ဒေတာဇၞော်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဒေတာဇၞော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11047</id>
    <revision>
      <id>55924</id>
      <parentid>55012</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၅. နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန် (Data Analytics and Processing) */</comment>
      <origin>55924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26090" sha1="7zxkr7a5oqwi56dfmxc25m1v1qq16kv" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox technology
| name = ဒေတာဇၞော် (Big Data)
| image = [[File:Internet map 1024.jpg|300px|center|လဒက်ပ္တန် အေန်တာနဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒေတာ]]
| caption = ဗီုပြင် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒေတာ ပ္ဍဲ အေန်တာနဲ မဒှ် သဇိုင် သွက် ဒေတာဇၞော် ကေုာံ ပရေင်ဂိုင်သိပ်
| field = [[သိပ္ပံ ဒေတာ]] (Data Science), [[သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]]
| major_technologies = [[Hadoop]], [[Apache Spark]], [[NoSQL]]
| characteristics = Volume, Velocity, Variety, Veracity, Value
| core_concept = ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်နင် မဂၠိုင် ကေုာံ မလှဲလး မဟွံမာန် ကၠောန် နကဵု သၞောတ် တြေံ
}}

'''ဒေတာဇၞော်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''တင်နင် မဇၞော်လှဲလး''' ({{lang-en|Big Data}}) ဝွံ ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ်၊ ကွတ်စက် ကေုာံ နဲကဲ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analyze)၊ ပတိတ် ကေတ် တင်နင် (Extract) ကေုာံ ဖန်ဇန် (Deal with) ဒေတာ မၞုံ ကု လၟိဟ် ဇၞော် လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞုံ ကု ဗီုပြင် မထုဲထံင် လောန် မဟွံမာန် ကၠောန် သ္ပ နကဵု ဆော့ဖ်ဝဲလ် (Software) ပရေင်ဖန်ဇန် ဒေတာ အတိုင် သၞောတ် တြေံ ဓမ္မတာ တအ် ရ။ 

ဒေတာဇၞော် ဝွံ ဍေံ ပါ်ခြာ လဝ် နကဵု လၟိဟ် မဂၠိုင်လောန် (Volume)၊ အသိင် မလုပ် ကၠုင် ပြဟ်လောန် (Velocity) ကေုာံ ဗီုပြင် ဒေတာ မၞုံ ဂၠိုင် ကု သာ် (Variety) ရ။ တ္ၚဲဏအ် မ္ဂး [[wikt:mnw:ဒေတာ|ဒေတာ]]ဇၞော် ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် သဇိုင် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင် ကမၠောန် ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်အလဵုအသဳ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် [[ဉာဏ်ပညာ ကလုပ်]] (Artificial Intelligence) အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ဒေတာဇၞော်&quot; ဏအ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ လၟိဟ် မဇၞော် ဂၠိုင် ဓဝ် ရ၊ ဍေံ သီု ဆက်စပ် ကု နဲပညာ မဂိုင်သိပ်၊ မဖန်ဇန် ကေုာံ မ[wikt:mnw:သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်|သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်] ဍေံ တအ် ကီု ရ。 သၞောတ် ဒေတာဘေ့စ် (Databases) ဓမ္မတာ မပ္တံ ကု RDBMS ဝွံ ဟွံမာန် ဒုင်ဒဝ် ကေတ် လၟိဟ် ဒေတာ မလုပ် ကၠုင် နူကဵု အေန်တာနဲ၊ မဳဒဳယာ ညးဍုင်ကွာန် (Social Media)၊ ကေုာံ သၞောတ် IoT (Internet of Things) တအ် ဏီ ရ။&lt;ref&gt;Laney, D. (2001). 3D Data Management: Controlling Data Volume, Velocity and Variety. META Group Research Note.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ် တၠပညာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် Doug Laney ပံက် လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒေတာဇၞော် နကဵု အင်္ဂလက်သန် ၃ သာ် မတွံဂး 3Vs (Volume, Velocity, Variety) ရ။ ကြဴနူ ဏအ် ဂှ် တၠပညာ တအ် ထပ် စုတ် ကၠုင် Veracity (ပရေင်ဍာံပြ) ကေုာံ Value (တန်ဖျူ) တုဲ ဍေံ ဒှ် အာ 5Vs ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ဒေတာဇၞော် ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ဂကောံ ကမ္မဏဳ တအ် ဂွံ ဆိင်ဆ ပရေင် အနာဂတ် ကေုာံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်တ် နကဵု သက်သဳ ဍာံပြ မာန် ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Evolution) ==
[[File:Data visualization.jpg|thumb|right|300px|ပရေင် ထ္ၜး ပျး ဒေတာ နကဵု ဗီုပြင် မတ် (Data Visualization) မဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာဇၞော်]]
ဝင် ပရေင် ပကောံ ဒေတာ ဝွံ စကတဵုဒှ် လဝ် နူကဵု ခေတ် တမၠာ တေအ် ကီု လေဝ်၊ အရာ မကော် စ &quot;ဒေတာဇၞော်&quot; ဇေတ်တ် ဂှ် စ မံက်ဂတဝ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ခေတ် အေန်တာနဲ ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ၁၉၉၀ တအ် ကေုာံ စ ၂၀၀၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် Michael Cox ကေုာံ David Ellsworth တအ် စကာ လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Big Data&quot; ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ လိက်ပြကိုဟ် သိပ္ပံ ညးတအ် သွက်ဂွံ ဗၟံက် ထ္ၜး ပြသၞာ ကောမ်ပျူတာ မဟွံမာန် ဂိုင်သိပ် ဒေတာ မဂၠိုင် လောန် ရ။&lt;ref&gt;Cox, M., &amp; Ellsworth, D. (1997). Application-controlled demand paging for out-of-core visualization. Proceedings of the 8th conference on Visualization '97.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် ကမ္မဏဳ ဇၞော် မပ္တံ ကု Google ကေုာံ Yahoo! တအ် ကတဵုဒှ် ပြသၞာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကေုာံ ဂိုင်သိပ် တင်နင် ပ္ဍဲ World Wide Web ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် နဲပညာ တၟိ မကော် ဂး MapReduce တုဲ ကြဴနူ ဂှ် Doug Cutting ကေုာံ Mike Cafarella တအ် ဖန်ဗဒှ် တိတ် ကၠုင် ကွတ်စက် မၞုံ ယၟု [[Hadoop]] မဒှ် သၞောတ် ဂိုင်သိပ် ဒေတာ မသၠးပွး (Open-source) ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ မပကဵု ညံင် ဒေတာဇၞော် ဂွံ ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၃. အင်္ဂလက်သန် ဒေတာဇၞော်: V မသုန်သာ် (Characteristics: The 5 Vs) ==
ဒေတာဇၞော် ဝွံ ဍိုက်ပေင် တဴ နကဵု အင်္ဂလက်သန် မသုန်သာ် မကော် စ The 5 Vs ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ အင်္ဂလက်သန် မသုန်သာ် (The 5 Vs of Big Data)
|-
! လၟေင် !! ယၟု အင်္ဂလက်သန် !! ပွံက် အဓိပ္ပါယ် (Definition) !! ဥပမာ
|-
| ၁ || '''Volume''' (လၟိဟ် ဇၞော်) || ပွမၞုံ ကု လၟိဟ် ဒေတာ မဇၞော် လောန် (Terabytes စဵုကဵု Zettabytes)။ || တင်နင် ဒေတာ နူကဵု က္ၜင်ကျာ ဃော ပဝ် ဒၟံင်၊ ဒေတာ Facebook ဇၟာပ် တ္ၚဲ။
|-
| ၂ || '''Velocity''' (အသိင် ပြဟ်) || အသိင် ဒေတာ မလုပ် ကၠုင် ကေုာံ မဒး ဖန်ဇန် ဗွဲမပြဟ် ဃော ကာလ (Real-time)။ || ပရေင် လှာဲဂတး သြန် ပ္ဍဲ ဘဏ်၊ ဒေတာ ကွဳစက် မဒြေပ် အလဵုဇကု (Self-driving cars)။
|-
| ၃ || '''Variety''' (ဗီုပြင် နာနာ) || ဗီုပြင် ဒေတာ မၞုံ ဂၠိုင် ကု သာ် (မပ္တံ ကု လိက်၊ ဗီုရုပ်၊ ရမျာင်၊ ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ သၞောတ် ဟွံမဲ)။ || အဳမေးလ်၊ ဗီုရုပ် ပ္ဍဲ Instagram၊ ဒေတာ လိက် နူကဵု တွိတာ (Twitter)။
|-
| ၄ || '''Veracity''' (ပရေင် ဍာံပြ) || ပွမၞုံ ကု ပရေင် ချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ ပရေင် ယေဘုယျ (Quality and Accuracy) ဒေတာ။ || ဒေတာ လ္ၚဵု မၞုံ ကု တင်ဗၠေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေတာ ဟွံဍိုက်ပေင် မဒး ပလေဝ် သ္အးဇ္ၚး။
|-
| ၅ || '''Value''' (တန်ဖျူ) || အစောံစရာဲ မမာန် ပတိတ် ကေတ် လညာတ် ကေုာံ ပရဲ နူကဵု ဒေတာ ဂမၠိုင်။ || ပရေင် ဆိင်ဆ ညးရာန် ကပေါတ် (Customer recommendations) ပ္ဍဲ Amazon။&lt;ref&gt;Marr, B. (2015). Big Data: Using Smart Big Data, Analytics and Metrics To Make Better Decisions and Improve Performance. John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;
|}

== ၄. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကွတ်စက်ဂမၠိုင် (Architecture and Technologies) ==
[[File:Hadoop_logo.svg|thumb|left|200px|Apache Hadoop မဒှ် ကွတ်စက် သဇိုင် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ဒေတာဇၞော်]]
သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ဒေတာဇၞော် မ္ဂး၊ ကောမ်ပျူတာ ဓမ္မတာ မွဲ မ ကၠောန် ဟွံမာန် ရ။ ဒး စကာ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် မပံင်ကောံ လဝ် စက် မဂၠိုင် (Distributed computing) ရ။ ကွတ်စက် အဓိက ဂမၠိုင် ဂှ်-
* '''[[Hadoop]] (Apache Hadoop):''' ဒှ် သၞောတ် သၠးပွး မမာန် ဂိုင်သိပ် ဒေတာ မဇၞော် လတူ ကောမ်ပျူတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဍေံ စကာ HDFS (Hadoop Distributed File System) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် တုဲ၊ စကာ MapReduce သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ရ။
* '''Apache Spark:''' ဒှ် ကွတ်စက် မကၠောန် ကမၠောန် ပြဟ် လောန် နူ Hadoop ၜိုတ် ၁၀၀ ဆ ရ။ ဍေံ စကာ ရာမ် (RAM - In-memory processing) သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ဒေတာ ဃော ကာလ (Real-time) မာန် ရ။&lt;ref&gt;Zaharia, M., et al. (2016). Apache Spark: a unified engine for big data processing. Communications of the ACM, 59(11), 56-65.&lt;/ref&gt;
* '''NoSQL Databases:''' ဒေတာဘေ့စ် မပ္တံ ကု MongoDB, Cassandra ကေုာံ Redis တအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ဒေတာ မဟွံမဲ ကု ဗီုပြင် စှ်ေစှ်ေ (Unstructured data) ပြဟ်ပြဟ် မာန် ရ။
* '''Cloud Computing (ကၠောတ်):''' ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး ဂကောံ တအ် ဟွံရာန် စက် ကောမ်ပျူတာ ဇကု တုဲ၊ ညးတအ် ၚာ် စကာ သၞောတ် ကၠောတ် နူကဵု Amazon Web Services (AWS), Google Cloud (GCP) ဟွံသေင်မ္ဂး Microsoft Azure တအ် ရ။

== ၅. နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန် (Data Analytics and Processing) ==
ဒေတာဇၞော် ဝွံ ယဝ်ရ ဟွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မ္ဂး တန်ဖျူ ဍေံ ဟွံမဲ ရ။ ပရေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ (Data Analytics) ဝွံ နွံ ၄ ကဆံင် ရ-

၁။ '''Descriptive Analytics (သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူမတုဲ):''' လ္ၚတ် ရံင် &quot;မု ကတဵုဒှ် လဝ် ရော?&quot; ဥပမာ - လၟိဟ် ကပေါတ် မသွံ တိတ် လဝ် ဂိတု တုဲ တေအ်။

၂။ '''Diagnostic Analytics (သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်):''' လ္ၚတ် ရံင် &quot;မုဟိုတ် ကတဵုဒှ် လဝ် ရော?&quot; ဥပမာ - မုဟိုတ် ညးရာန် တအ် ဟွံရာန် ကပေါတ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ အဒိုက် ရော?

၃။ '''Predictive Analytics (ဆိင်ဆ အနာဂတ်):''' စကာ စက်လ္ၚတ်ပညာ သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ &quot;မု ကတဵုဒှ် မာန် ရော ပ္ဍဲ အနာဂတ်?&quot; ဥပမာ - ဆိင်ဆ ၚုဟ် သြန် ပ္ဍဲ ဂိတု ဂတ။

၄။ '''Prescriptive Analytics (ဖျေဟ် လညာတ် လစွံ):''' ကဵု လညာတ် ဒဒှ်ရ &quot;မု ဒး ကၠောန် ထေက် ရော?&quot; ဥပမာ - စက် ကဵု လညာတ် ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ၚုဟ် ကပေါတ် ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ ပရဲ ဂၠိုင် အိုတ်။&lt;ref&gt;Provost, F., &amp; Fawcett, T. (2013). Data Science for Business: What you need to know about data mining and data-analytic thinking. O'Reilly Media, Inc.&lt;/ref&gt;

== ၆. ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍနာနာ (Applications in Various Industries) ==
ဒေတာဇၞော် ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အလုံအိုတ်သီု တုဲ ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဗီုပြင် ကၠောန် ကမၠောန် ရ-
* '''ကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare):''' လ္ၚတ် ဒေတာ ညးယဲ၊ ဗဳဇ DNA ကေုာံ ဗီုရုပ် ဓာတ်မှန် သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ ယဲ ကေုာံ လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ မကိတ်ညဳ ကု ပူဂိုလ် (Personalized medicine)။
* '''ကဏ္ဍ ပရေင်သြန် ကေုာံ ဘဏ် (Finance):''' စကာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ရံင် ပရေင် ကၠတ် ကမၠတ် သြန် (Fraud detection) ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင် ဓလောံဖျေဟ် သြန် (Investment algorithms) ဃော ကာလ။&lt;ref&gt;Hashem, I. A. T., et al. (2015). The rise of &quot;big data&quot; on cloud computing: Review and open research issues. Information Systems, 47, 98-115.&lt;/ref&gt;
* '''ကဏ္ဍ ပရေင်သွံရာန် (Retail):''' ကမ္မဏဳ မပ္တံ ကု Walmart ကေုာံ Amazon တအ် လ္ၚတ် ဗီုပြင် မရာန် ကပေါတ် ညးလွပ် တုဲ ညးတအ် ထ္ၜး ပျး ကဵု ကြော်ငြာ ကေုာံ ကပေါတ် မကိတ်ညဳ ကု ညးရာန် တအ် ရ။
* '''[[ဍုင် ဉာဏ်စိစောန်]] (Smart Cities):''' လ္ၚတ် ဒေတာ နူကဵု ကင်မရာ၊ စက် ကွဳစက် ကေုာံ ဒေတာ ရာသဳဥတု သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ညံင် ဍုင် ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ကွဳစက် ဇေက် ရ။

== ၇. ဒေတာဇၞော် ကေုာံ ဉာဏ်ပညာကလုပ် (Big Data and Artificial Intelligence) ==
[[File:Deep_Learning.jpg|thumb|right|250px|ကွန်ယက် နာဗ်ကြော (Neural Networks) ကေုာံ Deep Learning မဒး သ္ပ သဇိုင် လတူ ဒေတာဇၞော်]]
[[ဉာဏ်ပညာ ကလုပ်]] (AI) ကေုာံ [[Machine Learning|စက်လ္ၚတ်ပညာ (Machine Learning)]] ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဒေတာဇၞော် ညံင်ရဴ ကောန် ကဵု မိ ကီု ရ။ AI ညံင်ဂွံ ဍိုဟ်ကေက် တိုန် ဂှ် ဍေံ ဒး လ္ၚတ် နူကဵု ဒေတာ သဇိုင် (Training data) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ 

ယဝ်ရ ဒေတာဇၞော် ဟွံမဲ မ္ဂး AI တအ် ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ဟွံမာန် ရ။ နဲကဲ Deep Learning မဒှ် ကဏ္ဍ မွဲ ပ္ဍဲ AI ဂှ် စကာ လဝ် ကွန်ယက် နာဗ်ကြော (Neural networks) မၞုံ ကု ထပ် ဂၠိုင်ဂၠိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒေတာ ဗီုရုပ်၊ ရမျာင် ကေုာံ လိက် တအ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး AI ဂမၠိုင် ဍေံ မာန် ခၞံဗဒှ် လိက်၊ ဗီုရုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး မာန် ကၠာဲ ဘာသာ အလဵုဇကု ဟိုတ်နူ ဍေံ လ္ၚတ် လဝ် ဒေတာဇၞော် နူကဵု အေန်တာနဲ ရ။&lt;ref&gt;Goodfellow, I., Bengio, Y., &amp; Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.&lt;/ref&gt;

== ၈. ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင် (Challenges and Issues) ==
ၜိုန်ရ ဒေတာဇၞော် ဝွံ ခိုဟ် သွက် လောက ကီု လေဝ်၊ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် လေဝ် နွံ ဒၟံင် ရ-
* '''ပရေင် ဂီုကၠီု (Security):''' ဒေတာ မဂၠိုင် လောန် ဂှ် ဒှ် အရာ မတံင်ဂြဲ ကဵု သၟာ ဟက်ကာ (Hackers) တအ် ရ။ ယဝ်ရ ဒေတာ ဒးဒုင် ကၠတ် အာ မ္ဂး ဍေံ လီုလာ် အာ ပရေင် ပူဂိုလ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
* '''ပရေင် ပူဂိုလ် (Privacy):''' ကမ္မဏဳ ဇၞော် တအ် ပကောံ တင်နင် ညးဍုင်ကွာန် မပ္တံ ကု ဒၞာဲ မနွံ၊ အရာ မဒးစိုတ် ကေုာံ ရမျာင် တအ် သီု ဟွံကဵု အခေါင် တုဲ ဣဏအ် ဝွံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေင် ပူဂိုလ် ရ။ သၞောဝ် မပ္တံ ကု GDPR ပ္ဍဲ ယူရဝ်ပ ဂှ် ပတိတ် လဝ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပြသၞာ ဏအ် ရ。&lt;ref&gt;Mayer-Schönberger, V., &amp; Cukier, K. (2013). Big Data: A Revolution That Will Transform How We Live, Work, and Think. Houghton Mifflin Harcourt.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင် ဍာံပြ (Data Quality):''' ဒေတာ လ္ၚဵု ဂှ် ဟွံဍာံပြ၊ တြေံ အာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပါလုပ် ကဵု စိုတ် လပါ် မွဲ (Bias) တုဲ ယဝ်ရ စကာ မ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် မဗၠေတ် မာန် ရ။

== ၉. အကျိုးဆက် လတူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Social and Cultural Impact) ==
ဒေတာဇၞော် ဝွံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ပရေင် ဂျိုင် လမျီု မၞိဟ် တအ် ရ။ လပါ် ခိုဟ် မ္ဂး ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ညံင် ဘဝ ဂွံ လောဲသွာ တိုန်၊ ကလိဂွံ တင်နင် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ကလိဂွံ အရီုအဗၚ် ဃော ကာလ ရ။ ဆဂး လပါ် ပရေအ် မ္ဂး ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မတုပ် ကု စိုတ် ဇကု သၟး (Filter Bubbles) တုဲ ဟွံမာန် ဒုင်တဲ လညာတ် တၞဟ်ဟ် ရ။

ပါဲ နူ ဏအ်၊ ညးလ္ၚဵု ဟီု ဂး ဒဒှ်ရ ဒေတာဇၞော် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် &quot;Surveillance Capitalism&quot; (သၞောတ် ဓနသျှင် မစၟဳစၟတ် မၞိဟ်) မဒှ် သၞောတ် မပကောံ ဒေတာ ပူဂိုလ် ညံင်ဂွံ သွံ ပရဲ ကု ညး ကြော်ငြာ တအ် ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ပကဵု ညံင် ပရေင် ဗၠးၜး ကောန်မၞိဟ် တအ် ဂွံ အောန် စှ်ေ အာ မာန် ရ။&lt;ref&gt;Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ဒေတာဇၞော် ကေုာံ လညာတ်တၟိဂမၠိုင် (Future Trends) ==
[[File:Server_room.jpg|thumb|left|250px|စက် ဆာဗာ (Server Room) မဒှ် ဌာန် ဗဟဵု မဂိုင်သိပ် ဒေတာဇၞော် ပ္ဍဲ ခေတ် အနာဂတ်]]
အနာဂတ် ဒေတာဇၞော် ဝွံ ဆက် ဆက်စပ် အာ ကု ကွတ်ပညာ တၟိ တၟိ ဂမၠိုင် ရ-
* '''Edge Computing (ကောမ်ပျူတာ ဇိုင်):''' ညံင် ဟွံဂွံ ပလံင် ဒေတာ သီုဖအိုတ် ဇရေင် ကၠောတ် ဗဟဵု ဂှ်၊ စက် မပ္တံ ကု ဖုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကင်မရာ တအ် အလဵုဇကု ဖန်ဇန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ဃော ကာလ ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ဖအောန် ကဵု အခိင် လဇုဲ (Latency) ရ။
* '''Data Fabric (လဒက်ပ္တန် ယာတ် ဒေတာ):''' ဒှ် လဒက်ပ္တန် မပံင်ကောံ ဒေတာ နူကဵု ဒၞာဲ နာနာ ညံင်ဂွံ ဒှ် မွဲ သၞောတ် တုဲ စကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် အလဵုဇကု ရ။
* '''Quantum Computing (ကောမ်ပျူတာ ကွမ်တမ်):''' ယဝ်ရ ကောမ်ပျူတာ ကွမ်တမ် အံင်ဇၞး ကၠုင် မ္ဂး ဍေံ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာဇၞော် မထုဲထံင် အိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် စက္က ဓဝ် ရ မဒှ် အရာ ကောမ်ပျူတာ လၟုဟ် ဒး စကာ အခိင် သၞာံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ。&lt;ref&gt;Gantz, J., &amp; Reinsel, D. (2012). The digital universe in 2020: Big data, bigger digital shadows, and biggest growth in the far east. IDC iView, IDC Analyze the Future.&lt;/ref&gt;

[https://www.youtube.com/watch?v=bAyrObl7TYE လ္ၚတ်ရံင် ဒေတာဇၞော် မ္ဂး မု ရော? (YouTube)]

== မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ သက်သဳဂမၠိုင် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက် လ္ၚတ် ရံင် (See also) ==
* [[သိပ္ပံ ဒေတာ]] (Data Science)
* [[ဉာဏ်ပညာ ကလုပ်]] (Artificial Intelligence)
* [[Machine Learning|စက်လ္ၚတ်ပညာ]] (Machine Learning)
* [[ကၠောတ် ကောမ်ပျူတာ]] (Cloud Computing)

== လေန် မ္ၚး (External links) ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Big_data Big Data] ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်

{{Navbox
| name  = ဒေတာဇၞော်
| title = [[ဒေတာဇၞော်]] ကေုာံ [[သိပ္ပံ ဒေတာ]]
| listclass = hlist
| state = uncollapsed

| group1 = သဘောင်တရား အဓိက
| list1  = 
* 5 Vs
* [[Data Mining]]
* [[Predictive Analytics]]
* [[Data Visualization]]

| group2 = ကွတ်စက်ဂမၠိုင်
| list2  = 
* [[Hadoop]]
* [[Apache Spark]]
* [[NoSQL]]
* [[ကၠောတ် ကောမ်ပျူတာ]]
* [[Data Warehouse]]

| group3 = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3  = 
* [[ဉာဏ်ပညာ ကလုပ်]]
* [[Machine Learning|စက်လ္ၚတ်ပညာ]]
* [[Deep Learning]]
* [[အေန်တာနဲ]]
}}

[[ကဏ္ဍ:ဒေတာဇၞော်]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ဒေတာ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]]
[[ကဏ္ဍ:ကွတ်စက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>7zxkr7a5oqwi56dfmxc25m1v1qq16kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဳလက်ထရောန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11484</id>
    <revision>
      <id>55950</id>
      <parentid>55901</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22698" sha1="cps94ypyj4n1z6n9hn6p003m9pnx3dn" xml:space="preserve">'''အဳလက်ထရောန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Electron'', သင်္ကေတ $e^-$ ဟွံသေင်မ္ဂး $\beta^-$) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကောန်ဒကုတ် သၟဝ်အက်တမ် ([[ကောန်ဒကုတ် သၟဝ်အက်တမ်]] - Subatomic particle) မွဲ မနွံကဵု ဒြဟတ်လလဳ အနုတ် (Negative elementary electric charge) ရ။ အဳလက်ထရောန် တအ်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ကောန်ဒကုတ် မကော်စ [[လေပ်တောန်]] (Lepton) မဒှ် ကောန်ဒကုတ် သဇိုင် (Elementary particles) မဟွံမာန် ပါ်ကရေက် အာ ဍောတ်နူဏအ် ရ။ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု လျိုင် မသာ ဗွဲမလောန် တုဲ (ၜိုတ် ၁/၁၈၃၆ ဆ ဍောတ် နူကဵု ပရဝ်တောန်)၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် လဝ် သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု၊ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ပရေင်လလဳ အလုံအိုတ်သီု ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါ ပိုယ် ဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;griffiths&quot;&gt;{{cite book |last=Griffiths |first=D. J. |title=Introduction to Elementary Particles |edition=2nd |publisher=Wiley-VCH |year=2008 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

အဳလက်ထရောန် ဂှ် နွံကဵု သဘာဝ တၟေင် မကော်စ [[သဘာဝ လပှ်-ပါတိကေလ်]] (Wave-particle duality) မဒှ် အရာ မမာန် ချဳဓရာင် နဒဒှ် ကောန်ဒကုတ် ကီု သီုကဵု နဒဒှ် လပှ် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ အဳလက်ထရောန် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ သဳအိုရဳ ကွမ်တမ်၊ ကေုာံ လွပ် ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Electron_shell_029_Copper_-_no_label.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လဒက်ပတန် အက်တမ် ဓါတ် ဗရိုတ် (Copper) မနွံကဵု အဳလက်ထရောန် ၂၉ မ ဂေတ် ဒၟံင် ပွဳပွူ နှုက်ကလဳယပ်သ် ပ္ဍဲကဵု လၟေင် ကဆံင် (Shells) နာနာ သာ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
အဳလက်ထရောန် ဂှ် ဒှ် ကောန်ဒကုတ် မနွံကဵု ဒြဟတ်လလဳ (Electric charge) $-1e$ ရ။ ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် [[အက်တမ်]] (Atom) မွဲမ္ဂး၊ အဳလက်ထရောန် တအ်ဝွံ ဂေတ် လန် ဒၟံင် ပွဳပွူ ဒေါဝ်ဗဟဵု မကော်စ [[နှုက်ကလဳယပ်သ်]] (Nucleus) မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု [[ပရဝ်တောန်]] (Protons) ကေုာံ [[နယူထရွန်]] (Neutrons) ရ။ 

အဳလက်ထရောန် တအ်ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ နှုက်ကလဳယပ်သ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ် ဓရောတ် လလဳသံလိုက် (Electromagnetic force) မတံင် ဓဇက် လဝ် အကြာ ဒြဟတ် အနုတ် (Electron) ကေုာံ ဒြဟတ် အပေါင်း (Proton) ရ။ ဟိုတ်နူကဵု ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ဒြဟတ် ဂေတ် (Spin) $1/2$ ဂှ်ရ၊ ဍေဟ်တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ [[ဖာမဳယောန်]] (Fermions) တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် အတိုင် သၞောဝ် ပါလဳ (Pauli exclusion principle) မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ အဳလက်ထရောန် ၜါ မ ဟွံမာန် တန်တဴ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ ကွမ်တမ် (Quantum state) မတုပ် သၟဟ် မွဲစွံ ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery) ==
လညာတ် ပရူ ဒြဟတ်လလဳ (Electricity) ဂှ် တၠပညာ တအ် တီကၠုင် လဝ် နူကဵု ခေတ် ဂရိတ် တြေံ တေအ် ကီုလေဝ်၊ အဳလက်ထရောန် နဒဒှ် ကောန်ဒကုတ် ဍောတ်သွတ် မွဲ ဂှ် ဂၠာဲ ဆဵု လဝ် ပ္ဍဲ လအိတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ်၊ တၠပညာ ရူပဗေဒ ဗြိတိန် [[ဂျေ ဂျေ သောမ်သန်]] (J. J. Thomson) လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လျး ကက်သုတ် (Cathode rays) ပ္ဍဲကဵု ဌာန်စမ်ၜတ် ရ။ ညးတေအ် ဂၠာဲ ဆဵု ကေတ် ဒဒှ်ရ လျး ဏအ်ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကောန်ဒကုတ် ဍောတ်ဍောတ် မနွံကဵု ဒြဟတ် အနုတ် တုဲ ဍေဟ်တအ် သာ နူကဵု အက်တမ် ၜိုတ် ၂၀၀၀ ဆ ဏီ ရ။ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဂၠာဲဆဵု ကောန်ဒကုတ် သၟဝ်အက်တမ် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံ ရ။&lt;ref name=&quot;thomson&quot;&gt;{{cite journal |last=Thomson |first=J. J. |title=Cathode Rays |journal=Philosophical Magazine |volume=44 |issue=269 |pages=293-316 |year=1897}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၉၊ [[ရောဗာတ် မဳလဳကာန်]] (Robert Millikan) ကၠောန် ပရေင်စမ်ၜတ် ဍံက်ကၠေင် (Oil-drop experiment) တုဲ ညးတေအ် ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ လၟိဟ် ဒြဟတ်လလဳ အဳလက်ထရောန် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် မာန် ကၠုင် ရ။

== ၃။ အင်္ဂလက္သဏ် ရူပဗေဒ (Physical Properties) ==
အဳလက်ထရောန် ဂှ် နွံကဵု အင်္ဂလက္သဏ် ရူပဗေဒ မချိုတ်ပၠိုတ် မကဵုလဝ် အတိုင် သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး အင်္ဂလက္သဏ် ရူပဗေဒ သဇိုင် သွက် အဳလက်ထရောန်
|-
! အင်္ဂလက္သဏ်
! ၚုဟ်မး (Value)
! သင်္ကေတ (Unit)
|-
| '''လျိုင် ဒေါအ် (Rest Mass)'''
| $9.1093837 \times 10^{-31}$
| ကဳလဝ်ဂရာမ် (kg)
|-
| '''ဒြဟတ် လလဳ (Electric Charge)'''
| $-1.60217663 \times 10^{-19}$
| ကူလံ (Coulomb - C)
|-
| '''ဒြဟတ် ဂေတ် (Spin)'''
| $1/2$
| $\hbar$ (Reduced Planck constant)
|-
| '''ပရေင်တန်တဴ လအ် (Mean Lifetime)'''
| ဇၞော် နူ $6.6 \times 10^{28}$ သၞာံ
| တန်တဴ လၟိုန် (Stable)
|}

အဳလက်ထရောန် ဂှ် ဟွံမဲ ကဵု လဒက်ပတန် အပ္ဍဲ (Internal structure) တုဲ ညးစၟတ်သမ္တီ လဝ် ဍေဟ် နဒဒှ် ကောန်ဒကုတ် ဗီုပြင် တိ (Point particle) မွဲ ရ။ လျိုင် ဍေဟ် ဝွံ သာ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ချပ်ဂၞန် လျိုင် အက်တမ် မ္ဂး၊ ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံရိုဟ် စုတ် လျိုင် အဳလက်ထရောန် တအ် ရ (စွံ အာရီု ဆ ပရဝ်တောန် ကဵု နယူထရွန် သၟး)။

== ၄။ သဘာဝ လပှ် ကေုာံ ပါတိကေလ် (Wave-Particle Duality) ==
အတိုင် [[သဳအိုရဳ ကွမ်တမ်]] (Quantum mechanics) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရောန် တအ်ဝွံ ချဳဓရာင် နဒဒှ် ပါတိကေလ် (Particle) ကီု သီုကဵု လပှ် (Wave) ရ။ သဘာဝ ဏအ်ဂှ် ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ဂလိုင်ပါင် ၜါ (Double-slit experiment) ရ။

ယဝ်ရ ပိုယ် ပန် ပတိတ် အဳလက်ထရောန် မွဲ မ တုဲ မွဲ မ ကဵု တတ် အာ ဂလိုင်ပါင် ၜါ မ္ဂး၊ လက္ကရဴ ပ္ဍဲ ဗလး ရုပ် (Screen) ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်ထပ်လတူ (Interference pattern) မတုပ် ညံင်ရဴ လပှ် ဍာ် မဇီုကပိုက် ရေင်သကအ် ကီု ရ။ အရာဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အဳလက်ထရောန် မွဲ မ ဓဝ် ဝွံ မာန် တတ် အာ ဂလိုင်ပါင် ၜါ လပါ် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (Superposition) ရ။

လ្វី ကရဝ် (Louis de Broglie) ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ဇမၠိင် လပှ် ($\lambda$) သွက် အဳလက်ထရောန် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု လဟိုင် ($p$) ဍေဟ် အတိုင် ဖော်မျူလာ $\lambda = \frac{h}{p}$ ရ။&lt;ref name=&quot;feynman&quot;&gt;{{cite book |last=Feynman |first=R. P. |author2=Leighton, R. B. |author3=Sands, M. |title=The Feynman Lectures on Physics, Vol. 3 |publisher=Addison-Wesley |year=1965 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ အဳလက်ထရောန် ပ္ဍဲကဵု အက်တမ် (Electrons in Atoms) ==
ပ္ဍဲကဵု အက်တမ် မွဲမွဲ၊ အဳလက်ထရောန် တအ် ဟွံဂေတ် လန် ဒၟံင် ပွဳပွူ နှုက်ကလဳယပ်သ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် ပုဟ်။ ဍေဟ်တအ် ဒးတန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မကော်စ ကဆံင် ဒြဟတ် (Energy levels) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဆံင် ခလံက် (Shells) ရ။

နကဵု မဝ်ဒယ် ကွမ်တမ် ခေတ်တၟိ မ္ဂး၊ အဳလက်ထရောန် တအ် ဟွံမဲ ကဵု ဂၠံင် တရဴ (Orbit) မချိုတ်ပၠိုတ် ပုဟ်၊ စၞးဂှ် ဍေဟ်တအ် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ မကော်စ &quot;အဝ်ဗဳတေလ်&quot; (Orbitals - s, p, d, f) မဒှ် ဒၞာဲ မနွံကဵု အခေါင် အကာဲအရာ (Probability) ဂၠာဲ ဆဵု ဍေဟ်တအ် ဂၠိုင်အိုတ် ရ။ 

အဳလက်ထရောန် မနွံ ပ္ဍဲ ကဆံင် မ္ၚးအိုတ် (Valence electrons) တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတုဗေဒ ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် မဝ်လဳကျူ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Molecular Structure and Chemistry) ==
[[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry) အလုံအိုတ်သီု ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပရအ် အဳလက်ထရောန် အကြာ အက်တမ် ဂမၠိုင် ရ။ သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် မဝ်လဳကျူ (Molecules) တအ် ဂှ်၊ အက်တမ် တအ် ဒက် မိတ် (Bonds) ရေင်သကအ် နကဵု နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ် -

# '''မေတ္တာဓါတ် ကဝ်ဗလန် (Covalent Bond):''' အက်တမ် ၜါ မ ပါ်ပရအ် စကာ (Share) အဳလက်ထရောန် ညးသကအ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကဆံင် မ္ၚး ဍေဟ်တအ် ရ။ ဥပမာ - ဍာ် ($H_2O$)။
# '''မေတ္တာဓါတ် အာင်အောန် (Ionic Bond):''' အက်တမ် မွဲ မ ကဵု ပတိတ် ထောအ် အဳလက်ထရောန် ဍေဟ် ကု အက်တမ် မွဲပၠန် တုဲ၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အာ ဒြဟတ် အပေါင်း (Cation) ကေုာံ ဒြဟတ် အနုတ် (Anion) တုဲ တံင် ဓဇက် ရေင်သကအ် ရ။ ဥပမာ - ၜဵု ($NaCl$)။

== ၇။ ပရေင်ချဳဓရာင် ကေုာံ ဒြဟတ် လလဳသံလိုက် (Motion and Electromagnetism) ==
ပရေင်ချဳဓရာင် ဇမောဝ် အဳလက်ထရောန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် မကတဵုဒှ် လလဳ (Electricity) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဇုက် ဓါတ် မပ္တံကဵု ဗရိုတ် (Copper) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရောန် မ္ၚး (Free electrons) တအ် မာန် ချဳဓရာင် ပြးဇး လောဲသွာ တုဲ၊ ကာလ ပိုယ် ကဵု ဒြဟတ် လလဳ (Voltage) မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် ဇွောဝ် အာ မွဲ ဂၠံင် ဓဝ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ဇမောဝ် လလဳ (Electric current) ရ။

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ကာလ အဳလက်ထရောန် ချဳဓရာင် မ္ဂး ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဝိုင် သံလိုက် (Magnetic field) ရ။ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ လလဳ ကဵု သံလိုက် ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် မဝ်တာ (Motors) ကေုာံ ဂျေန်နရေတာ (Generators) သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဏအ် ရ။ ကာလ အဳလက်ထရောန် မွဲ တတ် အာ ပ္ဍဲ ဝိုင် သံလိုက် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် ဒြဟတ် လဝ်ရေန် (Lorentz force) တုဲ ပြံင်လှာဲ ဂၠံင် တရဴ ရ။

== ၈။ အဳလက်ထရောန် ပ္ဍဲကဵု သဳအိုရဳ ကွမ်တမ် (Electrons in Quantum Theory) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈၊ [[ပေါလ် ဒဳရက်]] (Paul Dirac) ဖန်ဗဒှ် လဝ် အဳကွေးယှေန် ဒဳရက် (Dirac equation) မဒှ် သဳအိုရဳ မပံင်ကောံ လဝ် သဳအိုရဳ ကွမ်တမ် ကေုာံ သဳအိုရဳ ရေလဳတဳဗဳတဳ (Relativity) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူ အဳလက်ထရောန် မချဳဓရာင် နကဵု လဟိုင် မပြဟ် ကြပ်ညောန် လဟိုင် လျး ရ။&lt;ref name=&quot;dirac&quot;&gt;{{cite book |last=Dirac |first=P. A. M. |title=The Principles of Quantum Mechanics |edition=4th |publisher=Oxford University Press |year=1981 |pages=250-255}}&lt;/ref&gt;

သွဟ် နူကဵု အဳကွေးယှေန် ဏအ်ဝွံ ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ဒးနွံကဵု ကောန်ဒကုတ် မတုပ် ကဵု အဳလက်ထရောန် ဆဂး နွံကဵု ဒြဟတ် အပေါင်း (Antimatter) မွဲ ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂၊ တၠပညာ တအ် ဂၠာဲ ဆဵု ကေတ် ကောန်ဒကုတ် ဂှ် ဍာံပြ တုဲ ညးကော်စ [[ပဝ်ဇဳထရွန်]] (Positron) ရ။ ကာလ အဳလက်ထရောန် ကဵု ပဝ်ဇဳထရွန် ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် ပလီုပလာ် ရေင်သကအ် (Annihilation) တုဲ ပြံင်လှာဲ အာ နဒဒှ် ဒြဟတ် လျး ဖဝ်တောန် (Gamma rays) သီုဖအိုတ် ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Applications and Modern Technology) ==
အဳလက်ထရောန် ဝွံ ဒှ် ဇောတ် အဓိက သွက် ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ အလုံအိုတ်သီု ရ -
* '''အဳလက်ထရောနစ် (Electronics):''' ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဇမောဝ် အဳလက်ထရောန် ပ္ဍဲကဵု သေမဳကွန်ဒတ်တာ (Semiconductors) မပ္တံကဵု သဳလဳကောန် (Silicon) ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် ကောန်ပျူတာ၊ စမတ်ဖုန်၊ ကေုာံ သၞောတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital systems) သီုဖအိုတ် ရ။
* '''မိုက်ခရဝ်သကုပ် အဳလက်ထရောန် (Electron Microscopes):''' စၞး မစကာ လျး ဓမ္မတာ၊ စက် ဏအ် စကာ ဇမောဝ် အဳလက်ထရောန် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ရုပ် မဍောတ်သွတ် အိုတ် (ဥပမာ - ဗဳရုသ်) မာန် ရ၊ ဟိုတ်နူ ဇမၠိင် လပှ် အဳလက်ထရောန် ဂှ် ဍောတ် နူ လျး ဗွဲမလောန် ဂှ်ရ။
* '''စက် ပတိတ် လျး (Lasers):''' ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကဆံင် ဒြဟတ် အဳလက်ထရောန် ပ္ဍဲ အက်တမ် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု လျး လေဇာ ရ။
* '''စက် ဗတိုက် ကောန်ဒကုတ် (Particle Accelerators):''' ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ် ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု CERN ဂှ်၊ ညးတအ် ပတၟောအ် လဟိုင် အဳလက်ထရောန် တုဲ ဇီုကပိုက် ညံင်ဂွံ ဂၠာဲ သဘာဝ ရူပဗေဒ တၟိတၟိ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Future and Research) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ခေတ်လၟုဟ်၊ အဳလက်ထရောန် တအ်ဝွံ ဆက် ဒှ် ဒၞာဲ အာရီုစွံ အဓိက သွက် ပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ ကွတ်စက် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ကွမ်တမ် ကောန်ပျူတာ]] (Quantum computing) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဂစာန် စကာ ပရေင်ဂေတ် (Spin) သွက် အဳလက်ထရောန် နဒဒှ် ကျူဘိတ် (Qubit) သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန် ဇြိုင်ဇြိုင် ဗွဲမပြဟ် ဇၞော် နူ ကောန်ပျူတာ ဓမ္မတာ ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကောန်ဒကုတ် ကဆံင်သၠုင် (High-energy particle physics) ဂှ်၊ အဳလက်ထရောန် ဝွံ ဒှ် လွပ် အဓိက သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် တၟိ မပ္တံကဵု [[ဒြပ် လမ္စံက်]] (Dark matter) ကေုာံ ပရေင်ဟွံညဳသၟဟ် သၞောတ်ဝ် (Standard model anomalies) တအ် မာန် ရောင် ညးတအ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;halzen&quot;&gt;{{cite book |last=Halzen |first=F. |author2=Martin, A. D. |title=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=1984 |pages=50-55}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[အက်တမ်]] (Atom)
* [[ပရဝ်တောန်]] (Proton)
* [[နယူထရွန်]] (Neutron)
* [[လေပ်တောန်]] (Lepton)

