentid>54656</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="9omrsnvc3jobysw2bxke44zx2htsvht" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ
| title = [[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]] အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ [[အာရှ]] (Countries in Asia)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|80px|မြေပုံ အာရှ]]

| group1 = အာရှ ဗမံက်&lt;br/&gt;(East Asia)
| list1  = 
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ]]
* [[ကြုက်]]
* [[ဂျပါန်]]
* [[မောန်ဂဝ်လဳယျာ]]

| group2 = အာရှ အဂၞဲ&lt;br/&gt;(Southeast Asia)
| list2  = 
* [[ကမ္ဗောဒဳယျာ]]
* [[ဍုၚ်ဗၟာ|ဗၟာ (မန်မာ)]]
* [[ဗဳယေတ်နာမ်]]
* [[မလေယှာ]]
* [[သေံ|သေံ (ထာဲလာန်)]]
* [[သၚ်္ဂပူ]]
* {{ill|လာအဝ်|en|Laos}}
* {{ill|အေန်ဒဝ်နဳယှာ|en|Indonesia}}
* {{ill|ဖဳလိပ်ပဲါ|en|Philippines}}
* {{ill|ဘရူနိုင်း|en|Brunei}}
* {{ill|တီမော-လက်စ်တေ|en|East Timor}}

| group3 = အာရှ သၠုၚ်ကျာ&lt;br/&gt;(South Asia)
| list3  = 
* [[အိန္ဒိယ]]
* [[ပါကစ္စတာန်]]
* [[အာဖဂါန်နစ္စတာန်]]
* [[ဗၚ်္ဂလာဒေတ်]]
* [[သဳရိလၚ်္ကာ]]
* {{ill|နဳပေါ|en|Nepal}}
* {{ill|ဘူတာန်|en|Bhutan}}
* {{ill|မာလဒိုက်|en|Maldives}}

| group4 = အာရှ လဒေါဝ်&lt;br/&gt;(Central Asia)
| list4  = 
* [[ကာဇက်သတာန်]]
* {{ill|ဥဇဗေကစ္စတာန်|en|Uzbekistan}}
* {{ill|တာဂျဳကစ္စတာန်|en|Tajikistan}}
* {{ill|တာ့ခ်မင်နစ္စတာန်|en|Turkmenistan}}
* {{ill|ကာဂျစ္စတာန်|en|Kyrgyzstan}}

| group5 = အာရှ ပလိုတ်&lt;br/&gt;(Western Asia)
| list5  = 
* [[အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ]]
* [[အဳဂျေပ်]] (ကရေက် သဳနိုၚ်)
* [[အဳရာန်]]
* [[ယေမေန်]]
* {{ill|အဳရတ်|en|Iraq}}
* {{ill|အဳသရေလ|en|Israel}}
* {{ill|သဳရဳယျာ|en|Syria}}
* {{ill|ဂျော်ဒန်|en|Jordan}}
* {{ill|လေဗနောန်|en|Lebanon}}
* {{ill|ပလေတ်သတာန်|en|State of Palestine}}
* {{ill|အဝ်မာန်|en|Oman}}
* {{ill|အာရပ်အာစဳမရေတ်|en|United Arab Emirates}}
* {{ill|ကာတာ|en|Qatar}}
* {{ill|ဘာရိန်း|en|Bahrain}}
* {{ill|ကူဝိတ်|en|Kuwait}}
* {{ill|တူရကဳ|en|Turkey}} (ကရေက် အာရှ)
* {{ill|သိုက်ပရပ်|en|Cyprus}}
* {{ill|အာမေးနီးယား|en|Armenia}}
* {{ill|အဇာဘိုင်ဂျန်|en|Azerbaijan}}
* {{ill|ဂျော်ဂျီယာ|en|Georgia (country)}}

| group6 = အာရှ သၟဝ်ကျာ&lt;br/&gt;(North Asia)
| list6  = 
* {{ill|ရုရှာ|en|Russia}} (ကရေက် သိုက်ဗဳရဳယျာ)

| below = 
* '''[[:Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ|ကဏ္ဍ: ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ]]'''
* '''[[:Category:အာရှ|ကဏ္ဍ: အာရှ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9omrsnvc3jobysw2bxke44zx2htsvht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54658</id>
      <parentid>54657</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="mo26x9iurb2e1rbmevx7szvcpg69071" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ
| title = [[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]] အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ [[အာရှ]] (Countries in Asia)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|80px|မြေပုံ အာရှ]]

| group1 = အာရှ ဗမံက်&lt;br/&gt;(East Asia)
| list1  = 
* [[ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ|ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ]]
* [[ကြုက်]]
* [[ဂျပါန်]]
* [[မောန်ဂဝ်လဳယျာ]]

| group2 = အာရှ အဂၞဲ&lt;br/&gt;(Southeast Asia)
| list2  = 
* [[ကမ္ဗောဒဳယျာ]]
* [[ဍုၚ်ဗၟာ|ဗၟာ (မန်မာ)]]
* [[ဗဳယေတ်နာမ်]]
* [[မလေယှာ]]
* [[သေံ|သေံ (ထာဲလာန်)]]
* [[သၚ်္ဂပူ]]
* {{ill|လာအဝ်|en|Laos}}
* {{ill|အေန်ဒဝ်နဳယှာ|en|Indonesia}}
* {{ill|ဖဳလိပ်ပဲါ|en|Philippines}}
* {{ill|ဘရူနိုင်း|en|Brunei}}
* {{ill|တီမော-လက်စ်တေ|en|East Timor}}

| group3 = အာရှ သၠုၚ်ကျာ&lt;br/&gt;(South Asia)
| list3  = 
* [[အိန္ဒိယ]]
* [[ပါကစ္စတာန်]]
* [[အာဖဂါန်နစ္စတာန်]]
* [[ဗၚ်္ဂလာဒေတ်]]
* [[သဳရိလၚ်္ကာ]]
* {{ill|နဳပေါ|en|Nepal}}
* {{ill|ဘူတာန်|en|Bhutan}}
* {{ill|မာလဒိုက်|en|Maldives}}

| group4 = အာရှ လဒေါဝ်&lt;br/&gt;(Central Asia)
| list4  = 
* [[ကာဇက်သတာန်]]
* {{ill|ဥဇဗေကစ္စတာန်|en|Uzbekistan}}
* {{ill|တာဂျဳကစ္စတာန်|en|Tajikistan}}
* {{ill|တာ့ခ်မင်နစ္စတာန်|en|Turkmenistan}}
* {{ill|ကာဂျစ္စတာန်|en|Kyrgyzstan}}

| group5 = အာရှ ပလိုတ်&lt;br/&gt;(Western Asia)
| list5  = 
* [[အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ]]
* [[အဳဂျေပ်]] (ကရေက် သဳနိုၚ်)
* [[အဳရာန်]]
* [[ယေမေန်]]
* {{ill|အဳရတ်|en|Iraq}}
* {{ill|အဳသရေလ|en|Israel}}
* {{ill|သဳရဳယျာ|en|Syria}}
* {{ill|ဂျော်ဒန်|en|Jordan}}
* {{ill|လေဗနောန်|en|Lebanon}}
* {{ill|ပလေတ်သတာန်|en|State of Palestine}}
* {{ill|အဝ်မာန်|en|Oman}}
* {{ill|အာရပ်အာစဳမရေတ်|en|United Arab Emirates}}
* {{ill|ကာတာ|en|Qatar}}
* {{ill|ဘာရိန်း|en|Bahrain}}
* {{ill|ကူဝိတ်|en|Kuwait}}
* {{ill|တူရကဳ|en|Turkey}} (ကရေက် အာရှ)
* {{ill|သိုက်ပရပ်|en|Cyprus}}
* {{ill|အာမေးနီးယား|en|Armenia}}
* {{ill|အဇာဘိုင်ဂျန်|en|Azerbaijan}}
* {{ill|ဂျော်ဂျီယာ|en|Georgia (country)}}

| group6 = အာရှ သၟဝ်ကျာ&lt;br/&gt;(North Asia)
| list6  = 
* {{ill|ရုရှာ|en|Russia}} (ကရေက် သိုက်ဗဳရဳယျာ)

| below = 
* '''[[:Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ|ကဏ္ဍ: ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ]]'''
* '''[[:Category:အာရှ|ကဏ္ဍ: အာရှ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mo26x9iurb2e1rbmevx7szvcpg69071</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54659</id>
      <parentid>54658</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="83pwmvbfvlgr88hbhr28c3ddjx3zytc" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ
| title = [[wikt:mnw:ဍုၚ်|ဍုၚ်]] အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ [[အာရှ]] (Countries in Asia)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|80px|မြေပုံ အာရှ]]

| group1 = အာရှ ဗမံက်&lt;br/&gt;(East Asia)
| list1  = 
* [[ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ|ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]
* [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ]]
* [[ကြုက်]]
* [[ဂျပါန်]]
* [[မောန်ဂဝ်လဳယျာ]]

| group2 = အာရှ အဂၞဲ&lt;br/&gt;(Southeast Asia)
| list2  = 
* [[ကမ္ဗောဒဳယျာ]]
* [[ဍုၚ်ဗၟာ|ဗၟာ (မန်မာ)]]
* [[ဗဳယေတ်နာမ်]]
* [[မလေယှာ]]
* [[သေံ|သေံ (ထာဲလာန်)]]
* [[သၚ်္ဂပူ]]
* {{ill|လာအဝ်|en|Laos}}
* {{ill|အေန်ဒဝ်နဳယှာ|en|Indonesia}}
* {{ill|ဖဳလိပ်ပဲါ|en|Philippines}}
* {{ill|ဘရူနိုင်း|en|Brunei}}
* {{ill|တီမော-လက်စ်တေ|en|East Timor}}

| group3 = အာရှ သၠုၚ်ကျာ&lt;br/&gt;(South Asia)
| list3  = 
* [[အိန္ဒိယ]]
* [[ပါကစ္စတာန်]]
* [[အာဖဂါန်နစ္စတာန်]]
* [[ဗၚ်္ဂလာဒေတ်]]
* [[သဳရိလၚ်္ကာ]]
* {{ill|နဳပေါ|en|Nepal}}
* {{ill|ဘူတာန်|en|Bhutan}}
* {{ill|မာလဒိုက်|en|Maldives}}

| group4 = အာရှ လဒေါဝ်&lt;br/&gt;(Central Asia)
| list4  = 
* [[ကာဇက်သတာန်]]
* {{ill|ဥဇဗေကစ္စတာန်|en|Uzbekistan}}
* {{ill|တာဂျဳကစ္စတာန်|en|Tajikistan}}
* {{ill|တာ့ခ်မင်နစ္စတာန်|en|Turkmenistan}}
* {{ill|ကာဂျစ္စတာန်|en|Kyrgyzstan}}

| group5 = အာရှ ပလိုတ်&lt;br/&gt;(Western Asia)
| list5  = 
* [[အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ]]
* [[အဳဂျေပ်]] (ကရေက် သဳနိုၚ်)
* [[အဳရာန်]]
* [[ယေမေန်]]
* {{ill|အဳရတ်|en|Iraq}}
* {{ill|အဳသရေလ|en|Israel}}
* {{ill|သဳရဳယျာ|en|Syria}}
* {{ill|ဂျော်ဒန်|en|Jordan}}
* {{ill|လေဗနောန်|en|Lebanon}}
* {{ill|ပလေတ်သတာန်|en|State of Palestine}}
* {{ill|အဝ်မာန်|en|Oman}}
* {{ill|အာရပ်အာစဳမရေတ်|en|United Arab Emirates}}
* {{ill|ကာတာ|en|Qatar}}
* {{ill|ဘာရိန်း|en|Bahrain}}
* {{ill|ကူဝိတ်|en|Kuwait}}
* {{ill|တူရကဳ|en|Turkey}} (ကရေက် အာရှ)
* {{ill|သိုက်ပရပ်|en|Cyprus}}
* {{ill|အာမေးနီးယား|en|Armenia}}
* {{ill|အဇာဘိုင်ဂျန်|en|Azerbaijan}}
* {{ill|ဂျော်ဂျီယာ|en|Georgia (country)}}

| group6 = အာရှ သၟဝ်ကျာ&lt;br/&gt;(North Asia)
| list6  = 
* {{ill|ရုရှာ|en|Russia}} (ကရေက် သိုက်ဗဳရဳယျာ)

| below = 
* '''[[:Category:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ|ကဏ္ဍ: ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ]]'''
* '''[[:Category:အာရှ|ကဏ္ဍ: အာရှ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>83pwmvbfvlgr88hbhr28c3ddjx3zytc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10959</id>
    <redirect title="ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ" />
    <revision>
      <id>54661</id>
      <timestamp>2026-05-08T15:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ]] ဇရေင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]</comment>
      <origin>54661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="cadl6d8kgxhw6dsellnn1m05fdmc09g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]]</text>
      <sha1>cadl6d8kgxhw6dsellnn1m05fdmc09g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10960</id>
    <redirect title="ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ" />
    <revision>
      <id>54665</id>
      <timestamp>2026-05-08T15:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]] ဇရေင် [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]]</comment>
      <origin>54665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="p77c1jz6vl1vd4d9oee14tn654csqfp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]]</text>
      <sha1>p77c1jz6vl1vd4d9oee14tn654csqfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မလေရှာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10961</id>
    <redirect title="မလေဝ်ယှာ" />
    <revision>
      <id>54670</id>
      <timestamp>2026-05-08T15:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[မလေရှာ]] ဇရေင် [[မလေဝ်ယှာ]]</comment>
      <origin>54670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="7nv59p3c9ggux8lfi4n0ylh3ebhtq3n" xml:space="preserve">#REDIRECT [[မလေဝ်ယှာ]]</text>
      <sha1>7nv59p3c9ggux8lfi4n0ylh3ebhtq3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၅. မေ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10962</id>
    <revision>
      <id>54671</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''၁၅ မေ'''၊ {{ill|တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Families}} (International Day of Families)  * '''၁၈၈၉''' – '''[[တာဝါ အဳဖေဝ်]]''' မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် [[ပါရဳ]] ဂှ် ပံက် လဝ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂွံ လုပ် ဗဵု လ္...&quot;</comment>
      <origin>54671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1840" sha1="g2pm6kt7n0qa6y35mwyw6ido3ojjs6r" xml:space="preserve">'''၁၅ မေ'''၊ {{ill|တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Families}} (International Day of Families)

* '''၁၈၈၉''' – '''[[တာဝါ အဳဖေဝ်]]''' မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် [[ပါရဳ]] ဂှ် ပံက် လဝ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂွံ လုပ် ဗဵု လ္ၚတ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
* '''၁၉၀၅''' – ဍုင် '''[[လာတ်သ် ဗေဂါတ်သ်]]''' (Las Vegas) မဒှ် ဍုင် ပြာကတ် ကု ပရေင် ဝေင် လံင် ဖေက် မွဲ ပ္ဍဲ [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] ဂှ် စ သြိုင် ပ္တန် လဝ် ရ။
* '''၁၉၂၈''' – ရုပ် ကာတွန် '''[[မိက္ကဳ မောက်သ်]]''' (Mickey Mouse) ကေုာံ မိန်နဳ မောက်သ် (Minnie Mouse) ဂှ် ပါလုပ် ထ္ၜး ပျး လဝ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ကာတွန် ''Plane Crazy'' ရ။
* '''၁၉၄၀''' – ဆေင် စၞစ ပြဟ် '''[[မက်ဒဝ်နယ်]]''' (McDonald's) အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဂှ် ပံက် လဝ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာလဳဖဝ်နဳယျာ ရ။

'''မၞိဟ် မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်:''' {{ill|ပဳယေရ် ကျူရဳ|en|Pierre Curie}} (၁၈၅၉)
'''မၞိဟ် မစုတိ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်:''' {{ill|အေမလဳ ဒဳကေန်သန်|en|Emily Dickinson}} (၁၈၈၆)</text>
      <sha1>g2pm6kt7n0qa6y35mwyw6ido3ojjs6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10963</id>
    <revision>
      <id>54672</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၅ မေ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ...&quot;</comment>
      <origin>54672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25246" sha1="36ry6dy9qb3gqi5sxkskhqybr9pngcl" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၅ မေ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]|image=Family Portrait Silhouette.svg|caption=ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်|official_name=International Day of Families|nickname=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်|observedby=ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်|begins=၁၉၉၄|date=၁၅ မေ|frequency=လၟေၚ် သၞာံ (Annual)|relatedto={{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (၁၉၉၄)}}'''တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Families}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၅ ဂိတု [[မေ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/47/237) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်စပ် ကု သ္ၚိကၟိန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် အဓိက အိုတ် သွက် ဂကောံ မၞိဟ် (Society) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် (Demographic processes) မဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၈၀ တအ် ရ။

* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၃၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး (ECOSOC) ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ကေုာံ တၚ် နွံ ပၟိက် သ္ၚိကၟိန် ဂမၠိုၚ် ရ။
* '''သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
ကြဴနူ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ အံၚ်ဇၞး အာ တုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် မိက်ဂွံ မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဝွံ ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ လၟိုန် ရ။

* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၅ မေ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ရ။&lt;ref&gt;Macionis, J. J. (2012). ''Sociology''. Pearson Education.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-

* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ တအ် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ယဲ ဘဲ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောဝ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဗီုကဵု အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ ကောန်ၚာ် (Parental leave) ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ်:''' သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ ကု ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မဗတောန် လိက် မန် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မန် ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ် (Role of Family in Society) ==
သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တိုၚ် ခိုၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-

* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development):''' သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဘာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် ရ။ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် တီ ကေတ် ပရေၚ် ဆာန်၊ ပရေၚ် မၚ်မဲ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် (Moral values) နူကဵု မိမ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ဒြဟတ် (Emotional Support):''' ကာလ ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ မ္ဂး، သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ဇၞော် အိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် စီးပွားရေး (Economic Unit):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မကၠောန် ကမၠောန် မွဲ စွံ (ဥပမာ - ကမၠောန် ဗ္ၚ၊ ကမၠောန် သ္ၚိ) သွက်ဂွံ ဂယိုၚ် လမျီု ကေုာံ ပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ရ။&lt;ref&gt;Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Changing Family Structures in Modern Era) ==
ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ၊ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

* '''သ္ၚိကၟိန် ကောန် စဴ (Nuclear Family):''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ အာရှ)، မၞိဟ် တအ် ညးတအ် မံၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ، မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ညးသကအ် (Extended family) ရ။ ဆဂး လၟုဟ် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ညးတအ် မံၚ် ဆ မိမ ၜါ ကဵု ကောန် (Nuclear family) သၟး ဂၠိုၚ် ကၠုၚ် ရ။
* '''မိမ မွဲ တၠ (Single-parent Families):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပြး ခြာ သ္ၚိကၟိန် (Divorce) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ချိုတ် အာ တုဲ၊ လၟိဟ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု မိမ မွဲ တၠ ဓဝ် ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''သ္ၚိကၟိန် ညး ဇၞော် (Aging Families):''' ဟိုတ်နူ မၞိဟ် တအ် အာယုက် ဂၠိၚ် တိုန် တုဲ، ပရေၚ် မၚ်မဲ လဂူ လဇဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တာလျိုၚ် ဇၞော် မွဲ သွက် ကောန် ဇာတ် တအ် ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
!သၞာံ
!ပရူပရာ (Theme)
!တၚ် ရန်တၟအ်
|-
|၂၀၁၈
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ဍိုက်ပေၚ်
|သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ညံၚ် သ္ၚိကၟိန် သီုဖအိုတ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ်
|-
|၂၀၁၉
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ရာသဳဥတု
|သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဗီုလဵု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၀
|သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ်
|သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် သ္ၚိကၟိန် အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
|၂၀၂၁
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ
|သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဖဵု ပရဲ ကေုာံ အန္တရာယ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital) လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၂
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ် ဇၞော်
|ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization)
|-
|၂၀၂၃
|လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်
|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Demographic trends)
|-
|၂၀၂၄
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု
|ဖအောဝ် ဍိုက် သ္ၚိကၟိန် ညံၚ် ဂွံ စကာ စၞ ကေုာံ ဒြဟတ် မတန်တဴ
|}

== ၇။ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Families and Sustainable Development Goals) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။

* '''SDG ၁ (ပွမပလီု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်):''' သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု ပရေၚ် စီးပွားရေး ခိုဟ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ။
* '''SDG ၃ (ပရေၚ် ထတ်ယုက်):''' မိမ တအ် ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ စၞစ သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ):''' ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ကောန်ၚာ် မွဲ ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ဘာ ရ။
* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' ပွမပါ် ပရအ် တာလျိုၚ် ကမၠောန် သ္ၚိ ညဳသၟဟ် အကြာ တြုံ ကဵု ဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Facing Families) ==
သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။

* '''ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ စၞ ဟွံလုံလုံ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်၊ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ သြန် လုပ် ဍိုက်ပေၚ် တုဲ ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ စၞစ ဟွံလုံလုံ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ (Domestic Violence):''' လက်သဏ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပွမတက် ၜုၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် (ဗွဲတၟေၚ် လတူ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ်) ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် မၞိဟ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ร။ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် စိုတ် ဓါတ် ကောန်ၚာ် ဂွံ လီုလာ် အာ မာန် ရ။
* '''ပွမပြံၚ် ဒၞာဲ (Migration):''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် တုဲ، မိမ တအ် ဒး ပြံၚ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ဒး မံၚ် သ္ၚောဲ ခြာ နူ မိမ တအ် ร။
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
ဝှာင်:Family_Portrait_Silhouette.svg|ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်
ဝှာင်:Extended_family_in_village.jpg|သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် (Extended family) မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ ကေုာံ ကောန် စဴ
ဝှာင်:UN_General_Assembly_hall.jpg|ခန် ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။

* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ NGO တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကေုာံ ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ဓါတ်ရုပ် သ္ၚိကၟိန် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#DayOfFamilies` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ၜိုန်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေၚ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် ဓမ္မတာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပိုဲ ကီု လေဝ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန် မန် တအ် ညးတအ် စွံ ၚုဟ်မး လတူ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ သ္ၚိကၟိန် မန် တအ် ညးတအ် ကောံ ညးသကအ်၊ စ စၞ မွဲ စွံ၊ ကေုာံ အာ လ္ၚောဝ် ကျာ် ပ္ဍဲ ဘာ လကျာ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် မိပ်သၠောၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် (Future Outlook and Family Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ချူ ဇန် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

* '''အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ (Parental Leave):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ဖန် ညံၚ် မိမ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အခိၚ် သၠး ကမၠောန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မသၠး ဂၠံဂဝ် တၟိတၟိ ညံၚ် ဂွံ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကောန်ၚာ် (Early Childhood Care):''' ပွမထံက်ပၚ် သြန် သွက် ဘာ မူလတန် ကေုာံ ဒၞာဲ မၚ်မဲ ကောန်ၚာ် (Daycare) ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် မိမ မကၠောန် ကမၠောန် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ထံက်ပၚ် (Financial Support):''' သွက် သ္ၚိကၟိန် မဝါတ်ဂါတ် တအ်، ပရေၚ် ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် လၟေၚ် ဂိတု ဂှ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မဒး တိတ် နူ ဘာ ရ။&lt;ref&gt;Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN International Day of Families - Importance of Family}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[wikt:mnw:သ္ၚိကၟိန်|သ္ၚိကၟိန်]] (Family)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (1994)
* {{ill|တ္ၚဲ မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|Mother's Day}} (Mother's Day)
* {{ill|တ္ၚဲ မအံက် အလုံ ဂၠးတိ|en|Father's Day}} (Father's Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}

* United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Cherlin, A. J. (2010). ''Public and Private Families: An Introduction''. McGraw-Hill.
* Trask, B. S. (2010). ''Globalization and Families: Accelerated Systemic Social Change''. Springer.
* UNICEF. (2019). ''Family-Friendly Policies: Redesigning the Workplace of the Future''. UNICEF Report.
* World Health Organization. (2020). ''Guidelines on parenting interventions to prevent maltreatment and enhance parent–child relationships''.
* [[:en:International_Day_of_Families|International Day of Families]]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.</text>
      <sha1>36ry6dy9qb3gqi5sxkskhqybr9pngcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54673</id>
      <parentid>54672</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25226" sha1="2eng27e94cxmjdzavn1mfsf9cbxl4qp" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၅ မေ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]|image=Family Portrait Silhouette.svg|caption=ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်|official_name=International Day of Families|nickname=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်|observedby=ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်|begins=၁၉၉၄|date=၁၅ မေ|frequency=လၟေၚ် သၞာံ (Annual)|relatedto={{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (၁၉၉၄)}}'''တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Families}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၅ ဂိတု [[မေ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/47/237) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်စပ် ကု သ္ၚိကၟိန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် အဓိက အိုတ် သွက် ဂကောံ မၞိဟ် (Society) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ကေုာံ ပရေၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် (Demographic processes) မဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၈၀ တအ် ရ။

* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၃၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်(ECOSOC) ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ကေုာံ တၚ် နွံ ပၟိက် သ္ၚိကၟိန် ဂမၠိုၚ် ရ။
* '''သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
ကြဴနူ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ အံၚ်ဇၞး အာ တုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် မိက်ဂွံ မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဝွံ ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ လၟိုန် ရ။

* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၅ မေ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ရ။&lt;ref&gt;Macionis, J. J. (2012). ''Sociology''. Pearson Education.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-

* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ တအ် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ယဲ ဘဲ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောဝ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဗီုကဵု အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ ကောန်ၚာ် (Parental leave) ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ်:''' သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ ကု ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မဗတောန် လိက် မန် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မန် ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ် (Role of Family in Society) ==
သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တိုၚ် ခိုၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-

* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development):''' သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဘာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် ရ။ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် တီ ကေတ် ပရေၚ် ဆာန်၊ ပရေၚ် မၚ်မဲ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် (Moral values) နူကဵု မိမ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ဒြဟတ် (Emotional Support):''' ကာလ ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ မ္ဂး، သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ဇၞော် အိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်(Economic Unit):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မကၠောန် ကမၠောန် မွဲ စွံ (ဥပမာ - ကမၠောန် ဗ္ၚ၊ ကမၠောန် သ္ၚိ) သွက်ဂွံ ဂယိုၚ် လမျီု ကေုာံ ပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ရ။&lt;ref&gt;Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Changing Family Structures in Modern Era) ==
ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ၊ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

* '''သ္ၚိကၟိန် ကောန် စဴ (Nuclear Family):''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ အာရှ)، မၞိဟ် တအ် ညးတအ် မံၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ، မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ညးသကအ် (Extended family) ရ။ ဆဂး လၟုဟ် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ညးတအ် မံၚ် ဆ မိမ ၜါ ကဵု ကောန် (Nuclear family) သၟး ဂၠိုၚ် ကၠုၚ် ရ။
* '''မိမ မွဲ တၠ (Single-parent Families):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပြး ခြာ သ္ၚိကၟိန် (Divorce) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ချိုတ် အာ တုဲ၊ လၟိဟ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု မိမ မွဲ တၠ ဓဝ် ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''သ္ၚိကၟိန် ညး ဇၞော် (Aging Families):''' ဟိုတ်နူ မၞိဟ် တအ် အာယုက် ဂၠိၚ် တိုန် တုဲ، ပရေၚ် မၚ်မဲ လဂူ လဇဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တာလျိုၚ် ဇၞော် မွဲ သွက် ကောန် ဇာတ် တအ် ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
!သၞာံ
!ပရူပရာ (Theme)
!တၚ် ရန်တၟအ်
|-
|၂၀၁၈
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ဍိုက်ပေၚ်
|သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ညံၚ် သ္ၚိကၟိန် သီုဖအိုတ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ်
|-
|၂၀၁၉
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ရာသဳဥတု
|သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဗီုလဵု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၀
|သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ်
|သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် သ္ၚိကၟိန် အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
|၂၀၂၁
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ
|သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဖဵု ပရဲ ကေုာံ အန္တရာယ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital) လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၂
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ် ဇၞော်
|ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization)
|-
|၂၀၂၃
|လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်
|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Demographic trends)
|-
|၂၀၂၄
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု
|ဖအောဝ် ဍိုက် သ္ၚိကၟိန် ညံၚ် ဂွံ စကာ စၞ ကေုာံ ဒြဟတ် မတန်တဴ
|}

== ၇။ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Families and Sustainable Development Goals) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။

* '''SDG ၁ (ပွမပလီု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်):''' သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ခိုဟ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ။
* '''SDG ၃ (ပရေၚ် ထတ်ယုက်):''' မိမ တအ် ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ စၞစ သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ):''' ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ကောန်ၚာ် မွဲ ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ဘာ ရ။
* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' ပွမပါ် ပရအ် တာလျိုၚ် ကမၠောန် သ္ၚိ ညဳသၟဟ် အကြာ တြုံ ကဵု ဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Facing Families) ==
သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။

* '''ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ စၞ ဟွံလုံလုံ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်၊ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ သြန် လုပ် ဍိုက်ပေၚ် တုဲ ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ စၞစ ဟွံလုံလုံ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ (Domestic Violence):''' လက်သဏ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပွမတက် ၜုၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် (ဗွဲတၟေၚ် လတူ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ်) ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် မၞိဟ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ร။ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် စိုတ် ဓါတ် ကောန်ၚာ် ဂွံ လီုလာ် အာ မာန် ရ။
* '''ပွမပြံၚ် ဒၞာဲ (Migration):''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်လီုလာ် တုဲ، မိမ တအ် ဒး ပြံၚ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ဒး မံၚ် သ္ၚောဲ ခြာ နူ မိမ တအ် ร။
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
ဝှာင်:Family_Portrait_Silhouette.svg|ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်
ဝှာင်:Extended_family_in_village.jpg|သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် (Extended family) မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ ကေုာံ ကောန် စဴ
ဝှာင်:UN_General_Assembly_hall.jpg|ခန် ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။

* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ NGO တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကေုာံ ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ဓါတ်ရုပ် သ္ၚိကၟိန် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#DayOfFamilies` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ၜိုန်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေၚ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် ဓမ္မတာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပိုဲ ကီု လေဝ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန် မန် တအ် ညးတအ် စွံ ၚုဟ်မး လတူ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ သ္ၚိကၟိန် မန် တအ် ညးတအ် ကောံ ညးသကအ်၊ စ စၞ မွဲ စွံ၊ ကေုာံ အာ လ္ၚောဝ် ကျာ် ပ္ဍဲ ဘာ လကျာ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် မိပ်သၠောၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် (Future Outlook and Family Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ချူ ဇန် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

* '''အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ (Parental Leave):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ဖန် ညံၚ် မိမ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အခိၚ် သၠး ကမၠောန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မသၠး ဂၠံဂဝ် တၟိတၟိ ညံၚ် ဂွံ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကောန်ၚာ် (Early Childhood Care):''' ပွမထံက်ပၚ် သြန် သွက် ဘာ မူလတန် ကေုာံ ဒၞာဲ မၚ်မဲ ကောန်ၚာ် (Daycare) ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် မိမ မကၠောန် ကမၠောန် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ထံက်ပၚ် (Financial Support):''' သွက် သ္ၚိကၟိန် မဝါတ်ဂါတ် တအ်، ပရေၚ် ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် လၟေၚ် ဂိတု ဂှ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မဒး တိတ် နူ ဘာ ရ။&lt;ref&gt;Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN International Day of Families - Importance of Family}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[wikt:mnw:သ္ၚိကၟိန်|သ္ၚိကၟိန်]] (Family)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (1994)
* {{ill|တ္ၚဲ မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|Mother's Day}} (Mother's Day)
* {{ill|တ္ၚဲ မအံက် အလုံ ဂၠးတိ|en|Father's Day}} (Father's Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}

* United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Cherlin, A. J. (2010). ''Public and Private Families: An Introduction''. McGraw-Hill.
* Trask, B. S. (2010). ''Globalization and Families: Accelerated Systemic Social Change''. Springer.
* UNICEF. (2019). ''Family-Friendly Policies: Redesigning the Workplace of the Future''. UNICEF Report.
* World Health Organization. (2020). ''Guidelines on parenting interventions to prevent maltreatment and enhance parent–child relationships''.
* [[:en:International_Day_of_Families|International Day of Families]]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.</text>
      <sha1>2eng27e94cxmjdzavn1mfsf9cbxl4qp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54674</id>
      <parentid>54673</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25229" sha1="a4bwhtf5aswkwpxzmqdi851lqm503jw" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၅ မေ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]|image=Family Portrait Silhouette.svg|caption=ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်|official_name=International Day of Families|nickname=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်|observedby=ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်|begins=၁၉၉၄|date=၁၅ မေ|frequency=လၟေၚ် သၞာံ (Annual)|relatedto={{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (၁၉၉၄)}}'''တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Families}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၅ ဂိတု [[မေ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် သ္ဘင်သဳကၠဳ ဇၞော် (A/RES/47/237) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်စပ် ကု သ္ၚိကၟိန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် အဓိက အိုတ် သွက် ဂကောံ မၞိဟ် (Society) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ကေုာံ ပရေၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် (Demographic processes) မဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၈၀ တအ် ရ။

* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၃၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်(ECOSOC) ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် သ္ကိုပ် စၞောန်ဗ္ကန် ဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ကေုာံ တၚ် နွံ ပၟိက် သ္ၚိကၟိန် ဂမၠိုၚ် ရ။
* '''သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉، သ္ဘင်သဳကၠဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
ကြဴနူ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ အံၚ်ဇၞး အာ တုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် မိက်ဂွံ မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဝွံ ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ လၟိုန် ရ။

* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃၊ သ္ဘင်သဳကၠဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၅ မေ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ရ။&lt;ref&gt;Macionis, J. J. (2012). ''Sociology''. Pearson Education.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-

* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ တအ် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ယဲ ဘဲ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောဝ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဗီုကဵု အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ ကောန်ၚာ် (Parental leave) ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ်:''' သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ ကု ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မဗတောန် လိက် မန် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မန် ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ် (Role of Family in Society) ==
သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တိုၚ် ခိုၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-

* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development):''' သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဘာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် ရ။ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် တီ ကေတ် ပရေၚ် ဆာန်၊ ပရေၚ် မၚ်မဲ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် (Moral values) နူကဵု မိမ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ဒြဟတ် (Emotional Support):''' ကာလ ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ မ္ဂး، သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ဇၞော် အိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်(Economic Unit):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မကၠောန် ကမၠောန် မွဲ စွံ (ဥပမာ - ကမၠောန် ဗ္ၚ၊ ကမၠောန် သ္ၚိ) သွက်ဂွံ ဂယိုၚ် လမျီု ကေုာံ ပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ရ။&lt;ref&gt;Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Changing Family Structures in Modern Era) ==
ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ၊ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

* '''သ္ၚိကၟိန် ကောန် စဴ (Nuclear Family):''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ အာရှ)، မၞိဟ် တအ် ညးတအ် မံၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ، မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ညးသကအ် (Extended family) ရ။ ဆဂး လၟုဟ် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ညးတအ် မံၚ် ဆ မိမ ၜါ ကဵု ကောန် (Nuclear family) သၟး ဂၠိုၚ် ကၠုၚ် ရ။
* '''မိမ မွဲ တၠ (Single-parent Families):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပြး ခြာ သ္ၚိကၟိန် (Divorce) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ချိုတ် အာ တုဲ၊ လၟိဟ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု မိမ မွဲ တၠ ဓဝ် ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''သ္ၚိကၟိန် ညး ဇၞော် (Aging Families):''' ဟိုတ်နူ မၞိဟ် တအ် အာယုက် ဂၠိၚ် တိုန် တုဲ، ပရေၚ် မၚ်မဲ လဂူ လဇဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တာလျိုၚ် ဇၞော် မွဲ သွက် ကောန် ဇာတ် တအ် ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
!သၞာံ
!ပရူပရာ (Theme)
!တၚ် ရန်တၟအ်
|-
|၂၀၁၈
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ဍိုက်ပေၚ်
|သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ညံၚ် သ္ၚိကၟိန် သီုဖအိုတ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ်
|-
|၂၀၁၉
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ရာသဳဥတု
|သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဗီုလဵု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၀
|သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ်
|သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် သ္ၚိကၟိန် အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
|၂၀၂၁
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ
|သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဖဵု ပရဲ ကေုာံ အန္တရာယ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital) လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၂
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ် ဇၞော်
|ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization)
|-
|၂၀၂၃
|လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်
|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Demographic trends)
|-
|၂၀၂၄
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု
|ဖအောဝ် ဍိုက် သ္ၚိကၟိန် ညံၚ် ဂွံ စကာ စၞ ကေုာံ ဒြဟတ် မတန်တဴ
|}

== ၇။ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Families and Sustainable Development Goals) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။

* '''SDG ၁ (ပွမပလီု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်):''' သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ခိုဟ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ။
* '''SDG ၃ (ပရေၚ် ထတ်ယုက်):''' မိမ တအ် ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ စၞစ သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ):''' ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ကောန်ၚာ် မွဲ ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ဘာ ရ။
* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' ပွမပါ် ပရအ် တာလျိုၚ် ကမၠောန် သ္ၚိ ညဳသၟဟ် အကြာ တြုံ ကဵု ဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Facing Families) ==
သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။

* '''ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ စၞ ဟွံလုံလုံ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်၊ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ သြန် လုပ် ဍိုက်ပေၚ် တုဲ ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ စၞစ ဟွံလုံလုံ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ (Domestic Violence):''' လက်သဏ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပွမတက် ၜုၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် (ဗွဲတၟေၚ် လတူ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ်) ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် မၞိဟ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ร။ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် စိုတ် ဓါတ် ကောန်ၚာ် ဂွံ လီုလာ် အာ မာန် ရ။
* '''ပွမပြံၚ် ဒၞာဲ (Migration):''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်လီုလာ် တုဲ، မိမ တအ် ဒး ပြံၚ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ဒး မံၚ် သ္ၚောဲ ခြာ နူ မိမ တအ် ร။
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
ဝှာင်:Family_Portrait_Silhouette.svg|ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်
ဝှာင်:Extended_family_in_village.jpg|သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် (Extended family) မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ ကေုာံ ကောန် စဴ
ဝှာင်:UN_General_Assembly_hall.jpg|ခန် ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။

* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ NGO တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကေုာံ ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ဓါတ်ရုပ် သ္ၚိကၟိန် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#DayOfFamilies` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ၜိုန်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေၚ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် ဓမ္မတာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပိုဲ ကီု လေဝ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန် မန် တအ် ညးတအ် စွံ ၚုဟ်မး လတူ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ သ္ၚိကၟိန် မန် တအ် ညးတအ် ကောံ ညးသကအ်၊ စ စၞ မွဲ စွံ၊ ကေုာံ အာ လ္ၚောဝ် ကျာ် ပ္ဍဲ ဘာ လကျာ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် မိပ်သၠောၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် (Future Outlook and Family Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ချူ ဇန် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

* '''အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ (Parental Leave):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ဖန် ညံၚ် မိမ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အခိၚ် သၠး ကမၠောန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မသၠး ဂၠံဂဝ် တၟိတၟိ ညံၚ် ဂွံ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကောန်ၚာ် (Early Childhood Care):''' ပွမထံက်ပၚ် သြန် သွက် ဘာ မူလတန် ကေုာံ ဒၞာဲ မၚ်မဲ ကောန်ၚာ် (Daycare) ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် မိမ မကၠောန် ကမၠောန် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ထံက်ပၚ် (Financial Support):''' သွက် သ္ၚိကၟိန် မဝါတ်ဂါတ် တအ်، ပရေၚ် ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် လၟေၚ် ဂိတု ဂှ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မဒး တိတ် နူ ဘာ ရ။&lt;ref&gt;Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN International Day of Families - Importance of Family}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[wikt:mnw:သ္ၚိကၟိန်|သ္ၚိကၟိန်]] (Family)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (1994)
* {{ill|တ္ၚဲ မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|Mother's Day}} (Mother's Day)
* {{ill|တ္ၚဲ မအံက် အလုံ ဂၠးတိ|en|Father's Day}} (Father's Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}

* United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Cherlin, A. J. (2010). ''Public and Private Families: An Introduction''. McGraw-Hill.
* Trask, B. S. (2010). ''Globalization and Families: Accelerated Systemic Social Change''. Springer.
* UNICEF. (2019). ''Family-Friendly Policies: Redesigning the Workplace of the Future''. UNICEF Report.
* World Health Organization. (2020). ''Guidelines on parenting interventions to prevent maltreatment and enhance parent–child relationships''.
* [[:en:International_Day_of_Families|International Day of Families]]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.</text>
      <sha1>a4bwhtf5aswkwpxzmqdi851lqm503jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54675</id>
      <parentid>54674</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>54675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25545" sha1="iabt0t3r460563893n0a11ohv13p7aa" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၅ မေ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]|image=Family Portrait Silhouette.svg|caption=ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်|official_name=International Day of Families|nickname=တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်|observedby=ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်|begins=၁၉၉၄|date=၁၅ မေ|frequency=လၟေၚ် သၞာံ (Annual)|relatedto={{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (၁၉၉၄)}}'''တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Families}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၅ ဂိတု [[မေ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် သ္ဘင်သဳကၠဳ ဇၞော် (A/RES/47/237) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်စပ် ကု သ္ၚိကၟိန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် အဓိက အိုတ် သွက် ဂကောံ မၞိဟ် (Society) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ကေုာံ ပရေၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် (Demographic processes) မဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၈၀ တအ် ရ။

* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၃၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်(ECOSOC) ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် သ္ကိုပ် စၞောန်ဗ္ကန် ဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ကေုာံ တၚ် နွံ ပၟိက် သ္ၚိကၟိန် ဂမၠိုၚ် ရ။
* '''သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉، သ္ဘင်သဳကၠဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
ကြဴနူ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ အံၚ်ဇၞး အာ တုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် မိက်ဂွံ မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဝွံ ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ လၟိုန် ရ။

* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃၊ သ္ဘင်သဳကၠဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/47/237 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၅ မေ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ရ။&lt;ref&gt;Macionis, J. J. (2012). ''Sociology''. Pearson Education.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-

* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ တအ် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ယဲ ဘဲ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောဝ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဗီုကဵု အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ ကောန်ၚာ် (Parental leave) ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ်:''' သ္ၚိကၟိန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ ကု ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မဗတောန် လိက် မန် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မန် ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ် (Role of Family in Society) ==
သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တိုၚ် ခိုၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-

* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development):''' သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဘာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် ရ။ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် တီ ကေတ် ပရေၚ် ဆာန်၊ ပရေၚ် မၚ်မဲ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် (Moral values) နူကဵု မိမ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ဒြဟတ် (Emotional Support):''' ကာလ ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ မ္ဂး، သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ဇၞော် အိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်(Economic Unit):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မကၠောန် ကမၠောန် မွဲ စွံ (ဥပမာ - ကမၠောန် ဗ္ၚ၊ ကမၠောန် သ္ၚိ) သွက်ဂွံ ဂယိုၚ် လမျီု ကေုာံ ပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ရ။&lt;ref&gt;Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Changing Family Structures in Modern Era) ==
ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ၊ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

* '''သ္ၚိကၟိန် ကောန် စဴ (Nuclear Family):''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ အာရှ)، မၞိဟ် တအ် ညးတအ် မံၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ، မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ညးသကအ် (Extended family) ရ။ ဆဂး လၟုဟ် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ညးတအ် မံၚ် ဆ မိမ ၜါ ကဵု ကောန် (Nuclear family) သၟး ဂၠိုၚ် ကၠုၚ် ရ။
* '''မိမ မွဲ တၠ (Single-parent Families):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပြး ခြာ သ္ၚိကၟိန် (Divorce) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ချိုတ် အာ တုဲ၊ လၟိဟ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု မိမ မွဲ တၠ ဓဝ် ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''သ္ၚိကၟိန် ညး ဇၞော် (Aging Families):''' ဟိုတ်နူ မၞိဟ် တအ် အာယုက် ဂၠိၚ် တိုန် တုဲ، ပရေၚ် မၚ်မဲ လဂူ လဇဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တာလျိုၚ် ဇၞော် မွဲ သွက် ကောန် ဇာတ် တအ် ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
!သၞာံ
!ပရူပရာ (Theme)
!တၚ် ရန်တၟအ်
|-
|၂၀၁၈
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ဍိုက်ပေၚ်
|သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ညံၚ် သ္ၚိကၟိန် သီုဖအိုတ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ်
|-
|၂၀၁၉
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ရာသဳဥတု
|သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဗီုလဵု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၀
|သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ်
|သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် သ္ၚိကၟိန် အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
|၂၀၂၁
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ
|သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဖဵု ပရဲ ကေုာံ အန္တရာယ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital) လတူ သ္ၚိကၟိန်
|-
|၂၀၂၂
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ် ဇၞော်
|ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization)
|-
|၂၀၂၃
|လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်
|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Demographic trends)
|-
|၂၀၂၄
|သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု
|ဖအောဝ် ဍိုက် သ္ၚိကၟိန် ညံၚ် ဂွံ စကာ စၞ ကေုာံ ဒြဟတ် မတန်တဴ
|}

== ၇။ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Families and Sustainable Development Goals) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။

* '''SDG ၁ (ပွမပလီု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်):''' သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ခိုဟ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ။
* '''SDG ၃ (ပရေၚ် ထတ်ယုက်):''' မိမ တအ် ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ စၞစ သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ):''' ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ကောန်ၚာ် မွဲ ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ဘာ ရ။
* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' ပွမပါ် ပရအ် တာလျိုၚ် ကမၠောန် သ္ၚိ ညဳသၟဟ် အကြာ တြုံ ကဵု ဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Facing Families) ==
သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။

* '''ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ စၞ ဟွံလုံလုံ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်၊ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ သြန် လုပ် ဍိုက်ပေၚ် တုဲ ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ စၞစ ဟွံလုံလုံ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ (Domestic Violence):''' လက်သဏ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပွမတက် ၜုၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် (ဗွဲတၟေၚ် လတူ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ်) ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် မၞိဟ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ร။ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် စိုတ် ဓါတ် ကောန်ၚာ် ဂွံ လီုလာ် အာ မာန် ရ။
* '''ပွမပြံၚ် ဒၞာဲ (Migration):''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်လီုလာ် တုဲ، မိမ တအ် ဒး ပြံၚ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ဒး မံၚ် သ္ၚောဲ ခြာ နူ မိမ တအ် ร။
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
ဝှာင်:Family_Portrait_Silhouette.svg|ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်
ဝှာင်:Extended_family_in_village.jpg|သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် (Extended family) မၞုံ ကု လဂူ လဇဗြဴ ကေုာံ ကောန် စဴ
ဝှာင်:UN_General_Assembly_hall.jpg|ခန် ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။

* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ NGO တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကေုာံ ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ဓါတ်ရုပ် သ္ၚိကၟိန် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#DayOfFamilies` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ၜိုန်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေၚ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် ဓမ္မတာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပိုဲ ကီု လေဝ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန် မန် တအ် ညးတအ် စွံ ၚုဟ်မး လတူ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ သ္ၚိကၟိန် မန် တအ် ညးတအ် ကောံ ညးသကအ်၊ စ စၞ မွဲ စွံ၊ ကေုာံ အာ လ္ၚောဝ် ကျာ် ပ္ဍဲ ဘာ လကျာ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် မိပ်သၠောၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် (Future Outlook and Family Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ချူ ဇန် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

* '''အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ (Parental Leave):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ဖန် ညံၚ် မိမ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အခိၚ် သၠး ကမၠောန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မသၠး ဂၠံဂဝ် တၟိတၟိ ညံၚ် ဂွံ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကောန်ၚာ် (Early Childhood Care):''' ပွမထံက်ပၚ် သြန် သွက် ဘာ မူလတန် ကေုာံ ဒၞာဲ မၚ်မဲ ကောန်ၚာ် (Daycare) ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် မိမ မကၠောန် ကမၠောန် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ထံက်ပၚ် (Financial Support):''' သွက် သ္ၚိကၟိန် မဝါတ်ဂါတ် တအ်، ပရေၚ် ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် လၟေၚ် ဂိတု ဂှ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မဒး တိတ် နူ ဘာ ရ။&lt;ref&gt;Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN International Day of Families - Importance of Family}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[wikt:mnw:သ္ၚိကၟိန်|သ္ၚိကၟိန်]] (Family)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Year of the Family}} (1994)
* {{ill|တ္ၚဲ မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|Mother's Day}} (Mother's Day)
* {{ill|တ္ၚဲ မအံက် အလုံ ဂၠးတိ|en|Father's Day}} (Father's Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}

* United Nations. (1993). ''Resolution adopted by the General Assembly 47/237. International Year of the Family''. UN Documents.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Cherlin, A. J. (2010). ''Public and Private Families: An Introduction''. McGraw-Hill.
* Trask, B. S. (2010). ''Globalization and Families: Accelerated Systemic Social Change''. Springer.
* UNICEF. (2019). ''Family-Friendly Policies: Redesigning the Workplace of the Future''. UNICEF Report.
* World Health Organization. (2020). ''Guidelines on parenting interventions to prevent maltreatment and enhance parent–child relationships''.
* [[:en:International_Day_of_Families|International Day of Families]]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ}} [[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]] [[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]] [[Category:သ္ၚိကၟိန်]] [[Category:ဂိတု မေ]]</text>
      <sha1>iabt0t3r460563893n0a11ohv13p7aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10964</id>
    <revision>
      <id>54676</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Navbox | name  = တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် | title = [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိဂမၠိုၚ် (UN International Days) | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist  | group1 = ဇန်နဝါရဳ - မာတ် | list1  =  * {{ill|...&quot;</comment>
      <origin>54676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3738" sha1="i0lxitpz3xpdyxcv1l6k4i1jxhrq4na" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်
| title = [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိဂမၠိုၚ် (UN International Days)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1 = ဇန်နဝါရဳ - မာတ်
| list1  = 
* {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Education}} (၂၄ ဇန်နဝါရဳ)
* {{ill|တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ|en|International Day of Women and Girls in Science}} (၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ)
* {{ill|တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Mother Language Day}} (၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ)
* {{ill|တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (၈ မာတ်)
* {{ill|တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Happiness}} (၂၀ မာတ်)

| group2 = ဧပြဳ - ဂျောန်
| list2  = 
* {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Health Day}} (၇ ဧပြဳ)
* [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (၁၅ မေ)
* {{ill|တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development}} (၂၁ မေ)
* {{ill|တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ|en|World Environment Day}} (၅ ဂျောန်)
* {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Innocent Children Victims of Aggression}} (၄ ဂျောန်)
* {{ill|တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|World Refugee Day}} (၂၀ ဂျောန်)

| group3 = ဂျူလာၚ် - သေပ်တေမ်ဗါ
| list3  = 
* {{ill|တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Population Day}} (၁၁ ဂျူလာၚ်)
* {{ill|တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Day}} (၁၂ ဩဂုတ်)
* {{ill|တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Humanitarian Day}} (၁၉ ဩဂုတ်)
* {{ill|တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Peace}} (၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ)

| group4 = အံက်တဝ်ဗါ - ဒဳဇြေမ်ဗါ
| list4  = 
* {{ill|တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ|en|World Teachers' Day}} (၅ အံက်တဝ်ဗါ)
* {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of the Girl Child}} (၁၁ အံက်တဝ်ဗါ)
* {{ill|တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Day}} (၂၄ အံက်တဝ်ဗါ)
* {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Children's Day}} (၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ)
* {{ill|တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်|en|Human Rights Day}} (၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ)

| below = 
* '''[[:Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ|ကဏ္ဍ: တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]'''
* '''[[:Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်|ကဏ္ဍ: တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0lxitpz3xpdyxcv1l6k4i1jxhrq4na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10965</id>
    <revision>
      <id>54677</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Category definition | title       = တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိဂမၠိုၚ် | description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ''' (International observances)၊ တ္ၚဲ အခ...&quot;</comment>
      <origin>54677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="iuumri5r0px95sgy1n85t06jyg809mv" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိဂမၠိုၚ်
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ''' (International observances)၊ တ္ၚဲ အခန်အနာ ကေုာံ တ္ၚဲ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] ကေုာံ ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ တၞဟ် တအ် ရ။
}}

{{Cat main|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ}}

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ် ကမၠောန် အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ]]</text>
      <sha1>iuumri5r0px95sgy1n85t06jyg809mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10966</id>
    <revision>
      <id>54678</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Category definition | title       = တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် | description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ တ္ၚဲ အခန်အနာ မဆေၚ်စပ် ကု '''တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ''' မ...&quot;</comment>
      <origin>54678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="836" sha1="qirqiwir1ytg17a66b6j3vhip0lfyc0" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ တ္ၚဲ အခန်အနာ မဆေၚ်စပ် ကု '''တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ''' မလလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ရ။
}}

{{Cat main|ကုလသမဂ္ဂ}}

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ]]</text>
      <sha1>qirqiwir1ytg17a66b6j3vhip0lfyc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10967</id>
    <revision>
      <id>54679</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သၞာံ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}} {{Infobox event | title = သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ | image = UN General Assembly hall.jpg | caption = ခန် ကောံသီ...&quot;</comment>
      <origin>54679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23047" sha1="c5uu92329f6asdfx1dt86lh016foqip" xml:space="preserve">{{Short description|သၞာံ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန်}}
{{Infobox event
| title = သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ
| image = UN General Assembly hall.jpg
| caption = ခန် ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် သၞာံ သ္ၚိကၟိန်
| official_name = International Year of the Family (IYF)
| type = သၞာံ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ (International Year)
| date = ၁၉၉၄
| location = အလုံ ဂၠးတိ
| organized_by = [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
| participants = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ်
| target = ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ်
| website = [https://www.un.org/development/desa/family/ UN Family]
}}

'''သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Year of the Family}} - IYF) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သၞာံ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မလလောၚ်တြး လဝ် နကဵု [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ရ။ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် ကေုာံ လလောၚ်တြး လဝ် သၞာံ ၁၉၉၄ ဝွံ နဒဒှ် သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၄၄/၈၂ (Resolution 44/82) ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၈၉ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် သၞာံ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်စပ် ကု [[wikt:mnw:သ္ၚိကၟိန်|သ္ၚိကၟိန်]]ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် ရ။ ပရူပရာ အဓိက သွက် သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍေံ ဒှ် &quot;သ္ၚိကၟိန်: ဒြဟတ် ရိုဟ်ကၞက် ကေုာံ တာလျိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မပြံၚ်လှာဲ ဒၟံၚ်&quot; (Family: resources and responsibilities in a changing world) ရ။ သၞာံ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တမ် ရိုဟ်ကၞက် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (၁၅ မေ) ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ပ္ဍဲ ခေတ် လက္ကရဴ ရ။&lt;ref&gt;United Nations General Assembly. (1989). ''Resolution 44/82: International Year of the Family''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ကဆံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၈၀ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၃၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး ကုလသမဂ္ဂ (ECOSOC) ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ကေုာံ တၚ် နွံ ပၟိက် သ္ၚိကၟိန် ဂမၠိုၚ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် မၞိဟ်:''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ဂှ်၊ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဒး ဆဵု ဂဗ ကု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ဗီုကဵု ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization)၊ ပရေၚ် အာယုက် ဂၠိၚ် တိုန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် မပြံၚ်လှာဲ အာ တအ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုလသမဂ္ဂ တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံ မၞိဟ် တအ် သ္ဒး ထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် နကဵု သၞောတ်ဝ် မတၟေၚ် ရ။

== ၂။ ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ (UN Proclamation and Resolution) ==
သွက်ဂွံ ဒုၚ် တဲ ပရေၚ် ကိစ္စဇၞော် သ္ၚိကၟိန်၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် လဝ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် တရားဝင် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၄၄/၈၂:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၈ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ်၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် လလောၚ်တြး ပဒတန် သၞာံ ၁၉၉၄ နဒဒှ် &quot;သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။ 
* '''ယန္တရား ပရေၚ် ကမၠောန်:''' ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ကမ္မတဳ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် ပရေၚ် ကမၠောန် ဏအ် ကေုာံ ညးတအ် အာတ်မိက် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဂွံ ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳ ဆေၚ်စပ် ကု ဍုၚ် ဇကု (National Committees) သွက်ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် ဏအ် ရ။&lt;ref&gt;Macionis, J. J. (2012). ''Sociology''. Pearson Education.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက (Primary Objectives and Goals) ==
သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ (IYF) ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မလှဲလး ရ-
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ တအ် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ယဲ ဘဲ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောဝ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန် (Family policies) ရ။
* '''ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ (Social Integration):''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ဆက်ဆောံ မခိုဟ် အကြာ မၞိဟ် အာယုက် ဇၞော်၊ မၞိဟ် သၟတ် ကေုာံ ကောန်ၚာ် တအ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။

== ၄။ ပရူပရာ ကေုာံ တၚ် စွံ အဓိက (Themes and Focus Areas) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် လဝ် ပရူပရာ အဓိက သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပ္ဍဲ သၞာံ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး တၚ် စွံ အဓိက ၄ သာ် ပ္ဍဲ သၞာံ သ္ၚိကၟိန် ၁၉၉၄
|-
! လၟေၚ် !! ပရူပရာ အဓိက (Focus Area) !! တၚ် သောၚ်ကလး
|-
| ၁ || ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် || သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် မဇီုကပိုက် လတူ ကောန်ၚာ် တအ်
|-
| ၂ || ကမၠောန် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် || သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် အခိၚ် ကမၠောန် (Work) ကဵု အခိၚ် သ္ၚိကၟိန် (Family) ဂွံ ညဳသၟဟ် ညးသကအ်
|-
| ၃ || ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ || သွက်ဂွံ ညံၚ် တြုံ ကဵု ဗြဴ ဂွံ ပါ် ပရအ် တာလျိုၚ် ကမၠောန် သ္ၚိ ညဳညဳ သၟဟ်သၟဟ်
|-
| ၄ || ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ အကြာ တၞောဝ် || သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ အကြာ လဂူ လဇဗြဴ ကေုာံ ကောန် စဴ တအ်
|}

== ၅။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် (Changing Family Structures) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ညးတအ် ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ လဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''သ္ၚိကၟိန် ကောန် စဴ (Nuclear Family):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ညးတအ် မံၚ် ဆ မိမ ၜါ ကဵု ကောန် (Nuclear family) သၟး ဂၠိုၚ် ကၠုၚ် နူ သ္ၚိကၟိန် ဇၞော် (Extended family) ရ။
* '''မိမ မွဲ တၠ (Single-parent Families):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပြး ခြာ သ္ၚိကၟိန် (Divorce) ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ၊ သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု မိမ မွဲ တၠ ဓဝ် (ဗွဲတၟေၚ် မိအံက်) ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။ အကာဲအရာ ဏအ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် သ္ၚိကၟိန် ဂွံ ဒး ဆဵု ဂဗ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် လောဲသွာ ရ။&lt;ref&gt;Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေၚ် သၞောဝ် ကေုာံ အလဵုအသဳ (Government Policies and Legislation) ==
သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ သၞောဝ် ရ။
* '''အခေါၚ် ကေတ် ကရုဏာ (Parental Leave):''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ ဥရောပ) ညးတအ် ပတိုန် လၟိဟ် တ္ၚဲ ကရုဏာ သွက် မိမ မသၠး ဂၠံဂဝ် တၟိတၟိ ညံၚ် ဂွံ ကလိဂွံ သြန် ထံက်ပၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကောန်ၚာ်:''' အလဵုအသဳ တအ် ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ဘာ မူလတန် ကေုာံ ဒၞာဲ မၚ်မဲ ကောန်ၚာ် (Childcare centers) သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် မိမ မကၠောန် ကမၠောန် တအ် ရ။
* '''သြန် ထံက်ပၚ် သ္ၚိကၟိန်:''' ပရေၚ် ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် လၟေၚ် ဂိတု သွက် သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု ကောန်ၚာ် ဂၠိုၚ် တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သၞောတ်ဝ် မပြာကတ် ကၠုၚ် ရ။

== ၇။ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Families and Sustainable Development Goals) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} (SDGs) ရ။
* '''SDG ၁ ကဵု SDG ၂:''' သ္ၚိကၟိန် မၞုံ ကု ပရေၚ် စီးပွားရေး ခိုဟ် ဍေံ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေၚ် ကၠောဝ် ဗျဵု ရ။
* '''SDG ၃ ကဵု SDG ၄:''' သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မကဵု ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ် အိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ 
* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' ပွမစွံ ၚုဟ်မး လတူ ညးဗြဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ သဘၚ် ဍိုက်ပေၚ် သၞာံဂမၠိုၚ် (Anniversaries: 10th, 20th, 30th) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဆက် ကၠောန် သဘၚ် သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ ဇၟာပ် ၁၀ သၞာံ မွဲ ဝါ ရ။
* '''IYF+10 (၂၀၁၄):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကလေၚ် လတူ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ပွိုၚ် ၁၀ သၞာံ တုဲ ညးတအ် စွံ အဓိက လတူ ပြသၞာ ယဲ အေတ်အာဲဝဳ/အေတ်သ် (HIV/AIDS) မဇီုကပိုက် လတူ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''IYF+20 (၂၀၁၄):''' သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ရ။
* '''IYF+30 (၂၀၂၄):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၄ လၟုဟ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စွံ အဓိက လတူ ဇီုကပိုက် နူ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ကေုာံ နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် လတူ သ္ၚိကၟိန် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Family Portrait Silhouette.svg | ရုပ် သင်္ကေတ သ္ၚိကၟိန် မထ္ၜး ပျး လဝ် မိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ်
File:Mother reading to children.jpg | ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆာန် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အဓိက သွက် ကောန်ၚာ် ရ
File:United Nations HQ - New York City.jpg | ရုၚ် ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ဍုၚ် နျူးယောက် မဒှ် ဒၞာဲ လလောၚ်တြး သၞာံ သ္ၚိကၟိန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Modern Challenges Facing Families) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် ရာစုသၞာံ ၂၁ ဏအ်၊ သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ တၟိတၟိ ရ။
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု:''' ဘဲ သဘာဝ မပ္တံကဵု ဍာ် ဇၞော်၊ ဗြဲ ဟွံဂူ တအ် ဍေံ ပလီုပလာ် ဒၞာဲ မံၚ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး သ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်) ရ။
* '''နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Technology):''' ၜိုန်ရ နဲပညာ ဍေံ ကဵု ဖဵု ပရဲ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ပရေၚ် ဆက်ဆောံ (Face-to-face communication) ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဂွံ အောန် စှ်ေ အာ ကေုာံ ဍေံ ပတိုန် အန္တရာယ် လတူ လပှ်ကျာ (Cyberbullying) ကု ကောန်ၚာ် တအ် ရ။
* '''ပွမပြံၚ် ဒၞာဲ (Migration):''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး လီုလာ် တုဲ، မိမ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒး ပြံၚ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် တုဲ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် သ္ၚိကၟိန် ဒး ပြး ခြာ ညးသကအ် ရ။

== ၁၀။ ဖဵု ပရဲ ကေုာံ ဝင် အတိတ် လက္ကရဴ (Legacy and Long-term Impact) ==
သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ (၁၉၉၄) ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝင် အတိတ် မခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ:''' ကြဴနူ သၞာံ ဏအ် တုဲ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ၁၅ မေ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ&quot; သွက်ဂွံ ဆက် မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဝွံ ရ။
* '''ပရေၚ် လ္ၚတ် သ္ၚိကၟိန်:''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် စ ဒက်ပ္တန် ဌာန သုတေသန မဆေၚ်ကဵု သ္ၚိကၟိန် (Family studies) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် တအ် ร။
* '''ပရေၚ် သၞောဝ် မတန်တဴ:''' သၞာံ ဝွံ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် အလဵုအသဳ အလုံ ဂၠးတိ ဂွံ စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ &quot;သ္ၚိကၟိန်&quot; ကာလ ညးတအ် ချူ ဇန် သၞောဝ် ပရေၚ် မၞိဟ် ކေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး ရ။&lt;ref&gt;Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ၚုဟ်မး သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် အတိုၚ် လညာတ် ကုလသမဂ္ဂ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN DESA - The Importance of Family Policies}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:သ္ၚိကၟိန်|သ္ၚိကၟိန်]] (Family)
* [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (International Day of Families)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ပရေၚ် သၞောဝ် သ္ၚိကၟိန်|en|Family policy}} (Family policy)
* {{ill|တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ|en|Sustainable Development Goals}} (SDGs)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations General Assembly. (1989). ''Resolution 44/82: International Year of the Family''. UN Documents.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* Bogenschneider, K. (2014). ''Family Policy Matters: How Policymaking Affects Families and What Professionals Can Do''. Routledge.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Cherlin, A. J. (2010). ''Public and Private Families: An Introduction''. McGraw-Hill.
* Trask, B. S. (2010). ''Globalization and Families: Accelerated Systemic Social Change''. Springer.
* UNICEF. (2019). ''Family-Friendly Policies: Redesigning the Workplace of the Future''. UNICEF Report.
* Robila, M. (2014). ''Family Policies Across the Globe''. Springer. ISBN 978-1461467700.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Year_of_the_Family International Year of the Family]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:သၞာံ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:သၞာံ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:သၞာံ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:သ္ၚိကၟိန်]]
[[Category:သၞာံ ၁၉၉၄]]</text>
      <sha1>c5uu92329f6asdfx1dt86lh016foqip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10968</id>
    <revision>
      <id>54680</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၄ ဇန်နဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ ပရေၚ် ပညာ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ...&quot;</comment>
      <origin>54680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24034" sha1="6zb57e6z2z3odmjx8r42umz3e94m8w1" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၄ ဇန်နဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ ပရေၚ် ပညာ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = International Day of Education logo.svg
| caption = သင်္ကေတ တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ 
| official_name = International Day of Education
| nickname = တ္ၚဲ ပညာ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် ကေုာံ UNESCO သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၁၉
| date = ၂၄ ဇန်နဝါရဳ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ|en|World Teachers' Day}} (၅ အံက်တဝ်ဗါ)
}}

'''တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Education}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၄ ဂိတု [[ဇန်နဝါရဳ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ၊ သၞာံ ၂၀၁၈ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/73/25) ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ ပရေၚ် ပညာ မကိစ္စဇၞော် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ပရေၚ် ပညာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သဇိုၚ် (Fundamental human right) မွဲ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် တအ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဝ် ပညာ မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ မခိုဟ် ပြဲ သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO) ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဏအ် နကဵု ပရူပရာ (Theme) မတၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations General Assembly. (2018). ''Resolution 73/25. International Day of Education''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ပရေၚ် ပညာ နဒဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဍေံ စ ပြာကတ် ကၠုၚ် နူ အခိၚ် ကၠာ တေံ ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈، လိက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Universal Declaration of Human Rights) ညးတအ် ပဒတန် လဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ၂၆ ဒဒှ်ရ &quot;မၞိဟ် သီုဖအိုတ် နွံ ကု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ&quot; ရ။
* '''တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development Goals - SDGs) ရ။ တၚ် ရန်တၟအ် မရနုက်ကဵု ၄ (SDG 4) ဂှ် ဍေံ စွံ အဓိက သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ ဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ် သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စိုပ် သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။ ဟိုတ်နူ သ္ဒး ကလိဂွံ တၚ် ရန်တၟအ် ဏအ် တုဲ، ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် မိက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ တၟေၚ် မွဲ သွက် ပရေၚ် ပညာ ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2015). ''Education 2030 Incheon Declaration and Framework for Action''.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ပံၚ်ကောံ တုဲ ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/73/25:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၁၈၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် နကဵု တၚ် ထံက်ပၚ် နူ ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ၅၉ ဍုၚ် រ။ ဍုၚ် နာဲဂျဳရဳယျာ (Nigeria) ကေုာံ ဍုၚ် အာဖရိက တအ် ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် က္ဍိုက် က္ဍိုပ် အဓိက သွက် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၄ ဇန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၉ ရ။ ဂကောံ ယူနက်သကဝ် ညးတအ် ဒှ် ဂကောံ အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ကေုာံ က္ဍိုက် က္ဍိုပ် သဘၚ် ဏအ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက နာနာ သာ် သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဂၠးတိ ရ-
* '''ပွမထိုၚ်သး ပရေၚ် ပညာ:''' သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပညာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု သတိ ကု အလဵုအသဳ တအ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ် ပြၚ် ၂၅၈ မဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဟွံမာန် အာ ဘာ ဏီ ရ။
* '''ပွမကဵု အခေါၚ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ကေုာံ မၞိဟ် ဒး ဒုၚ် ဖျေဟ် လက္ကရဴ တအ် (Marginalized groups) ဂွံ ကလိဂွံ အခေါၚ် ဗတောန် လိက် အတိုၚ် ဓမ္မတာ ရ။&lt;ref&gt;World Bank. (2018). ''World Development Report 2018: Learning to Realize Education's Promise''.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ကဏ္ဍ ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ် (Role of Education in Society) ==
ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ဇီုကပိုက် လတူ ကဏ္ဍ နာနာ ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် စီးပွားရေး (Economic Growth):''' မၞိဟ် မကလိဂွံ ပညာ ညးတအ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန် မကလိဂွံ သြန် ဂၠိုၚ် ရ။ ပရေၚ် ဏအ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် စီးပွားရေး ဍုၚ် ညးတအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် (Health):''' ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။ မိမ မလေပ် လိက် တအ် ညးတအ် တီ ကေတ် နဲကဲ မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ နဲကဲ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ခိုဟ် နူ မိမ မဟွံလေပ် လိက် တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace and Stability):''' ပရေၚ် ပညာ မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ပဋိပက္ခ ကေုာံ ပရေၚ် တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရ။ ဍေံ ဗတောန် ကဵု မၞိဟ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ သၠး အခေါၚ် ကု ညး တၞဟ် (Tolerance) ရ။

== ၅။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Changing Education in Modern Era) ==
ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ၊ ဗီုပြၚ် ဗတောန် လိက် ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Technology):''' အေန်တာနဲ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ ထောအ် သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် ပညာ ရ။ ကွးဘာ တအ် မာန် လ္ၚတ် ကေတ် ပရူပရာ နူကဵု ဒေသ သ္ၚောဲ (Distance learning) ဗွဲမလောဲသွာ ရ။
* '''ပရေၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၀، ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ဘာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒး ကၟာတ် အာ ရ။ ပရေၚ် ဏအ် ဍေံ ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် ပညာ ဍေံ သ္ဒး နွံ ကု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ မာန် (Adaptability) ကေုာံ သ္ဒး စကာ နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။
* '''ပညာ သွက် အနာဂတ် (Skills for the Future):''' ခေတ် လၟုဟ် ဍေံ နွံ ပၟိက် ကု ပညာ မဆက်စပ် ကု ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် AI (Artificial Intelligence)، ပရေၚ် ဖန်ဗဒှ် တၟိ (Creativity) ကေုာံ ပရေၚ် ဖြေရှင်း ပြသၞာ (Problem solving) ရ။&lt;ref&gt;Hargreaves, A. (2003). ''Teaching in the Knowledge Society: Education in the Age of Insecurity''. Teachers College Press.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ယူနက်သကဝ် ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၉ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၉ || ပရေၚ် ပညာ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက || သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ၚုဟ်မး ပရေၚ် ပညာ အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်
|-
| ၂၀၂၀ || ပွမလ္ၚတ် သွက် မၞိဟ် ကေုာံ ဂၠးတိ || သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ
|-
| ၂၀၂၁ || ကလေၚ် ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပညာ သွက် မၞိဟ် တၟိ || ကြဴနူ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်، သွက်ဂွံ ကလေၚ် သြိုၚ် ပ္တန် သၞောတ်ဝ် ပညာ
|-
| ၂၀၂၂ || ပွမပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ || သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ဒဳဂျဳတေဝ် ပ္ဍဲ ဘာ
|-
| ၂၀၂၃ || ပွမကဵု သြန် ထံက်ပၚ် သွက် ပရေၚ် ပညာ || ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ ညံၚ် ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ပညာ
|-
| ၂၀၂၄ || ပွမလ္ၚတ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် လအ်လ || သွက်ဂွံ စကာ ပရေၚ် ပညာ နဒဒှ် လက်နက် သွက်ဂွံ ဒေါအ် ပၞာန်
|}

== ၇။ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Education and Sustainable Development Goals) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပညာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သော့ အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) ၁၇ သာ် ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ မခိုဟ် ပြဲ):''' ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။ ဍေံ အာတ်မိက် ညံၚ် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ် လ္ၚတ် ဇၟာပ် အာယုက် (Lifelong learning) ရ။
* '''SDG ၁ ကဵု SDG ၈ (စီးပွားရေး):''' ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ရီုဗၚ် ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် တုဲ ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် ကမၠောန် မခိုဟ် ရ။
* '''SDG ၁၃ (ပရေၚ် ရာသဳဥတု):''' ပရေၚ် ပညာ မဆေၚ်ကဵု သဘာဝ ဍေံ ဗတောန် ကဵု ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ တီ နဲကဲ မၚ်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ရ။&lt;ref&gt;Sachs, J. D. (2015). ''The Age of Sustainable Development''. Columbia University Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues in Global Education) ==
သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality):''' ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဒေသ ရး တအ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ မခိုဟ် ဗီုကဵု ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် ရ။
* '''ကောန်ၚာ် ဗြဴ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် လ္ၚဵု (ဥပမာ - အာဖဂါန်နစ္စတာန်)، ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ အာ ဘာ ရ။
* '''ပၞာန် ကေုာံ ယဲ ဘဲ:''' ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန် (ဗီုကဵု ဍုၚ်ဗၟာ، သဳရဳယျာ، ဂါဇာ) တအ် ညးတအ် ဒး ဒြေပ် ဒဴ နူ ဘာ တုဲ ညးတအ် ဇီုကပိုက် ကု ပရေၚ် ပညာ ညးတအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:School children in rural Africa.jpg | ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဒေသ ရး အာဖရိက ညးတအ် လ္ၚတ် လိက် ပ္ဍဲ ဘာ
File:Online education distance learning.jpg | နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရေၚ် ဗတောန် လိက် လတူ လပှ်ကျာ
File:UNESCO headquarters Paris.jpg | ရုၚ် ဇၞော် ယူနက်သကဝ် (UNESCO) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ မဒှ် ဂကောံ အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဏအ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' ယူနက်သကဝ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ ဇၞော် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ ကေုာံ နယူးယောက် ရ။ ဂကောံ NGO တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ပြိုၚ်ပကာန် လိက် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သြန် သွက် ဘာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဝါတ်ဂါတ် တအ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#EducationDay` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ဂကောံ ပရေၚ် ပညာ မန် (Mon National Education Committee - MNEC) တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ သဘၚ် ကဵု လာပ် ကု ကွးဘာ မန် တအ် ရ။ ညးတအ် စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဗတောန် လိက် မန် ပ္ဍဲ ဘာ ကေုာံ ပရေၚ် မၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ပရေၚ် ပညာ (Future Outlook and Educational Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ပြံၚ်လှာဲ သၞောဝ် ပရေၚ် ပညာ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ သၠး ၚုဟ် (Free Education):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ဖန် ညံၚ် ဘာ မူလတန် ကေုာံ ဘာ လဒေါဝ်တန် ဂွံ ဒှ် သၠး ၚုဟ် သွက် ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထံက်ပၚ် အစာ ဘာ:''' အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ သြန် ဂိတု မထေက်တန် ကေုာံ ပရေၚ် လ္ၚတ် တၟိ (Training) သွက်ဂွံ ဗတောန် ကွးဘာ တအ် နကဵု နဲကဲ မခိုဟ် အိုတ် ရ။
* '''နဲပညာ တုပ်သၟဟ် (Digital Equity):''' သ္ဒး ဖန် ညံၚ် ကွးဘာ ပ္ဍဲ ဒေသ ရး တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အေန်တာနဲ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ တုပ်သၟဟ် ကု ကွးဘာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2021). ''Reimagining our futures together: a new social contract for education''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ယူနက်သကဝ် ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=International Day of Education - UNESCO Official Video}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ပရေၚ် ပညာ|ပရေၚ် ပညာ]] (Education)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO)
* {{ill|တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ|en|World Teachers' Day}} (World Teachers' Day)
* {{ill|အခေါၚ်အရာ သွက် ပရေၚ် ပညာ|en|Right to education}} (Right to education)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations General Assembly. (2018). ''Resolution adopted by the General Assembly on 3 December 2018: 73/25. International Day of Education''. UN Documents.
* UNESCO. (2015). ''Education 2030 Incheon Declaration and Framework for Action''. Paris: UNESCO.
* World Bank. (2018). ''World Development Report 2018: Learning to Realize Education's Promise''. Washington, DC: World Bank.
* Sachs, J. D. (2015). ''The Age of Sustainable Development''. Columbia University Press. ISBN 978-0231173155.
* Hargreaves, A. (2003). ''Teaching in the Knowledge Society: Education in the Age of Insecurity''. Teachers College Press.
* UNESCO. (2021). ''Reimagining our futures together: a new social contract for education''. Paris: UNESCO.
* Sen, A. (1999). ''Development as Freedom''. Oxford University Press.
* Spring, J. (2015). ''Globalization of Education: An Introduction''. Routledge.
* UNICEF. (2020). ''COVID-19 and its implications for protecting children online''.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_Education International Day of Education]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ်ပညာ]]
[[Category:ဂိတု ဇန်နဝါရဳ]]</text>
      <sha1>6zb57e6z2z3odmjx8r42umz3e94m8w1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10969</id>
    <revision>
      <id>54681</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ အစာ ဘာ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသ...&quot;</comment>
      <origin>54681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23361" sha1="r50if4vg4sixt9vvn267eblsidp8sl8" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ အစာ ဘာ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]], {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}}
| image = World Teachers' Day.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ သွက် တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ
| official_name = World Teachers' Day / International Teachers Day
| nickname = တ္ၚဲ အစာ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၉၄
| date = ၅ အံက်တဝ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Education}} (၂၄ ဇန်နဝါရဳ)
}}

'''တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Teachers' Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၅ ဂိတု [[အံက်တဝ်ဗါ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဂကောံ {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ တာလျိုၚ် အစာ ဘာ ဂမၠိုၚ် မကၠောန် ဒၟံၚ် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ မပဒတန် လဝ် &quot;တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေၚ်ကဵု ကဆံၚ် အစာ ဘာ&quot; (Recommendation concerning the Status of Teachers) နကဵု ဂကောံ ILO ကဵု UNESCO ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၆ တေံ ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် သဇိုၚ် အဓိက မွဲ မပံက် ထ္ၜး လဝ် အခေါၚ်အရာ၊ တာလျိုၚ် ကေုာံ စံချိန် စံညွှန်း သွက် အစာ ဘာ တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ UNESCO ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု ဂကောံ UNICEF, ILO ကေုာံ Education International တုဲ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ အခက်အခုဲ အစာ ဘာ တအ် မဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (1994). ''Proclamation of World Teachers' Day''. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ، ဍုၚ် နာနာ ညးတအ် နွံ ကု တ္ၚဲ အစာ ဘာ ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။ ဆဂး ဂၠးတိ လုံ မွဲ ဍေံ နွံ ပၟိက် ဒၟံၚ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ သာမည မွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၁၉၆၆:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ သၞာံ ၁၉၆၆၊ ဂကောံ UNESCO ကေုာံ {{ill|ဂကောံ ကမၠောန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Labour Organization}} (ILO) ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် သဳကၠဳ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ ရ။ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် &quot;တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေၚ်ကဵု ကဆံၚ် အစာ ဘာ&quot; မဒှ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မဖျေဟ် လဝ် သၞောဝ် သွက် ပရေၚ် လွဳလွတ် အစာ ဘာ، ပရေၚ် ပညာ ဆက်စပ်، ကေုာံ အကာဲအရာ ကမၠောန် ညးတအ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၁၉၉၇:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၇، UNESCO ညးတအ် ထပ် ပဒတန် လဝ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် &quot;အစာ ဘာ ကဆံၚ် တက္ကသိုလ်&quot; (Higher Education Teaching Personnel) သွက်ဂွံ ပတိုန် ကဆံၚ် ညးတအ် ကီု ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ လလောၚ်တြး (Establishment and Declaration) ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး နူ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၁၉၆၆ တုဲ، ဂကောံ UNESCO ညးတအ် မိက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲ တၟေၚ် မွဲ ရ။
* '''သၞာံ ၁၉၉၄:''' ဂကောံ UNESCO ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ဒဒှ်ရ တ္ၚဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် &quot;တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။ 
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ်:''' ဍုၚ် ပြၚ် ၁၀၀ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဒုၚ် တဲ ကေုာံ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် လၟိုန် သၞာံ ရ။ ဂကောံ ပရေၚ် ပညာ မကော်စ Education International (EI) ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ် ကမၠောန် သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် နာနာ ရ။&lt;ref&gt;Education International. (2018). ''The Role of Teachers in Modern Society''. EI Publications.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ အစာ ဘာ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ပွမထိုၚ်သး (Appreciation):''' သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ကဵု ၚုဟ်မး လတူ ပရေၚ် လွဳလွတ် ကေုာံ ဒြဟတ် အစာ ဘာ တအ် မကဵု လဝ် သွက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခက်အခုဲ အစာ ဘာ တအ် မဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံၚ် (ဥပမာ - သြန် ဂိတု အောန်، အကာဲအရာ ဘာ ဟွံခိုဟ်، လၟိဟ် ကောန်ၚာ် ဂၠိုၚ် လောန် ပ္ဍဲ ခန် လ္ၚတ်) ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ စုတ် သြန် ရိုဟ် (Invest) လတူ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ညံၚ် ဂွံ ထံက်ပၚ် အစာ ဘာ တအ် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (Role of Teachers in Development) ==
အစာ ဘာ တအ် ဂှ် ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ကဆံၚ် ဉာဏ် (Intellectual Development):''' အစာ ဘာ ညးတအ် ဟွံသေၚ် ဆ ဗတောန် လိက် မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ညးတအ် ဗတောန် ကဵု ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ လ္ၚတ် ညာတ်၊ ညံၚ် ဂွံ ချပ် ဇြိုဟ်နက် (Critical thinking) ကေုာံ ညံၚ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အရာ တၟိ ရ။
* '''ပရေၚ် ဒ္ဂေတ် လၟေတ် (Moral Guide):''' အစာ ဘာ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မထ္ၜး ဂၠံၚ် သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် မၞိဟ် ခိုဟ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs):''' ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ဒှ် သော့ချက် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် SDG 4 (ပရေၚ် ပညာ ဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ်) ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2015). ''Incheon Declaration and SDG4 - Education 2030 Framework for Action''.&lt;/ref&gt;

== ၅။ အခက်အခုဲ အစာ ဘာ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Challenges Facing Teachers Today) ==
ၜိုန်ရ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ကီု လေဝ်၊ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''အစာ ဘာ ဟွံရီုဂပ် (Teacher Shortage):''' UNESCO ထောံ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ဍေံ နွံ ပၟိက် ဒၟံၚ် အစာ ဘာ တၟိ ၜိုတ် ၆၉ မဳလဳယျာန် တၠ ဏီ သွက်ဂွံ ကဵု ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ် ကု ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ကေုာံ ကဆံၚ် (Status and Pay):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဗွဲတၟေၚ် ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်)၊ အစာ ဘာ ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ဂိတု အောန် လောန် တုဲ ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''နဲပညာ ကေုာံ ခေတ် တၟိ:''' အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ဒး လ္ၚတ် ကေုာံ လွပ် နဲပညာ တၟိ (ဥပမာ - AI ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ်) ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ဗတောန် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ UNESCO ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၈ || အခေါၚ် သွက် ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ဒှ် အခေါၚ် သွက် အစာ ဘာ မခိုဟ် || သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အစာ ဘာ မစောန်သကီု
|-
| ၂၀၁၉ || အစာ ဘာ သၟတ်: အနာဂတ် ကမၠောန် ဏအ် || သွက်ဂွံ ဇြိုတ် ကေတ် မၞိဟ် သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ လုပ် ကမၠောန် အစာ ဘာ
|-
| ၂၀၂၀ || အစာ ဘာ တအ်: မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ || ထိုၚ်သး အစာ ဘာ တအ် မဗတောန် လိက် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || ပရေၚ် ကလေၚ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ပညာ စ နူ အစာ ဘာ တအ် || သွက်ဂွံ ထံက်ပၚ် အစာ ဘာ ကြဴနူ ကပ် ယဲ
|-
| ၂၀၂၂ || ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ ဍေံ စ နူ အစာ ဘာ တအ် || သွက်ဂွံ ပတိုန် ကဆံၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ပညာ တၟိ
|-
| ၂၀၂၃ || အစာ ဘာ မပိုဲ နွံ ပၟိက် သွက် ပရေၚ် ပညာ မပိုဲ မိက်ဂွံ ဂွံ || သွက်ဂွံ သောၚ် ကလး ပြသၞာ အစာ ဘာ အောန်
|-
| ၂၀၂၄ || အစာ ဘာ တအ်: ရမ္သာၚ် မဖန်ဗဒှ် အနာဂတ် || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ ကဵု အခေါၚ် အစာ ဘာ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ်
|}

== ၇။ ပရေၚ် ဗတောန် လိက် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ (Teaching during COVID-19) ==
ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ လဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဗတောန် လတူ လပှ်ကျာ (Online Learning):''' ဘာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒး ကၟာတ် အာ တုဲ၊ အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ဒး ပြံၚ် အာ ဗတောန် လိက် လတူ လပှ်ကျာ (Online) ဗွဲမပြဟ် ရ။ ညးတအ် ဒး လ္ၚတ် နဲကဲ တၟိ ကေုာံ ဒး ရေၚ်တၠုၚ် ဖန်ဇန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ ရ။
* '''ဒြဟတ် စိုတ် (Resilience):''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ဏအ်၊ အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ထ္ၜး ပျး လဝ် ဒြဟတ် စိုတ် မခိုၚ်ကၠိုက် ကေုာံ ပရေၚ် မၚ်မဲ လတူ ကောန်ၚာ် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။&lt;ref&gt;World Bank. (2020). ''Simulating the Potential Impacts of COVID-19 School Closures on Schooling and Learning Outcomes''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' ဘာ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ပူဇဴ၊ ကေုာံ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကွတ် စောန် အစာ ဘာ တအ် ရ။ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် ကဵု တဲ ဍောတ်တ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္ကဴ ကု အစာ ဘာ ညးတအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ကေုာံ အာရှ:''' ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အာရှ မပ္တံကဵု ဍုၚ် မန်၊ အစာ ဘာ (ဂုဏ် အစာ) ဂှ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ အနန္တဂုဏ် ၅ သာ် (ကျာ်، ဓရ်၊ သၚ်၊ မိမ၊ အစာ) ရ။ ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ကောန်ၚာ် မန် တအ် ညးတအ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ အစာ ဘာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်، ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ပူဇဴ အစာ ကေုာံ ကဵု ဒါန် ဍောတ်တ် ကု အစာ ဘာ ညးတအ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:World Teachers' Day.svg | ရုပ် သင်္ကေတ သွက် တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ
File:Teacher with students in classroom.jpg | အစာ ဘာ မွဲ တၠ မဗတောန် လိက် ကု ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ခန် လ္ၚတ်
File:UNESCO Headquarters Paris.jpg | ရုၚ် ဇၞော် UNESCO ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ အစာ ဘာ
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ တ္ၚဲ အစာ ဘာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ်ဂမၠိုၚ် (Teachers' Days in Different Countries) ==
ၜိုန်ရ တ္ၚဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ ကီု လေဝ်၊ ဍုၚ် လ္ၚဵု ညးတအ် နွံ ကု တ္ၚဲ အစာ ဘာ ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။
* '''အိန္ဒိယ:''' ၅ သေပ်တေမ်ဗါ (တ္ၚဲ ဒှ် မၞိဟ် သမ္မတ ကိုပ်ကၠာ ဒံက်တာ ရာဒါခရစ်ရှနန်)။
* '''ကြုက်:''' ၁၀ သေပ်တေမ်ဗါ။
* '''အမေရိကာန်:''' သတ္တာဟ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂိတု မေ (National Teacher Appreciation Week) ရ။
* '''သေံ (ထာဲလာန်):''' ၁၆ ဇန်နဝါရဳ။
* '''ဗၟာ:''' ၅ အံက်တဝ်ဗါ (ကၠောန် မွဲ စွံ ကု တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ)။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲပညာ AI ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ (Future and AI in Education) ==
သွက် အနာဂတ် ပရေၚ် ပညာ မ္ဂး၊ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ဍေံ သ္ဂောအ် ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ဉာဏ်ပညာ စက် (AI):''' နဲပညာ AI ဍေံ မာန် ရီုဗၚ် အစာ ဘာ တအ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် လိက် စမ် ဉာဏ် កေုာံ ဖန်ဇန် လိက် ဗတောန် လောဲသွာ တိုန် ရ။ ဆဂး AI ဍေံ ဟွံမာန် ကေတ် စၞး ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ် မၚ်မဲ နူ အစာ ဘာ ဍာံဍာံ ပုဟ်။
* '''အစာ ဘာ နဒဒှ် မၞိဟ် လမ်းညွှန် (Facilitators):''' ပ္ဍဲ အနာဂတ်، အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် သ္ဂောအ် ဒှ် မၞိဟ် မလမ်းညွှန် (Facilitator) သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ လ္ၚတ် ကေတ်တ် (Self-learning) ဂၠိုၚ် နူ မဟီု တွံ လိက် ဓမ္မတာ ရ။&lt;ref&gt;OECD. (2021). ''Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with AI''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ UNESCO ထိုၚ်သး အစာ ဘာ တအ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UNESCO World Teachers' Day Celebration}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:အစာ|အစာ ဘာ]] (Teacher)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO)
* {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Education}} (International Day of Education)
* {{ill|ပရေၚ် ပညာ|en|Education}} (Education)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* UNESCO. (1994). ''Proclamation of World Teachers' Day''. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
* Education International. (2018). ''The Role of Teachers in Modern Society''. EI Publications.
* UNESCO. (2015). ''Incheon Declaration and SDG4 - Education 2030 Framework for Action''.
* World Bank. (2020). ''Simulating the Potential Impacts of COVID-19 School Closures on Schooling and Learning Outcomes''.
* OECD. (2021). ''Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with Artificial Intelligence''.
* Schleicher, A. (2018). ''World Class: How to Build a 21st-Century School System''. OECD Publishing.
* Darling-Hammond, L. (2017). ''Empowered Educators: How High-Performing Systems Shape Teaching Quality Around the World''. Jossey-Bass.
* Fullan, M. (2007). ''The New Meaning of Educational Change''. Teachers College Press.
* Hargreaves, A., &amp; Shirley, D. (2012). ''The Global Fourth Way: The Quest for Educational Excellence''. Corwin.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Teachers%27_Day World Teachers' Day]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ် ပညာ]]
[[Category:ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ]]</text>
      <sha1>r50if4vg4sixt9vvn267eblsidp8sl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54682</id>
      <parentid>54681</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲပညာ AI ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ (Future and AI in Education) */</comment>
      <origin>54682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23370" sha1="nmd96s0w3m4btbwyhz6cjoz2lgf1sx0" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကဏ္ဍ အစာ ဘာ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]], {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}}
| image = World Teachers' Day.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ သွက် တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ
| official_name = World Teachers' Day / International Teachers Day
| nickname = တ္ၚဲ အစာ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၉၄
| date = ၅ အံက်တဝ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Education}} (၂၄ ဇန်နဝါရဳ)
}}

'''တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Teachers' Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၅ ဂိတု [[အံက်တဝ်ဗါ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဂကောံ {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ တာလျိုၚ် အစာ ဘာ ဂမၠိုၚ် မကၠောန် ဒၟံၚ် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ မပဒတန် လဝ် &quot;တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေၚ်ကဵု ကဆံၚ် အစာ ဘာ&quot; (Recommendation concerning the Status of Teachers) နကဵု ဂကောံ ILO ကဵု UNESCO ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၆ တေံ ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် သဇိုၚ် အဓိက မွဲ မပံက် ထ္ၜး လဝ် အခေါၚ်အရာ၊ တာလျိုၚ် ကေုာံ စံချိန် စံညွှန်း သွက် အစာ ဘာ တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ UNESCO ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု ဂကောံ UNICEF, ILO ကေုာံ Education International တုဲ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ အခက်အခုဲ အစာ ဘာ တအ် မဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (1994). ''Proclamation of World Teachers' Day''. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ، ဍုၚ် နာနာ ညးတအ် နွံ ကု တ္ၚဲ အစာ ဘာ ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။ ဆဂး ဂၠးတိ လုံ မွဲ ဍေံ နွံ ပၟိက် ဒၟံၚ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ သာမည မွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၁၉၆၆:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ သၞာံ ၁၉၆၆၊ ဂကောံ UNESCO ကေုာံ {{ill|ဂကောံ ကမၠောန် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Labour Organization}} (ILO) ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် သဳကၠဳ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ ရ။ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် &quot;တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေၚ်ကဵု ကဆံၚ် အစာ ဘာ&quot; မဒှ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မဖျေဟ် လဝ် သၞောဝ် သွက် ပရေၚ် လွဳလွတ် အစာ ဘာ، ပရေၚ် ပညာ ဆက်စပ်، ကေုာံ အကာဲအရာ ကမၠောန် ညးတအ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၁၉၉၇:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၇، UNESCO ညးတအ် ထပ် ပဒတန် လဝ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် &quot;အစာ ဘာ ကဆံၚ် တက္ကသိုလ်&quot; (Higher Education Teaching Personnel) သွက်ဂွံ ပတိုန် ကဆံၚ် ညးတအ် ကီု ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ လလောၚ်တြး (Establishment and Declaration) ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး နူ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၁၉၆၆ တုဲ، ဂကောံ UNESCO ညးတအ် မိက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲ တၟေၚ် မွဲ ရ။
* '''သၞာံ ၁၉၉၄:''' ဂကောံ UNESCO ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၄ ဒဒှ်ရ တ္ၚဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် &quot;တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။ 
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ်:''' ဍုၚ် ပြၚ် ၁၀၀ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဒုၚ် တဲ ကေုာံ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် လၟိုန် သၞာံ ရ။ ဂကောံ ပရေၚ် ပညာ မကော်စ Education International (EI) ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ် ကမၠောန် သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် နာနာ ရ။&lt;ref&gt;Education International. (2018). ''The Role of Teachers in Modern Society''. EI Publications.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ အစာ ဘာ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''ပွမထိုၚ်သး (Appreciation):''' သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ကဵု ၚုဟ်မး လတူ ပရေၚ် လွဳလွတ် ကေုာံ ဒြဟတ် အစာ ဘာ တအ် မကဵု လဝ် သွက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခက်အခုဲ အစာ ဘာ တအ် မဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံၚ် (ဥပမာ - သြန် ဂိတု အောန်، အကာဲအရာ ဘာ ဟွံခိုဟ်، လၟိဟ် ကောန်ၚာ် ဂၠိုၚ် လောန် ပ္ဍဲ ခန် လ္ၚတ်) ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ စုတ် သြန် ရိုဟ် (Invest) လတူ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ညံၚ် ဂွံ ထံက်ပၚ် အစာ ဘာ တအ် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (Role of Teachers in Development) ==
အစာ ဘာ တအ် ဂှ် ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ကဆံၚ် ဉာဏ် (Intellectual Development):''' အစာ ဘာ ညးတအ် ဟွံသေၚ် ဆ ဗတောန် လိက် မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ညးတအ် ဗတောန် ကဵု ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ လ္ၚတ် ညာတ်၊ ညံၚ် ဂွံ ချပ် ဇြိုဟ်နက် (Critical thinking) ကေုာံ ညံၚ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အရာ တၟိ ရ။
* '''ပရေၚ် ဒ္ဂေတ် လၟေတ် (Moral Guide):''' အစာ ဘာ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မထ္ၜး ဂၠံၚ် သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ဒှ် မၞိဟ် ခိုဟ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs):''' ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ဒှ် သော့ချက် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် SDG 4 (ပရေၚ် ပညာ ဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ်) ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2015). ''Incheon Declaration and SDG4 - Education 2030 Framework for Action''.&lt;/ref&gt;

== ၅။ အခက်အခုဲ အစာ ဘာ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Challenges Facing Teachers Today) ==
ၜိုန်ရ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ကီု လေဝ်၊ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''အစာ ဘာ ဟွံရီုဂပ် (Teacher Shortage):''' UNESCO ထောံ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ဍေံ နွံ ပၟိက် ဒၟံၚ် အစာ ဘာ တၟိ ၜိုတ် ၆၉ မဳလဳယျာန် တၠ ဏီ သွက်ဂွံ ကဵု ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ် ကု ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ကေုာံ ကဆံၚ် (Status and Pay):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဗွဲတၟေၚ် ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်)၊ အစာ ဘာ ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ဂိတု အောန် လောန် တုဲ ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''နဲပညာ ကေုာံ ခေတ် တၟိ:''' အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ဒး လ္ၚတ် ကေုာံ လွပ် နဲပညာ တၟိ (ဥပမာ - AI ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ်) ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ဗတောန် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ UNESCO ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၈ || အခေါၚ် သွက် ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ဒှ် အခေါၚ် သွက် အစာ ဘာ မခိုဟ် || သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အစာ ဘာ မစောန်သကီု
|-
| ၂၀၁၉ || အစာ ဘာ သၟတ်: အနာဂတ် ကမၠောန် ဏအ် || သွက်ဂွံ ဇြိုတ် ကေတ် မၞိဟ် သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ လုပ် ကမၠောန် အစာ ဘာ
|-
| ၂၀၂၀ || အစာ ဘာ တအ်: မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ || ထိုၚ်သး အစာ ဘာ တအ် မဗတောန် လိက် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || ပရေၚ် ကလေၚ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ပညာ စ နူ အစာ ဘာ တအ် || သွက်ဂွံ ထံက်ပၚ် အစာ ဘာ ကြဴနူ ကပ် ယဲ
|-
| ၂၀၂၂ || ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ ဍေံ စ နူ အစာ ဘာ တအ် || သွက်ဂွံ ပတိုန် ကဆံၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ပညာ တၟိ
|-
| ၂၀၂၃ || အစာ ဘာ မပိုဲ နွံ ပၟိက် သွက် ပရေၚ် ပညာ မပိုဲ မိက်ဂွံ ဂွံ || သွက်ဂွံ သောၚ် ကလး ပြသၞာ အစာ ဘာ အောန်
|-
| ၂၀၂၄ || အစာ ဘာ တအ်: ရမ္သာၚ် မဖန်ဗဒှ် အနာဂတ် || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ ကဵု အခေါၚ် အစာ ဘာ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ်
|}

== ၇။ ပရေၚ် ဗတောန် လိက် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ (Teaching during COVID-19) ==
ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ လဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဗတောန် လတူ လပှ်ကျာ (Online Learning):''' ဘာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒး ကၟာတ် အာ တုဲ၊ အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ဒး ပြံၚ် အာ ဗတောန် လိက် လတူ လပှ်ကျာ (Online) ဗွဲမပြဟ် ရ။ ညးတအ် ဒး လ္ၚတ် နဲကဲ တၟိ ကေုာံ ဒး ရေၚ်တၠုၚ် ဖန်ဇန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ ရ။
* '''ဒြဟတ် စိုတ် (Resilience):''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ဏအ်၊ အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် ထ္ၜး ပျး လဝ် ဒြဟတ် စိုတ် မခိုၚ်ကၠိုက် ကေုာံ ပရေၚ် မၚ်မဲ လတူ ကောန်ၚာ် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။&lt;ref&gt;World Bank. (2020). ''Simulating the Potential Impacts of COVID-19 School Closures on Schooling and Learning Outcomes''.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' ဘာ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ပူဇဴ၊ ကေုာံ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကွတ် စောန် အစာ ဘာ တအ် ရ။ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် ကဵု တဲ ဍောတ်တ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္ကဴ ကု အစာ ဘာ ညးတအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ကေုာံ အာရှ:''' ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အာရှ မပ္တံကဵု ဍုၚ် မန်၊ အစာ ဘာ (ဂုဏ် အစာ) ဂှ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ အနန္တဂုဏ် ၅ သာ် (ကျာ်، ဓရ်၊ သၚ်၊ မိမ၊ အစာ) ရ။ ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ကောန်ၚာ် မန် တအ် ညးတအ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ အစာ ဘာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်، ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ပူဇဴ အစာ ကေုာံ ကဵု ဒါန် ဍောတ်တ် ကု အစာ ဘာ ညးတအ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:World Teachers' Day.svg | ရုပ် သင်္ကေတ သွက် တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ
File:Teacher with students in classroom.jpg | အစာ ဘာ မွဲ တၠ မဗတောန် လိက် ကု ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ခန် လ္ၚတ်
File:UNESCO Headquarters Paris.jpg | ရုၚ် ဇၞော် UNESCO ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ အစာ ဘာ
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ တ္ၚဲ အစာ ဘာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ်ဂမၠိုၚ် (Teachers' Days in Different Countries) ==
ၜိုန်ရ တ္ၚဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ ကီု လေဝ်၊ ဍုၚ် လ္ၚဵု ညးတအ် နွံ ကု တ္ၚဲ အစာ ဘာ ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။
* '''အိန္ဒိယ:''' ၅ သေပ်တေမ်ဗါ (တ္ၚဲ ဒှ် မၞိဟ် သမ္မတ ကိုပ်ကၠာ ဒံက်တာ ရာဒါခရစ်ရှနန်)။
* '''ကြုက်:''' ၁၀ သေပ်တေမ်ဗါ။
* '''အမေရိကာန်:''' သတ္တာဟ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂိတု မေ (National Teacher Appreciation Week) ရ။
* '''သေံ (ထာဲလာန်):''' ၁၆ ဇန်နဝါရဳ။
* '''ဗၟာ:''' ၅ အံက်တဝ်ဗါ (ကၠောန် မွဲ စွံ ကု တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ)။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲပညာ AI ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ (Future and AI in Education) ==
သွက် အနာဂတ် ပရေၚ် ပညာ မ္ဂး၊ ကဏ္ဍ အစာ ဘာ ဍေံ သ္ဂောအ် ပြံၚ်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ဉာဏ်ပညာ စက် (AI):''' နဲပညာ AI ဍေံ မာန် ရီုဗၚ် အစာ ဘာ တအ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် လိက် စမ် ဉာဏ် ကေုာံ ဖန်ဇန် လိက် ဗတောန် လောဲသွာ တိုန် ရ။ ဆဂး AI ဍေံ ဟွံမာန် ကေတ် စၞး ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ် မၚ်မဲ နူ အစာ ဘာ ဍာံဍာံ ပုဟ်။
* '''အစာ ဘာ နဒဒှ် မၞိဟ် ညးဗ္တဝ်ဂၠံင် (Facilitators):''' ပ္ဍဲ အနာဂတ်، အစာ ဘာ တအ် ညးတအ် သ္ဂောအ် ဒှ် မၞိဟ် မပတဝ်ဂၠံင် (Facilitator) သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ လ္ၚတ် ကေတ်တ် (Self-learning) ဂၠိုၚ် နူ မဟီု တွံ လိက် ဓမ္မတာ ရ။&lt;ref&gt;OECD. (2021). ''Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with AI''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ UNESCO ထိုၚ်သး အစာ ဘာ တအ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UNESCO World Teachers' Day Celebration}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:အစာ|အစာ ဘာ]] (Teacher)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO)
* {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ပညာ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Education}} (International Day of Education)
* {{ill|ပရေၚ် ပညာ|en|Education}} (Education)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* UNESCO. (1994). ''Proclamation of World Teachers' Day''. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
* Education International. (2018). ''The Role of Teachers in Modern Society''. EI Publications.
* UNESCO. (2015). ''Incheon Declaration and SDG4 - Education 2030 Framework for Action''.
* World Bank. (2020). ''Simulating the Potential Impacts of COVID-19 School Closures on Schooling and Learning Outcomes''.
* OECD. (2021). ''Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with Artificial Intelligence''.
* Schleicher, A. (2018). ''World Class: How to Build a 21st-Century School System''. OECD Publishing.
* Darling-Hammond, L. (2017). ''Empowered Educators: How High-Performing Systems Shape Teaching Quality Around the World''. Jossey-Bass.
* Fullan, M. (2007). ''The New Meaning of Educational Change''. Teachers College Press.
* Hargreaves, A., &amp; Shirley, D. (2012). ''The Global Fourth Way: The Quest for Educational Excellence''. Corwin.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Teachers%27_Day World Teachers' Day]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ အစာ ဘာ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ် ပညာ]]
[[Category:ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ]]</text>
      <sha1>nmd96s0w3m4btbwyhz6cjoz2lgf1sx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10970</id>
    <revision>
      <id>54683</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္...&quot;</comment>
      <origin>54683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28755" sha1="17c75gpzi8edh7qyuwrpoj1dsehc6e1" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]|image=International Day of Women and Girls in Science logo.png|caption=သင်္ကေတ တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ|official_name=International Day of Women and Girls in Science|nickname=တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ|observedby=ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်၊ UNESCO၊ UN Women|begins=၂၀၁၆|date=၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ|frequency=လၟေၚ် သၞာံ (Annual)|relatedto={{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (၈ မာတ်)}}'''တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Women and Girls in Science}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂိတု [[ဖေဖဝ်ဝါရဳ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/70/212) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ [[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)၊ နဲပညာ (Technology)၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering) ကေုာံ သင်္ချာ (Mathematics) မကော်စ နကဵု ဝေါဟာရ ခမၞောန် (STEM) ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ် ညဳသာ ရ။ ဂကောံ UNESCO ကေုာံ ဂကောံ UN Women ညးတအ် ပံၚ်ကောံ တုဲ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဏအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ညံၚ် ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညံၚ် ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ သိပ္ပံ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မကၟာတ် လဒဵု ဒၟံၚ် လတူ ညးဗြဴ တအ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် သုတေသန ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Resolution adopted by the General Assembly on 22 December 2015: International Day of Women and Girls in Science''. UN Documents A/RES/70/212.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Historical Background) ==
ပ္ဍဲ ဝင် အတိတ် ဗွဲမလအ်၊ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ သွက် မၞိဟ် တြုံ တအ် သၟး ဓဝ် ရ။

* '''ပရေၚ် ကၟာတ် လဒဵု အတိတ်:''' ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉၊ ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ တိုန် ဘာ တက္ကသိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုၚ် ဓါတ်ခွဲ (Laboratory) ပုဟ်။ ညးဗြဴ မနွံ ကု ဉာဏ် ပညာ သိပ္ပံ ပြဲသၠုၚ် တအ် ညးတအ် သ္ဒး စကာ ယၟု မၞိဟ် တြုံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သ္ဒး ကၠောန် ကမၠောန် နကဵု ယၟု တၠသ္ၚိ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ကြဴနူ ရာစုသၞာံ ၂၀၊ ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် စ ကလိဂွံ အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။ ဆဂး ပြသၞာ မကော်စ &quot;Leaky Pipeline&quot; (ဇရေၚ် ဍာ် ဇွောဝ် လီုလာ်) ဍေံ က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ဏီ ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဍေံ ဂှ် ၜိုန်ရ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဗတောန် ပညာ သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ဘာ မူလ ကီု လေဝ်، ညးတအ် ဒေါအ် ဇူ ထောအ် နူ ကဏ္ဍ ဏအ် ကာလ ညးတအ် စိုပ် ကဆံၚ် တက္ကသိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဆံၚ် ကမၠောန် ဇၞော် ဇၞော် ရ။
* '''ပရေၚ် အာတ်မိက် အလုံ ဂၠးတိ:''' သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် အခက်အခုဲ တအ် ဏအ်၊ တၠပညာ ကေုာံ ဂကောံ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် အာတ်မိက် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ တၟေၚ် မွဲ သွက် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ရ။&lt;ref&gt;Schiebinger, L. (1989). ''The Mind Has No Sex? Women in the Origins of Modern Science''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Establishment) ==
ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူကဵု ဒြဟတ် ပံၚ်ကောံ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

* '''သဘၚ် သဳကၠဳ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (World Summit):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး (ECOSOC) ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ STEM ဂှ် ဍေံ နွံ အောန် လောန် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/70/212:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၁၅၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/70/212 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ဂကောံ ဥက္ကဋ္ဌ ကေုာံ ကမၠောန်:''' ဂကောံ UNESCO ကေုာံ UN Women ညးတအ် ကေတ် တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဂကောံ အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဝွံ ရ။ ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု ဂကောံ NGO နာနာ သွက်ဂွံ ဓမံက် ရုပ်ရဴ ကမၠောန် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2016). ''International Day of Women and Girls in Science''. UNESCO Official Records.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-

* '''ပွမပလီု အခိုက် လညာတ် တြေံ (Breaking Stereotypes):''' သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် လညာတ် မဟီု လဝ် &quot;ကမၠောန် သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ် သွက် မၞိဟ် တြုံ သၟး&quot; ရ။ ညးတအ် မိက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ညးဗြဴ တအ် လေဝ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန် သုတေသန မပြဲသၠုၚ် မာန် တုပ်သၟဟ် ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညံၚ် ဂွံ ရုဲစှ် ဘာသာ STEM ကာလ ညးတအ် တိုန် ဘာ တက္ကသိုလ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်:''' သိပ္ပံ ဂှ် ဍေံ နွံ ပၟိက် ကု လညာတ် နာနာ သာ် (Diversity of thought) ရ။ ယဝ်ရ ညးဗြဴ တအ် ပါလုပ် ဂၠိုၚ် မ္ဂး، ပရေၚ် ဂၠာဲ ဆဵု (Discoveries) တၟိ တအ် ဍေံ သ္ဂောအ် က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မာန် ရ။

== ၄။ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ (Challenges in STEM Fields) ==
ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ STEM ရ။

* '''ပရေၚ် ရုဲစှ် မၞိဟ် (Gender Bias):''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ညးတအ် အာတ် ကမၠောန် (Job Application) ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာတ် သြန် ထံက်ပၚ် သုတေသန (Research Grants)၊ မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ရုဲစှ် နကဵု လညာတ် မဟွံတုပ် သၟဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ဟွံတုပ် (Wage Gap):''' ပ္ဍဲ ကမၠောန် STEM ဗွဲမဂၠိုၚ်، မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ဂိတု အောန် နူ မၞိဟ် တြုံ ၜိုန်ရ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ကီု လေဝ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ အခိုက် ရုၚ် (Workplace Culture):''' ရုၚ် ကမၠောန် နဲပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဍေံ နွံ ကု အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် တြုံ ဇၞော် (Male-dominated culture) ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ဂွံ အောန်စိုတ် ကေုာံ မိက်ဂွံ ဒေါအ် ဇူ နူ ကမၠောန် ပြဟ် ရ။&lt;ref&gt;Hill, C., Corbett, C., &amp; St. Rose, A. (2010). ''Why So Few? Women in Science, Technology, Engineering, and Mathematics''. AAUW.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် စိုပ် တရဴ ကေုာံ တၚ်ဂၞၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Current Status and Statistics) ==
တၚ်ဂၞၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data) နူကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဍေံ ထ္ၜး ပျး ကဵု လဒက်ပ္တန် မဟွံတုပ် သၟဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။

* '''လၟိဟ် သၟာ သုတေသန:''' အတိုၚ် စရၚ် UNESCO မ္ဂး، ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ဏအ် လၟိဟ် ညးဗြဴ မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် သၟာ သုတေသန (Researchers) ဍေံ နွံ ဆ ၃၃% ဓဝ် ရ။
* '''ကဏ္ဍ အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ:''' ပ္ဍဲ ဘာသာ ပရေၚ် ကောန်ပျူတာ (Computer Science)၊ လၟိဟ် ကွးဘာ ဗြဴ ဍေံ နွံ ဆ ၂၈% ရ။ ပ္ဍဲ ဘာသာ အေန်ဂျေန်နဳယာ၊ ဍေံ နွံ ဆ ၂၁% သၟး ရ။
* '''သြန် ထံက်ပၚ် အလဵုအသဳ:''' ညးဗြဴ မကၠောန် သုတေသန တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ထံက်ပၚ် နူ အလဵုအသဳ အောန် နူကဵု မၞိဟ် တြုံ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ် သွက် ညးတအ် ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု အရာ တၟိတၟိ ร။

== ၆။ ညးဗြဴ မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံ (Prominent Women in History of Science) ==
ၜိုန်ရ နွံ ကု အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီု လေဝ်، ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝင် မဇၞော်ကၠေၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ရ။

* '''မာရဳ ကျူရဳ (Marie Curie):''' ညး ဒှ် တၠပညာ သိပ္ပံ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ရ။ ညး ဂၠာဲ ဆဵု ဓါတ် ရေဒဳယိုမ် (Radium) ကေုာံ ပိုလိုနဳယိုမ် (Polonium) ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် ဗြဴ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နိုဘယ်လ် (Nobel Prize) ကေုာံ ဒှ် မၞိဟ် ညး မကလိဂွံ လာပ် ဏအ် ၜါ ဝါ (ပ္ဍဲ ဓါတ် ကေုာံ ရူပဗေဒ) ရ။
* '''ရောဇာလိန် ဖရန်ကလိန် (Rosalind Franklin):''' ညး ဒှ် တၠပညာ ဓါတ် မတက် လဝ် ဓါတ်ရုပ် X-ray မကော်စ &quot;Photo 51&quot; ရ။ ဓါတ်ရုပ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် အဓိက သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု လဒက်ပ္တန် DNA ร။ ဆဂး ညး ဟွံကလိဂွံ လာပ် နိုဘယ်လ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဂျိုၚ် လမျီု ပုဟ်။
* '''အေဒါ လပ်ဗလေ့စ် (Ada Lovelace):''' ညး ဒှ် တၠပညာ သင်္ချာ မချူ လဝ် ကောဒ် စက် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ညး နဒဒှ် &quot;သၟာ ချူ ပရဝ်ဂရာမ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်&quot; (First Computer Programmer) ရ။&lt;ref&gt;Gingras, Y. (2010). ''Women in Science: A Historical Perspective''. MIT Press.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
ဝှာင်:Marie_Curie_1903.jpg|မာရဳ ကျူရဳ (Marie Curie) တၠပညာ ဓါတ် ကေုာံ ရူပဗေဒ မကလိဂွံ လာပ် နိုဘယ်လ် ၜါ ဝါ
ဝှာင်:Rosalind_Franklin.jpg|ရောဇာလိန် ဖရန်ကလိန် (Rosalind Franklin) ညး မဓမံက် ထ္ၜး လဒက်ပ္တန် DNA
ဝှာင်:Ada_Lovelace_portrait.jpg|အေဒါ လပ်ဗလေ့စ် (Ada Lovelace) သၟာ ချူ ပရဝ်ဂရာမ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
&lt;/gallery&gt;

== ၇။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
!သၞာံ
!ပရူပရာ (Theme)
!တၚ် ရန်တၟအ်
|-
|၂၀၁၈
|ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ပါလုပ် လုံခြုံ
|သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ခ္ဍိုက်ပ္ဍဵု လတူ ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ရုၚ် သိပ္ပံ
|-
|၂၀၁၉
|ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) သွက် သီုဖအိုတ်
|သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဗီုလဵု ညးဗြဴ တအ် ရီုဗၚ် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် အလုံ ဂၠးတိ
|-
|၂၀၂၀
|ပွမထံက်ပၚ် သြန် ပ္ဍဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ
|သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် သုတေသန
|-
|၂၀၂၁
|ညးဗြဴ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ညးဗြဴ မကၠောန် ကမၠောန် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ
|-
|၂၀၂၂
|ဍာ်၊ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ညးဗြဴ
|ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ပွမမၚ်မဲ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ
|-
|၂၀၂၃
|လညာတ် တၟိ (IDEAS) ကေုာံ ညးဗြဴ
|ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် အနာဂတ် (Innovate, Demonstrate, Elevate, Advance, Sustain)
|-
|၂၀၂၄
|ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဆံၚ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် သိပ္ပံ
|ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ညးဗြဴ ဂွံ တိုန် စိုပ် ကဆံၚ် သ္ကိုပ် သုတေသန ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ
|}

== ၈။ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ ကေုာံ SDG ဂမၠိုၚ် (Sustainable Development Goals Connection) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။

* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ထံက်ပၚ် လတူ SDG ၅ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ပွမကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဂွံ ဗတောန် ပညာ STEM ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။
* '''SDG ၉ (နဲပညာ ကေုာံ အခိုက် တၟိ):''' ယဝ်ရ ညးဗြဴ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် သုတေသန ဂၠိုၚ် မ္ဂး، ဍုၚ် တအ် ညးတအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် နဲပညာ တၟိ (Innovation) မနွံ ကု ဖဵု သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် လောဲသွာ တိုန် ရ။
* '''SDG ၁၇ (ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ သွက် တၚ် ရန်တၟအ်):''' သွက်ဂွံ ပလီု အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ၊ အလဵုအသဳ၊ ဂကောံ NGO ကေုာံ ကမ္မဏဳ တအ် သ္ဒး ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် ဍာံဍာံ ရ။&lt;ref&gt;UN Women. (2020). ''Women in Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM) in the Latin America and the Caribbean Region''. UN Women Report.&lt;/ref&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Global Observances and Cultural Impact) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။

* '''သဘၚ် ပ္ဍဲ ရုၚ် ကုလသမဂ္ဂ:''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် သဳကၠဳ ဇၞော် (Assembly) ပ္ဍဲ ရုၚ် နယူးယောက် ရ။ ညးတအ် ဘိက် ကော် တၠပညာ သိပ္ပံ ညးဗြဴ နူ အလုံ ဂၠးတိ သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ကေုာံ ပါ်ပရအ် ပရေၚ် ဆဵု ဂဗ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ပ္ဍဲ ဘာ တက္ကသိုလ်:''' ဘာ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် တ္ၚဲ လ္ၚတ် ပညာ (Open Days) သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ရ။ ညးတအ် ကဵု အခေါၚ် သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ဂွံ လုပ် ဗဵု ရုၚ် ဓါတ်ခွဲ ကေုာံ ဟီု ဓရီု ကု တၠပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ် လပှ်ကျာ:''' ပ္ဍဲ လပှ်ကျာ (Social Media)၊ မၞိဟ် တအ် ညးတအ် စကာ Hasthag ဗီုကဵု `#WomenInScience` ကေုာံ `#GirlsInSTEM` သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး ကေုာံ ပတိုန် လညာတ် လတူ ညးဗြဴ သိပ္ပံ တအ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် (Future Outlook and Support Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် တအ် သ္ဒး ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် ညးဗြဴ ဍာံဍာံပြပြ ရ။

* '''ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ်:''' သ္ဒး ပြံၚ်လှာဲ ပြကိုဟ် ဗတောန် လိက် (Curriculum) ပ္ဍဲ ဘာ မူလ ညံၚ် ဂွံ ထ္ၜး ပျး ပရူ တၠပညာ သိပ္ပံ ညးဗြဴ ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ မၞိဟ် မဒှ် တိုၚ် ပ္ကဴ (Role models) ရ။
* '''သြန် လာပ် ကေုာံ ထံက်ပၚ် (Scholarships):''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော် တအ် သ္ဒး ကဵု သြန် လာပ် ပညာ (Scholarships) ဗွဲတၟေၚ် သွက် ကွးဘာ ဗြဴ မလ္ၚတ် STEM ရ။
* '''သၞောဝ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်:''' ပ္ဍဲ ရုၚ် ကမၠောန်၊ သ္ဒး နွံ ကု သၞောဝ် မစဵုဒၞာ ပရေၚ် ခ္ဍိုက်ပ္ဍဵု၊ သၞောဝ် ကဵု သြန် ဂိတု တုပ်သၟဟ် ကေုာံ သၞောဝ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခိၚ် သၠး ကမၠောန် သွက် မိမ (Parental leave) မခိုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Blickenstaff, J. C. (2005). ''Women and science careers: leaky pipeline or gender filter?''. Gender and Education, 17(4), 369-386.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ၚုဟ်မး ကေုာံ အခက်အခုဲ မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု ဂကောံ UN Women ပ္ဍဲ YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=8-tO2XoQy_0|title=International Day of Women and Girls in Science - UN Women}}{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (International Women's Day)
* {{ill|မာရဳ ကျူရဳ|en|Marie Curie}} (Marie Curie)
* {{ill|ရောဇာလိန် ဖရန်ကလိန်|en|Rosalind Franklin}} (Rosalind Franklin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}

* United Nations. (2015). ''Resolution adopted by the General Assembly on 22 December 2015: International Day of Women and Girls in Science''. UN Documents A/RES/70/212.
* UNESCO. (2016). ''International Day of Women and Girls in Science''. UNESCO Official Records.
* Schiebinger, L. (1989). ''The Mind Has No Sex? Women in the Origins of Modern Science''. Harvard University Press. ISBN 978-0674576254.
* Hill, C., Corbett, C., &amp; St. Rose, A. (2010). ''Why So Few? Women in Science, Technology, Engineering, and Mathematics''. American Association of University Women (AAUW).
* Gingras, Y. (2010). ''Women in Science: A Historical Perspective''. MIT Press.
* Blickenstaff, J. C. (2005). ''Women and science careers: leaky pipeline or gender filter?''. Gender and Education, 17(4), 369-386.
* UN Women. (2020). ''Women in Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM) in the Latin America and the Caribbean Region''. UN Women Report.
* National Science Foundation (NSF). (2021). ''Women, Minorities, and Persons with Disabilities in Science and Engineering''. Arlington, VA.
* Rossiter, M. W. (1982). ''Women Scientists in America: Struggles and Strategies to 1940''. Johns Hopkins University Press.
* [[:en:International_Day_of_Women_and_Girls_in_Science|International Day of Women and Girls in Science]]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.</text>
      <sha1>17c75gpzi8edh7qyuwrpoj1dsehc6e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54684</id>
      <parentid>54683</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>54684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29134" sha1="lyj2wsrkyiieea4btg5l9fb2qnh6m0c" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ}}{{Infobox holiday|holiday_name=တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ|type=အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]|image=International Day of Women and Girls in Science logo.png|caption=သင်္ကေတ တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ|official_name=International Day of Women and Girls in Science|nickname=တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ|observedby=ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်၊ UNESCO၊ UN Women|begins=၂၀၁၆|date=၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ|frequency=လၟေၚ် သၞာံ (Annual)|relatedto={{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (၈ မာတ်)}}'''တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Women and Girls in Science}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂိတု [[ဖေဖဝ်ဝါရဳ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/70/212) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ [[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)၊ နဲပညာ (Technology)၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering) ကေုာံ သင်္ချာ (Mathematics) မကော်စ နကဵု ဝေါဟာရ ခမၞောန် (STEM) ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ် ညဳသာ ရ။ ဂကောံ UNESCO ကေုာံ ဂကောံ UN Women ညးတအ် ပံၚ်ကောံ တုဲ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဏအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ညံၚ် ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညံၚ် ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ သိပ္ပံ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ အခက်အခုဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မကၟာတ် လဒဵု ဒၟံၚ် လတူ ညးဗြဴ တအ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် သုတေသန ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Resolution adopted by the General Assembly on 22 December 2015: International Day of Women and Girls in Science''. UN Documents A/RES/70/212.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Historical Background) ==
ပ္ဍဲ ဝင် အတိတ် ဗွဲမလအ်၊ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ သွက် မၞိဟ် တြုံ တအ် သၟး ဓဝ် ရ။

* '''ပရေၚ် ကၟာတ် လဒဵု အတိတ်:''' ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉၊ ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ တိုန် ဘာ တက္ကသိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုၚ် ဓါတ်ခွဲ (Laboratory) ပုဟ်။ ညးဗြဴ မနွံ ကု ဉာဏ် ပညာ သိပ္ပံ ပြဲသၠုၚ် တအ် ညးတအ် သ္ဒး စကာ ယၟု မၞိဟ် တြုံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သ္ဒး ကၠောန် ကမၠောန် နကဵု ယၟု တၠသ္ၚိ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ကြဴနူ ရာစုသၞာံ ၂၀၊ ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် စ ကလိဂွံ အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။ ဆဂး ပြသၞာ မကော်စ &quot;Leaky Pipeline&quot; (ဇရေၚ် ဍာ် ဇွောဝ် လီုလာ်) ဍေံ က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ဏီ ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဍေံ ဂှ် ၜိုန်ရ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဗတောန် ပညာ သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ဘာ မူလ ကီု လေဝ်، ညးတအ် ဒေါအ် ဇူ ထောအ် နူ ကဏ္ဍ ဏအ် ကာလ ညးတအ် စိုပ် ကဆံၚ် တက္ကသိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဆံၚ် ကမၠောန် ဇၞော် ဇၞော် ရ။
* '''ပရေၚ် အာတ်မိက် အလုံ ဂၠးတိ:''' သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် အခက်အခုဲ တအ် ဏအ်၊ တၠပညာ ကေုာံ ဂကောံ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် အာတ်မိက် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ တၟေၚ် မွဲ သွက် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ရ။&lt;ref&gt;Schiebinger, L. (1989). ''The Mind Has No Sex? Women in the Origins of Modern Science''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Establishment) ==
ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူကဵု ဒြဟတ် ပံၚ်ကောံ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

* '''သဘၚ် သဳကၠဳ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (World Summit):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅၊ ကံၚ်သဳ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး (ECOSOC) ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ STEM ဂှ် ဍေံ နွံ အောန် လောန် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/70/212:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၁၅၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/70/212 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ဂကောံ ဥက္ကဋ္ဌ ကေုာံ ကမၠောန်:''' ဂကောံ UNESCO ကေုာံ UN Women ညးတအ် ကေတ် တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဂကောံ အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဝွံ ရ။ ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု ဂကောံ NGO နာနာ သွက်ဂွံ ဓမံက် ရုပ်ရဴ ကမၠောန် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2016). ''International Day of Women and Girls in Science''. UNESCO Official Records.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-