{{Navbox
| name = Particle Physics
| title = ရူပဗေဒ ကောန်ဒကုတ် ကေုာံ သၟဝ်အက်တမ် (Particle Physics and Subatomic Particles)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ကောန်ဒကုတ် သဇိုင် (Elementary)
| list1 =
* [[အဳလက်ထရောန်]] (Electron)
* [[ကွာက်]] (Quark)
* [[လေပ်တောန်]] (Lepton)
* [[ဖဝ်တောန်]] (Photon)
| group2 = ကောန်ဒကုတ် ပံင်ကောံ (Composite)
| list2 =
* [[ပရဝ်တောန်]] (Proton)
* [[နယူထရွန်]] (Neutron)
* [[အက်တမ်]] (Atom)
| group3 = လညာတ် သဳအိုရဳ သဇိုင်
| list3 =
* [[သဳအိုရဳ ကွမ်တမ်]] (Quantum mechanics)
* [[သဘာဝ လပှ်-ပါတိကေလ်]] (Wave-particle duality)
* [[ပဝ်ဇဳထရွန်]] (Positron)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:ကောန်ဒကုတ် သၟဝ်အက်တမ်]]
[[Category:အဳလက်ထရောန်]]</text>
      <sha1>cps94ypyj4n1z6n9hn6p003m9pnx3dn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒရဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11505</id>
    <revision>
      <id>55925</id>
      <timestamp>2026-07-11T01:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဒရဝ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Unmanned aerial vehicle'', မဖ္ဍန်စကာ '''UAV''' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Drone'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ မဟွံမဲ ကဵု မၞိဟ် ညးမဒဳ (Pilot) ပ္ဍဲ လတူ...&quot;</comment>
      <origin>55925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19402" sha1="4z9nhimg9t963tqsf2ehmkg3h74c8fg" xml:space="preserve">'''ဒရဝ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Unmanned aerial vehicle'', မဖ္ဍန်စကာ '''UAV''' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Drone'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ မဟွံမဲ ကဵု မၞိဟ် ညးမဒဳ (Pilot) ပ္ဍဲ လတူ ဍေဟ် ရ။ ဒရဝ် တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ (Unmanned aircraft system - UAS) မပံင်ကောံ လဝ် နကဵု က္ၜင်ကျာ၊ ဌာန် အုပ်ဓုပ် နူ တိ (Ground-based controller)၊ ကေုာံ သၞောတ် ပရေင်ဆက်စပ် (System of communications) မဆက်စပ် လဝ် ရေင်သကအ် ရ။ လွပ် ဒရဝ် ဝွံ မာန် အုပ်ဓုပ် ကေတ် နကဵု မၞိဟ် နူကဵု ဌာန်သ္ၚောဲ (Remote control) ဟွံသေင်မ္ဂး ပဝ် အလဵုအလဵု (Autonomous flight) နကဵု ကောန်ပျူတာ ပ္ဍဲ လတူ က္ၜင် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;austin&quot;&gt;{{cite book|last=Austin|first=R.|title=Unmanned Aircraft Systems: UAVs Design, Development and Deployment|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2010|pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဒရဝ် တအ်ဂှ် စကာ လဝ် သွက် ပရေင်ပၞာန် သက်သက် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ဍေဟ်တအ် ပြးဇး ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု လွပ် ညးဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သိပ္ပံ ဗွဲမလှဲလး ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒရဝ် ကေုာံ UAV နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ တအ် ရ။
[[ဝှာင်:MQ-9_Reaper_in_flight_(2007).jpg|right|thumb|300x300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဒရဝ် ပၞာန် အမေရိကာန် (MQ-9 Reaper) မဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ မမာန် ပဝ် အလဵုအလဵု ကေုာံ အုပ်ဓုပ် နူ ဌာန်သ္ၚောဲ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ဒရဝ်&quot; (Drone) ဝွံ မူလ ဍေဟ် ကၠုင်နူ အရေဝ် အင်္ဂလိက် မဂွံအဓိပ္ပါယ် စၟဟိုပ် ကၟက် (Male bee) မဟွံကၠောန် ကမၠောန် ဆဂး ဖအံင် ရမ္သာင် လဇုင် ဗီု က္ၜင်ကျာ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ လညာတ် သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ ဝေါဟာရ UAV (Unmanned Aerial Vehicle) ဂှ် စကာ ဂၠိုင် တုဲ ဍေဟ် ညွှန်း ကဵု က္ၜင်ကျာ မပဝ် လတူ ကျာ ဟွံမဲ ကု မၞိဟ် ညးမဒဳ အပ္ဍဲ ဂှ် ရ။

UAV ဂှ် ဒှ် ဆ က္ၜင်ကျာ သက်သက် ရ၊ ဆဂး UAS (Unmanned Aircraft System) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ဌာန် အုပ်ဓုပ် တိ ကေုာံ လပှ် ရေဒဳယော သွက်ဂွံ ဆက်စပ် အုပ်ဓုပ် က္ၜင်ကျာ ဂှ် ရ။ ဒရဝ် တအ် မာန် ပဝ် နကဵု လဒက်ပတန် နာနာ သာ် မပ္တံကဵု သၞောတ်ဝ် GPS ကေုာံ သၞောတ် ဆေန်သာ (Sensors) သွက်ဂွံ ထိင် ဒၞာဲ ဍေဟ်တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ (World War I) ဂှ် ဍုင် အမေရိကာန် ကေုာံ ဗြိတိန် တအ် စမ်ၜတ် လဝ် ဗုံး မပဝ် အလဵုအလဵု (Aerial torpedoes) မပ္တံကဵု &quot;Kettering Bug&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;singer&quot;&gt;{{cite book|last=Singer|first=P. W.|title=Wired for War: The Robotics Revolution and Conflict in the 21st Century|publisher=Penguin Books|year=2009|pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ၜါ (World War II) ဂှ် လွပ် ဒရဝ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် နဒဒှ် တိုင်ပ္ကဴ သွက် ပရေင်ပန် ပၞာန်ကျာ (Target drones) ရ။ စိုပ် ခေတ် ပၞာန် ၜိုဟ် (Cold War) လက္ကရဴ ဏအ်၊ ဒရဝ် တအ် ဒးဒုင် စကာ သွက် ပရေင်ထံက်လှမ်း (Reconnaissance) ဥပမာ ဒရဝ် Ryan Firebee ရ။ လက္ကရဴ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၀ တအ် ဂှ်၊ ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု လဳသဳယမ် ဘက်ထရဳ (Lithium batteries) ကေုာံ မိုက်ခရဝ် ဆေန်သာ (Micro-sensors) တအ်၊ ဒရဝ် ဍောတ်တ် တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် သွက် ညးဍုင်ကွာန် ဂွံ စကာ လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ကိရိယာ (Design and Components) ==
ဒရဝ် မွဲဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကိရိယာ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

* '''ခန္ဓာ (Airframe):''' ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကပေါတ် သာသာ မပ္တံကဵု ကာဗွန် ဖိုင်ဗါ (Carbon fiber) ဟွံသေင်မ္ဂး ပလာသတစ်။
* '''စက် ထိင် ပရေင်ပဝ် (Flight Controller):''' ဒှ် က္ဍဟ် ဒရဝ် မတွက်ဂၞန် တင်ဂၞင် နူ ဆေန်သာ တုဲ ထိင် လဟိုင် မဝ်တာ တအ် ရ။
* '''မဝ်တာ ကေုာံ ပၞိက် (Motors and Propellers):''' ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ယိုက် ပတိုန် လတူ ကျာ။ ဒရဝ် သၟတ် တအ် စကာ မဝ်တာ လလဳ (Brushless motors) ရ။
* '''ဘက်ထရဳ (Battery):''' ကဵု ဓါတ်လလဳ (ဗွဲမဂၠိုင် LiPo batteries) ရ။
* '''ဆေန်သာ (Sensors):''' ပါလုပ် သီုကဵု GPS၊ ဂိုင်ရဝ် (Gyroscope)၊ အက်သေလာရဝ်မဳတာ (Accelerometer)၊ ကေုာံ ကေမရာ တအ် ရ။

== ၄။ ဂကူ ဒရဝ် ဂမၠိုင် (Types of Drones) ==
ဒရဝ် တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု လဒက်ပတန် ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ်တအ် ၃ သာ် အဓိက ရ - &lt;ref name=&quot;barnhart&quot;&gt;{{cite book|last=Barnhart|first=R. K.|title=Introduction to Unmanned Aircraft Systems|publisher=CRC Press|year=2012|pages=25-35}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+[[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ ဒရဝ် အဓိက ၃ သာ်
!ဂကူ ဒရဝ် (UAV Type)
!အစောံသတ္တိ (Characteristics)
!လွပ် (Applications)
|-
|'''သၞောတ် ပၞိက် ဂၠိုင် (Multi-rotor)'''
|မာန် ပဝ် တန်တဴ ပ္ဍဲ မွဲ ဒၞာဲ (Hovering) ကေုာံ ပဝ် တိုန် တိုက်ရိုက် သၠုင် (VTOL)။
|တက် ရုပ် ဗဳဒဳယော၊ ၜတ်ကၞာတ် တိ၊ ပရေင်ပို့ဆောင် ပေါတ်။ (ဥပမာ - DJI Phantom)
|-
|'''သၞောတ် သၞေင် တန်တဴ (Fixed-wing)'''
|နွံ သၞေင် ဗီု က္ၜင်ကျာ ဓမ္မတာ။ ပဝ် ဂွံ ပြဟ် ကေုာံ လအ်။ ဒးနွံ လတိုင် ပဝ် (Runway)။
|သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တိဍာ် ဇၞော်ဇၞော်၊ ပရေင်ပၞာန်၊ ပရေင်ပၟင်ပၟဲ သဘာဝ။
|-
|'''သၞောတ် သၞေင် ပြံင်လှာဲ (VTOL / Hybrid)'''
|ပံင်ကောံ လဝ် သတ္တိ Multi-rotor ကေုာံ Fixed-wing။ ပဝ် တိုန် တိုက်ရိုက် မာန် တုဲ ပဝ် ဂတ လောဲ။
|တြးပလံင် ကပေါတ် ဇမ္ၚောဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပြဟ်ပြဟ်။
|}

== ၅။ သၞောတ် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် (Control Systems and Autonomy) ==
ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒရဝ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဆံင် (Levels of Autonomy) ရ -

# '''အုပ်ဓုပ် နကဵု မၞိဟ် (Manual Control):''' ညးလွပ် ဒးထိင် လဝ် အလုံ မွဲ လၟေင် ပရေင်ပဝ် နကဵု ရမုက် (Remote controller)။
# '''အုပ်ဓုပ် ကဝက် (Semi-autonomous):''' ဒရဝ် ဂှ် ထိင် လဝ် တန်တဴ (Stabilization) အလဵုအလဵု ဆဂး ဂၠံင်တရဴ ဂှ် မၞိဟ် ရုဲစှ် ကဵု ရ။
# '''အုပ်ဓုပ် အလဵုအလဵု (Fully Autonomous):''' ဒရဝ် ဂှ် ပဝ် အာ အတိုင် ဂၠံင်တရဴ မချူလဝ် ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂရာမ် (Waypoints) ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် မၞိဟ် လက္ကရဴဏအ် ရ။ လၟုဟ် ညးတအ် စကာ [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence) သွက်ဂွံ ဝေင်ပဲါ အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ကျာ ရ။

== ၆။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပၞာန် (Military Applications) ==
ပ္ဍဲ ပရေင်ပၞာန် မ္ဂး ဒရဝ် တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ လဝ် နဲကဲ ဗတိုက် ပၞာန် (Warfare) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ဏအ် ရ။

* '''ထံက်လှမ်း (Reconnaissance):''' စကာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂၠာဲ တင်ဂၞင် သၞ ပ္ဍဲ ဌာန် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ (ဥပမာ - Global Hawk)။
* '''ပရေင်ဗတိုက် (Combat):''' ဒရဝ် ပၞာန် UCAV (Unmanned Combat Aerial Vehicle) မပ္တံကဵု MQ-9 Reaper ကေုာံ Bayraktar TB2 တအ်ဝွံ မာန် တွိုန် ဗုံး ကေုာံ လွဟ် ပန် စုတ် သၞ ရ။&lt;ref name=&quot;valavanis&quot;&gt;{{cite book|last=Valavanis|first=K. P.|title=Advances in Unmanned Aerial Vehicles: State of the Art and the Road to Autonomy|publisher=Springer|year=2007|pages=70-75}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် (Commercial and Civil Applications) ==
ခေတ် တ္ၚဲဏအ် လွပ် ဒရဝ် ပ္ဍဲ အကြာ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် အာ ဗွဲမပြဟ် ရ -

* '''ပရေင်တက် ရုပ် (Photography &amp; Cinematography):''' တက် ရုပ် ဗဳဒဳယော နူ လတူ ကျာ သွက် ရုပ်ရှင် ကေုာံ သဘင် နာနာ။
* '''ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture):''' စကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲ တၞံဆု၊ ဖျေဟ် ဓါတ်၊ ကေုာံ ပန် ဂဥုဲ နူ လတူ ကျာ ပြဟ်ပြဟ်။
* '''ပရေင်ပို့ဆောင် (Delivery):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Amazon ကဵု Zipline တအ် စကာ ဒရဝ် သွက်ဂွံ ပလံင် ကပေါတ် ကေုာံ ဂဥုဲ စိုပ် ဌာန် ဇမ္ၚောဲ ရ။
* '''ပရေင်ဂၠာဲ ရီုဗင် (Search and Rescue):''' စကာ ကေမရာ လျးဓီု (Thermal cameras) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ မၞိဟ် ဗၠိုက် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကတဵုဒှ် ဘဲ သဘာဝ တအ် ရ။

== ၈။ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Regulations and Safety) ==
ဟိုတ်နူ လၟိဟ် ဒရဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဂၠိုင် လောန် ဂှ်ရ၊ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးခၞံဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Aviation regulations) သွက် ပရေင်ဂီုကၠီု ကျာ ရ။&lt;ref name=&quot;cary&quot;&gt;{{cite book|last=Cary|first=L.|title=Drone Law and Policy: Global Insights|publisher=Routledge|year=2014|pages=100-110}}&lt;/ref&gt;

* '''ဒၞာဲ ဟွံကဵု အခေါင် ပဝ် (No-Fly Zones):''' ဗွဲမဂၠိုင် ပိတ် ဟွံကဵု အခေါင် ပဝ် ပ္ဍဲ ဌာန် က္ၜင်ကျာ ဍောတ် (Airports)၊ ဗဒိုပ် ပၞာန်၊ ကေုာံ ဒၞာဲ ညးဍုင်ကွာန် ဂၠိုင်င် ရ။
* '''လစွံ လျိုင် ကေုာံ လတိုင် (Weight and Height Limits):''' ဥပမာ ပ္ဍဲ အမေရိကာန် (FAA) ဂှ်၊ ဒရဝ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဟွံကဵု အခေါင် ပဝ် သၠုင် နူ ၄၀၀ ပေ ကေုာံ သ္ဒး နွံ အပ္ဍဲ ဗွိုက် မတ် ညာတ် (Visual line of sight) သၟး ရ။

== ၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Social Impact and Ethics) ==
လွပ် ဒရဝ် ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Ethics and Society) ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''ပရေင်ဂီုကၠီု ပူဂိုလ် (Privacy):''' ဟိုတ်နူ ဒရဝ် တအ် နွံကဵု ကေမရာ မတက် ရုပ် ဂွံ လောဲသွာ ဂှ်ရ၊ မၞိဟ်တအ် ဖေက်လန် လတူ ပရေင်ထံက်လှမ်း ပရေင်ဘဝ ပူဂိုလ် ရ။
* '''လွပ် လွဟ် (Weaponization):''' လွပ် ဒရဝ် ပၞာန် တအ်ဝွံ ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် သွက် ကောန်ပၞာန် ဇကု ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပရေင်ချိုတ် ပလီု ညးဍုင်ကွာန် (Civilian casualties) လောဲသွာ တုဲ၊ သ္ဒး ဒုင် ပါ်ပါဲ နူ ဂကောံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် ဂၠးတိ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ဒရဝ် (Future of Drones) ==
အနာဂတ် သွက် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မလှဲလး ဗွဲမလောန် ရ။ ပံင်ကောံ ကု [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence) ကေုာံ သၞောတ် 5G ဂှ်၊ ဒရဝ် တအ် မာန် ပဝ် နကဵု လဒက်ပတန် ဂကောံ ဇၞော် (Swarm robotics) မကၠောန် ကမၠောန် မွဲစွံ မာန် ရ။

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် တအ် စမ်ၜတ် ဒၟံင် သၞောတ် တက်သဳ ကျာ (Flying taxis - eVTOL) မဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ သွက်ဂွံ ယိုက် ဏာ မၞိဟ် ပ္ဍဲ အကြာ ဍုင်ဇၞော် တအ် ရ။ ၜိုန်ရ နွံကဵု တင်ဇီုကပိုက် သၞောဝ်ဥပဒေ ကီုလေဝ်၊ ဒရဝ် တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မဆက် ဇၞော်မောဝ် အာ ပ္ဍဲ အနာဂတ် ကောန်မၞိဟ် ဍာံပြ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[က္ၜင်ကျာ]] (Aircraft)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[ပရေင်ပၞာန်]] (Military)
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်ချပ်ဂၞန်]] (Computational theory)
{{Navbox|name=Unmanned Aerial Vehicles|title=က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ကေုာံ ကွတ်ပညာ ကျာ (UAVs and Aviation Technology)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=ဂကူ ဒရဝ်|list1=* [[ဒရဝ်]] (Drone)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (UAV)
* [[ဒရဝ် ပၞာန်]] (UCAV)
* [[သၞောတ် သၞေင် တန်တဴ]] (Fixed-wing)|group2=လဒက်ပတန်|list2=* [[စက် ထိင် ပရေင်ပဝ်]] (Flight controller)
* [[ပၞိက်]] (Propeller)
* [[ဆေန်သာ]] (Sensor)
* [[လဳသဳယမ် ဘက်ထရဳ]] (Lithium battery)|group3=ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်|list3=* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[ပရေင်တဵုလွဳ]] (Agriculture)
* [[ပရေင်ဂၠာဲ ရီုဗင်]] (Search and rescue)
* [[နာသာ]] (NASA)}}</text>
      <sha1>4z9nhimg9t963tqsf2ehmkg3h74c8fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်ဒယ် အုပ်ဓုပ် နကဵု ရေဒဳယော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11506</id>
    <revision>
      <id>55926</id>
      <timestamp>2026-07-11T01:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''မဝ်ဒယ် အုပ်ဓုပ် နကဵု ရေဒဳယော''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Radio-controlled model'', မဖ္ဍန်စကာ '''RC''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ယန္တရား ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ်ဗက် မဝ်ဒယ...&quot;</comment>
      <origin>55926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28209" sha1="cis3tf7c4i9e1qr0dc29jt76ypcrwxx" xml:space="preserve">'''မဝ်ဒယ် အုပ်ဓုပ် နကဵု ရေဒဳယော''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Radio-controlled model'', မဖ္ဍန်စကာ '''RC''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ယန္တရား ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ်ဗက် မဝ်ဒယ် (Models) မနွံကဵု ဇမၞော် ဍောတ် နူကဵု အရာ ဝတ္ထု ဇေတ်တ် တုဲ၊ မဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ စၞောန်ပညုင် ထိင်ဒဝ် လဝ် နူကဵု ဇမ္ၚောဲ နကဵု လွပ် [[ရမ္သာင် ရေဒဳယော]] (Radio waves) ရ။ မဝ်ဒယ် တအ်ဝွံ ပါလုပ် သီုကဵု [[က္ၜင်ကျာ]] (Airplanes)၊ [[ကွဳစက်]] (Cars)၊ [[က္ၜင်ဍာ်]] (Boats)၊ [[ဟေလဳကဝ်တာ]] (Helicopters)၊ ကေုာံ [[ဒေါမ်]] (Drones) မပ္တံကဵု ကပေါတ် ယန္တရား နာနာ သာ် ရ။ &lt;ref name=&quot;fms&quot;&gt;{{cite book|last=Schleicher|first=R.|title=The RC Airplanes and Helicopters Handbook|publisher=Motorbooks|year=2004|pages=12-18}}&lt;/ref&gt;

မဝ်ဒယ် အုပ်ဓုပ် နကဵု ရေဒဳယော ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ကပေါတ် ဝေင် သွက် ကောန်ၚာ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ကဏ္ဍ ဝါသနာ (Hobby) ကဆံင်သၠုင် မွဲ ကေုာံ ဒှ် ကိရိယာ သုတေသန ပ္ဍဲကဵု ကွတ်စက်၊ ကွတ်ပညာ၊ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင်ပၞာန် ဂမၠိုင် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန် စက်ယန္တရား၊ ဂကူ နာနာ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ပ္ဍဲ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။
[[ဝှာင်:RC_Airplane_in_flight.jpg|right|thumb|300x300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ မပဝ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ အကာသ နကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် နူ ဇမ္ၚောဲ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;Radio-controlled model&quot; ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဝေါဟာရ ၜါ သာ် မတွံဂး &quot;Radio control&quot; (ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ရမ္သာင် ရေဒဳယော) ကေုာံ &quot;Model&quot; (ရုပ်ဗက် မဝ်ဒယ်) ရ။ နကဵု သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် မ္ဂး၊ မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် စက်ယန္တရား မနွံကဵု စက် ဒုင်ကေတ် ရမ္သာင် (Receiver) မွဲ၊ မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု [[သၞောတ် ထိင်ဒဝ်]] (Actuators/Servos) သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ကဏ္ဍ နာနာ ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် စက် ဂှ် အတိုင် အမိင် နူကဵု ကိရိယာ ဖန်ဗဒှ် ရမ္သာင် (Transmitter) ညးမထိင် (Pilot/Driver) ဂှ် ရ။

တၞဟ်ခြာ နူကဵု ကပေါတ် ဝေင် ဓမ္မတာ (Toy-grade RC) ဂှ်၊ မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ ကဆံင် ဝါသနာ (Hobby-grade RC) တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကပေါတ် စက်ယန္တရား မမာန် ပလေဝ်ဒါန်၊ ပြံင်လှာဲ၊ ကေုာံ ထပ် ပခိုဟ် ပတိုန် (Upgradeable) ရ။ ညးလွပ် တအ် မာန် ပြံင်လှာဲ စက်မဝ်တာ၊ ကလောအ် ဘက်ထရဳ၊ ကေုာံ သၞောတ် ရေဒဳယော ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပြိုင်ပ္ကန် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်စကာ ရမ္သာင် ရေဒဳယော သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ယန္တရား နူ ဇမ္ၚောဲ ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ်၊ တၠပညာ ထိုက်ဗေဒ [[နဳကဝ်လာ တေတ်သလာ]] (Nikola Tesla) ထ္ၜးပျး လဝ် က္ၜင်ဍာ် ဍောတ် မွဲ မအုပ်ဓုပ် နကဵု ရမ္သာင် ရေဒဳယော (Teleautomaton) ပ္ဍဲ တိုက်ထ္ၜးပျး မတ်ဒဳသောန် သကွဲ ဂါဒေန် (Madison Square Garden) ဍုင် နယူယံက် ရ။ ညးတေအ် ဂွံလဝ် မဟာဗေဒ မပတိုန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု ယၟု &quot;Method of and apparatus for controlling mechanism of moving vessels or vehicles&quot; ရ။ &lt;ref name=&quot;tesla&quot;&gt;{{cite journal|last=Miomir|first=V.|title=Nikola Tesla and the Origins of Radio-Controlled Robotics|journal=IEEE Robotics &amp; Automation Magazine|volume=13|issue=4|pages=97-101|year=2006}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ အခိင် [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ]] (World War II) ဂှ်၊ ကွတ်ပညာ ရေဒဳယော ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် သွက် လွပ် စက်ပၞာန် မပ္တံကဵု ဗုံး မပလံင် နကဵု ရေဒဳယော ကေုာံ က္ၜင်ကျာ စမ်ၜတ် (Target drones) ရ။ ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၅၀ တအ် ဂှ်၊ ကပေါတ် စက် ပၞာန် မသှ်ေ ဒၟံင် တအ် စိုပ် အာ ဇရေင် တၠဝါသနာ (Hobbyists) တအ် တုဲ၊ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ စတင် ပြာကတ် ကၠုင် ရ။

ပ္ဍဲ ခေတ် စတမ် တေအ်၊ သၞောတ် ရေဒဳယော ဂှ် ဇြိုင်၊ ဇၞော်၊ ကေုာံ စကာ [[ကျာ်သြဳ ဗျုက်]] (Vacuum tubes) တုဲ နွံကဵု အစောံသတ္တိ အောန် ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၉၆၀ လက္ကရဴ၊ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ခၞံဗဒှ် [[ထရာန်ဇြေတ်သတာ]] (Transistors) တုဲ၊ စက် ဒုင် ရမ္သာင် တအ် ဍောတ် စှ်ေ၊ လျိုင် သာ စှ်ေ တုဲ လောဲသွာ ကု ပရေင်စုတ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် မဝ်ဒယ် ဂမၠိုင် ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် သၞောတ် ရေဒဳယော (Radio Control System Architecture) ==
သၞောတ် အုပ်ဓုပ် ရေဒဳယော သွက် မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ မွဲ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၄ သာ် ရ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+[[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ် အာရ်သဳ
!ကဏ္ဍ စက်
!ယၟု ကိရိယာ
!ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင်
|-
|'''၁။ ကိရိယာ ပလံင်'''
|စက် ပလံင် ရမ္သာင် (Transmitter - TX)
|ညးလွပ် ရပ် ချဳဓရာင် ဒုတ် (Sticks/Wheels) တုဲ စက် ဏအ် ပြံင်လှာဲ ပရေင်ချဳဓရာင် ဂှ် နဒဒှ် လပှ် ရေဒဳယော တုဲ ပလံင် တြး တိတ် အာ။
|-
|'''၂။ ကိရိယာ ဒုင်'''
|စက် ဒုင် ရမ္သာင် (Receiver - RX)
|ဒးဒုင် စုတ် လဝ် အပ္ဍဲ မဝ်ဒယ် ဂှ်။ ဍေဟ် ဒုင်ကေတ် လပှ် ရေဒဳယော နူ TX တုဲ ကၠာဲ စၞောန် ကု စက် ထိင်ဒဝ် ဂမၠိုင်။
|-
|'''၃။ ကိရိယာ ထိင်ဒဝ်'''
|သာဗဝ် (Servos) ကေုာံ ESC
|သာဗဝ် ဝွံ ချဳဓရာင် လပါ် က္ဍိုပ်၊ တၞံ သွက်ဂွံ ထိင် ဂၠံင်။ ESC (Electronic Speed Controller) ဝွံ ထိင်ဒဝ် လဟိုင် စက်မဝ်တာ။
|-
|'''၄။ ဒြဟတ် ဒုင်သဇိုင်'''
|ဘက်ထရဳ (Battery)
|ကဵု ဒြဟတ် လလဳ ကု RX, Servos, ကေုာံ စက်မဝ်တာ သီုဖအိုတ်။
|}
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ သၞောတ် ရေဒဳယော တအ် စကာ ရမ္သာင် လပှ် ကဆံင် သၠုင် '''2.4 GHz''' ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ခေတ် တြေံ မစကာ လပှ် MHz (ဥပမာ 27 MHz ဟွံသေင်မ္ဂး 72 MHz) မဒး စကာ ကရေက် ကရေက် (Crystals) တုဲ မလေပ် တတ် ထုဲနှဴ (Interference) ဂှ်၊ သၞောတ် 2.4 GHz ဝွံ စကာ ကွတ်ပညာ [[သပရက် သပေတ်ထရမ်]] (Spread spectrum / FHSS) တုဲ၊ စက် TX ကဵု RX ၜါ ဆက်စပ် ချိုတ်ပၠိုတ် (Bound) ရေင်သကအ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ထုဲနှဴ နူကဵု စက် ညးတၞဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;bolton&quot;&gt;{{cite book|last=Bolton|first=W.|title=Mechatronics: Electronic Control Systems in Mechanical and Electrical Engineering|edition=6th|publisher=Pearson|year=2015|pages=240-245}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဂကူ မဝ်ဒယ် အာကာသ ကေုာံ က္ၜင်ကျာ (Airborne Models) ==
မဝ်ဒယ် အာကာသ ကေုာံ က္ၜင်ကျာ (RC Aircraft) ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ နွံကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ရူပဗေဒ လပါ် ကျာ (Aerodynamics) မနက်သြိုဟ် ရ။

=== ၄.၁။ က္ၜင်ကျာ မဝ်ဒယ် (RC Airplanes) ===
က္ၜင်ကျာ မဝ်ဒယ် တအ် ပါ်လဝ် ဂကူ အတိုင် ဗီုပြင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် လွပ် ရ -

* '''Trainer Airplanes (က္ၜင်ကျာ သွက် ညးတၟိ):''' နွံကဵု သြိုင် သၠ (Wings) လပါ်လတူ ခန္ဓာကိုယ် (High-wing) တုဲ တန်တဴ တြူ ခိုင်ကၠိုက် လောဲသွာ ကု ပရေင်ပဝ်။
* '''Aerobatic / 3D Models (က္ၜင်ကျာ ပြိုင် လှေ်):''' နွံကဵု ဒြဟတ် မဝ်တာ ဇၞော် ကေုာံ သၠ ထိင် (Control surfaces) ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ လှေ် တတ် ဂေတ် ပ္ဍဲ အကာသ နာနာ သာ်။
* '''Scale Models (က္ၜင်ကျာ ရုပ်ဗက်):''' ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု က္ၜင်ကျာ ဇေတ်တ် မပ္တံကဵု က္ၜင်ကျာ ပၞာန် ခေတ် ပၞာန်ဂၠးတိ ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ကျာ ဂျေတ် ခေတ်တၟိ ရ။
* '''Gliders / Sailplanes (က္ၜင်ကျာ လမောဝ် ကျာ):''' ဟွံမဲ ကဵု စက်မဝ်တာ (ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်တာ ဍောတ် သွက်ဂွံ ပတိုန် လတူ) တုဲ စကာ ဒြဟတ် လပှ် ကျာ ဂမ္တဴ (Thermals) သွက်ဂွံ ပဝ် တန်တဴ ပ္ဍဲ အကာသ ဗွဲမလအ်လ။

=== ၄.၂။ ဟေလဳကဝ်တာ ကေုာံ ဒေါမ် (Helicopters and Multirotors) ===

* '''RC Helicopters:''' ဒှ် မဝ်ဒယ် မထိင် ဇြိုင်အိုတ် မွဲ။ ဍေဟ် စကာ သၞောတ် Collective Pitch သွက်ဂွံ ထိင် ဒြဟတ် ပင် (Lift) ကေုာံ လစွံ ပဝ်။
* '''Drones / Quadcopters:''' စကာ စက်မဝ်တာ ၄ မ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။ ဟိုတ်နူကဵု ပါလုပ် လဝ် စက် [[မာင်ကြဝ် ပရဝ်သေတ်သာ]] (Microprocessor / Flight Controller) ကေုာံ ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် (Gyroscope / Accelerometer) တုဲ၊ ဍေဟ် တန်တဴ တြူ လောဲသွာ ကေုာံ စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်တက် ဗီုရုပ် နူ အကာသ ရ။

== ၅။ ဂကူ မဝ်ဒယ် တိ (Surface Models) ==
မဝ်ဒယ် တိ (Surface RC) ဝွံ ဒှ် ဂကူ မဝ်ဒယ် မၞိဟ် စိုတ်လုပ်စ ဂၠိုင်အိုတ် ဟိုတ်နူ လောဲသွာ လတူ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ အန္တရာယ် လီုလာ် အောန် နူ က္ၜင်ကျာ ရ။

=== ၅.၁။ ကွဳစက် မဝ်ဒယ် (RC Cars and Trucks) ===
ကွဳစက် တအ် ပါ်လဝ် ၂ သာ် အဓိက အတိုင် ဒၞာဲ ဂၠံင် ဍေဟ် မတွာ် -

# '''On-Road Models:''' ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် သွက် ဂၠံင် ဗလး တြူ ကေုာံ ဂၠံင် တိ ကတ္တရာ။ နွံကဵု ခန္ဓာကိုယ် သဝ် (Low ground clearance) ကေုာံ လဟိုင် ပြဟ် ဗွဲမလောန် (လဆောဝ် ဇၞော် နူ ၁၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ နာဍဳ)။
# '''Off-Road Models:''' ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် သွက် ဂၠံင် တိ ထရပ်၊ ဂၠံင် ဗတဳ၊ ကေုာံ ဒၞာဲ ဒံင် ဂမၠိုင်။ ပါလုပ် သီုကဵု -

    * '''Buggy:''' ကွဳစက် ပြိုင် ဂၠံင် တိ မနွံကဵု လဟိုင် ပြဟ် ကေုာံ သၞောတ် ဒုင် ဒံင် (Suspension) ခိုဟ်။
    * '''Monster Truck:''' ကွဳစက် သြိုဟ် ဇၞော် ကေုာံ သၠာ (Tires) ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ တတ် ခက်ခုဲ နာနာ။
    * '''Rock Crawler:''' ကွဳစက် တွာ် သိုက်သိုက် ဆဂး နွံကဵု ဒြဟတ် တံင် ဇၞော် (High torque) သွက်ဂွံ တိုန် တၟအ် ကေုာံ ဒၞာဲ စြဟ် စြဟ်။

=== ၅.၂။ စက် တင် (RC Tanks and Heavy Equipment) ===
မဝ်ဒယ် တင် ပၞာန် (RC Tanks) ကေုာံ ယန္တရား သြိုင်ခၞံ (RC Construction Equipment - မပ္တံကဵု စက် ခြုက် တိ၊ ကွဳစက် ထ္ၜး တိ) တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု သၞောတ် ဟာဲဒရဝ်လစ် (Hydraulic systems) ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်တာ ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် တုပ် ညံင် စက် ဇေတ်တ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် တိ ရ။

== ၆။ ဂကူ မဝ်ဒယ် ဍာ် (Watercraft Models) ==

* '''RC Boats (က္ၜင်ဍာ် ပြိုင်):''' က္ၜင်ဍာ် ပြိုင် လဟိုင် ပြဟ် (Speedboats / Hydroplanes) မစကာ စက်မဝ်တာ ဒြဟတ် သၠုင် ကေုာံ ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင် ဓါတ်ဂမ္တဴ စက်မဝ်တာ ဂှ် ညးတအ် စကာ သၞောတ် ဍာ် စဲ (Water-cooling system) ရ။
* '''RC Sailboats (က္ၜင် ရွက်):''' စကာ လပှ် ကျာ နဒဒှ် ဒြဟတ် တွာ် တုဲ၊ စက် သာဗဝ် ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ထိင် တၞး ရွက် (Sails) ကေုာံ သၠ ထိင် ဂၠံင် (Rudder) သၟး ရ။
* '''RC Submarines (က္ၜင် သၟဝ် ဍာ်):''' ဒှ် မဝ်ဒယ် မကၠောန် ဇြိုင်အိုတ် မွဲ ဟိုတ်နူ ရမ္သာင် ရေဒဳယော 2.4 GHz တတ် ဍာ် ဟွံလောဲသွာ (ဒးစကာ ရေဒဳယော ကဆံင် MHz သဝ်သဝ်) ကေုာံ ဒး နွံကဵု သၞောတ် တိုက် ထိင် ဍာ် (Ballast tanks) သွက်ဂွံ ဗၠိုက် ကေုာံ မံက် တိုန် ရ။

== ၇။ ဒြဟတ် မအုပ်ဓုပ် ကေုာံ စက်ယန္တရား (Power Plants and Propulsion) ==
မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ တအ် စကာ ဒြဟတ် အဓိက ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ရ -

=== ၇.၁။ ဒြဟတ် လလဳ (Electric Propulsion) ===
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် လလဳ ဝွံ ဒှ် အရာ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။

* '''Brushless Motors (စက်မဝ်တာ ဟွံမဲ တၞုင် ဗြတ်):''' နွံကဵု အစောံသတ္တိ သၠုင် (High efficiency)၊ လဟိုင် ပြဟ်၊ ကေုာံ ဟွံဒး မင်မဲ ဂၠိုင်။
* '''LiPo Batteries (ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ):''' ဒှ် ဘက်ထရဳ မနွံကဵု လျိုင် သာ တုဲ မာန် ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ (Discharge rate / C-rating) သၠုင် ဗွဲမလောန် သွက် စက်မဝ်တာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;fletcher&quot;&gt;{{cite book|last=Fletcher|first=D.|title=Electric RC Aircraft: A Complete Guide|publisher=Traplet Publications|year=2012|pages=55-60}}&lt;/ref&gt;

=== ၇.၂။ ဒြဟတ် ပၟတ် / ဓါတ်ကၠေင် (Internal Combustion Engines) ===

* '''Nitro Engines (စက် ဓါတ် နိုက်ထရဝ်):''' စကာ ဓါတ်ကၠေင် မပြံက်နှဴ လဝ် မေဿနဝ် (Methanol)၊ နိုက်ထရဝ်မေဿာန် (Nitromethane)၊ ကေုာံ ကၠေင် စက် (Oil) ရ။ ဍေဟ်တအ် ကဵု ရမ္သာင် ထတ် တုဲ နွံကဵု မောဝ် ကၠေင် မၞိဟ် ဝါသနာ တအ် ဒးဂၞပ် ရ။
* '''Gasoline Engines (စက် ဓါတ် ဂက်သဝ်လိန်):''' စကာ ဓါတ်ကၠေင် ဓမ္မတာ မပြံက် 2-Stroke oil ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ကွဳစက် ဇမၞော် 1/5 Scale တအ် ရ။
* '''Gas Turbines (စက် ဂျေတ်):''' စက် ဂျေတ် ဍောတ်တ် (Miniature turbojet engines) မစကာ ဓါတ်ကၠေင် Kerosene/Jet-A1။ စကာ ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ဂျေတ် ရုပ်ဗက် မနွံကဵု လဟိုင် ပြဟ် လောန် (စိုပ် ၃၀၀-၄၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ နာဍဳ) ရ။

== ၈။ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကန် ကေုာံ ဝါသနာ (Racing, Competition, and Hobbyist Culture) ==
အလုံ ဂၠးတိ ဝွံ နွံကဵု ဂကောံ ဝါသနာ ကေုာံ ပေါဲပြိုင် မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ ဂကောံ အဓိက တအ်ဂှ် -

* '''IFMAR (International Federation of Model Auto Racing):''' ဒှ် ဂကောံ ဇၞော်အိုတ် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပေါဲပြိုင် ကွဳစက် အာရ်သဳ အလုံ ဂၠးတိ။
* '''FAI (Fédération Aéronautique Internationale):''' ထိင်ဒဝ် သၞောဝ် ကေုာံ ပေါဲပြိုင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ဒေါမ် အလုံ ဂၠးတိ။

မၞိဟ် ဝါသနာ (Hobbyists) တအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ရာန် ကပေါတ် တုဲ ဝေင် သက်သက် ပုဟ်၊ ညးတအ် ဒး လ္ၚတ် ပညာ တိတ်ဆာင် (Design)၊ ပရေင် ဂဟေအ် စက် (Soldering)၊ ပရေင် ဖန်ဇန် မဝ်တာ (Tuning)၊ ကေုာံ ပရေင် ပလေဝ်ပလေတ် (Maintenance) ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ပညာ စက်ယန္တရား (STEM Education) မွဲ သာ် ကီု ရ။

== ၉။ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် အလဵုအလဵု (Modern Tech and FPV) ==
ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ ပြံင်လှာဲ လဝ် လွပ် မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ ဗွဲမဇၞော် ရ -

* '''FPV (First-Person View):''' ညးလွပ် တအ် စုတ် လဝ် ကေမရာ ဍောတ် လတူ မဝ်ဒယ် ဂှ် တုဲ ပလံင် ဗီုရုပ် တိုက်ရိုက် စိုပ် မျက်မှန် (FPV Goggles) ပ္ဍဲ မတ် ညးမထိင် ဂှ် ရ။ လညာတ် ဏအ် ကဵု ဒုင်စသိုင် တုပ် ညံင် ညးတအ် မံင် ဒၟံင် အပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကွဳစက် ဂှ် ဇေတ်တ် ရ။&lt;ref name=&quot;terry&quot;&gt;{{cite book|last=Terry|first=L.|title=FPV Flight Dynamics: Mastering Acro Mode on High-Performance Drones|publisher=Independently published|year=2020|pages=15-20}}&lt;/ref&gt;
* '''Telemetry (တင်ဂၞင် ဆက်စပ်):''' သၞောတ် ရေဒဳယော ခေတ်တၟိ တအ် မာန် ပလံင် ကလေင် တင်ဂၞင် (Two-way communication) နူကဵု မဝ်ဒယ် စိုပ် စက် TX ရ။ ဥပမာ - လၟိဟ် ဓါတ် ဘက်ထရဳ မသှ်ေ၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ စက်မဝ်တာ၊ လဟိုင်၊ ကေုာံ ဇမ္ၚောဲ မဝ်ဒယ် ရ။
* '''Flight Controllers / Gyros:''' စက် ဉာဏ် ကောန်ပျူတာ ဍောတ်တ် မရီုဗင် ထိင် ခန္ဓာကိုယ် မဝ်ဒယ် ညံင် ဟွံဂွံ လီုလာ် ပ္ဍဲ အခိင် ကျာ ထတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင် ညးလွပ် ဗၠေတ် မှာ အမိင် ရ။

== ၁၀။ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety, Regulation, and Future Trends) ==
ဟိုတ်နူကဵု မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ ဗွဲတၟေင် ဒေါမ် (Drones) ကေုာံ က္ၜင်ကျာ တအ် ဇၞော် ကေုာံ ပြဟ် တိုန် ဂှ်ရ၊ အလဵုအသဳ ဍုင် နာနာ တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သၞောဝ် ဥပဒေ သွက် ပရေင်ဂီုကၠီု ရ။

* '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Registration):''' ပ္ဍဲ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု အမေရိကာန် (FAA) ကေုာံ ဍုင် ရးဥရောပ တအ်၊ ဒေါမ် မနွံ လျိုင် ဇၞော် နူ ၂၅၀ ဂရာမ် ဂှ် ဒး ပတိုန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု သၞောဝ် ဥပဒေ ရ။
* '''ဒၞာဲ ကၟာတ်လဒဵု (No-Fly Zones):''' ဟွံကဵု အခေါင် ပဝ် လတူ သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ (Airports)၊ ရုင် အလဵုအသဳ၊ ကေုာံ ဒၞာဲ မၞိဟ် မကောံ ကၠောံ ဂမၠိုင် ရ။

ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ မဝ်ဒယ် အာရ်သဳ တအ်ဝွံ ပံင်ကောံ ကၠုင် ကု ကွတ်ပညာ [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence) တုဲ မာန် ကၠောန် ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Autonomous execution) မပ္တံကဵု ကမၠောန် ပလံင် ကပေါတ် (Drone delivery) ကေုာံ ကမၠောန် စၟတ်သမ္တီ အရှာံ တိဍာ် နကဵု လညာတ် ကောန်ပျူတာ (Computer Vision) ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဒေါမ်]] (Drone)
* [[က္ၜင်ကျာ]] (Airplane)
* [[ဟေလဳကဝ်တာ]] (Helicopter)
* [[ရမ္သာင် ရေဒဳယော]] (Radio wave)
{{Navbox|name=Radio-controlled models|title=မဝ်ဒယ် အုပ်ဓုပ် နကဵု ရေဒဳယော (Radio-Controlled Models)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=ဂကူ မဝ်ဒယ် (Model Types)|list1=* [[က္ၜင်ကျာ]] (RC Airplane)
* [[ဟေလဳကဝ်တာ]] (RC Helicopter)
* [[ဒေါမ်]] (Drone / Multirotor)
* [[ကွဳစက်]] (RC Car / Truck)
* [[က္ၜင်ဍာ်]] (RC Boat)|group2=ကဏ္ဍ သၞောတ် ရေဒဳယော (RC System)|list2=* [[ရမ္သာင် ရေဒဳယော]] (Radio waves)
* [[သပရက် သပေတ်ထရမ်]] (Spread spectrum)
* [[စက်မဝ်တာ]] (Electric motor)
* [[ဘက်ထရဳ]] (Battery / LiPo)|group3=ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Related Topics)|list3=* [[နဳကဝ်လာ တေတ်သလာ]] (Nikola Tesla)
* [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ]] (World War II)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)}}</text>
      <sha1>cis3tf7c4i9e1qr0dc29jt76ypcrwxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ် အလဵုလဵု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11507</id>
    <revision>
      <id>55927</id>
      <timestamp>2026-07-11T01:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သၞောတ် အလဵုအလဵု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Autonomous system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန်၊ သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပါလုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင...&quot;</comment>
      <origin>55927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17910" sha1="cmzjcrq14c8x4wyozy5heyyzcc99dxc" xml:space="preserve">'''သၞောတ် အလဵုအလဵု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Autonomous system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန်၊ သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပါလုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထိင်ဒဝ် လၟိုန် နူကဵု ကောန်မၞိဟ် (Human intervention) ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ်ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ နာနာ သာ် တုဲ၊ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အတိုင် ဘာသာရပ် ဍေဟ် ကဵု ဍေဟ် ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) ကေုာံ စက်ရုပ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် စက် မာန် ချပ် ကေုာံ ချဳဓရာင် ကေတ်တ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကွန်ရက် [[အင်တာနက်]] (Internet) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ဂကောံ ကွန်ရက် IP မနွံ သၟဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;russell&quot;&gt;{{cite book|last=Russell|first=S.|author2=Norvig, P.|title=Artificial Intelligence: A Modern Approach|edition=4th|publisher=Pearson|year=2020|pages=1020-1025}}&lt;/ref&gt;

လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သၞောတ် အလဵုအလဵု နကဵု လညာတ် [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)၊ အင်တာနက်၊ သင်္ချာ၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် နာနာ (Introduction and Definitions) ==
ဟိုတ်နူကဵု ဝေါဟာရ ဏအ် နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလး ဂှ်ရ၊ တၠပညာ တအ် ပါ်လဝ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် သၞောတ် အလဵုအလဵု အဓိက ၃ သာ် -

1. '''ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ်:''' စက်ယန္တရား (Agents) မမာန် လ္ၚတ် ပွဳပွူ၊ ကၠိုဟ်ခၠင် ပြသၞာ၊ ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ နကဵု ဇကု ဍေဟ်တအ် ညးအုပ်ဓုပ် ဟွံမဲ။ 2. '''ပ္ဍဲ ကွန်ရက် အင်တာနက်:''' ဂကောံ ကွန်ရက် (IP networks) မနွံ သၟဝ် အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳ မွဲ မစကာ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပလံင် ဒေတာ (Routing policy) မွဲ ဓဝ်။ 3. '''ပ္ဍဲ သင်္ချာ:''' [[အဳကွေးယှေန် ဒစ်ဖရိန်ရှယ်]] (Differential equations) မဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ အခိင် တိုက်ရိုက် ရ။

== ၂။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ် (Autonomous Systems in AI and Robotics) ==
ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကေုာံ ဉာဏ်စက် မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ စက်ရုပ် အလဵုအလဵု (Autonomous robots) တအ်ဝွံ နွံကဵု လဒက်ပတန် အဓိက ၃ သာ် -

* '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Sensing):''' စကာ ကိရိယာ မပ္တံကဵု ကေမရာ၊ Lidar၊ ကေုာံ ရေဒါ (Radar) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ သဘာဝ။
* '''ပရေင်ချပ် (Thinking):''' စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithms) ကေုာံ [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် လၟေင် ကမၠောန်။
* '''ပရေင်ချဳဓရာင် (Acting):''' စကာ မဝ်တာ ဟွံသေင်မ္ဂး စက်ယန္တရား သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန်။

== ၃။ ပရေင်ပါ်ခြာ အန္တရာယ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ (Obstacle Avoidance and Navigation) ==
သွက် သၞောတ် အလဵုအလဵု မပ္တံကဵု ကွဳစက် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ကျာ ဒရုန်း တအ် ဂှ်၊ ပရေင်ပါ်ခြာ အန္တရာယ် (Obstacle avoidance) ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;obstacle&quot;&gt;{{cite book|last=Siegwart|first=R.|author2=Nourbakhsh, I. R.|title=Introduction to Autonomous Mobile Robots|publisher=MIT Press|year=2004|pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

ညးတအ် စကာ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပ္တံကဵု SLAM (Simultaneous Localization and Mapping) မဒှ် ပရေင်ဓဇက် ဇယား ဂၠံင် သီုကဵု မဂၠာဲ ဒၞာဲ ဇကု ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ ရ။ ဉာဏ်စက် ဝွံ ဒး တွက်ဂၞန် အခိင် ကေုာံ ဇမ္ၚောဲ မာန် ဇီုကပိုက် (Collision trajectories) ဗွဲမပြဟ် ညံင်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် မာန် ရ။

== ၄။ ကဆံင် အစောံသတ္တိ အလဵုအလဵု (Levels of Autonomy) ==
သွက် ကွဳစက် အလဵုအလဵု (Autonomous vehicles) ဂှ်၊ ဂကောံ အေန်ဂျေန်နဳယာ (SAE) တအ် ပါ်လဝ် ကဆံင် သၞောတ် အလဵုအလဵု ၆ ကဆံင် အတိုင် [[သ္ၚိအင်]] ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် သၞောတ် အလဵုအလဵု သွက် ကွဳစက်
!ကဆံင် (Level)
!ယၟု အကာဲအရာ
!ပရေင်ပါလုပ် မၞိဟ် (Human Involvement)
|-
|ကဆံင် 0
|ဟွံမဲ (No Automation)
|မၞိဟ် ဒးဒဳ ထိင်ဒဝ် သီုဖအိုတ် ၁၀၀% ရ။
|-
|ကဆံင် 1
|ထံက်ပင် ညိည (Driver Assistance)
|စက် ထံက်ပင် ပရေင်ထိင် လဟိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လစွံ (Cruise control)။
|-
|ကဆံင် 2
|ထံက်ပင် ကဝက် (Partial Automation)
|စက် မာန် ထိင် လဟိုင် ကဵု လစွံ၊ ဆဂး မၞိဟ် ဒးရံင် ဂၠံင် လၟိုန်။
|-
|ကဆံင် 3
|အလဵုအလဵု ၜိုတ်ဒးရး (Conditional Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် မာန် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ လ္ၚဵု၊ မၞိဟ် မာန် ပလွဟ် သတိ။
|-
|ကဆံင် 4
|အလဵုအလဵု သၠုင် (High Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ မစၟတ်သမ္တီ လဝ်၊ မၞိဟ် ဟွံဒး ပါလုပ်။
|-
|ကဆံင် 5
|အလဵုအလဵု ဍိုက်ပေင် (Full Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် မာန် ဇၟာပ် ဒၞာဲ ဇၟာပ် အခိင်၊ စက်ရုပ် အလုံစုံ။
|}

== ၅။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ ကွန်ရက် အင်တာနက် (Autonomous System in Internet Networking) ==
ပ္ဍဲကဵု ကွတ်ပညာ ကွန်ရက် (Networking) မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု (Autonomous System - AS) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကောံ ကွန်ရက် IP မနွံ သၟဝ် ကမ္ပဏဳ ညးပကဵု သာဗိစ် အင်တာနက် (ISP) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ ဇၞော်ဇၞော် မွဲ ရ။ &lt;ref name=&quot;rfc&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc1930|title=RFC 1930: Guidelines for creation, selection, and registration of an Autonomous System (AS)|publisher=IETF|year=1996}}&lt;/ref&gt;

အင်တာနက် ဂၠးတိ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု AS ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် AS ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ် ဇကု မကော်စ ASN (Autonomous System Number) ရ။ ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ Google နွံကဵု ASN 15169 ရ။ ASN တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ပလံင် ဒေတာ နူကဵု ဍုင် မွဲ စိုပ် ဍုင် မွဲပၠန် ရ။

== ၆။ ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP ကေုာံ ဂကူ AS ဂမၠိုင် (BGP and Types of AS) ==
သွက် AS တအ် ဂွံ ဆက်စပ် ကေုာံ ပလံင် ဒေတာ ရေင်သကအ် ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် စကာ ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP (Border Gateway Protocol) ရ။ BGP ဝွံ တုပ် ညံင်ရဴ သၞောတ် ပရေင်တြးပလံင် (Postal service) သွက် အင်တာနက် ရ။

AS တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ၃ သာ် - 1. '''Stub AS:''' ကွန်ရက် မဆက်စပ် ကု AS တၞဟ် ဆ မွဲ ဓဝ် (ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ ဍောတ်တ်)။ 2. '''Multihomed AS:''' ကွန်ရက် မဆက်စပ် ကု AS တၞဟ် ဂၠိုင်နူ မွဲ သွက်ဂွံ ဂွံ ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Redundancy)။ 3. '''Transit AS:''' ကွန်ရက် ဇၞော် မကဵု အခေါင် ညံင် ဒေတာ နူ AS တၞဟ် ဂွံ တတ် အာ အပ္ဍဲ ကွန်ရက် ဍေဟ် (ဥပမာ - ISP ဇၞော်ဇၞော် တအ်)။

== ၇။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ သင်္ချာ (Autonomous Systems in Mathematics) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သင်္ချာ (Mathematics) ဂှ်၊ &quot;သၞောတ် အလဵုအလဵု&quot; ဝွံ ဒှ် သၞောတ် [[အဳကွေးယှေန် ဒစ်ဖရိန်ရှယ်]] မဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ အခိင် (Independent variable $t$) ရ။

နကဵု ဖော်မျူလာ မ္ဂး - $$\frac{dx}{dt} = f(x)$$ ပ္ဍဲ ဥပမာ ဏအ်၊ $f(x)$ ဂှ် ဟွံမဲ ကဵု $t$ ပါလုပ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ စကာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ခေတ်တြေံ (Classical mechanics) ဟိုတ်နူ ညးတအ် ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောဝ် သဘာဝ (Laws of nature) တအ်ဝွံ ဟွံပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် အတိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အနာဂတ် ရ။

== ၈။ သၞောတ် လွဟ် အလဵုအလဵု ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Lethal Autonomous Weapons and Ethics) ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်ပၞာန် မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သၞောတ် လွဟ် အလဵုအလဵု (Lethal Autonomous Weapon Systems - LAWS) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;စက်ရုပ် ဂစိုတ်&quot; (Killer robots) ရ。&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/report/2012/11/19/losing-humanity/case-against-killer-robots|title=Losing Humanity: The Case against Killer Robots|publisher=Human Rights Watch|year=2012}}&lt;/ref&gt;

LAWS ဝွံ ဒှ် လွဟ် မာန် ဂၠာဲ ကေုာံ ပန် ဂစိုတ် သတြု ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု အမိင် နူ မၞိဟ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင် ဒစးဒုင် ဗွဲမဇၞော် နူကဵု ဂကောံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် (Human rights) တအ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် (Ethics) ကေုာံ အန္တရာယ် မမာန် ကတဵုဒှ် ယောန်မှာ ဂစိုတ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN) လေဝ် ဆက် သဳကၠဳ ဒၟံင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ညံင်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု လွဟ် ဂကူ ဏအ် ရ။

== ၉။ အနုသုခုမ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Generative Art and Autonomous Processes) ==
ပါဲနူကဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ပၞာန် တုဲ၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် လေဝ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အနုသုခုမ (Generative art) ကီု ရ။ ညးဖန်ဇန် တအ် စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် သွက်ဂွံ ကဵု အခေါင် ကု ကောန်ပျူတာ ညံင် ဍေဟ် ဂွံ ဓဇက် ရုပ်၊ ဖန်ဗဒှ် ဒွက် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက် ကေတ်တ် နကဵု လညာတ် အလဵုအလဵု ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် လၟုဟ် မ္ဂး [[ဉာဏ်စက်]] မပ္တံကဵု Midjourney ဟွံသေင်မ္ဂး ChatGPT တအ်ဂှ် ဒှ် ဥပမာ သၞောတ် အလဵုအလဵု မဖန်ဇန် အနုသုခုမ ညံင်ရဴ မၞိဟ် တအ် မာန် လတူ ပွဳပွူ ဒဳဂျဳတေဝ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သၞောတ် အလဵုအလဵု (Future of Autonomous Systems) ==
အနာဂတ် သွက် သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် နွံကဵု အစောံသတ္တိ သၠုင် ကေုာံ အန္တရာယ် ဇၞော် မွဲစွံ ရ။

လပါ် ခိုဟ် ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်ယောန်မှာ ကွဳစက်၊ ကေုာံ ပခိုဟ် ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ လပါ် ပရေအ် ဂှ်၊ ယဝ်ရ သၞောတ် အလဵုအလဵု တအ် စိုပ် ကဆံင် ဉာဏ် လောန်ကာဲ (Superintelligence) တုဲ ပိုယ် ဟွံမာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ်တအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သီကေတ် အာဏာ (Loss of control) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် မာန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[အင်တာနက်]] (Internet)
* [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning)
* [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)
{{Navbox|name=Computing and Systems|title=သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ် (Computer Science and Systems)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ်|list1=* [[သၞောတ် အလဵုအလဵု]] (Autonomous system)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning)
* [[စက်ရုပ်]] (Robotics)|group2=ကွန်ရက် ကေုာံ အင်တာနက်|list2=* [[အင်တာနက်]] (Internet)
* [[ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP]] (Border Gateway Protocol)
* [[သၞောတ် အလဵုအလဵု (အင်တာနက်)]] (Autonomous system - Internet)|group3=ပြသၞာ ကေုာံ လွပ်|list3=* [[လွဟ် အလဵုအလဵု]] (Lethal autonomous weapons)
* [[ကွဳစက် အလဵုအလဵု]] (Autonomous car)
* [[က္ၜင်ကျာ ဒရုန်း]] (Drone)}}</text>
      <sha1>cmzjcrq14c8x4wyozy5heyyzcc99dxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55928</id>
      <parentid>55927</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T01:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17976" sha1="htoblml3eh4p7cflrn5wqnazzbw88b4" xml:space="preserve">'''သၞောတ် အလဵုအလဵု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Autonomous system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန်၊ သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပါလုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထိင်ဒဝ် လၟိုန် နူကဵု ကောန်မၞိဟ် (Human intervention) ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ်ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ နာနာ သာ် တုဲ၊ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အတိုင် ဘာသာရပ် ဍေဟ် ကဵု ဍေဟ် ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) ကေုာံ စက်ရုပ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် စက် မာန် ချပ် ကေုာံ ချဳဓရာင် ကေတ်တ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကွန်ရက် [[အေန်တာနေတ်]] (Internet) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ဂကောံ ကွန်ရက် IP မနွံ သၟဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;russell&quot;&gt;{{cite book|last=Russell|first=S.|author2=Norvig, P.|title=Artificial Intelligence: A Modern Approach|edition=4th|publisher=Pearson|year=2020|pages=1020-1025}}&lt;/ref&gt;

လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သၞောတ် အလဵုအလဵု နကဵု လညာတ် [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)၊ အေန်တာနေတ်၊ သင်္ချာ၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် နာနာ (Introduction and Definitions) ==
ဟိုတ်နူကဵု ဝေါဟာရ ဏအ် နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလး ဂှ်ရ၊ တၠပညာ တအ် ပါ်လဝ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် သၞောတ် အလဵုအလဵု အဓိက ၃ သာ် -

1. '''ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ်:''' စက်ယန္တရား (Agents) မမာန် လ္ၚတ် ပွဳပွူ၊ ကၠိုဟ်ခၠင် ပြသၞာ၊ ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ နကဵု ဇကု ဍေဟ်တအ် ညးအုပ်ဓုပ် ဟွံမဲ။ 2. '''ပ္ဍဲ ကွန်ရက် အေန်တာနေတ်:''' ဂကောံ ကွန်ရက် (IP networks) မနွံ သၟဝ် အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳ မွဲ မစကာ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပလံင် ဒေတာ (Routing policy) မွဲ ဓဝ်။ 3. '''ပ္ဍဲ သင်္ချာ:''' [[အဳကွေးယှေန် ဒစ်ဖရိန်ရှယ်]] (Differential equations) မဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ အခိင် တိုက်ရိုက် ရ။

== ၂။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ် (Autonomous Systems in AI and Robotics) ==
ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကေုာံ ဉာဏ်စက် မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ စက်ရုပ် အလဵုအလဵု (Autonomous robots) တအ်ဝွံ နွံကဵု လဒက်ပတန် အဓိက ၃ သာ် -

* '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Sensing):''' စကာ ကိရိယာ မပ္တံကဵု ကေမရာ၊ Lidar၊ ကေုာံ ရေဒါ (Radar) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ သဘာဝ။
* '''ပရေင်ချပ် (Thinking):''' စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithms) ကေုာံ [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် လၟေင် ကမၠောန်။
* '''ပရေင်ချဳဓရာင် (Acting):''' စကာ မဝ်တာ ဟွံသေင်မ္ဂး စက်ယန္တရား သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန်။

== ၃။ ပရေင်ပါ်ခြာ အန္တရာယ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ (Obstacle Avoidance and Navigation) ==
သွက် သၞောတ် အလဵုအလဵု မပ္တံကဵု ကွဳစက် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ကျာ ဒရုန်း တအ် ဂှ်၊ ပရေင်ပါ်ခြာ အန္တရာယ် (Obstacle avoidance) ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;obstacle&quot;&gt;{{cite book|last=Siegwart|first=R.|author2=Nourbakhsh, I. R.|title=Introduction to Autonomous Mobile Robots|publisher=MIT Press|year=2004|pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

ညးတအ် စကာ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပ္တံကဵု SLAM (Simultaneous Localization and Mapping) မဒှ် ပရေင်ဓဇက် ဇယား ဂၠံင် သီုကဵု မဂၠာဲ ဒၞာဲ ဇကု ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ ရ။ ဉာဏ်စက် ဝွံ ဒး တွက်ဂၞန် အခိင် ကေုာံ ဇမ္ၚောဲ မာန် ဇီုကပိုက် (Collision trajectories) ဗွဲမပြဟ် ညံင်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် မာန် ရ။

== ၄။ ကဆံင် အစောံသတ္တိ အလဵုအလဵု (Levels of Autonomy) ==
သွက် ကွဳစက် အလဵုအလဵု (Autonomous vehicles) ဂှ်၊ ဂကောံ အေန်ဂျေန်နဳယာ (SAE) တအ် ပါ်လဝ် ကဆံင် သၞောတ် အလဵုအလဵု ၆ ကဆံင် အတိုင် [[သ္ၚိအင်]] ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် သၞောတ် အလဵုအလဵု သွက် ကွဳစက်
!ကဆံင် (Level)
!ယၟု အကာဲအရာ
!ပရေင်ပါလုပ် မၞိဟ် (Human Involvement)
|-
|ကဆံင် 0
|ဟွံမဲ (No Automation)
|မၞိဟ် ဒးဒဳ ထိင်ဒဝ် သီုဖအိုတ် ၁၀၀% ရ။
|-
|ကဆံင် 1
|ထံက်ပင် ညိည (Driver Assistance)
|စက် ထံက်ပင် ပရေင်ထိင် လဟိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လစွံ (Cruise control)။
|-
|ကဆံင် 2
|ထံက်ပင် ကဝက် (Partial Automation)
|စက် မာန် ထိင် လဟိုင် ကဵု လစွံ၊ ဆဂး မၞိဟ် ဒးရံင် ဂၠံင် လၟိုန်။
|-
|ကဆံင် 3
|အလဵုအလဵု ၜိုတ်ဒးရး (Conditional Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် မာန် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ လ္ၚဵု၊ မၞိဟ် မာန် ပလွဟ် သတိ။
|-
|ကဆံင် 4
|အလဵုအလဵု သၠုင် (High Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ မစၟတ်သမ္တီ လဝ်၊ မၞိဟ် ဟွံဒး ပါလုပ်။
|-
|ကဆံင် 5
|အလဵုအလဵု ဍိုက်ပေင် (Full Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် မာန် ဇၟာပ် ဒၞာဲ ဇၟာပ် အခိင်၊ စက်ရုပ် အလုံစုံ။
|}

== ၅။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ ကွန်ရက် အေန်တာနေတ် (Autonomous System in Internet Networking) ==
ပ္ဍဲကဵု ကွတ်ပညာ ကွန်ရက် (Networking) မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု (Autonomous System - AS) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကောံ ကွန်ရက် IP မနွံ သၟဝ် ကမ္ပဏဳ ညးပကဵု သာဗိစ် အေန်တာနေတ် (ISP) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ ဇၞော်ဇၞော် မွဲ ရ။ &lt;ref name=&quot;rfc&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc1930|title=RFC 1930: Guidelines for creation, selection, and registration of an Autonomous System (AS)|publisher=IETF|year=1996}}&lt;/ref&gt;

အေန်တာနေတ် ဂၠးတိ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု AS ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် AS ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ် ဇကု မကော်စ ASN (Autonomous System Number) ရ။ ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ Google နွံကဵု ASN 15169 ရ။ ASN တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ပလံင် ဒေတာ နူကဵု ဍုင် မွဲ စိုပ် ဍုင် မွဲပၠန် ရ။

== ၆။ ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP ကေုာံ ဂကူ AS ဂမၠိုင် (BGP and Types of AS) ==
သွက် AS တအ် ဂွံ ဆက်စပ် ကေုာံ ပလံင် ဒေတာ ရေင်သကအ် ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် စကာ ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP (Border Gateway Protocol) ရ။ BGP ဝွံ တုပ် ညံင်ရဴ သၞောတ် ပရေင်တြးပလံင် (Postal service) သွက် အေန်တာနေတ် ရ။

AS တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ၃ သာ် - 1. '''Stub AS:''' ကွန်ရက် မဆက်စပ် ကု AS တၞဟ် ဆ မွဲ ဓဝ် (ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ ဍောတ်တ်)။ 2. '''Multihomed AS:''' ကွန်ရက် မဆက်စပ် ကု AS တၞဟ် ဂၠိုင်နူ မွဲ သွက်ဂွံ ဂွံ ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Redundancy)။ 3. '''Transit AS:''' ကွန်ရက် ဇၞော် မကဵု အခေါင် ညံင် ဒေတာ နူ AS တၞဟ် ဂွံ တတ် အာ အပ္ဍဲ ကွန်ရက် ဍေဟ် (ဥပမာ - ISP ဇၞော်ဇၞော် တအ်)။

== ၇။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ သင်္ချာ (Autonomous Systems in Mathematics) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သင်္ချာ (Mathematics) ဂှ်၊ &quot;သၞောတ် အလဵုအလဵု&quot; ဝွံ ဒှ် သၞောတ် [[အဳကွေးယှေန် ဒစ်ဖရိန်ရှယ်]] မဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ အခိင် (Independent variable $t$) ရ။

နကဵု ဖော်မျူလာ မ္ဂး - $$\frac{dx}{dt} = f(x)$$ ပ္ဍဲ ဥပမာ ဏအ်၊ $f(x)$ ဂှ် ဟွံမဲ ကဵု $t$ ပါလုပ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ စကာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ခေတ်တြေံ (Classical mechanics) ဟိုတ်နူ ညးတအ် ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောဝ် သဘာဝ (Laws of nature) တအ်ဝွံ ဟွံပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် အတိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အနာဂတ် ရ။

== ၈။ သၞောတ် လွဟ် အလဵုအလဵု ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Lethal Autonomous Weapons and Ethics) ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်ပၞာန် မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သၞောတ် လွဟ် အလဵုအလဵု (Lethal Autonomous Weapon Systems - LAWS) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;စက်ရုပ် ဂစိုတ်&quot; (Killer robots) ရ。&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/report/2012/11/19/losing-humanity/case-against-killer-robots|title=Losing Humanity: The Case against Killer Robots|publisher=Human Rights Watch|year=2012}}&lt;/ref&gt;

LAWS ဝွံ ဒှ် လွဟ် မာန် ဂၠာဲ ကေုာံ ပန် ဂစိုတ် သတြု ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု အမိင် နူ မၞိဟ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင် ဒစးဒုင် ဗွဲမဇၞော် နူကဵု ဂကောံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် (Human rights) တအ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် (Ethics) ကေုာံ အန္တရာယ် မမာန် ကတဵုဒှ် ယောန်မှာ ဂစိုတ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN) လေဝ် ဆက် သဳကၠဳ ဒၟံင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ညံင်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု လွဟ် ဂကူ ဏအ် ရ။

== ၉။ အနုသုခုမ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Generative Art and Autonomous Processes) ==
ပါဲနူကဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ပၞာန် တုဲ၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် လေဝ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အနုသုခုမ (Generative art) ကီု ရ။ ညးဖန်ဇန် တအ် စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် သွက်ဂွံ ကဵု အခေါင် ကု ကောန်ပျူတာ ညံင် ဍေဟ် ဂွံ ဓဇက် ရုပ်၊ ဖန်ဗဒှ် ဒွက် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက် ကေတ်တ် နကဵု လညာတ် အလဵုအလဵု ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် လၟုဟ် မ္ဂး [[ဉာဏ်စက်]] မပ္တံကဵု Midjourney ဟွံသေင်မ္ဂး ChatGPT တအ်ဂှ် ဒှ် ဥပမာ သၞောတ် အလဵုအလဵု မဖန်ဇန် အနုသုခုမ ညံင်ရဴ မၞိဟ် တအ် မာန် လတူ ပွဳပွူ ဒဳဂျဳတေဝ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သၞောတ် အလဵုအလဵု (Future of Autonomous Systems) ==
အနာဂတ် သွက် သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် နွံကဵု အစောံသတ္တိ သၠုင် ကေုာံ အန္တရာယ် ဇၞော် မွဲစွံ ရ။

လပါ် ခိုဟ် ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်ယောန်မှာ ကွဳစက်၊ ကေုာံ ပခိုဟ် ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ လပါ် ပရေအ် ဂှ်၊ ယဝ်ရ သၞောတ် အလဵုအလဵု တအ် စိုပ် ကဆံင် ဉာဏ် လောန်ကာဲ (Superintelligence) တုဲ ပိုယ် ဟွံမာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ်တအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သီကေတ် အာဏာ (Loss of control) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် မာန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[အေန်တာနေတ်]] (Internet)
* [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning)
* [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)
{{Navbox|name=Computing and Systems|title=သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ် (Computer Science and Systems)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ်|list1=* [[သၞောတ် အလဵုအလဵု]] (Autonomous system)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning)
* [[စက်ရုပ်]] (Robotics)|group2=ကွန်ရက် ကေုာံ အေန်တာနေတ်|list2=* [[အေန်တာနေတ်]] (Internet)
* [[ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP]] (Border Gateway Protocol)
* [[သၞောတ် အလဵုအလဵု (အေန်တာနေတ်)]] (Autonomous system - Internet)|group3=ပြသၞာ ကေုာံ လွပ်|list3=* [[လွဟ် အလဵုအလဵု]] (Lethal autonomous weapons)
* [[ကွဳစက် အလဵုအလဵု]] (Autonomous car)
* [[က္ၜင်ကျာ ဒရုန်း]] (Drone)}}</text>
      <sha1>htoblml3eh4p7cflrn5wqnazzbw88b4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55929</id>
      <parentid>55928</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T01:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17970" sha1="k6wuwmj3qmis4ojfx015dvrkpyw7u8a" xml:space="preserve">'''သၞောတ် အလဵုအလဵု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Autonomous system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန်၊ သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပါလုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထိင်ဒဝ် လၟိုန် နူကဵု ကောန်မၞိဟ် (Human intervention) ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ်ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ နာနာ သာ် တုဲ၊ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အတိုင် ဘာသာရပ် ဍေဟ် ကဵု ဍေဟ် ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) ကေုာံ စက်ရုပ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် စက် မာန် ချပ် ကေုာံ ချဳဓရာင် ကေတ်တ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကွန်ရက် [[အေန်တာနေတ်]] (Internet) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ဂကောံ ကွန်ရက် IP မနွံ သၟဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;russell&quot;&gt;{{cite book|last=Russell|first=S.|author2=Norvig, P.|title=Artificial Intelligence: A Modern Approach|edition=4th|publisher=Pearson|year=2020|pages=1020-1025}}&lt;/ref&gt;

လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သၞောတ် အလဵုအလဵု နကဵု လညာတ် [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)၊ အေန်တာနေတ်၊ သင်္ချာ၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် နာနာ (Introduction and Definitions) ==
ဟိုတ်နူကဵု ဝေါဟာရ ဏအ် နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလး ဂှ်ရ၊ တၠပညာ တအ် ပါ်လဝ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် သၞောတ် အလဵုအလဵု အဓိက ၃ သာ် -

1. '''ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ်:''' စက်ယန္တရား (Agents) မမာန် လ္ၚတ် ပွဳပွူ၊ ကၠိုဟ်ခၠင် ပြသၞာ၊ ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ နကဵု ဇကု ဍေဟ်တအ် ညးအုပ်ဓုပ် ဟွံမဲ။ 2. '''ပ္ဍဲ ကွန်ရက် အေန်တာနေတ်:''' ဂကောံ ကွန်ရက် (IP networks) မနွံ သၟဝ် အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳ မွဲ မစကာ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပလံင် ဒေတာ (Routing policy) မွဲ ဓဝ်။ 3. '''ပ္ဍဲ သင်္ချာ:''' [[အဳကွေယှေန် ဒစ်ဖရိန်ရှယ်]] (Differential equations) မဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ အခိင် တိုက်ရိုက် ရ။

== ၂။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ် (Autonomous Systems in AI and Robotics) ==
ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကေုာံ ဉာဏ်စက် မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ စက်ရုပ် အလဵုအလဵု (Autonomous robots) တအ်ဝွံ နွံကဵု လဒက်ပတန် အဓိက ၃ သာ် -

* '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Sensing):''' စကာ ကိရိယာ မပ္တံကဵု ကေမရာ၊ Lidar၊ ကေုာံ ရေဒါ (Radar) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ သဘာဝ။
* '''ပရေင်ချပ် (Thinking):''' စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithms) ကေုာံ [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် လၟေင် ကမၠောန်။
* '''ပရေင်ချဳဓရာင် (Acting):''' စကာ မဝ်တာ ဟွံသေင်မ္ဂး စက်ယန္တရား သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန်။

== ၃။ ပရေင်ပါ်ခြာ အန္တရာယ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ (Obstacle Avoidance and Navigation) ==
သွက် သၞောတ် အလဵုအလဵု မပ္တံကဵု ကွဳစက် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ကျာ ဒရုန်း တအ် ဂှ်၊ ပရေင်ပါ်ခြာ အန္တရာယ် (Obstacle avoidance) ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;obstacle&quot;&gt;{{cite book|last=Siegwart|first=R.|author2=Nourbakhsh, I. R.|title=Introduction to Autonomous Mobile Robots|publisher=MIT Press|year=2004|pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

ညးတအ် စကာ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပ္တံကဵု SLAM (Simultaneous Localization and Mapping) မဒှ် ပရေင်ဓဇက် ဇယား ဂၠံင် သီုကဵု မဂၠာဲ ဒၞာဲ ဇကု ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ ရ။ ဉာဏ်စက် ဝွံ ဒး တွက်ဂၞန် အခိင် ကေုာံ ဇမ္ၚောဲ မာန် ဇီုကပိုက် (Collision trajectories) ဗွဲမပြဟ် ညံင်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် မာန် ရ။

== ၄။ ကဆံင် အစောံသတ္တိ အလဵုအလဵု (Levels of Autonomy) ==
သွက် ကွဳစက် အလဵုအလဵု (Autonomous vehicles) ဂှ်၊ ဂကောံ အေန်ဂျေန်နဳယာ (SAE) တအ် ပါ်လဝ် ကဆံင် သၞောတ် အလဵုအလဵု ၆ ကဆံင် အတိုင် [[သ္ၚိအင်]] ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် သၞောတ် အလဵုအလဵု သွက် ကွဳစက်
!ကဆံင် (Level)
!ယၟု အကာဲအရာ
!ပရေင်ပါလုပ် မၞိဟ် (Human Involvement)
|-
|ကဆံင် 0
|ဟွံမဲ (No Automation)
|မၞိဟ် ဒးဒဳ ထိင်ဒဝ် သီုဖအိုတ် ၁၀၀% ရ။
|-
|ကဆံင် 1
|ထံက်ပင် ညိည (Driver Assistance)
|စက် ထံက်ပင် ပရေင်ထိင် လဟိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လစွံ (Cruise control)။
|-
|ကဆံင် 2
|ထံက်ပင် ကဝက် (Partial Automation)
|စက် မာန် ထိင် လဟိုင် ကဵု လစွံ၊ ဆဂး မၞိဟ် ဒးရံင် ဂၠံင် လၟိုန်။
|-
|ကဆံင် 3
|အလဵုအလဵု ၜိုတ်ဒးရး (Conditional Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် မာန် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ လ္ၚဵု၊ မၞိဟ် မာန် ပလွဟ် သတိ။
|-
|ကဆံင် 4
|အလဵုအလဵု သၠုင် (High Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ မစၟတ်သမ္တီ လဝ်၊ မၞိဟ် ဟွံဒး ပါလုပ်။
|-
|ကဆံင် 5
|အလဵုအလဵု ဍိုက်ပေင် (Full Automation)
|စက် ဒဳ ကေတ်တ် မာန် ဇၟာပ် ဒၞာဲ ဇၟာပ် အခိင်၊ စက်ရုပ် အလုံစုံ။
|}

== ၅။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ ကွန်ရက် အေန်တာနေတ် (Autonomous System in Internet Networking) ==
ပ္ဍဲကဵု ကွတ်ပညာ ကွန်ရက် (Networking) မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု (Autonomous System - AS) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကောံ ကွန်ရက် IP မနွံ သၟဝ် ကမ္ပဏဳ ညးပကဵု သာဗိစ် အေန်တာနေတ် (ISP) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ ဇၞော်ဇၞော် မွဲ ရ။ &lt;ref name=&quot;rfc&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc1930|title=RFC 1930: Guidelines for creation, selection, and registration of an Autonomous System (AS)|publisher=IETF|year=1996}}&lt;/ref&gt;

အေန်တာနေတ် ဂၠးတိ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု AS ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် AS ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ် ဇကု မကော်စ ASN (Autonomous System Number) ရ။ ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ Google နွံကဵု ASN 15169 ရ။ ASN တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ပလံင် ဒေတာ နူကဵု ဍုင် မွဲ စိုပ် ဍုင် မွဲပၠန် ရ။

== ၆။ ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP ကေုာံ ဂကူ AS ဂမၠိုင် (BGP and Types of AS) ==
သွက် AS တအ် ဂွံ ဆက်စပ် ကေုာံ ပလံင် ဒေတာ ရေင်သကအ် ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် စကာ ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP (Border Gateway Protocol) ရ။ BGP ဝွံ တုပ် ညံင်ရဴ သၞောတ် ပရေင်တြးပလံင် (Postal service) သွက် အေန်တာနေတ် ရ။

AS တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ၃ သာ် - 1. '''Stub AS:''' ကွန်ရက် မဆက်စပ် ကု AS တၞဟ် ဆ မွဲ ဓဝ် (ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ ဍောတ်တ်)။ 2. '''Multihomed AS:''' ကွန်ရက် မဆက်စပ် ကု AS တၞဟ် ဂၠိုင်နူ မွဲ သွက်ဂွံ ဂွံ ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Redundancy)။ 3. '''Transit AS:''' ကွန်ရက် ဇၞော် မကဵု အခေါင် ညံင် ဒေတာ နူ AS တၞဟ် ဂွံ တတ် အာ အပ္ဍဲ ကွန်ရက် ဍေဟ် (ဥပမာ - ISP ဇၞော်ဇၞော် တအ်)။

== ၇။ သၞောတ် အလဵုအလဵု ပ္ဍဲ သင်္ချာ (Autonomous Systems in Mathematics) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သင်္ချာ (Mathematics) ဂှ်၊ &quot;သၞောတ် အလဵုအလဵု&quot; ဝွံ ဒှ် သၞောတ် [[အဳကွေယှေန် ဒစ်ဖရိန်ရှယ်]] မဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ အခိင် (Independent variable $t$) ရ။

နကဵု ဖော်မျူလာ မ္ဂး - $$\frac{dx}{dt} = f(x)$$ ပ္ဍဲ ဥပမာ ဏအ်၊ $f(x)$ ဂှ် ဟွံမဲ ကဵု $t$ ပါလုပ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ စကာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ခေတ်တြေံ (Classical mechanics) ဟိုတ်နူ ညးတအ် ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောဝ် သဘာဝ (Laws of nature) တအ်ဝွံ ဟွံပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် အတိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အနာဂတ် ရ။

== ၈။ သၞောတ် လွဟ် အလဵုအလဵု ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Lethal Autonomous Weapons and Ethics) ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်ပၞာန် မ္ဂး၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သၞောတ် လွဟ် အလဵုအလဵု (Lethal Autonomous Weapon Systems - LAWS) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;စက်ရုပ် ဂစိုတ်&quot; (Killer robots) ရ。&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/report/2012/11/19/losing-humanity/case-against-killer-robots|title=Losing Humanity: The Case against Killer Robots|publisher=Human Rights Watch|year=2012}}&lt;/ref&gt;

LAWS ဝွံ ဒှ် လွဟ် မာန် ဂၠာဲ ကေုာံ ပန် ဂစိုတ် သတြု ကေတ်တ် ဟွံမဲ ကဵု အမိင် နူ မၞိဟ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင် ဒစးဒုင် ဗွဲမဇၞော် နူကဵု ဂကောံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် (Human rights) တအ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် (Ethics) ကေုာံ အန္တရာယ် မမာန် ကတဵုဒှ် ယောန်မှာ ဂစိုတ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN) လေဝ် ဆက် သဳကၠဳ ဒၟံင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ညံင်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု လွဟ် ဂကူ ဏအ် ရ။

== ၉။ အနုသုခုမ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Generative Art and Autonomous Processes) ==
ပါဲနူကဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ပၞာန် တုဲ၊ သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် လေဝ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အနုသုခုမ (Generative art) ကီု ရ။ ညးဖန်ဇန် တအ် စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် သွက်ဂွံ ကဵု အခေါင် ကု ကောန်ပျူတာ ညံင် ဍေဟ် ဂွံ ဓဇက် ရုပ်၊ ဖန်ဗဒှ် ဒွက် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက် ကေတ်တ် နကဵု လညာတ် အလဵုအလဵု ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် လၟုဟ် မ္ဂး [[ဉာဏ်စက်]] မပ္တံကဵု Midjourney ဟွံသေင်မ္ဂး ChatGPT တအ်ဂှ် ဒှ် ဥပမာ သၞောတ် အလဵုအလဵု မဖန်ဇန် အနုသုခုမ ညံင်ရဴ မၞိဟ် တအ် မာန် လတူ ပွဳပွူ ဒဳဂျဳတေဝ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သၞောတ် အလဵုအလဵု (Future of Autonomous Systems) ==
အနာဂတ် သွက် သၞောတ် အလဵုအလဵု ဂှ် နွံကဵု အစောံသတ္တိ သၠုင် ကေုာံ အန္တရာယ် ဇၞော် မွဲစွံ ရ။

လပါ် ခိုဟ် ဂှ်၊ ဍေဟ်တအ် မာန် ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်ယောန်မှာ ကွဳစက်၊ ကေုာံ ပခိုဟ် ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ လပါ် ပရေအ် ဂှ်၊ ယဝ်ရ သၞောတ် အလဵုအလဵု တအ် စိုပ် ကဆံင် ဉာဏ် လောန်ကာဲ (Superintelligence) တုဲ ပိုယ် ဟွံမာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ်တအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သီကေတ် အာဏာ (Loss of control) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် မာန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[အေန်တာနေတ်]] (Internet)
* [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning)
* [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)
{{Navbox|name=Computing and Systems|title=သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ် (Computer Science and Systems)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ်|list1=* [[သၞောတ် အလဵုအလဵု]] (Autonomous system)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[မရှေန် လာန်နေန်]] (Machine learning)
* [[စက်ရုပ်]] (Robotics)|group2=ကွန်ရက် ကေုာံ အေန်တာနေတ်|list2=* [[အေန်တာနေတ်]] (Internet)
* [[ပရဝ်တဝ်ကောလ် BGP]] (Border Gateway Protocol)
* [[သၞောတ် အလဵုအလဵု (အေန်တာနေတ်)]] (Autonomous system - Internet)|group3=ပြသၞာ ကေုာံ လွပ်|list3=* [[လွဟ် အလဵုအလဵု]] (Lethal autonomous weapons)
* [[ကွဳစက် အလဵုအလဵု]] (Autonomous car)
* [[က္ၜင်ကျာ ဒရုန်း]] (Drone)}}</text>
      <sha1>k6wuwmj3qmis4ojfx015dvrkpyw7u8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11508</id>
    <revision>
      <id>55930</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''First quadrotor'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''First quadcopter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter) ခေတ်စမ်ၜတ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ မနွံကဵု ရဝ်...&quot;</comment>
      <origin>55930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19246" sha1="d3tqwvudfdnkbb136w1aokk5ex5sg8x" xml:space="preserve">'''ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''First quadrotor'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''First quadcopter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter) ခေတ်စမ်ၜတ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ မနွံကဵု ရဝ်တာ (Rotor - ပန်ကာ ဇၞော်) ပန် တၞုင် သွက်ဂွံ ပတိုန် လျိုင် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် လတူ ကျာ ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ်တ္ၚဲဏအ် ကွာတ်ရဝ်တာ ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဒရုန်း]] (Drones) တအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ တအ် ဂှ် ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် အကာသ (Aviation experiment) မဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။ 

က္ၜင်ကျာ ကွာတ်ရဝ်တာ မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ဟယ်လဳကပ်တာ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် (de Bothezat helicopter) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၂ ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2) မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;vertical&quot;&gt;{{cite web |url=https://verticalmag.com/features/the-u-s-armys-first-helicopter/ |title=The U.S. Army's first helicopter |publisher=Vertical Magazine |date=2022 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt; လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဝင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ကွတ်ပညာ ကွာတ်ရဝ်တာ ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:De_Bothezat_helicopter.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟယ်လဳကပ်တာ ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်စမ်ၜတ် သၞာံ ၁၉၂၂။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ကွာတ်ရဝ်တာ&quot; (Quadrotor) ဝွံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် က္ၜင်ကျာ မနွံကဵု ဒြဟတ် ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ပရေင်ထိင်ဒဝ် လျိုင် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ (Stability) မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဟယ်လဳကပ်တာ မနွံကဵု ရဝ်တာ မွဲ ဓဝ် ရ။ 

ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ဝွံ ဂေတ် လပါ် မဒစးဒုင် ရေင်သကအ် (၂ တၞုင် ဂေတ် လပါ် ပုင်၊ ၂ တၞုင် ဂေတ် လပါ် ပါဲ) သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် ဒြဟတ် တဝ် (Torque effect) မပကဵု ညံင် က္ၜင် ဂွံ ဂေတ် အာ ရ။ လညာတ် သဇိုင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် လညာတ် မစကာ ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲ ဒရုန်း တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ အကာဲအရာ ကိုပ်ကၠာ (History and Background) ==
ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ ပရေင်စမ်ၜတ် က္ၜင်ကျာ မပဝ် တိုန် လတူ တိုက်ရိုက် (Vertical Takeoff and Landing - VTOL) ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် သွက် တၠပညာ အကာသ တအ် ရ။ ၜိုန်ရ တၠပညာ မပ္တံကဵု ကောန်ကၟာ ရိုက် (Wright Brothers) တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် က္ၜင်ကျာ ဓမ္မတာ အံင်ဇၞး ကီုလေဝ်၊ က္ၜင် မပဝ် တိုန် လတူ သက်သက် ဂှ် ဇြိုင်သန် လောန် ရ။&lt;ref name=&quot;leishman&quot;&gt;{{cite book |last=Leishman |first=J. G. |title=Principles of Helicopter Aerodynamics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=12-15}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကွာတ်ရဝ်တာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ဟိုတ်နူ ရဝ်တာ မွဲ ဓဝ် ဂှ် ကဵု ဒြဟတ် တဝ် မပကဵု ညံင် က္ၜင် ဂေတ် လီု အာ ဂှ်ရ၊ ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ဝွံ ကဵု ပရေင်တန်တဴ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ရ။

== ၃။ ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ ကဝဲပဝ် (George de Bothezat and the Flying Octopus) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ်၊ [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] ကဵု လဝ် ကသပ် ကု အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂကူ ရုရှာ [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟယ်လဳကပ်တာ မွဲ ရ။ က္ၜင်ကျာ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဂှ် နွံယၟု ကဝဲပဝ် (Flying Octopus) ဟိုတ်နူ ရုပ်သာ် ဍေဟ် မနွံကဵု တဲ ဇၞော် ၄ တၞုင် ရ။&lt;ref name=&quot;simpleflying&quot;&gt;{{cite web |url=https://simpleflying.com/de-bothezat-flying-octopus-us-army-1st-1920s-helicopter/ |title=de Bothezat Flying Octopus: Meet The US Army's 1st 1920s Helicopter |publisher=Simple Flying |date=2024 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် ပသဲ တုဲ ရဝ်တာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ နွံကဵု ၚေက် (Blades) ၆ တၞုင် ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ပထမအိုတ် သွက် ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် တုဲ နွံကဵု ဇမၞော် ၆၅ ပေ (၂၀ မဳတာ) ကေုာံ လျိုင် ၃၆၀၀ ပံင် ရ။