* '''ပွမပလီု အခိုက် လညာတ် တြေံ (Breaking Stereotypes):''' သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် လညာတ် မဟီု လဝ် &quot;ကမၠောန် သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ် သွက် မၞိဟ် တြုံ သၟး&quot; ရ။ ညးတအ် မိက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ညးဗြဴ တအ် လေဝ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန် သုတေသန မပြဲသၠုၚ် မာန် တုပ်သၟဟ် ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညံၚ် ဂွံ ရုဲစှ် ဘာသာ STEM ကာလ ညးတအ် တိုန် ဘာ တက္ကသိုလ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်:''' သိပ္ပံ ဂှ် ဍေံ နွံ ပၟိက် ကု လညာတ် နာနာ သာ် (Diversity of thought) ရ။ ယဝ်ရ ညးဗြဴ တအ် ပါလုပ် ဂၠိုၚ် မ္ဂး، ပရေၚ် ဂၠာဲ ဆဵု (Discoveries) တၟိ တအ် ဍေံ သ္ဂောအ် က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မာန် ရ။

== ၄။ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ (Challenges in STEM Fields) ==
ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ STEM ရ။

* '''ပရေၚ် ရုဲစှ် မၞိဟ် (Gender Bias):''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ညးတအ် အာတ် ကမၠောန် (Job Application) ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာတ် သြန် ထံက်ပၚ် သုတေသန (Research Grants)၊ မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ရုဲစှ် နကဵု လညာတ် မဟွံတုပ် သၟဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ဟွံတုပ် (Wage Gap):''' ပ္ဍဲ ကမၠောန် STEM ဗွဲမဂၠိုၚ်، မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ဂိတု အောန် နူ မၞိဟ် တြုံ ၜိုန်ရ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ကီု လေဝ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ အခိုက် ရုၚ် (Workplace Culture):''' ရုၚ် ကမၠောန် နဲပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဍေံ နွံ ကု အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် တြုံ ဇၞော် (Male-dominated culture) ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ဂွံ အောန်စိုတ် ကေုာံ မိက်ဂွံ ဒေါအ် ဇူ နူ ကမၠောန် ပြဟ် ရ။&lt;ref&gt;Hill, C., Corbett, C., &amp; St. Rose, A. (2010). ''Why So Few? Women in Science, Technology, Engineering, and Mathematics''. AAUW.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် စိုပ် တရဴ ကေုာံ တၚ်ဂၞၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Current Status and Statistics) ==
တၚ်ဂၞၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data) နူကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဍေံ ထ္ၜး ပျး ကဵု လဒက်ပ္တန် မဟွံတုပ် သၟဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။

* '''လၟိဟ် သၟာ သုတေသန:''' အတိုၚ် စရၚ် UNESCO မ္ဂး، ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ဏအ် လၟိဟ် ညးဗြဴ မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် သၟာ သုတေသန (Researchers) ဍေံ နွံ ဆ ၃၃% ဓဝ် ရ။
* '''ကဏ္ဍ အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ:''' ပ္ဍဲ ဘာသာ ပရေၚ် ကောန်ပျူတာ (Computer Science)၊ လၟိဟ် ကွးဘာ ဗြဴ ဍေံ နွံ ဆ ၂၈% ရ။ ပ္ဍဲ ဘာသာ အေန်ဂျေန်နဳယာ၊ ဍေံ နွံ ဆ ၂၁% သၟး ရ။
* '''သြန် ထံက်ပၚ် အလဵုအသဳ:''' ညးဗြဴ မကၠောန် သုတေသန တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ထံက်ပၚ် နူ အလဵုအသဳ အောန် နူကဵု မၞိဟ် တြုံ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ် သွက် ညးတအ် ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု အရာ တၟိတၟိ ร။

== ၆။ ညးဗြဴ မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံ (Prominent Women in History of Science) ==
ၜိုန်ရ နွံ ကု အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီု လေဝ်، ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝင် မဇၞော်ကၠေၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ရ။

* '''မာရဳ ကျူရဳ (Marie Curie):''' ညး ဒှ် တၠပညာ သိပ္ပံ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ရ။ ညး ဂၠာဲ ဆဵု ဓါတ် ရေဒဳယိုမ် (Radium) ကေုာံ ပိုလိုနဳယိုမ် (Polonium) ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် ဗြဴ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နိုဘယ်လ် (Nobel Prize) ကေုာံ ဒှ် မၞိဟ် ညး မကလိဂွံ လာပ် ဏအ် ၜါ ဝါ (ပ္ဍဲ ဓါတ် ကေုာံ ရူပဗေဒ) ရ။
* '''ရောဇာလိန် ဖရန်ကလိန် (Rosalind Franklin):''' ညး ဒှ် တၠပညာ ဓါတ် မတက် လဝ် ဓါတ်ရုပ် X-ray မကော်စ &quot;Photo 51&quot; ရ။ ဓါတ်ရုပ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် အဓိက သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု လဒက်ပ္တန် DNA ร။ ဆဂး ညး ဟွံကလိဂွံ လာပ် နိုဘယ်လ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဂျိုၚ် လမျီု ပုဟ်။
* '''အေဒါ လပ်ဗလေ့စ် (Ada Lovelace):''' ညး ဒှ် တၠပညာ သင်္ချာ မချူ လဝ် ကောဒ် စက် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ညး နဒဒှ် &quot;သၟာ ချူ ပရဝ်ဂရာမ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်&quot; (First Computer Programmer) ရ။&lt;ref&gt;Gingras, Y. (2010). ''Women in Science: A Historical Perspective''. MIT Press.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
ဝှာင်:Marie_Curie_1903.jpg|မာရဳ ကျူရဳ (Marie Curie) တၠပညာ ဓါတ် ကေုာံ ရူပဗေဒ မကလိဂွံ လာပ် နိုဘယ်လ် ၜါ ဝါ
ဝှာင်:Rosalind_Franklin.jpg|ရောဇာလိန် ဖရန်ကလိန် (Rosalind Franklin) ညး မဓမံက် ထ္ၜး လဒက်ပ္တန် DNA
ဝှာင်:Ada_Lovelace_portrait.jpg|အေဒါ လပ်ဗလေ့စ် (Ada Lovelace) သၟာ ချူ ပရဝ်ဂရာမ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
&lt;/gallery&gt;

== ၇။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
!သၞာံ
!ပရူပရာ (Theme)
!တၚ် ရန်တၟအ်
|-
|၂၀၁၈
|ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ပါလုပ် လုံခြုံ
|သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ခ္ဍိုက်ပ္ဍဵု လတူ ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ရုၚ် သိပ္ပံ
|-
|၂၀၁၉
|ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) သွက် သီုဖအိုတ်
|သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဗီုလဵု ညးဗြဴ တအ် ရီုဗၚ် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် အလုံ ဂၠးတိ
|-
|၂၀၂၀
|ပွမထံက်ပၚ် သြန် ပ္ဍဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ
|သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် သုတေသန
|-
|၂၀၂၁
|ညးဗြဴ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ညးဗြဴ မကၠောန် ကမၠောန် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ
|-
|၂၀၂၂
|ဍာ်၊ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ညးဗြဴ
|ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ပွမမၚ်မဲ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ
|-
|၂၀၂၃
|လညာတ် တၟိ (IDEAS) ကေုာံ ညးဗြဴ
|ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် အနာဂတ် (Innovate, Demonstrate, Elevate, Advance, Sustain)
|-
|၂၀၂၄
|ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကဆံၚ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် သိပ္ပံ
|ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ညးဗြဴ ဂွံ တိုန် စိုပ် ကဆံၚ် သ္ကိုပ် သုတေသန ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ
|}

== ၈။ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ ကေုာံ SDG ဂမၠိုၚ် (Sustainable Development Goals Connection) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။

* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ထံက်ပၚ် လတူ SDG ၅ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ပွမကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဂွံ ဗတောန် ပညာ STEM ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။
* '''SDG ၉ (နဲပညာ ကေုာံ အခိုက် တၟိ):''' ယဝ်ရ ညးဗြဴ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် သုတေသန ဂၠိုၚ် မ္ဂး، ဍုၚ် တအ် ညးတအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် နဲပညာ တၟိ (Innovation) မနွံ ကု ဖဵု သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် လောဲသွာ တိုန် ရ။
* '''SDG ၁၇ (ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ သွက် တၚ် ရန်တၟအ်):''' သွက်ဂွံ ပလီု အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ၊ အလဵုအသဳ၊ ဂကောံ NGO ကေုာံ ကမ္မဏဳ တအ် သ္ဒး ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် ဍာံဍာံ ရ။&lt;ref&gt;UN Women. (2020). ''Women in Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM) in the Latin America and the Caribbean Region''. UN Women Report.&lt;/ref&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် (Global Observances and Cultural Impact) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။

* '''သဘၚ် ပ္ဍဲ ရုၚ် ကုလသမဂ္ဂ:''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် သဳကၠဳ ဇၞော် (Assembly) ပ္ဍဲ ရုၚ် နယူးယောက် ရ။ ညးတအ် ဘိက် ကော် တၠပညာ သိပ္ပံ ညးဗြဴ နူ အလုံ ဂၠးတိ သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ကေုာံ ပါ်ပရအ် ပရေၚ် ဆဵု ဂဗ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ပ္ဍဲ ဘာ တက္ကသိုလ်:''' ဘာ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် တ္ၚဲ လ္ၚတ် ပညာ (Open Days) သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ရ။ ညးတအ် ကဵု အခေါၚ် သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ဂွံ လုပ် ဗဵု ရုၚ် ဓါတ်ခွဲ ကေုာံ ဟီု ဓရီု ကု တၠပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် မာကက်တိၚ် လပှ်ကျာ:''' ပ္ဍဲ လပှ်ကျာ (Social Media)၊ မၞိဟ် တအ် ညးတအ် စကာ Hasthag ဗီုကဵု `#WomenInScience` ကေုာံ `#GirlsInSTEM` သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး ကေုာံ ပတိုန် လညာတ် လတူ ညးဗြဴ သိပ္ပံ တအ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် (Future Outlook and Support Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် တအ် သ္ဒး ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် ညးဗြဴ ဍာံဍာံပြပြ ရ။

* '''ပရေၚ် ပညာ သဇိုၚ်:''' သ္ဒး ပြံၚ်လှာဲ ပြကိုဟ် ဗတောန် လိက် (Curriculum) ပ္ဍဲ ဘာ မူလ ညံၚ် ဂွံ ထ္ၜး ပျး ပရူ တၠပညာ သိပ္ပံ ညးဗြဴ ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ မၞိဟ် မဒှ် တိုၚ် ပ္ကဴ (Role models) ရ။
* '''သြန် လာပ် ကေုာံ ထံက်ပၚ် (Scholarships):''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော် တအ် သ္ဒး ကဵု သြန် လာပ် ပညာ (Scholarships) ဗွဲတၟေၚ် သွက် ကွးဘာ ဗြဴ မလ္ၚတ် STEM ရ။
* '''သၞောဝ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်:''' ပ္ဍဲ ရုၚ် ကမၠောန်၊ သ္ဒး နွံ ကု သၞောဝ် မစဵုဒၞာ ပရေၚ် ခ္ဍိုက်ပ္ဍဵု၊ သၞောဝ် ကဵု သြန် ဂိတု တုပ်သၟဟ် ကေုာံ သၞောဝ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခိၚ် သၠး ကမၠောန် သွက် မိမ (Parental leave) မခိုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Blickenstaff, J. C. (2005). ''Women and science careers: leaky pipeline or gender filter?''. Gender and Education, 17(4), 369-386.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ၚုဟ်မး ကေုာံ အခက်အခုဲ မၞိဟ် ဗြဴ တအ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု ဂကောံ UN Women ပ္ဍဲ YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=8-tO2XoQy_0|title=International Day of Women and Girls in Science - UN Women}}{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (International Women's Day)
* {{ill|မာရဳ ကျူရဳ|en|Marie Curie}} (Marie Curie)
* {{ill|ရောဇာလိန် ဖရန်ကလိန်|en|Rosalind Franklin}} (Rosalind Franklin)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}

* United Nations. (2015). ''Resolution adopted by the General Assembly on 22 December 2015: International Day of Women and Girls in Science''. UN Documents A/RES/70/212.
* UNESCO. (2016). ''International Day of Women and Girls in Science''. UNESCO Official Records.
* Schiebinger, L. (1989). ''The Mind Has No Sex? Women in the Origins of Modern Science''. Harvard University Press. ISBN 978-0674576254.
* Hill, C., Corbett, C., &amp; St. Rose, A. (2010). ''Why So Few? Women in Science, Technology, Engineering, and Mathematics''. American Association of University Women (AAUW).
* Gingras, Y. (2010). ''Women in Science: A Historical Perspective''. MIT Press.
* Blickenstaff, J. C. (2005). ''Women and science careers: leaky pipeline or gender filter?''. Gender and Education, 17(4), 369-386.
* UN Women. (2020). ''Women in Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM) in the Latin America and the Caribbean Region''. UN Women Report.
* National Science Foundation (NSF). (2021). ''Women, Minorities, and Persons with Disabilities in Science and Engineering''. Arlington, VA.
* Rossiter, M. W. (1982). ''Women Scientists in America: Struggles and Strategies to 1940''. Johns Hopkins University Press.
* [[:en:International_Day_of_Women_and_Girls_in_Science|International Day of Women and Girls in Science]]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကေုာံ သိပ္ပံ}} [[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]] [[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]] [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ]] [[Category:ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ]]</text>
      <sha1>lyj2wsrkyiieea4btg5l9fb2qnh6m0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10971</id>
    <revision>
      <id>54685</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ မၚ်မဲ အရေဝ် မိ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် နာနာ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတ...&quot;</comment>
      <origin>54685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29571" sha1="34wbzhbizsubtf4ob3h1lwihq0ks8z3" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ မၚ်မဲ အရေဝ် မိ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် နာနာ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]], {{ill|ယူနေတ်သကဝ်|en|UNESCO}}
| image = Shaheed Minar Dhaka.jpg
| caption = ကျာ်စေတဳ သာဟေတ် မဳနာ (Shaheed Minar) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဒါကာ မဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် အရေဝ် ဘာသာ
| official_name = International Mother Language Day (IMLD)
| nickname = တ္ၚဲ အရေဝ် မိ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၀၀ (စၟတ်သမ္တီ လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉၉၉)
| date = ၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် အရေဝ် ဘာသာ|en|Bengali language movement}} (၁၉၅၂)
}}

'''တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Mother Language Day - IMLD}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၁ ဂိတု [[ဖေဖဝ်ဝါရဳ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဂကောံ {{ill|ယူနေတ်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO) ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု နဝ်ဝေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၉၉ တုဲ၊ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (UN General Assembly) ညးတအ် ပဒတန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပရေၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ အရေဝ် ဘာသာ၊ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပွမသုၚ်စောဲ အရေဝ် ဘာသာ နာနာ (Multilingualism) အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ကၠုၚ် နူ ပရေၚ် အာတ်မိက် ဍုၚ် {{ill|ဗၚ်္ဂလာဒေတ်|en|Bangladesh}} (Bangladesh) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၂ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁၊ ကွးဘာ ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဒါကာ (Dhaka) တအ် ညးတအ် ထ္ၜး ဆန္ဒ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ အရေဝ် ဘာသာ ဗေန်ဂါလဳ (Bengali) နဒဒှ် အရေဝ် ရုၚ် တရားဝင် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဂှ်၊ ပၞာန် ပါကစ္စတာန် တအ် ပန် ဂစိုတ် ထောအ် ကွးဘာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂၠးတိ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဏအ် သွက်ဂွံ ဂွံ သတိ ကေုာံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး အရေဝ် ဘာသာ မိ ဇကု မၞုံ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2003). ''Education in a multilingual world''. UNESCO Education Position Paper.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
အရေဝ် မိ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အရေဝ် တမ်မူလ (Mother tongue / First language) ဝွံ ဍေံ ဒှ် အရေဝ် ဘာသာ မွဲ မၞိဟ် မွဲ တၠ လ္ၚတ် တီ ကေတ် နူ အခိၚ် ဍောတ်တ် (နူ မိမ) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ်ပညာ:''' စိုတ်ပညာ ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ အရေဝ် မိ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် ကေုာံ လညာတ် ဉာဏ် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်စိုတ် လောက ကေုာံ ဂၠးတိ ရ။
* '''အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ်:''' အရေဝ် ဘာသာ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ ကြိယာ သွက်ဂွံ ဟီု ဂး မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် တိုက် ထဝ် မဂိုၚ် ဒေပ် လဝ် ဝင်၊ အခိုက်အလိုက်، လညာတ် ဒဿန ကေုာံ ဓမ္မတာ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ မွဲမွဲ ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်:''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒဒှ်ရ ပွမဟီု ဂး ကေုာံ ပွမလ္ၚတ် ပညာ နကဵု အရေဝ် မိ ဇကု ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် မၞိဟ် (Fundamental human right) မွဲ ရ။ တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ပဒတန် အခေါၚ် ဏအ် ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဗၚ်္ဂလာဒေတ် (Historical Background and Origins) ==
ဝင် အတိတ် သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု &quot;ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် အရေဝ် ဘာသာ&quot; (Bengali Language Movement) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါကစ္စတာန် ဗမံက် (လၟုဟ် ဒှ် ဍုၚ် ဗၚ်္ဂလာဒေတ်) ရ။
* '''ပရေၚ် ကၟာတ် လဒဵု:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈၊ အလဵုအသဳ ပါကစ္စတာန် ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ အရေဝ် ဘာသာ အူရဒူ (Urdu) မွဲ ဓဝ် ဟေၚ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် အရေဝ် ရုၚ် သွက် အလုံ ဍုၚ် ပါကစ္စတာန် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် က္ဍိုက်ပ္ဍဵု လတူ မၞိဟ် မဟီု အရေဝ် ဗေန်ဂါလဳ (Bengali) မၞုံ ပ္ဍဲ ပါကစ္စတာန် ဗမံက် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။
* '''တ္ၚဲ ၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၅၂:''' ကွးဘာ နူ တက္ကသိုလ် ဒါကာ (Dhaka University) ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် တိတ် ထ္ၜး ဆန္ဒ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါၚ် တုပ်သၟဟ် သွက် အရေဝ် ဗေန်ဂါလဳ ရ။ ဗၠာဲတွာ် တအ် ညးတအ် ပန် ကွးဘာ တအ် ဂှ် တုဲ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (မပ္တံကဵု Rafiq, Salam, Barkat, Jabbar) ညးတအ် ဒး ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ဂၠံၚ် ရ။
* '''သာဟေတ် မဳနာ (Shaheed Minar):''' သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကွးဘာ မဒး ချိုတ် အာ တအ် ဂှ်၊ ညးတအ် သြိုၚ် ပ္တန် လဝ် ကျာ်စေတဳ မကော်စ &quot;သာဟေတ် မဳနာ&quot; (Martyr's Monument) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဒါကာ ရ။ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် အဓိက သွက် ဍုၚ် ဗၚ်္ဂလာဒေတ် ဂွံ ကလိဂွံ ဍုၚ် သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၁ ရ။&lt;ref&gt;Umar, B. (2004). ''The Emergence of Bangladesh: Class Struggles in East Pakistan (1947-1958)''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ယူနေတ်သကဝ် (UN and UNESCO Recognition) ==
နူ ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် မွဲ၊ ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ အာ စိုပ် ကဆံၚ် ဂၠးတိ ရ။
* '''ကသပ် နူ ရာဖဳကူလ် အေတ်သလာမ် (Rafiqul Islam):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈၊ မၞိဟ် ဗၚ်္ဂလာဒေတ် မမံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကနေဒါ မကော်စ ရာဖဳကူလ် အေတ်သလာမ် ညး ချူ လိက် ဇရေၚ် သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ကုလသမဂ္ဂ {{ill|ကိုဝ်ဖဳ အာနာန်|en|Kofi Annan}} (Kofi Annan) ရ။ ညး အာတ်မိက် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ နဒဒှ် တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ ဂၠးတိ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် UNESCO:''' ပ္ဍဲ ဂိတု နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၇၊ သၞာံ ၁၉၉၉၊ ကံၚ်သဳ ဇၞော် UNESCO ညးတအ် ပဒတန် ကေုာံ လလောၚ်တြး လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် 30C/62 ရ။ 
* '''အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂، ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒုၚ် တဲ ကေုာံ ပဒတန် လဝ် တ္ၚဲ ဏအ် အလုံ ဂၠးတိ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/56/262 ရ။

== ၄။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ ၚုဟ်မး အရေဝ် မိ (Objectives and Value of Mother Language) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ ၚုဟ်မး မဇၞော်ကၠေၚ် သွက် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ-
* '''ပရေၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ အရေဝ် ဘာသာ (Linguistic Diversity):''' ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အရေဝ် ဘာသာ ပြၚ် ၇,၀၀၀ ဏီ ရ။ အရေဝ် ဘာသာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဂကူ ဍေံ နွံ ၚုဟ်မး တုပ်သၟဟ် ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟီု တွံ ဒဒှ်ရ ပိုဲ သ္ဒး မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဟွံဂွံ ကၠေအ် အာ ရ။
* '''ပွမစွံ ၚုဟ်မး လတူ ညး တၞဟ်:''' ပွမကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ လတူ အရေဝ် မိ ညး တၞဟ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ ဂွံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဍေံ ပလီုပလာ် ထောအ် ပရေၚ် ရိုၚ်ဇိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ပါ် ခြာ ဂကူ ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ဓါတ်:''' ကောန်ၚာ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညး ဇၞော် မဟီု ဂး အရေဝ် မိ ဇကု မာန် ဗွဲမသၠးပွး ဂှ်، ညးတအ် နွံ ကု ပရေၚ် ယုံကြည် ဇကု အလဵု ဇကု (Self-esteem) မသၠုၚ် အိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Skutnabb-Kangas, T. (2000). ''Linguistic Genocide in Education—or Worldwide Diversity and Human Rights?''. Lawrence Erlbaum Associates.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် ပညာ နကဵု အရေဝ် ဘာသာ နာနာ (Multilingual Education) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စွံ အဓိက လတူ &quot;ပရေၚ် ပညာ မစကာ အရေဝ် ဘာသာ နာနာ&quot; (Multilingual Education based on Mother Tongue) ရ။
* '''ပရေၚ် ဗတောန် ပ္ဍဲ ဘာ မူလ:''' သုတေသန စိုတ်ပညာ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် ပညာ ဂွံ ခိုဟ် အိုတ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ညးတအ် လ္ၚတ် နကဵု အရေဝ် မိ ညးတအ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ကြဴနူ ညးတအ် တီ ကၠိုဟ် သဇိုၚ် ခိုဟ် ယျ မ္ဂး، ညးတအ် မာန် လ္ၚတ် အရေဝ် ဘာသာ တၞဟ် (ဥပမာ - အၚ်္ဂလိက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အရေဝ် ဍုၚ်) ဂွံ လောဲသွာ တိုန် ရ။
* '''SDG ၄:''' ပရေၚ် ပညာ နကဵု အရေဝ် မိ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ လၟေၚ် ၄ (Quality Education) រ။ ဍေံ ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မဒး တိတ် နူ ဘာ ရ။
* '''အခက်အခုဲ:''' ၜိုန်ရ ဍေံ ခိုဟ် ကီု လေဝ်، အလဵုအသဳ ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ အာရှ ကေုာံ အာဖရိက) ညးတအ် ဟွံကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဗတောန် အရေဝ် မိ ပ္ဍဲ ဘာ အလဵုအသဳ ပုဟ်။ ညးတအ် စကာ အရေဝ် လဒေါဝ် မွဲ ဓဝ် သွက်ဂွံ ပံၚ်ကောံ ဍုၚ် ရ။

== ၆။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေၚ် လီုလာ် အရေဝ် ဘာသာ (Challenges and Language Endangerment) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်، အရေဝ် ဘာသာ မိ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဍေံ ဒး ဆဵု ဂဗ ကု အန္တရာယ် မလီုလာ် ကၠေအ် ကၠက် အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။
* '''စမၠတ် လၟိဟ် ၆,၀၀၀:''' လၟုဟ် ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အရေဝ် ဘာသာ ၜိုတ် ၆,၀၀၀ စဵုကဵု ၇,၀၀၀ ပြၚ် ရ။ ဆဂး UNESCO လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ ၄၃% နူကဵု အရေဝ် ဘာသာ တအ် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် &quot;အရေဝ် ဘာသာ မစိုပ် အန္တရာယ်&quot; (Endangered languages) ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠေအ် အာ ဇၟာပ် ၂ သတ္တာဟ:''' သုတေသန ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၂ သတ္တာဟ (၁၄ တ္ၚဲ) မ္ဂး، အရေဝ် ဘာသာ မွဲ ဍေံ ကၠေအ် ကၠက် အာ နူ ဂၠးတိ ရ (ဟိုတ်နူ မၞိဟ် မဟီု အရေဝ် ဂှ် လက္ကရဴ အိုတ် ချိုတ် အာ)။ 
* '''ဟိုတ် မက္တဵုဒှ်:''' ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံၚ် အရေဝ် လီုလာ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization)၊ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် အလုံ ဂၠးတိ (Globalization) ကေုာံ သၞောဝ် အလဵုအသဳ မကၟာတ် လဒဵု အရေဝ် ဂကူ ဍောတ် တအ် ရ။ ကာလ အရေဝ် ဘာသာ မွဲ လီုလာ် အာ မ္ဂး، ဝင် ကေုာံ ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် သဘာဝ ဂကူ ဂှ် လေဝ် ဍေံ လီုလာ် အာ သီုဖအိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Krauss, M. (1992). ''The World's Languages in Crisis''. Language, 68(1), 4-10.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံဂမၠိုၚ် (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ UNESCO ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက (Theme) မွဲ သွက် တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ သွက်ဂွံ စွံ သတိ လတူ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဂှ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၂၀ || ပရေၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ အရေဝ် ဘာသာ မၞုံ ကု ၚုဟ်မး || သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ မစိုပ် အန္တရာယ် သီုဖအိုတ် (Safeguarding linguistic diversity)
|-
| ၂၀၂၁ || ပွမဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် မပံၚ်ကောံ နကဵု အရေဝ် ဘာသာ နာနာ || သွက်ဂွံ ထံက်ပၚ် ပရေၚ် ပညာ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ ညံၚ် ဂွံ စိုပ် ဇၟာပ် မၞိဟ်
|-
| ၂၀၂၂ || ပွမစကာ နဲပညာ သွက် ပရေၚ် လ္ၚတ် အရေဝ် ဘာသာ နာနာ: အခက်အခုဲ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ || သွက်ဂွံ စကာ Digital Technology ကေုာံ AI ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဗတောန် လိက် မိ
|-
| ၂၀၂၃ || ပရေၚ် ပညာ နကဵု အရေဝ် ဘာသာ နာနာ - ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ || ဖအောဝ် ဍိုက် သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် ပညာ ညံၚ် ဂွံ ဒုၚ် တဲ အရေဝ် မိ ပ္ဍဲ ဘာ
|-
| ၂၀၂၄ || ပရေၚ် ပညာ နကဵု အရေဝ် ဘာသာ နာနာ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက် ပရေၚ် လ္ၚတ် လၟိုန် ဘဝ || သွက်ဂွံ ကဵု ဇြဟတ် စိုတ် ညံၚ် ဂွံ ဆက် လ္ၚတ် ပညာ နကဵု အရေဝ် မိ ဇကု စဵုကဵု ဇၞော်
|}

== ၈။ တ္ၚဲ အရေဝ် မိ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန် (IMLD and Mon Culture/Language) ==
သွက် ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''အကာဲအရာ အရေဝ် မန်:''' အရေဝ် မန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် အရေဝ် ဘာသာ တြေံ အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ အဂၞဲ (Southeast Asia) ရ။ ၜိုန်ရ နွံ ကု ဝင် မဇၞော်ကၠေၚ် ကီု လေဝ်، လၟုဟ် အရေဝ် မန် ဍေံ ဒး ဆဵု ဂဗ ကု အန္တရာယ် မလီုလာ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ကၟာတ် လဒဵု နူ သၞောဝ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ညးသၟတ် တအ် ဟွံသုၚ်စောဲ အရေဝ် မိ အတိုၚ် ကိုပ်ကၠာ တေံ ရ။
* '''ပရေၚ် မၚ်မဲ မန်:''' ကမ္မတဳ လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် မန် (Mon Literature and Culture Committee) ကေုာံ ခမဳ သၚ် မန် တအ် ညးတအ် ဂစာန် ဗတောန် လိက် မန် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကညၚ် (Summer classes) ကေုာံ ပ္ဍဲ ဘာ ကောန်ဂကူ မန် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပွမကၠောန် သဘၚ်:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဏအ်၊ ဂကောံ သၟတ် မန် ကေုာံ တၠပညာ မန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် တက် ကျာ သွက်ဂွံ ပတိုန် ဇြဟတ် ညံၚ် ဂကူ မန် ဂွံ ဆက် ဟီု အရေဝ် မိ ကေုာံ စွံ ၚုဟ်မး လတူ လိက်ပတ် မန် ဇကု ဇေတ်တ် ရ။&lt;ref&gt;South, A. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Shaheed Minar Dhaka.jpg | ကျာ်စေတဳ သာဟေတ် မဳနာ ပ္ဍဲ ဗၚ်္ဂလာဒေတ် မဒှ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ အရေဝ် မိ
File:Mon traditional script and books.jpg | လိက် သၠရိုတ် မန် ကေုာံ လိက်ပတ် မန် မဒှ် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် မဇၞော်ကၠေၚ်
File:Multilingual sign with Arabic English French.jpg | လိက် ပိုစတာ မထ္ၜး ပျး လဝ် ပွမသုၚ်စောဲ အရေဝ် ဘာသာ နာနာ (Multilingualism)
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Celebrations) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ဗၚ်္ဂလာဒေတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် အလဵုအသဳ (Public holiday) မွဲ ရ。 ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ညးတအ် ဗိုက် လတက် ကယျာၚ် ဒုၚ် လၞီ ကေုာံ ညးတအ် အာ စွံ ပ္ကဴ ပ္ဍဲ ကျာ်စေတဳ သာဟေတ် မဳနာ သွက်ဂွံ ရှ်ေသှ်ေ ကွးဘာ မဒး ချိုတ် အာ တအ် ရ။
* '''လာပ် လေန်ဂွာပါက် (Linguapax Prize):''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ Linguapax ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် ကဵု လာပ် ဏအ် ကု ပူဂိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ မကၠောန် ကမၠောန် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ မစိုပ် အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''သဘၚ် UNESCO:''' ရုၚ် ဇၞော် UNESCO ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ (Paris) ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ ပရေၚ် ဆွေးနွေးပွဲ (Seminars) ကု တၠပညာ အရေဝ် ဘာသာ သီုဖအိုတ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲကဲ မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ (Future Outlook and Preservation Methods) ==
သွက် အနာဂတ်၊ နဲပညာ (Technology) ဍေံ ဒှ် အရီုအဗၚ် ဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အရေဝ် မိ ရ။
* '''ပရေၚ် မၚ်မဲ နကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Preservation):''' လၟုဟ် တၠပညာ တအ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် အဘိဓာန် အေန်တာနဲ ကေုာံ ဓါတ်ရမ္သာၚ် သွက် အရေဝ် ဘာသာ မစိုပ် အန္တရာယ် တအ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် အရေဝ် ဂှ် ဂွံ တန်တဴ အာ စဵုကဵု တၞောဝ် အနာဂတ် ရ။
* '''ဉာဏ်ပညာ စက် (AI) ကေုာံ NLP:''' မော်ဒယ် AI ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု LLMs တအ် ဍေံ မာန် လ္ၚတ် ကေုာံ ကၠာဲ ဘာသာ အရေဝ် ဂကူ ဍောတ် တအ် ယျ ရ။ ပွမစွံ လိက် မန် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ အေန်တာနဲ ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် ညံၚ် AI ဂွံ ကၠိုဟ်စိုတ် လိက် မန် ကေုာံ ဍေံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ကဵု Translation Tools သွက် ဂကူ ပိုဲ မာန် ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) ညးတအ် သောၚ် ကလး ပရူ ၚုဟ်မး အရေဝ် မိ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ နာနာ သာ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=Why Mother Language Matters: UNESCO International Mother Language Day}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:အရေဝ်|အရေဝ် ဘာသာ]] (Language)
* {{ill|ယူနေတ်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO)
* {{ill|ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် အရေဝ် ဘာသာ|en|Bengali language movement}} (Bengali Language Movement)
* {{ill|အရေဝ် ဘာသာ မစိုပ် အန္တရာယ်|en|Endangered language}} (Endangered language)
* {{ill|ဗၚ်္ဂလာဒေတ်|en|Bangladesh}} (Bangladesh)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* UNESCO. (2003). ''Education in a multilingual world''. UNESCO Education Position Paper.
* Umar, Badruddin. (2004). ''The Emergence of Bangladesh: Class Struggles in East Pakistan (1947-1958)''. Oxford University Press. ISBN 978-0195979084.
* Skutnabb-Kangas, Tove. (2000). ''Linguistic Genocide in Education—or Worldwide Diversity and Human Rights?''. Lawrence Erlbaum Associates. ISBN 978-0805834680.
* Krauss, Michael. (1992). ''The World's Languages in Crisis''. Language, 68(1), 4-10.
* South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge. ISBN 978-0700716098.
* Crystal, David. (2000). ''Language Death''. Cambridge University Press. ISBN 978-0521653213.
* Harrison, K. David. (2007). ''When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge''. Oxford University Press. ISBN 978-0195181920.
* Phillipson, Robert. (1992). ''Linguistic Imperialism''. Oxford University Press.
* UNESCO. (2010). ''Atlas of the World's Languages in Danger''. UNESCO Publishing.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day International Mother Language Day]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:အရေဝ် ဘာသာ]]
[[Category:ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ]]
[[Category:ဗၚ်္ဂလာဒေတ်]]</text>
      <sha1>34wbzhbizsubtf4ob3h1lwihq0ks8z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10972</id>
    <revision>
      <id>54686</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ သွက် အခေါၚ်အရာ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ၈ မာတ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမ...&quot;</comment>
      <origin>54686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25851" sha1="787q5v93tscuuc1wgwrnalm8lq6k951" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ သွက် အခေါၚ်အရာ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ၈ မာတ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = International Women's Day icon.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot;
| official_name = International Women's Day (IWD)
| nickname = တ္ၚဲ ညးဗြဴ (Women's Day)
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| begins = ၁၉၀၉ (အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်)&lt;br&gt;၁၉၁၁ (အလုံ ဂၠးတိ)&lt;br&gt;၁၉၇၇ (ကုလသမဂ္ဂ)
| date = ၈ မာတ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် တြုံ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Men's Day}} (International Men's Day)
}}

'''တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Women's Day - IWD}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၈ ဂိတု [[မာတ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ အဓိက အိုတ် မွဲ သွက် ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ (Women's rights movement) ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဏအ် နဒဒှ် တ္ၚဲ တရားဝင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၇ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ကဵု စရာဲ လတူ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ညးဗြဴ တအ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်၊ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ရ။ တုဲပၠန်، တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality)၊ ပရေၚ် အခေါၚ်အရာ ဇီဝကမ္မ (Reproductive rights) ကေုာံ ပွမဗတိုက် သရိုဟ် ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ ညးဗြဴ (Violence against women) ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ၈ မာတ် ဏအ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် တရားဝင် ရ။&lt;ref&gt;Kaplan, T. (1985). ''On the Socialist Origins of International Women's Day''. Feminist Studies, 11(1), 163-171.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Meaning) ==
တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ကဵု ပ္ကဴ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဵု တဲ သၟး ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မၞုံ ကု ဝင် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် သွက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဇေတ်တ် ရ။
* '''ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် (The Movement):''' ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူကဵု ဂကောံ သၟာ ကမၠောန် ညးဗြဴ တအ် မအာတ်မိက် အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် နာဍဳ ကမၠောန်၊ ပတိုန် သြန် ဂိတု ကေုာံ အခေါၚ် စုတ် မဲ (Voting rights) ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်:''' လၟုဟ် မ္ဂး، တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပလက်ဖံၚ် (Platform) ဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Equality)၊ ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ နဲပညာ (Women in STEM) ကေုာံ ပရေၚ် သၠုၚ် ပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ပွမစက္တဵုဒှ် (Early History and Origins) ==
ဝင် တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ အစ ရာစုသၞာံ ၂၀ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရးနိဂီု ပလိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ပ္ဍဲ နယူးယံက်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၈၊ သၟာ ကမၠောန် ညးဗြဴ ၜိုတ် ၁၅,၀၀၀ တၠ ညးတအ် ကွာ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ပ္ဍဲ ဍုၚ် {{ill|နယူးယံက်|en|New York City}} သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် မခိုဟ် တိုန် ရ။ 
* '''တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကောန်ဂကူ (National Women's Day):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၉، ဗော် သဵုရှေလ်လေတ် အမေရိကာန် (Socialist Party of America) ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကောန်ဂကူ&quot; အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ရ။
* '''ကောန်ဖရက် ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ (International Conference):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၀၊ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကဝ်ပေန်ဟေဂေန် (Copenhagen)၊ ညး မချဳဒရာၚ် ညးဗြဴ မကော်စ {{ill|ကလာရာ ဇေတ်ကိန်|en|Clara Zetkin}} (Clara Zetkin) ညး ပတိုန် ထ္ၜး လဝ် အစဳအစန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ညး မတိုန် စိုပ် သီုဖအိုတ် ၁၀၀ ပြၚ် နူ ၁၇ ဍုၚ် ညးတအ် ဒုၚ် တဲ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် ညဳညဳသာသာ ရ။&lt;ref&gt;UN Women. (2020). ''History of International Women's Day''. United Nations.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲ ရုရှာ (Russian Revolution and March 8) ==
တ္ၚဲ ၈ မာတ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ တရားဝင် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရုရှာ ရ။
* '''ပရေၚ် သပိတ် သွက် ကွာၚ် ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ်:''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ (World War I)၊ ညးဗြဴ ရုရှာ တအ် ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ စၞစ ဟွံလုံလုံ ကေုာံ ပရေၚ် ချိုတ် အာ တြုံ တအ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇၊ ညးဗြဴ သၟာ ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပေတရဝ်ဂရက် (Petrograd) ညးတအ် စ ကၠောန် ပရေၚ် သပိတ် အလုံ ဍုၚ် ဇၞော် မကော်စ &quot;ကွာၚ် ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ်&quot; (Bread and Peace) ရ။
* '''ပြက္ခဒိန် ဂရဳဂေါရဳယာန် (Gregorian Calendar):''' ပရေၚ် သပိတ် ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ အတိုၚ် ပြက္ခဒိန် ရုရှာ တြေံ (Julian calendar) ရ။ ဆဂး တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ တုပ် သၟဟ် ကု စၟတ် တ္ၚဲ ၈ မာတ် အတိုၚ် ပြက္ခဒိန် အလုံ ဂၠးတိ (Gregorian calendar) ရ။ 
* '''ဖဵု လက္ကရဴ:''' ပရေၚ် သပိတ် ဏအ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် သၟိၚ် ဇာ (Tsar Nicholas II) ဂွံ ဒး သၠး အဝဵု ကေုာံ အလဵုအသဳ ယာယဳ ဒး ကဵု အခေါၚ် စုတ် မဲ ကု ညးဗြဴ ရုရှာ တအ် ရ။ စတမ် နူ အခိၚ် ဂှ်، ဍုၚ် သဵုရှေလ်လေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီ ၈ မာတ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၄။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Adoption and Recognition) ==
ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပၠုပ် စုတ် တ္ၚဲ ဏအ် ပ္ဍဲ စရၚ် တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။
* '''သၞာံ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ:''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် သၞာံ ၁၉၇၅ နဒဒှ် &quot;သၞာံ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; (International Women's Year) ရ။ 
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် တရားဝင်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၇၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် ဖျေဟ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ &quot;တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးတိ&quot; (United Nations Day for Women's Rights and International Peace) မကိတ်ညဳ ကု ၈ မာတ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။

== ၅။ သင်္ကေတ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် အသာ် (Symbols and Colors) ==
တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အသာ် သင်္ကေတ အဓိက ၃ သာ် မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နူကဵု ဂကောံ {{ill|WSPU|en|Women's Social and Political Union}} ပ္ဍဲ ဍုၚ် အၚ်္ဂလာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၈ ရ။
* '''အသာ် ကဴ ခဍောၚ် (Purple):''' အသာ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် လက်သဏ် သွက် ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် တန်ကြနန် (Dignity) ကေုာံ ပရေၚ် ဗဗွဲ ဓရ် (Justice) ရ။ ဍေံ ဒှ် အသာ် အဓိက အိုတ် သွက် တ္ၚဲ ညးဗြဴ ရ။
* '''အသာ် သၚ် (Green):''' အသာ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် လက်သဏ် သွက် ပရေၚ် စၟဳ (Hope) ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် တၟိ ရ။
* '''အသာ် ဗု (White):''' အသာ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် လက်သဏ် သွက် ပရေၚ် သ္အးဇ္ၚး (Purity) ရ။ (ဆဂး လၟုဟ် ညးတအ် ဟွံစကာ အသာ် ဗု ဏအ် ဂၠိုၚ် ပုဟ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေံ ဆက်စပ် ကု လညာတ် တြေံ မကၟာတ် လဒဵု ညးဗြဴ တအ် ရ)။&lt;ref&gt;IWD Official. (2023). ''The Colors of International Women's Day''. International Women's Day Website.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual UN Themes) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ UN Women ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၈ မာတ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၅)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ ကုလသမဂ္ဂ (UN Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၂၀ || အဲ ဒှ် တၞောဝ် တုပ်သၟဟ် (I am Generation Equality) || သွက်ဂွံ ပတိုန် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ အတိုၚ် လိက် ကသုက် ဍုၚ် ဘေဂျိၚ် (Beijing Declaration)
|-
| ၂၀၂၁ || ညးဗြဴ ပ္ဍဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Women in Leadership) || သွက်ဂွံ ဂွံ ကဆံၚ် တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ 
|-
| ၂၀၂၂ || ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် လၟုဟ် သွက် အနာဂတ် (Gender equality today for a sustainable tomorrow) || သွက်ဂွံ ညာတ် ကေတ် ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု 
|-
| ၂၀၂၃ || ဒဳဂျဳအောလ် (DigitALL: Innovation and technology) || ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ နဲပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ဂီုကၠီု လတူ လပှ်ကျာ
|-
| ၂၀၂၄ || ဖျေဟ် သြန် ရိုဟ် ပ္ဍဲ ညးဗြဴ (Invest in women: Accelerate progress) || သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ် ညးဗြဴ ကေုာံ ဖအောန် ပြသၞာ ဝါတ်ဂါတ်
|-
| ၂၀၂၅ || ကမၠောန် သွက် အနာဂတ် (Action for the Future) || သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဌာန် ကမၠောန် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် အနာဂတ်
|}

== ၇။ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Women's Rights and Gender Equality) ==
တ္ၚဲ ညးဗြဴ ဝွံ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ က္တဵုဒှ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ နာနာ ရ။
* '''ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် သြန် ဂိတု (Gender Pay Gap):''' ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ်، ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ဂိတု အောန် နူ ညးတြုံ ၜိုတ် ၂၀% ဏီ ရ သွက် ကမၠောန် မတုပ် ညးသကအ် ရ။ ပရေၚ် ဏအ် ဍေံ ဒး ဒုၚ် ပလေဝ် ပလေတ် ဗွဲမပြဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ကွာန်:''' လၟိဟ် ညးဗြဴ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပါလဳမာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ ဂှ် ဍေံ ဍိုန်လျ ဒၟံၚ် ဏီ ရ။ သွက်ဂွံ သြိုၚ် ပ္တန် ဍုၚ် မခိုဟ် မ္ဂး، ရမ္သာၚ် ညးဗြဴ တအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ ဇဳဝကမ္မ (Reproductive Rights):''' ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး နွံ ကု အခေါၚ်အရာ ဍိုက်ပေၚ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် လတူ ခန္ဓကာယ ညးတအ် အလဵု ဇကု ညးတအ် ရ။

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Modern Challenges and Issues) ==
ၜိုန်ရ ပရေၚ် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ဍေံ ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် ကီု လေဝ်، ပြသၞာ ဇၞော် ဇၞော် ဍေံ သှ်ေ ဒၟံၚ် ဏီ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ ညးဗြဴ (Violence Against Women):''' အတိုၚ် စရၚ် WHO မ္ဂး، ညးဗြဴ ၁ ပ္ဍဲ ၃ တၠ (1 in 3 women) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဘဲ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဘဲ လိၚ် နူကဵု လဂူ ညးတအ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မၞိဟ် တၞဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် မၞိဟ် မသကာတ်မြဟ် အိုတ် မွဲ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော်မောဝ် လဇုဲ လ္ၚဵု တအ် (ဥပမာ - အာဖဂါန်နစ္စတာန်)، ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ အာ ဘာ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ဏီ ရ။
* '''ပရေၚ် ဇီုကပိုက် ရာသဳဥတု:''' ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဍေံ ကဵု ဒဒိုက် ကု ညးဗြဴ တအ် ဂၠိုၚ် နူ ညးတြုံ ရ၊ ဟိုတ်နူ ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဝါတ်ဂါတ် တအ် ညးတအ် ဒး တန်တဴ လတူ ပရေၚ် တဵုလွဳ ကေုာံ ပွမဂၠာဲ ဍာ် ရ။&lt;ref&gt;WHO. (2021). ''Violence against women''. World Health Organization.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:March_8_International_Women's_Day.jpg | ပရေၚ် ကွာ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပြၚ်သေတ်
File:Women's march.jpg | ညးဗြဴ တအ် မရပ် လဝ် ផ្ទាំង လိက် မဟီု တွံ အခေါၚ်အရာ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ်
File:Symbol_of_feminism.svg | သင်္ကေတ ပရေၚ် ညးဗြဴ (Feminism symbol) မစကာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ၈ မာတ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Celebrations) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ၈ မာတ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် တရားဝင်:''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဗီုကဵု ရုရှာ၊ ယူကရေန်၊ ဗဳယေတ်နာမ် ကေုာံ ကျူးဘား တအ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ၈ မာတ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် အလုံ ဍုၚ် ရ။
* '''ကၟာတ် ရုၚ် ဆ ညးဗြဴ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကြုက် (China) ကေုာံ နဳပေါ (Nepal) တအ် မ္ဂး، အလဵုအသဳ ညးတအ် ကဵု အခေါၚ် ကၟာတ် ရုၚ် ယာယဳ (Half-day off) ဆ သွက် သၟာ ကမၠောန် ညးဗြဴ တအ် ဓဝ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ကေုာံ ဟီု တွံ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရးနိဂီု ပလိုတ် တအ် မ္ဂး، ဂကောံ ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကွာ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ဇၞော် ဇၞော် သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဌာန် ကမၠောန် ရ။ ညးတအ် ဗိုက် လတက် ကယျာၚ် အသာ် ကဴ ခဍောၚ် (Purple) ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် (Future Outlook and Goals) ==
ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် သွက် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ဂှ် ဍေံ ဟွံအာ စိုပ် ဒတုဲ ဏီ ပုဟ်။
* '''SDG ၅ (Sustainable Development Goal 5):''' ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စွံ လဝ် တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDG 5) မဒှ် တၚ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ကေုာံ ကဵု အဝဵု (Empowerment) ကု ညးဗြဴ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် နူ ညးတြုံ:''' သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ဇေတ်တ် မ္ဂး، ညးတြုံ တအ် လေဝ် ညးတအ် သ္ဒး ပါလုပ် ရီုဗၚ် ကေုာံ ထံက်ပၚ် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကီု ရ။ (ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် #HeForShe ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဥပမာ ခိုဟ် အိုတ် မွဲ ရ)။&lt;ref&gt;UN. (2015). ''Sustainable Development Goal 5''. United Nations.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဝင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The History of International Women's Day Explained}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ညးဗြဴ|ညးဗြဴ]] (Women)
* [[wikt:mnw:တ္ၚဲ|တ္ၚဲ]] (Day)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ပရေၚ် ညးဗြဴ|en|Feminism}} (Feminism)
* {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် တြုံ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Men's Day}} (International Men's Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Kaplan, T. (1985). ''On the Socialist Origins of International Women's Day''. Feminist Studies, 11(1), 163-171.
* UN Women. (2020). ''History of International Women's Day''. United Nations.
* Child, R. (2004). ''The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide''. Routledge. ISBN 978-0415239264.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* United Nations General Assembly. (1977). ''Resolution 32/142: Women's participation in the strengthening of international peace and security''.
* IWD Official. (2023). ''The Colors of International Women's Day''. International Women's Day Website.
* World Economic Forum. (2023). ''Global Gender Gap Report 2023''. WEF Publications.
* World Health Organization (WHO). (2021). ''Violence against women''. Global Health Report.
* United Nations. (2015). ''Sustainable Development Goal 5: Achieve gender equality and empower all women and girls''. UN DESA.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Women%27s_Day International Women's Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ညးဗြဴ]]
[[Category:ဂိတု မာတ်]]</text>
      <sha1>787q5v93tscuuc1wgwrnalm8lq6k951</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54687</id>
      <parentid>54686</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25845" sha1="r6976dt2sd43nrs4jvtuppvtxdtjssd" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ သွက် အခေါၚ်အရာ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ၈ မာတ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = International Women's Day icon.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot;
| official_name = International Women's Day (IWD)
| nickname = တ္ၚဲ ညးဗြဴ (Women's Day)
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| begins = ၁၉၀၉ (အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်)&lt;br&gt;၁၉၁၁ (အလုံ ဂၠးတိ)&lt;br&gt;၁၉၇၇ (ကုလသမဂ္ဂ)
| date = ၈ မာတ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် တြုံ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Men's Day}} (International Men's Day)
}}

'''တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Women's Day - IWD}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၈ ဂိတု [[မာတ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ အဓိက အိုတ် မွဲ သွက် ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ (Women's rights movement) ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဏအ် နဒဒှ် တ္ၚဲ တရားဝင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၇ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ကဵု စရာဲ လတူ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ညးဗြဴ တအ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်၊ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ရ။ တုဲပၠန်، တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality)၊ ပရေၚ် အခေါၚ်အရာ ဇီဝကမ္မ (Reproductive rights) ကေုာံ ပွမဗတိုက် သရိုဟ် ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ ညးဗြဴ (Violence against women) ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ၈ မာတ် ဏအ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် တရားဝင် ရ။&lt;ref&gt;Kaplan, T. (1985). ''On the Socialist Origins of International Women's Day''. Feminist Studies, 11(1), 163-171.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Meaning) ==
တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ကဵု ပ္ကဴ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဵု တဲ သၟး ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မၞုံ ကု ဝင် ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် သွက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဇေတ်တ် ရ။
* '''ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် (The Movement):''' ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူကဵု ဂကောံ သၟာ ကမၠောန် ညးဗြဴ တအ် မအာတ်မိက် အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် နာဍဳ ကမၠောန်၊ ပတိုန် သြန် ဂိတု ကေုာံ အခေါၚ် စုတ် မဲ (Voting rights) ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်:''' လၟုဟ် မ္ဂး، တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပလက်ဖံၚ် (Platform) ဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Equality)၊ ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ နဲပညာ (Women in STEM) ကေုာံ ပရေၚ် သၠုၚ် ပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ပွမစက္တဵုဒှ် (Early History and Origins) ==
ဝင် တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ အစ ရာစုသၞာံ ၂၀ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရးနိဂီု ပလိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ပ္ဍဲ နယူယံက်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၈၊ သၟာ ကမၠောန် ညးဗြဴ ၜိုတ် ၁၅,၀၀၀ တၠ ညးတအ် ကွာ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ပ္ဍဲ ဍုၚ် {{ill|နယူယံက်|en|New York City}} သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် မခိုဟ် တိုန် ရ။ 
* '''တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကောန်ဂကူ (National Women's Day):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၉، ဗော် သဵုရှေလ်လေတ် အမေရိကာန် (Socialist Party of America) ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ ကောန်ဂကူ&quot; အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ရ။
* '''ကောန်ဖရက် ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ (International Conference):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၀၊ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကဝ်ပေန်ဟေဂေန် (Copenhagen)၊ ညး မချဳဒရာၚ် ညးဗြဴ မကော်စ {{ill|ကလာရာ ဇေတ်ကိန်|en|Clara Zetkin}} (Clara Zetkin) ညး ပတိုန် ထ္ၜး လဝ် အစဳအစန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ &quot;တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ညး မတိုန် စိုပ် သီုဖအိုတ် ၁၀၀ ပြၚ် နူ ၁၇ ဍုၚ် ညးတအ် ဒုၚ် တဲ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် ညဳညဳသာသာ ရ။&lt;ref&gt;UN Women. (2020). ''History of International Women's Day''. United Nations.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပရေၚ် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲ ရုရှာ (Russian Revolution and March 8) ==
တ္ၚဲ ၈ မာတ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ တရားဝင် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရုရှာ ရ။
* '''ပရေၚ် သပိတ် သွက် ကွာၚ် ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ်:''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ (World War I)၊ ညးဗြဴ ရုရှာ တအ် ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ စၞစ ဟွံလုံလုံ ကေုာံ ပရေၚ် ချိုတ် အာ တြုံ တအ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇၊ ညးဗြဴ သၟာ ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပေတရဝ်ဂရက် (Petrograd) ညးတအ် စ ကၠောန် ပရေၚ် သပိတ် အလုံ ဍုၚ် ဇၞော် မကော်စ &quot;ကွာၚ် ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ်&quot; (Bread and Peace) ရ။
* '''ပြက္ခဒိန် ဂရဳဂေါရဳယာန် (Gregorian Calendar):''' ပရေၚ် သပိတ် ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ အတိုၚ် ပြက္ခဒိန် ရုရှာ တြေံ (Julian calendar) ရ။ ဆဂး တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ တုပ် သၟဟ် ကု စၟတ် တ္ၚဲ ၈ မာတ် အတိုၚ် ပြက္ခဒိန် အလုံ ဂၠးတိ (Gregorian calendar) ရ။ 
* '''ဖဵု လက္ကရဴ:''' ပရေၚ် သပိတ် ဏအ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် သၟိၚ် ဇာ (Tsar Nicholas II) ဂွံ ဒး သၠး အဝဵု ကေုာံ အလဵုအသဳ ယာယဳ ဒး ကဵု အခေါၚ် စုတ် မဲ ကု ညးဗြဴ ရုရှာ တအ် ရ။ စတမ် နူ အခိၚ် ဂှ်، ဍုၚ် သဵုရှေလ်လေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီ ၈ မာတ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၄။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Adoption and Recognition) ==
ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပၠုပ် စုတ် တ္ၚဲ ဏအ် ပ္ဍဲ စရၚ် တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။
* '''သၞာံ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ:''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် သၞာံ ၁၉၇၅ နဒဒှ် &quot;သၞာံ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; (International Women's Year) ရ။ 
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် တရားဝင်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၇၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် ဖျေဟ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ &quot;တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးတိ&quot; (United Nations Day for Women's Rights and International Peace) မကိတ်ညဳ ကု ၈ မာတ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။

== ၅။ သင်္ကေတ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် အသာ် (Symbols and Colors) ==
တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အသာ် သင်္ကေတ အဓိက ၃ သာ် မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နူကဵု ဂကောံ {{ill|WSPU|en|Women's Social and Political Union}} ပ္ဍဲ ဍုၚ် အၚ်္ဂလာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၈ ရ။
* '''အသာ် ကဴ ခဍောၚ် (Purple):''' အသာ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် လက်သဏ် သွက် ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် တန်ကြနန် (Dignity) ကေုာံ ပရေၚ် ဗဗွဲ ဓရ် (Justice) ရ။ ဍေံ ဒှ် အသာ် အဓိက အိုတ် သွက် တ္ၚဲ ညးဗြဴ ရ။
* '''အသာ် သၚ် (Green):''' အသာ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် လက်သဏ် သွက် ပရေၚ် စၟဳ (Hope) ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် တၟိ ရ။
* '''အသာ် ဗု (White):''' အသာ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် လက်သဏ် သွက် ပရေၚ် သ္အးဇ္ၚး (Purity) ရ။ (ဆဂး လၟုဟ် ညးတအ် ဟွံစကာ အသာ် ဗု ဏအ် ဂၠိုၚ် ပုဟ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေံ ဆက်စပ် ကု လညာတ် တြေံ မကၟာတ် လဒဵု ညးဗြဴ တအ် ရ)။&lt;ref&gt;IWD Official. (2023). ''The Colors of International Women's Day''. International Women's Day Website.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual UN Themes) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ UN Women ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၈ မာတ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၅)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ ကုလသမဂ္ဂ (UN Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၂၀ || အဲ ဒှ် တၞောဝ် တုပ်သၟဟ် (I am Generation Equality) || သွက်ဂွံ ပတိုန် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ အတိုၚ် လိက် ကသုက် ဍုၚ် ဘေဂျိၚ် (Beijing Declaration)
|-
| ၂၀၂၁ || ညးဗြဴ ပ္ဍဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Women in Leadership) || သွက်ဂွံ ဂွံ ကဆံၚ် တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ 
|-
| ၂၀၂၂ || ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် လၟုဟ် သွက် အနာဂတ် (Gender equality today for a sustainable tomorrow) || သွက်ဂွံ ညာတ် ကေတ် ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု 
|-
| ၂၀၂၃ || ဒဳဂျဳအောလ် (DigitALL: Innovation and technology) || ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ နဲပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ဂီုကၠီု လတူ လပှ်ကျာ
|-
| ၂၀၂၄ || ဖျေဟ် သြန် ရိုဟ် ပ္ဍဲ ညးဗြဴ (Invest in women: Accelerate progress) || သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ် ညးဗြဴ ကေုာံ ဖအောန် ပြသၞာ ဝါတ်ဂါတ်
|-
| ၂၀၂၅ || ကမၠောန် သွက် အနာဂတ် (Action for the Future) || သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဌာန် ကမၠောန် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် အနာဂတ်
|}

== ၇။ အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Women's Rights and Gender Equality) ==
တ္ၚဲ ညးဗြဴ ဝွံ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ က္တဵုဒှ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ နာနာ ရ။
* '''ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် သြန် ဂိတု (Gender Pay Gap):''' ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ်، ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ သြန် ဂိတု အောန် နူ ညးတြုံ ၜိုတ် ၂၀% ဏီ ရ သွက် ကမၠောန် မတုပ် ညးသကအ် ရ။ ပရေၚ် ဏအ် ဍေံ ဒး ဒုၚ် ပလေဝ် ပလေတ် ဗွဲမပြဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ကွာန်:''' လၟိဟ် ညးဗြဴ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပါလဳမာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ ဂှ် ဍေံ ဍိုန်လျ ဒၟံၚ် ဏီ ရ။ သွက်ဂွံ သြိုၚ် ပ္တန် ဍုၚ် မခိုဟ် မ္ဂး، ရမ္သာၚ် ညးဗြဴ တအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ ဇဳဝကမ္မ (Reproductive Rights):''' ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး နွံ ကု အခေါၚ်အရာ ဍိုက်ပေၚ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် လတူ ခန္ဓကာယ ညးတအ် အလဵု ဇကု ညးတအ် ရ။

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Modern Challenges and Issues) ==
ၜိုန်ရ ပရေၚ် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ဍေံ ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် ကီု လေဝ်، ပြသၞာ ဇၞော် ဇၞော် ဍေံ သှ်ေ ဒၟံၚ် ဏီ ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ ညးဗြဴ (Violence Against Women):''' အတိုၚ် စရၚ် WHO မ္ဂး، ညးဗြဴ ၁ ပ္ဍဲ ၃ တၠ (1 in 3 women) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဘဲ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဘဲ လိၚ် နူကဵု လဂူ ညးတအ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မၞိဟ် တၞဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် မၞိဟ် မသကာတ်မြဟ် အိုတ် မွဲ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော်မောဝ် လဇုဲ လ္ၚဵု တအ် (ဥပမာ - အာဖဂါန်နစ္စတာန်)، ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ အာ ဘာ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ဏီ ရ။
* '''ပရေၚ် ဇီုကပိုက် ရာသဳဥတု:''' ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဍေံ ကဵု ဒဒိုက် ကု ညးဗြဴ တအ် ဂၠိုၚ် နူ ညးတြုံ ရ၊ ဟိုတ်နူ ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဝါတ်ဂါတ် တအ် ညးတအ် ဒး တန်တဴ လတူ ပရေၚ် တဵုလွဳ ကေုာံ ပွမဂၠာဲ ဍာ် ရ။&lt;ref&gt;WHO. (2021). ''Violence against women''. World Health Organization.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:March_8_International_Women's_Day.jpg | ပရေၚ် ကွာ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပြၚ်သေတ်
File:Women's march.jpg | ညးဗြဴ တအ် မရပ် လဝ် ផ្ទាំង လိက် မဟီု တွံ အခေါၚ်အရာ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ်
File:Symbol_of_feminism.svg | သင်္ကေတ ပရေၚ် ညးဗြဴ (Feminism symbol) မစကာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ၈ မာတ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Celebrations) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ၈ မာတ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် တရားဝင်:''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဗီုကဵု ရုရှာ၊ ယူကရေန်၊ ဗဳယေတ်နာမ် ကေုာံ ကျူးဘား တအ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ၈ မာတ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် အလုံ ဍုၚ် ရ။
* '''ကၟာတ် ရုၚ် ဆ ညးဗြဴ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ကြုက် (China) ကေုာံ နဳပေါ (Nepal) တအ် မ္ဂး، အလဵုအသဳ ညးတအ် ကဵု အခေါၚ် ကၟာတ် ရုၚ် ယာယဳ (Half-day off) ဆ သွက် သၟာ ကမၠောန် ညးဗြဴ တအ် ဓဝ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ကေုာံ ဟီု တွံ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရးနိဂီု ပလိုတ် တအ် မ္ဂး، ဂကောံ ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကွာ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ဇၞော် ဇၞော် သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဌာန် ကမၠောန် ရ။ ညးတအ် ဗိုက် လတက် ကယျာၚ် အသာ် ကဴ ခဍောၚ် (Purple) ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် (Future Outlook and Goals) ==
ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် သွက် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ဂှ် ဍေံ ဟွံအာ စိုပ် ဒတုဲ ဏီ ပုဟ်။
* '''SDG ၅ (Sustainable Development Goal 5):''' ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စွံ လဝ် တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDG 5) မဒှ် တၚ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ကေုာံ ကဵု အဝဵု (Empowerment) ကု ညးဗြဴ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် နူ ညးတြုံ:''' သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ဇေတ်တ် မ္ဂး، ညးတြုံ တအ် လေဝ် ညးတအ် သ္ဒး ပါလုပ် ရီုဗၚ် ကေုာံ ထံက်ပၚ် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကီု ရ။ (ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် #HeForShe ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဥပမာ ခိုဟ် အိုတ် မွဲ ရ)။&lt;ref&gt;UN. (2015). ''Sustainable Development Goal 5''. United Nations.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဝင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=The History of International Women's Day Explained}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ညးဗြဴ|ညးဗြဴ]] (Women)
* [[wikt:mnw:တ္ၚဲ|တ္ၚဲ]] (Day)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ပရေၚ် ညးဗြဴ|en|Feminism}} (Feminism)
* {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် တြုံ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Men's Day}} (International Men's Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Kaplan, T. (1985). ''On the Socialist Origins of International Women's Day''. Feminist Studies, 11(1), 163-171.
* UN Women. (2020). ''History of International Women's Day''. United Nations.
* Child, R. (2004). ''The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide''. Routledge. ISBN 978-0415239264.
* Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* United Nations General Assembly. (1977). ''Resolution 32/142: Women's participation in the strengthening of international peace and security''.
* IWD Official. (2023). ''The Colors of International Women's Day''. International Women's Day Website.
* World Economic Forum. (2023). ''Global Gender Gap Report 2023''. WEF Publications.
* World Health Organization (WHO). (2021). ''Violence against women''. Global Health Report.
* United Nations. (2015). ''Sustainable Development Goal 5: Achieve gender equality and empower all women and girls''. UN DESA.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Women%27s_Day International Women's Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ညးဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ညးဗြဴ]]
[[Category:ဂိတု မာတ်]]</text>
      <sha1>r6976dt2sd43nrs4jvtuppvtxdtjssd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10973</id>
    <revision>
      <id>54688</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၀ မာတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး ပရေၚ် တသိုက် ကောန်မၞိဟ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wi...&quot;</comment>
      <origin>54688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24389" sha1="d01qx2qy870x2l9m8um7vvohzwlsuk9" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၀ မာတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး ပရေၚ် တသိုက် ကောန်မၞိဟ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Smiley.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ အီ မိုၚ် (Smiley) မထ္ၜး ပျး လဝ် လက်သဏ် ပရေၚ် တသိုက် စိုတ်
| official_name = International Day of Happiness
| nickname = တ္ၚဲ တသိုက် (Happiness Day)
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၁၃
| date = ၂၀ မာတ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Happiness Report}}၊ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs)
}}