== ၄။ အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Étienne Oehmichen and Oehmichen No. 2) ==
ပ္ဍဲ အခိင် တုပ်ပ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဍုင် ပြင်သေတ်၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန်]] (Étienne Oehmichen) လေဝ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် ကွာတ်ရဝ်တာ ညးတေအ် ကီု ရ။ က္ၜင် ညးတေအ် မကော်စ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2) ဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ ကွာတ်ရဝ်တာ မအံင်ဇၞး ဗွဲမလောန် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ရ။&lt;ref name=&quot;pilotspost&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pilotspost.co.za/PsPpyarn1640 |title=The first successful helicopter flight |publisher=Pilot's Post Online Aviation |date=2021 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ ဝွံ နွံကဵု ရဝ်တာ ဇၞော် ၄ တၞုင် သွက်ဂွံ ပတိုန် လျိုင်၊ ကေုာံ ရဝ်တာ ဍောတ် ၈ တၞုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဂေတ် ကေုာံ ပရေင်တွာ် တရဴ (Yaw and Forward flight) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ဍေဟ် မာန် ပဝ် လဝ် လတူ ကျာ ပွိုင် ၇ မိနေတ် ကဵု ၄၀ စက္က တုဲ အံင်ဇၞး အာ လာပ် သြန် ၉၀,၀၀၀ ဖရန့် (Francs) ရ။

== ၅။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း သဇိုင် (Basic Design and Construction) ==
လဒက်ပတန် သဇိုင် ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ဗီုပြင် X-shape ဟွံသေင်မ္ဂး လက်ဝါဲကပ်바 (Cross) ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် အကြာ ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် ၜါ သာ်
|-
! တင်ဂၞင်
! ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် (De Bothezat)
! အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2)
|-
| '''သၞာံ မပဝ်'''
| ၁၉၂၂
| ၁၉၂၂ - ၁၉၂၄
|-
| '''လၟိဟ် ရဝ်တာ အဓိက'''
| ၄
| ၄
|-
| '''ဒြဟတ် စက် (Engine)'''
| ၁၈၀ ကဵု ၂၂၀ ဟတ်သပါဝါ (Le Rhône/Bentley)
| ၁၂၀ ဟတ်သပါဝါ (Gnome)
|-
| '''ဇမၞော် (Diameter)'''
| ၆၅ ပေ
| ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ဆဂး ဍောတ် နူ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်
|-
| '''အစောံသတ္တိ ပဝ် (Max)'''
| ၜိုတ် ၃ မိနေတ်၊ လတူ ကျာ ၁၅ ပေ
| ၇ မိနေတ် ၄၀ စက္က၊ တရဴ ၁ ကဳလဝ်မဳတာ
|}

က္ၜင်ကျာ ၜါဏအ် ဝွံ စကာ လဝ် သဇိုင် ပသဲ ကေုာံ ဇုက် ဂဳတာ (Piano wire) သွက်ဂွံ ထိင် လျိုင် ရ။

== ၆။ ဒြဟတ်စက် ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Propulsion and Control Mechanisms) ==
သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် ဂှ် ဇြိုင်သန် ဗွဲမလောန် ရ។ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် စကာ လဝ် [[သဳအိုရဳ]] ဓါတ်ကျာ (Aerodynamics) မပြံင်လှာဲ စှ်ေတိုန် ၚေက် ရဝ်တာ (Collective pitch control) သွက်ဂွံ ထိင် လျိုင် လတူ ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ဂီယာ (Gearbox) ဍေဟ် ထုဲထံင် လောန် တုဲ၊ မၞိဟ် ဒဳ တအ် ဒးကၠောန် ကမၠောန် ဗွဲမဇြိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;anderson&quot;&gt;{{cite journal |last=Anderson |first=J. D. |title=A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines |journal=Cambridge Aerospace Series |year=1997 |pages=340-345}}&lt;/ref&gt;

အဝ်မဳချေန် ဝွံ စကာ လဝ် ရဝ်တာ ဍောတ်တ် ဂမၠိုင် မနွံ လပါ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဗတ သွက်ဂွံ ထိင် ပရေင်ဂေတ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ လောဲသွာ နူကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ညိ ရ။

== ၇။ ပရေင်စမ်ၜတ် ပထမအိုတ် (Initial Flight Tests and Records) ==
ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၈ ဒဳဇြေန်ဗါ သၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ်၊ က္ၜင် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် မာန် ပဝ် တိုန် လတူ ကျာ အလန် ပထမအိုတ် ရ။ ဍေဟ် မာန် ပဝ် လတူ ၆ ပေ (၁.၈ မဳတာ) တုဲ တန်တဴ ပွိုင် ၜိုတ် ၁ မိနေတ် ကဵု ၄၂ စက္က ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ဍေဟ် မာန် ပဝ် ကေတ် ညးလွပ် (Passengers) ၃ တၠ မတိုန် ဍိုက် လတူ သဇိုင် ပသဲ ရ။

အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ ဝွံ လေဝ် အံင်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ်၊ ဍေဟ် မာန် ပဝ် ကေတ် တရဴ ၁ ကဳလဝ်မဳတာ နကဵု ဗီုပြင် လစွံ တြိဂံ (Triangular trajectory) ရ။ အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် စံချိန် (Record) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဂှ် ရ။

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေင်လီုလာ် (Challenges and Failures) ==
ၜိုန်ရ က္ၜင်ကျာ ၜါ ဏအ် အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပရေင်ပဝ် တိုန် လတူ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲ ဗွဲမဇၞော် ရ -
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဇြိုင် (Control Difficulties):''' ကွာတ်ရဝ်တာ ခေတ် တမၠာ ဟွံမဲ ကဵု ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ထိင် (Flight controller) တုဲ၊ မၞိဟ် ဒဳ ဂှ် ဒးထိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် စက္က ရ။
# '''ဒြဟတ် စက် အောန် (Underpowered):''' စက် ပ္ဍဲ ခေတ် ဂှ် ဇြိုင် လောန် တုဲ ဒြဟတ် ဟွံပေင် သွက်ဂွံ ပဝ် သၠုင်သၠုင် ရ။
# '''ထုဲထံင် (Complexity):''' ဂီယာ ကေုာံ စက်ယန္တရား တအ် ထုဲထံင် လောန် တုဲ လီုလာ် လောဲသွာ ရ။

ဟိုတ်နူကဵု ဟိုတ် တအ် ဏအ်၊ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် ကၟာတ် ထောအ် ပရေင်ကမၠောန် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ တုဲ၊ က္ၜင်ကျာ ဂှ် ဒးဒုင် ဖျေဟ် လဝ် ရ။

== ၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Impact on Modern Quadcopter Technology) ==
လညာတ် ကွာတ်ရဝ်တာ ဝွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ပွိုင် လ္ၚတ် ၈၀ သၞာံ စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သေန်သာ (Sensors) ဍောတ်တ် မပ္တံကဵု [[ဇိုင်ရဝ်သကုပ်]] (Gyroscope) တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.researchgate.net/figure/Oehmichen-No-2-Quadrotor_fig2_336642243 |title=Oehmichen No 2 Quadrotor |publisher=ResearchGate |date=2024}}&lt;/ref&gt;

တ္ၚဲဏအ် ဒရုန်း (Drones) မပ္တံကဵု DJI တအ်ဂှ် စကာ ဒၟံင် သဳအိုရဳ လဒက်ပတန် ကွာတ်ရဝ်တာ နူကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ကောန်ပျူတာ ဍောတ်တ် (Flight controllers) တအ် ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ပန်ကာ ၄ တၞုင် ပ္ဍဲ မွဲ စက္က လ္ၚီ အလန် တုဲ ပကဵု ညံင် ဒရုန်း တအ် ဂွံ ပဝ် တန်တဴ လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၁၀။ သာမုင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ဝင် (Conclusion and Historical Legacy) ==
ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် မပ္တံကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ တအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ လအိတ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ မပံက် လဝ် တြင် သွက် ကွတ်ပညာ အကာသ (Aviation technology) မနွံကဵု ရဝ်တာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ 

အာဲကၟာဲ ညးတအ် ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တိုက်ထ္ၜးပျး ဝင် (Museums) ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ကေုာံ လမျီု ကွာတ်ရဝ်တာ ဂှ် ဆက် ဂျိုင် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒရုန်း ခေတ်တၟိ မပြးဇး ဒၟံင် အလုံ ဂၠးတိ ရောင်။ 

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒရုန်း]] (Drone)
* [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service)
* [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat)

{{Navbox
| name = Aviation History
| title = ဝင် ပရေင်က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွာတ်ရဝ်တာ (Aviation History and Quadrotors)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = က္ၜင်ကျာ သမိုင်း
| list1 =
* [[ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်]] (First quadrotor)
* [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat)
* [[အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန်]] (Étienne Oehmichen)
| group2 = ကွတ်ပညာ
| list2 =
* [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[ဒရုန်း]] (Drone)
* [[ဇိုင်ရဝ်သကုပ်]] (Gyroscope)
| group3 = ဂကောံ မဆက်စပ်
| list3 =
* [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service)
}}

[[Category:ဝင် ပရေင်က္ၜင်ကျာ]]
[[Category:ဟယ်လဳကပ်တာ]]
[[Category:စက်ယန္တရား]]</text>
      <sha1>d3tqwvudfdnkbb136w1aokk5ex5sg8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55931</id>
      <parentid>55930</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19204" sha1="bn4v4qn8xmrokdu6242ebqjla5vxmvu" xml:space="preserve">'''ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''First quadrotor'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''First quadcopter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter) ခေတ်စမ်ၜတ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ မနွံကဵု ရဝ်တာ (Rotor - ပန်ကာ ဇၞော်) ပန် တၞုင် သွက်ဂွံ ပတိုန် လျိုင် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် လတူ ကျာ ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ်တ္ၚဲဏအ် ကွာတ်ရဝ်တာ ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဒရဝ်]] (Drones) တအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ တအ် ဂှ် ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် အကာသ (Aviation experiment) မဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။ 

က္ၜင်ကျာ ကွာတ်ရဝ်တာ မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ဟယ်လဳကပ်တာ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် (de Bothezat helicopter) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၂ ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2) မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;vertical&quot;&gt;{{cite web |url=https://verticalmag.com/features/the-u-s-armys-first-helicopter/ |title=The U.S. Army's first helicopter |publisher=Vertical Magazine |date=2022 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt; လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဝင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ကွတ်ပညာ ကွာတ်ရဝ်တာ ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:De_Bothezat_helicopter.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟယ်လဳကပ်တာ ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်စမ်ၜတ် သၞာံ ၁၉၂၂။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ကွာတ်ရဝ်တာ&quot; (Quadrotor) ဝွံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် က္ၜင်ကျာ မနွံကဵု ဒြဟတ် ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ပရေင်ထိင်ဒဝ် လျိုင် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ (Stability) မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဟယ်လဳကပ်တာ မနွံကဵု ရဝ်တာ မွဲ ဓဝ် ရ။ 

ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ဝွံ ဂေတ် လပါ် မဒစးဒုင် ရေင်သကအ် (၂ တၞုင် ဂေတ် လပါ် ပုင်၊ ၂ တၞုင် ဂေတ် လပါ် ပါဲ) သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် ဒြဟတ် တဝ် (Torque effect) မပကဵု ညံင် က္ၜင် ဂွံ ဂေတ် အာ ရ။ လညာတ် သဇိုင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် လညာတ် မစကာ ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲ ဒရဝ် တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ အကာဲအရာ ကိုပ်ကၠာ (History and Background) ==
ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ ပရေင်စမ်ၜတ် က္ၜင်ကျာ မပဝ် တိုန် လတူ တိုက်ရိုက် (Vertical Takeoff and Landing - VTOL) ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် သွက် တၠပညာ အကာသ တအ် ရ။ ၜိုန်ရ တၠပညာ မပ္တံကဵု ကောန်ကၟာ ရိုက် (Wright Brothers) တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် က္ၜင်ကျာ ဓမ္မတာ အံင်ဇၞး ကီုလေဝ်၊ က္ၜင် မပဝ် တိုန် လတူ သက်သက် ဂှ် ဇြိုင်သန် လောန် ရ။&lt;ref name=&quot;leishman&quot;&gt;{{cite book |last=Leishman |first=J. G. |title=Principles of Helicopter Aerodynamics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=12-15}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကွာတ်ရဝ်တာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ဟိုတ်နူ ရဝ်တာ မွဲ ဓဝ် ဂှ် ကဵု ဒြဟတ် တဝ် မပကဵု ညံင် က္ၜင် ဂေတ် လီု အာ ဂှ်ရ၊ ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ဝွံ ကဵု ပရေင်တန်တဴ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ရ။

== ၃။ ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ ကဝဲပဝ် (George de Bothezat and the Flying Octopus) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ်၊ [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] ကဵု လဝ် ကသပ် ကု အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂကူ ရုရှာ [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟယ်လဳကပ်တာ မွဲ ရ။ က္ၜင်ကျာ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဂှ် နွံယၟု ကဝဲပဝ် (Flying Octopus) ဟိုတ်နူ ရုပ်သာ် ဍေဟ် မနွံကဵု တဲ ဇၞော် ၄ တၞုင် ရ။&lt;ref name=&quot;simpleflying&quot;&gt;{{cite web |url=https://simpleflying.com/de-bothezat-flying-octopus-us-army-1st-1920s-helicopter/ |title=de Bothezat Flying Octopus: Meet The US Army's 1st 1920s Helicopter |publisher=Simple Flying |date=2024 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် ပသဲ တုဲ ရဝ်တာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ နွံကဵု ၚေက် (Blades) ၆ တၞုင် ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ပထမအိုတ် သွက် ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် တုဲ နွံကဵု ဇမၞော် ၆၅ ပေ (၂၀ မဳတာ) ကေုာံ လျိုင် ၃၆၀၀ ပံင် ရ။

== ၄။ အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Étienne Oehmichen and Oehmichen No. 2) ==
ပ္ဍဲ အခိင် တုပ်ပ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဍုင် ပြင်သေတ်၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန်]] (Étienne Oehmichen) လေဝ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် ကွာတ်ရဝ်တာ ညးတေအ် ကီု ရ။ က္ၜင် ညးတေအ် မကော်စ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2) ဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ ကွာတ်ရဝ်တာ မအံင်ဇၞး ဗွဲမလောန် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ရ။&lt;ref name=&quot;pilotspost&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pilotspost.co.za/PsPpyarn1640 |title=The first successful helicopter flight |publisher=Pilot's Post Online Aviation |date=2021 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ ဝွံ နွံကဵု ရဝ်တာ ဇၞော် ၄ တၞုင် သွက်ဂွံ ပတိုန် လျိုင်၊ ကေုာံ ရဝ်တာ ဍောတ် ၈ တၞုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဂေတ် ကေုာံ ပရေင်တွာ် တရဴ (Yaw and Forward flight) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ဍေဟ် မာန် ပဝ် လဝ် လတူ ကျာ ပွိုင် ၇ မိနေတ် ကဵု ၄၀ စက္က တုဲ အံင်ဇၞး အာ လာပ် သြန် ၉၀,၀၀၀ ဖရန့် (Francs) ရ။

== ၅။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း သဇိုင် (Basic Design and Construction) ==
လဒက်ပတန် သဇိုင် ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ဗီုပြင် X-shape ဟွံသေင်မ္ဂး လက်ဝါဲကပ်바 (Cross) ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် အကြာ ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် ၜါ သာ်
|-
! တင်ဂၞင်
! ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် (De Bothezat)
! အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2)
|-
| '''သၞာံ မပဝ်'''
| ၁၉၂၂
| ၁၉၂၂ - ၁၉၂၄
|-
| '''လၟိဟ် ရဝ်တာ အဓိက'''
| ၄
| ၄
|-
| '''ဒြဟတ် စက် (Engine)'''
| ၁၈၀ ကဵု ၂၂၀ ဟတ်သပါဝါ (Le Rhône/Bentley)
| ၁၂၀ ဟတ်သပါဝါ (Gnome)
|-
| '''ဇမၞော် (Diameter)'''
| ၆၅ ပေ
| ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ဆဂး ဍောတ် နူ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်
|-
| '''အစောံသတ္တိ ပဝ် (Max)'''
| ၜိုတ် ၃ မိနေတ်၊ လတူ ကျာ ၁၅ ပေ
| ၇ မိနေတ် ၄၀ စက္က၊ တရဴ ၁ ကဳလဝ်မဳတာ
|}

က္ၜင်ကျာ ၜါဏအ် ဝွံ စကာ လဝ် သဇိုင် ပသဲ ကေုာံ ဇုက် ဂဳတာ (Piano wire) သွက်ဂွံ ထိင် လျိုင် ရ။

== ၆။ ဒြဟတ်စက် ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Propulsion and Control Mechanisms) ==
သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် ဂှ် ဇြိုင်သန် ဗွဲမလောန် ရ។ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် စကာ လဝ် [[သဳအိုရဳ]] ဓါတ်ကျာ (Aerodynamics) မပြံင်လှာဲ စှ်ေတိုန် ၚေက် ရဝ်တာ (Collective pitch control) သွက်ဂွံ ထိင် လျိုင် လတူ ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ဂီယာ (Gearbox) ဍေဟ် ထုဲထံင် လောန် တုဲ၊ မၞိဟ် ဒဳ တအ် ဒးကၠောန် ကမၠောန် ဗွဲမဇြိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;anderson&quot;&gt;{{cite journal |last=Anderson |first=J. D. |title=A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines |journal=Cambridge Aerospace Series |year=1997 |pages=340-345}}&lt;/ref&gt;

အဝ်မဳချေန် ဝွံ စကာ လဝ် ရဝ်တာ ဍောတ်တ် ဂမၠိုင် မနွံ လပါ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဗတ သွက်ဂွံ ထိင် ပရေင်ဂေတ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ လောဲသွာ နူကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ညိ ရ။

== ၇။ ပရေင်စမ်ၜတ် ပထမအိုတ် (Initial Flight Tests and Records) ==
ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၈ ဒဳဇြေန်ဗါ သၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ်၊ က္ၜင် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် မာန် ပဝ် တိုန် လတူ ကျာ အလန် ပထမအိုတ် ရ။ ဍေဟ် မာန် ပဝ် လတူ ၆ ပေ (၁.၈ မဳတာ) တုဲ တန်တဴ ပွိုင် ၜိုတ် ၁ မိနေတ် ကဵု ၄၂ စက္က ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ဍေဟ် မာန် ပဝ် ကေတ် ညးလွပ် (Passengers) ၃ တၠ မတိုန် ဍိုက် လတူ သဇိုင် ပသဲ ရ။

အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ ဝွံ လေဝ် အံင်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ်၊ ဍေဟ် မာန် ပဝ် ကေတ် တရဴ ၁ ကဳလဝ်မဳတာ နကဵု ဗီုပြင် လစွံ တြိဂံ (Triangular trajectory) ရ။ အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် စံချိန် (Record) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဂှ် ရ။

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေင်လီုလာ် (Challenges and Failures) ==
ၜိုန်ရ က္ၜင်ကျာ ၜါ ဏအ် အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပရေင်ပဝ် တိုန် လတူ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲ ဗွဲမဇၞော် ရ -
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဇြိုင် (Control Difficulties):''' ကွာတ်ရဝ်တာ ခေတ် တမၠာ ဟွံမဲ ကဵု ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ထိင် (Flight controller) တုဲ၊ မၞိဟ် ဒဳ ဂှ် ဒးထိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် စက္က ရ။
# '''ဒြဟတ် စက် အောန် (Underpowered):''' စက် ပ္ဍဲ ခေတ် ဂှ် ဇြိုင် လောန် တုဲ ဒြဟတ် ဟွံပေင် သွက်ဂွံ ပဝ် သၠုင်သၠုင် ရ။
# '''ထုဲထံင် (Complexity):''' ဂီယာ ကေုာံ စက်ယန္တရား တအ် ထုဲထံင် လောန် တုဲ လီုလာ် လောဲသွာ ရ။

ဟိုတ်နူကဵု ဟိုတ် တအ် ဏအ်၊ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် ကၟာတ် ထောအ် ပရေင်ကမၠောန် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ တုဲ၊ က္ၜင်ကျာ ဂှ် ဒးဒုင် ဖျေဟ် လဝ် ရ။

== ၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Impact on Modern Quadcopter Technology) ==
လညာတ် ကွာတ်ရဝ်တာ ဝွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ပွိုင် လ္ၚတ် ၈၀ သၞာံ စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သေန်သာ (Sensors) ဍောတ်တ် မပ္တံကဵု [[ဇိုင်ရဝ်သကုပ်]] (Gyroscope) တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.researchgate.net/figure/Oehmichen-No-2-Quadrotor_fig2_336642243 |title=Oehmichen No 2 Quadrotor |publisher=ResearchGate |date=2024}}&lt;/ref&gt;

တ္ၚဲဏအ် ဒရဝ် (Drones) မပ္တံကဵု DJI တအ်ဂှ် စကာ ဒၟံင် သဳအိုရဳ လဒက်ပတန် ကွာတ်ရဝ်တာ နူကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ကောန်ပျူတာ ဍောတ်တ် (Flight controllers) တအ် ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ပန်ကာ ၄ တၞုင် ပ္ဍဲ မွဲ စက္က လ္ၚီ အလန် တုဲ ပကဵု ညံင် ဒရဝ် တအ် ဂွံ ပဝ် တန်တဴ လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၁၀။ သာမုင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ဝင် (Conclusion and Historical Legacy) ==
ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် မပ္တံကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ တအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ လအိတ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ မပံက် လဝ် တြင် သွက် ကွတ်ပညာ အကာသ (Aviation technology) မနွံကဵု ရဝ်တာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ 

အာဲကၟာဲ ညးတအ် ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တိုက်ထ္ၜးပျး ဝင် (Museums) ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ကေုာံ လမျီု ကွာတ်ရဝ်တာ ဂှ် ဆက် ဂျိုင် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒရဝ် ခေတ်တၟိ မပြးဇး ဒၟံင် အလုံ ဂၠးတိ ရောင်။ 

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒရဝ်]] (Drone)
* [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service)
* [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat)

{{Navbox
| name = Aviation History
| title = ဝင် ပရေင်က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွာတ်ရဝ်တာ (Aviation History and Quadrotors)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = က္ၜင်ကျာ သမိုင်း
| list1 =
* [[ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်]] (First quadrotor)
* [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat)
* [[အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန်]] (Étienne Oehmichen)
| group2 = ကွတ်ပညာ
| list2 =
* [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[ဒရဝ်]] (Drone)
* [[ဇိုင်ရဝ်သကုပ်]] (Gyroscope)
| group3 = ဂကောံ မဆက်စပ်
| list3 =
* [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service)
}}

[[Category:ဝင် ပရေင်က္ၜင်ကျာ]]
[[Category:ဟယ်လဳကပ်တာ]]
[[Category:စက်ယန္တရား]]</text>
      <sha1>bn4v4qn8xmrokdu6242ebqjla5vxmvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55932</id>
      <parentid>55931</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19201" sha1="mnxvssxlnyxfilun81ertbvt2zst9zp" xml:space="preserve">'''ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''First quadrotor'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''First quadcopter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter) ခေတ်စမ်ၜတ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ မနွံကဵု ရဝ်တာ (Rotor - ပန်ကာ ဇၞော်) ပန် တၞုင် သွက်ဂွံ ပတိုန် လျိုင် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် လတူ ကျာ ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ်တ္ၚဲဏအ် ကွာတ်ရဝ်တာ ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဒရဝ်]] (Drones) တအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ တအ် ဂှ် ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် အကာသ (Aviation experiment) မဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။ 

က္ၜင်ကျာ ကွာတ်ရဝ်တာ မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ဟယ်လဳကပ်တာ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် (de Bothezat helicopter) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၂ ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2) မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;vertical&quot;&gt;{{cite web |url=https://verticalmag.com/features/the-u-s-armys-first-helicopter/ |title=The U.S. Army's first helicopter |publisher=Vertical Magazine |date=2022 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt; လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဝင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ကွတ်ပညာ ကွာတ်ရဝ်တာ ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:De_Bothezat_helicopter.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟယ်လဳကပ်တာ ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်စမ်ၜတ် သၞာံ ၁၉၂၂။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ကွာတ်ရဝ်တာ&quot; (Quadrotor) ဝွံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် က္ၜင်ကျာ မနွံကဵု ဒြဟတ် ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ပရေင်ထိင်ဒဝ် လျိုင် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ (Stability) မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဟယ်လဳကပ်တာ မနွံကဵု ရဝ်တာ မွဲ ဓဝ် ရ။ 

ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ဝွံ ဂေတ် လပါ် မဒစးဒုင် ရေင်သကအ် (၂ တၞုင် ဂေတ် လပါ် ပုင်၊ ၂ တၞုင် ဂေတ် လပါ် ပါဲ) သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် ဒြဟတ် တဝ် (Torque effect) မပကဵု ညံင် က္ၜင် ဂွံ ဂေတ် အာ ရ။ လညာတ် သဇိုင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် လညာတ် မစကာ ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲ ဒရဝ် တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ အကာဲအရာ ကိုပ်ကၠာ (History and Background) ==
ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ ပရေင်စမ်ၜတ် က္ၜင်ကျာ မပဝ် တိုန် လတူ တိုက်ရိုက် (Vertical Takeoff and Landing - VTOL) ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် သွက် တၠပညာ အကာသ တအ် ရ။ ၜိုန်ရ တၠပညာ မပ္တံကဵု ကောန်ကၟာ ရိုက် (Wright Brothers) တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် က္ၜင်ကျာ ဓမ္မတာ အံင်ဇၞး ကီုလေဝ်၊ က္ၜင် မပဝ် တိုန် လတူ သက်သက် ဂှ် ဇြိုင်သန် လောန် ရ။&lt;ref name=&quot;leishman&quot;&gt;{{cite book |last=Leishman |first=J. G. |title=Principles of Helicopter Aerodynamics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=12-15}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကွာတ်ရဝ်တာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ဟိုတ်နူ ရဝ်တာ မွဲ ဓဝ် ဂှ် ကဵု ဒြဟတ် တဝ် မပကဵု ညံင် က္ၜင် ဂေတ် လီု အာ ဂှ်ရ၊ ရဝ်တာ ၄ တၞုင် ဝွံ ကဵု ပရေင်တန်တဴ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ရ။

== ၃။ ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ ကဝဲပဝ် (George de Bothezat and the Flying Octopus) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ်၊ [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] ကဵု လဝ် ကသပ် ကု အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂကူ ရုရှာ [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟယ်လဳကပ်တာ မွဲ ရ။ က္ၜင်ကျာ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဂှ် နွံယၟု ကဝဲပဝ် (Flying Octopus) ဟိုတ်နူ ရုပ်သာ် ဍေဟ် မနွံကဵု တဲ ဇၞော် ၄ တၞုင် ရ။&lt;ref name=&quot;simpleflying&quot;&gt;{{cite web |url=https://simpleflying.com/de-bothezat-flying-octopus-us-army-1st-1920s-helicopter/ |title=de Bothezat Flying Octopus: Meet The US Army's 1st 1920s Helicopter |publisher=Simple Flying |date=2024 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် ပသဲ တုဲ ရဝ်တာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ နွံကဵု ၚေက် (Blades) ၆ တၞုင် ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ပထမအိုတ် သွက် ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် တုဲ နွံကဵု ဇမၞော် ၆၅ ပေ (၂၀ မဳတာ) ကေုာံ လျိုင် ၃၆၀၀ ပံင် ရ။

== ၄။ အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Étienne Oehmichen and Oehmichen No. 2) ==
ပ္ဍဲ အခိင် တုပ်ပ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဍုင် ပြင်သေတ်၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန်]] (Étienne Oehmichen) လေဝ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် ကွာတ်ရဝ်တာ ညးတေအ် ကီု ရ။ က္ၜင် ညးတေအ် မကော်စ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2) ဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ ကွာတ်ရဝ်တာ မအံင်ဇၞး ဗွဲမလောန် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ရ။&lt;ref name=&quot;pilotspost&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pilotspost.co.za/PsPpyarn1640 |title=The first successful helicopter flight |publisher=Pilot's Post Online Aviation |date=2021 |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ ဝွံ နွံကဵု ရဝ်တာ ဇၞော် ၄ တၞုင် သွက်ဂွံ ပတိုန် လျိုင်၊ ကေုာံ ရဝ်တာ ဍောတ် ၈ တၞုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဂေတ် ကေုာံ ပရေင်တွာ် တရဴ (Yaw and Forward flight) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ဍေဟ် မာန် ပဝ် လဝ် လတူ ကျာ ပွိုင် ၇ မိနေတ် ကဵု ၄၀ စက္က တုဲ အံင်ဇၞး အာ လာပ် သြန် ၉၀,၀၀၀ ဖရန့် (Francs) ရ။

== ၅။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း သဇိုင် (Basic Design and Construction) ==
လဒက်ပတန် သဇိုင် ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် တအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ဗီုပြင် X-shape ဟွံသေင်မ္ဂး လက်ဝါဲကပ်바 (Cross) ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် အကြာ ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် ၜါ သာ်
|-
! တင်ဂၞင်
! ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် (De Bothezat)
! အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ (Oehmichen No. 2)
|-
| '''သၞာံ မပဝ်'''
| ၁၉၂၂
| ၁၉၂၂ - ၁၉၂၄
|-
| '''လၟိဟ် ရဝ်တာ အဓိက'''
| ၄
| ၄
|-
| '''ဒြဟတ် စက် (Engine)'''
| ၁၈၀ ကဵု ၂၂၀ ဟတ်သပါဝါ (Le Rhône/Bentley)
| ၁၂၀ ဟတ်သပါဝါ (Gnome)
|-
| '''ဇမၞော် (Diameter)'''
| ၆၅ ပေ
| ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ဆဂး ဍောတ် နူ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်
|-
| '''အစောံသတ္တိ ပဝ် (Max)'''
| ၜိုတ် ၃ မိနေတ်၊ လတူ ကျာ ၁၅ ပေ
| ၇ မိနေတ် ၄၀ စက္က၊ တရဴ ၁ ကဳလဝ်မဳတာ
|}

က္ၜင်ကျာ ၜါဏအ် ဝွံ စကာ လဝ် သဇိုင် ပသဲ ကေုာံ ဇုက် ဂဳတာ (Piano wire) သွက်ဂွံ ထိင် လျိုင် ရ။

== ၆။ ဒြဟတ်စက် ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Propulsion and Control Mechanisms) ==
သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် ဂှ် ဇြိုင်သန် ဗွဲမလောန် ရ។ ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် စကာ လဝ် [[သဳအိုရဳ]] ဓါတ်ကျာ (Aerodynamics) မပြံင်လှာဲ စှ်ေတိုန် ၚေက် ရဝ်တာ (Collective pitch control) သွက်ဂွံ ထိင် လျိုင် လတူ ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ဂီယာ (Gearbox) ဍေဟ် ထုဲထံင် လောန် တုဲ၊ မၞိဟ် ဒဳ တအ် ဒးကၠောန် ကမၠောန် ဗွဲမဇြိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;anderson&quot;&gt;{{cite journal |last=Anderson |first=J. D. |title=A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines |journal=Cambridge Aerospace Series |year=1997 |pages=340-345}}&lt;/ref&gt;

အဝ်မဳချေန် ဝွံ စကာ လဝ် ရဝ်တာ ဍောတ်တ် ဂမၠိုင် မနွံ လပါ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဗတ သွက်ဂွံ ထိင် ပရေင်ဂေတ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ လောဲသွာ နူကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ညိ ရ။

== ၇။ ပရေင်စမ်ၜတ် ပထမအိုတ် (Initial Flight Tests and Records) ==
ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၈ ဒဳဇြေန်ဗါ သၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ်၊ က္ၜင် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် မာန် ပဝ် တိုန် လတူ ကျာ အလန် ပထမအိုတ် ရ။ ဍေဟ် မာန် ပဝ် လတူ ၆ ပေ (၁.၈ မဳတာ) တုဲ တန်တဴ ပွိုင် ၜိုတ် ၁ မိနေတ် ကဵု ၄၂ စက္က ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ဍေဟ် မာန် ပဝ် ကေတ် ညးလွပ် (Passengers) ၃ တၠ မတိုန် ဍိုက် လတူ သဇိုင် ပသဲ ရ။

အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ ဝွံ လေဝ် အံင်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ်၊ ဍေဟ် မာန် ပဝ် ကေတ် တရဴ ၁ ကဳလဝ်မဳတာ နကဵု ဗီုပြင် လစွံ တြိဂံ (Triangular trajectory) ရ။ အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် စံချိန် (Record) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဂှ် ရ။

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေင်လီုလာ် (Challenges and Failures) ==
ၜိုန်ရ က္ၜင်ကျာ ၜါ ဏအ် အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပရေင်ပဝ် တိုန် လတူ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲ ဗွဲမဇၞော် ရ -
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဇြိုင် (Control Difficulties):''' ကွာတ်ရဝ်တာ ခေတ် တမၠာ ဟွံမဲ ကဵု ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ထိင် (Flight controller) တုဲ၊ မၞိဟ် ဒဳ ဂှ် ဒးထိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် စက္က ရ။
# '''ဒြဟတ် စက် အောန် (Underpowered):''' စက် ပ္ဍဲ ခေတ် ဂှ် ဇြိုင် လောန် တုဲ ဒြဟတ် ဟွံပေင် သွက်ဂွံ ပဝ် သၠုင်သၠုင် ရ။
# '''ထုဲထံင် (Complexity):''' ဂီယာ ကေုာံ စက်ယန္တရား တအ် ထုဲထံင် လောန် တုဲ လီုလာ် လောဲသွာ ရ။

ဟိုတ်နူကဵု ဟိုတ် တအ် ဏအ်၊ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် ကၟာတ် ထောအ် ပရေင်ကမၠောန် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ တုဲ၊ က္ၜင်ကျာ ဂှ် ဒးဒုင် ဖျေဟ် လဝ် ရ။

== ၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Impact on Modern Quadcopter Technology) ==
လညာတ် ကွာတ်ရဝ်တာ ဝွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ပွိုင် လ္ၚတ် ၈၀ သၞာံ စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သေန်သာ (Sensors) ဍောတ်တ် မပ္တံကဵု [[ဇိုင်ရဝ်သကုပ်]] (Gyroscope) တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.researchgate.net/figure/Oehmichen-No-2-Quadrotor_fig2_336642243 |title=Oehmichen No 2 Quadrotor |publisher=ResearchGate |date=2024}}&lt;/ref&gt;

တ္ၚဲဏအ် ဒရဝ် (Drones) မပ္တံကဵု DJI တအ်ဂှ် စကာ ဒၟံင် သဳအိုရဳ လဒက်ပတန် ကွာတ်ရဝ်တာ နူကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ကောန်ပျူတာ ဍောတ်တ် (Flight controllers) တအ် ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ပန်ကာ ၄ တၞုင် ပ္ဍဲ မွဲ စက္က လ္ၚီ အလန် တုဲ ပကဵု ညံင် ဒရဝ် တအ် ဂွံ ပဝ် တန်တဴ လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၁၀။ သာမုင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ဝင် (Conclusion and Historical Legacy) ==
ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ် မပ္တံကဵု ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ် ကေုာံ အဝ်မဳချေန် စၟတ် ၂ တအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ လအိတ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ မပံက် လဝ် တြင် သွက် ကွတ်ပညာ အကာသ (Aviation technology) မနွံကဵု ရဝ်တာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ 

အာဲကၟာဲ ညးတအ် ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တိုက်ထ္ၜးပျး ဝင် (Museums) ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ကေုာံ လမျီု ကွာတ်ရဝ်တာ ဂှ် ဆက် ဂျိုင် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒရဝ် ခေတ်တၟိ မပြးဇး ဒၟံင် အလုံ ဂၠးတိ ရောင်။ 

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒရဝ်]] (Drone)
* [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service)
* [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat)

{{Navbox
| name = Aviation History
| title = ဝင် ပရေင်က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွာတ်ရဝ်တာ (Aviation History and Quadrotors)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = က္ၜင်ကျာ သမိုင်း
| list1 =
* [[ကွာတ်ရဝ်တာ ပထမအိုတ်]] (First quadrotor)
* [[ဂျောတ် ဒဳ ဗဝ်သဳဇာတ်]] (George de Bothezat)
* [[အဳတဳယာန် အဝ်မဳချေန်]] (Étienne Oehmichen)
| group2 = ကွတ်ပညာ
| list2 =
* [[ဟယ်လဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[ဒရဝ်]] (Drone)
* [[ဇိုင်ရဝ်သကုပ်]] (Gyroscope)
| group3 = ဂကောံ မဆက်စပ်
| list3 =
* [[ဂကောံဒပ်ကျာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] (United States Army Air Service)
}}

[[Category:ဝင် ပရေင်က္ၜင်ကျာ]]
[[Category:ဟယ်လဳကပ်တာ]]
[[Category:စက်ယန္တရာ]]</text>
      <sha1>mnxvssxlnyxfilun81ertbvt2zst9zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ရေင်တၠုင်လွပ် ပထမအိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11509</id>
    <revision>
      <id>55933</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ရေင်တၠုင်လွပ် ပထမအိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''First practical helicopter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ မနွံကဵု ပန်ကာ ဇၞော် (Rotorcraft) မမာန် ပဝ် တိုန် ကေုာံ ပဝ် စှ်ေ နကဵု လပါ် တ...&quot;</comment>
      <origin>55933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17579" sha1="jkcaopas6carqhpu05nhjfeafatp640" xml:space="preserve">'''က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ရေင်တၠုင်လွပ် ပထမအိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''First practical helicopter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ မနွံကဵု ပန်ကာ ဇၞော် (Rotorcraft) မမာန် ပဝ် တိုန် ကေုာံ ပဝ် စှ်ေ နကဵု လပါ် တပ်တပ် (Vertical takeoff and landing) တုဲ မနွံကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပရေင်ပဝ်ကျာ၊ က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ မစကာဂွံ ဍာံပြ ပထမအိုတ် ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် [[ဖေါ့ကဝုဖ် Fw 61]] (Focke-Wulf Fw 61) နူကဵု ဍုင်ဂျာမနဳ မပဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ကေုာံ [[ဗော့တ်-သဳကဝ်သကဳ VS-300]] (Vought-Sikorsky VS-300) နူကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မပဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;chiles&quot;&gt;{{cite book |last=Chiles |first=J. R. |title=The God Machine: From Boomerangs to Black Hawks: The Story of the Helicopter |publisher=Bantam |year=2008 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

က္ၜင် ၜါ ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် က္ၜင်ကျာ ဗွဲမဇၞော် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ခေတ်တၟိ တအ် ဂွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ရေင်တၠုင်လွပ် ပထမအိုတ် ဂမၠိုင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပဝ်ကျာ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:VS-300_helicopter_in_flight.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ VS-300 မဒှ် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ စကာဂွံ ဍာံပြ ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ရေင်တၠုင်လွပ်&quot; (Practical) ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ဟေလဳကပ်တာ ဝွံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ က္ၜင် ဂှ် ဟွံသေင် ဆ ပဝ် တိုန် လတူ ကျာ သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးမာန် ထိင်ဒဝ် (Controllable)၊ မာန် ပဝ် တန်တဴ ဒၞာဲ မွဲဓဝ် (Hovering)၊ ကေုာံ မာန် တွာ် တရဴ ဂတ လက္ကရဴ နကဵု ပၟိက်စိုတ် ညးမာ် က္ၜင် (Pilot) ရ။ 

ကိုပ်ကၠာ နူ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ တၠပညာ ဂမၠိုင် ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် လဝ် က္ၜင် မပဝ် နကဵု ပန်ကာ ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ဂေတ် ကေုာံ လျိုင် က္ၜင် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ Fw 61 ကဵု VS-300 တအ်ဝွံ ဒှ် က္ၜင် ပထမအိုတ် မသောင်ကလး ပြသၞာ ဏအ် မာန် ဍာံပြ ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ က္ၜင် ယူဂျဳရဝ် တမၠာ (Early History and Predecessors) ==
ကိုပ်ကၠာ က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ဇေတ်တ် ဟွံကတဵုဒှ် ဏီ ဂှ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် က္ၜင်ကျာ ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ က္ၜင် ယူဂျဳရဝ် (Autogyro) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၃ ဂှ် တၠပညာ သပိန် ဂျူအာန် ဒဳ လာ သဳအာဗာ (Juan de la Cierva) ဖန်ဗဒှ် လဝ် [[သဳအာဗာ C.4]] (Cierva C.4) ရ。&lt;ref name=&quot;spenser&quot;&gt;{{cite book |last=Spenser |first=J. P. |title=Whirlybirds: A History of the U.S. Helicopter Pioneers |publisher=University of Washington Press |year=1998 |pages=12-18}}&lt;/ref&gt;

က္ၜင် ယူဂျဳရဝ် ဝွံ နွံကဵု ပန်ကာ ဇၞော် လတူ က္ဍိုပ် ဆဂး ဍေဟ် ဟွံကေတ် ဒြဟတ် နူ အင်ဂျေန် တိုက်ရိုက် ပုဟ်။ ဍေဟ် ဂေတ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ ကျာ တတ် အာ ဍေဟ် အခိင် က္ၜင် တွာ် အာ ဂတ ရ (Autorotation)။ လညာတ် ပန်ကာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ ဆက် ခၞံဗဒှ် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ရ။

== ၃။ ဖေါ့ကဝုဖ် Fw 61 (Focke-Wulf Fw 61) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် တၠပညာ ဂျာမနဳ ဟေန်ရေတ် ဖေါ့က (Henrich Focke) ဖန်ဗဒှ် လဝ် [[ဖေါ့ကဝုဖ် Fw 61]] (Fw 61) မဒှ် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ စကာဂွံ ဍာံပြ ပထမအိုတ် လတူ ဂၠးတိ ရ။ 

Fw 61 ဝွံ နွံကဵု ပန်ကာ ဇၞော် ၜါ မစွံ လဝ် လပါ် ပါဲ ကဵု ပုင် (Side-by-side transverse rotors) ရ။ ပန်ကာ ၜါ ဏအ် ဂေတ် လပါ် ဒစး ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ပလီုထောအ် ဒြဟတ် ထိင် ဟွံမာန် တအ် ရ။ က္ၜင် ဏအ်ဝွံ မာန် ပဝ် တိုန် အလဵုအလဵု တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် ညးမာ် က္ၜင် ဟာန္နာ ရိုတ် (Hanna Reitsch) ပဝ် ထ္ၜးပျး လဝ် ဍေဟ် အပ္ဍဲ သ္ၚိ ဇၞော် ဍုင်ဗာလေန် ဗွဲမအံင်ဇၞး ရ။

== ၄။ ဗော့တ်-သဳကဝ်သကဳ VS-300 (Vought-Sikorsky VS-300) ==
ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန်၊ အဳဂေါ် သဳကဝ်သကဳ (Igor Sikorsky) ဂှ် ခၞံဗဒှ် လဝ် [[ဗော့တ်-သဳကဝ်သကဳ VS-300]] (VS-300) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ ရ。 က္ၜင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ သွက် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး ဍေဟ် စကာ လဒက်ပတန် &quot;ပန်ကာ ဇၞော် မွဲ ကေုာံ ပန်ကာ ဗတ မွဲ&quot; (Single main rotor and tail rotor) ရ。&lt;ref name=&quot;sikorsky&quot;&gt;{{cite book |last=Sikorsky |first=I. I. |title=The Story of the Winged-S: An Autobiography |publisher=Dodd, Mead &amp; Company |year=1942 |pages=150-155}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ တေအ် သဳကဝ်သကဳ စမ်ၜတ် လဝ် နကဵု ဇုက် (Tethered flight) တုဲ၊ ပ္ဍဲ မေ ၁၃ သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် ဍေဟ် ပဝ် ဗၠးၜး (Free flight) ပထမအိုတ် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ်ဝွံ သောင်ကလး ပြသၞာ လျိုင် က္ၜင် တုဲ၊ လောဲသွာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပတိတ် ဂၠိုင်ဂၠိုင် ရ။

== ၅။ သဳအိုရဳ လဒက်ပတန် ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Design Theory and Anti-Torque) ==
လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) အဓိက သွက် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ဂှ် ဒှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ဂေတ် (Torque and Anti-torque) ရ။ အတိုင် သၞောဝ် နယူတန် မရနုက်ကဵု ပိ (Newton's Third Law)၊ ကာလ ပန်ကာ ဇၞော် ဂေတ် လပါ် ပုင် မ္ဂး၊ ခန္ဓာကိုယ် က္ၜင် ဂှ် ဒးဒုင် ဒြဟတ် ဂေတ် လပါ် ပါဲ ရ။ 

ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ဏအ် မ္ဂး က္ၜင် ဂှ် ဂေတ် ဝိုင် အာ လတူ ကျာ ရ။ 
* '''နဲကဲ Fw 61:''' စကာ ပန်ကာ ၜါ ဂေတ် ဒစး ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ပလီုထောအ် ဒြဟတ် ဂေတ်။
* '''နဲကဲ VS-300:''' စကာ ပန်ကာ ဗတ (Tail rotor) ဍောတ်ဍောတ် မွဲ သွက်ဂွံ ပန် ဓရိုတ် ကျာ လပါ် ဒစး တုဲ ထိင်ဒဝ် လဝ် ခန္ဓာကိုယ် က္ၜင် ရ။ လညာတ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် လညာတ် မအံင်ဇၞး အိုတ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။

== ၆။ အင်ဂျေန် ကေုာံ လဒက်ပတန် ကပေါတ် (Engines and Construction Materials) ==
သွက်ဂွံ ပဝ် တိုန် မာန် ဂှ် နွံပၟိက် ဒြဟတ် စက် မဇၞော် ကေုာံ လျိုင် ခန္ဓာကိုယ် မသာ ရ။
* '''Fw 61:''' စကာ အင်ဂျေန် Siemens-Halske Sh 14A ဓါတ် ၁၆၀ ချေဟ် (160 hp) ရ။ ခန္ဓာကိုယ် ဂှ် ကၠောန် လဝ် နကဵု ပသဲ ကေုာံ ယာတ်။
* '''VS-300:''' ကိုပ်ကၠာ အိုတ် စကာ အင်ဂျေန် ၇၅ ချေဟ် (75 hp) တုဲ လက္ကရဴ ဂှ် ပြံင်လှာဲ စကာ အင်ဂျေန် Franklin 4AC-199-E မနွံ ၉၀ ချေဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;munson&quot;&gt;{{cite book |last=Munson |first=K. |title=Helicopters and other Rotorcraft since 1907 |publisher=Macmillan |year=1968 |pages=45-48}}&lt;/ref&gt; ဍေဟ် စကာ ပသဲ ပလိုင် (Tubular steel) သွက် ခန္ဓာကိုယ် သဇိုင် ရ။

== ၇။ အကာဲအရာ ပရေင်ပဝ် ကေုာံ စမ်ၜတ် (Flight Testing and Endurance Records) ==
က္ၜင် သီု ၜါ ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ လဝ် စံချိန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ တအ် ရ။
* ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၇ ဂှ် Fw 61 ပဝ် ဂွံ ဇမ္ၚောဲ ၈၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၅၀ တိုင်) ကေုာံ ပဝ် သၠုင် စိုပ် ၃,၄၃၉ မဳတာ (၁၁,၂၈၃ ပေ) ရ။
* ပ္ဍဲ ၆ မေ သၞာံ ၁၉၄၁ ဂှ်၊ VS-300 ပဝ် တန်တဴ (Hovering) ပွိုင် ၁ နာဍဳ ၃၂ မိနေတ် တုဲ ကလိဂွံ စံချိန် အခိင် ပဝ် လအ်အိုတ် (Endurance record) တၟိ ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင် သဳကဝ်သကဳ သီု စုတ် ဖလုတ် (Floats) လတူ VS-300 တုဲ စှ်ေ ဍာ် မာန် (Amphibious helicopter) ပထမအိုတ် ကီု ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ သၞောတ် ပၞာန် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် (Military and Civilian Impact) ==
ပရေင်အံင်ဇၞး က္ၜင် ဟေလဳကပ်တာ ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ မကၠောန် ပတိတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပထမ (Mass-produced) မပ္တံကဵု [[သဳကဝ်သကဳ R-4]] (Sikorsky R-4) ဂွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။&lt;ref name=&quot;prouty&quot;&gt;{{cite book |last=Prouty |first=R. W. |title=Helicopter Performance, Stability, and Control |publisher=PWS Publishers |year=1986 |pages=20-22}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ (World War II) ဂှ်၊ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင် အင်္ဂလာန် တအ် စကာ R-4 သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ရီုဗင် (Rescue operations) မၞိဟ် မဒး ဘဲ အကြာ ဂြိုပ် ကေုာံ ပ္ဍဲ ၜဳ ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ လဝ် နဲကဲ ကမၠောန် ရီုဗင် ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော် ရ။

== ၉။ တိုက်ထ္ၜးပျး ကေုာံ အာဲကၟာဲ (Museums and Historic Legacy) ==
VS-300 ဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၃ ဂှ် သဳကဝ်သကဳ ပအပ် ပြာပ် လဝ် ကု [[တိုက်ထ္ၜးပျး ဟေန်ရဳ ဖေါ့ဒ်]] (Henry Ford Museum) ပ္ဍဲ Dearborn, Michigan တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ထ္ၜးပျး လဝ် ဏီ ရ။ Fw 61 ဂှ် ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ဒးဒုင် ပလီုပလာ် အာ အိုတ် ကီုလေဝ်၊ ရုပ်ဗက် (Replicas) ဍေဟ် ဂှ် ထ္ၜးပျး လဝ် ပ္ဍဲ တိုက်ထ္ၜးပျး ဟေလဳကပ်တာ ဍုင် ဂျာမနဳ (Hubschraubermuseum Bückeburg) ရ။

== ၁၀။ သ္ၚိအင် ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ အနာဂတ် (Comparison Table and Future) ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ဒှ် [[သ္ၚိအင်]] (Table) ၜတ်ကၞာတ် အကြာ က္ၜင် ပထမ ၜါ ဏအ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ၜတ်ကၞာတ် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ Fw 61 ကေုာံ VS-300
|-
! တင်ဂၞင်
! Focke-Wulf Fw 61
! Vought-Sikorsky VS-300
|-
| '''သၞာံ မပဝ် ပထမ'''
| ၁၉၃၆
| ၁၉၃၉
|-
| '''လဒက်ပတန် ပန်ကာ'''
| ပန်ကာ ဇၞော် ၜါ ပါဲ-ပုင်
| ပန်ကာ ဇၞော် မွဲ + ဗတ မွဲ
|-
| '''ဒြဟတ် အင်ဂျေန်'''
| 160 hp
| 75 hp (လက္ကရဴ 90 hp)
|-
| '''လျိုင် သီုဖအိုတ်'''
| 950 kg
| 522 kg
|-
| '''လဟိုင် အပြဟ်အိုတ်'''
| 112 km/h
| 80 km/h
|}

အနာဂတ် က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ဂှ် လၟုဟ် ပြံင်လှာဲ စိုပ် အာ သၞောတ် က္ၜင် ဟွံမဲ ကဵု မၞိဟ် (Drones) ကေုာံ က္ၜင် ဒြဟတ် လလဳ မပဝ် တပ်တပ် (eVTOL) တအ် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ် လညာတ် သဇိုင် နူကဵု Fw 61 ကဵု VS-300 ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ]] (Helicopter)
* [[သဳကဝ်သကဳ]] (Sikorsky Aircraft)
* [[ပန်ကာ]] (Rotor)
* [[ပရေင်ပဝ်ကျာ]] (Aviation)

{{Navbox
| name = Aviation History
| title = ဝင် ပရေင်ပဝ်ကျာ ကေုာံ ဟေလဳကပ်တာ (Aviation History and Helicopters)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = က္ၜင် ပထမဂမၠိုင်
| list1 =
* [[က္ၜင်ဟေလဳကပ်တာ ရေင်တၠုင်လွပ် ပထမအိုတ်]] (First practical helicopter)
* [[ဖေါ့ကဝုဖ် Fw 61]] (Focke-Wulf Fw 61)
* [[ဗော့တ်-သဳကဝ်သကဳ VS-300]] (Vought-Sikorsky VS-300)
* [[သဳကဝ်သကဳ R-4]] (Sikorsky R-4)
| group2 = တၠပညာဂမၠိုင်
| list2 =
* [[အဳဂေါ် သဳကဝ်သကဳ]] (Igor Sikorsky)
* [[ဟေန်ရေတ် ဖေါ့က]] (Henrich Focke)
* [[ဂျူအာန် ဒဳ လာ သဳအာဗာ]] (Juan de la Cierva)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[က္ၜင် ယူဂျဳရဝ်]] (Autogyro)
* [[ပန်ကာ ဗတ]] (Tail rotor)
* [[ပရေင်ပဝ်ကျာ]] (Aviation)
}}

[[Category:ဟေလဳကပ်တာ]]
[[Category:ဝင် ပရေင်ပဝ်ကျာ]]
[[Category:က္ၜင်ကျာ]]</text>
      <sha1>jkcaopas6carqhpu05nhjfeafatp640</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11510</id>
    <revision>
      <id>55934</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁''' (အၚ်္ဂလိက်: ''DJI Phantom 1'') ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖန်တမ် ၁''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle - UAV) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒရုန်း (Drone) ဂကူ က္ၜင်ပန်ပၞဟ် (...&quot;</comment>
      <origin>55934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24186" sha1="kj1lmnvnes2sbk94iyh997nei11qpd4" xml:space="preserve">'''ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁''' (အၚ်္ဂလိက်: ''DJI Phantom 1'') ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖန်တမ် ၁''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle - UAV) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒရုန်း (Drone) ဂကူ က္ၜင်ပန်ပၞဟ် (Quadcopter) မခၞံဗဒှ် ကေုာံ တြးပတိတ် လဝ် နကဵု ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ ကြုက် [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒရုန်း သွက် ညးလွပ် ဓမ္မတာ (Consumer drone) မနွံကဵု အကာဲအရာ &quot;ပံက် တွိုက် တုဲ ပဝ် ဂွံ သမၠေဝ်&quot; (Ready-to-fly - RTF) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ တုဲ၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Aerial photography) ဗွဲမဇၞော် ရ။&lt;ref name=&quot;theverge&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theverge.com/2013/1/8/3850056/dji-phantom-quadcopter-drone-ces-2013 |title=DJI's Phantom is a ready-to-fly quadcopter for the masses |author=Ben Popper |publisher=The Verge |date=January 8, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံမဲ ဏီ ဂှ်၊ မၞိဟ် မဝေင် ဒရုန်း တအ် ဒးကၠောန် ကေုာံ ပံင်ကောံ စက် (DIY) နကဵု ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဆဂး ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်စကာ တုဲ၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် [[မရှေန်]] (Machine) က္ၜင်ကျာ အကာသ ဂွံ စိုပ် အာ တဲ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဒီဇိုင်း၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:DJI_Phantom_1_with_GoPro.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ မကွက်လဝ် ကေမရာ GoPro သွက်ဂွံ တက်ရုပ် လတူ အကာသ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Concept) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ မနွံကဵု ပၞဟ် ပန် (Quadcopter) မစကာ ဒြဟတ် ဗက်ထရဳ (Battery) သွက်ဂွံ ပဝ် လတူ ကျာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် စတမ် အဆက်အပိုင် သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom series) မဒှ် သၞောတ် ဒရုန်း မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကမ္ပဏဳ DJI ရ။ 

တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဖန်တမ် ၁ ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ တက်ရုပ် ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ မနွံကဵု ၚုဟ်မး မထေက်တန် ကေုာံ စကာ လောဲသွာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight controller) အလဵုအလဵု တုဲ၊ မၞိဟ် မဟွံမဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပရေင်ပဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် လေဝ် မာန် ပဝ် ဍေဟ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။ 

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၆ နကဵု တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang) ပ္ဍဲ ဍုင်ရှန်ကျေန် (Shenzhen) ဍုင်ကြုက် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ကမ္ပဏဳ ဏအ်ဝွံ ကၠောန် ပတိတ် ဆ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight control systems) မပ္တံကဵု Naza-M သွက် ဂကောံ မၞိဟ် မကၠောန် ဒရုန်း နကဵု အလဵု ဇကု (DIY hobbyists) တအ် သၟး ရ。&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news |last=Mac |first=R. |title=Bow To Your Billionaire Drone Overlord: Frank Wang's Quest To Put DJI Robots Into The Sky |work=Forbes |date=May 6, 2015 |url=https://www.forbes.com/sites/ryanmac/2015/05/06/dji-drones-frank-wang-china-billionaire/}}&lt;/ref&gt;

ဆဂး ဖရန့် ဝမ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ကမ္ပဏဳ မာန် ပံင်ကောံ စက် သီုဖအိုတ် (Software and Hardware) ပ္ဍဲကဵု ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ဓဝ် တုဲ သွံ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သွံရာန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ညးတအ် ပတိတ် ဖန်တမ် ၁ နကဵု သၞောတ် Naza-M မပၠောပ်လဝ် အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် အလဵုအလဵု ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ် လဂံါ မဇၞော်အိုတ် မပြံင်လှာဲ ထောအ် ကမ္ပဏဳ DJI နူကဵု ညးမကၠောန် ကပေါတ် အဆက်အစပ် (Parts supplier) စိုပ် အာ ကဆံင် ညးမကၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် အလုံစုံ (System integrator) မွဲ ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း (Design and Construction) ==
ဒီဇိုင်း သွက် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ဒီဇိုင်း မပြာကတ် ကေုာံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ဒရုန်း ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ရ။ ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ် (Shell) ဂှ် ကၠောန် လဝ် နကဵု ပလာသတစ် (Plastic) မနွံ အသာ် ဗု တုဲ၊ နွံကဵု ဗီုပြင် X-shape သွက်ဂွံ တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တင်ဂၞင် သဇိုင် ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁
|-
! ကဏ္ဍ
! တင်ဂၞင် အဓိက
|-
| '''ဇမၞော် တၞုင် (Diagonal length)'''
| ၃၅၀ မဳလဳမဳတာ
|-
| '''လျိုင် (သီု ဗက်ထရဳ)'''
| ၜိုတ် ၁၀၀၀ ဂရာမ် (၁ ကဳလဝ်ဂရာမ်)
|-
| '''ကပေါတ် မကၠောန်'''
| ပလာသတစ် ခိုင်ကၠိုက် (Durable composite plastic)
|-
| '''မဝ်တာ (Motors)'''
| မဝ်တာ Brushless Outrunner (4 x 920KV)
|-
| '''ပၞဟ် (Propellers)'''
| ၈ ၝောအ်တဲ (8-inch)
|-
| '''ပရေင်ထ္ၜး လျး (Lighting)'''
| ပၟတ် LED (အသာ် ဗကေတ် ကေုာံ သ္ၚေက်) သွက်ဂွံ တီ လပါ် ဍေဟ်။
|}

သၟဝ် ဒရုန်း ဂှ် နွံကဵု ဇိုင် သွက်ဂွံ သြိုဟ် စှ်ေ (Landing gear) မသၠုင် ညံင်ဂွံ ကဵု ဒၞာဲ သွက် ကေမရာ ရ။ ပၟတ် LED အပ္ဍဲ တဲ (Arms) ဍေဟ် တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမပဝ် တအ် ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် ဂတ၊ ကေုာံ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် လက္ကရဴ ရ။

== ၄။ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် (Control System and Components) ==
ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် က္ဍဟ် Naza-M V1 (ဟွံသေင်မ္ဂး V2 ပ္ဍဲ မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ) မဒှ် သၞောတ် အဝ်တဝ်ပုင်လာတ် (Autopilot system) မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် နကဵု [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (Inertial Measurement Unit - IMU) မပ္တံကဵု Gyroscope, Accelerometer ကေုာံ Barometer တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wired.com/2013/05/dji-phantom/ |title=Review: DJI Phantom Quadcopter |author=Wired Staff |publisher=Wired |date=May 9, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဍေဟ် ဂှ်၊ ပါလုပ် သီုကဵု ရေဒဳယော တြးပလံင် (Remote Controller) မစကာ လေယျာ 2.4 GHz ISM ဗလး ရ။ စက် ထိင်ဒဝ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု ခလုတ် ပန် (Joysticks) သွက်ဂွံ ထိင် ဒြဟတ် မဝ်တာ (Throttle)၊ ပရေင်စှ်ေတိုန် (Pitch)၊ ပရေင်စၠောဲ (Roll)၊ ကေုာံ ပရေင်ဂေတ် (Yaw) ရ။ ဇမ္ၚောဲ မာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၁၀၀၀ မဳတာ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကဵု အရာ တၞဟ် မပလီုပလာ် လပှ် ရေဒဳယော ရ။

== ၅။ အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် (Flight Performance and Capabilities) ==
အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု စိုတ်လုပ်စ ဗွဲမလောန် သွက် ဒရုန်း ခေတ် ဂှ် ရ။ ဍေဟ် စကာ ဗက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo Battery) ဂကူ 3S 11.1V 2200mAh ရ။

* '''အခိင် ပဝ် (Flight Time):''' နွံ ၜိုတ် ၁၀ စဵုကဵု ၁၅ မိနေတ် (ဒုင်သဇိုင် လတူ လျိုင် မယိုက် လဝ် ဥပမာ - ကေမရာ)။
* '''လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် (Max Flight Speed):''' ၁၀ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က (ၜိုတ် ၂၂ တိုင် ပ္ဍဲ မွဲ နာဍဳ)။
* '''လဟိုင် သၠုင်တိုန် (Max Ascent Speed):''' ၆ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က။

ဟိုတ်နူ ဍေဟ် နွံကဵု သၞောတ် GPS သီုကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် ကျာ (Barometer) ဂှ်ရ၊ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ မာန် တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ (Hovering) အလဵုအလဵု ရ။ ယဝ်ရ ညးမပဝ် တအ် ဗလး ထောအ် တဲ နူကဵု ခလုတ် မ္ဂး၊ ဒရုန်း ဂှ် ကလေင် ရပ် ဇကု ဍေဟ် တုဲ ဟွံဒတုံ စှ်ေ အာ ရ။ 

== ၆။ ကေမရာ ကေုာံ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Camera and Aerial Photography) ==
တင်စၟတ်သမ္တီ အဓိက သွက် ဖန်တမ် ၁ ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံမဲ ကဵု ကေမရာ မပၠောပ် လဝ် အပ္ဍဲ (Built-in camera) ညံင်ရဴ ဒရုန်း ခေတ်လၟုဟ် တအ် ဏီ ရ။ ဆဂး ဍေဟ် တွဲ ဖျေဟ် လဝ် ကဵု ဒၞာဲ ကွက် ကေမရာ (Camera Mount) သွက် ကေမရာ [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro HERO) အလဵုအလဵု ရ။&lt;ref name=&quot;dji_manual&quot;&gt;{{cite manual |title=Phantom Quick Start Manual v1.7 |publisher=DJI Innovations |year=2013 |url=https://dl.djicdn.com/downloads/phantom/en/PHANTOM_Quick_Start_Manual_v1.7_en.pdf}}&lt;/ref&gt;

ညးလွပ် တအ် ဒးရာန် ကေမရာ GoPro ဇကု ကေတ်တ် တုဲ ကွက် စုတ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ဒရုန်း ဏအ် ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ကဵု အခေါင် ကု မၞိဟ် ဓမ္မတာ တအ် ညံင်ဂွံ တက်ရုပ် ကေုာံ ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ နကဵု အရည်အသွေး သၠုင် (HD video) မာန် ကၠုင် ရ။ ၜိုန်ရ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) ကိုပ်ကၠာ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် စတမ် ခေတ် တက်ရုပ် အကာသ လတူ ဒရုန်း (Drone Cinematography) ရ။

== ၇။ သၞောတ် ဂီုကၠီု ကေုာံ GPS (Safety Systems and GPS) ==
သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒရုန်း ဟွံဂွံ လီုလာ် ကေုာံ ကၠေအ် အာ ဂှ်၊ ဖန်တမ် ၁ ဍိုက်ပေင် လဝ် နကဵု သၞောတ် ဂီုကၠီု မပံင်ကောံ ကု သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲ [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS) ရ။

# '''ပရေင်ကလေင် စိုပ် သ္ၚိ (Return to Home - RTH):''' ယဝ်ရ လပှ် ရေဒဳယော နူကဵု စက် ထိင်ဒဝ် လီုလာ် အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗက်ထရဳ အောန် စှ်ေ အာ မ္ဂး၊ ဒရုန်း ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒၞာဲ ဍေဟ် မပဝ် တိုန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (Home point) တုဲ ဍေဟ် ကလေင် ပဝ် စှ်ေ အာ ဒၞာဲ ဂှ် အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် လပါ် ဉာဏ် (Intelligent Orientation Control - IOC):''' နကဵု သၞောတ် ဏအ်၊ ညးမပဝ် တအ် ဟွံဒး စွံ သတိ လပါ် ဂတ ဒရုန်း တအ် ရ။ ဍေဟ် တွက် ကေတ် လပါ် မၞိဟ် မပဝ် ဇကု တုဲ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ဂှ် ရ။
# '''ပရေင်ကဵု သတိ ဗက်ထရဳ (Low Voltage Protection):''' ယဝ်ရ ဗက်ထရဳ ကလေင် အိုတ် မ္ဂး၊ ပၟတ် LED ဍေဟ် တအ် ပြံင်လှာဲ အသာ် ဗကေတ် တုဲ၊ ဍေဟ် စှ်ေ တိ အလဵုအလဵု ညံင် ဟွံဂွံ ဒတုံ ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Impact on the Drone Industry) ==
ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံကတဵုဒှ် ဏီ ဂှ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ၜင်ကျာ ဍောတ်တ် တအ် ဝွံ နွံ ဆ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် မဝေင် ရေဒဳယော ထိင်ဒဝ် (RC hobbyists) တအ် သၟး ရ။ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် အကာဲအရာ ဏအ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒရုန်း ညးလွပ် (Consumer drone market) မနွံ ၚုဟ်မး မဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ရ။&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite magazine |last=Fitzpatrick |first=A. |title=The 50 Most Influential Gadgets of All Time |magazine=Time |date=May 3, 2016 |url=https://time.com/4309573/most-influential-gadgets/}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဟိုတ်နူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဖန်တမ် ၁ ဏအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ကတဵုဒှ် အာ ကမ္ပဏဳ မသွံ ဒရုန်း ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဍေဟ် ပံက် ကဵု ဂၠံင် သွက် ကမၠောန် တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်တက်ရုပ် အိမ်ခြံမြေ (Real estate photography)၊ ပရေင်မင်မဲ တိရစ္ဆာန် သဘာဝ (Wildlife tracking)၊ ကေုာံ ပရေင်တက် ရုပ်ရှင် တအ် ရ။

== ၉။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်အောန်ဂမၠိုင် (Limitations and Technical Issues) ==
ၜိုန်ရ ဍေဟ် ဒှ် ကိရိယာ မခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒှ် မဝ်ဒယ် ပထမအိုတ် ဂှ်ရ ဖန်တမ် ၁ နွံကဵု တင်အောန် ကေုာံ ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''အခိင် ပဝ် ဂၠေအ် (Short Battery Life):''' အခိင် ပဝ် ၁၀ မိနေတ် ဂှ် ဒှ် အခိင် မဂၠေအ် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမတက် ဗဳဒဳယော တအ်။
* '''ရုပ် ဗဳဒဳယော ချဳ (Jello Effect):''' ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) တုဲ တွဲ လဝ် ကေမရာ ကဵု ခန္ဓာကိုယ် တိုက်ရိုက် ဂှ်ရ၊ ပရေင်ချဳဓရာင် (Vibration) နူ မဝ်တာ တအ် ပကဵု ညံင် ရုပ် ဗဳဒဳယော ဂွံ ချဳ ကေုာံ ဇတဝ် (Jello effect) ရ။
* '''ပရေင်ကၠေအ် အလဵုအလဵု (Flyaways):''' လဆောဝ်မ္ဂး သၞောတ် GPS လီုလာ် (Glitch) ဟွံသေင်မ္ဂး က္ဍဟ် Naza အာ ယောန် တုဲ၊ ဒရုန်း ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် ပဝ် တိတ် အာ အလဵုအလဵု တုဲ ကၠေအ် အာ လပါ် တၞဟ် ရ။ ပြသၞာ ဏအ် ညးကော်စ &quot;Flyaway&quot; ရ။
* '''ပရေင်ပလီု လပှ် (Interference):''' ကေမရာ GoPro လ္ၚဵု စကာ Wi-Fi သွက်ဂွံ လလောင်တြး ရုပ် နကဵု 2.4 GHz ရ၊ မဒှ် လေယျာ လပှ် မတုပ် ကု စက် ထိင်ဒဝ် ဒရုန်း ဏအ် ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံင် လပှ် ဂွံ ဇီုကပိုက် တုဲ ဒရုန်း ဒတုံ စှ်ေ မာန် ရ။

== ၁၀။ အာဲကၟာဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Legacy and Future Models) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ပရေင်စတင် မအံင်ဇၞး အိုတ် သွက် ကမ္ပဏဳ DJI တုဲ၊ ညးတအ် ဆက် ပတိတ် မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ ဂမၠိုင် ဗွဲမပြဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;dronegirl&quot;&gt;{{cite web |last=French |first=S. |title=A brief history of DJI drones |work=The Drone Girl |date=July 12, 2017 |url=https://thedronegirl.com/2017/07/12/dji-drones-history/}}&lt;/ref&gt;

* '''Phantom 2 (၂၀၁၃ အိုတ်):''' ထပ် ပၠောပ် လဝ် သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Zenmuse Gimbal) သွက်ဂွံ ညိင် ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗက်ထရဳ တၟိ မပဝ် ဂွံ ၂၅ မိနေတ်။
* '''Phantom 3 (၂၀၁၅):''' ပါလုပ် သီု ကေမရာ အလဵုအလဵု၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗှ် ရုပ် သၟဝ် (Vision Positioning System) သွက်ဂွံ ပဝ် အပ္ဍဲ သ္ၚိ။
* '''Phantom 4 (၂၀၁၆):''' နွံကဵု ဉာဏ်စက် သွက်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် (Obstacle Avoidance)။

လၟုဟ်မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ သၞောတ် ဖန်တမ် ဒးဒုင် အစားထိုး နကဵု သၞောတ် [[မာဗစ်]] (DJI Mavic) မာန် ပၠောတ် ခေါက် ဂွံ (Foldable) တအ် ကီုလေဝ်၊ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ဒရုန်း ပထမအိုတ် မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle)
* [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro)
* [[ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ]] (Aerial photography)

{{Navbox
| name = DJI Products
| title = ကမ္ပဏဳ ဒဳဂျေအိုင် ကေုာံ ဒရုန်း ဂမၠိုင် (DJI Company and Drones)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom Series)
| list1 =
* [[ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁]] (DJI Phantom 1)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၂]] (DJI Phantom 2)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၃]] (DJI Phantom 3)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၄]] (DJI Phantom 4)
| group2 = သၞောတ် တၞဟ် (Other Series)
| list2 =
* [[မာဗစ်]] (DJI Mavic)
* [[Wikipedia:Red_link|အေန်သပိုင်ရာ]] (DJI Inspire)
* [[Wikipedia:Red_link|ရဝ်နိန်]] (DJI Ronin)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang)
* [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (IMU)
* [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS)
}}

[[Category:ဒဳဂျေအိုင်]]
[[Category:က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]]
[[Category:၂၀၁၃ မပတိတ်လဝ် ကပေါတ်]]</text>
      <sha1>kj1lmnvnes2sbk94iyh997nei11qpd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55935</id>
      <parentid>55934</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24188" sha1="21dhwt8kk4zyd0prcvjr51cvma3p9vc" xml:space="preserve">'''ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁''' (အၚ်္ဂလိက်: ''DJI Phantom 1'') ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖန်တမ် ၁''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle - UAV) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒရုန်း (Drone) ဂကူ က္ၜင်ပန်ပၞဟ် (Quadcopter) မခၞံဗဒှ် ကေုာံ တြးပတိတ် လဝ် နကဵု ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ ကြုက် [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒရုန်း သွက် ညးလွပ် ဓမ္မတာ (Consumer drone) မနွံကဵု အကာဲအရာ &quot;ပံက် တွိုက် တုဲ ပဝ် ဂွံ သမၠေဝ်&quot; (Ready-to-fly - RTF) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ တုဲ၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Aerial photography) ဗွဲမဇၞော် ရ။&lt;ref name=&quot;theverge&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theverge.com/2013/1/8/3850056/dji-phantom-quadcopter-drone-ces-2013 |title=DJI's Phantom is a ready-to-fly quadcopter for the masses |author=Ben Popper |publisher=The Verge |date=January 8, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံမဲ ဏီ ဂှ်၊ မၞိဟ် မဝေင် ဒရုန်း တအ် ဒးကၠောန် ကေုာံ ပံင်ကောံ စက် (DIY) နကဵု ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဆဂး ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်စကာ တုဲ၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် [[မရှေန်]] (Machine) က္ၜင်ကျာ အကာသ ဂွံ စိုပ် အာ တဲ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဒီဇိုင်း၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:DJI_Phantom_1_with_GoPro.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ မကွက်လဝ် ကေမရာ GoPro သွက်ဂွံ တက်ရုပ် လတူ အကာသ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Concept) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ မနွံကဵု ပၞဟ် ပန် (Quadcopter) မစကာ ဒြဟတ် ဗက်ထရဳ (Battery) သွက်ဂွံ ပဝ် လတူ ကျာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် စတမ် အဆက်အပိုင် သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom series) မဒှ် သၞောတ် ဒရုန်း မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကမ္ပဏဳ DJI ရ။ 

တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဖန်တမ် ၁ ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ တက်ရုပ် ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ မနွံကဵု ၚုဟ်မး မထေက်တန် ကေုာံ စကာ လောဲသွာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight controller) အလဵုအလဵု တုဲ၊ မၞိဟ် မဟွံမဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပရေင်ပဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် လေဝ် မာန် ပဝ် ဍေဟ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။ 

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၆ နကဵု တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang) ပ္ဍဲ ဍုင်ရှန်ကျေန် (Shenzhen) ဍုင်ကြုက် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ကမ္ပဏဳ ဏအ်ဝွံ ကၠောန် ပတိတ် ဆ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight control systems) မပ္တံကဵု Naza-M သွက် ဂကောံ မၞိဟ် မကၠောန် ဒရုန်း နကဵု အလဵု ဇကု (DIY hobbyists) တအ် သၟး ရ。&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news |last=Mac |first=R. |title=Bow To Your Billionaire Drone Overlord: Frank Wang's Quest To Put DJI Robots Into The Sky |work=Forbes |date=May 6, 2015 |url=https://www.forbes.com/sites/ryanmac/2015/05/06/dji-drones-frank-wang-china-billionaire/}}&lt;/ref&gt;

ဆဂး ဖရေက် ဝါန်ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ကမ္ပဏဳ မာန် ပံင်ကောံ စက် သီုဖအိုတ် (Software and Hardware) ပ္ဍဲကဵု ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ဓဝ် တုဲ သွံ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သွံရာန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ညးတအ် ပတိတ် ဖန်တမ် ၁ နကဵု သၞောတ် Naza-M မပၠောပ်လဝ် အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် အလဵုအလဵု ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ် လဂံါ မဇၞော်အိုတ် မပြံင်လှာဲ ထောအ် ကမ္ပဏဳ DJI နူကဵု ညးမကၠောန် ကပေါတ် အဆက်အစပ် (Parts supplier) စိုပ် အာ ကဆံင် ညးမကၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် အလုံစုံ (System integrator) မွဲ ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း (Design and Construction) ==
ဒီဇိုင်း သွက် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ဒီဇိုင်း မပြာကတ် ကေုာံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ဒရုန်း ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ရ။ ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ် (Shell) ဂှ် ကၠောန် လဝ် နကဵု ပလာသတစ် (Plastic) မနွံ အသာ် ဗု တုဲ၊ နွံကဵု ဗီုပြင် X-shape သွက်ဂွံ တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တင်ဂၞင် သဇိုင် ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁
|-
! ကဏ္ဍ
! တင်ဂၞင် အဓိက
|-
| '''ဇမၞော် တၞုင် (Diagonal length)'''
| ၃၅၀ မဳလဳမဳတာ
|-
| '''လျိုင် (သီု ဗက်ထရဳ)'''
| ၜိုတ် ၁၀၀၀ ဂရာမ် (၁ ကဳလဝ်ဂရာမ်)
|-
| '''ကပေါတ် မကၠောန်'''
| ပလာသတစ် ခိုင်ကၠိုက် (Durable composite plastic)
|-
| '''မဝ်တာ (Motors)'''
| မဝ်တာ Brushless Outrunner (4 x 920KV)
|-
| '''ပၞဟ် (Propellers)'''
| ၈ ၝောအ်တဲ (8-inch)
|-
| '''ပရေင်ထ္ၜး လျး (Lighting)'''
| ပၟတ် LED (အသာ် ဗကေတ် ကေုာံ သ္ၚေက်) သွက်ဂွံ တီ လပါ် ဍေဟ်။
|}

သၟဝ် ဒရုန်း ဂှ် နွံကဵု ဇိုင် သွက်ဂွံ သြိုဟ် စှ်ေ (Landing gear) မသၠုင် ညံင်ဂွံ ကဵု ဒၞာဲ သွက် ကေမရာ ရ။ ပၟတ် LED အပ္ဍဲ တဲ (Arms) ဍေဟ် တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမပဝ် တအ် ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် ဂတ၊ ကေုာံ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် လက္ကရဴ ရ။

== ၄။ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် (Control System and Components) ==
ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် က္ဍဟ် Naza-M V1 (ဟွံသေင်မ္ဂး V2 ပ္ဍဲ မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ) မဒှ် သၞောတ် အဝ်တဝ်ပုင်လာတ် (Autopilot system) မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် နကဵု [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (Inertial Measurement Unit - IMU) မပ္တံကဵု Gyroscope, Accelerometer ကေုာံ Barometer တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wired.com/2013/05/dji-phantom/ |title=Review: DJI Phantom Quadcopter |author=Wired Staff |publisher=Wired |date=May 9, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဍေဟ် ဂှ်၊ ပါလုပ် သီုကဵု ရေဒဳယော တြးပလံင် (Remote Controller) မစကာ လေယျာ 2.4 GHz ISM ဗလး ရ။ စက် ထိင်ဒဝ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု ခလုတ် ပန် (Joysticks) သွက်ဂွံ ထိင် ဒြဟတ် မဝ်တာ (Throttle)၊ ပရေင်စှ်ေတိုန် (Pitch)၊ ပရေင်စၠောဲ (Roll)၊ ကေုာံ ပရေင်ဂေတ် (Yaw) ရ။ ဇမ္ၚောဲ မာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၁၀၀၀ မဳတာ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကဵု အရာ တၞဟ် မပလီုပလာ် လပှ် ရေဒဳယော ရ။

== ၅။ အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် (Flight Performance and Capabilities) ==
အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု စိုတ်လုပ်စ ဗွဲမလောန် သွက် ဒရုန်း ခေတ် ဂှ် ရ။ ဍေဟ် စကာ ဗက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo Battery) ဂကူ 3S 11.1V 2200mAh ရ။

* '''အခိင် ပဝ် (Flight Time):''' နွံ ၜိုတ် ၁၀ စဵုကဵု ၁၅ မိနေတ် (ဒုင်သဇိုင် လတူ လျိုင် မယိုက် လဝ် ဥပမာ - ကေမရာ)။
* '''လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် (Max Flight Speed):''' ၁၀ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က (ၜိုတ် ၂၂ တိုင် ပ္ဍဲ မွဲ နာဍဳ)။
* '''လဟိုင် သၠုင်တိုန် (Max Ascent Speed):''' ၆ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က။

ဟိုတ်နူ ဍေဟ် နွံကဵု သၞောတ် GPS သီုကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် ကျာ (Barometer) ဂှ်ရ၊ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ မာန် တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ (Hovering) အလဵုအလဵု ရ။ ယဝ်ရ ညးမပဝ် တအ် ဗလး ထောအ် တဲ နူကဵု ခလုတ် မ္ဂး၊ ဒရုန်း ဂှ် ကလေင် ရပ် ဇကု ဍေဟ် တုဲ ဟွံဒတုံ စှ်ေ အာ ရ။ 

== ၆။ ကေမရာ ကေုာံ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Camera and Aerial Photography) ==
တင်စၟတ်သမ္တီ အဓိက သွက် ဖန်တမ် ၁ ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံမဲ ကဵု ကေမရာ မပၠောပ် လဝ် အပ္ဍဲ (Built-in camera) ညံင်ရဴ ဒရုန်း ခေတ်လၟုဟ် တအ် ဏီ ရ။ ဆဂး ဍေဟ် တွဲ ဖျေဟ် လဝ် ကဵု ဒၞာဲ ကွက် ကေမရာ (Camera Mount) သွက် ကေမရာ [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro HERO) အလဵုအလဵု ရ။&lt;ref name=&quot;dji_manual&quot;&gt;{{cite manual |title=Phantom Quick Start Manual v1.7 |publisher=DJI Innovations |year=2013 |url=https://dl.djicdn.com/downloads/phantom/en/PHANTOM_Quick_Start_Manual_v1.7_en.pdf}}&lt;/ref&gt;

ညးလွပ် တအ် ဒးရာန် ကေမရာ GoPro ဇကု ကေတ်တ် တုဲ ကွက် စုတ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ဒရုန်း ဏအ် ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ကဵု အခေါင် ကု မၞိဟ် ဓမ္မတာ တအ် ညံင်ဂွံ တက်ရုပ် ကေုာံ ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ နကဵု အရည်အသွေး သၠုင် (HD video) မာန် ကၠုင် ရ။ ၜိုန်ရ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) ကိုပ်ကၠာ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် စတမ် ခေတ် တက်ရုပ် အကာသ လတူ ဒရုန်း (Drone Cinematography) ရ။

== ၇။ သၞောတ် ဂီုကၠီု ကေုာံ GPS (Safety Systems and GPS) ==
သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒရုန်း ဟွံဂွံ လီုလာ် ကေုာံ ကၠေအ် အာ ဂှ်၊ ဖန်တမ် ၁ ဍိုက်ပေင် လဝ် နကဵု သၞောတ် ဂီုကၠီု မပံင်ကောံ ကု သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲ [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS) ရ။

# '''ပရေင်ကလေင် စိုပ် သ္ၚိ (Return to Home - RTH):''' ယဝ်ရ လပှ် ရေဒဳယော နူကဵု စက် ထိင်ဒဝ် လီုလာ် အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗက်ထရဳ အောန် စှ်ေ အာ မ္ဂး၊ ဒရုန်း ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒၞာဲ ဍေဟ် မပဝ် တိုန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (Home point) တုဲ ဍေဟ် ကလေင် ပဝ် စှ်ေ အာ ဒၞာဲ ဂှ် အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် လပါ် ဉာဏ် (Intelligent Orientation Control - IOC):''' နကဵု သၞောတ် ဏအ်၊ ညးမပဝ် တအ် ဟွံဒး စွံ သတိ လပါ် ဂတ ဒရုန်း တအ် ရ။ ဍေဟ် တွက် ကေတ် လပါ် မၞိဟ် မပဝ် ဇကု တုဲ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ဂှ် ရ။
# '''ပရေင်ကဵု သတိ ဗက်ထရဳ (Low Voltage Protection):''' ယဝ်ရ ဗက်ထရဳ ကလေင် အိုတ် မ္ဂး၊ ပၟတ် LED ဍေဟ် တအ် ပြံင်လှာဲ အသာ် ဗကေတ် တုဲ၊ ဍေဟ် စှ်ေ တိ အလဵုအလဵု ညံင် ဟွံဂွံ ဒတုံ ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Impact on the Drone Industry) ==
ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံကတဵုဒှ် ဏီ ဂှ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ၜင်ကျာ ဍောတ်တ် တအ် ဝွံ နွံ ဆ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် မဝေင် ရေဒဳယော ထိင်ဒဝ် (RC hobbyists) တအ် သၟး ရ။ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် အကာဲအရာ ဏအ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒရုန်း ညးလွပ် (Consumer drone market) မနွံ ၚုဟ်မး မဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ရ။&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite magazine |last=Fitzpatrick |first=A. |title=The 50 Most Influential Gadgets of All Time |magazine=Time |date=May 3, 2016 |url=https://time.com/4309573/most-influential-gadgets/}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဟိုတ်နူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဖန်တမ် ၁ ဏအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ကတဵုဒှ် အာ ကမ္ပဏဳ မသွံ ဒရုန်း ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဍေဟ် ပံက် ကဵု ဂၠံင် သွက် ကမၠောန် တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်တက်ရုပ် အိမ်ခြံမြေ (Real estate photography)၊ ပရေင်မင်မဲ တိရစ္ဆာန် သဘာဝ (Wildlife tracking)၊ ကေုာံ ပရေင်တက် ရုပ်ရှင် တအ် ရ။

== ၉။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်အောန်ဂမၠိုင် (Limitations and Technical Issues) ==
ၜိုန်ရ ဍေဟ် ဒှ် ကိရိယာ မခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒှ် မဝ်ဒယ် ပထမအိုတ် ဂှ်ရ ဖန်တမ် ၁ နွံကဵု တင်အောန် ကေုာံ ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''အခိင် ပဝ် ဂၠေအ် (Short Battery Life):''' အခိင် ပဝ် ၁၀ မိနေတ် ဂှ် ဒှ် အခိင် မဂၠေအ် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမတက် ဗဳဒဳယော တအ်။
* '''ရုပ် ဗဳဒဳယော ချဳ (Jello Effect):''' ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) တုဲ တွဲ လဝ် ကေမရာ ကဵု ခန္ဓာကိုယ် တိုက်ရိုက် ဂှ်ရ၊ ပရေင်ချဳဓရာင် (Vibration) နူ မဝ်တာ တအ် ပကဵု ညံင် ရုပ် ဗဳဒဳယော ဂွံ ချဳ ကေုာံ ဇတဝ် (Jello effect) ရ။
* '''ပရေင်ကၠေအ် အလဵုအလဵု (Flyaways):''' လဆောဝ်မ္ဂး သၞောတ် GPS လီုလာ် (Glitch) ဟွံသေင်မ္ဂး က္ဍဟ် Naza အာ ယောန် တုဲ၊ ဒရုန်း ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် ပဝ် တိတ် အာ အလဵုအလဵု တုဲ ကၠေအ် အာ လပါ် တၞဟ် ရ။ ပြသၞာ ဏအ် ညးကော်စ &quot;Flyaway&quot; ရ။
* '''ပရေင်ပလီု လပှ် (Interference):''' ကေမရာ GoPro လ္ၚဵု စကာ Wi-Fi သွက်ဂွံ လလောင်တြး ရုပ် နကဵု 2.4 GHz ရ၊ မဒှ် လေယျာ လပှ် မတုပ် ကု စက် ထိင်ဒဝ် ဒရုန်း ဏအ် ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံင် လပှ် ဂွံ ဇီုကပိုက် တုဲ ဒရုန်း ဒတုံ စှ်ေ မာန် ရ။

== ၁၀။ အာဲကၟာဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Legacy and Future Models) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ပရေင်စတင် မအံင်ဇၞး အိုတ် သွက် ကမ္ပဏဳ DJI တုဲ၊ ညးတအ် ဆက် ပတိတ် မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ ဂမၠိုင် ဗွဲမပြဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;dronegirl&quot;&gt;{{cite web |last=French |first=S. |title=A brief history of DJI drones |work=The Drone Girl |date=July 12, 2017 |url=https://thedronegirl.com/2017/07/12/dji-drones-history/}}&lt;/ref&gt;

* '''Phantom 2 (၂၀၁၃ အိုတ်):''' ထပ် ပၠောပ် လဝ် သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Zenmuse Gimbal) သွက်ဂွံ ညိင် ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗက်ထရဳ တၟိ မပဝ် ဂွံ ၂၅ မိနေတ်။
* '''Phantom 3 (၂၀၁၅):''' ပါလုပ် သီု ကေမရာ အလဵုအလဵု၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗှ် ရုပ် သၟဝ် (Vision Positioning System) သွက်ဂွံ ပဝ် အပ္ဍဲ သ္ၚိ။
* '''Phantom 4 (၂၀၁၆):''' နွံကဵု ဉာဏ်စက် သွက်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် (Obstacle Avoidance)။

လၟုဟ်မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ သၞောတ် ဖန်တမ် ဒးဒုင် အစားထိုး နကဵု သၞောတ် [[မာဗစ်]] (DJI Mavic) မာန် ပၠောတ် ခေါက် ဂွံ (Foldable) တအ် ကီုလေဝ်၊ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ဒရုန်း ပထမအိုတ် မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle)
* [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro)
* [[ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ]] (Aerial photography)