'''တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Happiness}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၀ ဂိတု [[မာတ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၂ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/66/281) ရ။ ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ညးတအ် စ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ၚုဟ်မး ပရေၚ် တသိုက် (Happiness) ကေုာံ ပရေၚ် ဖဵု ခိုဟ် (Well-being) ပ္ဍဲ လၟေၚ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ဂမၠိုၚ် ရ။ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် တသိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် လတူ နူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် မွဲ ဓဝ် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ၊ ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေၚ် မၚ်မဲ သဘာဝ မဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တသိုက် ဍာံဍာံပြပြ ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2012). ''Resolution adopted by the General Assembly on 28 June 2012''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် ညာတ် ကေတ် ၚုဟ်မး တသိုက် ပ္ဍဲ လၟေၚ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ဂှ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ခေတ် တြေံ တေံ ရ။ ဆဂး လညာတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဍေံ နဒဒှ် တၚ် ရန်တၟအ် ဂၠးတိ ဂှ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာၚ် ၂၀၁၁၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲ မၞုံ ယၟု &quot;တသိုက်: ဇိုၚ်ဂၠံၚ် သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မဍိုက်ပေၚ်&quot; ရ။
* '''သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော်:''' သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် ဘာန် ကဳမောန် (Ban Ki-moon) ညး ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ တော် လၟိဟ် ပရေၚ် တသိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ညးတအ် တုဲ ဂွံ စကာ တၚ်ဂၞၚ် တအ် ဏအ် သွက်ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် အလဵုအသဳ ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
ဍုၚ် ဘူတာန် (Bhutan) ညးတအ် ဒှ် ဍုၚ် မကဵု လညာတ် ကေုာံ ဖအောဝ် ဍိုက် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဏအ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/66/281:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၈ ဂျောန် ၂၀၁၂၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/66/281 ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ လလောၚ်တြး ဒဒှ်ရ ပွမဂၠာဲ သ္ၚေဝ် ပရေၚ် တသိုက် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တၚ် ရန်တၟအ် သဇိုၚ် သွက် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဘိက် ကော် ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ကမၠောန် မကဵု ဖဵု ခိုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Hindustan Times. (2021). ''International Day of Happiness 2021: Theme, history of the day''. Retrieved May 9, 2026.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု အလဵုအသဳ တအ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် (GDP) မွဲ ဓဝ် ဂှ် ဍေံ ဟွံမာန် တော် လၟိဟ် ပရေၚ် တသိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောဝ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဍုၚ် တအ် ဂွံ ခၞံဗဒှ် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ်၊ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''ပွမမၚ်မဲ ပရေၚ် မၞိဟ်:''' ပရေၚ် ဆက်ဆောံ မခိုဟ် ကေုာံ ပွမရီုဗၚ် ညး တၞဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက် ပရေၚ် တသိုက် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

== ၄။ ဍုၚ် ဘူတာန် ကေုာံ ၚုဟ်မး တသိုက် ကောန်ဂကူ (Bhutan and Gross National Happiness) ==
ဍုၚ် ဘူတာန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မစကာ လညာတ် &quot;ၚုဟ်မး တသိုက် ကောန်ဂကူ&quot; (Gross National Happiness - GNH) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''လညာတ် သၟိၚ် ဇၞော်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၂၊ သၟိၚ် ဇၞော် ဘူတာန် ဂျဳဂမဳ သေန်ဂေ ဝမ်ချုက် (Jigme Singye Wangchuck) ညး လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ GNH ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် နူကဵု GDP ဏီ ရ။
* '''ဒယိုၚ် ၄ သာ်:''' သၞောတ်ဝ် GNH ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဒယိုၚ် ၄ သာ် မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် မတန်တဴ၊ ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ်၊ ပွမမၚ်မဲ သဘာဝ ကေုာံ အလဵုအသဳ မခိုဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဖအောဝ် ဍိုက် လတူ ဂၠးတိ:''' လညာတ် ဘူတာန် ဏအ် ဍေံ ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Ura, K., Alkire, S., Zangmo, T., &amp; Wangdi, K. (2012). ''An Extensive Analysis of GNH Index''. Centre for Bhutan Studies.&lt;/ref&gt;

== ၅။ လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ (World Happiness Report) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၀ မာတ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပတိတ် လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် မွဲ မကော်စ {{ill|လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Happiness Report}} ရ။
* '''လၟေၚ် ဂၞန် ဍုၚ်:''' လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် ဝွံ ဍေံ တော် လၟိဟ် ကေုာံ ဖျေဟ် လၟေၚ် ဂၞန် ပရေၚ် တသိုက် သွက် ဍုၚ် ၁၅၀ ပြၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''နဲကဲ တော် လၟိဟ်:''' ညးတအ် စကာ တၚ်ဂၞၚ် နူ Gallup World Poll တုဲ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ သြန် လုပ်၊ ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ် သၠးပွး၊ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် မၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေၚ် လာဘ်သပ္ပါ (Corruption) ရ။
* '''ဍုၚ် မမိပ်သၠောၚ် အိုတ်:''' အတိုၚ် လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် သၞာံ ၂၀၂၆၊ ဍုၚ် ဖိန်လာန် (Finland) ဍေံ ဆက် ကလိဂွံ ကဆံၚ် ပထမ နဒဒှ် ဍုၚ် မမိပ်သၠောၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ပွိုၚ် ၉ သၞာံ ဆက်က် ရ။&lt;ref&gt;Helliwell, J. F., Layard, R., Sachs, J. D., &amp; De Neve, J.-E. (2026). ''World Happiness Report 2026''. Sustainable Development Solutions Network.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development Goals - SDGs) ==
ပရေၚ် တသိုက် ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ ညး ကုလသမဂ္ဂ သီု ၁၇ သာ် ရ။
* '''SDG ၁ (ပွမပလီု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်):''' ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် အဓိက သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တသိုက် ရ။
* '''SDG ၃ (ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ တသိုက်):''' တၚ် ရန်တၟအ် ဏအ် ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ခန္ဓ ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental health) ရ။
* '''SDG ၁၀ (ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ်):''' ဍုၚ် မၞုံ ကု ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Equality) ဂၠိုၚ် ဂှ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန် ညးတအ် ကလိဂွံ ပရေၚ် တသိုက် ဂၠိုၚ် နူ ဍုၚ် မဟွံတုပ်သၟဟ် ရ။

== ၇။ ပရေၚ် တသိုက် ကေုာံ ပရေၚ် စိုတ်ပညာ (Psychology of Happiness) ==
စိုတ်ပညာ (Psychology) ထ္ၜး ပျး လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် တသိုက် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု လက်သဏ် အဓိက နာနာ သာ် ရ-
* '''ဓါတ် က္ဍဟ်:''' ပရေၚ် တသိုက် ဍေံ က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ က္ဍဟ် ပတိတ် ဓါတ် မပ္တံကဵု ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine)၊ သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) ကေုာံ အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins) ရ။
* '''ပွမကျေးဇူးတင် (Gratitude):''' ပွမချူ စၟတ်သမ္တီ တၚ် ဂုဏ် (Gratitude journal) ကေုာံ ပွမစွံ သတိ လတူ အရာ မခိုဟ် ပ္ဍဲ ဘဝ ဂှ် ဍေံ ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် တသိုက် မာန် ရ။
* '''ပရေၚ် ဆက်ဆောံ:''' တၠပညာ သုတေသန တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ မခိုဟ် ကု သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ သ္ကအ်ရဲ (Quality relationships) ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် တသိုက် မလအ်လ ရ။&lt;ref&gt;Seligman, M. E. P. (2011). ''Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being''. Free Press.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ဍုၚ် မကလိဂွံ ကဆံၚ် ပရေၚ် တသိုက် သၠုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (စၟတ်သမ္တီ သၞာံ ၂၀၂၃-၂၀၂၆)
|-
! ကဆံၚ် !! ဍုၚ် !! ဒေသ !! တၚ်စၟတ်
|-
| ၁ || ဖိန်လာန် (Finland) || ဥရောပ သၟဝ်ကျာ || ကလိဂွံ ကဆံၚ် ပထမ ၉ သၞာံ ဆက်က်
|-
| ၂ || ဒိန်မက် (Denmark) || ဥရောပ သၟဝ်ကျာ || နွံ ကု စနစ် ပရေၚ် မၞိဟ် မခိုဟ်
|-
| ၃ || အိုက်သလာန် (Iceland) || ဥရောပ သၟဝ်ကျာ || နွံ ကု ပရေၚ် ညိၚ်ဝတ်
|-
| ၄ || အေတ်သရေလ (Israel) || အာရှ ပလိုတ် || ကဆံၚ် သၠုၚ် တိုန် ပ္ဍဲ သၞာံ လက္ကရဴ
|-
| ၅ || နယ်သာလာန် (Netherlands) || ဥရောပ ပလိုတ် || ကောန်ၚာ် တအ် နွံ ကု ပရေၚ် တသိုက် သၠုၚ်
|}

== ၈။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Celebrations) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကမၠောန် သၠးပွး:''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် သၠးပွး (Charity) ကေုာံ ရီုဗၚ် ညး တၞဟ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
* '''ရုပ် အီ မိုၚ် ယူကရေိန် (Ukrainian Smiley):''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ တသိုက် သၞာံ ၂၀၂၂، ဂကောံ မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ထ္ၜး ပျး လဝ် ရုပ် အီ မိုၚ် (Smiley) လတူ အဆောက်အအုံ ဇၞော် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ နကဵု အသာ် သၚ် ကဵု အသာ် သ္ၚေက် သွက်ဂွံ ထံက်ပၚ် ဍုၚ် ယူကရေိန် ร။
* '''လပှ်ကျာ:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် စကာ Hasthag မပ္တံကဵု `#InternationalDayOfHappiness` ကေုာံ `#HappinessDay` သွက်ဂွံ ပါ်ပရအ် ပရူ မမိပ်သၠောၚ် လတူ အေန်တာနဲ ရ။&lt;ref&gt;Associated Press. (2022). ''Smiley faces illuminates cities for International Day of Happiness in solidarity with Ukraine''.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Smiley.svg | ရုပ် သင်္ကေတ အီ မိုၚ် မဒှ် သင်္ကေတ အလုံ ဂၠးတိ သွက် ပရေၚ် တသိုက်
File:Gross National Happiness Bhutan.jpg | သင်္ကေတ လညာတ် ၚုဟ်မး တသိုက် ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဘူတာန်
File:UN General Assembly hall.jpg | ခန် ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ မဒှ် ဒၞာဲ ပဒတန် တ္ၚဲ ဏအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၂
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ပရေၚ် တသိုက် ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် (Happiness in Mon Culture) ==
ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ လညာတ် မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ ပရေၚ် တသိုက် ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု သာသနာ ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ ရ။
* '''တသိုက် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ:''' မၞိဟ် မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် တသိုက် ဍာံဍာံ ဂှ် ဍေံ ကၠုၚ် နူ ပရေၚ် ညိၚ်ဝတ် ပ္ဍဲ စိုတ် ကေုာံ ပွမကၠိုဟ်စိုတ် ဓရ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ:''' ပွမကၠောန် သဘၚ် ကောံ ညးသကအ်၊ ပွမဗ္စ ဖျုၚ် ကေုာံ ပွမရီုဗၚ် ဂကောံ မၞိဟ် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် တသိုက် သွက် ဂကူ မန် ပိုဲ လၟိုန် ရ။ 

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Future Outlook and Conclusion) ==
ၜိုန်ရ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ နာနာ သာ် ကီု လေဝ်၊ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု သတိ ကု ပိုဲ ညံၚ် ဂွံ ဆက် ဂၠာဲ ပရေၚ် တသိုက် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် တၟိ:''' အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ဆက် ဂစာန် ညံၚ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် မကဵု ဖဵု သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ညးဍုၚ်ကွာန် ရ။
* '''ကမၠောန် ပူဂိုလ်:''' မၞိဟ် မွဲ တၠ ဓဝ် လေဝ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် တသိုက် မာန် ရ။ ပွမအီ မိုၚ် ကေုာံ ပွမဟီု အရေဝ် သ္ဇုၚ်သ္ဍိုက် ကု ညး တၞဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကမၠောန် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ပြးဇး ပရေၚ် တသိုက် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍုၚ် ဘူတာန် စကာ လညာတ် GNH လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=International Day of Happiness and Bhutan's GNH}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:တသိုက်|တသိုက်]] (Happiness)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Happiness Report}} (World Happiness Report)
* {{ill|ၚုဟ်မး တသိုက် ကောန်ဂကူ|en|Gross National Happiness}} (Gross National Happiness)
* [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (International Day of Families)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2012). ''Resolution adopted by the General Assembly on 28 June 2012''. UN Documents.
* Helliwell, J. F., Layard, R., Sachs, J. D., &amp; De Neve, J.-E. (2026). ''World Happiness Report 2026''. Sustainable Development Solutions Network.
* Hindustan Times. (2021). ''International Day of Happiness 2021: Theme, history of the day''. Retrieved May 9, 2026.
* Ura, K., Alkire, S., Zangmo, T., &amp; Wangdi, K. (2012). ''An Extensive Analysis of GNH Index''. Centre for Bhutan Studies.
* Seligman, M. E. P. (2011). ''Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being''. Free Press.
* Associated Press. (2022). ''Smiley faces illuminates cities for International Day of Happiness in solidarity with Ukraine''.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Thinley, J. Y. (2007). ''What Does Gross National Happiness Mean?''. Bhutan Studies Journal.
* Diener, E., &amp; Biswas-Diener, R. (2008). ''Happiness: Unlocking the Mysteries of Psychological Wealth''. Blackwell Publishing.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_Happiness International Day of Happiness]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ တသိုက် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ် စိုတ်ပညာ]]
[[Category:ဂိတု မာတ်]]</text>
      <sha1>d01qx2qy870x2l9m8um7vvohzwlsuk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10974</id>
    <revision>
      <id>54689</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၇ ဧပြီ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပရေၚ် ထတ်ယုက်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂ...&quot;</comment>
      <origin>54689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26840" sha1="a6forzpjhu2jrx4cnv3a0sil1mfxxcn" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၇ ဧပြီ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပရေၚ် ထတ်ယုက်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ|WHO]], [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Flag of WHO.svg
| caption = အလာံ ကေုာံ သင်္ကေတ [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ]] (WHO) မဒှ် ဂကောံ အဓိက မကၠောန် ဗဒှ် တ္ၚဲ ဏအ်
| official_name = World Health Day
| nickname = တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက်
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ်, ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက်ဂမၠိုၚ်
| begins = ၁၉၅၀
| date = ၇ ဧပြီ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Mental Health Day}}, [[တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
}}

'''တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Health Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၇ ဂိတု {{ill|ဧပြီ|en|April}} ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ]] (World Health Organization - WHO) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ရ။ ဂကောံ WHO ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ တအ်، ဂကောံ ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ကေုာံ ပူဂိုလ် သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ WHO ညးတအ် ရုဲစှ် ကေတ် ပရူပရာ (Theme) တၟေၚ် မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ပရူပရာ တအ် ဂှ် ဍေံ ဆေၚ်စပ် ကု ယဲ ကၠောအ်က္ဍ، ယဲ မဟွံကၠောအ်က္ဍ، ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။ တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ကမၠောန် မဇၞော် အိုတ် မွဲ အကြာ ပရေၚ် ကမၠောန် ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ၁၁ သာ် မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု ဂကောံ WHO ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2019). ''World Health Day: A brief history''. Geneva: WHO Press.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ (World War II) ရ။
* '''ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ:''' ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ، ဍုၚ် ဂမၠိုၚ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဂှ်، ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ ရ။
* '''ပရေၚ် ပတိုန် လညာတ်:''' ဍုၚ် ဗရာဇြဳ (Brazil) ကဵု ဍုၚ် ကြုက် (China) ညးတအ် ပတိုန် လညာတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂၠးတိ မွဲ မသၠးပွး နူကဵု ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ရ။ လညာတ် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ ညးတအ် စ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် (Constitution) သွက် ဂကောံ တၟိ ဏအ် ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဂကောံ WHO (Establishment and WHO) ==
တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် မွဲ စွံ ကု ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ WHO ရ။
* '''သဘၚ် ကောံသီ အလန် ကိုပ်ကၠာ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈، ဂကောံ WHO ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ကောံသီ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂၠးတိ (World Health Assembly) အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ သဘၚ် ဂှ်، ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ &quot;တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။
* '''စၟတ် တ္ၚဲ အဓိက:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ၊ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ၂၂ ဂိတု ဂျူလာၚ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀، ညးတအ် ပြံၚ်လှာဲ ထောအ် စၟတ် တ္ၚဲ စိုပ် ၇ ဧပြီ ရ။ ဟိုတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ်နူ ၇ ဧပြီ ၁၉၄၈ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မစ ပဒတန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံ WHO ဍာံဍာံပြပြ ရ။ စတမ် နူ သၞာံ ၁၉၅၀ တေံ، ဍုၚ် အလုံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။&lt;ref&gt;Gostin, L. O. (2014). ''Global Health Law''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကောန်မၞိဟ် ရ-
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness Raising):''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ရီုဗၚ် ညံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ဂွံ တီ ကေတ် ပရူ ယဲ အန္တရာယ် နာနာ သာ် ကေုာံ နဲကဲ စဵုဒၞာ ယဲ တအ် ဂှ် ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် သၞောဝ် (Policy Advocacy):''' ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် တအ် ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အလဵုအသဳ ညံၚ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် ကေုာံ ပတိတ် သြန် ဘတ်ဂျက် ဂၠိုၚ် တိုန် သွက် ရုၚ်ဂဥုဲ ကေုာံ ကမၠောန် ဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။
* '''ပွမပံၚ်ကောံ ဒြဟတ် (Resource Mobilization):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ، ဂကောံ NGO ကေုာံ တၠ ပညာ တအ် ဂွံ ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် တုဲ ဂၠာဲ သွဟ် သွက် ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဇၞော်ဇၞော် ရ။

== ၄။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ WHO ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ မွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက ပ္ဍဲ သဘၚ် တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် သောၚ်ကလး
|-
| ၂၀၁၈ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်: သွက် ဇၟာပ် မၞိဟ် (UHC) || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဇၟာပ် မၞိဟ် ဂွံ ကလိဂွံ လွဳယဲ မဟွံမွဲ ကု ပြသၞာ သြန်
|-
| ၂၀၁၉ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်: လၟေၚ် ကမၠောန် || ဆက် စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကလိဂွံ လွဳယဲ တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
|-
| ၂၀၂၀ || ထံက်ပၚ် အစာ မိ ကေုာံ အစာ လွဳယဲ || ထိုၚ်သး ကမၠောန် အစာ မိ (Midwives) ကေုာံ အစာ လွဳယဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်
|-
| ၂၀၂၁ || သြိုၚ် ပ္တန် ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ထတ်ယုက် တိုန် || ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကလိဂွံ ဂဥုဲ ကေုာံ ဝက်သေန် (Vaccine)
|-
| ၂၀၂၂ || ဂၠးတိ ပိုဲ၊ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပိုဲ || ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် ဆက်စပ် အကြာ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက်
|-
| ၂၀၂၃ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ဇၟာပ် မၞိဟ် (Health for All) || ကၠောန် သဘၚ် ၇၅ သၞာံ ဂကောံ WHO ကေုာံ ရန်တၟအ် အနာဂတ်
|-
| ၂၀၂၄ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပိုဲ၊ အခေါၚ်အရာ ပိုဲ (My health, my right) || တွံ ၚံက် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သဇိုၚ် (Basic human right) မွဲ
|}

== ၅။ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန် (Universal Health Coverage - UHC) ==
ပရူပရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် {{ill|ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်|en|Universal health coverage}} (UHC) ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် UHC:''' ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ ဝန်ဆောင်မှု ပရေၚ် ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေၚ် (နူကဵု ပရေၚ် စဵုဒၞာ စဵုကဵု ပရေၚ် လွဳယဲ) မဟွံမွဲ ကု ပြသၞာ သြန် ဝါတ်ဂါတ် ရ။
* '''ပြသၞာ သြန် (Financial Protection):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဝါတ်ဂါတ် စိုပ် ကဆံၚ် ဇကု မွဲ ဟိုတ်နူ ဒး တော် စ သြန် သွက် ရုၚ်ဂဥုဲ ရ။ UHC ဍေံ ဖန် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ တော် စ သြန် ဏအ် နူကဵု သြန် အခေါန် (Taxes) ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာမခံ (Insurance) ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2023). ''Universal Health Coverage: Fact Sheet''.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Current Global Health Challenges) ==
တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ပသတိ ကဵု ပိုဲ ပရူ ပြသၞာ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် လၟုဟ် ရ။
* '''ယဲ မကၠောအ်က္ဍ (Infectious Diseases):''' ၜိုန်ရ နဲပညာ ဂဥုဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ကီု လေဝ်၊ ယဲ ဗီုကဵု မာလာရဳယျာ (Malaria)، တဳဗဳ (Tuberculosis) ကေုာံ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ ဍေံ ဆက် ဂစိုတ် ဒၟံၚ် မၞိဟ် နကဵု မဳလဳယျာန် ဇၟာပ် သၞာံ ဏီ ရ။
* '''[[ယဲ မဟွံကၠောအ်က္ဍ]] (NCDs):''' ယဲ မပ္တံကဵု [[ယဲ ဏာ်ဍာတ်]]، ယဲ ဂြိုဟ် လီု ကေုာံ ယဲ ကေန်သာ တအ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မဗဒှ် ကဵု လမျီု အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ယဲ တအ် ဏအ် ဍေံ ဆက်စပ် ကု အခိုက်အလိုက် ဘဝ မဟွံထတ်ယုက် (ပွမသုၚ် ၜံက်، စၞ ဟွံခိုဟ်) ရ။
* '''ပွမယောင်ယာ ဂဥုဲ (Antimicrobial Resistance):''' စၟ ယဲ တအ် ဍေံ ယောင်ယာ ကု ဂဥုဲ ဂစိုတ် စၟ (Antibiotics) ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် အနာဂတ် ရ။

== ၇။ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် (Climate Change and Health) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ်၊ ဂကောံ WHO ညးတအ် တွံ ၚံက် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။
* '''ကျာ ကၠိခတောန် (Air Pollution):''' မၞိဟ် ၉၉% ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ယီု လုပ် ဒၟံၚ် ကျာ မဟွံသ္အးဇ္ၚး ရ။ ကျာ ကၠိခတောန် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ဂွံ က္တဵုဒှ် ယဲ ခအိုတ် ကေုာံ ယဲ ဂြိုဟ် တုဲ ဍေံ ဂစိုတ် မၞိဟ် ၜိုတ် ၇ မဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ ရ။
* '''သဘာဝ မသကာတ်မြဟ် (Extreme Weather):''' ပွမက္တဴ လောန် (Heatwaves)، ဗြဲ ဇၞော် ကေုာံ ဍာ် ဇၞော် တအ် ဍေံ ပလီုပလာ် သ္ၚိ ဌာန် ကေုာံ ဗဒှ် ကဵု ယဲ ကၠောအ်က္ဍ လောဲသွာ ရ။
* '''ဍာ် ကေုာံ စၞ (Water and Food):''' ရာသဳဥတု လီုလာ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် သၟာ ဗ္ၚ တအ် ဟွံမာန် တဵုလွဳ တုဲ ဍေံ ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ကၠောဝ် ဗျဵု ကေုာံ စၞ ဟွံလုံလုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ。&lt;ref&gt;Haines, A., &amp; Ebi, K. (2019). ''The Imperative for Climate Action to Protect Health''. New England Journal of Medicine.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Mental Health and Society) ==
ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental health) ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ မၞိဟ် တအ် ညာတ် ကေတ် ကိစ္စဇၞော် တိုန် ပ္ဍဲ သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ ရ။
* '''ပွမပတိုန် လညာတ်:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ၊ မၞိဟ် တအ် ဟွံဂံၚ် ဟီု လဴ ပရူ ယဲ စိုတ် ရ။ လၟုဟ် ဂကောံ WHO ညးတအ် ဂစာန် ပလီု ထောအ် ပရေၚ် ဂွ ကေုာံ ဒစဵုဒစး (Stigma) လတူ ယဲ စိုတ် ရ။
* '''လက်သဏ် ယဲ စိုတ်:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် သ္ဒး တီ လဝ် လက်သဏ် ယဲ စိုတ် မပ္တံကဵု စိုတ် ထုဲ ကြာန် (Anxiety)، ပရေၚ် လၞီ လအ်လ (Depression) ကေုာံ ပွမဟွံမိက် ဆက်ဆောံ ကု မၞိဟ် တအ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် လွဳလွတ်:''' အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ဖန် ညံၚ် ဝန်ဆောင်မှု ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ဂွံ နွံ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ ဓမ္မတာ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:WHO headquarters Geneva.jpg | ရုၚ် ဌာနချုပ် ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ (WHO) ပ္ဍဲ ဂျီနီဗာ
File:Doctor examines patient.jpg | အစာ သဝ်ဝန် မစၟဳစၟတ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဍုၚ်ကွာန်
File:Universal Health Coverage.svg | သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန် (Universal Health Coverage - UHC)
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global Observances and Local Context) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် နကဵု ဗီုပြၚ် နာနာ ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။
* '''အလုံ ဂၠးတိ:''' ဂကောံ WHO ကေုာံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် သၟာန် သွဟ် လတူ လပှ်ကျာ၊ ကၠောန် ပရေၚ် ကွာ် တရဴ သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ ကေုာံ ကဵု တဆိပ် တြာ ကု ပူဂိုလ် မကၠောန် ကမၠောန် ခိုဟ် သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ:''' ဘာ တန် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ပြိုၚ်ပကာန် ချူ လိက်ပရေၚ် ကေုာံ ကသူ ရုပ် မဆေၚ်ကဵု ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ကွးဘာ တအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ဂကောံ မန် ပိုဲ:''' ပ္ဍဲ ကွာန် မန် ကေုာံ ဍုၚ် မန် မ္ဂး، ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် (ဗီုကဵု M-HD) ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ကဵု ဗဟုသုတ၊ စၟဳစၟတ် ဆီ သက်က်၊ ကေုာံ တွံ ၚံက် ပရူ နဲကဲ မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ကောန်ၚာ် တအ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် (Future Outlook and SDGs) ==
တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''SDG ၃:''' တၚ် ရန်တၟအ် မရနုက်ကဵု ၃ ဂှ် ဍေံ ဒှ် &quot;ပရေၚ် ထတ်ယုက် ခိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ&quot; (Good Health and Well-being) ร။ ဂၠးတိ ညးတအ် ရန်တၟအ် လဝ် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် မိ မချိုတ် ကာလ သၠး ဂၠံဂဝ်၊ ကေုာံ ပလီု ထောအ် ယဲ ကၠောအ်က္ဍ အဓိက တအ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။
* '''နဲပညာ တၟိ:''' ပ္ဍဲ အနာဂတ်၊ နဲပညာ ဗီုကဵု ပရေၚ် လွဳယဲ လတူ လပှ်ကျာ (Telemedicine) ကေုာံ ဉာဏ်ပညာ စက် (AI) တအ် ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ နဲပညာ ဏအ် ဍေံ မာန် ရီုဗၚ် ညံၚ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဒေသ သ္ၚောဲ ခြာ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အရီုအဗၚ် နူ သဝ်ဝန် လောဲလောဲ ရ。&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Sustainable Development Goal 3: Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် ဂကောံ WHO လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=wK3Zl2hLgXU|title=World Health Day - WHO and Global Health}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ]] (WHO)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* [[ယဲ မဟွံကၠောအ်က္ဍ]] (Non-communicable diseases)
* {{ill|ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်|en|Universal health coverage}} (Universal Health Coverage)
* {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Mental Health Day}} (World Mental Health Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* World Health Organization. (2019). ''World Health Day: A brief history''. Geneva: WHO Press.
* Gostin, L. O. (2014). ''Global Health Law''. Harvard University Press. ISBN 978-0674728844.
* Haines, A., &amp; Ebi, K. (2019). ''The Imperative for Climate Action to Protect Health''. New England Journal of Medicine, 380(3), 263-273.
* United Nations. (2015). ''Sustainable Development Goal 3: Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Farmer, P., Kim, J. Y., Kleinman, A., &amp; Basilico, M. (2013). ''Reimagining Global Health: An Introduction''. University of California Press.
* Marmot, M. (2005). ''Social determinants of health inequalities''. The Lancet, 365(9464), 1099-1104.
* World Bank. (2020). ''World Development Indicators: Health Systems''. Washington, DC.
* Kickbusch, I. (2003). ''The contribution of the World Health Organization to a new public health and health promotion''. American Journal of Public Health, 93(3), 383-388.
* Ruckert, A., &amp; Labonté, R. (2014). ''Public-private partnerships (PPPs) in global health: the good, the bad and the ugly''. Third World Quarterly, 35(9), 1598-1614.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Health_Day World Health Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဂိတု ဧပြီ]]</text>
      <sha1>a6forzpjhu2jrx4cnv3a0sil1mfxxcn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54690</id>
      <parentid>54689</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26840" sha1="sn483tuaxg61kefmycaikyrv9gj6t7l" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၇ ဧပြဳ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပရေၚ် ထတ်ယုက်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ|WHO]], [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Flag of WHO.svg
| caption = အလာံ ကေုာံ သင်္ကေတ [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ]] (WHO) မဒှ် ဂကောံ အဓိက မကၠောန် ဗဒှ် တ္ၚဲ ဏအ်
| official_name = World Health Day
| nickname = တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက်
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ်, ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက်ဂမၠိုၚ်
| begins = ၁၉၅၀
| date = ၇ ဧပြဳ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Mental Health Day}}, [[တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
}}

'''တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Health Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၇ ဂိတု {{ill|ဧပြီ|en|April}} ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ]] (World Health Organization - WHO) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ရ။ ဂကောံ WHO ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ တအ်، ဂကောံ ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ကေုာံ ပူဂိုလ် သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ WHO ညးတအ် ရုဲစှ် ကေတ် ပရူပရာ (Theme) တၟေၚ် မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ပရူပရာ တအ် ဂှ် ဍေံ ဆေၚ်စပ် ကု ယဲ ကၠောအ်က္ဍ، ယဲ မဟွံကၠောအ်က္ဍ، ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။ တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ကမၠောန် မဇၞော် အိုတ် မွဲ အကြာ ပရေၚ် ကမၠောန် ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ၁၁ သာ် မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု ဂကောံ WHO ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2019). ''World Health Day: A brief history''. Geneva: WHO Press.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ (World War II) ရ။
* '''ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ:''' ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ، ဍုၚ် ဂမၠိုၚ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဂှ်، ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ ရ။
* '''ပရေၚ် ပတိုန် လညာတ်:''' ဍုၚ် ဗရာဇြဳ (Brazil) ကဵု ဍုၚ် ကြုက် (China) ညးတအ် ပတိုန် လညာတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂၠးတိ မွဲ မသၠးပွး နူကဵု ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ရ။ လညာတ် ဏအ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ ညးတအ် စ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် (Constitution) သွက် ဂကောံ တၟိ ဏအ် ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဂကောံ WHO (Establishment and WHO) ==
တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် မွဲ စွံ ကု ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ WHO ရ။
* '''သဘၚ် ကောံသီ အလန် ကိုပ်ကၠာ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈، ဂကောံ WHO ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ကောံသီ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂၠးတိ (World Health Assembly) အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ သဘၚ် ဂှ်، ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ &quot;တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။
* '''စၟတ် တ္ၚဲ အဓိက:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ၊ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ၂၂ ဂိတု ဂျူလာၚ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀، ညးတအ် ပြံၚ်လှာဲ ထောအ် စၟတ် တ္ၚဲ စိုပ် ၇ ဧပြဳ ရ။ ဟိုတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ်နူ ၇ ဧပြဳ ၁၉၄၈ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မစ ပဒတန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံ WHO ဍာံဍာံပြပြ ရ။ စတမ် နူ သၞာံ ၁၉၅၀ တေံ، ဍုၚ် အလုံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။&lt;ref&gt;Gostin, L. O. (2014). ''Global Health Law''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကောန်မၞိဟ် ရ-
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness Raising):''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ရီုဗၚ် ညံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ဂွံ တီ ကေတ် ပရူ ယဲ အန္တရာယ် နာနာ သာ် ကေုာံ နဲကဲ စဵုဒၞာ ယဲ တအ် ဂှ် ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် သၞောဝ် (Policy Advocacy):''' ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် တအ် ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အလဵုအသဳ ညံၚ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် ကေုာံ ပတိတ် သြန် ဘတ်ဂျက် ဂၠိုၚ် တိုန် သွက် ရုၚ်ဂဥုဲ ကေုာံ ကမၠောန် ဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။
* '''ပွမပံၚ်ကောံ ဒြဟတ် (Resource Mobilization):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ، ဂကောံ NGO ကေုာံ တၠ ပညာ တအ် ဂွံ ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် တုဲ ဂၠာဲ သွဟ် သွက် ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဇၞော်ဇၞော် ရ။

== ၄။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ WHO ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ မွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက ပ္ဍဲ သဘၚ် တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် သောၚ်ကလး
|-
| ၂၀၁၈ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်: သွက် ဇၟာပ် မၞိဟ် (UHC) || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဇၟာပ် မၞိဟ် ဂွံ ကလိဂွံ လွဳယဲ မဟွံမွဲ ကု ပြသၞာ သြန်
|-
| ၂၀၁၉ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်: လၟေၚ် ကမၠောန် || ဆက် စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကလိဂွံ လွဳယဲ တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
|-
| ၂၀၂၀ || ထံက်ပၚ် အစာ မိ ကေုာံ အစာ လွဳယဲ || ထိုၚ်သး ကမၠောန် အစာ မိ (Midwives) ကေုာံ အစာ လွဳယဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်
|-
| ၂၀၂၁ || သြိုၚ် ပ္တန် ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ထတ်ယုက် တိုန် || ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကလိဂွံ ဂဥုဲ ကေုာံ ဝက်သေန် (Vaccine)
|-
| ၂၀၂၂ || ဂၠးတိ ပိုဲ၊ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပိုဲ || ဓမံက် ထ္ၜး ပရေၚ် ဆက်စပ် အကြာ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက်
|-
| ၂၀၂၃ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ဇၟာပ် မၞိဟ် (Health for All) || ကၠောန် သဘၚ် ၇၅ သၞာံ ဂကောံ WHO ကေုာံ ရန်တၟအ် အနာဂတ်
|-
| ၂၀၂၄ || ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပိုဲ၊ အခေါၚ်အရာ ပိုဲ (My health, my right) || တွံ ၚံက် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သဇိုၚ် (Basic human right) မွဲ
|}

== ၅။ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန် (Universal Health Coverage - UHC) ==
ပရူပရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် {{ill|ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်|en|Universal health coverage}} (UHC) ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် UHC:''' ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ ဝန်ဆောင်မှု ပရေၚ် ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေၚ် (နူကဵု ပရေၚ် စဵုဒၞာ စဵုကဵု ပရေၚ် လွဳယဲ) မဟွံမွဲ ကု ပြသၞာ သြန် ဝါတ်ဂါတ် ရ။
* '''ပြသၞာ သြန် (Financial Protection):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ်၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဝါတ်ဂါတ် စိုပ် ကဆံၚ် ဇကု မွဲ ဟိုတ်နူ ဒး တော် စ သြန် သွက် ရုၚ်ဂဥုဲ ရ။ UHC ဍေံ ဖန် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ တော် စ သြန် ဏအ် နူကဵု သြန် အခေါန် (Taxes) ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာမခံ (Insurance) ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2023). ''Universal Health Coverage: Fact Sheet''.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Current Global Health Challenges) ==
တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ပသတိ ကဵု ပိုဲ ပရူ ပြသၞာ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် လၟုဟ် ရ။
* '''ယဲ မကၠောအ်က္ဍ (Infectious Diseases):''' ၜိုန်ရ နဲပညာ ဂဥုဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ကီု လေဝ်၊ ယဲ ဗီုကဵု မာလာရဳယျာ (Malaria)، တဳဗဳ (Tuberculosis) ကေုာံ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ ဍေံ ဆက် ဂစိုတ် ဒၟံၚ် မၞိဟ် နကဵု မဳလဳယျာန် ဇၟာပ် သၞာံ ဏီ ရ။
* '''[[ယဲ မဟွံကၠောအ်က္ဍ]] (NCDs):''' ယဲ မပ္တံကဵု [[ယဲ ဏာ်ဍာတ်]]، ယဲ ဂြိုဟ် လီု ကေုာံ ယဲ ကေန်သာ တအ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မဗဒှ် ကဵု လမျီု အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ယဲ တအ် ဏအ် ဍေံ ဆက်စပ် ကု အခိုက်အလိုက် ဘဝ မဟွံထတ်ယုက် (ပွမသုၚ် ၜံက်، စၞ ဟွံခိုဟ်) ရ။
* '''ပွမယောင်ယာ ဂဥုဲ (Antimicrobial Resistance):''' စၟ ယဲ တအ် ဍေံ ယောင်ယာ ကု ဂဥုဲ ဂစိုတ် စၟ (Antibiotics) ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် အနာဂတ် ရ။

== ၇။ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် (Climate Change and Health) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ်၊ ဂကောံ WHO ညးတအ် တွံ ၚံက် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။
* '''ကျာ ကၠိခတောန် (Air Pollution):''' မၞိဟ် ၉၉% ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ယီု လုပ် ဒၟံၚ် ကျာ မဟွံသ္အးဇ္ၚး ရ။ ကျာ ကၠိခတောန် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ဂွံ က္တဵုဒှ် ယဲ ခအိုတ် ကေုာံ ယဲ ဂြိုဟ် တုဲ ဍေံ ဂစိုတ် မၞိဟ် ၜိုတ် ၇ မဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ ရ။
* '''သဘာဝ မသကာတ်မြဟ် (Extreme Weather):''' ပွမက္တဴ လောန် (Heatwaves)، ဗြဲ ဇၞော် ကေုာံ ဍာ် ဇၞော် တအ် ဍေံ ပလီုပလာ် သ္ၚိ ဌာန် ကေုာံ ဗဒှ် ကဵု ယဲ ကၠောအ်က္ဍ လောဲသွာ ရ။
* '''ဍာ် ကေုာံ စၞ (Water and Food):''' ရာသဳဥတု လီုလာ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် သၟာ ဗ္ၚ တအ် ဟွံမာန် တဵုလွဳ တုဲ ဍေံ ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ကၠောဝ် ဗျဵု ကေုာံ စၞ ဟွံလုံလုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ。&lt;ref&gt;Haines, A., &amp; Ebi, K. (2019). ''The Imperative for Climate Action to Protect Health''. New England Journal of Medicine.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Mental Health and Society) ==
ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental health) ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ မၞိဟ် တအ် ညာတ် ကေတ် ကိစ္စဇၞော် တိုန် ပ္ဍဲ သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ ရ။
* '''ပွမပတိုန် လညာတ်:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ၊ မၞိဟ် တအ် ဟွံဂံၚ် ဟီု လဴ ပရူ ယဲ စိုတ် ရ။ လၟုဟ် ဂကောံ WHO ညးတအ် ဂစာန် ပလီု ထောအ် ပရေၚ် ဂွ ကေုာံ ဒစဵုဒစး (Stigma) လတူ ယဲ စိုတ် ရ။
* '''လက်သဏ် ယဲ စိုတ်:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် သ္ဒး တီ လဝ် လက်သဏ် ယဲ စိုတ် မပ္တံကဵု စိုတ် ထုဲ ကြာန် (Anxiety)، ပရေၚ် လၞီ လအ်လ (Depression) ကေုာံ ပွမဟွံမိက် ဆက်ဆောံ ကု မၞိဟ် တအ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် လွဳလွတ်:''' အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ဖန် ညံၚ် ဝန်ဆောင်မှု ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် ဂွံ နွံ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ ဓမ္မတာ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:WHO headquarters Geneva.jpg | ရုၚ် ဌာနချုပ် ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ (WHO) ပ္ဍဲ ဂျီနီဗာ
File:Doctor examines patient.jpg | အစာ သဝ်ဝန် မစၟဳစၟတ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဍုၚ်ကွာန်
File:Universal Health Coverage.svg | သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန် (Universal Health Coverage - UHC)
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global Observances and Local Context) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် နကဵု ဗီုပြၚ် နာနာ ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။
* '''အလုံ ဂၠးတိ:''' ဂကောံ WHO ကေုာံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် သၟာန် သွဟ် လတူ လပှ်ကျာ၊ ကၠောန် ပရေၚ် ကွာ် တရဴ သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ ကေုာံ ကဵု တဆိပ် တြာ ကု ပူဂိုလ် မကၠောန် ကမၠောန် ခိုဟ် သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ:''' ဘာ တန် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ပြိုၚ်ပကာန် ချူ လိက်ပရေၚ် ကေုာံ ကသူ ရုပ် မဆေၚ်ကဵု ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ကွးဘာ တအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ဂကောံ မန် ပိုဲ:''' ပ္ဍဲ ကွာန် မန် ကေုာံ ဍုၚ် မန် မ္ဂး، ဂကောံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် (ဗီုကဵု M-HD) ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ကဵု ဗဟုသုတ၊ စၟဳစၟတ် ဆီ သက်က်၊ ကေုာံ တွံ ၚံက် ပရူ နဲကဲ မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ကောန်ၚာ် တအ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် (Future Outlook and SDGs) ==
တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''SDG ၃:''' တၚ် ရန်တၟအ် မရနုက်ကဵု ၃ ဂှ် ဍေံ ဒှ် &quot;ပရေၚ် ထတ်ယုက် ခိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ&quot; (Good Health and Well-being) ร။ ဂၠးတိ ညးတအ် ရန်တၟအ် လဝ် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လၟိဟ် မိ မချိုတ် ကာလ သၠး ဂၠံဂဝ်၊ ကေုာံ ပလီု ထောအ် ယဲ ကၠောအ်က္ဍ အဓိက တအ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။
* '''နဲပညာ တၟိ:''' ပ္ဍဲ အနာဂတ်၊ နဲပညာ ဗီုကဵု ပရေၚ် လွဳယဲ လတူ လပှ်ကျာ (Telemedicine) ကေုာံ ဉာဏ်ပညာ စက် (AI) တအ် ဍေံ သ္ဂောအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ နဲပညာ ဏအ် ဍေံ မာန် ရီုဗၚ် ညံၚ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဒေသ သ္ၚောဲ ခြာ တအ် ဂွံ ကလိဂွံ အရီုအဗၚ် နူ သဝ်ဝန် လောဲလောဲ ရ。&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Sustainable Development Goal 3: Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် ဂကောံ WHO လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=wK3Zl2hLgXU|title=World Health Day - WHO and Global Health}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ]] (WHO)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* [[ယဲ မဟွံကၠောအ်က္ဍ]] (Non-communicable diseases)
* {{ill|ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ညးဍုၚ်ကွာန်|en|Universal health coverage}} (Universal Health Coverage)
* {{ill|တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Mental Health Day}} (World Mental Health Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* World Health Organization. (2019). ''World Health Day: A brief history''. Geneva: WHO Press.
* Gostin, L. O. (2014). ''Global Health Law''. Harvard University Press. ISBN 978-0674728844.
* Haines, A., &amp; Ebi, K. (2019). ''The Imperative for Climate Action to Protect Health''. New England Journal of Medicine, 380(3), 263-273.
* United Nations. (2015). ''Sustainable Development Goal 3: Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Farmer, P., Kim, J. Y., Kleinman, A., &amp; Basilico, M. (2013). ''Reimagining Global Health: An Introduction''. University of California Press.
* Marmot, M. (2005). ''Social determinants of health inequalities''. The Lancet, 365(9464), 1099-1104.
* World Bank. (2020). ''World Development Indicators: Health Systems''. Washington, DC.
* Kickbusch, I. (2003). ''The contribution of the World Health Organization to a new public health and health promotion''. American Journal of Public Health, 93(3), 383-388.
* Ruckert, A., &amp; Labonté, R. (2014). ''Public-private partnerships (PPPs) in global health: the good, the bad and the ugly''. Third World Quarterly, 35(9), 1598-1614.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Health_Day World Health Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဂိတု ဧပြဳ]]</text>
      <sha1>sn483tuaxg61kefmycaikyrv9gj6t7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10975</id>
    <revision>
      <id>54691</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသ...&quot;</comment>
      <origin>54691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24937" sha1="0zyu3w9ubaf5dca7r8we3ki3qt7j5fv" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]], {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}}
| image = Cultural diversity symbol.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ မထ္ၜး ပျး ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
| official_name = World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development
| nickname = တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် 
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံ မၞိဟ်၊ NGO ဂမၠိုၚ်
| begins = ၂၀၀၂
| date = ၂၁ မေ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လလောၚ်တြး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration on Cultural Diversity}}
}}

'''တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၁ ဂိတု [[မေ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ ကြဴနူ ဂကောံ {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO) ညးတအ် ပဒတန် လဝ် &quot;လလောၚ်တြး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ၚုဟ်မး ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် မတၞဟ်ခြာ ညးသကအ် (Cultural diversity) ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ဆက်ဆောံ ဟီု ဂး ညးသကအ် နကဵု ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တီ ကေတ် အခိုက်အလိုက်، အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ အနုသုခုမ မတၞဟ်ခြာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ NGO ကေုာံ အလဵုအသဳ နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ယေန်သၞာၚ်، သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကေုာံ ပရေၚ် ဟီု တွံ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အာဲကၟာဲ ဂကူ ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2001). ''Universal Declaration on Cultural Diversity''. Paris: UNESCO Publishing.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Historical Context) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ယေန်သၞာၚ် မတၞဟ်ခြာ ဂှ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ရာစုသၞာံ ၂၀ ร။
* '''ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ၉/၁၁:''' ကြဴနူ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၀၁ (9/11 attacks) ပ္ဍဲ ဍုၚ် အမေရိကာန် တုဲ၊ ဂကောံ ဂၠးတိ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမဟွံကၠိုဟ်စိုတ် အကြာ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ဘာသာ နာနာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ပၞာန် ရ။
* '''လလောၚ်တြး ယူနက်သကဝ်:''' ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၀၁، ဂကောံ ယူနက်သကဝ် ညးတအ် ပဒတန် &quot;လလောၚ်တြး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။ လလောၚ်တြး ဏအ် ဍေံ ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အာဲကၟာဲ အဓိက သွက် ကောန်မၞိဟ် တုပ် ညံၚ်ရဴ ပရေၚ် ဇဳဝ နာနာ သာ် (Biodiversity) မဒှ် အာဲကၟာဲ သွက် သဘာဝ ကီု&quot; ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၅၇/၂၄၉:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၀၂၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/57/249 သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ၂၁ မေ နဒဒှ် တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Stenou, K. (2002). ''UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity''. UNESCO.&lt;/ref&gt;

== ၂။ တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၄ သာ် (Four Main Goals) ==
ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ယူနက်သကဝ် ညးတအ် စွံ လဝ် တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၄ သာ် သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ရ-
၁။ '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် အုပ်ဓုပ် ယေန်သၞာၚ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် မမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ ဍောတ်တ် တအ် ရ။
၂။ '''ပွမဇၞော်မောဝ် ကမၠောန် အနုသုခုမ:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ကမၠောန် ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ် မဆက်စပ် ကု ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အနုသုခုမ (Creative economy) ရ။
၃။ '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ:''' သွက်ဂွံ ပၠုပ် စုတ် ကဏ္ဍ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲကဵု အစဳအစန် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ အလုံ ဂၠးတိ ရ။
၄။ '''ပရေၚ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ ဒ္ဂေတ် ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် အလဵု ဇကု ရ။

== ၃။ အဓိပ္ပါယ် &quot;ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်&quot; (Understanding Cultural Diversity) ==
ယေန်သၞာၚ် ဂှ် ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ ပရူ အနုသုခုမ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရူ လှ်ေ ဒယှ်ေ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် အခိုက်အလိုက် ဘဝ အလုံ မွဲ ရ-
* '''ဗီုပြၚ် ယေန်သၞာၚ်:''' ဍေံ ပါလုပ် သီု အရေဝ် ဘာသာ، ဘာသာ သာသနာ، အခိုက် စၞစ، အခိုက် လတက် ကိရိယာ၊ လညာတ် ဒဿန ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ဥပမာ - အခိုက် ဗ္စ ဖျုၚ် မိမ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ဂှ် လေဝ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ ယေန်သၞာၚ် ဇၞော် မွဲ ရ။
* '''ၚုဟ်မး သွက် ဂၠးတိ:''' ပရေၚ် တၞဟ်ခြာ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေၚ် အရာ မပါ် ခြာ မၞိဟ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် အရာ မပကဵု ညံၚ် ဂၠးတိ ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နွံ ကု အစောမ် စရာဲ မဖန်ဗဒှ် တၟိ (Innovation) ရ။ ဍုၚ် မၞုံ ကု ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ဍေံ နွံ ကု ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် ပြဟ် ရ။&lt;ref&gt;Bokova, I. (2013). ''Creative Economy Report 2013''. UNDP &amp; UNESCO.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ၚုဟ်မး ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Culture for Peace and Dialogue) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ဝေါဟာရ &quot;Dialogue&quot; (ပရေၚ် ဟီု ဂး ဆက်ဆောံ) ရ။
* '''ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ပၞာန်:''' ပရေၚ် ဟွံကၠိုဟ်စိုတ် အကြာ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ဂကူ တၞဟ်ခြာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် မဗဒှ် ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍုဟ် မၠေံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမလ္ၚတ် ယေန်သၞာၚ် ညး တၞဟ် ဂှ် ဍေံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဒစဵုဒစး (Prejudice) မာန် ရ။
* '''ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ:''' ပရေၚ် ဟီု ဂး ညးသကအ် အကြာ ယေန်သၞာၚ် (Intercultural dialogue) ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ညးသကအ် (Mutual respect) ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၅။ ပရေၚ် မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ ဍောတ် (Protecting Indigenous Cultures) ==
အခက်အခုဲ ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ကၠေအ် ကၠက် အရေဝ် ဘာသာ ရ။
* '''အန္တရာယ် ကၠေအ် ကၠက်:''' ယူနက်သကဝ် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ အရေဝ် ဘာသာ ၜိုတ် ၃,၀၀၀ ပြၚ် (ကဝက် လၟိဟ် အလုံ ဂၠးတိ) ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ အန္တရာယ် သွက်ဂွံ ကၠေအ် ကၠက် အာ ပ္ဍဲ ကၞောတ် ရာစုသၞာံ ဏအ် ရ။ 
* '''အာဲကၟာဲ ဂကူ ဍောတ်:''' အရေဝ် ဘာသာ မွဲ ကၠေအ် အာ မ္ဂး، လညာတ်၊ ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် သဘာဝ ကေုာံ ဝင် အတိတ် ဂကူ ဂှ် လေဝ် ဍေံ ကၠေအ် အာ ကီု ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ထံက်ပၚ် ညံၚ် ဂွံ ဗတောန် အရေဝ် မိ (ဥပမာ - ဘာသာ မန်) ပ္ဍဲ ဘာ တန် တအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ၚုဟ်မး ကေုာံ ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်
|-
! ကဏ္ဍ အဓိက !! ၚုဟ်မး ကေုာံ အကျိုးကျေးဇူး !! ဥပမာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန်မာ
|-
| '''ပရေၚ် ပညာ''' || ဖန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ဂွံ ကၠိုဟ်စိုတ် ဂကူ တၞဟ် || ပွမဗတောန် ဝင် မန်၊ ကရေၚ်၊ ရှမ်း ပ္ဍဲ ဘာ
|-
| '''ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ်''' || ပတိုန် လၟိဟ် ကမၠောန် နူကဵု ကဏ္ဍ အနုသုခုမ || ပွမသွံ ရာန် ယာတ် မန် ကေုာံ ပရေၚ် ကၠောန် တရဴ
|-
| '''ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်''' || ဖအောန် ဖျေဟ် လညာတ် က္ဍုဟ် မၠေံ အကြာ ဂကူ || ပွမကၠောန် သဘၚ် ညဳသၟဟ် အကြာ ဘာသာ နာနာ
|-
| '''ပရေၚ် သဘာဝ''' || မၚ်မဲ သဘာဝ နကဵု လညာတ် အခိုက်အလိုက် || ပွမမၚ်မဲ ဂြိုပ် ကေုာံ ၜဳ အတိုၚ် ယေန်သၞာၚ် ဒေသ
|}

== ၆။ ကဏ္ဍ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Culture and SDGs) ==
ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် ဍေံ ပါလုပ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) ကုလသမဂ္ဂ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ မဍိုက်ပေၚ် (SDG 4):''' ညံၚ် ကွးဘာ သီုဖအိုတ် ဂွံ လ္ၚတ် တီ ကေတ် ၚုဟ်မး ယေန်သၞာၚ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ဍုၚ် ဇၞော် (SDG 11):''' သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ဒၞာဲ ဝင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တအ် ရ။
* '''ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ် (SDG 8):''' ကဏ္ဍ အနုသုခုမ၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ကမၠောန် တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက် မၞိဟ် သၟတ် တအ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2015). ''Culture for the 2030 Agenda''. Paris.&lt;/ref&gt;

== ၇။ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ (Challenges of Globalization) ==
ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ (Globalization) ဍေံ ကဵု ဖဵု သွက် ယေန်သၞာၚ် ညံၚ်ရဴ ကဵု အန္တရာယ် ကီု ရ။
* '''ပရေၚ် ပြးဇး:''' အေန်တာနဲ ကေုာံ မဳဒဳယျာ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ယေန်သၞာၚ် ဒေသ တအ် ဂွံ ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ လောဲသွာ ရ။
* '''အန္တရာယ် တုပ် သၟဟ်:''' ဆဂး အန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပွမဒး ဒုၚ် မျိုတ် ကေတ် နကဵု ယေန်သၞာၚ် မဇၞော် (Cultural homogenization) ရ။ ဥပမာ - ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် နူ ဍုၚ် အမေရိကာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ဍေံ ဓလီု လဝ် မၞိဟ် သၟတ် တအ် တုဲ ညးတအ် ဟွံစွံ အဓိက လတူ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ ညးတအ် ယျ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ပသတိ ညံၚ် ဂွံ မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဇကု ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Cultural diversity symbol.svg | ရုပ် သင်္ကေတ မထ္ၜး ပျး ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
File:Indigenous people of the world.jpg | ဂကူ ဍောတ်တ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မကျေဝ်ဂေါဝ် ကု အခိုက် လတက် ညးတအ်
File:UNESCO World Heritage logo.svg | ရုပ် သင်္ကေတ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ UNESCO မမၚ်မဲ ဒၞာဲ ဝင် နာနာ သာ်
&lt;/gallery&gt;

== ၈။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Activities) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၁ မေ ဝွံ၊ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ကမ်ပိန်း Do One Thing:''' ယူနက်သကဝ် ကေုာံ မဟာမိတ် အရေဝ် ဘာသာ (UNAOC) ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် ကမ်ပိန်း မကော်စ &quot;Do One Thing for Diversity and Inclusion&quot; ရ။ ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ခိုဟ် မွဲ ဥပမာ - ဗဵု ရုပ်ရှင် ဂကူ တၞဟ်، စ စၞ ဂကူ တၞဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး လ္ၚတ် အရေဝ် ဘာသာ တၟိ မွဲ ရ။
* '''သဘၚ် ထ္ၜး ပျး:''' ပ္ဍဲ ဘာ တန် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ သဘၚ် လှ်ေ ဒယှ်ေ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ကု ပရေၚ် တၞဟ်ခြာ ရ။

== ၉။ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန်မာ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန် (Observances in Myanmar and Mon Culture) ==
ဍုၚ် မန်မာ ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မၞုံ ကု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မဂၠိုၚ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အာရှ ရ။
* '''ပရေၚ် ညဳသၟဟ် ဂကူ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန်မာ၊ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် အခိၚ် သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ အခေါၚ်အရာ တုပ်သၟဟ် သွက် ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် (Ethnic nationalities) သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ယေန်သၞာၚ် မန်:''' သွက် ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ မၚ်မဲ လိက် ပတ် မန်၊ လှ်ေ ဒယှ်ေ မန် ကေုာံ အခိုက် လတက် မန် ရ။ ၜိုန်ရ နွံ ဒၟံၚ် သၟဝ် ပရေၚ် ဓလီု ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီု လေဝ်၊ ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကမၠောန် မထံက်ပၚ် ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ မွဲ ကီု ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် တာလျိုၚ် (Future Outlook and Responsibilities) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ သ္ဒး ကေတ် တာလျိုၚ် ရ။
* '''တာလျိုၚ် မိမ ကေုာံ အစာ:''' မိမ တအ် သ္ဒး ဗတောန် ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ လတူ မၞိဟ် မတၞဟ်ခြာ နူ ဇကု ရ။ အစာ ဘာ တအ် သ္ဒး ပၠုပ် စုတ် ပရူ ယေန်သၞာၚ် ဂၠးတိ ပ္ဍဲ လိက် ဗတောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ဆက်ဆောံ လတူ လပှ်ကျာ:''' ပ္ဍဲ မဳဒဳယျာ လူမှုရေး (Social media)، ပိုဲ သ္ဒး ဝေၚ်ပါဲ အရေဝ် မက္ဍုဟ် မၠေံ (Hate speech) တုဲ သ္ဒး စကာ လပှ်ကျာ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ဟီု ဂး မနွံ ကု ဖဵု ရ။&lt;ref&gt;Council of Europe. (2008). ''White Paper on Intercultural Dialogue''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UNESCO World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ယေန်သၞာၚ်|ယေန်သၞာၚ်]] (Culture)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO)
* {{ill|ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်|en|Cultural diversity}} (Cultural diversity)
* {{ill|တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Mother Language Day}} (International Mother Language Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* UNESCO. (2001). ''Universal Declaration on Cultural Diversity''. Paris: UNESCO Publishing.
* Stenou, K. (2002). ''UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity: A vision, a conceptual platform, a pool of ideas for implementation, a new paradigm''. UNESCO.
* Bokova, I. (2013). ''Creative Economy Report 2013: Special Edition''. UNDP &amp; UNESCO.
* Council of Europe. (2008). ''White Paper on Intercultural Dialogue: Living Together as Equals in Dignity''. Strasbourg.
* United Nations. (2002). ''Resolution adopted by the General Assembly 57/249. Culture and development''. UN Documents.
* Appadurai, A. (1996). ''Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization''. University of Minnesota Press. ISBN 978-0816627936.
* Huntington, S. P. (1996). ''The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order''. Simon &amp; Schuster.
* Kymlicka, W. (1995). ''Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights''. Clarendon Press.
* UNESCO. (2015). ''Culture for the 2030 Agenda''. Paris: UNESCO.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Day_for_Cultural_Diversity_for_Dialogue_and_Development World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ယေန်သၞာၚ်]]
[[Category:ဂိတု မေ]]</text>
      <sha1>0zyu3w9ubaf5dca7r8we3ki3qt7j5fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54692</id>
      <parentid>54691</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24943" sha1="pwz19ew12j0zi85hjxagtzbjfnbhl2u" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]], {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}}
| image = Cultural diversity symbol.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ မထ္ၜး ပျး ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
| official_name = World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development
| nickname = တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် 
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံ မၞိဟ်၊ NGO ဂမၠိုၚ်
| begins = ၂၀၀၂
| date = ၂၁ မေ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လလောၚ်တြး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration on Cultural Diversity}}
}}

'''တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၁ ဂိတု [[မေ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ ကြဴနူ ဂကောံ {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO) ညးတအ် ပဒတန် လဝ် &quot;လလောၚ်တြး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ၚုဟ်မး ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် မတၞဟ်ခြာ ညးသကအ် (Cultural diversity) ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ဆက်ဆောံ ဟီု ဂး ညးသကအ် နကဵု ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တီ ကေတ် အခိုက်အလိုက်، အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ အနုသုခုမ မတၞဟ်ခြာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ NGO ကေုာံ အလဵုအသဳ နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ယေန်သၞာၚ်، သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ကေုာံ ပရေၚ် ဟီု တွံ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အာဲကၟာဲ ဂကူ ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2001). ''Universal Declaration on Cultural Diversity''. Paris: UNESCO Publishing.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Historical Context) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ယေန်သၞာၚ် မတၞဟ်ခြာ ဂှ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ရာစုသၞာံ ၂၀ ร။
* '''ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ၉/၁၁:''' ကြဴနူ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၀၁ (9/11 attacks) ပ္ဍဲ ဍုၚ် အမေရိကာန် တုဲ၊ ဂကောံ ဂၠးတိ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမဟွံကၠိုဟ်စိုတ် အကြာ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ဘာသာ နာနာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ပၞာန် ရ။
* '''လလောၚ်တြး ယူနက်သကဝ်:''' ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၀၁، ဂကောံ ယူနက်သကဝ် ညးတအ် ပဒတန် &quot;လလောၚ်တြး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။ လလောၚ်တြး ဏအ် ဍေံ ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အာဲကၟာဲ အဓိက သွက် ကောန်မၞိဟ် တုပ် ညံၚ်ရဴ ပရေၚ် ဇဳဝ နာနာ သာ် (Biodiversity) မဒှ် အာဲကၟာဲ သွက် သဘာဝ ကီု&quot; ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၅၇/၂၄၉:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၀၂၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/57/249 သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ၂၁ မေ နဒဒှ် တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Stenou, K. (2002). ''UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity''. UNESCO.&lt;/ref&gt;

== ၂။ တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၄ သာ် (Four Main Goals) ==
ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ယူနက်သကဝ် ညးတအ် စွံ လဝ် တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၄ သာ် သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ရ-
၁။ '''ပွမထံက်ပၚ် သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် အုပ်ဓုပ် ယေန်သၞာၚ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် မမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ ဍောတ်တ် တအ် ရ။
၂။ '''ပွမဇၞော်မောဝ် ကမၠောန် အနုသုခုမ:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ကမၠောန် ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ် မဆက်စပ် ကု ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အနုသုခုမ (Creative economy) ရ။
၃။ '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ:''' သွက်ဂွံ ပၠုပ် စုတ် ကဏ္ဍ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲကဵု အစဳအစန် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ အလုံ ဂၠးတိ ရ။
၄။ '''ပရေၚ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ ဒ္ဂေတ် ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် အလဵု ဇကု ရ။

== ၃။ အဓိပ္ပါယ် &quot;ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်&quot; (Understanding Cultural Diversity) ==
ယေန်သၞာၚ် ဂှ် ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ ပရူ အနုသုခုမ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရူ လှ်ေ ဒယှ်ေ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် အခိုက်အလိုက် ဘဝ အလုံ မွဲ ရ-
* '''ဗီုပြၚ် ယေန်သၞာၚ်:''' ဍေံ ပါလုပ် သီု အရေဝ် ဘာသာ، ဘာသာ သာသနာ، အခိုက် စၞစ، အခိုက် လတက် ကိရိယာ၊ လညာတ် ဒဿန ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ဥပမာ - အခိုက် ဗ္စ ဖျုၚ် မိမ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ဂှ် လေဝ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ ယေန်သၞာၚ် ဇၞော် မွဲ ရ။
* '''ၚုဟ်မး သွက် ဂၠးတိ:''' ပရေၚ် တၞဟ်ခြာ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေၚ် အရာ မပါ် ခြာ မၞိဟ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် အရာ မပကဵု ညံၚ် ဂၠးတိ ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နွံ ကု အစောမ် စရာဲ မဖန်ဗဒှ် တၟိ (Innovation) ရ။ ဍုၚ် မၞုံ ကု ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ဍေံ နွံ ကု ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် ပြဟ် ရ။&lt;ref&gt;Bokova, I. (2013). ''Creative Economy Report 2013''. UNDP &amp; UNESCO.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ၚုဟ်မး ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Culture for Peace and Dialogue) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ဝေါဟာရ &quot;Dialogue&quot; (ပရေၚ် ဟီု ဂး ဆက်ဆောံ) ရ။
* '''ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ပၞာန်:''' ပရေၚ် ဟွံကၠိုဟ်စိုတ် အကြာ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ဂကူ တၞဟ်ခြာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် မဗဒှ် ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် က္ဍုဟ် မၠေံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမလ္ၚတ် ယေန်သၞာၚ် ညး တၞဟ် ဂှ် ဍေံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဒစဵုဒစး (Prejudice) မာန် ရ။
* '''ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ:''' ပရေၚ် ဟီု ဂး ညးသကအ် အကြာ ယေန်သၞာၚ် (Intercultural dialogue) ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ညးသကအ် (Mutual respect) ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၅။ ပရေၚ် မၚ်မဲ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ ဍောတ် (Protecting Indigenous Cultures) ==
အခက်အခုဲ ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ကၠေအ် ကၠက် အရေဝ် ဘာသာ ရ။
* '''အန္တရာယ် ကၠေအ် ကၠက်:''' ယူနက်သကဝ် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ အရေဝ် ဘာသာ ၜိုတ် ၃,၀၀၀ ပြၚ် (ကဝက် လၟိဟ် အလုံ ဂၠးတိ) ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ အန္တရာယ် သွက်ဂွံ ကၠေအ် ကၠက် အာ ပ္ဍဲ ကၞောတ် ရာစုသၞာံ ဏအ် ရ။ 
* '''အာဲကၟာဲ ဂကူ ဍောတ်:''' အရေဝ် ဘာသာ မွဲ ကၠေအ် အာ မ္ဂး، လညာတ်၊ ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် သဘာဝ ကေုာံ ဝင် အတိတ် ဂကူ ဂှ် လေဝ် ဍေံ ကၠေအ် အာ ကီု ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ထံက်ပၚ် ညံၚ် ဂွံ ဗတောန် အရေဝ် မိ (ဥပမာ - ဘာသာ မန်) ပ္ဍဲ ဘာ တန် တအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ၚုဟ်မး ကေုာံ ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်
|-
! ကဏ္ဍ အဓိက !! ၚုဟ်မး ကေုာံ အကျိုးကျေးဇူး !! ဥပမာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန်မာ
|-
| '''ပရေၚ် ပညာ''' || ဖန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ဂွံ ကၠိုဟ်စိုတ် ဂကူ တၞဟ် || ပွမဗတောန် ဝင် မန်၊ ကရေၚ်၊ ရှမ်း ပ္ဍဲ ဘာ
|-
| '''ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ်''' || ပတိုန် လၟိဟ် ကမၠောန် နူကဵု ကဏ္ဍ အနုသုခုမ || ပွမသွံ ရာန် ယာတ် မန် ကေုာံ ပရေၚ် ကၠောန် တရဴ
|-
| '''ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်''' || ဖအောန် ဖျေဟ် လညာတ် က္ဍုဟ် မၠေံ အကြာ ဂကူ || ပွမကၠောန် သဘၚ် ညဳသၟဟ် အကြာ ဘာသာ နာနာ
|-
| '''ပရေၚ် သဘာဝ''' || မၚ်မဲ သဘာဝ နကဵု လညာတ် အခိုက်အလိုက် || ပွမမၚ်မဲ ဂြိုပ် ကေုာံ ၜဳ အတိုၚ် ယေန်သၞာၚ် ဒေသ
|}

== ၆။ ကဏ္ဍ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Culture and SDGs) ==
ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် ဍေံ ပါလုပ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) ကုလသမဂ္ဂ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ မဍိုက်ပေၚ် (SDG 4):''' ညံၚ် ကွးဘာ သီုဖအိုတ် ဂွံ လ္ၚတ် တီ ကေတ် ၚုဟ်မး ယေန်သၞာၚ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ဍုၚ် ဇၞော် (SDG 11):''' သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ဒၞာဲ ဝင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တအ် ရ။
* '''ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်  ပိုန်ဒြပ် (SDG 8):''' ကဏ္ဍ အနုသုခုမ၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ကမၠောန် တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက် မၞိဟ် သၟတ် တအ် ရ။&lt;ref&gt;UNESCO. (2015). ''Culture for the 2030 Agenda''. Paris.&lt;/ref&gt;

== ၇။ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ (Challenges of Globalization) ==
ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ (Globalization) ဍေံ ကဵု ဖဵု သွက် ယေန်သၞာၚ် ညံၚ်ရဴ ကဵု အန္တရာယ် ကီု ရ။
* '''ပရေၚ် ပြးဇး:''' အေန်တာနဲ ကေုာံ မဳဒဳယျာ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ယေန်သၞာၚ် ဒေသ တအ် ဂွံ ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ လောဲသွာ ရ။
* '''အန္တရာယ် တုပ် သၟဟ်:''' ဆဂး အန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပွမဒး ဒုၚ် မျိုတ် ကေတ် နကဵု ယေန်သၞာၚ် မဇၞော် (Cultural homogenization) ရ။ ဥပမာ - ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် နူ ဍုၚ် အမေရိကာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကိုဝ်ရဳယျာ တအ် ဍေံ ဓလီု လဝ် မၞိဟ် သၟတ် တအ် တုဲ ညးတအ် ဟွံစွံ အဓိက လတူ ယေန်သၞာၚ် ဂကူ ညးတအ် ယျ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ပသတိ ညံၚ် ဂွံ မၚ်မဲ အခိုက်အလိုက် ဇကု ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Cultural diversity symbol.svg | ရုပ် သင်္ကေတ မထ္ၜး ပျး ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
File:Indigenous people of the world.jpg | ဂကူ ဍောတ်တ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မကျေဝ်ဂေါဝ် ကု အခိုက် လတက် ညးတအ်
File:UNESCO World Heritage logo.svg | ရုပ် သင်္ကေတ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ UNESCO မမၚ်မဲ ဒၞာဲ ဝင် နာနာ သာ်
&lt;/gallery&gt;

== ၈။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Activities) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၁ မေ ဝွံ၊ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ကမ်ပိန်း Do One Thing:''' ယူနက်သကဝ် ကေုာံ မဟာမိတ် အရေဝ် ဘာသာ (UNAOC) ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် ကမ်ပိန်း မကော်စ &quot;Do One Thing for Diversity and Inclusion&quot; ရ။ ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ခိုဟ် မွဲ ဥပမာ - ဗဵု ရုပ်ရှင် ဂကူ တၞဟ်، စ စၞ ဂကူ တၞဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး လ္ၚတ် အရေဝ် ဘာသာ တၟိ မွဲ ရ။
* '''သဘၚ် ထ္ၜး ပျး:''' ပ္ဍဲ ဘာ တန် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ သဘၚ် လှ်ေ ဒယှ်ေ သွက်ဂွံ မိပ်သၠောၚ် ကု ပရေၚ် တၞဟ်ခြာ ရ။

== ၉။ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန်မာ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန် (Observances in Myanmar and Mon Culture) ==
ဍုၚ် မန်မာ ဍေံ ဒှ် ဍုၚ် မၞုံ ကု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မဂၠိုၚ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အာရှ ရ။
* '''ပရေၚ် ညဳသၟဟ် ဂကူ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန်မာ၊ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် အခိၚ် သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ အခေါၚ်အရာ တုပ်သၟဟ် သွက် ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် (Ethnic nationalities) သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ယေန်သၞာၚ် မန်:''' သွက် ဂကူ မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ မၚ်မဲ လိက် ပတ် မန်၊ လှ်ေ ဒယှ်ေ မန် ကေုာံ အခိုက် လတက် မန် ရ။ ၜိုန်ရ နွံ ဒၟံၚ် သၟဝ် ပရေၚ် ဓလီု ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီု လေဝ်၊ ပွမမၚ်မဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကမၠောန် မထံက်ပၚ် ပရေၚ် ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် အလုံ ဂၠးတိ မွဲ ကီု ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် တာလျိုၚ် (Future Outlook and Responsibilities) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ သ္ဒး ကေတ် တာလျိုၚ် ရ။
* '''တာလျိုၚ် မိမ ကေုာံ အစာ:''' မိမ တအ် သ္ဒး ဗတောန် ကောန်ၚာ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ လတူ မၞိဟ် မတၞဟ်ခြာ နူ ဇကု ရ။ အစာ ဘာ တအ် သ္ဒး ပၠုပ် စုတ် ပရူ ယေန်သၞာၚ် ဂၠးတိ ပ္ဍဲ လိက် ဗတောန် ရ။
* '''ပရေၚ် ဆက်ဆောံ လတူ လပှ်ကျာ:''' ပ္ဍဲ မဳဒဳယျာ  ပရေင်မၞိဟ်(Social media)، ပိုဲ သ္ဒး ဝေၚ်ပါဲ အရေဝ် မက္ဍုဟ် မၠေံ (Hate speech) တုဲ သ္ဒး စကာ လပှ်ကျာ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ဟီု ဂး မနွံ ကု ဖဵု ရ။&lt;ref&gt;Council of Europe. (2008). ''White Paper on Intercultural Dialogue''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UNESCO World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ယေန်သၞာၚ်|ယေန်သၞာၚ်]] (Culture)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ယူနက်သကဝ်|en|UNESCO}} (UNESCO)
* {{ill|ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်|en|Cultural diversity}} (Cultural diversity)
* {{ill|တ္ၚဲ အရေဝ် မိ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Mother Language Day}} (International Mother Language Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* UNESCO. (2001). ''Universal Declaration on Cultural Diversity''. Paris: UNESCO Publishing.
* Stenou, K. (2002). ''UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity: A vision, a conceptual platform, a pool of ideas for implementation, a new paradigm''. UNESCO.
* Bokova, I. (2013). ''Creative Economy Report 2013: Special Edition''. UNDP &amp; UNESCO.
* Council of Europe. (2008). ''White Paper on Intercultural Dialogue: Living Together as Equals in Dignity''. Strasbourg.
* United Nations. (2002). ''Resolution adopted by the General Assembly 57/249. Culture and development''. UN Documents.
* Appadurai, A. (1996). ''Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization''. University of Minnesota Press. ISBN 978-0816627936.
* Huntington, S. P. (1996). ''The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order''. Simon &amp; Schuster.
* Kymlicka, W. (1995). ''Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights''. Clarendon Press.
* UNESCO. (2015). ''Culture for the 2030 Agenda''. Paris: UNESCO.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Day_for_Cultural_Diversity_for_Dialogue_and_Development World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ယေန်သၞာၚ်]]
[[Category:ဂိတု မေ]]</text>
      <sha1>pwz19ew12j0zi85hjxagtzbjfnbhl2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10976</id>
    <revision>
      <id>54693</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၅ ဂျောန် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလ...&quot;</comment>
      <origin>54693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24720" sha1="qr1zyc72h0r45y7g4xai1qutfej1x2b" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၅ ဂျောန် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (UN)
| image = WED Logo.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ မထ္ၜး ပျး လဝ် ဂၠးတိ ကေုာံ တၞံ ဆု
| official_name = World Environment Day (WED)
| nickname = တ္ၚဲ သဘာဝ, Eco Day
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံ အလဵုအသဳ ဟွံသေၚ် (NGO) ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံ ဂၠးတိ
| begins = ၁၉၇၃
| date = ၅ ဂျောန်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ဂၠးတိ|en|Earth Day}} (Earth Day)၊ {{ill|တ္ၚဲ ဍာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|World Water Day}} (World Water Day)
}}

'''တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Environment Day}}၊ ဗွဲခမၞောန် - '''WED''') ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ အဓိက အိုတ် မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၅ ဂိတု [[ဂျောန်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ကေုာံ ဖအောဝ် ဍိုက် ကမၠောန် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ (Environment) ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် မဇၞော် အိုတ် သွက် ပရေၚ် ကမၠောန် သဘာဝ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် လဝ် နကဵု {{ill|အစဳအစန် ပွဳပွူ သဘာဝ ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Environment Programme}} (UNEP) စတမ် နူ သၞာံ ၁၉၇၃ တေံ ရ။&lt;ref&gt;United Nations Environment Programme (UNEP). (1972). ''Report of the United Nations Conference on the Human Environment, Stockholm, 5-16 June 1972''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ، တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ နွံ ကု ပရူပရာ အဓိက (Theme) မွဲမွဲ ကေုာံ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ သဘၚ် (Host country) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပြသၞာ သဘာဝ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ဍုၚ် ပြၚ် နူ ၁၄၃ ဍုၚ် ညးတအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကမၠောန် ဏအ် ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ပြသၞာ အဓိက တအ် ဂှ် ဍေံ ပါလုပ် သီု ပရေၚ် ကၠိခတောန် ဍာ် ၜဳ၊ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change)၊ ပွမပလီု ပလာသတေတ် ကေုာံ ပွမမၚ်မဲ သတ် ဂြိုပ် တအ် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက် ညးဍုၚ်ကွာန်၊ ဂကောံ ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ အလဵုအသဳ တအ် သွက်ဂွံ ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် တုဲ သြိုၚ် ပ္တန် အနာဂတ် မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ မထတ်ယုက် သွက် ဂၠးတိ ပိုဲ ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ရာစုသၞာံ ၂၀ တအ် ရ။
* '''သဘၚ် ကောံသီ သတော့က်ဟုမ် (Stockholm Conference):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၂၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် လဝ် သဘၚ် ကောံသီ ဇၞော် မွဲ မဆေၚ်ကဵု &quot;ပွဳပွူ သဘာဝ ကောန်မၞိဟ်&quot; ပ္ဍဲ ဍုၚ် သတော့က်ဟုမ် (Stockholm)၊ ဍုၚ် သွဳဒေန် (Sweden) ရ။ သဘၚ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူ သဘာဝ နဒဒှ် ပြသၞာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက် သဘၚ် ကောံသီ ဂှ် (စၟတ် တ္ၚဲ ၅ ဂျောန်)၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် ပဒတန် လဝ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဏအ် နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ကုလသမဂ္ဂ (Establishment and the UN) ==
ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် ဂကောံ တၟိ မွဲ သွက်ဂွံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေၚ် ကမၠောန် သဘာဝ ဂမၠိုၚ် ရ။
* '''ပွမဒက်ပ္တန် UNEP:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ဟေၚ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် {{ill|အစဳအစန် ပွဳပွူ သဘာဝ ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Environment Programme}} (UNEP) ရ။ ရုၚ် ဇၞော် UNEP ဂှ် ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် နိုင်ရဝ်ဘဳ (Nairobi)၊ ဍုၚ် ကေန်ညာ ရ။
* '''သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (၁၉၇၃):''' ကြဴနူ စၟတ်သမ္တီ တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ် တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် နကဵု ပရူပရာ &quot;ဂၠးတိ ဏအ် နွံ ဆ မွဲ မ ဓဝ် သၟး&quot; (Only One Earth) ရ။&lt;ref&gt;Ivanova, M. (2007). ''Designing the United Nations Environment Programme: a story of compromise and resolve''. MIT Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၃ သာ် ရ-
၁။ '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness):''' သွက်ဂွံ သောၚ် ကလး ကု ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညံၚ် ဂွံ တီ ကေတ် အန္တရာယ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် လတူ ဂၠးတိ မပ္တံကဵု ဓါတ် ဂျိ ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ရ။
၂။ '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် အလဵုအသဳ (Political Action):''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဍုၚ် နာနာ တအ် ဂွံ ချူ ဇန် သၞောဝ် လဒက်ပ္တန် မမၚ်မဲ သဘာဝ ကေုာံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဓါတ် ကာဗောန် (Carbon emission) ရ။
၃။ '''ပရေၚ် ပါလုပ် ပူဂိုလ် (Individual Action):''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် မွဲ တၠ စိ တအ် ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ အခိုက်အလိုက် ဘဝ ညးတအ် ဗီုကဵု ပွမဖအောန် စကာ ပလာသတေတ် ကေုာံ ပွမတဵု တၞံ ဆု ရ။

== ၄။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ UNEP ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ ကေုာံ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ သဘၚ် အဓိက မွဲ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! ဍုၚ် ဒုၚ် တဲ သဘၚ် !! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၂၀ || အခိၚ် သွက် သဘာဝ (Time for Nature) || ကိုဝ်လာမ်ဘဳယျာ || ပွမမၚ်မဲ သတ် ဂြိုပ် ကေုာံ ဂကူ ဇဳဝ နာနာ (Biodiversity)
|-
| ၂၀၂၁ || ကလေၚ် ပလေဝ် သၞောတ်ဝ် ဂေဟ (Ecosystem Restoration) || ပါကစ္စတာန် || ပွမတဵု တၞံ ဆု ကေုာံ ကလေၚ် သြိုၚ် ပ္တန် ဂြိုပ် မလီုလာ်
|-
| ၂၀၂၂ || ဂၠးတိ ဏအ် နွံ ဆ မွဲ မ ဓဝ် (Only One Earth) || သွဳဒေန် || ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ ကေုာံ ပွမမံၚ် တန်တဴ ညဳသၟဟ် ကု သဘာဝ
|-
| ၂၀၂၃ || တဝ်စၞေဟ် ကု ပလာသတေတ် (Beat Plastic Pollution) || အာၚ်ဗရဳ ကောတ်သ် || ဖအောန် ဖျေဟ် ပွမစကာ ပလာသတေတ် မွဲ ဝါ စကာ
|-
| ၂၀၂၄ || ကလေၚ် ပလေဝ် တိဍာ် ကေုာံ ဝေၚ်ပါဲ ကပ် က္ဍ (Land restoration, desertification) || အာရေဗဳယျာ သော်ဒဳ || ကလေၚ် လွဳလွတ် တိဍာ် မကှ် က္ဍ ကေုာံ ပွမတဵုလွဳ
|}

== ၅။ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ သဘၚ်ဂမၠိုၚ် (Host Countries and Cities) ==
ပရေၚ် ရုဲစှ် ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ သဘၚ် (Global Host) ဝွံ ဍေံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ပြးဇး လညာတ် ကု ဒေသ နာနာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ တအ် ဂှ် ညးတအ် သ္ဒး ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် အသေအဟာန် မဇၞော်ကၠေၚ် တုဲ ညးတအ် သ္ဒး ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် ကမၠောန် မမၚ်မဲ သဘာဝ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ညးတအ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈၊ ဍုၚ် အိန္ဒိယ ဒုၚ် တဲ သဘၚ် ကေုာံ လလောၚ်တြး အစဳအစန် သွက်ဂွံ ကၟာတ် လဒဵု ပလာသတေတ် အလုံ ဍုၚ် ရ။&lt;ref&gt;Chasek, P. S., Downie, D. L., &amp; Brown, J. W. (2013). ''Global Environmental Politics''. Westview Press.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ အန္တရာယ် (Climate Change and Threats) ==
ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ဍေံ ဒှ် အန္တရာယ် မဇၞော် အိုတ် သွက် ဂၠးတိ လၟုဟ် ရ။
* '''ဓါတ် ဂျိ (Greenhouse Gases):''' ပွမစံၚ် ကၠေၚ် ဍာ် ကေုာံ ချး တအ် ဍေံ ပတိတ် ဓါတ် ကာဗောန် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (CO2) ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဓါတ် တအ် ဏအ် ဍေံ ဂိုၚ် ဒေပ် ဓါတ် က္တဴ ပ္ဍဲ လတူ လပှ်ကျာ တုဲ ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ဂၠးတိ ဂွံ က္တဴ တိုန် ရ။
* '''လက်သဏ် အန္တရာယ်:''' ဂၠးတိ က္တဴ တိုန် ဏအ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ဍာ် ၜဳ ဂွံ သၠုၚ် တိုန်၊ ဍာ် ကလခ် ဇၟောဝ် (Glaciers) ဂွံ လေၚ် အာ၊ ကေုာံ ဘဲ သဘာဝ ဗီုကဵု ဗြဲ ဇၞော်، ကျာ မုန်တိုင်း ဇၞော် တအ် ဂွံ က္တဵုဒှ် ဂၠိုၚ် တိုန် ရ။
* '''ပရေၚ် တဝ်စၞေဟ်:''' တ္ၚဲ သဘာဝ ဝွံ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဍုၚ် တအ် ဂွံ စကာ ဒြဟတ် သဘာဝ (Renewable energy) ဗီုကဵု ဒြဟတ် တ္ၚဲ ကေုာံ ဒြဟတ် ကျာ ရ။

== ၇။ ပရေၚ် ပလီုပလာ် ပလာသတေတ် ကေုာံ ယဲ (Plastic Pollution and Impacts) ==
ပလာသတေတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ သဘာဝ မဆဵု ဂဗ ဂၠိုၚ် အိုတ် မွဲ ရ။
* '''ဍာ် ၜဳ လီုလာ်:''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ، ခမိက် ပလာသတေတ် ၜိုတ် ၈ မဳလဳယျာန် တန် ဍေံ စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဍာ် ၜဳ ရ။ ပလာသတေတ် တအ် ဏအ် ဍေံ ဟွံလီုလာ် လောဲလောဲ ပုဟ်။ ဍေံ ပလီုပလာ် သတ် ဍာ် ဗီုကဵု က ကေုာံ လိက် ၜဳ (Turtles) ရ။
* '''မိုက်ခရို ပလာသတေတ် (Microplastics):''' ပလာသတေတ် တအ် ဍေံ ထကး အာ ဒှ် ကလာပ်ရုပ် ဍောတ်တ် မကော်စ မိုက်ခရို ပလာသတေတ် ရ။ ဍေံ ပါလုပ် အာ ပ္ဍဲ ဍာ် သုၚ် ကေုာံ စၞစ ပိုဲ တုဲ ဍေံ မာန် ဗဒှ် ကဵု ယဲ ကေန်သာ (Cancer) ရ။
* '''အစဳအစန် စဵုဒၞာ:''' UNEP ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ဂွံ စကာ ယာတ် ထိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမကလေၚ် စကာ တၟိ (Recycling) ရ။&lt;ref&gt;Geyer, R., Jambeck, J. R., &amp; Law, K. L. (2017). ''Production, use, and fate of all plastics ever made''. Science Advances, 3(7).&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေၚ် ပါလုပ် ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဂကောံ (Public and NGO Participation) ==
တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ဝွံ ဍေံ အံၚ်ဇၞး ဂွံ ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပါလုပ် နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပွမတဵု တၞံ ဆု (Tree Planting):''' ဂကောံ သၟတ် ကေုာံ NGO ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် တဵု တၞံ ဆု လ္ၚီ ပြၚ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် ရ။ 
* '''ပွမကြာတ် သ္အး (Clean-up Drives):''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် တုဲ ကြာတ် သ္အး ခမိက် ပ္ဍဲ ပြၚ် ၜဳ၊ ပ္ဍဲ ဂၠံၚ် ကေုာံ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဘာ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ (Education):''' ဘာ တန် အလဵုအသဳ ကေုာံ တက္ကသိုလ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ဓါတ်ရုပ်، ပြိုၚ်ပကာန် ချူ လိက်ပရေၚ် ကေုာံ သဘၚ် ဟီု တွံ သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ပရူ သဘာဝ ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Tree planting in Kenya.jpg | ပရေၚ် ကမၠောန် တဵု တၞံ ဆု မကၠောန် ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ
File:Plastic waste on a beach.jpg | ပြသၞာ ခမိက် ပလာသတေတ် ပ္ဍဲ ပြၚ် ၜဳ မဒှ် အန္တရာယ် သွက် သတ် ဍာ်
File:Solar panels in a field.jpg | ပွမစကာ ဒြဟတ် သဘာဝ ဗီုကဵု ဆိုလာ တအ် မဒှ် သွဟ် အနာဂတ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် (WED in Mon Culture and Local Context) ==
ပ္ဍဲ တွဵုရး ဍုၚ် မန် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန် ပိုဲ မ္ဂး၊ ပွဳပွူ သဘာဝ ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''တိဍာ် ကေုာံ ဂယိုၚ် လမျီု:''' ညးဍုၚ်ကွာန် မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ဗ္ၚ၊ ကမၠောန် ဥယျာဉ် သတ် ကြုက် ကေုာံ ကမၠောန် ရပ် က ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ရာသဳဥတု ပြံၚ်လှာဲ မ္ဂး، ဍေံ ဇီုကပိုက် လတူ ဂယိုၚ် လမျီု ညးဍုၚ်ကွာန် မန် တအ် ပြဟ် အိုတ် ရ။
* '''ပွမမၚ်မဲ သဘာဝ:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ၊ ဂကောံ သၟတ် မန် ကေုာံ ဂကောံ NGO ပ္ဍဲ ဍုၚ် မတ်မလီု၊ ဍုၚ် ရေဝ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် အစဳအစန် တဵု တၞံ ဆု ကေုာံ ပွမကြာတ် သ္အး ခမိက် ပ္ဍဲ ပြၚ် ၜဳ ဇက်သေဝ် (Setse beach) ကေုာံ ဒဵု ခေါဇာ (Khoza) ရ။
* '''လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ:''' ယေန်သၞာၚ် မန် ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် လတူ လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မတွံ လဝ် ညံၚ် ဂွံ နွံ ကု [[wikt:mnw:မေတ္တာ|မေတ္တာ]] လတူ သတ္တဝါ သီုဖအိုတ် ကေုာံ ညံၚ် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် တၞံ ဆု တၞံ ဇုက် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Future and Sustainable Development Goals) ==
တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ရ။
* '''SDG ၁၃ (ပရေၚ် ကမၠောန် ရာသဳဥတု - Climate Action):''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဓါတ် က္တဴ ကေုာံ မၚ်မဲ ဂၠးတိ ညံၚ် ဟွံဂွံ က္တဴ လောန် အာ နူ ၁.၅ ဒဳဂရဳ သေလ်သဳယတ် ရ။
* '''SDG ၁၄ (ဘဝ သၟဝ် ဍာ် - Life Below Water):''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပလာသတေတ် ကေုာံ မၚ်မဲ သတ် ဍာ် ၜဳ ရ။
* '''SDG ၁၅ (ဘဝ လတူ တိ - Life on Land):''' သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပွမရိုဟ် ပလီု ဂြိုပ် ကေုာံ မၚ်မဲ ဂကူ တိရစ္ဆာန် မကြပ် ကၠက် အာ တအ် ရ။ 
* '''အနာဂတ် (Future):''' သွက် ဂၠးတိ ဂွံ တန်တဴ မာန် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ဂှ်، ဍေံ အာတ်မိက် ဒၟံၚ် ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ နူကဵု ဍုၚ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ร။&lt;ref&gt;Sachs, J. D. (2015). ''The Age of Sustainable Development''. Columbia University Press.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ အရေးကြီးမှု သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=wK3Zl2hLgXU|title=UNEP: World Environment Day - Time for Nature}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ပွဳပွူ သဘာဝ|ပွဳပွူ သဘာဝ]] (Environment)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|အစဳအစန် ပွဳပွူ သဘာဝ ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Environment Programme}} (UNEP)
* {{ill|တ္ၚဲ ဂၠးတိ|en|Earth Day}} (Earth Day)
* {{ill|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု|en|Climate change}} (Climate Change)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations Environment Programme (UNEP). (1972). ''Report of the United Nations Conference on the Human Environment, Stockholm, 5-16 June 1972''. UN Documents.
* Ivanova, M. (2007). ''Designing the United Nations Environment Programme: a story of compromise and resolve''. MIT Press.
* Chasek, P. S., Downie, D. L., &amp; Brown, J. W. (2013). ''Global Environmental Politics'' (6th ed.). Westview Press. ISBN 978-0813348964.
* Geyer, R., Jambeck, J. R., &amp; Law, K. L. (2017). ''Production, use, and fate of all plastics ever made''. Science Advances, 3(7).
* Sachs, J. D. (2015). ''The Age of Sustainable Development''. Columbia University Press. ISBN 978-0231173155.
* World Meteorological Organization (WMO). (2023). ''State of the Global Climate 2023''. WMO Report.
* Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2021). ''Climate Change 2021: The Physical Science Basis''. Cambridge University Press.
* Rockström, J., et al. (2009). ''A safe operating space for humanity''. Nature, 461(7263), 472-475.
* UNEP. (2023). ''Beat Plastic Pollution: Practical Guide''. Nairobi: UNEP.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Environment_Day World Environment Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ပွဳပွူ သဘာဝ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပွဳပွူ သဘာဝ]]
[[Category:ဂိတု ဂျောန်]]</text>
      <sha1>qr1zyc72h0r45y7g4xai1qutfej1x2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10977</id>
    <revision>
      <id>54694</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၄ ဂျောန် သွက်ဂွံ စွံ သတိ လတူ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ဘဲ ပၞာန်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂ...&quot;</comment>
      <origin>54694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23674" sha1="dp4tyrg1azvynkzck9as9iiolfdkopw" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၄ ဂျောန် သွက်ဂွံ စွံ သတိ လတူ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ဘဲ ပၞာန်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Children in conflict silhouette.svg
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ဗှ် သၟာန် ကောန်ၚာ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်
| official_name = International Day of Innocent Children Victims of Aggression
| nickname = တ္ၚဲ ၄ ဂျောန်
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၈၂
| date = ၄ ဂျောန်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Children's Day}} (၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ)
}}

'''တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Innocent Children Victims of Aggression}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၄ ဂိတု [[ဂျောန်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၂ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (ES-7/8) ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ အပ် ပြာပ် ပရေၚ် ယိုက် ဂၠေၚ် ကေုာံ ပွမစွံ သတိ လတူ ပရေၚ် ဂိက္တာန် မက္တဵုဒှ် လတူ ကောန်ၚာ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ မဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် နကဵု ရုပ် ခန္ဓ၊ စိုတ် ဓါတ် ကေုာံ အာရီု ဒုၚ်စသိုၚ် ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ထ္ၜး ပျး ကဵု တၚ် ဒုၚ် လျိုၚ် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် အတိုၚ် လိက် ကသုက် {{ill|ကွန်ဗင်းရှင်း မဆေၚ်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ်|en|Convention on the Rights of the Child}} ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1982). ''Resolution ES-7/8. International Day of Innocent Children Victims of Aggression''. UN General Assembly.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် (Aggression) လတူ ကောန်ၚာ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် ခေတ် လၟုဟ် ရ။ 
* '''အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေၚ်:''' ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဝွံ ဍေံ ပါလုပ် သီု ပရေၚ် ဘဲ ပၞာန်၊ ပရေၚ် တက် ၜုၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ၊ ပရေၚ် စကာ ကောန်ၚာ် နဒဒှ် ကောန် ပၞာန်၊ ကေုာံ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လိၚ် ရ။ 
* '''ၚုဟ်မး တ္ၚဲ ၄ ဂျောန်:''' တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သုတ္တန္တ မွဲ သွက်ဂွံ ဟီု လဴ ကု ဂၠးတိ ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မၞိဟ် မဍိုန်လျ အိုတ် တုဲ ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ ပရေၚ် စဵုဒၞာ မတၟေၚ် ရ။ 
* '''သဇိုၚ် အခေါၚ်အရာ:''' ဇၟာပ် ကောန်ၚာ် နွံ အခေါၚ် ဂွံ ဂျိုၚ် လမျီု နကဵု ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဟွံမွဲ ကု ပရေၚ် ဖေက် ဂၟံက် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် (History and Origin) ==
မူလ တမ် ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု ပၞာန် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ ပလိုတ် ရ။
* '''ပၞာန် လေဗနောန် ၁၉၈၂ (1982 Lebanon War):''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဩဂုတ် ၁၉၈၂၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် က္တဵုဒှ် ပရေၚ် ဂိက္တာန် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူ ကောန်ၚာ် [[wikt:mnw:လေဗနောန်|လေဗနောန်]] ကေုာံ ကောန်ၚာ် [[wikt:mnw:ပလေတ်သတာန်|ပလေတ်သတာန်]] ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒး ချိုတ် အာ ကေုာံ ဒး ဒုၚ် ဘဲ ပၞာန် နူကဵု ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အေတ်သရေလ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ES-7/8:''' ပ္ဍဲ သဘၚ် သဳကၠဳ တၟေၚ် အလန် မရနုက်ကဵု ၇ (Seventh emergency special session)၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ၄ ဂျောန် ဇၟာပ် သၞာံ နဒဒှ် တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ 
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ:''' ၜိုန်ရ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပၞာန် လေဗနောန် ကီု လေဝ်၊ လၟုဟ် မ္ဂး ဍေံ စွံ အဓိက လတူ ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် နကဵု နဲကဲ နာနာ သာ် ရ။&lt;ref&gt;Grover, S. (2012). ''Child Soldier Victims of Genocidal Forcible Transfer: Exposing the Gap in International Criminal Law''. Springer Science &amp; Business Media.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ သၞောဝ် (UN Resolution and Legal Framework) ==
ပရေၚ် စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သဇိုၚ် သၞောဝ် ဂၠးတိ မခိုၚ်ကၠေအ် ရ။
* '''Convention on the Rights of the Child (CRC):''' ဍေံ ဒှ် လိက် ကသုက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မၞုံ ကု မၞိဟ် ဒုၚ် တဲ ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ရ။ ဍေံ ကၟာတ် လဒဵု လဝ် ပွမစကာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဇၟာပ် ဂကူ ရ။
* '''Graça Machel Report (၁၉၉၆):''' လိက် ဒုၚ် စဳရေၚ် ဝွံ ဍေံ ထ္ၜး ပျး ကဵု ဂၠးတိ ပရူ ပရေၚ် ဇီုကပိုက် သကာတ်မြဟ် နူ ပၞာန် လတူ ကောန်ၚာ် တအ် ရ။ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ကုလသမဂ္ဂ ဂွံ ဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍ {{ill|ကလုတ် တၟေၚ် သွက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပၞာန်|en|Special Representative of the Secretary-General for Children and Armed Conflict}} ရ။
* '''SDG ၁၆.၂:''' တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development Goals) အလန် မရနုက်ကဵု ၁၆.၂ ဝွံ ဍေံ အာတ်မိက် ညံၚ် ဂွံ ပလီု ပထောအ် ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်၊ ပရေၚ် စကာ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ် တက် ၜုၚ် ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် ရ။

== ၄။ ဂကူ ပွမပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ် (Types of Aggression against Children) ==
ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ ကောန်ၚာ် ဍေံ ပါ် ခြာ အာ ဂကူ အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ်-
၁။ '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ ပၞာန် (Armed Conflict):''' ပွမစကာ ကောန်ၚာ် နဒဒှ် ကောန် ပၞာန် (Child soldiers)၊ ပွမဂစိုတ် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန်၊ ကေုာံ ပွမဗတိုက် ဘာ ဗတောန် လိက် ရ။
၂။ '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ (Domestic Violence):''' ပွမတက် ၜုၚ် ကောန်ၚာ် နကဵု မိမ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညး မမၚ်မဲ တအ် ရ။
၃။ '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လိၚ် (Sexual Aggression):''' ပွမစကာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် လိၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ် ကသူ လိၚ် (Pornography) ရ။
၄။ '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် စိုတ် ဓါတ် (Psychological Aggression):''' ပွမလက် ဆဴ၊ ပွမဘဟေက် ကေုာံ ပွမကဵု ပရေၚ် ဖေက် ဂၟံက် လတူ ကောန်ၚာ် ရ။&lt;ref&gt;Pinheiro, P. S. (2006). ''World Report on Violence Against Children''. United Nations Secretary-General's Study on Violence Against Children.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ်ဇီုကပိုက် လတူ ပွမဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Impact on Child Development) ==
ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဂွံ ကလိဂွံ သရ ပ္ဍဲ စိုတ် ကေုာံ ရုပ် ခန္ဓ မလအ်လ ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ဓါတ် (Psychological Trauma):''' ကောန်ၚာ် ဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် တအ် ညးတအ် က္တဵုဒှ် ယဲ {{ill|ယဲ စိုတ် ကြဴနူ ဒး ဒုၚ် ဘဲ|en|Post-traumatic stress disorder}} (PTSD)၊ ယဲ စိုတ် ဍိုန် စှ်ေ (Depression) ကေုာံ ယဲ ဖေက် ဂၟံက် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ်:''' ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် (Stress) မသကာတ်မြဟ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ် ဍေံ ပလီုပလာ် လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် တုဲ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဂွံ ကၠိုဟ် လိက် ဝါတ် ရ။
* '''အဆက်အစပ် မၞိဟ်:''' ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မယုံကြည် မၞိဟ် ဝါတ် တုဲ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ညးတအ် ဂွံ ဒက်ပ္တန် သ္ၚိကၟိန် မထတ်ယုက် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ဝါတ် ရ။

== ၆။ တၚ်ဂၞၚ် ကေုာံ စရင်ဂၠးတိ (Global Statistics and Data) ==
စရင် နူကဵု ဂကောံ [[wikt:mnw:ယူနီဆက်|ယူနဳဆက်]] (UNICEF) ထ္ၜး ပျး လဝ် အကာဲအရာ မဂိက္တာန် ဗွဲမလောန် ရ-

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး အကာဲအရာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန် (၂၀၂၃ - ၂၀၂၄)
|-
! ဂကူ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် !! လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ !! ဒေသ မဇၞော် အိုတ်
|-
| ပွမစကာ ကောန် ပၞာန် || ၁၀၅,၀၀၀ ပြၚ် (စတမ် ၂၀၀၅) || အာဖရိက လဒေါဝ်၊ အာယှ ပလိုတ်
|-
| ပွမချိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန် || ၈,၀၀၀+ (ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ) || ဂါဇာ (Gaza)၊ ယူကရိန်း၊ သုဒါန်
|-
| ပွမဗတိုက် ဘာ ဗတောန် လိက် || ၂,၀၀၀+ အလန် || အာဖဂါန်နစ္စတာန်၊ ယူကရိန်း
|-
| ပွမဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လိၚ် (ပၞာန်) || ၄,၀၀၀+ ကိစ္စ (မစၟတ်သမ္တီ လဝ်) || ကောန်ဂဝ်၊ သုဒါန်
|}

* '''တၚ်စၟတ်:''' လၟိဟ် ဍာံဍာံ ဍေံ မာန် သၠုၚ် နူ ဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟိုတ်နူ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံမာန် ပလံၚ် တၚ်ဂၞၚ် ဍိုက်ပေၚ် ရ။&lt;ref&gt;UNICEF. (2023). ''25 years of children and armed conflict: numbers, stories and images''. UNICEF Office of Emergency Programmes.&lt;/ref&gt;

== ၇။ နဲကဲစဵုဒၞာ ကေုာံ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် (Protection Mechanisms and Human Rights) ==
ဂၠးတိ ဂစာန် ဒၟံၚ် ညံၚ် ဂွံ စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် နကဵု နဲကဲ နာနာ-
၁။ '''Monitoring and Reporting Mechanism (MRM):''' ကုလသမဂ္ဂ စကာ နဲကဲ ဏအ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒပ် ပၞာန် မပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ် တုဲ ညးတအ် ပၠုပ် စုတ် ပ္ဍဲ &quot;စရၚ် လမ္စံက်&quot; (Blacklist) ရ။
၂။ '''Child-Friendly Spaces (CFS):''' ပ္ဍဲ ဒေသ လဒဴ ပၞာန်၊ ဂကောံ ပရဟိတ တအ် သြိုၚ် ပ္တန် ဒၞာဲ ကောန်ၚာ် ဂွံ ဝေၚ် ကေုာံ လ္ၚတ် လိက် နကဵု ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
၃။ '''Psychosocial Support (PSS):''' ပွမကဵု ပရေၚ် လွဳလွတ် စိုတ် ဓါတ် ကု ကောန်ၚာ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ ပၞာန် ရ။
၄။ '''သၞောဝ် ဂၠးတိ:''' ရုၚ် ဗစာ ရာဇဝတ် ဂၠးတိ (ICC) မာန် တက် ဒဏ် ကု သ္ကိုပ် ပၞာန် မစကာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။

== ၈။ ပရူပရာ ကေုာံ ပွမကၠောန်သဘၚ်လၟေၚ်သၞာံ (Annual Themes and Observances) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ပ္ဍဲ ၄ ဂျောန်၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကၠောန် သဘၚ် ပတိုန် ပရေၚ် စွံ သတိ ရ။
* '''ပရေၚ် ကမၠောန်:''' ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ဓါတ်ရုပ်၊ ကေုာံ ပရေၚ် အာတ်မိက် သၞောဝ် နူကဵု အလဵုအသဳ တအ် ရ။ 
* '''Social Media:''' ညးတအ် စကာ Hashtag ဗီုကဵု `#StopViolenceAgainstChildren` ကေုာံ `#InternationalDayOfInnocentChildren` ရ။ 
* '''တၚ် ရန်တၟအ်:''' သွက်ဂွံ ဗှ် သၟာန် ကောန်ၚာ် မဒး ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ပၞာန် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ကောန်ၚာ် မဂျိုၚ် ဒၟံၚ် လမျီု ပ္ဍဲ ဒေသ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် တအ် ရ။

== ၉။ ကဏ္ဍ ဂကောံသၟာကမၠောန်ပရဟိတ (Role of Civil Society and NGOs) ==
ဂကောံ မဟွံသေၚ် ကု အလဵုအသဳ (NGOs) တအ် ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက ပ္ဍဲ ဒၞာဲ တိ ဍာံဍာံ ရ။
* '''Save the Children:''' ညးတအ် ရီုဗၚ် ကောန်ၚာ် ဒး ဒုၚ် ဘဲ ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ ရ။
* '''War Child:''' ဂကောံ ဏအ် ညးတအ် စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကလေၚ် ပၠုပ် စုတ် ကောန်ၚာ် မကေၚ် ဒှ် ကောန် ပၞာန် တအ် စိုပ် ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''Human Rights Watch (HRW):''' ညးတအ် ဒုၚ် စဳရေၚ် ပရူ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗီုကဵု [[wikt:mnw:ဍုၚ်ဗၟာ|ဍုၚ်ဗၟာ]] (မန်မာ)၊ သုဒါန် ကေုာံ ယူကရိန်း ရ။ 
* '''ဒြဟတ် ညးဍုၚ်ကွာန်:''' ပရေၚ် အာတ်မိက် နူ ညးဍုၚ်ကွာန် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ သၞောဝ် စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် ရ။&lt;ref&gt;Save the Children. (2022). ''The War on Children: The impact of conflict on children's mental health''. Save the Children International.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ အခက်အခုဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Challenges and Future Outlook) ==
ၜိုန်ရ ပိုဲ ဂစာန် ဒၟံၚ် ကီု လေဝ်၊ အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆက် နွံ ဒၟံၚ် ဏီ ရ။
* '''ပၞာန် ခေတ် တၟိ:''' ပၞာန် ပ္ဍဲ ဂါဇာ (Gaza) ကေုာံ ယူကရိန်း ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ သၞောဝ် ဂၠးတိ လဆောဝ် လဆောဝ် ဍေံ ဟွံမာန် စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် နူကဵု ဗေါမ် (Bomb) ကေုာံ ဒြဟတ် ပၞာန် ရ။
* '''ဒြဟတ် သြန်:''' ဂကောံ ရီုဗၚ် ကောန်ၚာ် တအ် ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ သြန် ဟွံလုံလုံ သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ကောန်ၚာ် မၞုံ ပ္ဍဲ ဒေသ သ္ၚောဲ ခြာ တအ် ရ။
* '''အနာဂတ်:''' နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကိစ္စ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လောဲ တိုန်၊ ဆဂး ဍေံ လေဝ် ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ အေန်တာနဲ (Cyberbullying) တၟိ ရ။ 
* '''တၚ် ဖျေဟ် နိဂီု:''' ဂၠးတိ သ္ဒး ပံၚ်ကောံ ညးသကအ် ညံၚ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လောက မွဲ မၞုံ ကု ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် သွက် ကောန်ၚာ် တအ် ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပၞာန် လတူ ကောန်ၚာ် ကေုာံ တၚ် ရန်တၟအ် တ္ၚဲ ၄ ဂျောန် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=wK3Zl2hLgXU|title=International Day of Innocent Children Victims of Aggression: The Impact of Conflict}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ကောန်ၚာ်|ကောန်ၚာ်]] (Child)
* [[wikt:mnw:ပၞာန်|ပၞာန်]] (War)
* {{ill|အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ်|en|Children's rights}}
* [[တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ]] (၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ)
* {{ill|ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူ ကောန်ၚာ်|en|Violence against children}}

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (1982). ''Resolution ES-7/8. International Day of Innocent Children Victims of Aggression''. UN General Assembly.
* Pinheiro, P. S. (2006). ''World Report on Violence Against Children''. United Nations.
* UNICEF. (2023). ''25 years of children and armed conflict: numbers, stories and images''.
* Machel, G. (1996). ''The Impact of Armed Conflict on Children''. United Nations.
* Save the Children. (2022). ''The War on Children: The impact of conflict on children's mental health''.
* Grover, S. (2012). ''Child Soldier Victims of Genocidal Forcible Transfer: Exposing the Gap in International Criminal Law''. Springer.
* Human Rights Watch. (2024). ''World Report 2024: Rights of Children''.
* World Health Organization. (2020). ''Global status report on preventing violence against children 2020''.
* Singer, P. W. (2006). ''Children at War''. University of California Press.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_Innocent_Children_Victims_of_Aggression International Day of Innocent Children Victims of Aggression]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ်]]
[[Category:ဂိတု ဂျောန်]]</text>
      <sha1>dp4tyrg1azvynkzck9as9iiolfdkopw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10978</id>
    <revision>
      <id>54695</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၀ ဂျောန် သွက်ဂွံ ဂွံ သတိ လတူ ညး လဒဴ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ...&quot;</comment>
      <origin>54695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27673" sha1="a2q8rzicfvg1tznkjbok9qbhh0fdzdp" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၀ ဂျောန် သွက်ဂွံ ဂွံ သတိ လတူ ညး လဒဴ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Zaatari refugee camp (14115166138).jpg
| caption = ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ ဇာတာရဳ (Zaatari refugee camp) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျော်ဒန်
| official_name = World Refugee Day
| nickname = တ္ၚဲ ညး လဒဴ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံ {{ill|UNHCR|en|UNHCR}}
| begins = ၂၀၀၁
| date = ၂၀ ဂျောန်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁|en|Convention Relating to the Status of Refugees}}
}}

'''တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Refugee Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၀ ဂိတု [[ဂျောန်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၀ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/55/76) ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ သၞာံ မရနုက်ကဵု ၅၀ သွက် {{ill|လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁|en|Convention Relating to the Status of Refugees}} (1951 Refugee Convention) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် လမျီု (Resilience) သွက် [[wikt:mnw:ညး လဒဴ|ညး လဒဴ]] မဳလဳယျာန် ပြၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ညး လဒဴ ဝွံ ဍေံ ဒှ် မၞိဟ် မဒး ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူကဵု ဍုၚ် ဇာတိ ညးတအ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပၞာန်، ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ဘဲ အန္တရာယ် သဘာဝ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ အခက်အခုဲ ညး လဒဴ တအ် တုဲ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ဂွံ ကဵု အရီုအဗၚ် လတူ ညးတအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သွက် ညး လဒဴ (UNHCR) ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2000). ''Resolution adopted by the General Assembly 55/76. World Refugee Day''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ညး လဒဴ (Introduction and Definition) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ လ္ၚတ် ပရူ တ္ၚဲ ညး လဒဴ၊ ပိုဲ သ္ဒး ကၠိုဟ်စိုတ် အဓိပ္ပါယ် &quot;ညး လဒဴ&quot; ဍာံဍာံပြပြ ရ။
* '''ညး လဒဴ (Refugee):''' အတိုၚ် လိက် ကသုက် ၁၉၅၁၊ ညး လဒဴ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပူဂိုလ် မွဲ မဒး ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ ဍုၚ် ဇကု ဟိုတ်နူ ညး ဖေက် ဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် (Persecution) ဟိုတ်နူ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ လညာတ် ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ဟွံမာန် ကလေၚ် စိုပ် ဍုၚ် ဇကု နကဵု ပရေၚ် ဂီုကၠီု ရ။
* '''ညး အာတ်မိက် ဒၞာဲ ဇၞူ (Asylum Seeker):''' ဍေံ ဒှ် မၞိဟ် မဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ ဍုၚ် ဇကု တုဲ မအာတ်မိက် အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် နဒဒှ် ညး လဒဴ၊ ဆဂး အလဵုအသဳ တအ် ဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် ညးတအ် ဏီ ရ။
* '''ညး မဒး ဒြေပ် ဒဴ အပ္ဍဲ ဍုၚ် (IDP):''' {{ill|ညး မဒး ဒြေပ် ဒဴ အပ္ဍဲ ဍုၚ်|en|Internally displaced person}} (Internally Displaced Person) ဝွံ ဍေံ ဒှ် မၞိဟ် မဒး ဒြေပ် တိတ် နူ သ္ၚိ ဇကု ဆဂး ညးတအ် ဟွံဂွံ တိတ် အာ မ္ၚး ပယျဵု ဍုၚ် ဏီ ရ။ (ဥပမာ - ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ မဒး ဒြေပ် ဒဴ ပ္ဍဲ ဂြိုပ်)။&lt;ref&gt;Hathaway, J. C. (2005). ''The Rights of Refugees under International Law''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (History and Establishment) ==
ဝင် သွက် တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု ပရေၚ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက ရ။
* '''တ္ၚဲ ညး လဒဴ အာဖရိက (Africa Refugee Day):''' ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၀၀ တေံ၊ ဍုၚ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ ညး လဒဴ အာဖရိက&quot; ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၀ ဂျောန် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဂကောံ မဟာမိတ် အာဖရိက (OAU) ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု UN:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ၄၊ သၞာံ ၂၀၀၀၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ညး လဒဴ အာဖရိက (၂၀ ဂျောန်) ဂှ် နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; သွက် ဍုၚ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ 
* '''သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' သဘၚ် တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ မဒှ် သၞာံ မပေၚ် ၅၀ သၞာံ သွက် လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁ ရ။

== ၃။ လိက် ကသုက် သၞာံ ၁၉၅၁ (The 1951 Refugee Convention) ==
လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁ (1951 Refugee Convention) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် အလုံ ဂၠးတိ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ညး လဒဴ ရ။
* '''ပရေၚ် က္တဵုဒှ်:''' ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ အာ စိုပ် ဒတုဲ، မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ညးတအ် ဟွံမွဲ ကု သ္ၚိ ကေုာံ ဍုၚ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ဏအ် သွက်ဂွံ ကဵု အရီုအဗၚ် ရ။
* '''သၞောတ်ဝ် မဟွံကလေၚ် ပလံၚ် (Non-refoulement):''' ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တိုၚ် ခိုၚ် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ လိက် ကသုက် ဏအ် ရ။ ဍေံ ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ (Host country) ဝွံ ဍေံ ဟွံနွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပလံၚ် ဖျေဟ် ညး လဒဴ စိုပ် ဍုၚ် ဇာတိ ညးတအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အန္တရာယ် လမျီု ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂှ် ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ အခြေခံ:''' လိက် ကသုက် ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် ကု ညး လဒဴ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ، ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ အခေါၚ် ကၠောန် ကမၠောန် ကေုာံ အခေါၚ် မၚ်မဲ နူ သၞောဝ် ရ။&lt;ref&gt;Goodwin-Gill, G. S., &amp; McAdam, J. (2007). ''The Refugee in International Law''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၄။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ ၚုဟ်မး (Objectives and Core Values) ==
တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-
* '''ပွမကဵု သတိ ကေုာံ ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ပရူ ဒဒိုက် ကေုာံ လၞီ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဘဝ ညး လဒဴ တအ် ရ။
* '''ပွမထိုၚ်သး လမျီု (Honor Courage):''' ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ထောံ ပၠေတ် သ္ၚိ၊ ကလော မသ ကေုာံ ပိုန်ဒြပ် သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ဒြေပ် တိတ် နူ ဘဲ ပၞာန် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ ကေုာံ ပရေၚ် ဂစာန် လမျီု ညးတအ် ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် သၞောဝ် (Policy Advocacy):''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ပံက် ကဵု ပယျဵု၊ ဂွံ ဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ ကေုာံ ဂွံ ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် ကု ဂကောံ UNHCR ရ။

== ၅။ ကမၠောန် ကေုာံ သဘၚ် အလုံ ဂၠးတိ (Global Activities and Observances) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၀ ဂျောန်၊ ဍုၚ် နာနာ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပျး ပလး ကေုာံ အခန်အနာ:''' ဂကောံ UNHCR ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ပျး ပလး ဓါတ်ရုပ်၊ သဘၚ် ဒွက် ကေုာံ ပရေၚ် ဟီု တွံ သွက်ဂွံ လဴ ပရူ ဘဝ ညး လဒဴ ရ။
* '''ပွမစကာ လျး သာ် သ္ၚေက်-ဍာ် (Blue Lights):''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ပျး လျး သာ် သ္ၚေက်-ဍာ် (UN Blue) လတူ အဆောက်အအုံ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု တာဝါ အဳဖေဝ် (Eiffel Tower) ဟွံသေၚ်မ္ဂး အေန်ပါယာ သတိတ် (Empire State Building) သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် ညး လဒဴ:''' ညး လဒဴ ဇကု ညးတအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကမၠောန် တအ် ဏအ် တုဲ ညးတအ် သောၚ် ကလး ပရူ ယေန်သၞာၚ်၊ စၞစ ကေုာံ အနုသုခုမ ညးတအ် ကု ဂကောံ မၞိဟ် တၟိ ရ။&lt;ref&gt;UNHCR. (2023). ''Global Trends: Forced Displacement in 2022''. Geneva.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၁၈ || လၟုဟ် နူ ကိုပ်ကၠာ အိုတ်၊ ပိုဲ သ္ဒး ဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ (Now More Than Ever) || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂၠးတိ ဂွံ စွံ သတိ လတူ ညး လဒဴ ပ္ဍဲ အခိၚ် အခက်အခုဲ ဇၞော်
|-
| ၂၀၁၉ || ဇၟာပ် ကွာ် ဇိုၚ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ရ (Step with Refugees) || ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဂစာန် လမျီု ကေုာံ ဂၠံၚ် တရဴ မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ သွက် ညး လဒဴ
|-
| ၂၀၂၀ || ဇၟာပ် ကမၠောန် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ရ (Every Action Counts) || ဓမံက် ထ္ၜး ညံၚ် ဇၟာပ် မၞိဟ် ဂွံ ပါလုပ် ထံက်ပၚ် ညး လဒဴ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || မွဲ စွံ ပိုဲ လွဳယဲ၊ ပိုဲ လ္ၚတ်၊ ပိုဲ တၟး (Together we heal, learn and shine) || ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ကစား သွက် ညး လဒဴ
|-
| ၂၀၂၂ || ဇၟာပ် မၞိဟ် နွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဂီုကၠီု (Whoever. Wherever. Whenever) || အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ အာတ်မိက် ဒၞာဲ ဇၞူ ဂှ် ဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သဇိုၚ်
|-
| ၂၀၂၃ || ပရေၚ် စၟဳ သ္ၚောဲ နူ သ္ၚိ ဇာတိ (Hope away from Home) || ကဵု ပရေၚ် စၟဳ (Hope) ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် ညး လဒဴ ဂွံ ကလေၚ် သြိုၚ် ဘဝ
|-
| ၂၀၂၄ || ပရေၚ် ညဳသၟဟ် ကု ညး လဒဴ (Solidarity with Refugees) || ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ကေုာံ ပွမဒုၚ် တဲ နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညးတအ်
|}

== ၇။ လၟိဟ် ကေုာံ အကာဲအရာ ဂၠးတိ လၟုဟ် (Current Global Statistics and Situation) ==
ပြသၞာ ညး လဒဴ ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် မဒး ဒြေပ် ဒဴ (Forcibly Displaced):''' အတိုၚ် စရၚ် UNHCR သၞာံ ၂၀၂၃ မ္ဂး၊ မၞိဟ် ၁၁၀ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဒး ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ သ္ၚိ ဇကု ရ။ ပ္ဍဲ ဂှ် မ္ဂး ၃၅ မဳလဳယျာန် ဍေံ ဒှ် ညး လဒဴ မတိတ် နူ ဍုၚ် ရ။
* '''ဍုၚ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ အဓိက:''' ညး လဒဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် တိတ် ကၠုၚ် နူ ဍုၚ် ဆီးရီးယား (Syria)، အာဖဂါန်နစ္စတာန် (Afghanistan)، ယူကရေန်း (Ukraine) ကေုာံ သုဒါန် သၠုၚ်ကျာ (South Sudan) ရ။
* '''ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ ဂၠိုၚ် အိုတ်:''' ဍုၚ် တူရကဳ (Turkey)၊ အဳရာန် (Iran)၊ ကဝ်လမ်ဗဳယျာ (Colombia) ကေုာံ ဂျာမနဳ (Germany) တအ် ညးတအ် ဒှ် ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ (ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တအ် ညးတအ် ဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ အောန် နူ ဍုၚ် မဟွံဇၞော်မောဝ် ဏီ ရ)။&lt;ref&gt;Betts, A., &amp; Collier, P. (2017). ''Refugee Economies: Forced Displacement and Development''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပြသၞာဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Faced by Refugees) ==
ညး လဒဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဂၠံၚ် တရဴ:''' ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ဍိုက် က္ၜၚ် မဟွံခိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကွာ် ဇိုၚ် အကြာ ဂြိုပ် ကေုာံ ၜဳ မသကာတ်မြဟ် ရ။ မၞိဟ် လ္ၚီ ပြၚ် ညးတအ် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ၜဳ လဒေါဝ် တိ (Mediterranean Sea) ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''အကာဲအရာ ပ္ဍဲ ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ (Camp Conditions):''' ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဥပမာ - ဗ္ဒိုပ် ဒါဒါပ် ပ္ဍဲ ကေန်ညာ) ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် တုဲ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ဂဥုဲ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ က္ဍုဟ် မၞိဟ် တၟိ (Xenophobia):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညးတအ် လ္ၚဵု، ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် က္ဍုဟ်၊ ဒး ဒုၚ် ဟီု ၜေဟ် ကေုာံ ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် ကၠောန် ကမၠောန် ရ။