{{Navbox
| name = DJI Products
| title = ကမ္ပဏဳ ဒဳဂျေအိုင် ကေုာံ ဒရုန်း ဂမၠိုင် (DJI Company and Drones)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom Series)
| list1 =
* [[ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁]] (DJI Phantom 1)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၂]] (DJI Phantom 2)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၃]] (DJI Phantom 3)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၄]] (DJI Phantom 4)
| group2 = သၞောတ် တၞဟ် (Other Series)
| list2 =
* [[မာဗစ်]] (DJI Mavic)
* [[Wikipedia:Red_link|အေန်သပိုင်ရာ]] (DJI Inspire)
* [[Wikipedia:Red_link|ရဝ်နိန်]] (DJI Ronin)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang)
* [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (IMU)
* [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS)
}}

[[Category:ဒဳဂျေအိုင်]]
[[Category:က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]]
[[Category:၂၀၁၃ မပတိတ်လဝ် ကပေါတ်]]</text>
      <sha1>21dhwt8kk4zyd0prcvjr51cvma3p9vc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55936</id>
      <parentid>55935</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24056" sha1="43lmfa5ysog5xie9otysbe5ltr83oqy" xml:space="preserve">'''ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁''' (အၚ်္ဂလိက်: ''DJI Phantom 1'') ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖန်တမ် ၁''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle - UAV) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒရဝ် (Drone) ဂကူ က္ၜင်ပန်ပၞဟ် (Quadcopter) မခၞံဗဒှ် ကေုာံ တြးပတိတ် လဝ် နကဵု ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ ကြုက် [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒရဝ် သွက် ညးလွပ် ဓမ္မတာ (Consumer drone) မနွံကဵု အကာဲအရာ &quot;ပံက် တွိုက် တုဲ ပဝ် ဂွံ သမၠေဝ်&quot; (Ready-to-fly - RTF) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ တုဲ၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Aerial photography) ဗွဲမဇၞော် ရ။&lt;ref name=&quot;theverge&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theverge.com/2013/1/8/3850056/dji-phantom-quadcopter-drone-ces-2013 |title=DJI's Phantom is a ready-to-fly quadcopter for the masses |author=Ben Popper |publisher=The Verge |date=January 8, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံမဲ ဏီ ဂှ်၊ မၞိဟ် မဝေင် ဒရဝ် တအ် ဒးကၠောန် ကေုာံ ပံင်ကောံ စက် (DIY) နကဵု ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဆဂး ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်စကာ တုဲ၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် [[မရှေန်]] (Machine) က္ၜင်ကျာ အကာသ ဂွံ စိုပ် အာ တဲ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဒီဇိုင်း၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:DJI_Phantom_1_with_GoPro.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ မကွက်လဝ် ကေမရာ GoPro သွက်ဂွံ တက်ရုပ် လတူ အကာသ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Concept) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ မနွံကဵု ပၞဟ် ပန် (Quadcopter) မစကာ ဒြဟတ် ဗက်ထရဳ (Battery) သွက်ဂွံ ပဝ် လတူ ကျာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် စတမ် အဆက်အပိုင် သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom series) မဒှ် သၞောတ် ဒရဝ် မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကမ္ပဏဳ DJI ရ။ 

တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဖန်တမ် ၁ ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ တက်ရုပ် ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ မနွံကဵု ၚုဟ်မး မထေက်တန် ကေုာံ စကာ လောဲသွာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight controller) အလဵုအလဵု တုဲ၊ မၞိဟ် မဟွံမဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပရေင်ပဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် လေဝ် မာန် ပဝ် ဍေဟ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။ 

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၆ နကဵု တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang) ပ္ဍဲ ဍုင်ရှန်ကျေန် (Shenzhen) ဍုင်ကြုက် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ကမ္ပဏဳ ဏအ်ဝွံ ကၠောန် ပတိတ် ဆ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight control systems) မပ္တံကဵု Naza-M သွက် ဂကောံ မၞိဟ် မကၠောန် ဒရဝ် နကဵု အလဵု ဇကု (DIY hobbyists) တအ် သၟး ရ。&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news |last=Mac |first=R. |title=Bow To Your Billionaire Drone Overlord: Frank Wang's Quest To Put DJI Robots Into The Sky |work=Forbes |date=May 6, 2015 |url=https://www.forbes.com/sites/ryanmac/2015/05/06/dji-drones-frank-wang-china-billionaire/}}&lt;/ref&gt;

ဆဂး ဖရေက် ဝါန်ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ကမ္ပဏဳ မာန် ပံင်ကောံ စက် သီုဖအိုတ် (Software and Hardware) ပ္ဍဲကဵု ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ဓဝ် တုဲ သွံ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သွံရာန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ညးတအ် ပတိတ် ဖန်တမ် ၁ နကဵု သၞောတ် Naza-M မပၠောပ်လဝ် အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် အလဵုအလဵု ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ် လဂံါ မဇၞော်အိုတ် မပြံင်လှာဲ ထောအ် ကမ္ပဏဳ DJI နူကဵု ညးမကၠောန် ကပေါတ် အဆက်အစပ် (Parts supplier) စိုပ် အာ ကဆံင် ညးမကၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် အလုံစုံ (System integrator) မွဲ ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း (Design and Construction) ==
ဒီဇိုင်း သွက် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ဒီဇိုင်း မပြာကတ် ကေုာံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ဒရဝ် ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ရ။ ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ် (Shell) ဂှ် ကၠောန် လဝ် နကဵု ပလာသတစ် (Plastic) မနွံ အသာ် ဗု တုဲ၊ နွံကဵု ဗီုပြင် X-shape သွက်ဂွံ တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တင်ဂၞင် သဇိုင် ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁
|-
! ကဏ္ဍ
! တင်ဂၞင် အဓိက
|-
| '''ဇမၞော် တၞုင် (Diagonal length)'''
| ၃၅၀ မဳလဳမဳတာ
|-
| '''လျိုင် (သီု ဗက်ထရဳ)'''
| ၜိုတ် ၁၀၀၀ ဂရာမ် (၁ ကဳလဝ်ဂရာမ်)
|-
| '''ကပေါတ် မကၠောန်'''
| ပလာသတစ် ခိုင်ကၠိုက် (Durable composite plastic)
|-
| '''မဝ်တာ (Motors)'''
| မဝ်တာ Brushless Outrunner (4 x 920KV)
|-
| '''ပၞဟ် (Propellers)'''
| ၈ ၝောအ်တဲ (8-inch)
|-
| '''ပရေင်ထ္ၜး လျး (Lighting)'''
| ပၟတ် LED (အသာ် ဗကေတ် ကေုာံ သ္ၚေက်) သွက်ဂွံ တီ လပါ် ဍေဟ်။
|}

သၟဝ် ဒရဝ် ဂှ် နွံကဵု ဇိုင် သွက်ဂွံ သြိုဟ် စှ်ေ (Landing gear) မသၠုင် ညံင်ဂွံ ကဵု ဒၞာဲ သွက် ကေမရာ ရ။ ပၟတ် LED အပ္ဍဲ တဲ (Arms) ဍေဟ် တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမပဝ် တအ် ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် ဂတ၊ ကေုာံ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် လက္ကရဴ ရ။

== ၄။ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် (Control System and Components) ==
ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် က္ဍဟ် Naza-M V1 (ဟွံသေင်မ္ဂး V2 ပ္ဍဲ မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ) မဒှ် သၞောတ် အဝ်တဝ်ပုင်လာတ် (Autopilot system) မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် နကဵု [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (Inertial Measurement Unit - IMU) မပ္တံကဵု Gyroscope, Accelerometer ကေုာံ Barometer တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wired.com/2013/05/dji-phantom/ |title=Review: DJI Phantom Quadcopter |author=Wired Staff |publisher=Wired |date=May 9, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဍေဟ် ဂှ်၊ ပါလုပ် သီုကဵု ရေဒဳယော တြးပလံင် (Remote Controller) မစကာ လေယျာ 2.4 GHz ISM ဗလး ရ။ စက် ထိင်ဒဝ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု ခလုတ် ပန် (Joysticks) သွက်ဂွံ ထိင် ဒြဟတ် မဝ်တာ (Throttle)၊ ပရေင်စှ်ေတိုန် (Pitch)၊ ပရေင်စၠောဲ (Roll)၊ ကေုာံ ပရေင်ဂေတ် (Yaw) ရ။ ဇမ္ၚောဲ မာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၁၀၀၀ မဳတာ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကဵု အရာ တၞဟ် မပလီုပလာ် လပှ် ရေဒဳယော ရ။

== ၅။ အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် (Flight Performance and Capabilities) ==
အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု စိုတ်လုပ်စ ဗွဲမလောန် သွက် ဒရဝ် ခေတ် ဂှ် ရ။ ဍေဟ် စကာ ဗက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo Battery) ဂကူ 3S 11.1V 2200mAh ရ။

* '''အခိင် ပဝ် (Flight Time):''' နွံ ၜိုတ် ၁၀ စဵုကဵု ၁၅ မိနေတ် (ဒုင်သဇိုင် လတူ လျိုင် မယိုက် လဝ် ဥပမာ - ကေမရာ)။
* '''လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် (Max Flight Speed):''' ၁၀ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က (ၜိုတ် ၂၂ တိုင် ပ္ဍဲ မွဲ နာဍဳ)။
* '''လဟိုင် သၠုင်တိုန် (Max Ascent Speed):''' ၆ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က။

ဟိုတ်နူ ဍေဟ် နွံကဵု သၞောတ် GPS သီုကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် ကျာ (Barometer) ဂှ်ရ၊ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ မာန် တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ (Hovering) အလဵုအလဵု ရ။ ယဝ်ရ ညးမပဝ် တအ် ဗလး ထောအ် တဲ နူကဵု ခလုတ် မ္ဂး၊ ဒရဝ် ဂှ် ကလေင် ရပ် ဇကု ဍေဟ် တုဲ ဟွံဒတုံ စှ်ေ အာ ရ။ 

== ၆။ ကေမရာ ကေုာံ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Camera and Aerial Photography) ==
တင်စၟတ်သမ္တီ အဓိက သွက် ဖန်တမ် ၁ ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံမဲ ကဵု ကေမရာ မပၠောပ် လဝ် အပ္ဍဲ (Built-in camera) ညံင်ရဴ ဒရဝ် ခေတ်လၟုဟ် တအ် ဏီ ရ။ ဆဂး ဍေဟ် တွဲ ဖျေဟ် လဝ် ကဵု ဒၞာဲ ကွက် ကေမရာ (Camera Mount) သွက် ကေမရာ [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro HERO) အလဵုအလဵု ရ။&lt;ref name=&quot;dji_manual&quot;&gt;{{cite manual |title=Phantom Quick Start Manual v1.7 |publisher=DJI Innovations |year=2013 |url=https://dl.djicdn.com/downloads/phantom/en/PHANTOM_Quick_Start_Manual_v1.7_en.pdf}}&lt;/ref&gt;

ညးလွပ် တအ် ဒးရာန် ကေမရာ GoPro ဇကု ကေတ်တ် တုဲ ကွက် စုတ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ဒရဝ် ဏအ် ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ကဵု အခေါင် ကု မၞိဟ် ဓမ္မတာ တအ် ညံင်ဂွံ တက်ရုပ် ကေုာံ ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ နကဵု အရည်အသွေး သၠုင် (HD video) မာန် ကၠုင် ရ။ ၜိုန်ရ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) ကိုပ်ကၠာ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် စတမ် ခေတ် တက်ရုပ် အကာသ လတူ ဒရဝ် (Drone Cinematography) ရ။

== ၇။ သၞောတ် ဂီုကၠီု ကေုာံ GPS (Safety Systems and GPS) ==
သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒရဝ် ဟွံဂွံ လီုလာ် ကေုာံ ကၠေအ် အာ ဂှ်၊ ဖန်တမ် ၁ ဍိုက်ပေင် လဝ် နကဵု သၞောတ် ဂီုကၠီု မပံင်ကောံ ကု သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲ [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS) ရ။

# '''ပရေင်ကလေင် စိုပ် သ္ၚိ (Return to Home - RTH):''' ယဝ်ရ လပှ် ရေဒဳယော နူကဵု စက် ထိင်ဒဝ် လီုလာ် အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗက်ထရဳ အောန် စှ်ေ အာ မ္ဂး၊ ဒရဝ် ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒၞာဲ ဍေဟ် မပဝ် တိုန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (Home point) တုဲ ဍေဟ် ကလေင် ပဝ် စှ်ေ အာ ဒၞာဲ ဂှ် အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် လပါ် ဉာဏ် (Intelligent Orientation Control - IOC):''' နကဵု သၞောတ် ဏအ်၊ ညးမပဝ် တအ် ဟွံဒး စွံ သတိ လပါ် ဂတ ဒရဝ် တအ် ရ။ ဍေဟ် တွက် ကေတ် လပါ် မၞိဟ် မပဝ် ဇကု တုဲ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ဂှ် ရ။
# '''ပရေင်ကဵု သတိ ဗက်ထရဳ (Low Voltage Protection):''' ယဝ်ရ ဗက်ထရဳ ကလေင် အိုတ် မ္ဂး၊ ပၟတ် LED ဍေဟ် တအ် ပြံင်လှာဲ အသာ် ဗကေတ် တုဲ၊ ဍေဟ် စှ်ေ တိ အလဵုအလဵု ညံင် ဟွံဂွံ ဒတုံ ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Impact on the Drone Industry) ==
ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံကတဵုဒှ် ဏီ ဂှ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ၜင်ကျာ ဍောတ်တ် တအ် ဝွံ နွံ ဆ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် မဝေင် ရေဒဳယော ထိင်ဒဝ် (RC hobbyists) တအ် သၟး ရ။ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် အကာဲအရာ ဏအ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒရဝ် ညးလွပ် (Consumer drone market) မနွံ ၚုဟ်မး မဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ရ။&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite magazine |last=Fitzpatrick |first=A. |title=The 50 Most Influential Gadgets of All Time |magazine=Time |date=May 3, 2016 |url=https://time.com/4309573/most-influential-gadgets/}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဟိုတ်နူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဖန်တမ် ၁ ဏအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ကတဵုဒှ် အာ ကမ္ပဏဳ မသွံ ဒရဝ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဍေဟ် ပံက် ကဵု ဂၠံင် သွက် ကမၠောန် တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်တက်ရုပ် အိမ်ခြံမြေ (Real estate photography)၊ ပရေင်မင်မဲ တိရစ္ဆာန် သဘာဝ (Wildlife tracking)၊ ကေုာံ ပရေင်တက် ရုပ်ရှင် တအ် ရ။

== ၉။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်အောန်ဂမၠိုင် (Limitations and Technical Issues) ==
ၜိုန်ရ ဍေဟ် ဒှ် ကိရိယာ မခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒှ် မဝ်ဒယ် ပထမအိုတ် ဂှ်ရ ဖန်တမ် ၁ နွံကဵု တင်အောန် ကေုာံ ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''အခိင် ပဝ် ဂၠေအ် (Short Battery Life):''' အခိင် ပဝ် ၁၀ မိနေတ် ဂှ် ဒှ် အခိင် မဂၠေအ် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမတက် ဗဳဒဳယော တအ်။
* '''ရုပ် ဗဳဒဳယော ချဳ (Jello Effect):''' ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) တုဲ တွဲ လဝ် ကေမရာ ကဵု ခန္ဓာကိုယ် တိုက်ရိုက် ဂှ်ရ၊ ပရေင်ချဳဓရာင် (Vibration) နူ မဝ်တာ တအ် ပကဵု ညံင် ရုပ် ဗဳဒဳယော ဂွံ ချဳ ကေုာံ ဇတဝ် (Jello effect) ရ။
* '''ပရေင်ကၠေအ် အလဵုအလဵု (Flyaways):''' လဆောဝ်မ္ဂး သၞောတ် GPS လီုလာ် (Glitch) ဟွံသေင်မ္ဂး က္ဍဟ် Naza အာ ယောန် တုဲ၊ ဒရဝ် ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် ပဝ် တိတ် အာ အလဵုအလဵု တုဲ ကၠေအ် အာ လပါ် တၞဟ် ရ။ ပြသၞာ ဏအ် ညးကော်စ &quot;Flyaway&quot; ရ။
* '''ပရေင်ပလီု လပှ် (Interference):''' ကေမရာ GoPro လ္ၚဵု စကာ Wi-Fi သွက်ဂွံ လလောင်တြး ရုပ် နကဵု 2.4 GHz ရ၊ မဒှ် လေယျာ လပှ် မတုပ် ကု စက် ထိင်ဒဝ် ဒရဝ် ဏအ် ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံင် လပှ် ဂွံ ဇီုကပိုက် တုဲ ဒရဝ် ဒတုံ စှ်ေ မာန် ရ။

== ၁၀။ အာဲကၟာဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Legacy and Future Models) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ပရေင်စတင် မအံင်ဇၞး အိုတ် သွက် ကမ္ပဏဳ DJI တုဲ၊ ညးတအ် ဆက် ပတိတ် မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ ဂမၠိုင် ဗွဲမပြဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;dronegirl&quot;&gt;{{cite web |last=French |first=S. |title=A brief history of DJI drones |work=The Drone Girl |date=July 12, 2017 |url=https://thedronegirl.com/2017/07/12/dji-drones-history/}}&lt;/ref&gt;

* '''Phantom 2 (၂၀၁၃ အိုတ်):''' ထပ် ပၠောပ် လဝ် သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Zenmuse Gimbal) သွက်ဂွံ ညိင် ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗက်ထရဳ တၟိ မပဝ် ဂွံ ၂၅ မိနေတ်။
* '''Phantom 3 (၂၀၁၅):''' ပါလုပ် သီု ကေမရာ အလဵုအလဵု၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗှ် ရုပ် သၟဝ် (Vision Positioning System) သွက်ဂွံ ပဝ် အပ္ဍဲ သ္ၚိ။
* '''Phantom 4 (၂၀၁၆):''' နွံကဵု ဉာဏ်စက် သွက်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် (Obstacle Avoidance)။

လၟုဟ်မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ သၞောတ် ဖန်တမ် ဒးဒုင် အစားထိုး နကဵု သၞောတ် [[မာဗစ်]] (DJI Mavic) မာန် ပၠောတ် ခေါက် ဂွံ (Foldable) တအ် ကီုလေဝ်၊ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ဒရဝ် ပထမအိုတ် မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle)
* [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro)
* [[ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ]] (Aerial photography)

{{Navbox
| name = DJI Products
| title = ကမ္ပဏဳ ဒဳဂျေအိုင် ကေုာံ ဒရဝ် ဂမၠိုင် (DJI Company and Drones)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom Series)
| list1 =
* [[ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁]] (DJI Phantom 1)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၂]] (DJI Phantom 2)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၃]] (DJI Phantom 3)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၄]] (DJI Phantom 4)
| group2 = သၞောတ် တၞဟ် (Other Series)
| list2 =
* [[မာဗစ်]] (DJI Mavic)
* [[Wikipedia:Red_link|အေန်သပိုင်ရာ]] (DJI Inspire)
* [[Wikipedia:Red_link|ရဝ်နိန်]] (DJI Ronin)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang)
* [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (IMU)
* [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS)
}}

[[Category:ဒဳဂျေအိုင်]]
[[Category:က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]]
[[Category:၂၀၁၃ မပတိတ်လဝ် ကပေါတ်]]</text>
      <sha1>43lmfa5ysog5xie9otysbe5ltr83oqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55937</id>
      <parentid>55936</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) */</comment>
      <origin>55937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24059" sha1="d5ik4o8s0u10f7ivec2uo1m0niiny4z" xml:space="preserve">'''ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁''' (အၚ်္ဂလိက်: ''DJI Phantom 1'') ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖန်တမ် ၁''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle - UAV) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒရဝ် (Drone) ဂကူ က္ၜင်ပန်ပၞဟ် (Quadcopter) မခၞံဗဒှ် ကေုာံ တြးပတိတ် လဝ် နကဵု ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ ကြုက် [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒရဝ် သွက် ညးလွပ် ဓမ္မတာ (Consumer drone) မနွံကဵု အကာဲအရာ &quot;ပံက် တွိုက် တုဲ ပဝ် ဂွံ သမၠေဝ်&quot; (Ready-to-fly - RTF) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ တုဲ၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Aerial photography) ဗွဲမဇၞော် ရ။&lt;ref name=&quot;theverge&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theverge.com/2013/1/8/3850056/dji-phantom-quadcopter-drone-ces-2013 |title=DJI's Phantom is a ready-to-fly quadcopter for the masses |author=Ben Popper |publisher=The Verge |date=January 8, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံမဲ ဏီ ဂှ်၊ မၞိဟ် မဝေင် ဒရဝ် တအ် ဒးကၠောန် ကေုာံ ပံင်ကောံ စက် (DIY) နကဵု ဇကု အလဵု ဇကု တုဲ ကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဆဂး ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်စကာ တုဲ၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် [[မရှေန်]] (Machine) က္ၜင်ကျာ အကာသ ဂွံ စိုပ် အာ တဲ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဒီဇိုင်း၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:DJI_Phantom_1_with_GoPro.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ မကွက်လဝ် ကေမရာ GoPro သွက်ဂွံ တက်ရုပ် လတူ အကာသ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Concept) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ မနွံကဵု ပၞဟ် ပန် (Quadcopter) မစကာ ဒြဟတ် ဗက်ထရဳ (Battery) သွက်ဂွံ ပဝ် လတူ ကျာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် စတမ် အဆက်အပိုင် သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom series) မဒှ် သၞောတ် ဒရဝ် မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကမ္ပဏဳ DJI ရ။ 

တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဖန်တမ် ၁ ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ တက်ရုပ် ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ မနွံကဵု ၚုဟ်မး မထေက်တန် ကေုာံ စကာ လောဲသွာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight controller) အလဵုအလဵု တုဲ၊ မၞိဟ် မဟွံမဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပရေင်ပဝ် က္ၜင်ကျာ တအ် လေဝ် မာန် ပဝ် ဍေဟ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။ 

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၆ နကဵု တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ [[ဖရေက် ဝါန်]] (Frank Wang) ပ္ဍဲ ဍုင်ရှန်ကျေန် (Shenzhen) ဍုင်ကြုက် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ကမ္ပဏဳ ဏအ်ဝွံ ကၠောန် ပတိတ် ဆ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ် (Flight control systems) မပ္တံကဵု Naza-M သွက် ဂကောံ မၞိဟ် မကၠောန် ဒရဝ် နကဵု အလဵု ဇကု (DIY hobbyists) တအ် သၟး ရ。&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news |last=Mac |first=R. |title=Bow To Your Billionaire Drone Overlord: Frank Wang's Quest To Put DJI Robots Into The Sky |work=Forbes |date=May 6, 2015 |url=https://www.forbes.com/sites/ryanmac/2015/05/06/dji-drones-frank-wang-china-billionaire/}}&lt;/ref&gt;

ဆဂး ဖရေက် ဝါန်ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ကမ္ပဏဳ မာန် ပံင်ကောံ စက် သီုဖအိုတ် (Software and Hardware) ပ္ဍဲကဵု ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ဓဝ် တုဲ သွံ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သွံရာန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ညးတအ် ပတိတ် ဖန်တမ် ၁ နကဵု သၞောတ် Naza-M မပၠောပ်လဝ် အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် အလဵုအလဵု ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ် လဂံါ မဇၞော်အိုတ် မပြံင်လှာဲ ထောအ် ကမ္ပဏဳ DJI နူကဵု ညးမကၠောန် ကပေါတ် အဆက်အစပ် (Parts supplier) စိုပ် အာ ကဆံင် ညးမကၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် အလုံစုံ (System integrator) မွဲ ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဒီဇိုင်း (Design and Construction) ==
ဒီဇိုင်း သွက် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ဒီဇိုင်း မပြာကတ် ကေုာံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ဒရဝ် ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ရ။ ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ် (Shell) ဂှ် ကၠောန် လဝ် နကဵု ပလာသတစ် (Plastic) မနွံ အသာ် ဗု တုဲ၊ နွံကဵု ဗီုပြင် X-shape သွက်ဂွံ တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တင်ဂၞင် သဇိုင် ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁
|-
! ကဏ္ဍ
! တင်ဂၞင် အဓိက
|-
| '''ဇမၞော် တၞုင် (Diagonal length)'''
| ၃၅၀ မဳလဳမဳတာ
|-
| '''လျိုင် (သီု ဗက်ထရဳ)'''
| ၜိုတ် ၁၀၀၀ ဂရာမ် (၁ ကဳလဝ်ဂရာမ်)
|-
| '''ကပေါတ် မကၠောန်'''
| ပလာသတစ် ခိုင်ကၠိုက် (Durable composite plastic)
|-
| '''မဝ်တာ (Motors)'''
| မဝ်တာ Brushless Outrunner (4 x 920KV)
|-
| '''ပၞဟ် (Propellers)'''
| ၈ ၝောအ်တဲ (8-inch)
|-
| '''ပရေင်ထ္ၜး လျး (Lighting)'''
| ပၟတ် LED (အသာ် ဗကေတ် ကေုာံ သ္ၚေက်) သွက်ဂွံ တီ လပါ် ဍေဟ်။
|}

သၟဝ် ဒရဝ် ဂှ် နွံကဵု ဇိုင် သွက်ဂွံ သြိုဟ် စှ်ေ (Landing gear) မသၠုင် ညံင်ဂွံ ကဵု ဒၞာဲ သွက် ကေမရာ ရ။ ပၟတ် LED အပ္ဍဲ တဲ (Arms) ဍေဟ် တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမပဝ် တအ် ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် ဂတ၊ ကေုာံ လပါ် လဵု ဒှ် လပါ် လက္ကရဴ ရ။

== ၄။ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် (Control System and Components) ==
ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သၞောတ် ထိင်ဒဝ် က္ဍဟ် Naza-M V1 (ဟွံသေင်မ္ဂး V2 ပ္ဍဲ မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ) မဒှ် သၞောတ် အဝ်တဝ်ပုင်လာတ် (Autopilot system) မအံင်ဇၞး အိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် နကဵု [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (Inertial Measurement Unit - IMU) မပ္တံကဵု Gyroscope, Accelerometer ကေုာံ Barometer တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wired.com/2013/05/dji-phantom/ |title=Review: DJI Phantom Quadcopter |author=Wired Staff |publisher=Wired |date=May 9, 2013 |access-date=2023-10-25}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဍေဟ် ဂှ်၊ ပါလုပ် သီုကဵု ရေဒဳယော တြးပလံင် (Remote Controller) မစကာ လေယျာ 2.4 GHz ISM ဗလး ရ။ စက် ထိင်ဒဝ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု ခလုတ် ပန် (Joysticks) သွက်ဂွံ ထိင် ဒြဟတ် မဝ်တာ (Throttle)၊ ပရေင်စှ်ေတိုန် (Pitch)၊ ပရေင်စၠောဲ (Roll)၊ ကေုာံ ပရေင်ဂေတ် (Yaw) ရ။ ဇမ္ၚောဲ မာန် ထိင်ဒဝ် ဍေဟ် ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၁၀၀၀ မဳတာ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကဵု အရာ တၞဟ် မပလီုပလာ် လပှ် ရေဒဳယော ရ။

== ၅။ အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် (Flight Performance and Capabilities) ==
အစောံသတ္တိ ပရေင်ပဝ် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု စိုတ်လုပ်စ ဗွဲမလောန် သွက် ဒရဝ် ခေတ် ဂှ် ရ။ ဍေဟ် စကာ ဗက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo Battery) ဂကူ 3S 11.1V 2200mAh ရ။

* '''အခိင် ပဝ် (Flight Time):''' နွံ ၜိုတ် ၁၀ စဵုကဵု ၁၅ မိနေတ် (ဒုင်သဇိုင် လတူ လျိုင် မယိုက် လဝ် ဥပမာ - ကေမရာ)။
* '''လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် (Max Flight Speed):''' ၁၀ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က (ၜိုတ် ၂၂ တိုင် ပ္ဍဲ မွဲ နာဍဳ)။
* '''လဟိုင် သၠုင်တိုန် (Max Ascent Speed):''' ၆ မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က။

ဟိုတ်နူ ဍေဟ် နွံကဵု သၞောတ် GPS သီုကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် ကျာ (Barometer) ဂှ်ရ၊ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ မာန် တန်တဴ ညိင် သ္ၚိတ် ပ္ဍဲ လတူ ကျာ (Hovering) အလဵုအလဵု ရ။ ယဝ်ရ ညးမပဝ် တအ် ဗလး ထောအ် တဲ နူကဵု ခလုတ် မ္ဂး၊ ဒရဝ် ဂှ် ကလေင် ရပ် ဇကု ဍေဟ် တုဲ ဟွံဒတုံ စှ်ေ အာ ရ။ 

== ၆။ ကေမရာ ကေုာံ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ (Camera and Aerial Photography) ==
တင်စၟတ်သမ္တီ အဓိက သွက် ဖန်တမ် ၁ ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံမဲ ကဵု ကေမရာ မပၠောပ် လဝ် အပ္ဍဲ (Built-in camera) ညံင်ရဴ ဒရဝ် ခေတ်လၟုဟ် တအ် ဏီ ရ။ ဆဂး ဍေဟ် တွဲ ဖျေဟ် လဝ် ကဵု ဒၞာဲ ကွက် ကေမရာ (Camera Mount) သွက် ကေမရာ [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro HERO) အလဵုအလဵု ရ။&lt;ref name=&quot;dji_manual&quot;&gt;{{cite manual |title=Phantom Quick Start Manual v1.7 |publisher=DJI Innovations |year=2013 |url=https://dl.djicdn.com/downloads/phantom/en/PHANTOM_Quick_Start_Manual_v1.7_en.pdf}}&lt;/ref&gt;

ညးလွပ် တအ် ဒးရာန် ကေမရာ GoPro ဇကု ကေတ်တ် တုဲ ကွက် စုတ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ဒရဝ် ဏအ် ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ကဵု အခေါင် ကု မၞိဟ် ဓမ္မတာ တအ် ညံင်ဂွံ တက်ရုပ် ကေုာံ ဗဳဒဳယော လတူ အကာသ နကဵု အရည်အသွေး သၠုင် (HD video) မာန် ကၠုင် ရ။ ၜိုန်ရ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) ကိုပ်ကၠာ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် စတမ် ခေတ် တက်ရုပ် အကာသ လတူ ဒရဝ် (Drone Cinematography) ရ။

== ၇။ သၞောတ် ဂီုကၠီု ကေုာံ GPS (Safety Systems and GPS) ==
သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒရဝ် ဟွံဂွံ လီုလာ် ကေုာံ ကၠေအ် အာ ဂှ်၊ ဖန်တမ် ၁ ဍိုက်ပေင် လဝ် နကဵု သၞောတ် ဂီုကၠီု မပံင်ကောံ ကု သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲ [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS) ရ။

# '''ပရေင်ကလေင် စိုပ် သ္ၚိ (Return to Home - RTH):''' ယဝ်ရ လပှ် ရေဒဳယော နူကဵု စက် ထိင်ဒဝ် လီုလာ် အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗက်ထရဳ အောန် စှ်ေ အာ မ္ဂး၊ ဒရဝ် ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒၞာဲ ဍေဟ် မပဝ် တိုန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (Home point) တုဲ ဍေဟ် ကလေင် ပဝ် စှ်ေ အာ ဒၞာဲ ဂှ် အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် လပါ် ဉာဏ် (Intelligent Orientation Control - IOC):''' နကဵု သၞောတ် ဏအ်၊ ညးမပဝ် တအ် ဟွံဒး စွံ သတိ လပါ် ဂတ ဒရဝ် တအ် ရ။ ဍေဟ် တွက် ကေတ် လပါ် မၞိဟ် မပဝ် ဇကု တုဲ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ဂှ် ရ။
# '''ပရေင်ကဵု သတိ ဗက်ထရဳ (Low Voltage Protection):''' ယဝ်ရ ဗက်ထရဳ ကလေင် အိုတ် မ္ဂး၊ ပၟတ် LED ဍေဟ် တအ် ပြံင်လှာဲ အသာ် ဗကေတ် တုဲ၊ ဍေဟ် စှ်ေ တိ အလဵုအလဵု ညံင် ဟွံဂွံ ဒတုံ ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Impact on the Drone Industry) ==
ကိုပ်ကၠာ နူ ဖန်တမ် ၁ ဟွံကတဵုဒှ် ဏီ ဂှ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ၜင်ကျာ ဍောတ်တ် တအ် ဝွံ နွံ ဆ ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် မဝေင် ရေဒဳယော ထိင်ဒဝ် (RC hobbyists) တအ် သၟး ရ။ ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် အကာဲအရာ ဏအ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒရဝ် ညးလွပ် (Consumer drone market) မနွံ ၚုဟ်မး မဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ရ။&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite magazine |last=Fitzpatrick |first=A. |title=The 50 Most Influential Gadgets of All Time |magazine=Time |date=May 3, 2016 |url=https://time.com/4309573/most-influential-gadgets/}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ပဏဳ DJI ဝွံ ဟိုတ်နူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဖန်တမ် ၁ ဏအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ကတဵုဒှ် အာ ကမ္ပဏဳ မသွံ ဒရဝ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဍေဟ် ပံက် ကဵု ဂၠံင် သွက် ကမၠောန် တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်တက်ရုပ် အိမ်ခြံမြေ (Real estate photography)၊ ပရေင်မင်မဲ တိရစ္ဆာန် သဘာဝ (Wildlife tracking)၊ ကေုာံ ပရေင်တက် ရုပ်ရှင် တအ် ရ။

== ၉။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်အောန်ဂမၠိုင် (Limitations and Technical Issues) ==
ၜိုန်ရ ဍေဟ် ဒှ် ကိရိယာ မခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒှ် မဝ်ဒယ် ပထမအိုတ် ဂှ်ရ ဖန်တမ် ၁ နွံကဵု တင်အောန် ကေုာံ ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''အခိင် ပဝ် ဂၠေအ် (Short Battery Life):''' အခိင် ပဝ် ၁၀ မိနေတ် ဂှ် ဒှ် အခိင် မဂၠေအ် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမတက် ဗဳဒဳယော တအ်။
* '''ရုပ် ဗဳဒဳယော ချဳ (Jello Effect):''' ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Gimbal) တုဲ တွဲ လဝ် ကေမရာ ကဵု ခန္ဓာကိုယ် တိုက်ရိုက် ဂှ်ရ၊ ပရေင်ချဳဓရာင် (Vibration) နူ မဝ်တာ တအ် ပကဵု ညံင် ရုပ် ဗဳဒဳယော ဂွံ ချဳ ကေုာံ ဇတဝ် (Jello effect) ရ။
* '''ပရေင်ကၠေအ် အလဵုအလဵု (Flyaways):''' လဆောဝ်မ္ဂး သၞောတ် GPS လီုလာ် (Glitch) ဟွံသေင်မ္ဂး က္ဍဟ် Naza အာ ယောန် တုဲ၊ ဒရဝ် ဏအ်ဝွံ ဍေဟ် ပဝ် တိတ် အာ အလဵုအလဵု တုဲ ကၠေအ် အာ လပါ် တၞဟ် ရ။ ပြသၞာ ဏအ် ညးကော်စ &quot;Flyaway&quot; ရ။
* '''ပရေင်ပလီု လပှ် (Interference):''' ကေမရာ GoPro လ္ၚဵု စကာ Wi-Fi သွက်ဂွံ လလောင်တြး ရုပ် နကဵု 2.4 GHz ရ၊ မဒှ် လေယျာ လပှ် မတုပ် ကု စက် ထိင်ဒဝ် ဒရဝ် ဏအ် ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံင် လပှ် ဂွံ ဇီုကပိုက် တုဲ ဒရဝ် ဒတုံ စှ်ေ မာန် ရ။

== ၁၀။ အာဲကၟာဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Legacy and Future Models) ==
ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ ဒှ် ပရေင်စတင် မအံင်ဇၞး အိုတ် သွက် ကမ္ပဏဳ DJI တုဲ၊ ညးတအ် ဆက် ပတိတ် မဝ်ဒယ် လက္ကရဴ ဂမၠိုင် ဗွဲမပြဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;dronegirl&quot;&gt;{{cite web |last=French |first=S. |title=A brief history of DJI drones |work=The Drone Girl |date=July 12, 2017 |url=https://thedronegirl.com/2017/07/12/dji-drones-history/}}&lt;/ref&gt;

* '''Phantom 2 (၂၀၁၃ အိုတ်):''' ထပ် ပၠောပ် လဝ် သၞောတ် ညိင် ရုပ် (Zenmuse Gimbal) သွက်ဂွံ ညိင် ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗက်ထရဳ တၟိ မပဝ် ဂွံ ၂၅ မိနေတ်။
* '''Phantom 3 (၂၀၁၅):''' ပါလုပ် သီု ကေမရာ အလဵုအလဵု၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗှ် ရုပ် သၟဝ် (Vision Positioning System) သွက်ဂွံ ပဝ် အပ္ဍဲ သ္ၚိ။
* '''Phantom 4 (၂၀၁၆):''' နွံကဵု ဉာဏ်စက် သွက်ဂွံ ပါဲ အန္တရာယ် (Obstacle Avoidance)။

လၟုဟ်မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ သၞောတ် ဖန်တမ် ဒးဒုင် အစားထိုး နကဵု သၞောတ် [[မာဗစ်]] (DJI Mavic) မာန် ပၠောတ် ခေါက် ဂွံ (Foldable) တအ် ကီုလေဝ်၊ ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁ ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ဒရဝ် ပထမအိုတ် မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳဂျေအိုင်]] (DJI)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Unmanned aerial vehicle)
* [[ဂဝ်ပရဝ်]] (GoPro)
* [[ပရေင်တက်ရုပ် အကာသ]] (Aerial photography)

{{Navbox
| name = DJI Products
| title = ကမ္ပဏဳ ဒဳဂျေအိုင် ကေုာံ ဒရဝ် ဂမၠိုင် (DJI Company and Drones)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ဖန်တမ် (Phantom Series)
| list1 =
* [[ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၁]] (DJI Phantom 1)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၂]] (DJI Phantom 2)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၃]] (DJI Phantom 3)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒဳဂျေအိုင် ဖန်တမ် ၄]] (DJI Phantom 4)
| group2 = သၞောတ် တၞဟ် (Other Series)
| list2 =
* [[မာဗစ်]] (DJI Mavic)
* [[Wikipedia:Red_link|အေန်သပိုင်ရာ]] (DJI Inspire)
* [[Wikipedia:Red_link|ရဝ်နိန်]] (DJI Ronin)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဖရန့် ဝမ်]] (Frank Wang)
* [[ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ဂီုကၠီု]] (IMU)
* [[ဂျဳပဳအက်သ်]] (GPS)
}}

[[Category:ဒဳဂျေအိုင်]]
[[Category:က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]]
[[Category:၂၀၁၃ မပတိတ်လဝ် ကပေါတ်]]</text>
      <sha1>d5ik4o8s0u10f7ivec2uo1m0niiny4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Cite manual</title>
    <ns>10</ns>
    <id>11511</id>
    <revision>
      <id>55938</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Citation/CS1|citation|CitationClass=manual}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{Documentation}} [[Category:ထာမ်ပလိက် သက်သဳသာဓက]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>55938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="gka5ckjlflzaumcaaihavenlt3kg381" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Citation/CS1|citation|CitationClass=manual}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
[[Category:ထာမ်ပလိက် သက်သဳသာဓက]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gka5ckjlflzaumcaaihavenlt3kg381</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11512</id>
    <revision>
      <id>55939</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Flight controller'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် က္ၜင်အကာသ မ္ဂး၊ ဒှ် ညးမကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဌာန...&quot;</comment>
      <origin>55939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23701" sha1="do0eycwusdirqg2cxtslj7vumu8s4j4" xml:space="preserve">'''ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Flight controller'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် က္ၜင်အကာသ မ္ဂး၊ ဒှ် ညးမကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဌာန် ထိင်ဒဝ် မေတ်ယှေန် (Mission Control Center) သွက်ဂွံ မင်ရံင်၊ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကဵု အထံက်အပင် ကု [[က္ၜင် အကာသ]] (Spacecraft) ကေုာံ ကောန်အာကာသ တအ် အခိင် ဍေဟ်တအ် နွံ ဒၟံင် လတူ အကာသ ရ။ တာလျိုင် ညးတအ် ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ပဒတန် ပရေင်အံင်ဇၞး မေတ်ယှေန် ကေုာံ ဂီုကၠီု ကောန်အာကာသ တအ် ရ။ ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် တအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ဉာဏ်ပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ သၠုင်ပြဲ တုဲ ဒးမာန် သောင်ကလး ပြသၞာ ဗွဲမပြဟ် ပ္ဍဲ အခိင် မကတဵုဒှ် အကာဲအရာ ဟွံမံင်စိုပ် (Emergencies) တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kranz&quot;&gt;{{cite book |last=Kranz |first=G. |title=Failure Is Not an Option: Mission Control from Mercury to Apollo 13 and Beyond |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2000 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ၊ ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် တအ်ဝွံ ဒှ် &quot;က္ဍဟ်&quot; ကေုာံ &quot;မတ်&quot; သွက် မေတ်ယှေန် ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်စိုပ် ဂိတု [[အပိုလဝ် ၁၁]] (Apollo 11) ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ဌာန် အကာသ ဂၠးတိ (International Space Station) တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ၊ ဝင်၊ တာလျိုင် အဓိက၊ ကေုာံ အနာဂတ် ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် နကဵု လညာတ် အလုံစုံ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Apollo_11_Mission_Control_Center.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် တအ် ပ္ဍဲကဵု ဌာန် ထိင်ဒဝ် မေတ်ယှေန် ပ္ဍဲ အခိင် အပိုလဝ် ၁၁ (သၞာံ ၁၉၆၉)။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်&quot; (Flight controller) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ မကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဌာန် ထိင်ဒဝ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ လ္ၚတ်ရံင် တင်ဂၞင် တေလဳမေတြဳ (Telemetry data) မပလံင် စှ်ေ ကၠုင် နူကဵု က္ၜင် အကာသ ရ။

ညးတအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ဝွံ တာလျိုင် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် ပုဟ်။ ညးလ္ၚဵု တာလျိုင် ထိင်ဒဝ် စက် ပၟတ်၊ ညးလ္ၚဵု တာလျိုင် ထိင်ဒဝ် ဂၠံင်တရဴ (Trajectory)၊ တုဲ ညးလ္ၚဵု တာလျိုင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ထတ်ယုက် ကောန်အာကာသ ရ။ ညးတအ် သီုဖအိုတ် ဝွံ ဒးကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ဂကောံ (Teamwork) မွဲ ဓဝ် သၟဝ် ပရေင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ပဝ်တိတ် (Flight Director) ရ။ အခိုက်အလိုက် ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ သမာဓိ၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဒေတာ မဍာံပြ၊ ကေုာံ ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမပြဟ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် ဌာန် ထိင်ဒဝ် မေတ်ယှေန် ကေုာံ ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ လပါ်စ ခေတ် အကာသ (Space Age) ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် (United States) ကေုာံ [[ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ်]] (Soviet Union) ရ။