== ၉။ ပွမပါလုပ် ရီုဗၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် (How to Help and Solidarity) ==
ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ညးတအ် မာန် ပါလုပ် ထံက်ပၚ် ညး လဒဴ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် မာန် ရ။
* '''ပွမကဵု ဒါန် (Donation):''' မၞိဟ် တအ် ညးတအ် မာန် ကဵု ဒါန် သြန် ကု ဂကောံ UNHCR ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ NGO တၞဟ် တအ် သွက်ဂွံ ရာန် စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ သွက် ညး လဒဴ ရ။
* '''ပရေၚ် ဗော်လန်တဳယာ (Volunteering):''' မၞိဟ် တအ် မာန် လုပ် ကၠောန် နဒဒှ် ဗော်လန်တဳယာ သွက်ဂွံ ဗတောန် အရေဝ် ဘာသာ (Language classes) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရီုဗၚ် ကဵု ကသပ် ကု ညး လဒဴ မစိုပ် တၟိ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇကု ရ။
* '''ပွမဟီု လဴ ပရူ (Advocacy):''' ပွမပါ်ပရအ် ဓါတ်ရုပ်၊ လိက်ပရေၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရူ ဝင် ညး လဒဴ လတူ လပှ်ကျာ (Social Media) ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ကု ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Zaatari refugee camp (14115166138).jpg | ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ ဇာတာရဳ (Zaatari refugee camp) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျော်ဒန်
File:Rohingya refugees in Bangladesh (2).jpg | ညး လဒဴ ဂကူ ရဝ်ဟေန်ဂျာ (Rohingya refugees) မဒး ဒြေပ် ဒဴ စိုပ် ဍုၚ် ဗၚ်္ဂလာဒေတ်
File:Syrian refugees walk along railway tracks.jpg | ညး လဒဴ ဆီးရီးယား တအ် ကွာ် အာ လတူ ဂၠံၚ် က္ၜၚ် ပၟတ် သွက်ဂွံ အာ ဥရောပ
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Cultural Impact and Social Perspective) ==
ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် ဟွံသေၚ် ဆ မၞိဟ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်၊ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မနွံ ကု အစောမ် စရာဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''အနုသုခုမ ကေုာံ ရုပ်ရှင်:''' ဇာတ်လမ်း ညး လဒဴ တအ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (ဥပမာ - ရုပ်ရှင် The Swimmers) မထ္ၜး ပျး လဝ် ပရူ ညး လဒဴ မနွံ ကု ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ဍုၚ်:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန်၊ သြိုၚ် ပ္တန် စီးပွားရေး တၟိ ကေုာံ ညးတအ် ကဵု ဖဵု ပရဲ ကု ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညးတအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ (ဥပမာ - အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း မဒှ် တၠပညာ ရူပဗေဒ ပြာကတ် ဂှ် ညး လေဝ် ဒှ် ညး လဒဴ မွဲ တၠ ကီု ရ)။
* '''ဂကောံ မၞိဟ် မန်:''' ဂကူ မန် ကေုာံ ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် လေဝ် ကေၚ် ဒှ် လဝ် ညး လဒဴ ဟွံသေၚ်မ္ဂး IDP ဟိုတ်နူ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် ကီု ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဆက်စပ် ကု ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ဝင် ဂကူ ပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။&lt;ref&gt;Malkki, L. H. (1995). ''Purity and Exile: Violence, Memory, and National Cosmology among Hutu Refugees in Tanzania''. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ UNHCR ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ သွက် ညး လဒဴ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UNHCR - World Refugee Day 2024: Solidarity with Refugees}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ညး လဒဴ|ညး လဒဴ]] (Refugee)
* {{ill|UNHCR|en|UNHCR}} (UN Refugee Agency)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်|en|Human rights}} (Human Rights)
* {{ill|ညး မဒး ဒြေပ် ဒဴ အပ္ဍဲ ဍုၚ်|en|Internally displaced person}} (Internally Displaced Person)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2000). ''Resolution adopted by the General Assembly 55/76. World Refugee Day''. UN Documents.
* UNHCR. (2023). ''Global Trends: Forced Displacement in 2022''. Geneva: United Nations High Commissioner for Refugees.
* Hathaway, J. C. (2005). ''The Rights of Refugees under International Law''. Cambridge University Press. ISBN 978-0521542630.
* Goodwin-Gill, G. S., &amp; McAdam, J. (2007). ''The Refugee in International Law'' (3rd ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0199207633.
* Betts, A., &amp; Collier, P. (2017). ''Refugee Economies: Forced Displacement and Development''. Oxford University Press.
* Malkki, L. H. (1995). ''Purity and Exile: Violence, Memory, and National Cosmology among Hutu Refugees in Tanzania''. University of Chicago Press.
* Fiddian-Qasmiyeh, E., Loescher, G., Long, K., &amp; Sigona, N. (2014). ''The Oxford Handbook of Refugee and Forced Migration Studies''. Oxford University Press.
* Loescher, G. (2001). ''The UNHCR and World Politics: A Perilous Path''. Oxford University Press.
* Amnesty International. (2022). ''The Global Refugee Crisis: A Conspiracy of Neglect''. Amnesty International Report.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Refugee_Day World Refugee Day]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ညး လဒဴ]]
[[Category:အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု ဂျောန်]]</text>
      <sha1>a2q8rzicfvg1tznkjbok9qbhh0fdzdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54696</id>
      <parentid>54695</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27685" sha1="1w7hknttfyhc66qi3adu6grrcb6rer3" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၀ ဂျောန် သွက်ဂွံ ဂွံ သတိ လတူ ညး လဒဴ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Zaatari refugee camp (14115166138).jpg
| caption = ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ ဇာတာရဳ (Zaatari refugee camp) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျော်ဒန်
| official_name = World Refugee Day
| nickname = တ္ၚဲ ညး လဒဴ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံ {{ill|UNHCR|en|UNHCR}}
| begins = ၂၀၀၁
| date = ၂၀ ဂျောန်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁|en|Convention Relating to the Status of Refugees}}
}}

'''တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Refugee Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၀ ဂိတု [[ဂျောန်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၀ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ်  သ္ဘင်သဳကၠဳဇၞော် (A/RES/55/76) ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ သၞာံ မရနုက်ကဵု ၅၀ သွက် {{ill|လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁|en|Convention Relating to the Status of Refugees}} (1951 Refugee Convention) ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် လမျီု (Resilience) သွက် [[wikt:mnw:ညး လဒဴ|ညး လဒဴ]] မဳလဳယျာန် ပြၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ညး လဒဴ ဝွံ ဍေံ ဒှ် မၞိဟ် မဒး ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူကဵု ဍုၚ် ဇာတိ ညးတအ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ပၞာန်، ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ဘဲ အန္တရာယ် သဘာဝ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ အခက်အခုဲ ညး လဒဴ တအ် တုဲ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ဂွံ ကဵု အရီုအဗၚ် လတူ ညးတအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သွက် ညး လဒဴ (UNHCR) ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကရုဏာ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2000). ''Resolution adopted by the General Assembly 55/76. World Refugee Day''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ညး လဒဴ (Introduction and Definition) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ လ္ၚတ် ပရူ တ္ၚဲ ညး လဒဴ၊ ပိုဲ သ္ဒး ကၠိုဟ်စိုတ် အဓိပ္ပါယ် &quot;ညး လဒဴ&quot; ဍာံဍာံပြပြ ရ။
* '''ညး လဒဴ (Refugee):''' အတိုၚ် လိက် ကသုက် ၁၉၅၁၊ ညး လဒဴ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပူဂိုလ် မွဲ မဒး ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ ဍုၚ် ဇကု ဟိုတ်နူ ညး ဖေက် ဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် (Persecution) ဟိုတ်နူ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ လညာတ် ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ဟွံမာန် ကလေၚ် စိုပ် ဍုၚ် ဇကု နကဵု ပရေၚ် ဂီုကၠီု ရ။
* '''ညး အာတ်မိက် ဒၞာဲ ဇၞူ (Asylum Seeker):''' ဍေံ ဒှ် မၞိဟ် မဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ ဍုၚ် ဇကု တုဲ မအာတ်မိက် အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တၞဟ် နဒဒှ် ညး လဒဴ၊ ဆဂး အလဵုအသဳ တအ် ဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် ညးတအ် ဏီ ရ။
* '''ညး မဒး ဒြေပ် ဒဴ အပ္ဍဲ ဍုၚ် (IDP):''' {{ill|ညး မဒး ဒြေပ် ဒဴ အပ္ဍဲ ဍုၚ်|en|Internally displaced person}} (Internally Displaced Person) ဝွံ ဍေံ ဒှ် မၞိဟ် မဒး ဒြေပ် တိတ် နူ သ္ၚိ ဇကု ဆဂး ညးတအ် ဟွံဂွံ တိတ် အာ မ္ၚး ပယျဵု ဍုၚ် ဏီ ရ။ (ဥပမာ - ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ မဒး ဒြေပ် ဒဴ ပ္ဍဲ ဂြိုပ်)။&lt;ref&gt;Hathaway, J. C. (2005). ''The Rights of Refugees under International Law''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (History and Establishment) ==
ဝင် သွက် တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု ပရေၚ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက ရ။
* '''တ္ၚဲ ညး လဒဴ အာဖရိက (Africa Refugee Day):''' ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၀၀ တေံ၊ ဍုၚ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ ညး လဒဴ အာဖရိက&quot; ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၀ ဂျောန် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ ဂကောံ မဟာမိတ် အာဖရိက (OAU) ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု UN:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ၄၊ သၞာံ ၂၀၀၀၊  သ္ဘင်သဳကၠဳဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ညး လဒဴ အာဖရိက (၂၀ ဂျောန်) ဂှ် နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; သွက် ဍုၚ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ 
* '''သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' သဘၚ် တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ မဒှ် သၞာံ မပေၚ် ၅၀ သၞာံ သွက် လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁ ရ။

== ၃။ လိက် ကသုက် သၞာံ ၁၉၅၁ (The 1951 Refugee Convention) ==
လိက် ကသုက် ညး လဒဴ ၁၉၅၁ (1951 Refugee Convention) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် အလုံ ဂၠးတိ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ညး လဒဴ ရ။
* '''ပရေၚ် က္တဵုဒှ်:''' ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ အာ စိုပ် ဒတုဲ، မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ညးတအ် ဟွံမွဲ ကု သ္ၚိ ကေုာံ ဍုၚ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ဏအ် သွက်ဂွံ ကဵု အရီုအဗၚ် ရ။
* '''သၞောတ်ဝ် မဟွံကလေၚ် ပလံၚ် (Non-refoulement):''' ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တိုၚ် ခိုၚ် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ လိက် ကသုက် ဏအ် ရ။ ဍေံ ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ (Host country) ဝွံ ဍေံ ဟွံနွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပလံၚ် ဖျေဟ် ညး လဒဴ စိုပ် ဍုၚ် ဇာတိ ညးတအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အန္တရာယ် လမျီု ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂှ် ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ အခြေခံ:''' လိက် ကသုက် ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် ကု ညး လဒဴ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ، ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ အခေါၚ် ကၠောန် ကမၠောန် ကေုာံ အခေါၚ် မၚ်မဲ နူ သၞောဝ် ရ။&lt;ref&gt;Goodwin-Gill, G. S., &amp; McAdam, J. (2007). ''The Refugee in International Law''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၄။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ ၚုဟ်မး (Objectives and Core Values) ==
တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် ပရေၚ် မၞိဟ် မဇၞော်ကၠေၚ် ရ-
* '''ပွမကဵု သတိ ကေုာံ ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ပရူ ဒဒိုက် ကေုာံ လၞီ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဘဝ ညး လဒဴ တအ် ရ။
* '''ပွမထိုၚ်သး လမျီု (Honor Courage):''' ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ထောံ ပၠေတ် သ္ၚိ၊ ကလော မသ ကေုာံ ပိုန်ဒြပ် သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ဒြေပ် တိတ် နူ ဘဲ ပၞာန် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ ကေုာံ ပရေၚ် ဂစာန် လမျီု ညးတအ် ရ။
* '''ပွမဖအောဝ် ဍိုက် သၞောဝ် (Policy Advocacy):''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ပံက် ကဵု ပယျဵု၊ ဂွံ ဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ ကေုာံ ဂွံ ကဵု သြန် ထံက်ပၚ် ကု ဂကောံ UNHCR ရ။

== ၅။ ကမၠောန် ကေုာံ သဘၚ် အလုံ ဂၠးတိ (Global Activities and Observances) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၀ ဂျောန်၊ ဍုၚ် နာနာ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပျး ပလး ကေုာံ အခန်အနာ:''' ဂကောံ UNHCR ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ပျး ပလး ဓါတ်ရုပ်၊ သဘၚ် ဒွက် ကေုာံ ပရေၚ် ဟီု တွံ သွက်ဂွံ လဴ ပရူ ဘဝ ညး လဒဴ ရ။
* '''ပွမစကာ လျး သာ် သ္ၚေက်-ဍာ် (Blue Lights):''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ပျး လျး သာ် သ္ၚေက်-ဍာ် (UN Blue) လတူ အဆောက်အအုံ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု တာဝါ အဳဖေဝ် (Eiffel Tower) ဟွံသေၚ်မ္ဂး အေန်ပါယာ သတိတ် (Empire State Building) သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် ညး လဒဴ:''' ညး လဒဴ ဇကု ညးတအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကမၠောန် တအ် ဏအ် တုဲ ညးတအ် သောၚ် ကလး ပရူ ယေန်သၞာၚ်၊ စၞစ ကေုာံ အနုသုခုမ ညးတအ် ကု ဂကောံ မၞိဟ် တၟိ ရ။&lt;ref&gt;UNHCR. (2023). ''Global Trends: Forced Displacement in 2022''. Geneva.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၁၈ || လၟုဟ် နူ ကိုပ်ကၠာ အိုတ်၊ ပိုဲ သ္ဒး ဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ (Now More Than Ever) || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂၠးတိ ဂွံ စွံ သတိ လတူ ညး လဒဴ ပ္ဍဲ အခိၚ် အခက်အခုဲ ဇၞော်
|-
| ၂၀၁၉ || ဇၟာပ် ကွာ် ဇိုၚ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ရ (Step with Refugees) || ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဂစာန် လမျီု ကေုာံ ဂၠံၚ် တရဴ မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ သွက် ညး လဒဴ
|-
| ၂၀၂၀ || ဇၟာပ် ကမၠောန် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ရ (Every Action Counts) || ဓမံက် ထ္ၜး ညံၚ် ဇၟာပ် မၞိဟ် ဂွံ ပါလုပ် ထံက်ပၚ် ညး လဒဴ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || မွဲ စွံ ပိုဲ လွဳယဲ၊ ပိုဲ လ္ၚတ်၊ ပိုဲ တၟး (Together we heal, learn and shine) || ပရေၚ် ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ကစား သွက် ညး လဒဴ
|-
| ၂၀၂၂ || ဇၟာပ် မၞိဟ် နွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဂီုကၠီု (Whoever. Wherever. Whenever) || အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ အာတ်မိက် ဒၞာဲ ဇၞူ ဂှ် ဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သဇိုၚ်
|-
| ၂၀၂၃ || ပရေၚ် စၟဳ သ္ၚောဲ နူ သ္ၚိ ဇာတိ (Hope away from Home) || ကဵု ပရေၚ် စၟဳ (Hope) ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် ညး လဒဴ ဂွံ ကလေၚ် သြိုၚ် ဘဝ
|-
| ၂၀၂၄ || ပရေၚ် ညဳသၟဟ် ကု ညး လဒဴ (Solidarity with Refugees) || ပရေၚ် ထံက်ပၚ် ကေုာံ ပွမဒုၚ် တဲ နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညးတအ်
|}

== ၇။ လၟိဟ် ကေုာံ အကာဲအရာ ဂၠးတိ လၟုဟ် (Current Global Statistics and Situation) ==
ပြသၞာ ညး လဒဴ ဂှ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် မဒး ဒြေပ် ဒဴ (Forcibly Displaced):''' အတိုၚ် စရၚ် UNHCR သၞာံ ၂၀၂၃ မ္ဂး၊ မၞိဟ် ၁၁၀ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဒး ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ သ္ၚိ ဇကု ရ။ ပ္ဍဲ ဂှ် မ္ဂး ၃၅ မဳလဳယျာန် ဍေံ ဒှ် ညး လဒဴ မတိတ် နူ ဍုၚ် ရ။
* '''ဍုၚ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ အဓိက:''' ညး လဒဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် တိတ် ကၠုၚ် နူ ဍုၚ် ဆီးရီးယား (Syria)، အာဖဂါန်နစ္စတာန် (Afghanistan)، ယူကရေန်း (Ukraine) ကေုာံ သုဒါန် သၠုၚ်ကျာ (South Sudan) ရ။
* '''ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ ဂၠိုၚ် အိုတ်:''' ဍုၚ် တူရကဳ (Turkey)၊ အဳရာန် (Iran)၊ ကဝ်လမ်ဗဳယျာ (Colombia) ကေုာံ ဂျာမနဳ (Germany) တအ် ညးတအ် ဒှ် ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ (ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တအ် ညးတအ် ဒုၚ် တဲ ညး လဒဴ အောန် နူ ဍုၚ် မဟွံဇၞော်မောဝ် ဏီ ရ)။&lt;ref&gt;Betts, A., &amp; Collier, P. (2017). ''Refugee Economies: Forced Displacement and Development''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပြသၞာဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Faced by Refugees) ==
ညး လဒဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
* '''အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဂၠံၚ် တရဴ:''' ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ဍိုက် က္ၜၚ် မဟွံခိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကွာ် ဇိုၚ် အကြာ ဂြိုပ် ကေုာံ ၜဳ မသကာတ်မြဟ် ရ။ မၞိဟ် လ္ၚီ ပြၚ် ညးတအ် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ၜဳ လဒေါဝ် တိ (Mediterranean Sea) ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''အကာဲအရာ ပ္ဍဲ ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ (Camp Conditions):''' ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဥပမာ - ဗ္ဒိုပ် ဒါဒါပ် ပ္ဍဲ ကေန်ညာ) ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် တုဲ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ဂဥုဲ ဍိုက်ပေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ က္ဍုဟ် မၞိဟ် တၟိ (Xenophobia):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညးတအ် လ္ၚဵု، ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် က္ဍုဟ်၊ ဒး ဒုၚ် ဟီု ၜေဟ် ကေုာံ ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် ကၠောန် ကမၠောန် ရ။

== ၉။ ပွမပါလုပ် ရီုဗၚ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် (How to Help and Solidarity) ==
ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ညးတအ် မာန် ပါလုပ် ထံက်ပၚ် ညး လဒဴ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် မာန် ရ။
* '''ပွမကဵု ဒါန် (Donation):''' မၞိဟ် တအ် ညးတအ် မာန် ကဵု ဒါန် သြန် ကု ဂကောံ UNHCR ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ NGO တၞဟ် တအ် သွက်ဂွံ ရာန် စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ သွက် ညး လဒဴ ရ။
* '''ပရေၚ် ဗော်လန်တဳယာ (Volunteering):''' မၞိဟ် တအ် မာန် လုပ် ကၠောန် နဒဒှ် ဗော်လန်တဳယာ သွက်ဂွံ ဗတောန် အရေဝ် ဘာသာ (Language classes) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရီုဗၚ် ကဵု ကသပ် ကု ညး လဒဴ မစိုပ် တၟိ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇကု ရ။
* '''ပွမဟီု လဴ ပရူ (Advocacy):''' ပွမပါ်ပရအ် ဓါတ်ရုပ်၊ လိက်ပရေၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရူ ဝင် ညး လဒဴ လတူ လပှ်ကျာ (Social Media) ဂှ် ဍေံ ရီုဗၚ် ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ကု ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Zaatari refugee camp (14115166138).jpg | ဗ္ဒိုပ် ညး လဒဴ ဇာတာရဳ (Zaatari refugee camp) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျော်ဒန်
File:Rohingya refugees in Bangladesh (2).jpg | ညး လဒဴ ဂကူ ရဝ်ဟေန်ဂျာ (Rohingya refugees) မဒး ဒြေပ် ဒဴ စိုပ် ဍုၚ် ဗၚ်္ဂလာဒေတ်
File:Syrian refugees walk along railway tracks.jpg | ညး လဒဴ ဆီးရီးယား တအ် ကွာ် အာ လတူ ဂၠံၚ် က္ၜၚ် ပၟတ် သွက်ဂွံ အာ ဥရောပ
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Cultural Impact and Social Perspective) ==
ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် ဟွံသေၚ် ဆ မၞိဟ် မဒး ဒုၚ် ဘဲ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်၊ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မနွံ ကု အစောမ် စရာဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''အနုသုခုမ ကေုာံ ရုပ်ရှင်:''' ဇာတ်လမ်း ညး လဒဴ တအ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် ဂၠးတိ (ဥပမာ - ရုပ်ရှင် The Swimmers) မထ္ၜး ပျး လဝ် ပရူ ညး လဒဴ မနွံ ကု ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ဍုၚ်:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်، ညး လဒဴ တအ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန်၊ သြိုၚ် ပ္တန် စီးပွားရေး တၟိ ကေုာံ ညးတအ် ကဵု ဖဵု ပရဲ ကု ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍုၚ် မဒုၚ် တဲ ညးတအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ (ဥပမာ - အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း မဒှ် တၠပညာ ရူပဗေဒ ပြာကတ် ဂှ် ညး လေဝ် ဒှ် ညး လဒဴ မွဲ တၠ ကီု ရ)။
* '''ဂကောံ မၞိဟ် မန်:''' ဂကူ မန် ကေုာံ ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် လေဝ် ကေၚ် ဒှ် လဝ် ညး လဒဴ ဟွံသေၚ်မ္ဂး IDP ဟိုတ်နူ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် ကီု ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဆက်စပ် ကု ပရေၚ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ဝင် ဂကူ ပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။&lt;ref&gt;Malkki, L. H. (1995). ''Purity and Exile: Violence, Memory, and National Cosmology among Hutu Refugees in Tanzania''. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ UNHCR ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေၚ် ဂံၚ် သကာ သွက် ညး လဒဴ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UNHCR - World Refugee Day 2024: Solidarity with Refugees}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ညး လဒဴ|ညး လဒဴ]] (Refugee)
* {{ill|UNHCR|en|UNHCR}} (UN Refugee Agency)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်|en|Human rights}} (Human Rights)
* {{ill|ညး မဒး ဒြေပ် ဒဴ အပ္ဍဲ ဍုၚ်|en|Internally displaced person}} (Internally Displaced Person)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2000). ''Resolution adopted by the General Assembly 55/76. World Refugee Day''. UN Documents.
* UNHCR. (2023). ''Global Trends: Forced Displacement in 2022''. Geneva: United Nations High Commissioner for Refugees.
* Hathaway, J. C. (2005). ''The Rights of Refugees under International Law''. Cambridge University Press. ISBN 978-0521542630.
* Goodwin-Gill, G. S., &amp; McAdam, J. (2007). ''The Refugee in International Law'' (3rd ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0199207633.
* Betts, A., &amp; Collier, P. (2017). ''Refugee Economies: Forced Displacement and Development''. Oxford University Press.
* Malkki, L. H. (1995). ''Purity and Exile: Violence, Memory, and National Cosmology among Hutu Refugees in Tanzania''. University of Chicago Press.
* Fiddian-Qasmiyeh, E., Loescher, G., Long, K., &amp; Sigona, N. (2014). ''The Oxford Handbook of Refugee and Forced Migration Studies''. Oxford University Press.
* Loescher, G. (2001). ''The UNHCR and World Politics: A Perilous Path''. Oxford University Press.
* Amnesty International. (2022). ''The Global Refugee Crisis: A Conspiracy of Neglect''. Amnesty International Report.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Refugee_Day World Refugee Day]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ညး လဒဴ]]
[[Category:အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု ဂျောန်]]</text>
      <sha1>1w7hknttfyhc66qi3adu6grrcb6rer3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10979</id>
    <revision>
      <id>54697</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ | type =...&quot;</comment>
      <origin>54697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25315" sha1="07tw4w719lisg50ebv1l53v6jgam3bj" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = World population.png
| caption = ရုပ် မြေပုံ ထ္ၜး ပျး တၚ်ဂၞၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
| official_name = World Population Day
| nickname = တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ်
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၈၉
| date = ၁၁ ဂျူလာၚ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် မသုန် ဗဳလဳယျာန်|en|Five Billion Day}} (၁၉၈၇)
}}

'''တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Population Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂိတု [[ဂျူလာၚ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (UNDP) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် စွံ သတိ ညးဍုၚ်ကွာန် လတူ &quot;တ္ၚဲ မၞိဟ် မသုန် ဗဳလဳယျာန်&quot; (Five Billion Day) မက္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် ၁၉၈၇ ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် မဇၞော် တိုန် ပြဟ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပြသၞာ တအ် ဏအ် ဍေံ ပါလုပ် သီု ကု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်، အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်، ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဗြဴ မသၠး ဂၠံဂဝ် (Maternal health) ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ရ။ ရုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ {{ill|UNFPA|en|United Nations Population Fund}} (United Nations Population Fund) ညးတအ် ဒှ် ဂကောံ အဓိက မကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်، လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ ဍေံ စိုပ် အာ ၈ ဗဳလဳယျာန် ပြၚ် ယျ တုဲ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ သက်သဳ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ပိုဲ သ္ဒး ဖန်ဇန် အနာဂတ် ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ ဍိုက်ပေၚ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2020). ''World Population Day''. UN Observances.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၇ ရ။
* '''တ္ၚဲ မၞိဟ် မသုန် ဗဳလဳယျာန်:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် ၁၉၈၇ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဍေံ စိုပ် အာ ၅ ဗဳလဳယျာန် (၅,၀၀၀ မဳလဳယျာန်) ရ။ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ တအ် ကေုာံ တၠပညာ တအ် ညးတအ် စွံ သတိ လတူ ပရူ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ:''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် စွံ သတိ ဏအ် တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ်၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (UNDP) ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် လၟိုန် သၞာံ ရ။
* '''ညး မကဵု ကသပ်:''' အစာ သုတေသန လၟိဟ် မၞိဟ် ဒံက်တာ ကေ.သဳ. ဇာချာရဳယျာ (Dr. K.C. Zachariah) ညး ကဵု လဝ် ကသပ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ {{ill|ဘဏ် ဂၠးတိ|en|World Bank}} (World Bank) ရ။&lt;ref&gt;Zachariah, K. C. (2018). ''Demographic Transition in the Global Context''. World Bank Publications.&lt;/ref&gt;

== ၂။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ယဲ ဘဲ မက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် အာ (Overpopulation) ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် မိ ကေုာံ ကောန်ၚာ်:''' သွက်ဂွံ ထံက်ပၚ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ညးဗြဴ မသၠး ဂၠံဂဝ် ကေုာံ ပွမဖန်ဇန် သ္ၚိကၟိန် (Family planning) ညံၚ် ဂွံ ဂီုကၠီု ရ။
* '''ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၃။ အကာဲအရာ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ (Global Population Status) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဒၟံၚ် ဗွဲမပြဟ် လၟိုန် သၞာံ ရ။
* '''လၟိဟ် ၈ ဗဳလဳယျာန်:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၂ ဂှ်၊ ကုလသမဂ္ဂ လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ ဍေံ စိုပ် အာ ၈ ဗဳလဳယျာန် ယျ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် စံချိန် တၟိ မွဲ သွက် ဝင် ကောန်မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော် တိုန်:''' ၜိုန်ရ ပရေၚ် ဇၞော် တိုန် ဍေံ ဍိုန် စှ်ေ အာ ညိ ကီု လေဝ်، လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ ဇၞော် တိုန် ၜိုတ် ၁၀၀ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၁၄ ဂိတု ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ဍုၚ် မၞုံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (စၟတ်သမ္တီ သၞာံ ၂၀၂၅)
|-
! လၟေၚ် !! ဍုၚ် !! လၟိဟ် မၞိဟ် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ၁ || [[အိန္ဒိယ]] || ၁.၄၆၄ ဗဳလဳယျာန် || ဍုၚ် မၞုံ လၟိဟ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
|-
| ၂ || [[ကြုက်]] || ၁.၄၁၆ ဗဳလဳယျာန် || လၟိဟ် စ စှ်ေ အာ ညိည ဟိုတ်နူ လၟိဟ် ကောန်ၚာ် အောန်
|-
| ၃ || [[ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်]] || ၃၄၇ မဳလဳယျာန် || ဍုၚ် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ တိုက် အမေရိက
|-
| ၄ || {{ill|အေန်ဒဝ်နဳယှာ|en|Indonesia}} || ၂၈၆ မဳလဳယျာန် || ဍုၚ် အေတ်သလာမ် မၞုံ လၟိဟ် ဂၠိုၚ် အိုတ်
|}

== ၄။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ UNFPA ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက (Theme) မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၅)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme)
|-
| ၂၀၂၀ || ပွမမၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ လတူ ပရေၚ် ကလိဂွံ ကောန်ၚာ် (Fertility impact)
|-
| ၂၀၂၂ || ဂၠးတိ မၞိဟ် ၈ ဗဳလဳယျာန်: သွက် အနာဂတ် မခိုၚ်ကၠိုက်၊ အခေါၚ်အရာ ကေုာံ အခေါၚ် ရုဲစှ် သွက် ညး သီုဖအိုတ်
|-
| ၂၀၂၃ || ပွမသၠး ပတိတ် ဒြဟတ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Unleashing the power of gender equality)
|-
| ၂၀၂၄ || ညံၚ် ဟွံဂွံ သှ်ေ လဇုဲ အာ ညး မွဲ တၠ: ပွမရိုဟ် လၟိဟ် ညး သီုဖအိုတ် (To Leave No One Behind)
|-
| ၂၀၂၅ || ပွမကဵု ဒြဟတ် ကု သၟတ် တအ် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် နွံ ပၟိက် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ မၞုံ ကု ပရေၚ် စၟဳ
|}

== ၅။ ပြသၞာ ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ (Challenges and Sustainability) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် အာ ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက် ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ ရ။
* '''ပရေၚ် အောန် စှ်ေ သယံဇာတ:''' ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ၊ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး၊ တိ သွက်ဂွံ တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ တအ် ဍေံ အောန် စှ်ေ အာ ဗွဲမပြဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အန္တရာယ် ဇၞော် မွဲ သွက် အနာဂတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု:''' ပွမစကာ ဓါတ် ကၠေၚ် ကေုာံ ပွမသြိုၚ် ပ္တန် စက်ရုံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် ဓါတ် ဂျိ ကာဗောန် ဂွံ တိတ် ဂၠိုၚ် တုဲ ဍေံ ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ရ။&lt;ref&gt;Roser, M., Ritchie, H., &amp; Ortiz-Ospina, E. (2013). ''World Population Growth''. Our World in Data.&lt;/ref&gt;
* '''ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ဍုၚ် တအ် ဂွံ က္ဍန် ဂြက် (Overcrowding) ကေုာံ က္တဵုဒှ် ပြသၞာ မံၚ် စံၚ် ဟွံလုံလုံ ရ။

== ၆။ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Women's Rights and Social Issues) ==
တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် ဍေံ စွံ အဓိက လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''အခေါၚ် ရုဲစှ် (Reproductive Rights):''' ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး နွံ ကု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် မိက်ဂွံ ကလိဂွံ ကောန်ၚာ် မုစိ တၠ ကေုာံ ပ္ဍဲ အခိၚ် လဵု ရော ရ။ 
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် မိ (Maternal Health):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဝါတ်ဂါတ် တအ်، ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ အခိၚ် သၠး ဂၠံဂဝ် ရ။ ပွမကဵု အရီုအဗၚ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေၚ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကိစ္စ အဓိက မွဲ ရ။
* '''ပွမပါ်ပါဲ လိၚ် (Gender Stereotypes):''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လညာတ် မပါ်ပါဲ လတူ လိၚ် ဗြဴ ကေုာံ သွက်ဂွံ ကဵု အခေါၚ် ပရေၚ် ပညာ တုပ်သၟဟ် ကု ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;UNFPA. (2023). ''State of World Population Report''. United Nations Population Fund.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် သၟတ် (Youth Empowerment) ==
လၟိဟ် သၟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် လၟိဟ် မဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးတိ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ကမၠောန်:''' သၟတ် တအ် ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ မခိုဟ် ကေုာံ အခေါၚ် ကမၠောန် မဍိုက်ပေၚ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် အနာဂတ် ညးတအ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လိၚ်:''' ပွမဗတောန် ကဵု သၟတ် တအ် ပရူ ပရေၚ် ထတ်ယုက် လိၚ် ကေုာံ ပွမဝေၚ်ပါဲ သၠး ဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ အခိၚ် သၟတ် (Teenage pregnancy) ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် လောန် ရ။
* '''ပွမကဵု ဒြဟတ်:''' သၟတ် တအ် ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဂၠးတိ ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ ဍိုက်ပေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:World population growth, 1700-2100, 2022 revision.png | ဇယား ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် ဇၞော် တိုန် လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ နူ ၁၇၀၀ စဵုကဵု ၂၁၀၀
File:Population density by country 2020.svg | မြေပုံ ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
File:United Nations Population Fund (UNFPA) logo.svg | ရုပ် သင်္ကေတ ဂကောံ ရုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (UNFPA)
&lt;/gallery&gt;

== ၈။ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကေုာံ ကေၚ်ကာ (Activities and Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ UNFPA:''' ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် တက် ကျာ ကေုာံ ပတိတ် လိက် လလောၚ်တြး (Reports) ပရူ အကာဲအရာ လၟိဟ် မၞိဟ် ရ။
* '''အလဵုအသဳ ကေုာံ NGO:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ဟွံသေၚ် ကု အလဵုအသဳ (NGO) တအ် ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကမၠောန် ထ္ၜး ပျး၊ ပရေၚ် ဟီု တွံ ပ္ဍဲ ဘာ ကေုာံ ပရေၚ် တွဟ် မဆေၚ်ကဵု ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ ကွာန် တအ် ရ။
* '''လပှ်ကျာ:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် ပါ်ပရအ် တၚ်ဂၞၚ် ကေုာံ လညာတ် ပ္ဍဲ လပှ်ကျာ (Social media) သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ရ။

== ၉။ ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် (Economy and Poverty) ==
ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ညးသကအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် (Poverty):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မၞုံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် အာ တအ်، လၟိဟ် မၞိဟ် မဝါတ်ဂါတ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် လောဲသွာ ရ။ ဟိုတ်နူ ကမၠောန် ဟွံလုံလုံ ကေုာံ သြန် လုပ် အောန် စှ်ေ အာ ရ။
* '''ပွမပါ် ပရအ် တသိုက်:''' ပွမပါ် ပရအ် သြန် ကေုာံ သယံဇာတ ညံၚ် ဂွံ တုပ်သၟဟ် ညးသကအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခက်အခုဲ အဓိက မွဲ ရ။ ဍုၚ် လ္ၚဵု နွံ ကု ပိုန်ဒြပ် ဂၠိုၚ် တုဲ ဍုၚ် လ္ၚဵု ဒး ကၠောဝ် ဗျဵု ဒၟံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs):''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမထိၚ်ဒဝ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ ร။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ သုတေသန လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ အနာဂတ် (Demographic Research and Future Projections) ==
တၠပညာ တအ် ညးတအ် တော် လဝ် အနာဂတ် လၟိဟ် မၞိဟ် နကဵု သုတေသန နာနာ ရ။
* '''အနာဂတ် လၟိဟ်:''' ကုလသမဂ္ဂ တော် လဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ ဍေံ သ္ဂောအ် စိုပ် အာ ၉.၇ ဗဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၅၀ ကေုာံ ၁၀.၄ ဗဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၁၀၀ ရ။
* '''လၟိဟ် စ စှ်ေ (Population Decline):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တုဲ ဗီုကဵု ဂျပါန်، ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ဍုၚ် ဥရောပ တအ် မ္ဂး، လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မသၠး ဂၠံဂဝ် ဍေံ အောန် စှ်ေ အာ ဗွဲမလောန် တုဲ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် ဇၞော် အာယုက် (Aging population) ရ။
* '''အာဖရိက:''' ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက မ္ဂး، လၟိဟ် မၞိဟ် ဍေံ ဆက် ဇၞော် တိုန် ဗွဲမပြဟ် ရ။ ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် ဒေသ မၞုံ ကု လၟိဟ် သၟတ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;UNDESA. (2022). ''World Population Prospects 2022''. UN Department of Economic and Social Affairs.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သောၚ် ကလး ပရူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ အနာဂတ် ဂၠးတိ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=World Population Day Explained - UN News}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:လၟိဟ် မၞိဟ်|လၟိဟ် မၞိဟ်]] (Population)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ရုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Population Fund}} (UNFPA)
* [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (International Day of Families)
* {{ill|လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန်|en|Human overpopulation}} (Human overpopulation)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2020). ''World Population Day''. UN Observances.
* UNFPA. (2023). ''State of World Population Report''. United Nations Population Fund.
* Roser, M., Ritchie, H., &amp; Ortiz-Ospina, E. (2013). ''World Population Growth''. Our World in Data.
* Zachariah, K. C. (2018). ''Demographic Transition in the Global Context''. World Bank Publications.
* UNDESA. (2022). ''World Population Prospects 2022''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Malthus, T. R. (1798). ''An Essay on the Principle of Population''. J. Johnson.
* Cohen, J. E. (1995). ''How Many People Can the Earth Support?''. W. W. Norton &amp; Company.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Population_Day World Population Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:လၟိဟ် မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု ဂျူလာၚ်]]</text>
      <sha1>07tw4w719lisg50ebv1l53v6jgam3bj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54698</id>
      <parentid>54697</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25313" sha1="mxt83hmobyp2cn6roj4x4tdqny99t29" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = World population.png
| caption = ရုပ် မြေပုံ ထ္ၜး ပျး တၚ်ဂၞၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
| official_name = World Population Day
| nickname = တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ်
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၈၉
| date = ၁၁ ဂျူလာၚ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် မသုန် ဗဳလဳယျာန်|en|Five Billion Day}} (၁၉၈၇)
}}

'''တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Population Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂိတု [[ဂျူလာၚ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (UNDP) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် စွံ သတိ ညးဍုၚ်ကွာန် လတူ &quot;တ္ၚဲ မၞိဟ် မသုန် ဗဳလဳယျာန်&quot; (Five Billion Day) မက္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် ၁၉၈၇ ရ။ 

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် (Awareness) လတူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် မဇၞော် တိုန် ပြဟ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပြသၞာ တအ် ဏအ် ဍေံ ပါလုပ် သီု ကု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်، အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်، ပရေၚ် ထတ်ယုက် ညးဗြဴ မသၠး ဂၠံဂဝ် (Maternal health) ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ရ။ ရုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ {{ill|UNFPA|en|United Nations Population Fund}} (United Nations Population Fund) ညးတအ် ဒှ် ဂကောံ အဓိက မကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်، လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ ဍေံ စိုပ် အာ ၈ ဗဳလဳယျာန် ပြၚ် ယျ တုဲ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ သက်သဳ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ပိုဲ သ္ဒး ဖန်ဇန် အနာဂတ် ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ ဍိုက်ပေၚ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2020). ''World Population Day''. UN Observances.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၇ ရ။
* '''တ္ၚဲ မၞိဟ် မသုန် ဗဳလဳယျာန်:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် ၁၉၈၇ ဂှ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဍေံ စိုပ် အာ ၅ ဗဳလဳယျာန် (၅,၀၀၀ မဳလဳယျာန်) ရ။ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ တအ် ကေုာံ တၠပညာ တအ် ညးတအ် စွံ သတိ လတူ ပရူ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ:''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် စွံ သတိ ဏအ် တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ်၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် (UNDP) ညးတအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံၚ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၁ ဂျူလာၚ် လၟိုန် သၞာံ ရ။
* '''ညး မကဵု ကသပ်:''' အစာ သုတေသန လၟိဟ် မၞိဟ် ဒံက်တာ ကေ.သဳ. ဇာချာရဳယျာ (Dr. K.C. Zachariah) ညး ကဵု လဝ် ကသပ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ {{ill|ဘဏ် ဂၠးတိ|en|World Bank}} (World Bank) ရ။&lt;ref&gt;Zachariah, K. C. (2018). ''Demographic Transition in the Global Context''. World Bank Publications.&lt;/ref&gt;

== ၂။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ပရူ အခက်အခုဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ယဲ ဘဲ မက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် အာ (Overpopulation) ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် မိ ကေုာံ ကောန်ၚာ်:''' သွက်ဂွံ ထံက်ပၚ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် ညးဗြဴ မသၠး ဂၠံဂဝ် ကေုာံ ပွမဖန်ဇန် သ္ၚိကၟိန် (Family planning) ညံၚ် ဂွံ ဂီုကၠီု ရ။
* '''ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Gender equality) ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၃။ အကာဲအရာ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ (Global Population Status) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဇၞော် တိုန် ဒၟံၚ် ဗွဲမပြဟ် လၟိုန် သၞာံ ရ။
* '''လၟိဟ် ၈ ဗဳလဳယျာန်:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၂ ဂှ်၊ ကုလသမဂ္ဂ လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ ဍေံ စိုပ် အာ ၈ ဗဳလဳယျာန် ယျ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် စံချိန် တၟိ မွဲ သွက် ဝင် ကောန်မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော် တိုန်:''' ၜိုန်ရ ပရေၚ် ဇၞော် တိုန် ဍေံ ဍိုန် စှ်ေ အာ ညိ ကီု လေဝ်، လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ ဇၞော် တိုန် ၜိုတ် ၁၀၀ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၁၄ ဂိတု ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ဍုၚ် မၞုံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (စၟတ်သမ္တီ သၞာံ ၂၀၂၅)
|-
! လၟေၚ် !! ဍုၚ် !! လၟိဟ် မၞိဟ် !! တၚ်စၟတ်
|-
| ၁ || [[အိန္ဒိယ]] || ၁.၄၆၄ ဗဳလဳယျာန် || ဍုၚ် မၞုံ လၟိဟ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
|-
| ၂ || [[ကြုက်]] || ၁.၄၁၆ ဗဳလဳယျာန် || လၟိဟ် စ စှ်ေ အာ ညိည ဟိုတ်နူ လၟိဟ် ကောန်ၚာ် အောန်
|-
| ၃ || [[ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်]] || ၃၄၇ မဳလဳယျာန် || ဍုၚ် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ တိုက် အမေရိက
|-
| ၄ || {{ill|အေန်ဒဝ်နဳယှာ|en|Indonesia}} || ၂၈၆ မဳလဳယျာန် || ဍုၚ် အေတ်သလာမ် မၞုံ လၟိဟ် ဂၠိုၚ် အိုတ်
|}

== ၄။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ UNFPA ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက (Theme) မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၅)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme)
|-
| ၂၀၂၀ || ပွမမၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || ပရေၚ် ဇီုကပိုက် နူ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ လတူ ပရေၚ် ကလိဂွံ ကောန်ၚာ် (Fertility impact)
|-
| ၂၀၂၂ || ဂၠးတိ မၞိဟ် ၈ ဗဳလဳယျာန်: သွက် အနာဂတ် မခိုၚ်ကၠိုက်၊ အခေါၚ်အရာ ကေုာံ အခေါၚ် ရုဲစှ် သွက် ညး သီုဖအိုတ်
|-
| ၂၀၂၃ || ပွမသၠး ပတိတ် ဒြဟတ် ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် (Unleashing the power of gender equality)
|-
| ၂၀၂၄ || ညံၚ် ဟွံဂွံ သှ်ေ လဇုဲ အာ ညး မွဲ တၠ: ပွမရိုဟ် လၟိဟ် ညး သီုဖအိုတ် (To Leave No One Behind)
|-
| ၂၀၂၅ || ပွမကဵု ဒြဟတ် ကု သၟတ် တအ် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် နွံ ပၟိက် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ မၞုံ ကု ပရေၚ် စၟဳ
|}

== ၅။ ပြသၞာ ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ (Challenges and Sustainability) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် အာ ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက် ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ပရေၚ် တန်တဴ ရ။
* '''ပရေၚ် အောန် စှ်ေ သယံဇာတ:''' ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ၊ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး၊ တိ သွက်ဂွံ တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ တအ် ဍေံ အောန် စှ်ေ အာ ဗွဲမပြဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အန္တရာယ် ဇၞော် မွဲ သွက် အနာဂတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု:''' ပွမစကာ ဓါတ် ကၠေၚ် ကေုာံ ပွမသြိုၚ် ပ္တန် စက်ရုံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဍေံ ဖန် ညံၚ် ဓါတ် ဂျိ ကာဗောန် ဂွံ တိတ် ဂၠိုၚ် တုဲ ဍေံ ဗဒှ် ကဵု ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ရ။&lt;ref&gt;Roser, M., Ritchie, H., &amp; Ortiz-Ospina, E. (2013). ''World Population Growth''. Our World in Data.&lt;/ref&gt;
* '''ပွမပြံၚ် မံၚ် ဍုၚ် ဇၞော် (Urbanization):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ပြံၚ် အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဇၞော် တုဲ ဍေံ ဖန် ညံၚ် ဍုၚ် တအ် ဂွံ က္ဍန် ဂြက် (Overcrowding) ကေုာံ က္တဵုဒှ် ပြသၞာ မံၚ် စံၚ် ဟွံလုံလုံ ရ။

== ၆။ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Women's Rights and Social Issues) ==
တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် ဍေံ စွံ အဓိက လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''အခေါၚ် ရုဲစှ် (Reproductive Rights):''' ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် သ္ဒး နွံ ကု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် မိက်ဂွံ ကလိဂွံ ကောန်ၚာ် မုစိ တၠ ကေုာံ ပ္ဍဲ အခိၚ် လဵု ရော ရ။ 
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် မိ (Maternal Health):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဝါတ်ဂါတ် တအ်، ညးဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ အခိၚ် သၠး ဂၠံဂဝ် ရ။ ပွမကဵု အရီုအဗၚ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေၚ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကိစ္စ အဓိက မွဲ ရ။
* '''ပွမပါ်ပါဲ လိၚ် (Gender Stereotypes):''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လညာတ် မပါ်ပါဲ လတူ လိၚ် ဗြဴ ကေုာံ သွက်ဂွံ ကဵု အခေါၚ် ပရေၚ် ပညာ တုပ်သၟဟ် ကု ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;UNFPA. (2023). ''State of World Population Report''. United Nations Population Fund.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် သၟတ် (Youth Empowerment) ==
လၟိဟ် သၟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် လၟိဟ် မဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးတိ ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ကမၠောန်:''' သၟတ် တအ် ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ မခိုဟ် ကေုာံ အခေါၚ် ကမၠောန် မဍိုက်ပေၚ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် အနာဂတ် ညးတအ် ရ။ 
* '''ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လိၚ်:''' ပွမဗတောန် ကဵု သၟတ် တအ် ပရူ ပရေၚ် ထတ်ယုက် လိၚ် ကေုာံ ပွမဝေၚ်ပါဲ သၠး ဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ အခိၚ် သၟတ် (Teenage pregnancy) ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် လောန် ရ။
* '''ပွမကဵု ဒြဟတ်:''' သၟတ် တအ် ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဂၠးတိ ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ ဍိုက်ပေၚ် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:World population growth, 1700-2100, 2022 revision.png | ဇယား ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် ဇၞော် တိုန် လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ နူ ၁၇၀၀ စဵုကဵု ၂၁၀၀
File:Population density by country 2020.svg | မြေပုံ ထ္ၜး ပျး ပရေၚ် က္ဍန် ဂြက် လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ
File:United Nations Population Fund (UNFPA) logo.svg | ရုပ် သင်္ကေတ ဂကောံ ရုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (UNFPA)
&lt;/gallery&gt;

== ၈။ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကေုာံ ကေၚ်ကာ (Activities and Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ UNFPA:''' ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် တက် ကျာ ကေုာံ ပတိတ် လိက် လလောၚ်တြး (Reports) ပရူ အကာဲအရာ လၟိဟ် မၞိဟ် ရ။
* '''အလဵုအသဳ ကေုာံ NGO:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ဟွံသေၚ် ကု အလဵုအသဳ (NGO) တအ် ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကမၠောန် ထ္ၜး ပျး၊ ပရေၚ် ဟီု တွံ ပ္ဍဲ ဘာ ကေုာံ ပရေၚ် တွဟ် မဆေၚ်ကဵု ပရေၚ် ထတ်ယုက် ပ္ဍဲ ကွာန် တအ် ရ။
* '''လပှ်ကျာ:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် ပါ်ပရအ် တၚ်ဂၞၚ် ကေုာံ လညာတ် ပ္ဍဲ လပှ်ကျာ (Social media) သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် ရ။

== ၉။ ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် (Economy and Poverty) ==
ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ညးသကအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် (Poverty):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မၞုံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန် အာ တအ်، လၟိဟ် မၞိဟ် မဝါတ်ဂါတ် ဍေံ ဇၞော် တိုန် လောဲသွာ ရ။ ဟိုတ်နူ ကမၠောန် ဟွံလုံလုံ ကေုာံ သြန် လုပ် အောန် စှ်ေ အာ ရ။
* '''ပွမပါ် ပရအ် တသိုက်:''' ပွမပါ် ပရအ် သြန် ကေုာံ သယံဇာတ ညံၚ် ဂွံ တုပ်သၟဟ် ညးသကအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခက်အခုဲ အဓိက မွဲ ရ။ ဍုၚ် လ္ၚဵု နွံ ကု ပိုန်ဒြပ် ဂၠိုၚ် တုဲ ဍုၚ် လ္ၚဵု ဒး ကၠောဝ် ဗျဵု ဒၟံၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs):''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမထိၚ်ဒဝ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပတိုန် ကဆံၚ် ဘဝ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ  ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ သုတေသန လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ အနာဂတ် (Demographic Research and Future Projections) ==
တၠပညာ တအ် ညးတအ် တော် လဝ် အနာဂတ် လၟိဟ် မၞိဟ် နကဵု သုတေသန နာနာ ရ။
* '''အနာဂတ် လၟိဟ်:''' ကုလသမဂ္ဂ တော် လဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠးတိ ဍေံ သ္ဂောအ် စိုပ် အာ ၉.၇ ဗဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၅၀ ကေုာံ ၁၀.၄ ဗဳလဳယျာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၁၀၀ ရ။
* '''လၟိဟ် စ စှ်ေ (Population Decline):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တုဲ ဗီုကဵု ဂျပါန်، ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ဍုၚ် ဥရောပ တအ် မ္ဂး، လၟိဟ် ကောန်ၚာ် မသၠး ဂၠံဂဝ် ဍေံ အောန် စှ်ေ အာ ဗွဲမလောန် တုဲ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် ဇၞော် အာယုက် (Aging population) ရ။
* '''အာဖရိက:''' ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက မ္ဂး، လၟိဟ် မၞိဟ် ဍေံ ဆက် ဇၞော် တိုန် ဗွဲမပြဟ် ရ။ ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် ဒေသ မၞုံ ကု လၟိဟ် သၟတ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;UNDESA. (2022). ''World Population Prospects 2022''. UN Department of Economic and Social Affairs.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သောၚ် ကလး ပရူ ပြသၞာ လၟိဟ် မၞိဟ် ကေုာံ အနာဂတ် ဂၠးတိ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=World Population Day Explained - UN News}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:လၟိဟ် မၞိဟ်|လၟိဟ် မၞိဟ်]] (Population)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ရုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Population Fund}} (UNFPA)
* [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (International Day of Families)
* {{ill|လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုၚ် လောန်|en|Human overpopulation}} (Human overpopulation)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2020). ''World Population Day''. UN Observances.
* UNFPA. (2023). ''State of World Population Report''. United Nations Population Fund.
* Roser, M., Ritchie, H., &amp; Ortiz-Ospina, E. (2013). ''World Population Growth''. Our World in Data.
* Zachariah, K. C. (2018). ''Demographic Transition in the Global Context''. World Bank Publications.
* UNDESA. (2022). ''World Population Prospects 2022''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN Department of Economic and Social Affairs.
* Macionis, J. J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Pearson Education. ISBN 978-0205116713.
* Malthus, T. R. (1798). ''An Essay on the Principle of Population''. J. Johnson.
* Cohen, J. E. (1995). ''How Many People Can the Earth Support?''. W. W. Norton &amp; Company.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Population_Day World Population Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ လၟိဟ် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:လၟိဟ် မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု ဂျူလာၚ်]]</text>
      <sha1>mxt83hmobyp2cn6roj4x4tdqny99t29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10980</id>
    <revision>
      <id>54699</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၂ ဩဂုတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ပတိုန် အခေါၚ်အရာ သၟတ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:က...&quot;</comment>
      <origin>54699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25166" sha1="eeagbt78wtdorkf4aqs8imz565hdbej" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၂ ဩဂုတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ပတိုန် အခေါၚ်အရာ သၟတ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = International Youth Day logo.png
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (International Youth Day)
| official_name = International Youth Day
| nickname = တ္ၚဲ သၟတ် (IYD)
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၀၀
| date = ၁၂ ဩဂုတ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Year}} (၁၉၈၅)၊ {{ill|တ္ၚဲ သၟတ် ကမ္ဘာ|en|World Youth Day}}
}}

'''တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Youth Day}} - IYD) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၂ ဂိတု [[ဩဂုတ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၉ ရ။ တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ၊ အခက်အခုဲ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သၟတ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

သၟတ် တအ် ဝွံ ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် (Society) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပညာ၊ ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး မဇီုကပိုက် လတူ ဂကောံ သၟတ် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် လတူ သၟတ် တအ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ အလဵုအသဳ ဍုၚ် နာနာ ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ကေုာံ ပေါဲ ကောံသီ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သၟတ် တအ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1999). ''Resolution adopted by the General Assembly 54/120. Policies and programmes involving youth''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၆၀ ကေုာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၅၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် &quot;တၚ် လလောၚ်တြး လတူ ပွမပတိုန် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ကေုာံ ပရေၚ် ကၠိုဟ်စိုတ် အကြာ သၟတ်ဂမၠိုၚ်&quot; ร။
* '''သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၅، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၉၈၅ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် {{ill|သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Year}} ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် သၟတ် ပ္ဍဲ ကဆံၚ် ဂၠးတိ ရ။
* '''ကောံသီ သၟိၚ် ဝန်ဇၞော်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈، ဍုၚ် ပေါ်တူဂီ (Portugal) ကၠောန် ဗဒှ် လဝ် ပေါဲ ကောံသီ သၟိၚ် ဝန်ဇၞော် မဆေၚ်ကဵု သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (World Conference of Ministers Responsible for Youth) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လိသ်ဗောန် (Lisbon) ရ။ ပ္ဍဲ ပေါဲ ကောံသီ ဝွံ، ညးတအ် ပတိုန် လဝ် ဂလာန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Furlong, A. (2012). ''Youth Studies: An Introduction''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Official Designation) ==
ကြဴနူ ပေါဲ ကောံသီ ပ္ဍဲ ဍုၚ် လိသ်ဗောန် တုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒုၚ် တဲ တၚ် ပတိုန် ဂလာန် ဂှ် ဗွဲမပြဟ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် 54/120:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၇ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၉၉၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် 54/120 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၂ ဩဂုတ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၀ ရ。 ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သၟတ် ရ။

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၃ သာ် ရ-
* '''ပွမကလၚ် ရမ္သာၚ် သၟတ်:''' သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် အလဵုအသဳ ကေုာံ မၞိဟ် ဇၞော် တအ် ဂွံ ကလၚ် ကေတ် လညာတ်، ပၟိက် ကေုာံ ဇြဟတ် စိုတ် သၟတ် တအ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခက်အခုဲ:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ မပ္တံကဵု ပရေၚ် အလုပ် ဟွံမွဲ (Youth unemployment)၊ ယဲ စိုတ် (Mental health) ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ပညာ ရ။
* '''ပွမပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ကောန်ဍုၚ်ကွာန် (Civic engagement) ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ဍုၚ် ရ။

== ၄။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ သၟတ်ဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Facing Youth) ==
သၟတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကမၠောန် ဟွံမွဲ:''' လၟိဟ် သၟတ် ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် ဍေံ သၠုၚ် နူ လၟိဟ် မၞိဟ် ဇၞော် ၃ ဆ ပြၚ် ရ။ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မဍိုက်ပေၚ် ကု ပရေၚ် ပညာ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental Health):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ဒး ပြိုၚ်ပကာန် သၠုၚ်، ပရေၚ် လပှ်ကျာ (Social media) ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး ဝါတ်ဂါတ် တုဲ၊ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ယဲ စိုတ် ဍောၚ်ၜိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲ စိုတ် ဂွိၚ် (Anxiety) ရ။
* '''ပရေၚ် ပၞာန် ကေုာံ ဘဲ အန္တရာယ်:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မၞုံ ကု ပၞာန် ဗီုကဵု ဍုၚ် ယေမေန်، သဳရိယျာ ကေုာံ ဍုၚ်ဗၟာ မ္ဂး၊ သၟတ် တအ် ဒး ထောအ် အာ အခေါၚ် ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ဒး ဒုၚ် ဘဲ အန္တရာယ် သကာတ်မြဟ် အိုတ် ရ။&lt;ref&gt;ILO. (2020). ''Global Employment Trends for Youth 2020''. International Labour Organization.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Role of Youth in SDGs) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သၟတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ):''' သၟတ် တအ် ညးတအ် အာတ်မိက် ဒၟံၚ် ညံၚ် ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ မၞုံ ကု ၚုဟ်မး ကေုာံ ဍိုက်ပေၚ် သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''SDG ၈ (ကမၠောန် ခိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး):''' သၟတ် မၞုံ ကု အစောမ် စရာဲ ကေုာံ နဲပညာ တၟိ ဍေံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ကမၠောန် တၟိ ကေုာံ ပတိုန် ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍုၚ် ရ။
* '''SDG ၁၃ (ပရေၚ် ရာသဳဥတု):''' ဂကောံ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် တဝ်စၞေဟ် သွက် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Action) ရ။ ဥပမာ - ဂကောံ Fridays for Future မစ တမ် နူ သၟတ် ဗြဴ ဂရဳတာ (Greta Thunberg) ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၇ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၇ || သၟတ် မဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် || သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ ပွမစဵုဒၞာ ပၞာန် ကေုာံ ပွမသြိုၚ် ပ္တန် ၜိုဟ်သြိုဟ်
|-
| ၂၀၁၈ || ဒၞာဲ ဗၠးဘဲ သွက် သၟတ် || သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဒၞာဲ မလုံခြုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ်၊ ပ္ဍဲ လပှ်ကျာ ကေုာံ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ်
|-
| ၂၀၁၉ || ပွမပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ || သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် ပရေၚ် ပညာ ဂွံ ဍိုက်ပေၚ်၊ တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပါလုပ် ဂွံ သီုဖအိုတ်
|-
| ၂၀၂၀ || ပရေၚ် ပါလုပ် သၟတ် သွက် ဂၠးတိ || သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် သၟတ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် လပါ် ဒေသ ကေုာံ ဂၠးတိ
|-
| ၂၀၂၁ || ပွမပြံၚ်လှာဲ သၞောတ်ဝ် စၞစ || ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ မတန်တဴ
|-
| ၂၀၂၂ || ပရေၚ် ညဳသၟဟ် အကြာ အာယုက်ဂမၠိုၚ် || ပွမဒက်ပ္တန် ဂၠးတိ မွဲ သွက် မၞိဟ် အလုံ ဇၟာပ် အာယုက် သီုဖအိုတ် (Intergenerational Solidarity)
|-
| ၂၀၂၃ || စောမ် စရာဲ သ္ၚေက် သွက် သၟတ် || ပွမကဵု ပညာ ကေုာံ အစောမ် စရာဲ မဆေၚ်ကဵု သဘာဝ (Green Skills) သွက် အနာဂတ်
|-
| ၂၀၂၄ || နဲပညာ ဒီဂျစ်တယ် သွက် ဇၞော်မောဝ် || ပွမစကာ နဲပညာ AI ကေုာံ Digital သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အခေါၚ်အရာ သၟတ်
|}

== ၇။ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သၟတ် (Education and Youth Rights) ==
ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ဒှ် လွဟ် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက် သၟတ် တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ တုပ်သၟဟ် (Equitable Education):''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပညာ မဟွံမွဲ ကု ပရေၚ် ပါ် ခြာ လိၚ်၊ ဂကူ ကေုာံ ကဆံၚ် သြန် ရ။
* '''ဒၞာဲ ဗၠးဘဲ (Safe Spaces):''' သၟတ် တအ် ညးတအ် နွံ ပၟိက် ဒၞာဲ မဗၠးဘဲ နူ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပရေၚ် အကြမ်းဖက် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန်:''' အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဟီု ဂး ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဍုၚ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခေါၚ်အရာ အဓိက သွက် သၟတ် တအ် ရ။

== ၈။ သၟတ် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Youth and Climate Change) ==
သၟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change) ဂၠိုၚ် အိုတ် ရ။
* '''အစောမ် စရာဲ သ္ၚေက် (Green Skills):''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် အနာဂတ် မတန်တဴ မ္ဂး، သၟတ် တအ် သ္ဒး လ္ၚတ် ကေတ် နဲပညာ မပ္တံကဵု ဒြဟတ် တ္ၚဲ (Solar energy)၊ ပရေၚ် တဵုလွဳ မဟွံပလီု သဘာဝ ကေုာံ ပွမဖအောန် ဖျေဟ် စွဵုစွောံ ရ။
* '''ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် (Activism):''' သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် တိတ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ကေုာံ ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် ကု အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပွမပတိတ် ဓါတ် ဂျိ ကာဗွန် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:International Youth Day logo.png | ရုပ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (International Youth Day)
File:Youth climate strike.jpg | သၟတ် တအ် တိတ် ထ္ၜး ဆန္ဒ သွက် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Strike)
File:UN Youth Envoy.jpg | သၟတ် တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပေါဲ ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ ပတိုန် ဂလာန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ သၟတ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဒွက် (Concerts)၊ ပေါဲ ပြိုၚ် ပညာ ကေုာံ ပေါဲ ကောံသီ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး အစောမ် စရာဲ သၟတ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#YouthDay` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ဂကောံ သၟတ် မန် (Mon Youth) တအ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် ပေါဲ ဟီု တွံ၊ ပေါဲ သဳကၠဳ ပရူ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ ရ။ ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် သၟတ် မန် တအ် ဂွံ ဆက် မၚ်မဲ အာဲကၟာဲ ဂကူ ကေုာံ ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ ခေတ် တၟိ ညံၚ် ဂွံ ဍိုက်ပေၚ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သၟတ် (Future Outlook and Youth Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂၠးတိ ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ချူ ဇန် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် သၟတ် ဍာံဍာံပြပြ ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ရိုဟ် (Investment):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး စုတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ، ကဏ္ဍ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် သၟတ် တအ် ရ။
* '''နဲပညာ တၟိ (Technological Empowerment):''' သွက်ဂွံ ပြိုၚ်ပကာန် ပ္ဍဲ ခေတ် AI ဏအ် မ္ဂး، သၟတ် တအ် သ္ဒး ကလိဂွံ အခေါၚ် လ္ၚတ် နဲပညာ တၟိ ကေုာံ အေန်တာနဲ ဗွဲမလောဲသွာ ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် လပါ် အုပ်ဓုပ် (Leadership Representation):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ကဵု အခေါၚ် ကု သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ လပါ် အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် ကေုာံ ပါလဳမာန် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် အနာဂတ် ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။&lt;ref&gt;UNDESA. (2021). ''World Youth Report: Youth Social Entrepreneurship and the 2030 Agenda''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး သၟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=International Youth Day - Youth Leading the World}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:သၟတ်|သၟတ်]] (Youth)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Year}} (1985)
* {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Children's Day}} (Universal Children's Day)
* {{ill|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု|en|Climate change}} (Climate change)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (1999). ''Resolution adopted by the General Assembly 54/120. Policies and programmes involving youth''. UN Documents.
* Furlong, A. (2012). ''Youth Studies: An Introduction''. Routledge. ISBN 978-0415548694.
* International Labour Organization (ILO). (2020). ''Global Employment Trends for Youth 2020: Technology and the future of jobs''.
* UNDESA. (2021). ''World Youth Report: Youth Social Entrepreneurship and the 2030 Agenda''. United Nations Department of Economic and Social Affairs.
* World Health Organization (WHO). (2021). ''Mental health of adolescents''. Fact sheets.
* Côté, J. E. (2014). ''Youth Studies: Fundamental Issues and Debates''. Palgrave Macmillan.
* Sukarieh, M., &amp; Tannock, S. (2014). ''Youth Rising?: The Politics of Youth in the Global Economy''. Routledge.
* United Nations Population Fund (UNFPA). (2019). ''My Body, My Life, My World: Rights and choices for all adolescents and youth''.
* UNICEF. (2022). ''Generation Unlimited: Empowering young people with skills and opportunities''.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Youth_Day International Youth Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:သၟတ်]]
[[Category:ဂိတု ဩဂုတ်]]</text>
      <sha1>eeagbt78wtdorkf4aqs8imz565hdbej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54700</id>
      <parentid>54699</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25154" sha1="f5he8qpt0ferhz98anoguqb7jtma4m8" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၂ ဩဂုတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ပတိုန် အခေါၚ်အရာ သၟတ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = International Youth Day logo.png
| caption = ရုပ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (International Youth Day)
| official_name = International Youth Day
| nickname = တ္ၚဲ သၟတ် (IYD)
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၀၀
| date = ၁၂ ဩဂုတ်
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Year}} (၁၉၈၅)၊ {{ill|တ္ၚဲ သၟတ် ကမ္ဘာ|en|World Youth Day}}
}}

'''တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Youth Day}} - IYD) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၂ ဂိတု [[ဩဂုတ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၉ ရ။ တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ၊ အခက်အခုဲ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သၟတ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

သၟတ် တအ် ဝွံ ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် (Society) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေၚ် မၞိဟ်၊ ပရေၚ် ပညာ၊ ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်မဇီုကပိုက် လတူ ဂကောံ သၟတ် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် လတူ သၟတ် တအ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ အလဵုအသဳ ဍုၚ် နာနာ ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ကေုာံ ပေါဲ ကောံသီ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သၟတ် တအ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1999). ''Resolution adopted by the General Assembly 54/120. Policies and programmes involving youth''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ အလံၚ် ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၆၀ ကေုာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် စိုတ် ထတ် လက္ကရဴ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၅၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် &quot;တၚ် လလောၚ်တြး လတူ ပွမပတိုန် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ကေုာံ ပရေၚ် ကၠိုဟ်စိုတ် အကြာ သၟတ်ဂမၠိုၚ်&quot; ร။
* '''သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၅، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် လလောၚ်တြး လဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၉၈၅ ဂှ် ဍေံ သ္ဂောအ် ဒှ် {{ill|သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Year}} ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် သၟတ် ပ္ဍဲ ကဆံၚ် ဂၠးတိ ရ။
* '''ကောံသီ သၟိၚ် ဝန်ဇၞော်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈، ဍုၚ် ပေါ်တူဂီ (Portugal) ကၠောန် ဗဒှ် လဝ် ပေါဲ ကောံသီ သၟိၚ် ဝန်ဇၞော် မဆေၚ်ကဵု သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (World Conference of Ministers Responsible for Youth) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လိသ်ဗောန် (Lisbon) ရ။ ပ္ဍဲ ပေါဲ ကောံသီ ဝွံ، ညးတအ် ပတိုန် လဝ် ဂလာန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Furlong, A. (2012). ''Youth Studies: An Introduction''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Official Designation) ==
ကြဴနူ ပေါဲ ကောံသီ ပ္ဍဲ ဍုၚ် လိသ်ဗောန် တုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒုၚ် တဲ တၚ် ပတိုန် ဂလာန် ဂှ် ဗွဲမပြဟ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် 54/120:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၇ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၉၉၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် 54/120 ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် &quot;တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ&quot; ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၂ ဩဂုတ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၀ ရ。 ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ၚုဟ်မး သၟတ် ရ။

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၃ သာ် ရ-
* '''ပွမကလၚ် ရမ္သာၚ် သၟတ်:''' သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် အလဵုအသဳ ကေုာံ မၞိဟ် ဇၞော် တအ် ဂွံ ကလၚ် ကေတ် လညာတ်، ပၟိက် ကေုာံ ဇြဟတ် စိုတ် သၟတ် တအ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခက်အခုဲ:''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပြသၞာ မပ္တံကဵု ပရေၚ် အလုပ် ဟွံမွဲ (Youth unemployment)၊ ယဲ စိုတ် (Mental health) ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ပညာ ရ။
* '''ပွမပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ်:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ကောန်ဍုၚ်ကွာန် (Civic engagement) ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် ဍုၚ် ရ။

== ၄။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ သၟတ်ဂမၠိုၚ် (Challenges and Issues Facing Youth) ==
သၟတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကမၠောန် ဟွံမွဲ:''' လၟိဟ် သၟတ် ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် ဍေံ သၠုၚ် နူ လၟိဟ် မၞိဟ် ဇၞော် ၃ ဆ ပြၚ် ရ။ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မဍိုက်ပေၚ် ကု ပရေၚ် ပညာ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental Health):''' ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ဒး ပြိုၚ်ပကာန် သၠုၚ်، ပရေၚ် လပှ်ကျာ (Social media) ကေုာံ ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ဝါတ်ဂါတ် တုဲ၊ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ယဲ စိုတ် ဍောၚ်ၜိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲ စိုတ် ဂွိၚ် (Anxiety) ရ။
* '''ပရေၚ် ပၞာန် ကေုာံ ဘဲ အန္တရာယ်:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မၞုံ ကု ပၞာန် ဗီုကဵု ဍုၚ် ယေမေန်، သဳရိယျာ ကေုာံ ဍုၚ်ဗၟာ မ္ဂး၊ သၟတ် တအ် ဒး ထောအ် အာ အခေါၚ် ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ဒး ဒုၚ် ဘဲ အန္တရာယ် သကာတ်မြဟ် အိုတ် ရ။&lt;ref&gt;ILO. (2020). ''Global Employment Trends for Youth 2020''. International Labour Organization.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Role of Youth in SDGs) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သၟတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ {{ill|SDGs|en|Sustainable Development Goals}} ရ။
* '''SDG ၄ (ပရေၚ် ပညာ):''' သၟတ် တအ် ညးတအ် အာတ်မိက် ဒၟံၚ် ညံၚ် ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ် ပညာ မၞုံ ကု ၚုဟ်မး ကေုာံ ဍိုက်ပေၚ် သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''SDG ၈ (ကမၠောန် ခိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် စီးပွားရေး):''' သၟတ် မၞုံ ကု အစောမ် စရာဲ ကေုာံ နဲပညာ တၟိ ဍေံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ကမၠောန် တၟိ ကေုာံ ပတိုန် ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ်ဍုၚ် ရ။
* '''SDG ၁၃ (ပရေၚ် ရာသဳဥတု):''' ဂကောံ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် တဝ်စၞေဟ် သွက် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Action) ရ။ ဥပမာ - ဂကောံ Fridays for Future မစ တမ် နူ သၟတ် ဗြဴ ဂရဳတာ (Greta Thunberg) ရ။

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၇ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၇ || သၟတ် မဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် || သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ ပွမစဵုဒၞာ ပၞာန် ကေုာံ ပွမသြိုၚ် ပ္တန် ၜိုဟ်သြိုဟ်
|-
| ၂၀၁၈ || ဒၞာဲ ဗၠးဘဲ သွက် သၟတ် || သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဒၞာဲ မလုံခြုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ်၊ ပ္ဍဲ လပှ်ကျာ ကေုာံ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ်
|-
| ၂၀၁၉ || ပွမပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် ပညာ || သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် ပရေၚ် ပညာ ဂွံ ဍိုက်ပေၚ်၊ တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပါလုပ် ဂွံ သီုဖအိုတ်
|-
| ၂၀၂၀ || ပရေၚ် ပါလုပ် သၟတ် သွက် ဂၠးတိ || သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် သၟတ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် လပါ် ဒေသ ကေုာံ ဂၠးတိ
|-
| ၂၀၂၁ || ပွမပြံၚ်လှာဲ သၞောတ်ဝ် စၞစ || ကဏ္ဍ သၟတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ မတန်တဴ
|-
| ၂၀၂၂ || ပရေၚ် ညဳသၟဟ် အကြာ အာယုက်ဂမၠိုၚ် || ပွမဒက်ပ္တန် ဂၠးတိ မွဲ သွက် မၞိဟ် အလုံ ဇၟာပ် အာယုက် သီုဖအိုတ် (Intergenerational Solidarity)
|-
| ၂၀၂၃ || စောမ် စရာဲ သ္ၚေက် သွက် သၟတ် || ပွမကဵု ပညာ ကေုာံ အစောမ် စရာဲ မဆေၚ်ကဵု သဘာဝ (Green Skills) သွက် အနာဂတ်
|-
| ၂၀၂၄ || နဲပညာ ဒီဂျစ်တယ် သွက် ဇၞော်မောဝ် || ပွမစကာ နဲပညာ AI ကေုာံ Digital သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အခေါၚ်အရာ သၟတ်
|}

== ၇။ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သၟတ် (Education and Youth Rights) ==
ပရေၚ် ပညာ ဍေံ ဒှ် လွဟ် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက် သၟတ် တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ တုပ်သၟဟ် (Equitable Education):''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ် ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပညာ မဟွံမွဲ ကု ပရေၚ် ပါ် ခြာ လိၚ်၊ ဂကူ ကေုာံ ကဆံၚ် သြန် ရ။
* '''ဒၞာဲ ဗၠးဘဲ (Safe Spaces):''' သၟတ် တအ် ညးတအ် နွံ ပၟိက် ဒၞာဲ မဗၠးဘဲ နူ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပရေၚ် အကြမ်းဖက် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''အခေါၚ်အရာ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန်:''' အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဟီု ဂး ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဍုၚ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အခေါၚ်အရာ အဓိက သွက် သၟတ် တအ် ရ။

== ၈။ သၟတ် ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Youth and Climate Change) ==
သၟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဇီုကပိုက် နူ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change) ဂၠိုၚ် အိုတ် ရ။
* '''အစောမ် စရာဲ သ္ၚေက် (Green Skills):''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် အနာဂတ် မတန်တဴ မ္ဂး، သၟတ် တအ် သ္ဒး လ္ၚတ် ကေတ် နဲပညာ မပ္တံကဵု ဒြဟတ် တ္ၚဲ (Solar energy)၊ ပရေၚ် တဵုလွဳ မဟွံပလီု သဘာဝ ကေုာံ ပွမဖအောန် ဖျေဟ် စွဵုစွောံ ရ။
* '''ပရေၚ် ချဳဒရာၚ် (Activism):''' သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် တိတ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ကေုာံ ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် ကု အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပွမပတိတ် ဓါတ် ဂျိ ကာဗွန် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:International Youth Day logo.png | ရုပ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ (International Youth Day)
File:Youth climate strike.jpg | သၟတ် တအ် တိတ် ထ္ၜး ဆန္ဒ သွက် ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Strike)
File:UN Youth Envoy.jpg | သၟတ် တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပေါဲ ကောံသီ ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ ပတိုန် ဂလာန်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ သၟတ် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဒွက် (Concerts)၊ ပေါဲ ပြိုၚ် ပညာ ကေုာံ ပေါဲ ကောံသီ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး အစောမ် စရာဲ သၟတ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#YouthDay` ရ။
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန်:''' ဂကောံ သၟတ် မန် (Mon Youth) တအ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် ပေါဲ ဟီု တွံ၊ ပေါဲ သဳကၠဳ ပရူ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ ရ။ ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် သၟတ် မန် တအ် ဂွံ ဆက် မၚ်မဲ အာဲကၟာဲ ဂကူ ကေုာံ ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ ခေတ် တၟိ ညံၚ် ဂွံ ဍိုက်ပေၚ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် သၟတ် (Future Outlook and Youth Policies) ==
သွက် အနာဂတ် ဂၠးတိ ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ချူ ဇန် သၞောဝ် မထံက်ပၚ် သၟတ် ဍာံဍာံပြပြ ရ။
* '''ပရေၚ် သြန် ရိုဟ် (Investment):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး စုတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ပညာ، ကဏ္ဍ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် သွက် သၟတ် တအ် ရ။
* '''နဲပညာ တၟိ (Technological Empowerment):''' သွက်ဂွံ ပြိုၚ်ပကာန် ပ္ဍဲ ခေတ် AI ဏအ် မ္ဂး، သၟတ် တအ် သ္ဒး ကလိဂွံ အခေါၚ် လ္ၚတ် နဲပညာ တၟိ ကေုာံ အေန်တာနဲ ဗွဲမလောဲသွာ ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် လပါ် အုပ်ဓုပ် (Leadership Representation):''' အလဵုအသဳ သ္ဒး ကဵု အခေါၚ် ကု သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ လပါ် အုပ်ဓုပ် ဍုၚ် ကေုာံ ပါလဳမာန် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် အနာဂတ် ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။&lt;ref&gt;UNDESA. (2021). ''World Youth Report: Youth Social Entrepreneurship and the 2030 Agenda''.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး သၟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=International Youth Day - Youth Leading the World}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:သၟတ်|သၟတ်]] (Youth)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|သၞာံ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Youth Year}} (1985)
* {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Children's Day}} (Universal Children's Day)
* {{ill|ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု|en|Climate change}} (Climate change)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (1999). ''Resolution adopted by the General Assembly 54/120. Policies and programmes involving youth''. UN Documents.
* Furlong, A. (2012). ''Youth Studies: An Introduction''. Routledge. ISBN 978-0415548694.
* International Labour Organization (ILO). (2020). ''Global Employment Trends for Youth 2020: Technology and the future of jobs''.
* UNDESA. (2021). ''World Youth Report: Youth Social Entrepreneurship and the 2030 Agenda''. United Nations Department of Economic and Social Affairs.
* World Health Organization (WHO). (2021). ''Mental health of adolescents''. Fact sheets.
* Côté, J. E. (2014). ''Youth Studies: Fundamental Issues and Debates''. Palgrave Macmillan.
* Sukarieh, M., &amp; Tannock, S. (2014). ''Youth Rising?: The Politics of Youth in the Global Economy''. Routledge.
* United Nations Population Fund (UNFPA). (2019). ''My Body, My Life, My World: Rights and choices for all adolescents and youth''.
* UNICEF. (2022). ''Generation Unlimited: Empowering young people with skills and opportunities''.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Youth_Day International Youth Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ သၟတ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:သၟတ်]]
[[Category:ဂိတု ဩဂုတ်]]</text>
      <sha1>f5he8qpt0ferhz98anoguqb7jtma4m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10981</id>
    <revision>
      <id>54701</id>
      <timestamp>2026-05-09T06:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဩဂုတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ | type = အလုံ ဂၠးတိ, w...&quot;</comment>
      <origin>54701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25808" sha1="nnp1od8hlluj84q6axgjrse62y6xl9z" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဩဂုတ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Canal Hotel bombing memorial.jpg
| caption = တၟအ် စၟတ်သမ္တီ မသြိုင် ပ္တန် လဝ် သွက် ညး မဒး ဒုင် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ဟဝ်တေဝ် ကာနယ်
| official_name = World Humanitarian Day (WHD)
| observedby = ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင် သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၀၉
| date = ၁၉ ဩဂုတ်
| frequency = လၟေင် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|သကိုပ် သေဂျဳယဝ် ဗဳအဲရာ ဒဳ မေလ္လဝ်|en|Sérgio Vieira de Mello}}
}}

'''တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|World Humanitarian Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၉ ဂိတု [[ဩဂုတ်]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောင်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ကေတ် ဂုဏ်စရာဲ လတူ သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် (Humanitarian workers) တအ် ရ။ သၟာ ကမၠောန် တအ် ဝွံ ညးတအ် သၠး လဝ် လမျီု ကေုာံ အခိင် ညးတအ် သွက်ဂွံ ရီုဗင် ညး မဒး ဒုင် ဘဲ ပၞာန်၊ ဘဲ သဘာဝ ကေုာံ ဘဲ ကပ် ယဲ နာနာ သာ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင် က္တဵုဒှ် ဗုံး ခတိုဟ် မသကာတ်မြဟ် ပ္ဍဲ ဟဝ်တေဝ် ကာနယ် (Canal Hotel) ပ္ဍဲ ဍုင် {{ill|ဘာဂဒက်|en|Baghdad}}، ဍုင် {{ill|အဳရတ်|en|Iraq}} ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၃ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ်، သကိုပ် ကလုတ် ကုလသမဂ္ဂ မကော်စ {{ill|သကိုပ် သေဂျဳယဝ် ဗဳအဲရာ ဒဳ မေလ္လဝ်|en|Sérgio Vieira de Mello}} ကေုာံ ကောန် ကမၠောန် ၂၁ တၠ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုင် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ရ။ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ညးတအ် တုဲ، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် တ္ၚဲ ဏအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၈ ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2008). ''Resolution adopted by the General Assembly 63/139. World Humanitarian Day''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေင် ရီုဗင် မၞိဟ် ပ္ဍဲ အလံင် ဂၠးတိ ဍေံ နွံ ကု ဝင် မဇၞော်ကၠေင် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေင် ကရုဏာ ကောန်မၞိဟ်:''' စတမ် နူ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ တေံ၊ မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ဂစာန် ရီုဗင် ညး မဒး ဒုင် ဘဲ အန္တရာယ် လၟိုန် ရ။ ဂကောံ မပ္တံကဵု {{ill|မဟာမိတ် ကြက်ခြေနီ|en|International Red Cross and Red Crescent Movement}} (Red Cross) ညးတအ် စ ဒက်ပ္တန် လဝ် လဒက်ပ္တန် ရီုဗင် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉ ရ။
* '''တာလျိုင် ကုလသမဂ္ဂ:''' ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ အာ စိုပ် ဒတုဲ، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒှ် ကၠုင် ဂကောံ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ကဵု အရီုအဗင် စၞစ၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ဒၞာဲ မံင် သွက် ညး လဒဴ တအ် ရ။ 
* '''အန္တရာယ် ဇၞော် တိုန်:''' ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဝွံ၊ ပရေင် ပၞာန် ကေုာံ ပရေင် ပုန်တဝ်စၞေဟ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ဂၠိုင် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် တအ် ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ ကု ဘဲ အန္တရာယ် လမျီု ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။

== ၂။ ပရေင် က္တဵုဒှ် ဗုံး ခတိုဟ် ပ္ဍဲ ဟဝ်တေဝ် ကာနယ် (Canal Hotel Bombing) ==
တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင် က္တဵုဒှ် မအောန်စိုတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ကုလသမဂ္ဂ ရ။
* '''၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၀၃:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်، ကွဳစက် မစုတ် လဝ် ဗုံး ဇၞော် မွဲ ဍေံ ဇီု ကပိုက် လုပ် အာ ပ္ဍဲ ရိုင် ကုလသမဂ္ဂ မၞုံ ပ္ဍဲ ဟဝ်တေဝ် ကာနယ် (Canal Hotel) ပ္ဍဲ ဍုင် ဘာဂဒက် ရ။ 
* '''ပရေင် လီုလာ်:''' ဗုံး ဝွံ ဍေံ ခတိုဟ် အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် တုဲ ဍေံ ပလီု ပလာ် ထောအ် အဆောက်အအုံ ဂှ် ရ။ သၟာ ကမၠောန် ကုလသမဂ္ဂ ၂၂ တၠ ညးတအ် ဒး ဒုင် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် တုဲ မၞိဟ် ၁၅၀ ပြင် ညးတအ် ဒး သရ ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ။ 
* '''ပရေင် ပြံင်လှာဲ:''' ပရေင် က္တဵုဒှ် ဏအ် ဍေံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဗီုလဵု ကုလသမဂ္ဂ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေံ ညးတအ် ဟွံစွံ အဓိက လတူ ပရေင် ဂီုကၠီု သ္ၚိအောပ် ပုဟ်။ ဆဂး ကြဴနူ ဏအ် ညးတအ် သ္ဒး ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဝ် ဂီုကၠီု (Security protocols) မသကာတ်မြဟ် အိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Guterres, A. (2018). ''Remembering the Canal Hotel Bombing''. UN News Centre.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သကိုပ် သေဂျဳယဝ် ဗဳအဲရာ ဒဳ မေလ္လဝ် (Sérgio Vieira de Mello) ==
မၞိဟ် မပြာကတ် အိုတ် မဒး ဒုင် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ပရေင် ဗုံး ခတိုဟ် ဂှ် ဒှ် သကိုပ် သေဂျဳယဝ် ဗဳအဲရာ ဒဳ မေလ္လဝ် ရ။
* '''ဝင် ဘဝ:''' ညး ဝွံ ညး ဒှ် ကောန် ဍုင် ဘရာဇြဳ (Brazil) မွဲ ရ။ ညး ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ပွိုင် ၃၄ သၞာံ ပြင် ရ။ ညး ကေင် ကၠောန် လဝ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုင် မၞုံ ကု ပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဗင်္ဂလာဒေတ်၊ ဆူဒန်، ဆိုက်ပရပ်، ကေုာံ တီမော-လက်စ်တေ (East Timor) ရ။
* '''အစောမ် စရာဲ:''' ညး ဝွံ ညး ပြာကတ် ဟိုတ်နူ ညး နွံ ကု အစောမ် စရာဲ သွက်ဂွံ ဟီု ဇီု ပညဳပညပ် (Negotiation skills) ကု ဂကောံ ပၞာန် နာနာ သာ် ရ။ ညး ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ကုလသမဂ္ဂ ဂှ် သ္ဒး အာ ကြပ်ညောန် ကု ညးဍုင်ကွာန် ဍာံဍာံ ရ။
* '''တၚ် စၟတ်သမ္တီ:''' ဂကောံ မေလ္လဝ် (Sérgio Vieira de Mello Foundation) ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဂကောံ ဏအ် သွက်ဂွံ ဆက် ကၠောန် အာ ကမၠောန် ညး မသၠး လဝ် လမျီု ဂှ် ရ။

== ၄။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Establishment) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ သကိုပ် မေလ္လဝ် ကေုာံ သၟာ ကမၠောန် သီုဖအိုတ် မချိုတ် အာ ဂှ်، ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် လဝ် သၞောဝ် မွဲ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/63/L.49:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၈، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဍုင် သွဳဒေန် (Sweden) ညးတအ် ဒှ် ဍုင် မပတိုန် ထ္ၜး လဝ် အစဳအစန် ဏအ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
* '''ပရေင် ကၠောန် သဘင် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ စ ကၠောန် သဘင် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၀၉ ရ။

== ၅။ တင် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေင် ဆ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ သောဝ် ကလောအ် လၞီ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တင် ရန်တၟအ် မဇၞော်ကၠေင် ရ-
* '''ပွမထိုင်သး လမျီု:''' သွက်ဂွံ ကေတ် ဂုဏ်စရာဲ လတူ သၟာ ကမၠောန် မဒး ဒုင် ချိုတ် ကေုာံ မဒး သရ ပ္ဍဲ အခိင် ညးတအ် ရီုဗင် ညး တၞဟ် ရ။
* '''ပွမပတိုန် ပရေင် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ကု ညးဍုင်ကွာန် တအ် ပရူ ပရေင် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ ပရေင် မၞိဟ် (Humanitarian crisis) မက္တဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ រ။
* '''ပွမအာတ်မိက် ဂီုကၠီု:''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ဍုင် တအ် ညံင် ဂွံ မင်မဲ သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် အတိုင် သၞောဝ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Barnett, M. (2011). ''Empire of Humanity: A History of Humanitarianism''. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တင် စွံ အဓိက လၟေင် သၞာံ (Annual Themes and Campaigns) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ OCHA (UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs) ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ ကေုာံ ကမ်ပိန်း (Campaigns) အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၉ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme / Hashtag) !! တင် ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| ၂၀၁၉ || `#WomenHumanitarians` (ညးဗြဴ ရီုဗင် မၞိဟ်) || သွက်ဂွံ ထိုင်သး အစောမ် စရာဲ မၞိဟ် ဗြဴ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင် ရီုဗင် မၞိဟ်
|-
| ၂၀၂၀ || `#RealLifeHeroes` (သၟာ အာဇာနည် ဇေတ်တ်) || ကေတ် ဂုဏ်စရာဲ လတူ ညး မရီုဗင် လဝ် ပ္ဍဲ အခိင် ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉
|-
| ၂၀၂၁ || `#TheHumanRace` (ဂကူ ကောန်မၞိဟ်) || ပတိုန် ပရေင် စွံ သတိ လတူ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု မဇီုကပိုက် လတူ မၞိဟ် ဝါတ်ဂါတ်
|-
| ၂၀၂၂ || `#ItTakesAVillage` (ဒး စကာ ဒြဟတ် မွဲ ကွာန်) || ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ပရေင် ရီုဗင် ဂှ် ဍေံ ဒး ဒှ် ပရေင် ပံင်ကောံ နူ ဂကောံ မၞိဟ် သီုဖအိုတ်
|-
| ၂၀၂၃ || `#NoMatterWhat` (ဟွံရုဲ အကာဲအရာ မု က္တဵုဒှ်) || သစ္စာ သွက်ဂွံ ဆက် ရီုဗင် မၞိဟ် လၟိုန် ၜိုန်ရ နွံ ကု အန္တရာယ် ဇၞော် ကီု လေဝ်
|-
| ၂၀၂၄ || `#ActForHumanity` (ကၠောန် သွက် ကောန်မၞိဟ်) || အာတ်မိက် ညံင် ဂွံ ဒေါအ် ပရေင် တက် ၜုင် လတူ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ သၟာ ကမၠောန်
|}

== ၇။ အခက်အခုဲ ကေုာံ အန္တရာယ် သွက် သၟာ ကမၠောန် (Challenges and Risks) ==
ပရေင် ကၠောန် ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဍေံ ဒှ် ကမၠောန် မၞုံ ကု အန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။
* '''ဘဲ လမျီု (Lethal Attacks):''' စတမ် နူ သၞာံ ၂၀၀၃ တေံ၊ သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် မဂၠိုင် နူ ၅,၀၀၀ တၠ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုင် တက် ၜုင် ကေုာံ ဒး ဒုင် ဂစိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ရ။ ဒေသ မၞုံ ကု အန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ဆူဒန် သၠုင်ကျာ، အာဖဂါန်နစ္စတာန် ကေုာံ ဆီးရီးယား ရ။
* '''ပွမရပ် ထိင် လဝ် (Kidnapping):''' ဂကောံ သပုန် ကေုာံ ဂကောံ ပၞာန် လ္ၚဵု တအ် ညးတအ် ရပ် ထိင် လဝ် သၟာ ကမၠောန် တအ် သွက်ဂွံ အာတ် သြန် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် အလဵုအသဳ ရ။
* '''ပွမကၟာတ် လဒဵု ဂၠံင် (Access Denial):''' အလဵုအသဳ လ္ၚဵု တအ် ညးတအ် ကၟာတ် လဒဵု လဝ် ဂၠံင် တုဲ ညးတအ် ဟွံကဵု အခေါင် ကု ဂကောံ ရီုဗင် တအ် သွက်ဂွံ လုပ် ကဵု စၞစ ကု ညးဍုင်ကွာန် မဒး ဒုင် ဘဲ ပၞာန် ရ။

== ၈။ သၞောဝ် ပရေင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (International Humanitarian Law - IHL) ==
သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ညးတအ် ဂွံ ဒုင် စဵုဒၞာ လဝ် နကဵု သၞောဝ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။
* '''ကောန်ဗေန်ရှင်း ဂျီနီဗာ (Geneva Conventions):''' သၞောဝ် ဏအ် ဍေံ ဖျေဟ် လဝ် အမိင် ညံင် ဒပ် ပၞာန် သီုဖအိုတ် ဂွံ မင်မဲ ကေုာံ ဟွံဂွံ တက် ၜုင် လတူ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ၊ ရိုင်ဂဥုဲ، ကေုာံ သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ရ။ 
* '''လက်သဏ် ဒစဵုဒစး သၞောဝ် (War Crimes):''' ယဝ်ရ ဒပ် ပၞာန် မွဲမွဲ ညးတအ် တက် ၜုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂစိုတ် သၟာ ကမၠောန် ကုလသမဂ္ဂ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟာ ကမၠောန် ကြက်ခြေနီ မ္ဂး، ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒုဟ် ရာဇာဝတ် ပၞာန် (War Crime) မဇၞော်ကၠေင် မွဲ ရ။&lt;ref&gt;ICRC. (2014). ''International Humanitarian Law: A Comprehensive Introduction''. International Committee of the Red Cross.&lt;/ref&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘင် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global Observances and Local Context) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၉ ဩဂုတ် ဝွံ၊ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘင် နကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် ရ။
* '''သဘင် ကုလသမဂ္ဂ (UN Headquarters):''' ပ္ဍဲ ရိုင် ကုလသမဂ္ဂ ဇၞော် ပ္ဍဲ ဍုင် နေယျူယံက် (New York) ကေုာံ ဂျီနီဗာ (Geneva)، ညးတအ် ကၠောန် သဘင် စွံ ပ္ကဴ သွက်ဂွံ ကေတ် ဂုဏ်စရာဲ လတူ သၟာ ကမၠောန် မချိုတ် အာ ရ။ သကိုပ် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ညး ကဵု တွဟ် လိက် အဓိက မွဲ ရ။
* '''ကမ်ပိန်း လတူ လပှ်ကျာ (Digital Campaigns):''' OCHA ကေုာံ NGO တအ် ညးတအ် ပတိုန် ရုပ် ဗဳဒဳယဝ် ကေုာံ လိက် လတူ Facebook, X (Twitter) ကေုာံ Instagram သွက်ဂွံ လဴ ပရူ ဘဝ သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် တအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ဒေသ မန်:''' ၜိုန်ရ မန် ပိုဲ ဟွံမွဲ ကု ဍုင် အလဵု ဇကု ကီု လေဝ်، ဂကောံ မန် မရီုဗင် မၞိဟ် ဗီုကဵု ਗကောံ ရီုဗင် ညး လဒဴ မန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ရီုဗင် ညး မဒး ဒုင် ဘဲ ပၞာန် လၟိုန် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက် ပိုဲ ဂွံ ထိုင်သး ကေုာံ ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ကု ဂကောံ ရီုဗင် မန် တအ် ကီု ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Canal Hotel bombing memorial.jpg | တၟအ် စၟတ်သမ္တီ မသြိုင် ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ ရိုင် ကုလသမဂ္ဂ (ဂျီနီဗာ)
File:Sergio Vieira de Mello.jpg | သကိုပ် သေဂျဳယဝ် ဗဳအဲရာ ဒဳ မေလ္လဝ် (Sérgio Vieira de Mello)
File:Humanitarian aid delivery in Syria.jpg | ပရေင် ပလံင် စၞစ ကု ညးဍုင်ကွာန် မဒး ဒုင် ဘဲ ပၞာန် (Humanitarian Aid)
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင် ထံက်ပင် (Future Outlook and How to Support) ==
ပရေင် ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ နွံ ပၟိက် ဒၟံင် အရီုအဗင် နူ ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပရေင် သြန် ထံက်ပင် (Funding Gap):''' ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်، လၟိဟ် မၞိဟ် မနွံ ပၟိက် အရီုအဗင် ဍေံ ဂၠိုင် တိုန် ဗွဲမလောန် ဆဂး သြန် ထံက်ပင် နူ ဍုင် ဇၞော် တအ် ဍေံ အောန် စှ်ေ အာ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ မဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် OCHA ရ။
* '''ဗီုလဵု ဂွံ ပါလုပ် ရီုဗင်:''' ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ညးတအ် မာန် ပါလုပ် ရီုဗင် နကဵု ပွမကဵု ဒါန် သြန် ကု ဂကောံ NGO မပ္တံကဵု ကြက်ခြေနီ، UNICEF، ဟွံသေင်မ္ဂး MSF ရ။ တုဲပၠန် ညးတအ် မာန် ပါ်ပရအ် တင်ဂၞင် (Share) လတူ လပှ်ကျာ သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေင် တီ ကၠိုဟ် ကု ညး တၞဟ် လေဝ် ဂွံ ရ။&lt;ref&gt;OCHA. (2023). ''Global Humanitarian Overview 2023''. United Nations.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ပရူ ဝင် ကေုာံ ၚုဟ်မး သၟာ ကမၠောန် ရီုဗင် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN World Humanitarian Day - #NoMatterWhat}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ရိုင် OCHA|en|United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs}} (OCHA)
* [[သကိုပ် မေလ္လဝ်]] (Sérgio Vieira de Mello)
* {{ill|မဟာမိတ် ကြက်ခြေနီ|en|International Red Cross and Red Crescent Movement}} (Red Cross)
* [[တ္ၚဲ ညး လဒဴ အလုံ ဂၠးတိ]] (World Refugee Day)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2008). ''Resolution adopted by the General Assembly 63/139. World Humanitarian Day''. UN Documents.
* Guterres, A. (2018). ''Remembering the Canal Hotel Bombing''. UN News Centre.
* Barnett, M. (2011). ''Empire of Humanity: A History of Humanitarianism''. Cornell University Press. ISBN 978-0801447136.
* ICRC. (2014). ''International Humanitarian Law: A Comprehensive Introduction''. International Committee of the Red Cross.
* OCHA. (2023). ''Global Humanitarian Overview 2023''. United Nations.
* Power, S. (2008). ''Chasing the Flame: Sergio Vieira de Mello and the Fight to Save the World''. Penguin Press. ISBN 978-1594201288.
* Terry, F. (2002). ''Condemned to Repeat? The Paradox of Humanitarian Action''. Cornell University Press.
* MacFarlane, S. N., &amp; Weiss, T. G. (2000). ''The United Nations, regional organizations and human security''. Routledge.
* Stoddard, A., Harmer, A., &amp; Haver, K. (2006). ''Providing aid in insecure environments: trends in policy and operations''. Humanitarian Policy Group.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/World_Humanitarian_Day World Humanitarian Day]. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ရီုဗင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ဂိတု ဩဂုတ်]]
[[Category:ပရေင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:သၞာံ ၂၀၀၉]]</text>
      <sha1>nnp1od8hlluj84q6axgjrse62y6xl9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10982</id>
    <revision>
      <id>54702</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ အံက်တဝ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ |...&quot;</comment>
      <origin>54702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28867" sha1="gmq2b6d8dz37awysa6y9jf5ytjzgj2r" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၁ အံက်တဝ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = International Day of the Girl Child logo.svg
| caption = သင်္ကေတ တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ
| official_name = International Day of the Girl Child
| nickname = တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ (Day of Girls)
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၂၀၁၂
| date = ၁၁ အံက်တဝ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (၈ မာတ်), {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Children's Day}} (၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ)
}}

'''တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of the Girl Child}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၁ ဂိတု [[အံက်တဝ်ဗါ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၂၀၁၁ နကဵု တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (A/RES/66/170) ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် လဝ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၂ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ဗြဴဂမၠိုၚ် (Girls' rights) ကေုာံ အခက်အခုဲ မတၞဟ်ခြာ သာ် မဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ် ဟွံမွဲ (Gender inequality)၊ ပွမသၞက်ကရောဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ် (Child marriage)၊ ကေုာံ ပွမကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ်အရာ ပရေၚ် ပညာ တအ် ဍေံ ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော် အိုတ် မက္တဵုဒှ် လတူ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂကောံ မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညံၚ် ညးတအ် ဂွံ တန်တဴ နကဵု ပရေၚ် မိပ်သၠောၚ် ကေုာံ ဘဝ မဍိုက်ပေၚ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2011). ''Resolution adopted by the General Assembly 66/170. International Day of the Girl Child''. UN Documents.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် ဂစာန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဝွံ ဍေံ စ ကၠုၚ် နူကဵု ပရေၚ် ကမၠောန် ဂကောံ အလဵုအသဳ ဟွံသေၚ် (NGO) မွဲ ရ။
* '''ဂကောံ ပလာန် အေန်တာနေရှေန်နယ် (Plan International):''' ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူကဵု ပရေၚ် လှုပ်ရှားမှု မၞုံ ယၟု &quot;ဟိုတ်နူ အဲ ဒှ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ&quot; (Because I Am a Girl) မကၠောန် ဗဒှ် လဝ် နကဵု ဂကောံ {{ill|ပလာန် အေန်တာနေရှေန်နယ်|en|Plan International}} ရ။ ဂကောံ ဏအ် ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ ဂၠိုၚ် နူ ကောန်ၚာ် တြုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ ဂၠးတိ:''' ဂကောံ ပလာန် ညးတအ် အာတ်မိက် အလဵုအသဳ ဍုၚ် ကနေဒါ (Canada) ညံၚ် ဂွံ ထံက်ပၚ် အစဳအစန် ဏအ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ရ။ ရုၚ် ကလုတ် ဍုၚ် ကနေဒါ ပ္ဍဲ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပတိုန် ထ္ၜး ပရူ ဏအ် ကု အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် သွက်ဂွံ အာတ် အခေါၚ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ တၟေၚ် မွဲ ရ။&lt;ref&gt;Plan International. (2012). ''The State of the World's Girls 2012: Learning for Life''. Plan International Report.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Declaration) ==
အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် ကေုာံ ဒုၚ် တဲ တၚ် ပတိုန် ထ္ၜး ဝွံ ဗွဲမလျဟ်ပြဟ် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် A/RES/66/170:''' ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၉ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၂၀၁၁၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ဖျေဟ် အမိၚ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဂၞန် ၆၆/၁၇၀ (Resolution 66/170) ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဝွံ ဍေံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ၁၁ အံက်တဝ်ဗါ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ဂှ် နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ&quot; ရ။
* '''ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ စ ကၠောန် သဘၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၂ ရ။ ပရူပရာ အဓိက သွက် သၞာံ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် &quot;ပွမပလီု ပလာ် ပွမသၞက်ကရောဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ်&quot; (Ending Child Marriage) ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တအ် ညးတအ် ပါလုပ် ကၠောန် သဘၚ် ဏအ် နကဵု စိုတ် ထတ် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref&gt;UN Women. (2012). ''International Day of the Girl Child: Ending Child Marriage''. United Nations.&lt;/ref&gt;

== ၃။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ မိပ်သၠောၚ် မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ် မၞိဟ် ရ-
* '''ပွမထံက်ပၚ် အခေါၚ်အရာ (Empowerment):''' သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကေုာံ သတ္တိ ကု ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညံၚ် ညးတအ် ဂွံ ဂံၚ် ဟီု အရေဝ်၊ ဂံၚ် ကေတ် တာလျိုၚ် ကေုာံ ဂံၚ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် ဘဝ ညးတအ် အလဵု ဇကု ညးတအ် ရ။
* '''ပွမဖအောန် ပရေၚ် ပါ် ခြာ (Eliminating Discrimination):''' သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ ပရေၚ် ပါ် ခြာ လိၚ် (Gender bias) မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန်၊ ပ္ဍဲ ဘာ ကေုာံ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် ရ။
* '''ပွမဒုၚ် လျိုၚ် (Accountability):''' သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ မၞိဟ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ဒုၚ် လျိုၚ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ နကဵု သၞောဝ် ဍာံဍာံပြပြ ရ။

== ၄။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ အဓိကဂမၠိုၚ် (Key Issues and Challenges) ==
ကောန်ၚာ် ဗြဴ မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဒး ဆဵု ဂဗ ပြသၞာ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။
* '''ပွမသၞက်ကရောဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ် (Child Marriage):''' အတိုၚ် စရၚ် ကုလသမဂ္ဂ မ္ဂး၊ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ၁၂ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် သၞက်ကရောဲ ကိုပ်ကၠာ အာယုက် ၁၈ သၞာံ ဏီ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ညးတအ် ဂွံ ဒး တိတ် နူ ဘာ ကေုာံ ဒး ဒုၚ် ဘဲ အန္တရာယ် ပရေၚ် ထတ်ယုက် (Pregnancy complications) ရ။
* '''ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကေုာံ လက်သဏ် ပရေၚ် လိၚ် (Gender-Based Violence):''' ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ဘဲ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ကေုာံ ဒး ဒုၚ် ဍဵု ဍိုက် ပရေၚ် လိၚ် (Sexual abuse) ရ။ လက်သဏ် ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဏအ် ဍေံ ဇီုကပိုက် လတူ စိုတ် ဓါတ် ညးတအ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။
* '''ကမၠောန် ဍိုက် (Child Labour):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဝါတ်ဂါတ် တအ်၊ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဒး ကၠောန် ကမၠောန် သ္ၚိ (Domestic work) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒး ကၠောန် ကမၠောန် ဂၠာဲ သြန် ကိုပ်ကၠာ အာယုက် မစိုပ် ရ။&lt;ref&gt;UNICEF. (2021). ''Child Marriage: Latest Trends and Future Prospects''. UNICEF Data.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ (Education and the Girl Child) ==
ပရေၚ် ပညာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် လွဟ် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဘဝ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ရ။
* '''ပရေၚ် တိတ် နူ ဘာ:''' ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ်၊ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ၁၃၀ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ အာ ဘာ (Out of school) ရ။ ဟိုတ် အဓိက ဂှ် ဍေံ ကၠုၚ် နူ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ပၞာန် ကေုာံ လညာတ် ယေန်သၞာၚ် မစွံ ၚုဟ်မး လတူ ကောန်ၚာ် တြုံ ဂၠိုၚ် နူ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ရ။
* '''ဖဵု ပရဲ ပရေၚ် ပညာ:''' သုတေသန ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် ဗြဴ မကလိဂွံ ပညာ တန် လဒေါဝ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တန် သၠုၚ် ညးတအ် ညးတအ် နွံ ကု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သြန် ဂၠိုၚ်၊ ညးတအ် သၞက်ကရောဲ လဇုဲ ကေုာံ ညးတအ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကောန် ညးတအ် ဂွံ ခိုဟ် နူ မၞိဟ် ဟွံလေပ် လိက် တအ် ရ။
* '''STEM ပညာ:''' လၟုဟ် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဖအောဝ် ဍိုက် ဒၟံၚ် ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ သိပ္ပံ၊ နဲပညာ၊ အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ သင်္ချာ (STEM fields) ဂၠိုၚ် တိုန် ညံၚ် ဂွံ တုပ်သၟဟ် ကု ကောန်ၚာ် တြုံ ရ။&lt;ref&gt;World Bank. (2018). ''Missed Opportunities: The High Cost of Not Educating Girls''. World Bank Group.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ စၞစ (Health and Nutrition) ==
ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက် ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ မွဲ ရ။
* '''စၞစ ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်:''' ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် မဝါတ်ဂါတ် လ္ၚဵု တအ်၊ မိမ ညးတအ် ကဵု စၞ ခိုဟ် ကု ကောန်ၚာ် တြုံ ဂၠိုၚ် နူ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂွံ က္တဵုဒှ် ယဲ စၞ ဟွံလုံလုံ (Malnutrition) ရ။
* '''ပရေၚ် ထတ်ယုက် ဥတု လေဝ် (Menstrual Hygiene):''' ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ ပသိုန် (Sanitary pads) ကေုာံ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဥတု လေဝ် ရ။ ဟိုတ် ဏအ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ညးတအ် ဒး ဇူ ဘာ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဂှ် ရ။
* '''ပွမကုတ် အၚ်္ဂဇာတ် (FGM):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် အာဖရိက ကေုာံ အာရှ လ္ၚဵု တအ်၊ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဒး ဒုၚ် ကုတ် ပလီု အၚ်္ဂဇာတ် (Female Genital Mutilation - FGM) ဟိုတ်နူ လညာတ် ယေန်သၞာၚ် တြေံ ရ။ ဂကောံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် ဂစာန် ပလီု ပလာ် ဒၟံၚ် အခိုက်အလိုက် အန္တရာယ် ဏအ် လၟိုန် ရ။

== ၇။ သၞောတ်ဝ် သၞောဝ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ (Legal Frameworks and Rights) ==
ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောဝ် နာနာ သာ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ရ။
* '''CRC:''' ပရေၚ် လိက်ကသုက် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် (Convention on the Rights of the Child) ဍေံ တွံ ၚံက် လဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် (တြုံ/ဗြဴ) ညးတအ် နွံ ကု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ် လမျီု၊ အခေါၚ် ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ အခေါၚ် ဂွံ ဒး ဒုၚ် စဵုဒၞာ နူ ဘဲ အန္တရာယ် ရ။
* '''CEDAW:''' ပရေၚ် လိက်ကသုက် ပွမဖအောန် ပရေၚ် ပါ် ခြာ လတူ ညးဗြဴ (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) ဍေံ အာတ်မိက် အလဵုအသဳ တအ် ညံၚ် ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ သၞောဝ် ဍုၚ် မဍဵု ဍိုက် လတူ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ကေုာံ ညးဗြဴ တအ် ရ။ ၜိုန်ရ သၞောဝ် တအ် ဏအ် နွံ ကီု လေဝ်، ပရေၚ် ဓမံက် ရုပ် ရဴ ပ္ဍဲ ဍုၚ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ ဍိုန်လျ ဒၟံၚ် ဏီ ရ။&lt;ref&gt;OHCHR. (1989). ''Convention on the Rights of the Child''. United Nations Human Rights.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ဂှ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၂ - ၂၀၂၃)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၂ || ပွမပလီု ပလာ် ပွမသၞက်ကရောဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ် || သွက်ဂွံ ဒေါအ် ပွမသၞက်ကရောဲ ကိုပ်ကၠာ အာယုက် ၁၈ သၞာံ
|-
| ၂၀၁၃ || ပွမဖန်ဗဒှ် တၟိ သွက် ပရေၚ် ပညာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ || ထံက်ပၚ် နဲကဲ တၟိ တၟိ သွက်ဂွံ ဗတောန် လိက်
|-
| ၂၀၁၆ || တိုၚ်ပ္ကဴ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဒှ် တိုၚ်ပ္ကဴ ဂၠးတိ || သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်ဂၞၚ် (Data) မဆေၚ်ကဵု ကောန်ၚာ် ဗြဴ 
|-
| ၂၀၁၈ || ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ညး (With Her) || ကဵု ဒြဟတ် ကမၠောန် ကေုာံ စရာဲ လွပ် သွက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ
|-
| ၂၀၂၀ || ရမ္သာၚ် အဲ၊ အနာဂတ် တုပ်သၟဟ် ပိုဲ || ဖအောဝ် ဍိုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် အုပ်ဓုပ် (Leadership)
|-
| ၂၀၂၁ || တၞောဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်၊ တၞောဝ် ပိုဲ (Digital Generation) || ပွမတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ နဲပညာ ကေုာံ အေန်တာနဲ 
|-
| ၂၀၂၂ || အခိၚ် ပိုဲ ဂှ် လၟုဟ် - အခေါၚ် ပိုဲ၊ အနာဂတ် ပိုဲ || ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ညံၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဂွံ အာတ်မိက် အခေါၚ်
|-
| ၂၀၂၃ || ဖျေဟ် ဓန လတူ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ || ပွမထံက်ပၚ် သြန် သွက် ပရေၚ် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ် မိပ်သၠောၚ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ
|}

== ၉။ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Events) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု အစဳအစန် နာနာ သာ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပျး ဍာ် မၚ်္ဂလ သာ်ပ္ကဴ (Pink Lightings):''' အဆောက်အအုံ ပြာကတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဗီုကဵု တာဝါ အဳဖေဝ် (Eiffel Tower) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပိရမစ် (Pyramids) တအ် ညးတအ် ပျး လျး ဍာ် မၚ်္ဂလာ ပန်းရောင် (Pink color) ပ္ဍဲ ဗတမ် ၁၁ အံက်တဝ်ဗါ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး သင်္ချာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ ရ။
* '''ပွမကေတ် တာလျိုၚ် (Girls Takeover):''' ဂကောံ ပလာန် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် &quot;Girls Takeover&quot; ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်، ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ လုပ် ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် သမ္မတ، ဝန်ဇၞော်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညး အုပ်ဓုပ် ကမ္မဏဳ (CEO) ပွိုၚ် မွဲ တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး အစောမ် စရာဲ ညးတအ် ရ။
* '''ပရေၚ် လှုပ်ရှားမှု လတူ လပှ်ကျာ:''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် စကာ Hasthag ဗီုကဵု `#DayOfTheGirl` ကေုာံ `#GirlForce` လတူ Facebook, X (Twitter) တအ် သွက်ဂွံ ပါ်ပရအ် ပရူ ဏအ် ရ။&lt;ref&gt;Plan International. (2020). ''Girls Takeover: Empowering the Next Generation of Leaders''.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:International Day of the Girl Child logo.svg | ရုပ် သင်္ကေတ တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ
File:Girl reading a book in school.jpg | ကောန်ၚာ် ဗြဴ မွဲ ညး မဗှ် လိက် ပ္ဍဲ ဘာ (သင်္ကေတ ပရေၚ် ပညာ)
File:Child marriage awareness campaign.jpg | ပရေၚ် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒေါအ် ပလာ် ပွမသၞက်ကရောဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ်
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Future Outlook and Sustainable Development) ==
အနာဂတ် ကောန်ၚာ် ဗြဴ ဂှ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု အနာဂတ် ဂၠးတိ ရ။
* '''SDG ၅ (ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် လိၚ်):''' တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development Goals - SDGs) ဂၞန် ၅ ဂှ် ဍေံ အာတ်မိက် လဝ် ညံၚ် ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် အကြာ လိၚ် တြုံ ကဵု ဗြဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၃၀ ရ။ ယဝ်ရ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် ဍိုက်ပေၚ် မ္ဂး، တၚ် ရန်တၟအ် ဏအ် ဍေံ ဟွံမာန် အံၚ်ဇၞး ပုဟ်။
* '''ပရေၚ် ဖျေဟ် ဓန (Investment):''' ဘဏ် ဂၠးတိ (World Bank) ညးတအ် ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ အလဵုအသဳ တအ် ဖျေဟ် ဓန သြန် လတူ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကောန်ၚာ် ဗြဴ မ္ဂး، ဍေံ သ္ဂောအ် ပတိုန် ကဵု ပရေၚ် စီးပွားရေး ဍုၚ် ဂှ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် မာန် ရ (The Girl Effect) ရ။ 
* '''အနာဂတ် (Future):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် မွဲ ဂှ်، ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် (တြုံ ကီု၊ ဗြဴ ကီု) ညးတအ် သ္ဒး ပံၚ်ကောံ တုဲ ဒး တဝ်စၞေဟ် သွက် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN DESA.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဗြဴ တအ် ဟီု လဴ ပရူ အခေါၚ်အရာ ကေုာံ အစောမ် စရာဲ ညးတအ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=UN International Day of the Girl Child - Empowering Girls}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ကောန်ၚာ်|ကောန်ၚာ်]] (Child)
* [[wikt:mnw:မၞိဟ်ဗြဴ|မၞိဟ်ဗြဴ]] (Woman)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|တ္ၚဲ မၞိဟ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ|en|International Women's Day}} (International Women's Day)
* {{ill|တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Children's Day}} (Universal Children's Day)
* {{ill|ပွမသၞက်ကရောဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ်|en|Child marriage}} (Child Marriage)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (2011). ''Resolution adopted by the General Assembly 66/170. International Day of the Girl Child''. UN Documents.
* Plan International. (2012). ''The State of the World's Girls 2012: Learning for Life''. Plan International Report.
* UN Women. (2012). ''International Day of the Girl Child: Ending Child Marriage''. United Nations.
* UNICEF. (2021). ''Child Marriage: Latest Trends and Future Prospects''. UNICEF Data &amp; Analytics.
* World Bank. (2018). ''Missed Opportunities: The High Cost of Not Educating Girls''. World Bank Group.
* OHCHR. (1989). ''Convention on the Rights of the Child''. United Nations Human Rights.
* Plan International. (2020). ''Girls Takeover: Empowering the Next Generation of Leaders''.
* United Nations. (2015). ''Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development''. UN DESA.
* UNESCO. (2020). ''A New Generation: 25 Years of Efforts for Gender Equality in Education''. Global Education Monitoring Report.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_the_Girl_Child International Day of the Girl Child]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ကောန်ၚာ် ဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ကောန်ၚာ်]]
[[Category:အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ]]</text>
      <sha1>gmq2b6d8dz37awysa6y9jf5ytjzgj2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10983</id>
    <revision>
      <id>54703</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဟွံစကာ ပကီုပရာပ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ | type = အ...&quot;</comment>
      <origin>54703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24824" sha1="qoqj8dkmfkxa3in1zppdw810o6d8soz" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဟွံစကာ ပကီုပရာပ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Dove of peace.svg
| caption = ရုပ် ကိုန် င္ၚေက် (Dove) မဒှ် သင်္ကေတ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ
| official_name = International Day of Peace
| nickname = World Peace Day
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဂကောံ ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်
| begins = ၁၉၈၁
| date = ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Day}}၊ {{ill|တ္ၚဲ ဟွံစကာ ပကီုပရာပ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Non-Violence}}
}}

'''တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ''' ({{lang-en|International Day of Peace}} ဟွံသေၚ်မ္ဂး World Peace Day) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၁ ဂိတု {{ill|သေပ်တေမ်ဗါ|en|September}} ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကေုာံ ဖအောဝ် ဍိုက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် အကြာ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ ဂကူဂမၠိုၚ် ကေုာံ ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ် ဒေါအ် ပၞာန် (Ceasefire) ကေုာံ ပရေၚ် ဟွံစကာ ပကီုပရာပ် (Non-violence) ပွိုၚ် ၂၄ နာဍဳ လတူ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1981). ''Resolution 36/67: International Day of Peace''. UN General Assembly.&lt;/ref&gt;

ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၂ ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ، သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညး တက် ခၞံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace Bell) မၞုံ ပ္ဍဲ ရုၚ် ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ဍုၚ် နေဝ်ယံက် ရ။ တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်၊ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ မခိုဟ် အကြာ ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ သၞောတ်ဝ် မၚ်မဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက် ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development) ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။&lt;ref&gt;Cortright, D. (2008). ''Peace: A History of Movements and Ideas''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ အာ စိုပ် ဒတုဲ ရ။
* '''ပရေၚ် က္တဵုဒှ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၁၊ ဍုၚ် ကောသတာ ရဳကာ (Costa Rica) ကေုာံ ဍုၚ် အၚ်္ဂလာန် (United Kingdom) တအ် ညးတအ် ပတိုန် ထ္ၜး လဝ် အစဳအစန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် မွဲ ရ။ ညးတအ် မိက်ဂွံ ကလိဂွံ တ္ၚဲ မွဲ မကဵု အခေါၚ် ကု ကောန်မၞိဟ် တအ် သွက်ဂွံ ဗ္စာရဏာ ပရူ ၚုဟ်မး ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''စၟတ် တ္ၚဲ ကိုပ်ကၠာ:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ، ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ အၚ်္ဂါ မရနုက်ကဵု ၃ ပ္ဍဲ ဂိတု သေပ်တေမ်ဗါ နဒဒှ် တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ တုပ် သၟဟ် ကု တ္ၚဲ ပံက် သဘၚ် ကောံသီ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် (UN General Assembly opening session) ရ။&lt;ref&gt;Galtung, J. (1996). ''Peace by Peaceful Means: Peace and Conflict, Development and Civilization''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (Establishment by the United Nations) ==
ကြဴနူ သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ်، ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပလေဝ် ပြံၚ် လဝ် စၟတ် တ္ၚဲ ဏအ် ညံၚ် ဂွံ တန်တဴ ခိုၚ်ကၠိုက် ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၅၅/၂၈၂ (Resolution 55/282):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် တၟိ မွဲ ရ။ ညးတအ် သၠာဲ ထောအ် စၟတ် တ္ၚဲ ဂှ် ကဵု စိုပ် ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
* '''ပရေၚ် ဒေါအ် ပၞာန်:''' တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် တၟိ ဝွံ ဍေံ ထပ် စုတ် လဝ် အမိၚ် သွက်ဂွံ ဒေါအ် ပၞာန် ကေုာံ ဟွံစကာ ပကီုပရာပ် ပွိုၚ် ၂၄ နာဍဳ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဝွံ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဇိုၚ်ဂၠံၚ် အဓိက သွက်ဂွံ ကဵု အရီုအဗၚ် ပရေၚ် ကောန်မၞိဟ် (Humanitarian aid) ပ္ဍဲ ဒေသ မၞုံ ကု ပၞာန် ရ။

== ၃။ ခၞံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကုလသမဂ္ဂ (The UN Peace Bell) ==
သင်္ကေတ မပြာကတ် အိုတ် သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် &quot;ခၞံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်&quot; မၞုံ ပ္ဍဲ ရုၚ် ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ဍုၚ် နေဝ်ယံက် ရ။
* '''ပရေၚ် ကဵု ဒါန်:''' ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဂျပါန် (UN Association of Japan) ညးတအ် ကဵု လဝ် ဒါန် ခၞံၚ် ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၄ ရ။ ခၞံၚ် ဏအ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ပွမပၠောတ် ဍာ် သြန် ဓမ္မတာ (Coins) မကလိဂွံ နူ ကောန်ၚာ် တအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ၆၀ ပြၚ် ရ။
* '''လိက် စၟတ်:''' ပ္ဍဲ လတူ ခၞံၚ် ဂှ်، ညးတအ် ချူ ဇန် လဝ် လိက် စၟတ် &quot;Long live absolute world peace&quot; (ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးတိ ဍာံပြ မတန်တဴ လအ်လ) ရ။
* '''ပွမတက် ခၞံၚ်:''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ်، သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညး တက် ခၞံၚ် ဝွံ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ ရ။&lt;ref&gt;Boulding, E. (2000). ''Cultures of Peace: The Hidden Side of History''. Syracuse University Press.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ပရေၚ် ဒေါအ် ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ် ဟွံစကာ ပကီုပရာပ် (Global Ceasefire and Non-Violence) ==
တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပွမဖန် ညံၚ် သေနာတ် တအ် ဂွံ ညိၚ် အာ ပွိုၚ် ၂၄ နာဍဳ ရ။
* '''ပရေၚ် လွဳ ယဲ ကေုာံ စၞစ:''' ပ္ဍဲ အခိၚ် ဒေါအ် ပၞာန် ဝွံ၊ ဂကောံ ပရေၚ် ကောန်မၞိဟ် ဗီုကဵု UN ကေုာံ ကြက်ခြေနီ (Red Cross) တအ် ညးတအ် ကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ လုပ် အာ ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန် တုဲ ကဵု စၞစ၊ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ဂဥုဲ စဵုဒၞာ ယဲ ကု ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကမၠောန် အံၚ်ဇၞး:''' ကိုပ်ကၠာ တေံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် အာဖဂါန်နစ္စတာန် ကေုာံ ဆီးရီးယား، ဒပ် ပၞာန် တအ် ညးတအ် ဒေါအ် လဝ် ပၞာန် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် တုဲ ဍေံ ရီုဗၚ် ကဵု ကောန်ၚာ် ကိုဋ် ပြၚ် ဂွံ ကလိဂွံ ဂဥုဲ စဵုဒၞာ ယဲ ရ။

== ၅။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၈ || အခေါၚ်အရာ သွက် ၜိုဟ်သြိုဟ် || သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ သၞာံ ၇၀ ဍိုက်ပေၚ် သွက် လိက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဂၠးတိ
|-
| ၂၀၁၉ || ပရေၚ် ရာသဳဥတု သွက် ၜိုဟ်သြိုဟ် || ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဍေံ ဇီုကပိုက် လတူ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်
|-
| ၂၀၂၀ || ဒက်ပ္တန် ၜိုဟ်သြိုဟ် မွဲ စွံ || သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ နကဵု ပရေၚ် ညဳသၟဟ်
|-
| ၂၀၂၁ || ကလေၚ် ဖန်ဗဒှ် ခိုဟ် တိုန် || သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ တန်တဴ ကြဴနူ ကပ် ယဲ
|-
| ၂၀၂၂ || ဖအိုတ် ပရေၚ် ပါ် ခြာ ဂကူ၊ ဒက်ပ္တန် ၜိုဟ်သြိုဟ် || သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ် ခြာ ဂကူ (Racism)
|-
| ၂၀၂၃ || ကမၠောန် သွက် ၜိုဟ်သြိုဟ် || ဖအောဝ် ဍိုက် သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs)
|-
| ၂၀၂၄ || ဖန်ဗဒှ် ယေန်သၞာၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ရှ်ေသှ်ေ ယေန်သၞာၚ် နာနာ သာ်
|}

== ၆။ ပရေၚ် ပညာ ကေုာံ ပရေၚ် ပါလုပ် သၟတ်ဂမၠိုၚ် (Education and Youth Involvement) ==
ပရေၚ် ပညာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် လွဟ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace Education):''' ဘာ ဗတောန် လိက် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ဗတောန် ကဵု ကောန်ၚာ် တအ် ဗီုလဵု ဂွံ သောၚ် ခြာ ပြသၞာ နကဵု နဲကဲ ဟွံစကာ ပကီုပရာပ် (Non-violent conflict resolution) ရ။
* '''ဒြဟတ် သၟတ်:''' သၟတ် တအ် ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မပြံၚ်လှာဲ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ သၟတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ ကၠောန် ကမၠောန် ပရဟိတ ကေုာံ ပတိုန် လပှ်ကျာ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပျး ဒြဟတ် ညးတအ် သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Harris, I. M., &amp; Morrison, M. L. (2012). ''Peace Education''. McFarland.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Peace and Sustainable Development Goal 16) ==
ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ရ။
* '''SDG 16:''' တၚ် ရန်တၟအ် မရနုက်ကဵု ၁၆ ဂှ် ဍေံ အာတ်မိက် လဝ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် &quot;ဂကောံ မၞိဟ် မၜိုဟ်သြိုဟ်، မပါလုပ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် တရား မခိုၚ်ကၠိုက်&quot; ရ။ 
* '''ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ်:''' ယဝ်ရ ဟွံမွဲ ကု ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် မ္ဂး، ဍုၚ် မွဲ ဍေံ ဟွံမာန် ဇၞော်မောဝ် လပါ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် ပုဟ်။ ပၞာန် ဍေံ ပလီုပလာ် ထောအ် ဘာ၊ ရုၚ်ဂဥုဲ ကေုာံ သ္ၚိ ဌာန် တအ် ရ။