ပ္ဍဲကဵု [[နာသာ]] (NASA)၊ သၞောတ် ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် ဂှ် ခၞံဗဒှ် လဝ် နကဵု ခရစ် ကရတ် (Chris Kraft) ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်စမ်ၜတ် မာစျူရဳ (Project Mercury) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ တအ် လက္ကရဴ ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် မၞိဟ် တအ် ထေင် လဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်အာကာသ မွဲ တၠ ဓဝ် မာန် ထိင်ဒဝ် က္ၜင် အလုံအိုတ်သီု ရ။ ဆဂး ခရစ် ကရတ် ထ္ၜးလဝ် သက်သဳ ဒဒှ်ရ သွက်ဂွံ အံင်ဇၞး ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂှ် နွံပၟိက် ဒၟံင် ဂကောံ အေန်ဂျေန်နဳယာ မနွံ ပ္ဍဲ တိ သွက်ဂွံ မင်ရံင် တင်ဂၞင် အလုံအိုတ်သီု မကောန်အာကာသ တအ် ဟွံမာန် ညာတ် ကေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;kraft&quot;&gt;{{cite book |last=Kraft |first=C. |title=Flight: My Life in Mission Control |publisher=Plume |year=2002 |pages=112-115}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဌာန် ထိင်ဒဝ် မေတ်ယှေန် ကေုာံ ပွဳပွူ ကမၠောန် (Mission Control Center and Work Environment) ==
ဌာန် ထိင်ဒဝ် မေတ်ယှေန် (Mission Control Center - MCC) ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက မညးထိင်ဒဝ် တအ် ကၠောန် ကမၠောန် ရ။ ဒၞာဲ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဌာန် ထိင်ဒဝ် ခရစ်တဝ်ဖာ ကရတ် (Christopher C. Kraft Jr. Mission Control Center) ပ္ဍဲ ဍုင် ဟူသတန် (Houston)၊ တက္ကဆက် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဌာန် ဏအ်၊ ညးထိင်ဒဝ် တအ် ဂဇအ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကောန်သဝ် (Consoles) မနွံကဵု မျက်နှာပြင် မဂၠိုင်ကဵု မ မထ္ၜးကဵု တင်ဂၞင် ဒေတာ (Data screens) ကေုာံ စက် ဆက်စပ် ရမ္သာင် (Communication loops) ရ။ ပွဳပွူ ကမၠောန် ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံကဵု ပရေင်ဍဵုဍိုက် (High pressure) ဗွဲမလောန် တုဲ၊ ညးတအ် ဒးကလင် ဒၟံင် ရမ္သာင် နူကဵု ဂကောံ နာနာ ၃-၄ သၞောတ် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ ရ။ အခိင် လလအ် မေတ်ယှေန် မွဲမ္ဂး၊ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် နကဵု လၟေင် အခိင် (Shifts) ပွိုင် ၈ နာဍဳ စဵုကဵု ၉ နာဍဳ ရ။

== ၄။ တာလျိုင် အဓိက ကေုာံ ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Key Responsibilities and Flight Director) ==
ပ္ဍဲကဵု ဌာန် ထိင်ဒဝ်၊ ညးမကေတ် တာလျိုင် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် သွက် မေတ်ယှေန် မွဲ ဂှ် ဒှ် &quot;ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ပဝ်တိတ်&quot; (Flight Director) ဟွံသေင်မ္ဂး မကော်စ ယၟု ကုတ် &quot;FLIGHT&quot; ရ။

FLIGHT ဂှ် နွံကဵု အခေါင် အာဏာ လက္ကရဴအိုတ် လတူ သ္ဂုတ်သွာတ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် မေတ်ယှေန် ရ။ ယဝ်ရ ပြသၞာ ကတဵုဒှ် မ္ဂး၊ ညးထိင်ဒဝ် ကဏ္ဍ နာနာ တအ် ဒးပတိုန် ထ္ၜး လညာတ် ညးတအ် ကု FLIGHT တုဲ၊ FLIGHT ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံင်ဂွံ ကဵု ဖဵု ခိုဟ်အိုတ် သွက် ကောန်အာကာသ ရ။ တာလျိုင် ညးထိင်ဒဝ် တၞဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် ဒေတာ ဇကု ကေုာံ ဟီု သောင်ကလး အကာဲအရာ ပြသၞာ တအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;jones&quot;&gt;{{cite web |url=https://history.nasa.gov/afj/ |title=Apollo Flight Journal |publisher=NASA |date=2010 |access-date=2023-10-04}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ဂကောံ ညးထိင်ဒဝ် အကာသ နာသာ (NASA Flight Control Positions) ==
ပ္ဍဲ သၞောတ် နာသာ (NASA)၊ ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် တအ် နွံကဵု ယၟု ဌာန (Call signs) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ဒှ် [[သ္ၚိအင်]] မထ္ၜးကဵု ဌာန အဓိက ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ခေတ် အပိုလဝ် (Apollo) ကေုာံ သပေ့သျှပ်တဲ (Space Shuttle) -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး တာလျိုင် ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် ပ္ဍဲ နာသာ
|-
! ယၟု ကော် (Call Sign)
! ယၟု အလုံ (Full Name)
! တာလျိုင် အဓိက
|-
| '''FLIGHT'''
| Flight Director
| ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဌာန် ထိင်ဒဝ် အလုံအိုတ်သီု။ ညးမသ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက။
|-
| '''CAPCOM'''
| Capsule Communicator
| မၞိဟ် မွဲ တၠ ဓဝ် မနွံ အခေါင် ဆက်ဟီု အရေဝ် ကု ကောန်အာကာသ တိုက်ရိုက်။
|-
| '''EECOM'''
| Electrical, Environmental and Consumables Manager
| ထိင်ဒဝ် သၞောတ် ဓါတ်ပၟတ် (Electrical systems) ကေုာံ သၞောတ် မင်မဲ လမျီု (Oxygen, Water)။
|-
| '''FIDO'''
| Flight Dynamics Officer
| ထိင်ဒဝ် ဂၠံင်တရဴ (Trajectory) ကေုာံ ပရေင်ပန် ဓါတ်ပၟတ် ရဝ်ကေတ် လတူ အကာသ။
|-
| '''GUIDO'''
| Guidance Officer
| မင်ရံင် သၞောတ် နဗဳဂေးယှေန် (Navigation) ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ပ္ဍဲ က္ၜင်။
|-
| '''SURGEON'''
| Flight Surgeon
| အစာသဝ် မလ္ၚတ်ရံင် ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ကောန်အာကာသ တအ် (Heart rate, etc)။
|}

== ၆။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု ကောန်အာကာသ (Communication with Astronauts - CAPCOM) ==
ပ္ဍဲကဵု ဌာန် ထိင်ဒဝ်၊ မၞိဟ် မနွံ အခေါင် ဟီု အရေဝ် တိုက်ရိုက် ကု ကောန်အာကာသ (Astronauts) မနွံ လတူ အကာသ ဂှ် နွံ ဆ မွဲ တၠ ဓဝ် ရ၊ ညးဂှ် ကော်စ &quot;CAPCOM&quot; (Capsule Communicator) ရ。 

မုဟိုတ် နွံ ဆ မွဲ တၠ ဓဝ် ရော? ယဝ်ရ ညးထိင်ဒဝ် သီုဖအိုတ် ဟီု အရေဝ် မွဲစွံ မ္ဂး၊ ကောန်အာကာသ တအ် ထုဲထံင် အာ မာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ CAPCOM ဝွံ ကလင် ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု FLIGHT ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တၞဟ် တအ် တုဲ ပြံင်လှာဲ ကဵု အရေဝ် မဂၠေအ် တုဲ ကၠးကၠး သွက်ဂွံ ဟီု ကု ကောန်အာကာသ ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်၊ CAPCOM တအ်ဂှ် လေဝ် ဒှ် ကောန်အာကာသ မဟွံဂွံ တိတ် အာ လတူ အကာသ ဏီ တအ် ရ (ဟိုတ်နူ ညးတအ် ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ ကောန်အာကာသ ရေင်သကအ် ခိုဟ်အိုတ်) ရ။

== ၇။ ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် (Training and Simulations) ==
သွက်ဂွံ ဒှ် ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် မွဲ ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် (Training and Simulations) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ ညးတအ် ဒးကတ်လ္ၚတ် သၞောတ် က္ၜင် အကာသ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကဏ္ဍ စဵုကဵု တီ ချိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;liebergot&quot;&gt;{{cite book |last=Liebergot |first=S. |title=Apollo EECOM: Journey of a Lifetime |publisher=Apogee Books |year=2003 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ မေတ်ယှေန် ဇေတ်တ် ဟွံစတမ် ဏီ ဂှ်၊ ညးတအ် ဒးလုပ် ပေါဲစမ်ၜတ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ကောန်ပျူတာ မကော်စ &quot;Simulations&quot; ရ။ ပ္ဍဲ ပေါဲစမ်ၜတ် ဏအ်၊ ညးမအုပ်ဓုပ် စမ်ၜတ် (Simulation Supervisor - SimSup) ဝွံ တင်စုတ် လဝ် ပြသၞာ (Failures) နာနာ သာ် မပ္တံကဵု စက်လီု၊ ပၟတ်တူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အောက်ဆဳဂျေန် အိုတ် တအ် ရ။ ညးထိင်ဒဝ် တအ် ဒးဂၠာဲ နဲကဲ သောင်ကလး ပြသၞာ တအ် ဏအ် ဗွဲမပြဟ် ညံင်ဂွံ ကဵု လမျီု ကောန်အာကာသ တအ် ဂွံ ဂျိုင်သှ်ေ ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဗတောန် ကဵု ညးတအ် ညံင် ဟွံဂွံ ဖေက်လန် ကာလ ပြသၞာ ဇေတ်တ် ကတဵုဒှ် ရ။

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေင်သောင်ကလး ပြသၞာ (Challenges and Problem Solving) ==
အစောံသတ္တိ အဓိက ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်သောင်ကလး ပြသၞာ ပ္ဍဲ အခိင် တင်ဂၞင် ဟွံဍိုက်ပေင် ရ။ ဥပမာ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပ္ဍဲ မေတ်ယှေန် [[အပိုလဝ် ၁၃]] (Apollo 13) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၀ ရ။

ကာလ တိုင် အောက်ဆဳဂျေန် (Oxygen tank) ပ္ဍဲ က္ၜင် အပိုလဝ် ၁၃ ကတဵုဒှ် ခတိုဟ် ဂှ်၊ ညးထိင်ဒဝ် တအ် ဗွဲတၟေင် FLIGHT ဂျင်း ခရန့် (Gene Kranz) ကေုာံ EECOM တအ် ဒးဖန်ဇန် နဲကဲ တၟိ သီုဖအိုတ် အပ္ဍဲ အခိင် ဗွဲမဂၠေအ် သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် နင် ကောန်အာကာသ ၃ တၠ စိုပ် တိ ဗွဲမဂီုကၠီု ရ။ ညးတအ် ဒးတွက် ဂၞန် ဓါတ်ပၟတ် မသှ်ေ ဒၟံင်၊ ဍာ်၊ ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ တၟိ သီု ဟွံမဲ ကဵု သၞောတ် စက် ခိုဟ်ခိုဟ် ရ။ အလန် ဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ &quot;Failure is not an option&quot; (ပရေင်ကျအာ ဒှ် ဟွံမာန်) မဒှ် ဒဿန အဓိက ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် တအ် ရ။

== ၉။ ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ် (Flight Controllers in UAVs and Drones) ==
ၜိုန်ရ ဝေါဟာရ &quot;ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်&quot; ဝွံ စကာ သွက် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဌာန် အကာသ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ ဝေါဟာရ ဏအ် (Flight controller board) လေဝ် စကာ ပ္ဍဲကဵု က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ် (UAVs / Drones) နဒဒှ် ယန္တရား ကောန်ပျူတာ ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဒရုန်း (Drone) မ္ဂး၊ Flight controller ဂှ် ဒှ် ကောန်ပျူတာ ဍောတ်ဍောတ် (Microcontroller) မဒှ် က္ဍဟ် ဒရုန်း ဂှ် ရ။ ဍေဟ် ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု ဆေန်သာ (Sensors) မပ္တံကဵု လစွံ (Gyroscope) ကေုာံ ဒၞာဲ (GPS) တုဲ ဍေဟ် တွက်ဂၞန် ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဒရုန်း ဂှ် ညံင်ဂွံ ပဝ် တန်တန် လတူ ကျာ ရ။ ၜိုန်ရ လဒက်ပတန် ဟွံတုပ် ကီုလေဝ်၊ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ပရေင်ထိင်ဒဝ် သၞောတ် (Control theory) ဂှ် တုပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ညးထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ တၟိ (Future of Flight Controllers and New Technologies) ==
အနာဂတ် သွက် ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ် ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗွဲမဇၞော် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ တၟိ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Commercial Spaceflight) ရ。&lt;ref name=&quot;spacex&quot;&gt;{{cite news |last=Smith |first=M. |title=SpaceX Mission Control: The Next Generation |work=Spaceflight Now |date=2021-05-10}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု သပေ့အက် (SpaceX) ကေုာံ ဗလူး အဝ်ရဳဂျေန် (Blue Origin) တအ် စကာ ဒၟံင် သၞောတ် ဌာန် ထိင်ဒဝ် ခေတ်တၟိ မနွံကဵု ပရေင်ကၠောန် အလဵုအလဵု (Automation) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲ အနာဂတ်၊ လွပ် [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence) ဝွံ မာန် ရီုဗင် ညးထိင်ဒဝ် တအ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ ကေုာံ ဟီု ကြိုတင် အကာဲအရာ မမာန် ကတဵုဒှ် ပြသၞာ ရ။ 

ဆဂး ၜိုန်ရ ကောန်ပျူတာ တအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဉာဏ် မၞိဟ် (Human judgment)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် တန်ကြန် (Emotional stability)၊ ကေုာံ အစောံသတ္တိ သောင်ကလး ပြသၞာ ဟွံမံင်စိုပ် တအ်ဂှ် ဟွံမာန် ပတုပ် အစားထိုး နကဵု စက် ဏီ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်&quot; ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ ကောန်မၞိဟ် လၟိုန် အာ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[က္ၜင် အကာသ]] (Spacecraft)
* [[နာသာ]] (NASA)
* [[အပိုလဝ် ၁၁]] (Apollo 11)
* [[ဂြိုဟ်တုဲ]] (Artificial satellite)

{{Navbox
| name = Spacecraft Operations
| title = ပရေင်အုပ်ဓုပ် က္ၜင် အကာသ ကေုာံ ဌာန် ထိင်ဒဝ် (Spacecraft Operations and Mission Control)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = တာလျိုင် ဌာန် ထိင်ဒဝ်
| list1 =
* [[ညးထိင်ဒဝ် ပရေင်ပဝ်တိတ်]] (Flight controller)
* [[ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ပဝ်တိတ်]] (Flight Director)
* [[CAPCOM]] (Capsule Communicator)
* [[EECOM]] (Electrical and Environmental)
| group2 = ဌာန် ဒၞာဲ ကေုာံ လဒက်ပတန်
| list2 =
* [[ဌာန် ထိင်ဒဝ် မေတ်ယှေန်]] (Mission Control Center)
* [[တေလဳမေတြဳ]] (Telemetry)
* [[သၞောတ် ထိင်ဒဝ်]] (Control system)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[နာသာ]] (NASA)
* [[အပိုလဝ် ၁၃]] (Apollo 13)
* [[ကောန်အာကာသ]] (Astronaut)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
}}

[[Category:ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ]]
[[Category:က္ၜင် အကာသ]]
[[Category:နာသာ]]</text>
      <sha1>do0eycwusdirqg2cxtslj7vumu8s4j4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11513</id>
    <revision>
      <id>55940</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Propulsion system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် စက်ယန္တရား ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် မဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust) သွက်ဂွံ ပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထု မွဲမွဲ ဂွံ ချ...&quot;</comment>
      <origin>55940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20878" sha1="rkv1ioi6qrts0hrfqkqo77ndesm7rbt" xml:space="preserve">'''သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Propulsion system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် စက်ယန္တရား ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် မဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust) သွက်ဂွံ ပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထု မွဲမွဲ ဂွံ ချဳဓရာင် အာ ဂတ (Move forward) ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation) မပ္တံကဵု ကွဳစက်၊ က္ၜင်ဍာ်၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကေုာံ က္ၜင်အကာသ တအ် ရ။ လဒက်ပတန် သဇိုင် သွက် သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws of motion) ဗွဲတၟေင် သၞောဝ် မရနုက်ကဵု ပိ မဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒြဟတ် မကၠောန်ပ (Action) ဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် မကလေင် ကၠောန်ပ (Reaction) မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဒစးဒုင် လၟိုန်&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;hill&quot;&gt;{{cite book |last=Hill |first=P. |author2=Peterson, C. |title=Mechanics and Thermodynamics of Propulsion |edition=2nd |publisher=Addison-Wesley |year=1992 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒြဟတ် (Energy) နူကဵု ကပေါတ် စောဲ (Fuel) ဟွံသေင်မ္ဂး ဘက်ထရဳ (Battery) ညံင်ဂွံ ဒှ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် (Kinetic energy) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဂကူ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် နာနာ၊ ဝင်၊ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ရူပဗေဒ၊ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Space_Shuttle_Atlantis_launches_from_KSC_on_STS-132.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်အကာသ အတ္တလာန်တိတ် (Space Shuttle Atlantis) မစကာ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ရဝ်ကေတ် သွက်ဂွံ တိတ် အာ နူ လေယျာ ကျာ တိ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;Propulsion&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် လေတ္တေန် (Latin) မစပ်ကဵု ''pro'' (ဂတ) ကေုာံ ''pellere'' (ဓရိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ်) ရ။ နကဵု လညာတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လဟိုင် (Velocity) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲ (Position) ရုပ်ဝတ္ထု မွဲ ရ။

အရာ အဓိက သွက် သၞောတ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် -
# '''အင်ဂျေန် (Engine / Motor):''' စက် မဖန်ဗဒှ် ဒြဟတ်။
# '''ကပေါတ် ဓရိုဟ် (Propellant / Working fluid):''' ဒြပ်ဝတ္ထု မဒးဒုင် ဓရိုဟ် ပတိတ် လပါ် လက္ကရဴ ညံင် အရာဝတ္ထု ဂွံ အာ ဂတ။ (ဥပမာ - ကျာ၊ ဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ် ဂျာတ်)။
# '''စွမ်းအင် (Energy source):''' ဒြဟတ် သဇိုင် (ဥပမာ - ကၠေင်၊ လလဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ် နယူကလဳယျာ)။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ပထမအိုတ် ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံ ဓရိုဟ် ကွဳ ရ။ ပ္ဍဲ လပါ် ဍာ် မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ ဒြဟတ် ကျာ နကဵု [[ယာတိုင်]] (Sail) သွက် က္ၜင် ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုင် အဳဂျေပ် တမၠာ (Ancient Egypt) ရ။

ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ တေအ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် [[စက် ဍာ်ဂမ္တဴ]] (Steam engine) နကဵု ဂျိမ်းစ် ဝတ် (James Watt) ဂှ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင်ဍာ် ရ။ လက္ကရဴ ဏအ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ လအိတ် ဂှ် [[စက် သီစုတ် အပ္ဍဲ]] (Internal combustion engine) ကတဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင်ကျာ ပထမ (Wright brothers) တအ် စကာ လဝ် ဍေဟ် ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၉၃၀ တအ်၊ [[စက် ဂျေတ်]] (Jet engine) ကေုာံ ရဝ်ကေတ် တအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် တုဲ ကောန်မၞိဟ် တအ် မာန် တွာ် တရဴ စိုပ် အကာသ ရ။

== ၃။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ ရူပဗေဒ (Fundamental Theory and Physics) ==
သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် သီုဖအိုတ် ဒုင်သဇိုင် လတူ သၞောဝ် ရူပဗေဒ ညး [[အာက်ဆက် နယူတန်]] (Isaac Newton) ရ။ 
* '''သၞောဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second Law):''' $F = \frac{dp}{dt} = m \cdot a$။ ဒြဟတ် (Force) ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ လဟိုင် (Momentum change) ရ။
* '''သၞောဝ် မရနုက်ကဵု ပိ (Third Law):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဓရိုဟ် ပတိတ် ကပေါတ် ဓရိုဟ် (Propellant mass) လပါ် လက္ကရဴ နကဵု လဟိုင် မပြဟ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust) မတုပ်သၟဟ် မပကဵု ညံင် စက် ဂွံ အာ လပါ် ဂတ ရ။&lt;ref name=&quot;sutton&quot;&gt;{{cite book |last=Sutton |first=G. P. |author2=Biblarz, O. |title=Rocket Propulsion Elements |edition=8th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2010 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

ဖော်မျူလာ သွက် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust equation) ဂှ် ဒှ်: 
$$T = \dot{m} v_e + (p_e - p_a) A_e$$
ဒၞာဲဏအ် $T$ ဒှ် Thrust, $\dot{m}$ ဒှ် လၟိဟ် ကပေါတ် မတိတ် (Mass flow rate), $v_e$ ဒှ် လဟိုင် တိတ် (Exhaust velocity), ကေုာံ $p$ ဒှ် ဒြဟတ် ဍဵု (Pressure) ရ။

== ၄။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ ကျာ (Air-breathing / Aircraft Propulsion) ==
ပ္ဍဲကဵု က္ၜင်ကျာ တအ်ဂှ် စကာ ကျာ နူကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ နဒဒှ် ကပေါတ် ဓရိုဟ် (Working fluid) ရ။
* '''ပရဝ်ပဲလာ (Propeller):''' ဓလိုင် (Blades) မဂေတ် ပြဟ်ပြဟ် တုဲ ဓရိုဟ် ပတိတ် ကျာ လပါ် လက္ကရဴ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ခိုဟ် သွက် လဟိုင် မသဝ် ရ။
* '''စက် ဂျေတ် (Jet engine):''' ဍေဟ် အံက် ကေတ် ကျာ၊ ဍဵု ပသဝ် (Compress)၊ စုတ် ကၠေင် တုဲ စံင် ပ္ဍဲ ခဒမ် စံင် (Combustion chamber) ရ။ ကျာ ကတဴ မတိတ် ကၠုင် နူကဵု ပလိုဟ် (Nozzle) ဂှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် ရ။ 
* '''တာဗဝ်ဖေန် (Turbofan):''' ဒှ် ဂကူ စက် ဂျေတ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ညးဍုင်ကွာန် (Commercial airliners)။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ကျာ ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံ တတ် အာ လပါ် မ္ၚး စက် (Bypass) တုဲ ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် မနွံကဵု ရမ္သာင် လ္ၚု ကေုာံ စိစောန် (Efficient) ရ။

== ၅။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ရဝ်ကေတ် (Rocket Propulsion) ==
တၞဟ်ခြာ နူကဵု စက် ဂျေတ်၊ [[ရဝ်ကေတ်]] (Rocket) ဝွံ ဟွံနွံပၟိက် ကျာ အံက်သဳဂျေန် နူ မ္ၚး ရ။ ဍေဟ် ယာ ကေတ် ဓါတ် အံက်သဳဒိုက်ဇာ (Oxidizer) ကေုာံ ကၠေင် ဍေဟ် မွဲစွံ အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရဝ်ကေတ် တအ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ လဟာင် အကာသ (Space vacuum) မာန် ရ။

ရဝ်ကေတ် နွံ အဓိက ၜါ ဂကူ -
# '''ရဝ်ကေတ် ကၠေင် တေတ် (Solid-propellant):''' ဓါတ် စံင် ကေုာံ ဓါတ် အံက်သဳဂျေန် တအ် ပြံက်နှဴ လဝ် နဒဒှ် ကလောအ် တေတ်တေတ် ရ။ ပံက် ပၟတ် တုဲမ္ဂး ဒေါအ် ဟွံမာန် ရ။
# '''ရဝ်ကေတ် ကၠေင် ဍာ် (Liquid-propellant):''' စကာ ကၠေင် ဍာ် (ဥပမာ - ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် ဍာ်) ကေုာံ အံက်သဳဂျေန် ဍာ် ရ။ မာန် ထိင် ဒြဟတ် တုဲ ကလေင် ပိတ် ပံက် မာန် ရ။

== ၆။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ ဍာ် (Marine Propulsion) ==
ပ္ဍဲကဵု က္ၜင်ဍာ် တအ်ဂှ် စကာ ဍာ် နဒဒှ် ကပေါတ် ဓရိုဟ် ရ။
* '''ပရဝ်ပဲလာ ဍာ် (Marine Propeller):''' မာန် ကော်စ &quot;ဒင် (Screw)&quot; တုဲ ဂေတ် ပ္ဍဲ ဍာ် သွက်ဂွံ ဓရိုဟ် က္ၜင် အာ ဂတ။
* '''ဍာ် ဂျေတ် (Waterjet):''' အံက် ကေတ် ဍာ် နူ သၟဝ် က္ၜင် တုဲ ပန် ပတိတ် နကဵု အသိင် သၠုင် လပါ် လက္ကရဴ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ က္ၜင် ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင် ပြဟ် (Speedboats) တအ် သွက်ဂွံ ဝေင်ပဲါ အန္တရာယ် ပရဝ်ပဲလာ မဒး တိ ရ။
* '''စက် နယူကလဳယျာ (Nuclear marine propulsion):''' က္ၜင် ဗၠိုက်ဍာ် (Submarines) ကေုာံ က္ၜင် ဇၞော်ဇၞော် တအ် စကာ ဓါတ် နယူကလဳယျာ သွက်ဂွံ ပကတဴ ဍာ် တုဲ ဂေတ် တာဗိုင် (Turbine) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ဒြဟတ် စက် ရ။

== ၇။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် အကာသ ကေုာံ တၟိ (Advanced Space Propulsion) ==
သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ အာ ဇမ္ၚောဲ လတူ အကာသ (Deep space exploration) ဂှ်၊ ရဝ်ကေတ် ဓမ္မတာ တအ် ဟွံစိစောန် (Not efficient) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နဲကဲ တၟိ -&lt;ref name=&quot;jahn&quot;&gt;{{cite book |last=Jahn |first=R. G. |title=Physics of Electric Propulsion |publisher=Dover Publications |year=2006 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ အကာသ ကဆံင်သၠုင်
|-
! ဂကူ သၞောတ်
! ဗီုလဵု ဍေဟ် ကၠောန် (Mechanism)
! လွပ် အဓိက (Usage)
|-
| '''သၞောတ် အာယောန် (Ion Thruster)'''
| စကာ လလဳ သွက်ဂွံ ပန် ပတိတ် ဓါတ် အာယောန် (Ions) မပ္တံကဵု ဇြဳနောန် (Xenon) နကဵု လဟိုင် မပြဟ် ဗွဲမလောန်။ ဒြဟတ် ဓရိုဟ် ဍောတ် ဆဂး ဆက် ကၠောန် လအ် မာန်။
| ဂြိုဟ်တုဲ ကေုာံ က္ၜင် စမ်ၜတ် လတူ အကာသ (Deep Space 1)။
|-
| '''ယာတိုင် တ္ၚဲ (Solar Sail)'''
| စကာ ဒြဟတ် ဍဵု နူကဵု လျး တ္ၚဲ (Radiation pressure) မဒး လတူ မှန် ယာတိုင် ဇၞော်ဇၞော်။
| တရဴ အကာသ ဇမ္ၚောဲ မဟွံဒး စကာ ကၠေင်။
|-
| '''ပလာစမာ ဂျေတ် (Plasma Propulsion)'''
| စကာ သံလိုက် လလဳ (Electromagnetism) သွက်ဂွံ လဟိုင် ပတိတ် ဓါတ် ပလာစမာ။
| သွက် တရဴ အာ ဂြိုဟ် အင်္သာ (Mars mission) ပ္ဍဲ အနာဂတ်။
|}

== ၈။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ တိ (Ground Vehicle Propulsion) ==
ပ္ဍဲ လတူ တိ၊ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဂှ် စကာ ဓရိုဟ် အကြာ ကွဳ (Wheels/Tracks) ကေုာံ မျက်နှာပြင် တိ ရ။
* '''စက် စံင် အပ္ဍဲ (ICE):''' ကွဳစက် ဓမ္မတာ မစကာ ကၠေင် ဓါတ် (Petrol/Diesel) သွက်ဂွံ ဓရိုဟ် ပေတ်သတောန် (Pistons) ရ။
* '''စက် လလဳ (Electric motor):''' ကွဳစက် လလဳ (EVs) မစကာ ဘက်ထရဳ သွက်ဂွံ ကဵု လလဳ ကု စက် လလဳ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ မာန် တွက်ဂွံ ဒြဟတ် ပြဟ် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု ယက် ရ။
* '''မက်လေတ် (Maglev):''' သၞောတ် ကွဳပၟတ် ကဆံင်သၠုင် မစကာ သံလိုက် (Magnets) သွက်ဂွံ ယိုက် ပတိုန် လတူ ဂၠံင် တုဲ ဓရိုဟ် ကဵု အာ ဂတ ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဇီုကပိုက် (Friction) ရ။

== ၉။ ပြသၞာ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်စွမ်းအင် (Environmental Issues and Energy) ==
သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် မစကာ ကၠေင် ဓါတ် တအ်ဝွံ ပတိတ် ကဵု ဓါတ် ဂျာတ် ကာဗွန်ဒိုင်အံက်ဆိုဒ် ($CO_2$) ကေုာံ ယက် ပရေအ် ဂမၠိုင် မပကဵု ညံင် [[ဂၠးတိ ကတဴ]] (Global warming) တုဲ ပလီု ပလာ် သဘာဝ ရ。&lt;ref name=&quot;maclay&quot;&gt;{{cite book |last=Maclay |first=C. |title=Sustainable Transportation Systems Engineering |publisher=McGraw-Hill |year=2014 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟုဟ် တၠပညာ တအ် ဂစာန် ပြံင်လှာဲ စကာ ဒြဟတ် မသ္အးဇ္ၚး (Clean energy) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုပ် ကွဳစက် လလဳ (EV transition) ကေုာံ က္ၜင်ကျာ ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen fuel cells) တအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဂစာန် အဓိက သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဓါတ် ဂျာတ် မပလီု ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နည်းပညာ တၟိ (Future and Emerging Technologies) ==
အနာဂတ် သွက် သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ အစောံသတ္တိ မသၠုင်အိုတ် ကေုာံ သဘာဝ ဂၠးတိ ရ။ 
ပ္ဍဲ ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ (Space exploration) မ္ဂး တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒၟံင် ပရူ -
* '''နယူကလဳယျာ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Nuclear Thermal Propulsion):''' စကာ ဓါတ် နယူကလဳယျာ သွက်ဂွံ ပကတဴ ဓါတ် ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် ရ။ မာန် ပကဵု ညံင် တရဴ အာ ဂြိုဟ် အင်္သာ ဂွံ ဂၠေအ် စှ်ေ အာ လပါ် ကဝက် မာန် ရ။
* '''အန်တဳမတ္တာ (Antimatter Propulsion):''' စကာ ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ ရုပ်ဝတ္ထု (Matter) ကဵု အန်တဳမတ္တာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် အလုံအိုတ်သီု $E=mc^2$ ရ။ (လၟုဟ် ဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ လညာတ် သဳအိုရဳ သၟး ဏီ)။
* '''ဝါပ် ဒရိုက် (Warp Drive):''' လညာတ် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် သပ္ပံ မမာန် ပကွိုင် (Bend) လဟာင် အကာသ သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ ပြဟ် နူ လျး ရ။ ၜိုန်ရ သဳအိုရဳ လညာတ် အာင်သတာင် ကဵု အခေါင် ကီုလေဝ်၊ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပ္ဍဲ တိ ဇေတ်တ် ဂှ် ဒးကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ ဏီ ရောင်။&lt;ref name=&quot;alcubierre&quot;&gt;{{cite journal |last=Alcubierre |first=M. |title=The warp drive: hyper-fast travel within general relativity |journal=Classical and Quantum Gravity |volume=11 |issue=5 |pages=L73-L77 |year=1994}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws of motion)
* [[စက် ဂျေတ်]] (Jet engine)
* [[ရဝ်ကေတ်]] (Rocket)

{{Navbox
| name = Engineering and Technology
| title = အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ စက်ယန္တရား (Engineering and Machinery)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ဒြဟတ်
| list1 =
* [[သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ်]] (Propulsion system)
* [[စက် ဂျေတ်]] (Jet engine)
* [[ရဝ်ကေတ်]] (Rocket)
* [[စက် လလဳ]] (Electric motor)
| group2 = သဇိုင် သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws)
* [[ဒြဟတ် ဓရိုဟ်]] (Thrust)
* [[ဒြဟတ် ချဳဓရာင်]] (Kinetic energy)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[ကွဳစက် လလဳ]] (Electric vehicle)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ]] (Space exploration)
}}

[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:နည်းပညာ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>rkv1ioi6qrts0hrfqkqo77ndesm7rbt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55941</id>
      <parentid>55940</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20866" sha1="f9oglb18knqud3tj1he3q31xkz6fwju" xml:space="preserve">'''သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Propulsion system'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် စက်ယန္တရား ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် မဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust) သွက်ဂွံ ပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထု မွဲမွဲ ဂွံ ချဳဓရာင် အာ ဂတ (Move forward) ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation) မပ္တံကဵု ကွဳစက်၊ က္ၜင်ဍာ်၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကေုာံ က္ၜင်အကာသ တအ် ရ။ လဒက်ပတန် သဇိုင် သွက် သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws of motion) ဗွဲတၟေင် သၞောဝ် မရနုက်ကဵု ပိ မဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒြဟတ် မကၠောန်ပ (Action) ဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် မကလေင် ကၠောန်ပ (Reaction) မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဒစးဒုင် လၟိုန်&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;hill&quot;&gt;{{cite book |last=Hill |first=P. |author2=Peterson, C. |title=Mechanics and Thermodynamics of Propulsion |edition=2nd |publisher=Addison-Wesley |year=1992 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒြဟတ် (Energy) နူကဵု ကပေါတ် စောဲ (Fuel) ဟွံသေင်မ္ဂး ဘက်ထရဳ (Battery) ညံင်ဂွံ ဒှ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် (Kinetic energy) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဂကူ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် နာနာ၊ ဝင်၊ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ရူပဗေဒ၊ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Space_Shuttle_Atlantis_launches_from_KSC_on_STS-132.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး က္ၜင်အကာသ အတ္တလာန်တိတ် (Space Shuttle Atlantis) မစကာ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ရဝ်ကေတ် သွက်ဂွံ တိတ် အာ နူ လေယျာ ကျာ တိ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;Propulsion&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် လေတ္တေန် (Latin) မစပ်ကဵု ''pro'' (ဂတ) ကေုာံ ''pellere'' (ဓရိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ်) ရ။ နကဵု လညာတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လဟိုင် (Velocity) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲ (Position) ရုပ်ဝတ္ထု မွဲ ရ။

အရာ အဓိက သွက် သၞောတ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် -
# '''အင်ဂျေန် (Engine / Motor):''' စက် မဖန်ဗဒှ် ဒြဟတ်။
# '''ကပေါတ် ဓရိုဟ် (Propellant / Working fluid):''' ဒြပ်ဝတ္ထု မဒးဒုင် ဓရိုဟ် ပတိတ် လပါ် လက္ကရဴ ညံင် အရာဝတ္ထု ဂွံ အာ ဂတ။ (ဥပမာ - ကျာ၊ ဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ် ဂျာတ်)။
# '''စွမ်းအင် (Energy source):''' ဒြဟတ် သဇိုင် (ဥပမာ - ကၠေင်၊ လလဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ် နယူကလဳယျာ)။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ပထမအိုတ် ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံ ဓရိုဟ် ကွဳ ရ။ ပ္ဍဲ လပါ် ဍာ် မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ ဒြဟတ် ကျာ နကဵု [[ယာတိုင်]] (Sail) သွက် က္ၜင် ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုင် အဳဂျေပ် တမၠာ (Ancient Egypt) ရ။

ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ တေအ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် [[စက် ဍာ်ဂမ္တဴ]] (Steam engine) နကဵု ဂျိမ်းစ် ဝတ် (James Watt) ဂှ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ဝင် ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင်ဍာ် ရ။ လက္ကရဴ ဏအ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ လအိတ် ဂှ် [[စက် သီစုတ် အပ္ဍဲ]] (Internal combustion engine) ကတဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင်ကျာ ပထမ (Wright brothers) တအ် စကာ လဝ် ဍေဟ် ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၉၃၀ တအ်၊ [[စက် ဂျေတ်]] (Jet engine) ကေုာံ ရဝ်ကေတ် တအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် တုဲ ကောန်မၞိဟ် တအ် မာန် တွာ် တရဴ စိုပ် အကာသ ရ။

== ၃။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ ရူပဗေဒ (Fundamental Theory and Physics) ==
သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် သီုဖအိုတ် ဒုင်သဇိုင် လတူ သၞောဝ် ရူပဗေဒ ညး [[အာက်ဆက် နယူတန်]] (Isaac Newton) ရ။ 
* '''သၞောဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ (Second Law):''' $F = \frac{dp}{dt} = m \cdot a$။ ဒြဟတ် (Force) ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ လဟိုင် (Momentum change) ရ။
* '''သၞောဝ် မရနုက်ကဵု ပိ (Third Law):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဓရိုဟ် ပတိတ် ကပေါတ် ဓရိုဟ် (Propellant mass) လပါ် လက္ကရဴ နကဵု လဟိုင် မပြဟ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust) မတုပ်သၟဟ် မပကဵု ညံင် စက် ဂွံ အာ လပါ် ဂတ ရ။&lt;ref name=&quot;sutton&quot;&gt;{{cite book |last=Sutton |first=G. P. |author2=Biblarz, O. |title=Rocket Propulsion Elements |edition=8th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2010 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

ဖော်မျူလာ သွက် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust equation) ဂှ် ဒှ်: 
$$T = \dot{m} v_e + (p_e - p_a) A_e$$
ဒၞာဲဏအ် $T$ ဒှ် Thrust, $\dot{m}$ ဒှ် လၟိဟ် ကပေါတ် မတိတ် (Mass flow rate), $v_e$ ဒှ် လဟိုင် တိတ် (Exhaust velocity), ကေုာံ $p$ ဒှ် ဒြဟတ် ဍဵု (Pressure) ရ။

== ၄။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ ကျာ (Air-breathing / Aircraft Propulsion) ==
ပ္ဍဲကဵု က္ၜင်ကျာ တအ်ဂှ် စကာ ကျာ နူကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ နဒဒှ် ကပေါတ် ဓရိုဟ် (Working fluid) ရ။
* '''ပရဝ်ပဲလာ (Propeller):''' ဓလိုင် (Blades) မဂေတ် ပြဟ်ပြဟ် တုဲ ဓရိုဟ် ပတိတ် ကျာ လပါ် လက္ကရဴ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ခိုဟ် သွက် လဟိုင် မသဝ် ရ။
* '''စက် ဂျေတ် (Jet engine):''' ဍေဟ် အံက် ကေတ် ကျာ၊ ဍဵု ပသဝ် (Compress)၊ စုတ် ကၠေင် တုဲ စံင် ပ္ဍဲ ခဒမ် စံင် (Combustion chamber) ရ။ ကျာ ကတဴ မတိတ် ကၠုင် နူကဵု ပလိုဟ် (Nozzle) ဂှ် ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် ရ။ 
* '''တာဗဝ်ဖေန် (Turbofan):''' ဒှ် ဂကူ စက် ဂျေတ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ညးဍုင်ကွာန် (Commercial airliners)။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ကျာ ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံ တတ် အာ လပါ် မ္ၚး စက် (Bypass) တုဲ ကဵု ဒြဟတ် ဓရိုဟ် မနွံကဵု ရမ္သာင် လ္ၚု ကေုာံ စိစောန် (Efficient) ရ။

== ၅။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ရဝ်ကေတ် (Rocket Propulsion) ==
တၞဟ်ခြာ နူကဵု စက် ဂျေတ်၊ [[ရဝ်ကေတ်]] (Rocket) ဝွံ ဟွံနွံပၟိက် ကျာ အံက်သဳဂျေန် နူ မ္ၚး ရ။ ဍေဟ် ယာ ကေတ် ဓါတ် အံက်သဳဒိုက်ဇာ (Oxidizer) ကေုာံ ကၠေင် ဍေဟ် မွဲစွံ အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် ဍေဟ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရဝ်ကေတ် တအ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ လဟာင် အကာသ (Space vacuum) မာန် ရ။

ရဝ်ကေတ် နွံ အဓိက ၜါ ဂကူ -
# '''ရဝ်ကေတ် ကၠေင် တေတ် (Solid-propellant):''' ဓါတ် စံင် ကေုာံ ဓါတ် အံက်သဳဂျေန် တအ် ပြံက်နှဴ လဝ် နဒဒှ် ကလောအ် တေတ်တေတ် ရ။ ပံက် ပၟတ် တုဲမ္ဂး ဒေါအ် ဟွံမာန် ရ။
# '''ရဝ်ကေတ် ကၠေင် ဍာ် (Liquid-propellant):''' စကာ ကၠေင် ဍာ် (ဥပမာ - ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် ဍာ်) ကေုာံ အံက်သဳဂျေန် ဍာ် ရ။ မာန် ထိင် ဒြဟတ် တုဲ ကလေင် ပိတ် ပံက် မာန် ရ။

== ၆။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ ဍာ် (Marine Propulsion) ==
ပ္ဍဲကဵု က္ၜင်ဍာ် တအ်ဂှ် စကာ ဍာ် နဒဒှ် ကပေါတ် ဓရိုဟ် ရ။
* '''ပရဝ်ပဲလာ ဍာ် (Marine Propeller):''' မာန် ကော်စ &quot;ဒင် (Screw)&quot; တုဲ ဂေတ် ပ္ဍဲ ဍာ် သွက်ဂွံ ဓရိုဟ် က္ၜင် အာ ဂတ။
* '''ဍာ် ဂျေတ် (Waterjet):''' အံက် ကေတ် ဍာ် နူ သၟဝ် က္ၜင် တုဲ ပန် ပတိတ် နကဵု အသိင် သၠုင် လပါ် လက္ကရဴ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ က္ၜင် ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင် ပြဟ် (Speedboats) တအ် သွက်ဂွံ ဝေင်ပဲါ အန္တရာယ် ပရဝ်ပဲလာ မဒး တိ ရ။
* '''စက် နယူကလဳယျာ (Nuclear marine propulsion):''' က္ၜင် ဗၠိုက်ဍာ် (Submarines) ကေုာံ က္ၜင် ဇၞော်ဇၞော် တအ် စကာ ဓါတ် နယူကလဳယျာ သွက်ဂွံ ပကတဴ ဍာ် တုဲ ဂေတ် တာဗိုင် (Turbine) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ဒြဟတ် စက် ရ။

== ၇။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် အကာသ ကေုာံ တၟိ (Advanced Space Propulsion) ==
သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ အာ ဇမ္ၚောဲ လတူ အကာသ (Deep space exploration) ဂှ်၊ ရဝ်ကေတ် ဓမ္မတာ တအ် ဟွံစိစောန် (Not efficient) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နဲကဲ တၟိ -&lt;ref name=&quot;jahn&quot;&gt;{{cite book |last=Jahn |first=R. G. |title=Physics of Electric Propulsion |publisher=Dover Publications |year=2006 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ အကာသ ကဆံင်သၠုင်
|-
! ဂကူ သၞောတ်
! ဗီုလဵု ဍေဟ် ကၠောန် (Mechanism)
! လွပ် အဓိက (Usage)
|-
| '''သၞောတ် အာယောန် (Ion Thruster)'''
| စကာ လလဳ သွက်ဂွံ ပန် ပတိတ် ဓါတ် အာယောန် (Ions) မပ္တံကဵု ဇြဳနောန် (Xenon) နကဵု လဟိုင် မပြဟ် ဗွဲမလောန်။ ဒြဟတ် ဓရိုဟ် ဍောတ် ဆဂး ဆက် ကၠောန် လအ် မာန်။
| ဂြိုဟ်တုဲ ကေုာံ က္ၜင် စမ်ၜတ် လတူ အကာသ (Deep Space 1)။
|-
| '''ယာတိုင် တ္ၚဲ (Solar Sail)'''
| စကာ ဒြဟတ် ဍဵု နူကဵု လျး တ္ၚဲ (Radiation pressure) မဒး လတူ မှန် ယာတိုင် ဇၞော်ဇၞော်။
| တရဴ အကာသ ဇမ္ၚောဲ မဟွံဒး စကာ ကၠေင်။
|-
| '''ပလာစမာ ဂျေတ် (Plasma Propulsion)'''
| စကာ သံလိုက် လလဳ (Electromagnetism) သွက်ဂွံ လဟိုင် ပတိတ် ဓါတ် ပလာစမာ။
| သွက် တရဴ အာ ဂြိုဟ် အင်္သာ (Mars mission) ပ္ဍဲ အနာဂတ်။
|}

== ၈။ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် လတူ တိ (Ground Vehicle Propulsion) ==
ပ္ဍဲ လတူ တိ၊ သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဂှ် စကာ ဓရိုဟ် အကြာ ကွဳ (Wheels/Tracks) ကေုာံ မျက်နှာပြင် တိ ရ။
* '''စက် စံင် အပ္ဍဲ (ICE):''' ကွဳစက် ဓမ္မတာ မစကာ ကၠေင် ဓါတ် (Petrol/Diesel) သွက်ဂွံ ဓရိုဟ် ပေတ်သတောန် (Pistons) ရ။
* '''စက် လလဳ (Electric motor):''' ကွဳစက် လလဳ (EVs) မစကာ ဘက်ထရဳ သွက်ဂွံ ကဵု လလဳ ကု စက် လလဳ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ မာန် တွက်ဂွံ ဒြဟတ် ပြဟ် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု ယက် ရ။
* '''မက်လေတ် (Maglev):''' သၞောတ် ကွဳပၟတ် ကဆံင်သၠုင် မစကာ သံလိုက် (Magnets) သွက်ဂွံ ယိုက် ပတိုန် လတူ ဂၠံင် တုဲ ဓရိုဟ် ကဵု အာ ဂတ ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဇီုကပိုက် (Friction) ရ။