== ၈။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Observances and Activities) ==
ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ပွမစွံ သတိ ညိၚ်ဝတ် (Minute of Silence):''' ပ္ဍဲ အခိၚ် တ္ၚဲ စိုပ် ၁၂ နာဍဳ လၟေၚ် ဒေသ ညး ကဵု ညး، မၞိဟ် တအ် ညးတအ် စွံ သတိ ညိၚ်ဝတ် ပွိုၚ် ၁ မိနေတ် သွက်ဂွံ ရာဒနာ မိက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ (ဏအ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ The Peace Wave) ရ။
* '''သဘၚ် ဂီတ ကေုာံ အနုသုခုမ:''' ဂကောံ အနုသုခုမ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဒယှ်ေ ဒွက်၊ ကသူ ရုပ် ကေုာံ ပတိတ် ကဗျ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''ပွမတဵု တၞံ ဆု:''' ဂကောံ ပရေၚ် သဘာဝ တအ် ညးတအ် တဵု တၞံ ဆု နဒဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် ဂျိုၚ် လမျီု ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် မတန်တဴ ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:United Nations Peace Bell.jpg | ခၞံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Peace Bell) မကလိဂွံ နူ ဍုၚ် ဂျပါန်
File:Peace symbol (bold).svg | သင်္ကေတ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် မပြာကတ် အလုံ ဂၠးတိ (Peace symbol)
File:White dove of peace.png | ကိုန် င္ၚေက် ဗု (White Dove) မဒှ် သင်္ကေတ ပွမသၠးပွး ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ အခက်အခုဲဂမၠိုၚ် လတူ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Challenges to Global Peace) ==
ၜိုန်ရ နွံ ကု တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ဏအ် ကီု လေဝ်၊ ဂၠးတိ ပိုဲ ဍေံ ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဏီ ရ။
* '''ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် (Civil Wars):''' ပၞာန် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗီုကဵု ဆီးရီးယား၊ ယေမေန် ကေုာံ ဍုၚ် ဗၟာ (Myanmar) တအ် ဂှ် ဍေံ ပလီုပလာ် ထောအ် ဘဝ ညးဍုၚ်ကွာန် မဳလဳယျာန် ပြၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု:''' ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ဍာ် ကေုာံ စၞစ ဂွံ အောန် စှ်ေ အာ တုဲ ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ကေုာံ ပၞာန် အကြာ ဂကောံ မၞိဟ် တအ် ရ (Threat multiplier) ရ။
* '''ပရေၚ် ပါ် ခြာ ဂကူ:''' ပရေၚ် က္ဍုဟ် မၠေအ် ကေုာံ ပရေၚ် ပါ် ခြာ လတူ ဂကူ ကေုာံ ဘာသာ တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ပရေၚ် ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Lederach, J. P. (1997). ''Building Peace: Sustainable Reconciliation in Divided Societies''. USIP Press.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Future Outlook and Conclusion) ==
ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ ပွမဟွံမွဲ ကု ပၞာန် မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် ပွမဒက်ပ္တန် ဂကောံ မၞိဟ် မၞုံ ကု သၞောတ်ဝ် တရား၊ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် သံတမန် (Diplomacy):''' သွက် အနာဂတ် ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ် မ္ဂး، ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် သ္ဒး စကာ နဲကဲ သံတမန် ကေုာံ ပရေၚ် ဟီု ဇီု သွက်ဂွံ သောၚ် ခြာ ပြသၞာ ဂၠိုၚ် နူ ပွမစကာ လွဟ် ရ။
* '''တာလျိုၚ် ညး သီုဖအိုတ်:''' ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂှ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် နူကဵု ပူဂိုလ် မွဲ တၠ စဵုကဵု စိုပ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မၞိဟ် နွံ ကု တာလျိုၚ် သွက်ဂွံ ရှ်ေသှ်ေ ညး တၞဟ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ယေန်သၞာၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇကု ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ ပရူ ၚုဟ်မး ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=aV-j8iE2M7Q|title=International Day of Peace - United Nations}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ၜိုဟ်သြိုဟ်|ၜိုဟ်သြိုဟ်]] (Peace)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|တ္ၚဲ ဟွံစကာ ပကီုပရာပ် အလုံ ဂၠးတိ|en|International Day of Non-Violence}} (International Day of Non-Violence)
* {{ill|ခၞံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂျပါန်|en|Japanese Peace Bell}} (Japanese Peace Bell)
* {{ill|ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် တရား|en|Sustainable Development Goal 16}} (SDG 16)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (1981). ''Resolution 36/67: International Day of Peace''. UN General Assembly Records.
* United Nations. (2001). ''Resolution 55/282: International Day of Peace''. UN General Assembly Records.
* Cortright, D. (2008). ''Peace: A History of Movements and Ideas''. Cambridge University Press. ISBN 978-0521670005.
* Galtung, J. (1996). ''Peace by Peaceful Means: Peace and Conflict, Development and Civilization''. SAGE Publications. ISBN 978-0803975116.
* Boulding, E. (2000). ''Cultures of Peace: The Hidden Side of History''. Syracuse University Press. ISBN 978-0815628325.
* Harris, I. M., &amp; Morrison, M. L. (2012). ''Peace Education'' (3rd ed.). McFarland &amp; Company. ISBN 978-0786465543.
* Lederach, J. P. (1997). ''Building Peace: Sustainable Reconciliation in Divided Societies''. USIP Press. ISBN 978-1878379733.
* Richmond, O. P. (2005). ''The Transformation of Peace''. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1403986870.
* United Nations Department of Public Information. (2023). ''Background Information: International Day of Peace''. UN.org.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_Peace International Day of Peace]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ဂၠးတိ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်]]
[[Category:ဂိတု သေပ်တေမ်ဗါ]]</text>
      <sha1>qoqj8dkmfkxa3in1zppdw810o6d8soz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10984</id>
    <revision>
      <id>54704</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမ...&quot;</comment>
      <origin>54704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24026" sha1="iz0bvwe3sjpo9w0o33llatppflxq9gr" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = Flag of the United Nations.svg
| caption = အလာံသွက် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN Flag)
| official_name = United Nations Day
| nickname = UN Day
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ် (၁၉၃ ဍုၚ်)
| begins = ၁၉၄၈
| date = ၂၄ အံက်တဝ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|သတ္တာဟ ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Week}} (၂၀–၂၆ အံက်တဝ်ဗါ)
}}

'''တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ''' ({{lang-en|United Nations Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၂၄ ဂိတု [[အံက်တဝ်ဗါ]] ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ ထ္ၜး ပျး ကဵု တ္ၚဲ မဒက်ပ္တန် လဝ် [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations - UN) ဍာံဍာံပြပြ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဂှ်، ဍုၚ် မပါလုပ် သီုဖအိုတ် ၅၁ ဍုၚ် (မပါလုပ် ကု ဍုၚ် မၞုံ ကု အဝဵု ဗဳတဝ် ၅ ဍုၚ်) ညးတအ် ထပက် စၟတ်တဲ ကေုာံ ပဒတန် လဝ် ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) ရ။ 

အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေၚ် ကမၠောန် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၁၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ထပ် ဖျေဟ် အမိၚ် ညံၚ် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ တအ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ နဒဒှ် တ္ၚဲ ကၟာတ် ရုၚ် တရားဝင် (Public holiday) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ညးတအ် ရ။ တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ &quot;သတ္တာဟ ကုလသမဂ္ဂ&quot; (UN Week) မစက္တဵုဒှ် နူ တ္ၚဲ ၂၀ အံက်တဝ်ဗါ စဵုကဵု တ္ၚဲ ၂၆ အံက်တဝ်ဗါ ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ، ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဏအ် နကဵု ပရေၚ် ကမၠောန် နာနာ ဗီုကဵု သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ဂီတ ကေုာံ ပရေၚ် ပညာ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Fasel, D. (2018). ''A History of the United Nations''. Macmillan.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Meaning) ==
တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ ဍေံ ဟွံသေၚ် ဆ တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ဝင် ဓမ္မတာ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ ပရေၚ် ပံၚ်ကောံ ဂၠးတိ ရ။
* '''အဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ:''' ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ဂွံ ကၠိုဟ်စိုတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ဂှ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ 
* '''တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက:''' ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဏအ် သွက်ဂွံ ဟီု လဴ ပရူ ကမၠောန် ညးတအ် မပ္တံကဵု ပရေၚ် စဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်၊ ပရေၚ် လွဳလွတ် ယဲ ဘဲ၊ ကေုာံ ပရေၚ် ရီုဗၚ် ညး မဒး ဒုၚ် ဘဲ အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Historical Background and Proclamation) ==
ကုလသမဂ္ဂ ဂှ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် လီုလာ် မသကာတ်မြဟ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ (World War II) ရ။
* '''ဂကောံ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (League of Nations):''' ကိုပ်ကၠာ ကုလသမဂ္ဂ ဟွံဂွံ က္တဵုဒှ်၊ ဂၠးတိ ဏအ် ဍေံ နွံ ကု &quot;ဂကောံ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်&quot; (League of Nations) ရ။ ဆဂး ဂကောံ ဝွံ ဍေံ ဟွံမာန် စဵုဒၞာ ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ တုဲ ဍေံ လီုလာ် အာ ရ။
* '''ကောံသဳ သာန်ဖရန်သစ်သကဝ် (San Francisco Conference):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅၊ ဍုၚ် မပါလုပ် ၅၀ ဍုၚ် ညးတအ် ကောံ ညးသကအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် သာန်ဖရန်သစ်သကဝ် တုဲ ညးတအ် ချူ ဇန် ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) ရ။ ပဋိညာဉ် ဝွံ ဍေံ စ ကၠောန် ကမၠောန် တရားဝင် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၄ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၄၅ ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ (Resolution 168):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ဖျေဟ် အမိၚ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဂၞန် ၁၆၈ (Resolution 168) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ဝွံ နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ&quot; တရားဝင် ရ။&lt;ref&gt;Meisler, S. (2011). ''United Nations: A History''. Grove Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် အလုံ ဂၠးတိ (Global Celebrations and Observances) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဝွံ နကဵု ဗီုပြၚ် နာနာ သာ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ရုၚ် ဇၞော် (UN Headquarters):''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ညျူးယံက် (New York)، ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အလာံ (Flag raising ceremony) ကေုာံ သဘၚ် ဂီတ မဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ သ္ကိုပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ ညး ဟီု အရေဝ် သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ ဍုၚ် နာနာ:''' အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဟီု တွံ၊ သဘၚ် ပ္ဍဲ ဘာ ဗတောန် လိက် ကေုာံ သဘၚ် ပြိုၚ်ပကာန် ဓါတ်ရုပ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လပှ်ကျာ နကဵု Hasthag ဗီုကဵု `#UNDay` ရ။

== ၄။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေၚ် မၞိဟ် (Objectives and Social Impact) ==
ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ၄ သာ် မချူ လဝ် ပ္ဍဲ ပဋိညာဉ် ညးတအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက ကေုာံ ကမၠောန် ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|-
! တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက !! ပရေၚ် ကမၠောန် မဆက်စပ် !! ဥပမာ ဂကောံ သၟဝ်
|-
| '''မၚ်မဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်''' || စဵုဒၞာ ပၞာန်၊ ကလုတ် သၟာ ပၞာန် မၚ်မဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peacekeeping) || {{ill|ကံၚ်သဳ ဂီုကၠီု|en|United Nations Security Council}} (UNSC)
|-
| '''စဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်''' || စဵုဒၞာ အခေါၚ် ညးဗြဴ၊ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ညး လဒဴ || {{ill|ကံၚ်သဳ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်|en|United Nations Human Rights Council}} (UNHRC)
|-
| '''ပတိုန် ကဆံၚ် သၞောဝ် ဂၠးတိ''' || ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သၞောဝ် အကြာ ဍုၚ် ကေုာံ ဍုၚ် || {{ill|ရုၚ် သၞောဝ် ဂၠးတိ|en|International Court of Justice}} (ICJ)
|-
| '''ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ် မၞိဟ်''' || ရီုဗၚ် ယဲ ဘဲ၊ ဖအောန် ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ကဵု ပညာ || {{ill|ကုလသမဂ္ဂ ကောန်ၚာ်|en|UNICEF}} (UNICEF), {{ill|ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ|en|World Health Organization}} (WHO)
|}

== ၅။ ကဏ္ဍ သၟာ ပၞာန် မၚ်မဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် (Role of UN Peacekeepers) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ၊ ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် လေဝ် ညးတအ် ကလေၚ် ပတိုန် စရာဲ လတူ သၟာ ပၞာန် မၚ်မဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် (UN Peacekeepers) ရ။
* '''ဒပ် ယာတ် ဒၞောဝ် သာ် သ္ၚေက် (Blue Helmets):''' သၟာ ပၞာန် ကုလသမဂ္ဂ တအ် ဝွံ ညးတအ် စကာ ဒၞောဝ် က္ဍိုပ် သာ် သ္ၚေက် ဍာ် ၜဳ တုဲ ညးတအ် ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲ ဒေသ ပၞာန် ရ။ ညးတအ် ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲ ပၞာန် လပါ် လဵု မွဲ ပုဟ်။
* '''တာလျိုၚ်:''' ညးတအ် မၚ်မဲ ညးဍုၚ်ကွာန်၊ ရီုဗၚ် ပရေၚ် ရုဲမာဲ ကေုာံ စဵုဒၞာ သၞောဝ် ဥပဒေ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပၞာန် ရ။ စဵုကဵု လၟုဟ်၊ သၟာ ပၞာန် လ္ၚီ ပြၚ် ညးတအ် ဒး သၠး လဝ် လမျီု သွက် ကမၠောန် ဏအ် ရ။&lt;ref&gt;Williams, P. D. (2013). ''Understanding Peacekeeping''. Polity.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေၚ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development Goals - SDGs) ==
တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ ဍေံ ဒှ် အခိၚ် သွက်ဂွံ ကလေၚ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ရ။
* '''တၚ် ရန်တၟအ် ၁၇ သာ်:''' ဍုၚ် ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် ညးတအ် တုပ်စိုတ် လဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် သွက် တၚ် ရန်တၟအ် ၁၇ သာ် မပ္တံကဵု ပွမပလီု ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ပရေၚ် ပညာ ခိုဟ်၊ ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၃၀ ဟွံဂွံ စိုပ် ရ။
* '''ပရေၚ် ကမၠောန်:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ နာနာ တအ် ညးတအ် ဟီု လဴ ပရူ အံၚ်ဇၞး မကလိဂွံ လဝ် ကေုာံ အခက်အခုဲ မသှ်ေ ဒၟံၚ် သွက်ဂွံ အံၚ်ဇၞး SDGs တအ် ဏအ် ရ။

== ၇။ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ သဘၚ် ဂီတ (Culture and the UN Day Concert) ==
ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ဂီတ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''သဘၚ် ဂီတ (UN Day Concert):''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ပ္ဍဲ ခန် ကောံသဳ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ပ္ဍဲ ညျူးယံက် ဂှ် ညးတအ် ကၠောန် ဗဒှ် သဘၚ် ဂီတ မဇၞော်ကၠေၚ် မွဲ ရ။ သဘၚ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် သဘၚ် မထံက်ပၚ် နူကဵု ဍုၚ် မွဲမွဲ ရ (ဥပမာ - သၞာံ မွဲတေံ ဂှ် ဍုၚ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ ညးတအ် ထံက်ပၚ် လဝ်) ရ။
* '''တၚ် ရန်တၟအ် ယေန်သၞာၚ်:''' ဂီတ ဂှ် ဍေံ ဒှ် အရေဝ် ဘာသာ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ တုဲ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် စကာ ဍေံ သွက်ဂွံ ပံၚ်ကောံ မၞိဟ် ဂကူ နာနာ မွဲ စွံ ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:United Nations HQ - New York City.jpg | ရုၚ် ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (UN Headquarters) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ညျူးယံက်
File:UN Peacekeepers in DR Congo.jpg | သၟာ ပၞာန် မၚ်မဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ကုလသမဂ္ဂ (Blue Helmets)
File:Sustainable Development Goals.svg | သင်္ကေတ တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (SDGs) ၁၇ သာ်
&lt;/gallery&gt;

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ (Challenges and Reforms) ==
ၜိုန်ရ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် နွံ ကု အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီု လေဝ်၊ ညးတအ် ဒး ဆဵု ဂဗ အခက်အခုဲ သကာတ်မြဟ် နာနာ သာ် ရ။
* '''အဝဵု ဗဳတဝ် (Veto Power):''' ပ္ဍဲ ကံၚ်သဳ ဂီုကၠီု (Security Council)، ဍုၚ် ဇၞော် ၅ ဍုၚ် (အမေရိကာန်၊ ရုရှား၊ ကြုက်၊ ဗြိတိန်၊ ပြၚ်သေတ်) ညးတအ် နွံ ကု အဝဵု ဗဳတဝ် (Veto) မာန် ပလီု ထောအ် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် ကုလသမဂ္ဂ ဟွံမာန် ပသောင် ပြသၞာ ပၞာန် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ပၞာန် ပ္ဍဲ ဆီးရီးယား ကေုာံ ယူကရေန်း ရ。
* '''ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု:''' ပရေၚ် ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ဍေံ ဒှ် အန္တရာယ် မဇၞော် အိုတ် သွက် ဂၠးတိ လၟုဟ် ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒး ဂစာန် ဖအောဝ် ဍိုက် ဍုၚ် မပတိတ် ဓါတ် ဂျိ ဂၠိုၚ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဓါတ် တအ် ဂှ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပလေဝ် သၞောတ်ဝ် (UN Reform):''' ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဗီုကဵု အိန္ဒိယ، ဂျပါန်၊ ဗရာဇဳ) ညးတအ် အာတ်မိက် ညံၚ် ကုလသမဂ္ဂ ဂွံ ပလေဝ် ပြံၚ် သၞောတ်ဝ် လဒက်ပ္တန် ညးတအ် ညံၚ် ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ခေတ် လၟုဟ် ရ။&lt;ref&gt;Weiss, T. G. (2016). ''What's Wrong with the United Nations and How to Fix It''. Polity.&lt;/ref&gt;

== ၉။ တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မန် ကေုာံ အာရှ (UN Day in Mon and Asia Context) ==
ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ ကေုာံ ပွဳပွူ ဍုၚ် မန် ပိုဲ လေဝ်، တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ နွံ ကု ၚုဟ်မး ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ ပ္ဍဲ ဘာ:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ အာရှ၊ ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ဘာ ဗတောန် လိက် ရ။ ကွးဘာ တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ထ္ၜး ပျး ယေန်သၞာၚ် ဍုၚ် နာနာ (International costumes) ကေုာံ လ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ထံက်ပၚ် နူ ကုလသမဂ္ဂ:''' ပ္ဍဲ ဒေသ ပိုဲ မ္ဂး، ဂကောံ ဗီုကဵု UNICEF ကေုာံ WHO ညးတအ် ထံက်ပၚ် လဝ် ပရေၚ် ပညာ၊ ပရေၚ် ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေၚ် စဵုဒၞာ ယဲ ကၠောအ်က္ဍ (Vaccination) ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး ကမၠောန် ညးတအ် ကီု ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ တာလျိုၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် (Future and Civic Responsibilities) ==
အနာဂတ် ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံၚ် လတူ ပရေၚ် ပါလုပ် နူကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပါလုပ် သၟတ် (Youth Engagement):''' ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ် သၟတ် တအ် ညးတအ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဂၠးတိ ရ။ ညးတအ် ကဵု ဒြဟတ် စိုတ် ညံၚ် သၟတ် တအ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကမၠောန် ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် သဘာဝ ရ။
* '''တာလျိုၚ် ပူဂိုလ်:''' ဇၟာပ်ဇၟာပ် မၞိဟ် သ္ဒး တီ ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် ဍေံ စက္တဵုဒှ် နူကဵု ဒ္ဂေတ် လၟေတ် ကေုာံ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန်၊ ပ္ဍဲ ကွာန် ကေုာံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပိုဲ ဇကု ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ကေုာံ မၚ်မဲ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=How the United Nations Works - UN Day Special}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ|en|Charter of the United Nations}} (UN Charter)
* {{ill|ကံၚ်သဳ ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Security Council}} (UNSC)
* {{ill|တၚ် ရန်တၟအ် ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ|en|Sustainable Development Goals}} (SDGs)
* [[တ္ၚဲ သ္ၚိကၟိန် အလုံ ဂၠးတိ]] (International Day of Families)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Fasel, D. (2018). ''A History of the United Nations''. Macmillan. ISBN 978-1137453303.
* Meisler, S. (2011). ''United Nations: A History''. Grove Press. ISBN 978-0802145291.
* Weiss, T. G. (2016). ''What's Wrong with the United Nations and How to Fix It''. Polity.
* Williams, P. D. (2013). ''Understanding Peacekeeping''. Polity. ISBN 978-0745641836.
* United Nations. (1945). ''Charter of the United Nations and Statute of the International Court of Justice''. New York.
* Kennedy, P. (2006). ''The Parliament of Man: The Past, Present, and Future of the United Nations''. Random House.
* Schlesinger, S. C. (2003). ''Act of Creation: The Founding of the United Nations''. Westview Press.
* Mazower, M. (2009). ''No Enchanted Palace: The End of Empire and the Ideological Origins of the United Nations''. Princeton University Press.
* United Nations Department of Public Information. (2020). ''Basic Facts about the United Nations''. UN Publications.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/United_Nations_Day United Nations Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ]]
[[Category:ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ]]
[[Category:ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်]]</text>
      <sha1>iz0bvwe3sjpo9w0o33llatppflxq9gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10985</id>
    <revision>
      <id>54705</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်}} {{Infobox holiday | holiday_name = တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် | type = အလုံ ဂၠးတိ, wikt...&quot;</comment>
      <origin>54705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28833" sha1="atp0j8k0x77tk5f7tgoq74208kkfg8c" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = HumanRightsLogo.svg
| caption = လက်သဏ် သင်္ကေတ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Human Rights Logo)
| official_name = Human Rights Day
| nickname = တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၄၈ (စၟတ်သမ္တီ တရားဝင် ပ္ဍဲ ၁၉၅၀)
| date = ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration of Human Rights}} (UDHR)
}}

'''တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်''' ({{lang-en|Human Rights Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၀ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ဗှ် ဗၞုဟ် တ္ၚဲ မပဒတန် လဝ် {{ill|လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration of Human Rights}} (UDHR) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ကောန်မၞိဟ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် အခေါၚ် သၠးပွး သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ [[wikt:mnw:အခေါၚ်အရာ|အခေါၚ်အရာ]] သဇိုၚ် မၞိဟ် မပ္တံကဵု အခေါၚ် ဂွံ ဂျိုၚ် လမျီု، အခေါၚ် သၠးပွး ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် အကြာ ဂကူ ကေုာံ လိၚ် သီုဖအိုတ် ရ။ လိက် လလောၚ်တြး UDHR ဂှ် ဍေံ ဒှ် လိက် မကလိဂွံ ပရေၚ် စၠောအ် ဘာသာ ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (စၠောအ် လဝ် ပြၚ် ၅၀၀ ဘာသာ) ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် အခက်အခုဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် လၟိုန် ဂှ်၊ ဍုၚ် နဝ်ဝေ (Norway) ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် ကဵု လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Nobel Peace Prize) ကု ပူဂိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ မဂစာန် ကၠောန် လဝ် သွက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1948). ''Universal Declaration of Human Rights''. UN General Assembly Resolution 217 A.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ (World War II) ရ။
* '''ဘဲ အန္တရာယ် ပၞာန်:''' ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ ဍေံ ဖန် ညံၚ် မၞိဟ် မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံ ဒး ချိုတ် အာ တုဲ ဍေံ က္တဵုဗဒှ် ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မသကာတ်မြဟ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် (ဥပမာ - ဟဝ်လဝ်ကတ်သ် - Holocaust) ရ။
* '''ပွမဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ:''' ကြဴနူ ပၞာန် အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅، ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တအ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံၚ် ပၞာန် ဟွံဂွံ က္တဵုဒှ် မွဲ ဝါ ပၠန် ကေုာံ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ကောန်မၞိဟ် ရ။ ကတိကဝတ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ ဍေံ သ္ဒး ထိုၚ်သး ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Morsink, J. (1999). ''The Universal Declaration of Human Rights: Origins, Drafting, and Intent''. University of Pennsylvania Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (UDHR Creation) ==
လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Universal Declaration of Human Rights) ဝွံ ဍေံ ဒှ် လိက် ကသုက် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ကောန်မၞိဟ် ရ။
* '''ကမ္မရှေန် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၆၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ကမ္မရှေန် မွဲ မၞုံ ကု မၞိဟ် စၞး နူ ဍုၚ် နာနာ သာ် ရ။ {{ill|အေလဳနာ ရုစဗဲ့|en|Eleanor Roosevelt}} (Eleanor Roosevelt) မဒှ် သမ္ဘာ သမ္မတ အမေရိကာန် တြေံ ညး ဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ သွက် ကမ္မရှေန် ဏအ် ရ။ ညး ဂစာန် ချူ ဇန် လိက် လလောၚ်တြး ဝွံ မွဲ စွံ ကု တၠပညာ နူ ဍုၚ် ကြုက်၊ ပြၚ်သေတ်၊ ကေုာံ လေဗနောန် တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပဒတန်:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၄၈، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ မကောံ ကလောအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ ညးတအ် ပဒတန် လိက် လလောၚ်တြး UDHR နကဵု လၟိဟ် မာဲ မထံက်ပၚ် ၄၈ မာဲ ရ (ဟွံမွဲ ကု ဍုၚ် မဒစဵုဒစး، ဆဂး ဍုၚ် ၈ ဍုၚ် မံၚ် လဒေါဝ်) ရ။ လိက် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် ၃၀ သာ် မဒး ကလိဂွံ သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Glendon, M. A. (2001). ''A World Made New: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights''. Random House.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Establishment) ==
ၜိုန်ရ လိက် UDHR ဍေံ တိတ် ပြာကတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ကီု လေဝ်، &quot;တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်&quot; ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ တရားဝင် လက္ကရဴ ညိ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၄၂၃(V):''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၅၀၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၄၂၃(V) ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် ဍေံ ဘိက် ကော် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကေုာံ ဂကောံ မဆက်စပ် သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်&quot; ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ。
* '''တၚ် အာတ်မိက်:''' ကုလသမဂ္ဂ အာတ်မိက် လဝ် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် ဏအ် သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ ၚုဟ်မး UDHR ကေုာံ သွက်ဂွံ စုတ် ပၠုပ် လိက် ဏအ် ပ္ဍဲ လိက် ဗတောန် ဘာ သွက် ကောန်ၚာ် သၟတ် တအ် ရ။

== ၄။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် မဇၞော်ကၠေၚ် သွက် ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ဂၠးတိ-
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ပသတိ ကု ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် သၠး ဂၠံဂဝ် မွဲ စွံ ကု အခေါၚ် သၠးပွး ကေုာံ ဂုဏ်သိက္ခာ မတုပ်သၟဟ် ညးသကအ် ရ။
* '''ပွမတဝ်စၞေဟ် ပရေၚ် ပါ်ခြာ:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ်ခြာ ဂကူ (Racism)، ပရေၚ် ပါ်ခြာ လိၚ် (Sexism) ကေုာံ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် မၞိဟ် ဍိုန်လျ တအ် ရ။
* '''ပွမဒုၚ် လျိုၚ် (Accountability):''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ဒုၚ် လျိုၚ် လတူ ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ညးတအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပလေဝ် သၞောဝ် မရိုၚ်ဇိုၚ် တအ် ရ။

== ၅။ ကဏ္ဍ ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ ကေုာံ NGO ဂမၠိုၚ် (Role of Global Organizations and NGOs) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ မဟွံသေၚ် ကု အလဵုအသဳ (NGOs) တအ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''Amnesty International:''' ဂကောံ {{ill|အမ်နသတဳ အေန်တာနေရှေန်နယ်|en|Amnesty International}} ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကမၠောန် မကော်စ &quot;Write for Rights&quot; (ချူ လိက် သွက် အခေါၚ်အရာ) ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ရ။ ညးဍုၚ်ကွာန် မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ချူ လိက် စောဒနာ သွက်ဂွံ ဗလး ကဵု ကောန် ထံၚ် ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် (Political prisoners) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''Human Rights Watch:''' ဂကောံ {{ill|ဟျူမေန် ရိုက် ဝေါတ်ချ်|en|Human Rights Watch}} ညးတအ် ပတိတ် လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် (Reports) မဆေၚ်ကဵု အကာဲအရာ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
* '''ရုၚ် OHCHR:''' ရုၚ် မဟာမၚ်္ဂလာ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (Office of the High Commissioner for Human Rights) ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် သဘၚ် ဇၞော် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျနဳဗါ (Geneva) ကေုာံ ဍုၚ် နယူးယံက် (New York) သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ကေုာံ အခက်အခုဲ တအ် ရ။&lt;ref&gt;Donnelly, J. (2013). ''Universal Human Rights in Theory and Practice''. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၈ || ဒတဴ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် || သွက်ဂွံ ဗှ် ဗၞုဟ် သၞာံ မရနုက်ကဵု ၇၀ သွက် လိက် UDHR
|-
| ၂၀၁၉ || သၟတ် တအ် ဒတဴ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် || သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု မၞိဟ် သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကမၠောန်
|-
| ၂၀၂၀ || ကလေၚ် ပလေဝ် ညံၚ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် - ဒတဴ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် || စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကလေၚ် သြိုၚ် ပ္တန် ကြဴနူ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ 
|-
| ၂၀၂၁ || ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Equality) - ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် || သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ်ခြာ ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်
|-
| ၂၀၂၂ || ဂုဏ်သိက္ခာ، သၠးပွး ကေုာံ ဗဗွဲဓဝ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် || ပွမစ လလောၚ်တြး သဘၚ် သၞာံ မရနုက်ကဵု ၇၅ သွက် လိက် UDHR
|-
| ၂၀၂၃ || ဂုဏ်သိက္ခာ، သၠးပွး ကေုာံ ဗဗွဲဓဝ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် (ဆက်) || သဘၚ် ဍိုက်ပေၚ် ၇၅ သၞာံ သွက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်
|-
| ၂၀၂၄ || အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် အနာဂတ် || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ ဒေါအ် ပၞာန် ကေုာံ စဵုဒၞာ ညးဍုၚ်ကွာန်
|}

== ၇။ လာပ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Prize in the Field of Human Rights) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် ကဵု လာပ် မပြဲသၠုၚ် အိုတ် သွက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇိုန် နှၚ် လာပ်:''' လာပ် {{ill|လာပ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Prize in the Field of Human Rights}} ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၈ ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် လာပ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၅ သၞာံ မွဲ ဝါ လတူ တ္ၚဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ ရ။ 
* '''မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ် ဂမၠိုၚ်:''' ပူဂိုလ် မပြာကတ် မပ္တံကဵု နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလာ (Nelson Mandela)، အာလီနာ ရုစဗဲ့ (Eleanor Roosevelt) ကေုာံ မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင် (Malala Yousafzai) တအ် ညးတအ် ကေၚ် ကလိဂွံ လာပ် ဏအ် ရ။ 
* '''လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ သီု တုပ် ဒၟံၚ် ကု တ္ၚဲ မဇိုန် နှၚ် {{ill|လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်|en|Nobel Peace Prize}} ပ္ဍဲ ဍုၚ် အဝ်သလဝ် (Oslo) ကီု ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကဵု အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ညးသကအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။&lt;ref&gt;Alston, P., &amp; Goodman, R. (2012). ''International Human Rights''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Current Human Rights Challenges) ==
ၜိုန်ရ လိက် UDHR နွံ ဒၟံၚ် ကီု လေဝ်، ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆက် က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''ပရေၚ် ပၞာန် ကေုာံ ပွမဒြေပ် ဒဴ:''' ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗီုကဵု ပ္ဍဲ ဍုၚ် သဳရဳယျာ (Syria)، ယေမေန် (Yemen) ကေုာံ ဍုၚ်ဗၟာ (Myanmar) ဍေံ ဖန် ညံၚ် မၞိဟ် မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံ ဒး ဒြေပ် ဒဴ နူ သ္ၚိ ဌာန် တုဲ ဒး ဒုၚ် ဘဲ သကာတ်မြဟ် ရ။
* '''ပွမကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ် ဟီု တွံ (Censorship):''' အလဵုအသဳ အာဏာရှင် (Authoritarian regimes) တအ် ညးတအ် ကၟာတ် လဒဵု အေန်တာနဲ، ရပ် ထံၚ် အစာ ပရိုၚ် ကေုာံ ပလီုပလာ် အခေါၚ် သၠးပွး ဟီု တွံ (Freedom of speech) ร။
* '''အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ကေုာံ သၟတ်:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် လ္ၚဵု ဗီုကဵု အာဖဂါန်နစ္စတာန် (Afghanistan)، ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ အာ ဘာ ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:EleanorRooseveltHumanRights.png | အေလဳနာ ရုစဗဲ့ ရပ် လဝ် လိက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈
File:HumanRightsLogo.svg | လက်သဏ် သင်္ကေတ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၁
File:Palais des Nations Geneva.jpg | ရုၚ် ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ဂျနဳဗါ (Palais des Nations) မဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Mon Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကွာ် တရဴ (Marches) သွက်ဂွံ အာတ်မိက် ဗဗွဲဓဝ် ရ။ ဘာ တက္ကသိုလ် တအ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ (Seminars) ကေုာံ ပရေၚ် ထ္ၜး ပျး ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။ 
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ကေုာံ ဍုၚ်ဗၟာ:''' သွက် ဂကူ မန် ကေုာံ ဂကူ ရေၚ်တၠ ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဗၟာ မ္ဂး، တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်နူ ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် နူကဵု အလဵုအသဳ ပၞာန် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး ပရူ ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဒေသ ညးတအ် ရ။ ဂကောံ သၟတ် မန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဗတောန် ပညာ သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ပရူ အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (Future Outlook and Human Rights Advocacy) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ ဇၟာပ် မၞိဟ် သ္ဒး ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။
* '''နဲပညာ တၟိ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ (Tech and Rights):''' ပ္ဍဲ ခေတ် ဉာဏ်ပညာ စက် (AI) လၟုဟ်، ဂကောံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် တၟိ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါၚ် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ ပရေၚ် စကာ နဲပညာ သွက်ဂွံ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ (Education):''' ပွမဗတောန် ပရူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဘာ တန် မူလ တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံ မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ညးသကအ် ရ။
* '''တာလျိုၚ် ပူဂိုလ်:''' ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဍေံ စတမ် ကၠုၚ် နူကဵု ဒၞာဲ ဍောတ်တ် မကြပ် ကု သ္ၚိ ဌာန် ပိုဲ&quot; ရ။ ဇၟာပ် မၞိဟ် ညးတအ် မာန် တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ်ခြာ ကေုာံ မာန် ရီုဗၚ် ညး မဒး ဒုၚ် ဘဲ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;Ignatieff, M. (2001). ''Human Rights as Politics and Idolatry''. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သောၚ် ကလး ပရူ ဝင် ကေုာံ ၚုဟ်မး လိက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (UDHR) လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=5RR4VXNX3jA|title=The Story of Human Rights}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:အခေါၚ်အရာ|အခေါၚ်အရာ]] (Rights)
* [[wikt:mnw:မၞိဟ်|မၞိဟ်]] (Human)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration of Human Rights}} (Universal Declaration of Human Rights)
* {{ill|အေလဳနာ ရုစဗဲ့|en|Eleanor Roosevelt}} (Eleanor Roosevelt)
* {{ill|လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်|en|Nobel Peace Prize}} (Nobel Peace Prize)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (1948). ''Universal Declaration of Human Rights''. UN General Assembly Resolution 217 A.
* Morsink, Johannes. (1999). ''The Universal Declaration of Human Rights: Origins, Drafting, and Intent''. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0812217476.
* Glendon, Mary Ann. (2001). ''A World Made New: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights''. Random House. ISBN 978-0375760464.
* Donnelly, Jack. (2013). ''Universal Human Rights in Theory and Practice'' (3rd ed.). Cornell University Press. ISBN 978-0801477706.
* Alston, Philip, &amp; Goodman, Ryan. (2012). ''International Human Rights''. Oxford University Press. ISBN 978-0199578726.
* Ignatieff, Michael. (2001). ''Human Rights as Politics and Idolatry''. Princeton University Press. ISBN 978-0691088930.
* Lynn Hunt. (2007). ''Inventing Human Rights: A History''. W. W. Norton &amp; Company. ISBN 978-0393331998.
* Clapham, Andrew. (2007). ''Human Rights: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. ISBN 978-0192853618.
* Ishay, Micheline R. (2008). ''The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era''. University of California Press. ISBN 978-0520256415.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Human_Rights_Day Human Rights Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ]]</text>
      <sha1>atp0j8k0x77tk5f7tgoq74208kkfg8c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54706</id>
      <parentid>54705</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (UDHR Creation) */</comment>
      <origin>54706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28830" sha1="7kd5nry2i5wv04dm62xohusjrrl79g0" xml:space="preserve">{{Short description|တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ သွက်ဂွံ ထိုၚ်သး လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်
| type = အလုံ ဂၠးတိ, [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]]
| image = HumanRightsLogo.svg
| caption = လက်သဏ် သင်္ကေတ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Human Rights Logo)
| official_name = Human Rights Day
| nickname = တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ
| observedby = ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်
| begins = ၁၉၄၈ (စၟတ်သမ္တီ တရားဝင် ပ္ဍဲ ၁၉၅၀)
| date = ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ
| frequency = လၟေၚ် သၞာံ (Annual)
| relatedto = {{ill|လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration of Human Rights}} (UDHR)
}}

'''တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်''' ({{lang-en|Human Rights Day}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ် တ္ၚဲ ၁၀ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ။ [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ညးတအ် လလောၚ်တြး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဝွံ သွက်ဂွံ ဗှ် ဗၞုဟ် တ္ၚဲ မပဒတန် လဝ် {{ill|လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration of Human Rights}} (UDHR) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ရ။ တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ကောန်မၞိဟ် သွက်ဂွံ မၚ်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် အခေါၚ် သၠးပွး သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

တၚ် ရန်တၟအ် အဓိက သွက် တ္ၚဲ ဝွံ ဂှ် ဍေံ ဒှ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ် လတူ [[wikt:mnw:အခေါၚ်အရာ|အခေါၚ်အရာ]] သဇိုၚ် မၞိဟ် မပ္တံကဵု အခေါၚ် ဂွံ ဂျိုၚ် လမျီု، အခေါၚ် သၠးပွး ဟီု တွံ ကေုာံ ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် အကြာ ဂကူ ကေုာံ လိၚ် သီုဖအိုတ် ရ။ လိက် လလောၚ်တြး UDHR ဂှ် ဍေံ ဒှ် လိက် မကလိဂွံ ပရေၚ် စၠောအ် ဘာသာ ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (စၠောအ် လဝ် ပြၚ် ၅၀၀ ဘာသာ) ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ (Theme) မွဲမွဲ သွက်ဂွံ စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် အခက်အခုဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် လၟိုန် ဂှ်၊ ဍုၚ် နဝ်ဝေ (Norway) ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် ကဵု လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Nobel Peace Prize) ကု ပူဂိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ မဂစာန် ကၠောန် လဝ် သွက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။&lt;ref&gt;United Nations. (1948). ''Universal Declaration of Human Rights''. UN General Assembly Resolution 217 A.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အတိတ် (Introduction and Background) ==
ပရေၚ် စွံ သတိ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ (World War II) ရ။
* '''ဘဲ အန္တရာယ် ပၞာန်:''' ပၞာန် ဂၠးတိ မရနုက်ကဵု ၜါ ဍေံ ဖန် ညံၚ် မၞိဟ် မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံ ဒး ချိုတ် အာ တုဲ ဍေံ က္တဵုဗဒှ် ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မသကာတ်မြဟ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် (ဥပမာ - ဟဝ်လဝ်ကတ်သ် - Holocaust) ရ။
* '''ပွမဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ:''' ကြဴနူ ပၞာန် အာ စိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅، ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် တအ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံၚ် ပၞာန် ဟွံဂွံ က္တဵုဒှ် မွဲ ဝါ ပၠန် ကေုာံ သွက်ဂွံ မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ ကောန်မၞိဟ် ရ။ ကတိကဝတ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ကုလသမဂ္ဂ ဝွံ ဍေံ သ္ဒး ထိုၚ်သး ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Morsink, J. (1999). ''The Universal Declaration of Human Rights: Origins, Drafting, and Intent''. University of Pennsylvania Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (UDHR Creation) ==
လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ (Universal Declaration of Human Rights) ဝွံ ဍေံ ဒှ် လိက် ကသုက် မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ကောန်မၞိဟ် ရ။
* '''ကမ္မရှေန် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၆၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ကမ္မရှေန် မွဲ မၞုံ ကု မၞိဟ် စၞး နူ ဍုၚ် နာနာ သာ် ရ။ {{ill|အေလဳနာ ရုစဗဲ|en|Eleanor Roosevelt}} (Eleanor Roosevelt) မဒှ် သမ္ဘာ သမ္မတ အမေရိကာန် တြေံ ညး ဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ သွက် ကမ္မရှေန် ဏအ် ရ။ ညး ဂစာန် ချူ ဇန် လိက် လလောၚ်တြး ဝွံ မွဲ စွံ ကု တၠပညာ နူ ဍုၚ် ကြုက်၊ ပြၚ်သေတ်၊ ကေုာံ လေဗနောန် တအ် ရ။
* '''ပရေၚ် ပဒတန်:''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၄၈، အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ မကောံ ကလောအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ပါရဳ ညးတအ် ပဒတန် လိက် လလောၚ်တြး UDHR နကဵု လၟိဟ် မာဲ မထံက်ပၚ် ၄၈ မာဲ ရ (ဟွံမွဲ ကု ဍုၚ် မဒစဵုဒစး، ဆဂး ဍုၚ် ၈ ဍုၚ် မံၚ် လဒေါဝ်) ရ။ လိက် ဝွံ ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် ၃၀ သာ် မဒး ကလိဂွံ သွက် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Glendon, M. A. (2001). ''A World Made New: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights''. Random House.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ပွမစၟတ်သမ္တီ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN Resolution and Establishment) ==
ၜိုန်ရ လိက် UDHR ဍေံ တိတ် ပြာကတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ကီု လေဝ်، &quot;တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်&quot; ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ ပရေၚ် စၟတ်သမ္တီ တရားဝင် လက္ကရဴ ညိ ရ။
* '''တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၄၂၃(V):''' ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၅၀၊ အသေမ်ဗလဳ ဇၞော် ညးတအ် ပဒတန် တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ၄၂၃(V) ရ။ တၚ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ် ဍေံ ဘိက် ကော် ဍုၚ် ကောန်ဂကောံ ကေုာံ ဂကောံ မဆက်စပ် သီုဖအိုတ် ညံၚ် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ နဒဒှ် &quot;တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်&quot; ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ ရ。
* '''တၚ် အာတ်မိက်:''' ကုလသမဂ္ဂ အာတ်မိက် လဝ် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ကၠောန် သဘၚ် ဏအ် သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ ၚုဟ်မး UDHR ကေုာံ သွက်ဂွံ စုတ် ပၠုပ် လိက် ဏအ် ပ္ဍဲ လိက် ဗတောန် ဘာ သွက် ကောန်ၚာ် သၟတ် တအ် ရ။

== ၄။ တၚ် ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Objectives and Significance) ==
တ္ၚဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု တၚ် ရန်တၟအ် မဇၞော်ကၠေၚ် သွက် ပရေၚ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် ဂၠးတိ-
* '''ပွမပတိုန် ပရေၚ် တီ ကၠိုဟ်:''' သွက်ဂွံ ပသတိ ကု ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် သၠး ဂၠံဂဝ် မွဲ စွံ ကု အခေါၚ် သၠးပွး ကေုာံ ဂုဏ်သိက္ခာ မတုပ်သၟဟ် ညးသကအ် ရ။
* '''ပွမတဝ်စၞေဟ် ပရေၚ် ပါ်ခြာ:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ်ခြာ ဂကူ (Racism)، ပရေၚ် ပါ်ခြာ လိၚ် (Sexism) ကေုာံ ပရေၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် မၞိဟ် ဍိုန်လျ တအ် ရ။
* '''ပွမဒုၚ် လျိုၚ် (Accountability):''' သွက်ဂွံ ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ဒုၚ် လျိုၚ် လတူ ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ညးတအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလေၚ် ပလေဝ် သၞောဝ် မရိုၚ်ဇိုၚ် တအ် ရ။

== ၅။ ကဏ္ဍ ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ ကေုာံ NGO ဂမၠိုၚ် (Role of Global Organizations and NGOs) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ မဟွံသေၚ် ကု အလဵုအသဳ (NGOs) တအ် ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
* '''Amnesty International:''' ဂကောံ {{ill|အမ်နသတဳ အေန်တာနေရှေန်နယ်|en|Amnesty International}} ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကမၠောန် မကော်စ &quot;Write for Rights&quot; (ချူ လိက် သွက် အခေါၚ်အရာ) ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ရ။ ညးဍုၚ်ကွာန် မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ချူ လိက် စောဒနာ သွက်ဂွံ ဗလး ကဵု ကောန် ထံၚ် ပရေၚ် ဍုၚ်ကွာန် (Political prisoners) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''Human Rights Watch:''' ဂကောံ {{ill|ဟျူမေန် ရိုက် ဝေါတ်ချ်|en|Human Rights Watch}} ညးတအ် ပတိတ် လိက် ဒုၚ်စဳရေၚ် (Reports) မဆေၚ်ကဵု အကာဲအရာ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
* '''ရုၚ် OHCHR:''' ရုၚ် မဟာမၚ်္ဂလာ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (Office of the High Commissioner for Human Rights) ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် သဘၚ် ဇၞော် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဂျနဳဗါ (Geneva) ကေုာံ ဍုၚ် နယူးယံက် (New York) သွက်ဂွံ ဟီု တွံ ပရူ ပရေၚ် အံၚ်ဇၞး ကေုာံ အခက်အခုဲ တအ် ရ။&lt;ref&gt;Donnelly, J. (2013). ''Universal Human Rights in Theory and Practice''. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရူပရာ တၚ် စွံ အဓိက လၟေၚ် သၞာံ (Annual Themes and Focus Areas) ==
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ၊ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ရုဲစှ် ပရူပရာ အဓိက မွဲ သွက် တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး ပရူပရာ တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (၂၀၁၈ - ၂၀၂၄)
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ (Theme) !! တၚ် ရန်တၟအ်
|-
| ၂၀၁၈ || ဒတဴ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် || သွက်ဂွံ ဗှ် ဗၞုဟ် သၞာံ မရနုက်ကဵု ၇၀ သွက် လိက် UDHR
|-
| ၂၀၁၉ || သၟတ် တအ် ဒတဴ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် || သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု မၞိဟ် သၟတ် တအ် ညံၚ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် ကမၠောန်
|-
| ၂၀၂၀ || ကလေၚ် ပလေဝ် ညံၚ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် - ဒတဴ လတူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် || စွံ အဓိက လတူ ပရေၚ် ကလေၚ် သြိုၚ် ပ္တန် ကြဴနူ ကပ် ယဲ ကိုဝ်ဗေတ်-၁၉ 
|-
| ၂၀၂၁ || ပရေၚ် တုပ်သၟဟ် (Equality) - ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေၚ် ဟွံတုပ်သၟဟ် || သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ်ခြာ ကေုာံ ပရေၚ် ဝါတ်ဂါတ်
|-
| ၂၀၂၂ || ဂုဏ်သိက္ခာ، သၠးပွး ကေုာံ ဗဗွဲဓဝ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် || ပွမစ လလောၚ်တြး သဘၚ် သၞာံ မရနုက်ကဵု ၇၅ သွက် လိက် UDHR
|-
| ၂၀၂၃ || ဂုဏ်သိက္ခာ، သၠးပွး ကေုာံ ဗဗွဲဓဝ် သွက် ညး သီုဖအိုတ် (ဆက်) || သဘၚ် ဍိုက်ပေၚ် ၇၅ သၞာံ သွက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်
|-
| ၂၀၂၄ || အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် အနာဂတ် || ဖအောဝ် ဍိုက် ညံၚ် ဂွံ ဒေါအ် ပၞာန် ကေုာံ စဵုဒၞာ ညးဍုၚ်ကွာန်
|}

== ၇။ လာပ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Prize in the Field of Human Rights) ==
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ်၊ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် ကဵု လာပ် မပြဲသၠုၚ် အိုတ် သွက် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။
* '''ပရေၚ် ဇိုန် နှၚ် လာပ်:''' လာပ် {{ill|လာပ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ|en|United Nations Prize in the Field of Human Rights}} ဏအ် ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၈ ရ။ ကုလသမဂ္ဂ ညးတအ် ဇိုန် နှၚ် လာပ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၅ သၞာံ မွဲ ဝါ လတူ တ္ၚဲ ၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ ရ။ 
* '''မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ် ဂမၠိုၚ်:''' ပူဂိုလ် မပြာကတ် မပ္တံကဵု နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလာ (Nelson Mandela)، အာလီနာ ရုစဗဲ့ (Eleanor Roosevelt) ကေုာံ မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင် (Malala Yousafzai) တအ် ညးတအ် ကေၚ် ကလိဂွံ လာပ် ဏအ် ရ။ 
* '''လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်:''' တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ သီု တုပ် ဒၟံၚ် ကု တ္ၚဲ မဇိုန် နှၚ် {{ill|လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်|en|Nobel Peace Prize}} ပ္ဍဲ ဍုၚ် အဝ်သလဝ် (Oslo) ကီု ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ထ္ၜး ပျး ဒဒှ်ရ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကဵု အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ညးသကအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေၚ် ရ။&lt;ref&gt;Alston, P., &amp; Goodman, R. (2012). ''International Human Rights''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် (Current Human Rights Challenges) ==
ၜိုန်ရ လိက် UDHR နွံ ဒၟံၚ် ကီု လေဝ်، ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆက် က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''ပရေၚ် ပၞာန် ကေုာံ ပွမဒြေပ် ဒဴ:''' ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗီုကဵု ပ္ဍဲ ဍုၚ် သဳရဳယျာ (Syria)، ယေမေန် (Yemen) ကေုာံ ဍုၚ်ဗၟာ (Myanmar) ဍေံ ဖန် ညံၚ် မၞိဟ် မဳလဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံ ဒး ဒြေပ် ဒဴ နူ သ္ၚိ ဌာန် တုဲ ဒး ဒုၚ် ဘဲ သကာတ်မြဟ် ရ။
* '''ပွမကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ် ဟီု တွံ (Censorship):''' အလဵုအသဳ အာဏာရှင် (Authoritarian regimes) တအ် ညးတအ် ကၟာတ် လဒဵု အေန်တာနဲ، ရပ် ထံၚ် အစာ ပရိုၚ် ကေုာံ ပလီုပလာ် အခေါၚ် သၠးပွး ဟီု တွံ (Freedom of speech) ร။
* '''အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဗြဴ ကေုာံ သၟတ်:''' ပ္ဍဲ ဍုၚ် လ္ၚဵု ဗီုကဵု အာဖဂါန်နစ္စတာန် (Afghanistan)، ညးဗြဴ တအ် ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ကၟာတ် လဒဵု အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံ အာ ဘာ ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:EleanorRooseveltHumanRights.png | အေလဳနာ ရုစဗဲ့ ရပ် လဝ် လိက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈
File:HumanRightsLogo.svg | လက်သဏ် သင်္ကေတ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၁
File:Palais des Nations Geneva.jpg | ရုၚ် ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ဂျနဳဗါ (Palais des Nations) မဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်
&lt;/gallery&gt;

== ၉။ ဗီုလဵု ကၠောန် သဘၚ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကေုာံ မန် (Global and Mon Cultural Observances) ==
ဍုၚ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘၚ် တ္ၚဲ ဏအ် နကဵု ဗီုပြၚ် တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ရ။
* '''ပ္ဍဲ အလုံ ဂၠးတိ:''' ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် ပရေၚ် ကွာ် တရဴ (Marches) သွက်ဂွံ အာတ်မိက် ဗဗွဲဓဝ် ရ။ ဘာ တက္ကသိုလ် တအ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် သဘၚ် ဟီု တွံ (Seminars) ကေုာံ ပရေၚ် ထ္ၜး ပျး ရုပ်ရှင် မဆေၚ်ကဵု အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။ 
* '''ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် မန် ကေုာံ ဍုၚ်ဗၟာ:''' သွက် ဂကူ မန် ကေုာံ ဂကူ ရေၚ်တၠ ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဗၟာ မ္ဂး، တ္ၚဲ ဏအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်နူ ညးတအ် ဒး ဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် နူကဵု အလဵုအသဳ ပၞာန် တုဲ، ညးဍုၚ်ကွာန် တအ် ညးတအ် စကာ တ္ၚဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လလောၚ်တြး ပရူ ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဒေသ ညးတအ် ရ။ ဂကောံ သၟတ် မန် တအ် ညးတအ် ကၠောန် သဘၚ် ဗတောန် ပညာ သွက်ဂွံ ကဵု ဗဟုသုတ ပရူ အခေါၚ်အရာ သဇိုၚ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ် ထံက်ပၚ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (Future Outlook and Human Rights Advocacy) ==
သွက် အနာဂတ် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး၊ ဇၟာပ် မၞိဟ် သ္ဒး ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် မၚ်မဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ရ။
* '''နဲပညာ တၟိ ကေုာံ အခေါၚ်အရာ (Tech and Rights):''' ပ္ဍဲ ခေတ် ဉာဏ်ပညာ စက် (AI) လၟုဟ်، ဂကောံ ဂၠးတိ တအ် ညးတအ် သ္ဒး ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် တၟိ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါၚ် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ ပရေၚ် စကာ နဲပညာ သွက်ဂွံ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ရ။
* '''ပရေၚ် ပညာ (Education):''' ပွမဗတောန် ပရူ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဘာ တန် မူလ တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံ မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ညးသကအ် ရ။
* '''တာလျိုၚ် ပူဂိုလ်:''' ကုလသမဂ္ဂ ဟီု လဴ လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် ဍေံ စတမ် ကၠုၚ် နူကဵု ဒၞာဲ ဍောတ်တ် မကြပ် ကု သ္ၚိ ဌာန် ပိုဲ&quot; ရ။ ဇၟာပ် မၞိဟ် ညးတအ် မာန် တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေၚ် ပါ်ခြာ ကေုာံ မာန် ရီုဗၚ် ညး မဒး ဒုၚ် ဘဲ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;Ignatieff, M. (2001). ''Human Rights as Politics and Idolatry''. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ဗီုလဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သောၚ် ကလး ပရူ ဝင် ကေုာံ ၚုဟ်မး လိက် လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (UDHR) လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=5RR4VXNX3jA|title=The Story of Human Rights}}

{{တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:အခေါၚ်အရာ|အခေါၚ်အရာ]] (Rights)
* [[wikt:mnw:မၞိဟ်|မၞိဟ်]] (Human)
* [[wikt:mnw:ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* {{ill|လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ|en|Universal Declaration of Human Rights}} (Universal Declaration of Human Rights)
* {{ill|အေလဳနာ ရုစဗဲ့|en|Eleanor Roosevelt}} (Eleanor Roosevelt)
* {{ill|လာပ် နဝ်ဗဴ ပရေၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်|en|Nobel Peace Prize}} (Nobel Peace Prize)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* United Nations. (1948). ''Universal Declaration of Human Rights''. UN General Assembly Resolution 217 A.
* Morsink, Johannes. (1999). ''The Universal Declaration of Human Rights: Origins, Drafting, and Intent''. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0812217476.
* Glendon, Mary Ann. (2001). ''A World Made New: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights''. Random House. ISBN 978-0375760464.
* Donnelly, Jack. (2013). ''Universal Human Rights in Theory and Practice'' (3rd ed.). Cornell University Press. ISBN 978-0801477706.
* Alston, Philip, &amp; Goodman, Ryan. (2012). ''International Human Rights''. Oxford University Press. ISBN 978-0199578726.
* Ignatieff, Michael. (2001). ''Human Rights as Politics and Idolatry''. Princeton University Press. ISBN 978-0691088930.
* Lynn Hunt. (2007). ''Inventing Human Rights: A History''. W. W. Norton &amp; Company. ISBN 978-0393331998.
* Clapham, Andrew. (2007). ''Human Rights: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. ISBN 978-0192853618.
* Ishay, Micheline R. (2008). ''The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era''. University of California Press. ISBN 978-0520256415.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Human_Rights_Day Human Rights Day]. English Wikipedia. Retrieved May 9, 2026.

{{DEFAULTSORT:တ္ၚဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်}}
[[Category:တ္ၚဲ အလုံ ဂၠးတိ]]
[[Category:တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုၚ်]]
[[Category:အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်]]
[[Category:ဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ]]</text>
      <sha1>7kd5nry2i5wv04dm62xohusjrrl79g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10986</id>
    <revision>
      <id>54707</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Category definition|title=ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက|description=ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''ဍုၚ် အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ်''' (Sovereign states) မၞုံ...&quot;</comment>
      <origin>54707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="r3uuyz7j9fpvbstoouk9olglr29g1qy" xml:space="preserve">{{Category definition|title=ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက|description=ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''ဍုၚ် အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ်''' (Sovereign states) မၞုံ ပ္ဍဲ တိုက် [[အာဖရိက]] (Africa) ရ။ တိုက် အာဖရိက ဝွံ ဍေံ ဒှ် တိုက် မၞုံ ကု လၟိဟ် ဍုၚ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တုဲ ဍေံ နွံ ကု ဍုၚ် တရားဝင် သီုဖအိုတ် ၅၄ ဍုၚ် ရ။}}{{Cat main|စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက}}</text>
      <sha1>r3uuyz7j9fpvbstoouk9olglr29g1qy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54708</id>
      <parentid>54707</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="ha40bgsexim1wu7kfq75ine676pin6o" xml:space="preserve">{{Category definition|title=ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ တိုက် အာဖရိက|description=ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''ဍုၚ် အဝဵု စၟိန်ပြမာန် ဍိုက်ပေၚ်ဂမၠိုၚ်''' (Sovereign states) မၞုံ ပ္ဍဲ တိုက် [[အာဖရိက]] (Africa) ရ။ တိုက် အာဖရိက ဝွံ ဍေံ ဒှ် တိုက် မၞုံ ကု လၟိဟ် ဍုၚ် ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တုဲ ဍေံ နွံ ကု ဍုၚ် တရားဝင် သီုဖအိုတ် ၅၄ ဍုၚ် ရ။}}{{Cat main|စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက}}

{{DEFAULTSORT:ဍုၚ် ပ္ဍဲ အာဖရိက}} [[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ် တိုက်]] [[Category:အာဖရိက]]</text>
      <sha1>ha40bgsexim1wu7kfq75ine676pin6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ် တိုက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10987</id>
    <revision>
      <id>54709</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Category definition | title       = ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ် တိုက် | description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု ကဏ္ဍ ဒေအ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်''' (Countries) မပါ် ခြာ လဝ် အတိုၚ် ...&quot;</comment>
      <origin>54709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="780" sha1="0tpma03y1k73ctvcoc8vn8elc9fc3pv" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ် တိုက်
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု ကဏ္ဍ ဒေအ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု '''ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်''' (Countries) မပါ် ခြာ လဝ် အတိုၚ် [[wikt:mnw:တိုက်|တိုက်]] (Continents) နာနာ သာ် မၞုံ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ 
}}

{{Cat main|တိုက်}}

{{DEFAULTSORT:ဍုၚ် အတိုၚ် တိုက်}}
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>0tpma03y1k73ctvcoc8vn8elc9fc3pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10988</id>
    <revision>
      <id>54710</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Category definition | title       = စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (Lists of countries) | description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မချူ ဇန် လဝ် နကဵု ဗီုပြၚ် '''စရင် ဍုၚ် ကေုာံ ဇယား ဍုၚ်''' နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂ...&quot;</comment>
      <origin>54710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="384nmjdyy8lphb3nm4u9y7tt3u5dwlp" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (Lists of countries)
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မချူ ဇန် လဝ် နကဵု ဗီုပြၚ် '''စရင် ဍုၚ် ကေုာံ ဇယား ဍုၚ်''' နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ စရင် တအ် ဏအ် ဍေံ မာန် ပါ် ခြာ လဝ် အတိုၚ် တိုက်၊ အတိုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ်၊ အတိုၚ် ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ အတိုၚ် ပရေၚ် ပထဝဳ တအ် ရ။
}}

{{Cat main|ဍုၚ်}}

{{DEFAULTSORT:စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်}}
[[Category:စရင်]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>384nmjdyy8lphb3nm4u9y7tt3u5dwlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54711</id>
      <parentid>54710</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="gyhrs35y621dc1uhigwojhj33qk2ed9" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (Lists of countries)
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မချူ ဇန် လဝ် နကဵု ဗီုပြၚ် '''စရင် ဍုၚ် ကေုာံ ဇယား ဍုၚ်''' နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ စရင် တအ် ဏအ် ဍေံ မာန် ပါ် ခြာ လဝ် အတိုၚ် တိုက်၊ အတိုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ်၊ အတိုၚ် ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ အတိုၚ် ပရေၚ် ပထဝဳ တအ် ရ။
}}

{{Cat main|[[ဍုၚ်]]}}

{{DEFAULTSORT:စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်}}
[[Category:စရင်]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>gyhrs35y621dc1uhigwojhj33qk2ed9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54712</id>
      <parentid>54711</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="384nmjdyy8lphb3nm4u9y7tt3u5dwlp" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (Lists of countries)
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မချူ ဇန် လဝ် နကဵု ဗီုပြၚ် '''စရင် ဍုၚ် ကေုာံ ဇယား ဍုၚ်''' နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ စရင် တအ် ဏအ် ဍေံ မာန် ပါ် ခြာ လဝ် အတိုၚ် တိုက်၊ အတိုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ်၊ အတိုၚ် ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ အတိုၚ် ပရေၚ် ပထဝဳ တအ် ရ။
}}

{{Cat main|ဍုၚ်}}

{{DEFAULTSORT:စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်}}
[[Category:စရင်]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>384nmjdyy8lphb3nm4u9y7tt3u5dwlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54713</id>
      <parentid>54712</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="b0p9ei34x7d4zzyv86nb4cdp2gmp7ji" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (Lists of countries)
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မချူ ဇန် လဝ် နကဵု ဗီုပြၚ် '''စရင် ဍုၚ် ကေုာံ သ္ၚိအၚ် ဍုၚ်''' နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ စရင် တအ် ဏအ် ဍေံ မာန် ပါ် ခြာ လဝ် အတိုၚ် တိုက်၊ အတိုၚ် လၟိဟ် မၞိဟ်၊ အတိုၚ် ပရေၚ် စီးပွားရေး ကေုာံ အတိုၚ် ပရေၚ် ပထဝဳ တအ် ရ။
}}

{{Cat main|ဍုၚ်}}

{{DEFAULTSORT:စရင် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်}}
[[Category:စရင်]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>b0p9ei34x7d4zzyv86nb4cdp2gmp7ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10989</id>
    <revision>
      <id>54714</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Category definition | title       = အာဖရိက ဗဟဵု | description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ် ကေုာံ ကဏ္ဍ ဒေအ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု ဒေသ '''အာဖရိက ဗဟဵု''' (Central Africa) မဒှ် ဒေသ မၞုံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် တို...&quot;</comment>
      <origin>54714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630" sha1="6v1pirjy5r0odmxp912f11btacs94o8" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = အာဖရိက ဗဟဵု
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ် ကေုာံ ကဏ္ဍ ဒေအ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု ဒေသ '''အာဖရိက ဗဟဵု''' (Central Africa) မဒှ် ဒေသ မၞုံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် တိုက် [[အာဖရိက]] ရ။
}}

{{Cat main|အာဖရိက ဗဟဵု}}

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု}}
[[Category:အာဖရိက]]
[[Category:ဒေသဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>6v1pirjy5r0odmxp912f11btacs94o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54715</id>
      <parentid>54714</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="4c320sn454ng53l45p1bba7m20r3pfm" xml:space="preserve">{{Category definition
| title       = အာဖရိက ဗဟဵု
| description = ကဏ္ဍ ဝွံ ဍေံ ပံက် ထ္ၜး ကဵု လိက်ပရေၚ် ကေုာံ ကဏ္ဍ ဒေအ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု ဒေသ '''အာဖရိက ဗဟဵု''' (Central Africa) မဒှ် ဒေသ မၞုံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် တိုက် [[အာဖရိက]] ရ။
}}

{{Cat main|အာဖရိက ဗဟဵု}}

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု}}
[[Category:အာဖရိက]]
[[Category:ဒေသဂမၠိုၚ်]]
[[ကဏ္ဍ:စရင် ဍုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>4c320sn454ng53l45p1bba7m20r3pfm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>