== ၉။ ပြသၞာ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်စွမ်းအင် (Environmental Issues and Energy) ==
သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် မစကာ ကၠေင် ဓါတ် တအ်ဝွံ ပတိတ် ကဵု ဓါတ် ဂျာတ် ကာဗွန်ဒိုင်အံက်ဆိုဒ် ($CO_2$) ကေုာံ ယက် ပရေအ် ဂမၠိုင် မပကဵု ညံင် [[ဂၠးတိ ကတဴ]] (Global warming) တုဲ ပလီု ပလာ် သဘာဝ ရ。&lt;ref name=&quot;maclay&quot;&gt;{{cite book |last=Maclay |first=C. |title=Sustainable Transportation Systems Engineering |publisher=McGraw-Hill |year=2014 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟုဟ် တၠပညာ တအ် ဂစာန် ပြံင်လှာဲ စကာ ဒြဟတ် မသ္အးဇ္ၚး (Clean energy) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုပ် ကွဳစက် လလဳ (EV transition) ကေုာံ က္ၜင်ကျာ ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen fuel cells) တအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဂစာန် အဓိက သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဓါတ် ဂျာတ် မပလီု ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ (Future and Emerging Technologies) ==
အနာဂတ် သွက် သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ အစောံသတ္တိ မသၠုင်အိုတ် ကေုာံ သဘာဝ ဂၠးတိ ရ။ 
ပ္ဍဲ ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ (Space exploration) မ္ဂး တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒၟံင် ပရူ -
* '''နယူကလဳယျာ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Nuclear Thermal Propulsion):''' စကာ ဓါတ် နယူကလဳယျာ သွက်ဂွံ ပကတဴ ဓါတ် ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် ရ။ မာန် ပကဵု ညံင် တရဴ အာ ဂြိုဟ် အင်္သာ ဂွံ ဂၠေအ် စှ်ေ အာ လပါ် ကဝက် မာန် ရ။
* '''အန်တဳမတ္တာ (Antimatter Propulsion):''' စကာ ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ ရုပ်ဝတ္ထု (Matter) ကဵု အန်တဳမတ္တာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် အလုံအိုတ်သီု $E=mc^2$ ရ။ (လၟုဟ် ဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ လညာတ် သဳအိုရဳ သၟး ဏီ)။
* '''ဝါပ် ဒရိုက် (Warp Drive):''' လညာတ် ပ္ဍဲ ရုပ်ရှင် သပ္ပံ မမာန် ပကွိုင် (Bend) လဟာင် အကာသ သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ ပြဟ် နူ လျး ရ။ ၜိုန်ရ သဳအိုရဳ လညာတ် အာင်သတာင် ကဵု အခေါင် ကီုလေဝ်၊ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပ္ဍဲ တိ ဇေတ်တ် ဂှ် ဒးကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ ဏီ ရောင်။&lt;ref name=&quot;alcubierre&quot;&gt;{{cite journal |last=Alcubierre |first=M. |title=The warp drive: hyper-fast travel within general relativity |journal=Classical and Quantum Gravity |volume=11 |issue=5 |pages=L73-L77 |year=1994}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws of motion)
* [[စက် ဂျေတ်]] (Jet engine)
* [[ရဝ်ကေတ်]] (Rocket)

{{Navbox
| name = Engineering and Technology
| title = အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ စက်ယန္တရား (Engineering and Machinery)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ဒြဟတ်
| list1 =
* [[သၞောတ် ဒြဟတ်ပတိတ်]] (Propulsion system)
* [[စက် ဂျေတ်]] (Jet engine)
* [[ရဝ်ကေတ်]] (Rocket)
* [[စက် လလဳ]] (Electric motor)
| group2 = သဇိုင် သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws)
* [[ဒြဟတ် ဓရိုဟ်]] (Thrust)
* [[ဒြဟတ် ချဳဓရာင်]] (Kinetic energy)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[ကွဳစက် လလဳ]] (Electric vehicle)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာသ]] (Space exploration)
}}

[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:နဲပညာ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>f9oglb18knqud3tj1he3q31xkz6fwju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11514</id>
    <revision>
      <id>55942</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ခမၞံ ဒြဟတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Power source'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Energy source'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အရာ မကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပတ...&quot;</comment>
      <origin>55942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19519" sha1="azocb1c47rkw9qnss3iacvvmn6b8lun" xml:space="preserve">'''တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ခမၞံ ဒြဟတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Power source'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Energy source'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အရာ မကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပတိတ် ဓါတ်လလဳ (Electricity) ကေုာံ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကေုာံ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ စက်ယန္တရား အလုံအိုတ်သီု ရ။&lt;ref name=&quot;smil&quot;&gt;{{cite book |last=Smil |first=V. |title=Energy Transitions: History, Requirements, Prospects |publisher=Praeger |year=2010 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဒြဟတ် သဇိုင် (Primary energy) မပ္တံကဵု တၟအ်ချး၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ လျးတ္ၚဲ ကေုာံ ဒြဟတ် လက္ကရဴ (Secondary energy) မပ္တံကဵု ဓါတ်လလဳ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဂကူ တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် နာနာ၊ လွပ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ သဘာဝ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Coal_power_plant_Datteln_2_Crop1.png|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ရုံစက် ပတိတ် ဓါတ်လလဳ နကဵု တၟအ်ချး (Coal power plant) မဒှ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အရာ မနွံကဵု ဒြဟတ် ပ္ဍဲ သဘာဝ မမာန် ပြံင်လှာဲ စကာ နဒဒှ် ဒြဟတ် ကမၠောန် (Mechanical work)၊ ဓါတ်လလဳ (Electrical energy)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴ (Thermal energy) ရ။ 

နကဵု လညာတ် သိပ္ပံ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် (Energy) ဂှ် ဟွံမာန် ခၞံဗဒှ် တၟိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပလီုပလာ် ထောအ် (Law of Conservation of Energy)၊ ဆဂး ဍေဟ် မာန် ပြံင်လှာဲ နူကဵု ဗီုပြင် မွဲ စိုပ် ဗီုပြင် မွဲပၠန် သၟး ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;တမ်ရိုဟ်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဒြဟတ် မတန်သိပ် လဝ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ဥပမာ - ဒြဟတ် နူကဵု ကၠေင်ဒါတ် (Oil) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar energy) မတန်သိပ် လဝ် ပ္ဍဲ တၞံ သဘာဝ နူကဵု သၞာံ မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် တေအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်စကာ တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ဝွံ ဒှ် ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ တေအ်၊ မၞိဟ် တအ် စကာ ဆ ဒြဟတ် ခန္ဓာကိုယ် (Muscle power) ဇကု ကေုာံ တိရစ္ဆာန် သၟး ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ညးတအ် စကာ ဒြဟတ် ပၟတ် (Fire) နကဵု ဆု၊ ကေုာံ ဒြဟတ် ကျာ (Wind) ကဵု ဒြဟတ် ဍာ် (Water) သွက်ဂွံ ပလံင် က္ၜင် ကေုာံ ဂေတ် စက် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကဵု ၁၉ ဂှ်၊ [[ပရေင်ကတဵု ကမၠောန် စက်]] (Industrial Revolution) ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်စကာ [[တၟအ်ချး]] (Coal) နဒဒှ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် စက် ဍာ်ဂမ္တဴ (Steam engines) ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ကဵု ဓါတ်လလဳ (Electricity) တအ် ဒှ် ကၠုင် အရာ အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ ရ။ စိုပ် ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် ဂစာန် ပြံင်လှာဲ စကာ ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ (Renewable energy) ညံင်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။

== ၃။ ဂကူ တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်ဂမၠိုင် (Categories of Power Sources) ==
တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၜါ သာ် အတိုင် အကာဲအရာ သဘာဝ ဍေဟ်တအ် -&lt;ref name=&quot;iea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-balances-overview |title=World Energy Balances |publisher=International Energy Agency (IEA) |date=2023 |access-date=2023-10-04}}&lt;/ref&gt;

# '''ဒြဟတ် မဟွံကလေင်ဂွံ (Non-renewable energy):''' ဒှ် တမ်ရိုဟ် မအိုတ် အာ မာန် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဍေဟ် တုဲ။ ဍေဟ်တအ် ကေတ် အခိင် သၞာံ မဳလဳယာန် သွက်ဂွံ ကလေင် ကတဵုဒှ်။ (ဥပမာ - တၟအ်ချး၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ ဂါတ်သဘာဝ၊ ကေုာံ ညျူကလဳယျာ)။
# '''ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ (Renewable energy):''' ဒှ် တမ်ရိုဟ် မကလေင် ကတဵုဒှ် လၟိုန် အခိင် တုဲ ဟွံမာန် အိုတ် အာ။ (ဥပမာ - လျးတ္ၚဲ၊ ကျာ၊ ဍာ်၊ ကေုာံ ဇဳဝ)။

တုဲပၠန် နကဵု လညာတ် လွပ် မ္ဂး၊ ညးတအ် ပါ်လဝ် &quot;ဒြဟတ် သဇိုင်&quot; (Primary energy - ဥပမာ တၟအ်ချး) ကဵု &quot;ဒြဟတ် လက္ကရဴ&quot; (Secondary energy - ဥပမာ ဓါတ်လလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ် ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန်) ရ။

== ၄။ ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ (Fossil Fuels) ==
[[ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ]] (Fossil fuels) ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (ၜိုတ် ၈၀% ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၄) ရ။ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နူကဵု ဇွ သတ္တဝါ ကေုာံ တၞံ နူ သၞာံ မလအ်လ တေအ် ရ။
* '''တၟအ်ချး (Coal):''' ဒှ် ဒြဟတ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဓါတ်လလဳ ကေုာံ ကၠောန် ပသဲ။ ဍေဟ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ် ကာဗောန်ဒိုင်အံက်သိုက် (CO2) အလုံအိုတ်သီု ဂၠိုင်အိုတ် ရ။
* '''ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum/Oil):''' ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation) မပ္တံကဵု ကွဳစက်၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကေုာံ က္ၜင် ဍာ် ရ။
* '''ဂါတ်သဘာဝ (Natural Gas):''' ဒှ် ဒြဟတ် မနွံကဵု ကာဗောန် အောန် နူကဵု တၟအ်ချး ကဵု ကၠေင်ဒါတ် တုဲ၊ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ သွက်ဂွံ ဍုန်သွ၊ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ်လလဳ ရ။

== ၅။ ဒြဟတ် ညျူကလဳယျာ (Nuclear Power) ==
[[ဒြဟတ် ညျူကလဳယျာ]] (Nuclear power) ဝွံ ပတိတ် ဒြဟတ် နူကဵု ပရေင်ပါ်ကရေက် အက်တမ် (Nuclear fission) သတ္တု [[ယူရေနဳယမ်]] (Uranium) ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် မဟွံပတိတ် ဓါတ် CO2 (Low-carbon energy) တုဲ မာန် ပတိတ် ဓါတ်လလဳ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ အခိင် ညိနာင် ရ။&lt;ref name=&quot;macfarlane&quot;&gt;{{cite book |last=Macfarlane |first=A. |title=Nuclear Energy: Principles, Practices, and Prospects |publisher=MIT Press |year=2014 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

ၜိုန်ရ ဒြဟတ် ညျူကလဳယျာ ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ အဓိက ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဂီုကၠီု အန္တရာယ် ဓါတ်လလောင် (Radioactive waste) ကေုာံ အန္တရာယ် စက် ခတိုဟ် မပ္တံကဵု ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ချာနဝ်ဗဴ (Chernobyl) ကဵု ဖူကူယှဳမာ (Fukushima) တအ် ရ။ 

== ၆။ ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ (Renewable Energy Sources) ==
ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ဥတု ဖံက်ပြန် ကေုာံ ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ အိုတ် ကၠုင်၊ ဂၠးတိ ဝွံ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ ဂၠိုင် တိုန် ရ။ ဍေဟ်တအ်ဝွံ ဟွံပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Green energy) ကေုာံ မာန် တန်တဴ အာ ဗွဲမလအ်လ ရ။

ဒြဟတ် သဘာဝ အဓိက တအ်ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar)၊ ဒြဟတ် ကျာ (Wind)၊ ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower)၊ ဒြဟတ် ဂမ္တဴ တိ (Geothermal)၊ ကေုာံ ဒြဟတ် ဇဳဝ (Biomass) တအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ကွတ်ပညာ တအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် တုဲ ၚုဟ်မး သွက်ဂွံ ပတိတ် ဓါတ်လလဳ နူကဵု သဘာဝ ဏအ်ဝွံ စှ်ေ အာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

== ၇။ ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ ကေုာံ ကျာ (Solar and Wind Power) ==
ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ ကေုာံ ကျာ ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် မဇၞော်မောဝ် ပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ဏအ် ရ။ 
* '''ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar Power):''' စကာ ပြာသာဒ် သဝ်လာ (Solar photovoltaic panels) သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လျးတ္ၚဲ စိုပ် ဓါတ်လလဳ တိုက်ရိုက် ရ။ ဍေဟ် လောဲသွာ သွက်ဂွံ တက် စွံ လတူ ကၟဳ သ္ၚိ ကေုာံ ပ္ဍဲ ဝါ ဇၞော်ဇၞော် တအ် ရ။
* '''ဒြဟတ် ကျာ (Wind Power):''' စကာ စက် ဂေတ် ကျာ (Wind turbines) သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဒြဟတ် ကျာ စိုပ် ဒြဟတ် ဓါတ်လလဳ ရ。 ညးတအ် တက် စွံ စက် ဏအ် ပ္ဍဲ လတူ ဒဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ၜဳ မနွံကဵု ကျာ ထတ်ထတ် ရ။

== ၈။ ဒြဟတ် ဍာ် ကေုာံ ဇဳဝ (Hydro and Biomass Power) ==
* '''ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower):''' ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လၟုဟ် ရ။ နကဵု ပရေင်ဒက်ပတန် ကၟာ ဍာ် (Dams) လတူ ၜဳ ဇၞော်ဇၞော် တအ်၊ ဒြဟတ် ဍာ် မဇွောဝ် စှ်ေ ဂှ် ဂေတ် ကဵု စက် ပတိတ် ဓါတ်လလဳ (Turbines) ရ။ ၜိုန်ရ ဍေဟ် ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ဒက် ကၟာ ဍာ် ဝွံ မာန် ပလီုပလာ် ဂေဟဗေဒ (Ecosystem) သဘာဝ အဆက် ၜဳ တအ် ရ။
* '''ဒြဟတ် ဇဳဝ (Bioenergy):''' ဒှ် ဒြဟတ် မကလိဂွံ နူကဵု တၞံ၊ စၞစ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘာဝ ဇွ မပ္တံကဵု ထရောတ် (Biomass) တအ် ရ။ ဍေဟ် မာန် ပြံင်လှာဲ နဒဒှ် ကၠေင် ဇဳဝ (Biofuels) သွက် ကွဳစက် ကီု ရ။

== ၉။ လဒက်ပတန် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Global Energy Mix) ==
လဒက်ပတန် ဒြဟတ် (Energy mix) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ပါ်ကရေက် လၟိဟ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ဂမၠိုင် မစကာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ အတိုင် တင်ဂၞင် နူ သၞာံ ၂၀၂၃ မ္ဂး -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်ပါ်ကရေက် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ဂၠးတိ (Global Energy Mix 2023)
|-
! တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်
! ရာခိုင်နှုန်း (%) သွက် ဓါတ်လလဳ
! ရာခိုင်နှုန်း (%) သွက် ဒြဟတ် အလုံအိုတ်သီု
|-
| '''တၟအ်ချး (Coal)'''
| ၃၅.၆ %
| ၂၆ %
|-
| '''ကၠေင်ဒါတ် (Oil)'''
| ၃.၂ %
| ၃၁ %
|-
| '''ဂါတ်သဘာဝ (Natural Gas)'''
| ၂၂.၅ %
| ၂၃ %
|-
| '''ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower)'''
| ၁၅.၂ %
| ၆ %
|-
| '''ညျူကလဳယျာ (Nuclear)'''
| ၉.၂ %
| ၄ %
|-
| '''သဝ်လာ ကဵု ကျာ (Solar &amp; Wind)'''
| ၁၂.၅ %
| ၇ %
|-
| '''တၞဟ် (Other Renewables)'''
| ၁.၈ %
| ၃ %
|}

သ္ၚိအင် ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် တအ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ (၈၀% အလုံအိုတ်သီု) ဏီ ရ။&lt;ref name=&quot;bp&quot;&gt;{{cite report |title=Statistical Review of World Energy 2023 |publisher=Energy Institute |year=2023 |url=https://www.energyinst.org/statistical-review}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ အနာဂတ် (Environmental Impact and Future) ==
ပရေင်စကာ တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတု (Climate change) ကေုာံ ဓါတ် ကာဗောန် (Carbon emissions) ရ။ သွက်ဂွံ မင်မဲ ဂၠးတိ နူကဵု ပရေင်ကတဴ တိုန် (Global warming) ဂှ်၊ ဍုင် နာနာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ စုက်လုဲ လဝ် [[တင်ကသပ် ပရေသ်]] (Paris Agreement) သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်စကာ ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ (Energy transition) ရ။&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;{{cite report |last=IPCC |title=Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |year=2022 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

အနာဂတ် တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု ဘက်ထရဳ တန်သိပ် ဓါတ်လလဳ (Energy storage)၊ ဓါတ် ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် စိင် (Green hydrogen)၊ ကေုာံ သၞောတ် ဓါတ်လလဳ ဉာဏ် (Smart grids) တအ် ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် အနာဂတ် မနွံကဵု ပရေင်တန်တဴ (Sustainable future) သွက် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ]] (Fossil fuels)
* [[ဒြဟတ် သဘာဝ မကလေင်ဂွံ]] (Renewable energy)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတု]] (Climate change)
* [[ဓါတ်လလဳ]] (Electricity)

{{Navbox
| name = Energy Sources
| title = တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Power Sources and Energy Development)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဒြဟတ် ဖေါသ်သဳ
| list1 =
* [[တၟအ်ချး]] (Coal)
* [[ကၠေင်ဒါတ်]] (Petroleum)
* [[ဂါတ်သဘာဝ]] (Natural gas)
| group2 = ဒြဟတ် မကလေင်ဂွံ
| list2 =
* [[ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ]] (Solar power)
* [[ဒြဟတ် ကျာ]] (Wind power)
* [[ဒြဟတ် ဍာ်]] (Hydropower)
* [[ဒြဟတ် ဇဳဝ]] (Bioenergy)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဒြဟတ် ညျူကလဳယျာ]] (Nuclear power)
* [[ဓါတ်လလဳ]] (Electricity)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတု]] (Climate change)
* [[တင်ကသပ် ပရေသ်]] (Paris Agreement)
}}

[[Category:ဒြဟတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပွဳပွူ သဘာဝ]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]</text>
      <sha1>azocb1c47rkw9qnss3iacvvmn6b8lun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တၟအ်ချး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11515</id>
    <revision>
      <id>55943</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''တၟအ်ချး''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Coal'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ တၟအ် မာန် တူ ပၟတ် (Combustible sedimentary rock) မနွံကဵု အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်-လမ္စံက် တုဲ ဍေဟ် ဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ထပ် တိ...&quot;</comment>
      <origin>55943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26044" sha1="2p6c3m07rtixcyc516qd55z2zwe8czl" xml:space="preserve">'''တၟအ်ချး''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Coal'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ တၟအ် မာန် တူ ပၟတ် (Combustible sedimentary rock) မနွံကဵု အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်-လမ္စံက် တုဲ ဍေဟ် ဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ထပ် တိ သၟဝ် (Rock strata) မကော်စ ထပ် တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဂကူ [[ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်]] (Fossil fuel) မွဲ မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် [[ကာဗွန်]] (Carbon) ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ပါလုပ် သီုကဵု ဓါတ် တၞဟ် မပ္တံကဵု ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen)၊ သာလ်ဖာ (Sulfur)၊ အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် (Nitrogen) ဂမၠိုင် ရ။&lt;ref name=&quot;speight&quot;&gt;{{cite book |last=Speight |first=J. G. |title=The Chemistry and Technology of Coal |edition=3rd |publisher=CRC Press |year=2012 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဍေဟ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန် ပသဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဆဂး တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ရာသဳဥတု ဂၠးတိ ဂွံ ပြံင်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဂွံ လီုလာ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ တၟအ်ချး နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Coal_bituminous.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous coal) မဒှ် ဂကူ တၟအ်ချး မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;တၟအ်ချး&quot; ဝွံ နကဵု သဘာဝ မ္ဂး ဒှ် တၟအ် အလတ္တု (Sedimentary rock) မွဲ မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဇွိုတ် တၞံဆု ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ် မချိုတ် လီုလာ် လဝ် နူကဵု သၞာံ မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင် တေအ် ရ။ ကာလ တၞံဆု တအ် ချိုတ် အာ တုဲ ဒတုံ စှ်ေ ပ္ဍဲ တိ ဍာ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဒုင် ဍဵု လဝ် နကဵု တိ ကေုာံ ဍာ် တုဲ ဟွံမာန် အုပ်သြိုဟ် (Decay) ဗွဲမဍိုက်ပေင် ရ။

ကြဴနူ အခိင် လအ် အာ ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍဵု (Heat and Pressure) နူကဵု သၟဝ် တိ ဂှ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဇွိုတ် တၞံဆု တအ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် အာ တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဂှ် မာန် တူ ပၟတ် လောဲသွာ တုဲ ဍေဟ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat energy) ဗွဲမသၠုင် ရ။ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဏအ် ဂှ် ပိုယ် စကာ သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ တုဲ၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဂေတ် ကဵု စက် (Turbines) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ရ။

== ၂။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ဝင် (Formation and History) ==
တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် မပိုယ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဝင် တိ မကော်စ ခေတ် [[ကာဗွန်နဳဖေရတ်သ်]] (Carboniferous period) မဒှ် အခိင် လောန် ကၠုင် ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၃၆၀ မဳလဳယာန် သၞာံ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ်၊ ဂၠးတိ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဂြိုပ် တၞံ ဖန်း (Ferns) ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ လှာ (Swamps) ဂမၠိုင် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်စကာ တၟအ်ချး ဂှ် စကတဵုဒှ် ကၠုင် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက် (China) နူကဵု သၞာံ ၃၀၀၀ ဘဳသဳ (BCE) တေအ် ရ။ ဆဂး လွပ် တၟအ်ချး ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဍုင်အင်္ဂလာန် (Britain) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ အခိင် ကာလ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ဓါတ်ကျာ (Steam engine) ရ။ စက် ဏအ်ဝွံ နွံပၟိက် တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ က္ၜင် ဓါတ်ကျာ၊ ကေုာံ ကွဳပၟတ် (Trains) ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပိုယ် ရ။

== ၃။ ဂကူ တၟအ်ချး ဂမၠိုင် (Types of Coal) ==
တၟအ်ချး တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် (Ranks) အတိုင် လၟိဟ် ဓါတ် ကာဗွန် ဍေဟ် မနွံ ကေုာံ လၟိဟ် ဒြဟတ် မဍေဟ် ပတိတ် မာန် ရ။ ကဆံင် သၠုင် မ္ဂး ဓါတ် ကာဗွန် ဂၠိုင် တုဲ ဍာ် အောန် ရ။&lt;ref name=&quot;worldcoal&quot;&gt;{{cite book |author=World Coal Association |title=Basic Coal Facts |publisher=WCA |year=2020 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ တၟအ်ချး ကေုာံ သတ္တိ ဍေဟ်တအ်
|-
! ဂကူ / ကဆံင်
! လက္ခဏာ ကေုာံ အကာဲအရာ
! လၟိဟ် ကာဗွန်
! လွပ် အဓိက
|-
| '''ပဳတ် (Peat)'''
| ဟွံဒှ် တၟအ်ချး ဍိုက်ပေင် ဏီ။ ဒှ် ဇွိုတ် တၞံ မစ ကတဵုဒှ်။ နွံကဵု ဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်။
| &lt; ၆၀%
| စကာ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ စံင် ပၟတ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဍုင်လ္ၚဵု။
|-
| '''လစ်နိုက် (Lignite)'''
| ကော်စ တၟအ်ချး ပတေင် (Brown coal)။ ကဆံင် သဝ်အိုတ်၊ ဍိုန်ပနီ တုဲ နွံကဵု ဍာ် ဂၠိုင်။
| ၆၀% - ၇၀%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ညန် ကဵု ဒၞာဲ ၜံက်ခါဲ။
|-
| '''သပ်-ဗဳတူမဳနပ်သ် (Sub-bituminous)'''
| ဒှ် အကြာ လစ်နိုက် ကဵု ဗဳတူမဳနပ်သ်။ အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်။
| ၇၁% - ၇၇%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ စက် ပတိတ် လလဳ။
|-
| '''ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous)'''
| တၟအ်ချး ဓမ္မတာ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ်။ နွံကဵု အရံင် လမ္စံက် တုဲ ဇမ္ကဟ် ညိ။
| ၇၇% - ၈၇%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ကၠောန် ပသဲ (Coking coal)။
|-
| '''အာန်သရိုက် (Anthracite)'''
| ကဆံင် သၠုင်အိုတ်၊ ဇမ္ကဟ် အိုတ် တုဲ အရံင် သ္ဇုင် (Glossy black)။ မာန် တူ နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ်။
| &gt; ၈၇%
| ပရေင်စံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ပသဲ မနွံ ကဆံင် သၠုင်။
|}

== ၄။ နဲကဲ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် (Mining Methods and Industry) ==
ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး (Coal mining) ဝွံ နွံကဵု နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ် မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇမ္ၚိုဟ် ထပ် တၟအ်ချး မနွံ ရ -

# '''ပရေင်ၜံက်ခါဲ လတူ တိ (Surface Mining):''' ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ညန် ကဵု မျက်နှာပြင် တိ မ္ဂး (အောန် နူ ၆၀ မဳတာ)၊ ကမ္ပဏဳ တအ် စကာ စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ခါဲ ပတိတ် တိ ကေုာံ တၟအ် မအုပ် လဝ် လတူ ဍေဟ် (Overburden) ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ တၟအ်ချး လောဲသွာ ဆဂး ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂြိုပ် လတူ တိ ဂှ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
# '''ပရေင်ၜံက်ခါဲ သၟဝ် တိ (Underground Mining):''' ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ဇြိုဟ် ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ မၞိဟ် ကမၠောန် တအ် ဒးခါဲ ဥမင် (Tunnels) စှ်ေ အာ သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ကၠောန် ခန် ကေုာံ တိုင် (Room and Pillar) မဒှ် ပရေင်ခါဲ ပတိတ် တၟအ်ချး တုဲ စွံ လဝ် တၟအ်ချး လ္ၚဵု နဒဒှ် တိုင် သွက် ဂွံ ထံက် လဝ် ဓရီု သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု အန္တရာယ် ဇၞော် သွက် မၞိဟ် ကမၠောန် ဟိုတ်နူ တိ ပြိုဟ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ မတူ ပၟတ် (Methane gas) မာန် ရ။

== ၅။ လွပ် ကေုာံ ဖဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Uses and Economic Impact) ==
တၟအ်ချး ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ -
* '''ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ (Electricity Generation):''' တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (ၜိုတ် ၃၆% ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁)။ စက် ဓါတ်ဂမ္တဴ တၟအ်ချး (Thermal power plants) တအ် စံင် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဍာ် ဂှ် ပကေတ် စက် သွက်ဂွံ ပတိတ် လလဳ ရ။
* '''ပရေင်ကၠောန် ပသဲ (Steel Production):''' တၟအ်ချး ဗဳတူမဳနပ်သ် မနွံ ကဆံင် သၠုင် (Metallurgical coal) ဂှ် စံင် ပ္ဍဲ မုဟ် ပၟတ် မဟွံမဲ အံက်သဳဂျေန် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကုတ် (Coke) ရ။ ကုတ် ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပသဲ ဓါတ် (Iron ore) ညံင်ဂွံ ဒှ် ပသဲ (Steel) ရ။
* '''ပရေင်ကၠောန် သဳမိန် (Cement Manufacturing):''' တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် သွက်ဂွံ ကၠောန် သဳမိန် ရ။
* '''ပရေင်ကမၠောန် ဓါတု (Chemical Industry):''' ဓါတ် မတိတ် ကၠုင် နူ တၟအ်ချး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပလပ်သတစ်၊ ဆီ ဓါတ်၊ ကေုာံ ဓါတ် ဝါမ် (Fertilizers) ရ။&lt;ref name=&quot;iea&quot;&gt;{{cite web |author=IEA |title=Coal Information 2022 |url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview |publisher=International Energy Agency |year=2022}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental Impact) ==
ပရေင်စကာ ကေုာံ ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ဝွံ ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Environment) ဗွဲမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ အကြာ ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် သီုဖအိုတ် ရ -
* '''ကျာ အုဲ ကေုာံ မလီုလာ် (Air Pollution):''' ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဓါတ် မလီုလာ် ကျာ မပ္တံကဵု သာလ်ဖာ ဒိုင်အံက်သိုက် (Sulfur dioxide - $SO_2$)၊ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် အံက်သိုက် ($NO_x$)၊ ကေုာံ ကောန်ဒကုတ် ဍောတ်ဍောတ် (Particulate matter - PM2.5) မပကဵု ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ ကေုာံ ယဲ တြန် ကသိုဟ် ရ။
* '''ဗြဲ ဓါတ် (Acid Rain):''' ဓါတ် $SO_2$ ကဵု $NO_x$ တအ် ပံင်ကောံ ကု ဍာ် ဗြဲ တုဲ ကတဵုဒှ် ဗြဲ ဓါတ် မပလီုပလာ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်ဍာ် ပ္ဍဲ ကၟာ လှာ တအ် ရ။
* '''ဍာ် အုဲ (Water Pollution):''' ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဍာ် ဓါတ် စှ်ေ နူ ခါဲ (Acid mine drainage) မနွံကဵု ဓါတ် ပသဲ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ မပလီုပလာ် ကြုင် ကေုာံ သဘာဝ ဍာ် ရ။
* '''တိ လီုလာ် (Land Destruction):''' ပရေင်ခါဲ လတူ တိ မပ္တံကဵု နဲကဲ ဖျေဟ် က္ဍိုပ် ဒဵု (Mountaintop removal) ဂှ် ပလီုပလာ် ဂြိုပ် ကေုာံ ဌာန် တန်တဴ တိရစ္ဆာန် တအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ကာဗွန် (Climate Change and Carbon Emissions) ==
ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက အိုတ် မပတိတ် ကဵု ဓါတ် ကာဗွန် ဒိုင်အံက်သိုက် ($CO_2$) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဓါတ် $CO_2$ ဝွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန် (Greenhouse gas) မထိင် လဝ် ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ တ္ၚဲ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ပကဵု ညံင် ဂၠးတိ ဂွံ ကတဴ တိုန် (Global warming) ရ။&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;{{cite report |author=IPCC |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Cambridge University Press |year=2021}}&lt;/ref&gt;

ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ဏအ်ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဍာ် ၜဳ သၠုင် တိုန်၊ ဥတု မကတဴ လောန်ကာဲ၊ လဗိုတ် ကျာ မဇၞော်၊ ကေုာံ ကပ် ဍာ် ဇၞော် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ကတဴ တိုန် ဂၠးတိ ညံင် ဟွံဂွံ လောန် အာ ၁.၅ ဒဳဂရဳ သေလ်သဳယပ်သ် (1.5°C) အတိုင် တင်တုပ်စိုတ် ပါရဳ (Paris Agreement) ဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံပၟိက် ဒးဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် တၟအ်ချး ကေုာံ ဒေါအ် သုင်စောဲ ဍေဟ် လက္ကရဴ အိုတ် ရ။

== ၈။ ဍုင်ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (Major Coal Producing Countries) ==
ဂၠးတိ ပိုယ် ဝွံ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ သုင်စောဲ တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ မွဲ သၞာံ ရ။ ဍုင် မပတိတ် တၟအ်ချး ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တအ်ဂှ် -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဍုင် ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (လၟိဟ် သၞာံ ၂၀၂၁)
|-
! ကဆံင်
! ဍုင်
! လၟိဟ် ပတိတ် (မဳလဳယာန် တန်)
! တင်သမ္တီ
|-
| ၁
| ဍုင်ကြုက် (China)
| ၄,၁၂၆
| ဒှ် ဍုင် ပတိတ် ကေုာံ သုင်စောဲ ဂၠိုင်အိုတ်၊ မစကာ သွက် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပသဲ။
|-
| ၂
| ဍုင်အိန္ဒိယ (India)
| ၈၁၁
| ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် လလဳ ကု ကောန်ဍုင်။
|-
| ၃
| ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳယှာ (Indonesia)
| ၆၁၄
| ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကေုာံ သွံ ပတိတ် (Export) တၟအ်ချး ဇၞော်အိုတ် မွဲ။
|-
| ၄
| ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် (United States)
| ၅၂၄
| လွပ် တၟအ်ချး အောန် စှ်ေ အာ ဟိုတ်နူ ပြံင်လှာဲ စကာ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ (Natural gas)။
|-
| ၅
| ဍုင်အဝ်သတေလျာ (Australia)
| ၄၇၈
| ဒှ် ဍုင် သွံ ပတိတ် တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် မခိုဟ် သွက် ကၠောန် ပသဲ။
|}

== ၉။ ပရေင်ကမၠောန် အနာဂတ် ကေုာံ ဒြဟတ် သဘာဝ (Future and Renewable Energy Transition) ==
အနာဂတ် သွက် တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရးဥရောပ (Europe) ကေုာံ အမေရိက သၟဝ်ကျာ တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒေါအ် သုင်စောဲ (Phase-out) တၟအ်ချး ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၃၀ ကဵု ၂၀၄၀ ရ။

စၞး မစကာ တၟအ်ချး မ္ဂး၊ ဂၠးတိ ဝွံ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒၟံင် [[ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်]] (Renewable energy) မပ္တံကဵု ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar power)၊ ဒြဟတ် ကျာ (Wind power)၊ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower) ရ။ ဒြဟတ် တအ်ဏအ် ဝွံ ဟွံပတိတ် ဓါတ် ကာဗွန် တုဲ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ လေဝ် အောန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ကြုက် ကဵု အိန္ဒိယ တအ်မ္ဂး၊ လွပ် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၁၀။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Regulation and Policies) ==
သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဖဵုပရေအ် နူ တၟအ်ချး ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ဂၠးတိ တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ -
* '''အခေါန် ကာဗွန် (Carbon Tax):''' သၞောတ် မကံက် အခေါန် လတူ ကမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် မပတိတ် ဓါတ် ကာဗွန် ဒိုင်အံက်သိုက် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်။
* '''စံညွှန် ပရေင်ပတိတ် ဓါတ်အုဲ (Emission Standards):''' သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵု လၟိဟ် ဓါတ် သာလ်ဖာ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ အုဲ မတိတ် နူ စက် ပတိတ် လလဳ။
* '''နည်းပညာ တၟအ်ချး သ္အးဇ္ၚး (Clean Coal Technology):''' ပရေင်သုတေသန သွက်ဂွံ ရပ် ဖမ်း ကေတ် ဓါတ် $CO_2$ နူကဵု စက် ပတိတ် လလဳ တုဲ သိပ်စွံ လဝ် ပ္ဍဲ သၟဝ် တိ (Carbon Capture and Storage - CCS) ညံင် ဟွံဂွံ တိတ် အာ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ ရ။ ဆဂး နည်းပညာ ဏအ်ဝွံ ကေတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဟွံမာန် စကာ ဗွဲမလှဲလး ဏီ ရ။&lt;ref name=&quot;schrag&quot;&gt;{{cite journal |last=Schrag |first=D. P. |title=Storage of carbon dioxide in offshore sediments |journal=Science |volume=314 |issue=5797 |pages=315-316 |year=2006}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်]] (Fossil fuel)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု]] (Climate change)
* [[ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်]] (Renewable energy)
* [[ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား]] (Industrial Revolution)

{{Navbox
| name = Energy
| title = ဒြဟတ် ကေုာံ ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် (Energy and Fossil Fuels)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်
| list1 =
* [[တၟအ်ချး]] (Coal)
* [[ကၠေင် ဍေက်]] (Petroleum / Oil)
* [[ဓါတ်ကျာ သဘာဝ]] (Natural gas)
| group2 = ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်
| list2 =
* [[ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ]] (Solar power)
* [[ဒြဟတ် ကျာ]] (Wind power)
* [[ဒြဟတ် ဍာ်]] (Hydropower)
* [[ဒြဟတ် နျူကလဳယျာ]] (Nuclear power)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု]] (Climate change)
* [[ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန်]] (Greenhouse gas)
* [[ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်]] (Mining)
}}

[[Category:ဒြဟတ်]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:တၟအ်ချး]]
[[Category:ပရေင်ၜံက်ခါဲ]]</text>
      <sha1>2p6c3m07rtixcyc516qd55z2zwe8czl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55944</id>
      <parentid>55943</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26074" sha1="qpb793pxe6owtkiueuytpegb4sud2s9" xml:space="preserve">'''တၟအ်ချး''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Coal'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ တၟအ် မာန် တူ ပၟတ် (Combustible sedimentary rock) မနွံကဵု အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်-လမ္စံက် တုဲ ဍေဟ် ဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ထပ် တိ သၟဝ် (Rock strata) မကော်စ ထပ် တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဂကူ [[ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်]] (Fossil fuel) မွဲ မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် [[ကာဗေါန်]] (Carbon) ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ပါလုပ် သီုကဵု ဓါတ် တၞဟ် မပ္တံကဵု ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen)၊ သာလ်ဖာ (Sulfur)၊ အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် (Nitrogen) ဂမၠိုင် ရ။&lt;ref name=&quot;speight&quot;&gt;{{cite book |last=Speight |first=J. G. |title=The Chemistry and Technology of Coal |edition=3rd |publisher=CRC Press |year=2012 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဍေဟ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန် ပသဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဆဂး တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ရာသဳဥတု ဂၠးတိ ဂွံ ပြံင်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဂွံ လီုလာ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ တၟအ်ချး နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Coal_bituminous.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous coal) မဒှ် ဂကူ တၟအ်ချး မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;တၟအ်ချး&quot; ဝွံ နကဵု သဘာဝ မ္ဂး ဒှ် တၟအ် အလတ္တု (Sedimentary rock) မွဲ မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဇွိုတ် တၞံဆု ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ် မချိုတ် လီုလာ် လဝ် နူကဵု သၞာံ မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင် တေအ် ရ။ ကာလ တၞံဆု တအ် ချိုတ် အာ တုဲ ဒတုံ စှ်ေ ပ္ဍဲ တိ ဍာ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဒုင် ဍဵု လဝ် နကဵု တိ ကေုာံ ဍာ် တုဲ ဟွံမာန် အုပ်သြိုဟ် (Decay) ဗွဲမဍိုက်ပေင် ရ။

ကြဴနူ အခိင် လအ် အာ ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍဵု (Heat and Pressure) နူကဵု သၟဝ် တိ ဂှ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဇွိုတ် တၞံဆု တအ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် အာ တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဂှ် မာန် တူ ပၟတ် လောဲသွာ တုဲ ဍေဟ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat energy) ဗွဲမသၠုင် ရ။ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဏအ် ဂှ် ပိုယ် စကာ သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ တုဲ၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဂေတ် ကဵု စက် (Turbines) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ရ။

== ၂။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ဝင် (Formation and History) ==
တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် မပိုယ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဝင် တိ မကော်စ ခေတ် [[ကာဗေါန်နဳဖေရတ်သ်]] (Carboniferous period) မဒှ် အခိင် လောန် ကၠုင် ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၃၆၀ မဳလဳယာန် သၞာံ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ်၊ ဂၠးတိ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဂြိုပ် တၞံ ဖန်း (Ferns) ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ လှာ (Swamps) ဂမၠိုင် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်စကာ တၟအ်ချး ဂှ် စကတဵုဒှ် ကၠုင် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက် (China) နူကဵု သၞာံ ၃၀၀၀ ဘဳသဳ (BCE) တေအ် ရ။ ဆဂး လွပ် တၟအ်ချး ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဍုင်အင်္ဂလာန် (Britain) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ အခိင် ကာလ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ဓါတ်ကျာ (Steam engine) ရ။ စက် ဏအ်ဝွံ နွံပၟိက် တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ က္ၜင် ဓါတ်ကျာ၊ ကေုာံ ကွဳပၟတ် (Trains) ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပိုယ် ရ။

== ၃။ ဂကူ တၟအ်ချး ဂမၠိုင် (Types of Coal) ==
တၟအ်ချး တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် (Ranks) အတိုင် လၟိဟ် ဓါတ် ကာဗေါန် ဍေဟ် မနွံ ကေုာံ လၟိဟ် ဒြဟတ် မဍေဟ် ပတိတ် မာန် ရ။ ကဆံင် သၠုင် မ္ဂး ဓါတ် ကာဗေါန် ဂၠိုင် တုဲ ဍာ် အောန် ရ။&lt;ref name=&quot;worldcoal&quot;&gt;{{cite book |author=World Coal Association |title=Basic Coal Facts |publisher=WCA |year=2020 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ တၟအ်ချး ကေုာံ သတ္တိ ဍေဟ်တအ်
|-
! ဂကူ / ကဆံင်
! လက္ခဏာ ကေုာံ အကာဲအရာ
! လၟိဟ် ကာဗေါန်
! လွပ် အဓိက
|-
| '''ပဳတ် (Peat)'''
| ဟွံဒှ် တၟအ်ချး ဍိုက်ပေင် ဏီ။ ဒှ် ဇွိုတ် တၞံ မစ ကတဵုဒှ်။ နွံကဵု ဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်။
| &lt; ၆၀%
| စကာ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ စံင် ပၟတ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဍုင်လ္ၚဵု။
|-
| '''လစ်နိုက် (Lignite)'''
| ကော်စ တၟအ်ချး ပတေင် (Brown coal)။ ကဆံင် သဝ်အိုတ်၊ ဍိုန်ပနီ တုဲ နွံကဵု ဍာ် ဂၠိုင်။
| ၆၀% - ၇၀%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ညန် ကဵု ဒၞာဲ ၜံက်ခါဲ။
|-
| '''သပ်-ဗဳတူမဳနပ်သ် (Sub-bituminous)'''
| ဒှ် အကြာ လစ်နိုက် ကဵု ဗဳတူမဳနပ်သ်။ အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်။
| ၇၁% - ၇၇%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ စက် ပတိတ် လလဳ။
|-
| '''ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous)'''
| တၟအ်ချး ဓမ္မတာ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ်။ နွံကဵု အရံင် လမ္စံက် တုဲ ဇမ္ကဟ် ညိ။
| ၇၇% - ၈၇%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ကၠောန် ပသဲ (Coking coal)။
|-
| '''အာန်သရိုက် (Anthracite)'''
| ကဆံင် သၠုင်အိုတ်၊ ဇမ္ကဟ် အိုတ် တုဲ အရံင် သ္ဇုင် (Glossy black)။ မာန် တူ နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ်။
| &gt; ၈၇%
| ပရေင်စံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ပသဲ မနွံ ကဆံင် သၠုင်။
|}

== ၄။ နဲကဲ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် (Mining Methods and Industry) ==
ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး (Coal mining) ဝွံ နွံကဵု နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ် မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇမ္ၚိုဟ် ထပ် တၟအ်ချး မနွံ ရ -

# '''ပရေင်ၜံက်ခါဲ လတူ တိ (Surface Mining):''' ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ညန် ကဵု မျက်နှာပြင် တိ မ္ဂး (အောန် နူ ၆၀ မဳတာ)၊ ကမ္ပဏဳ တအ် စကာ စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ခါဲ ပတိတ် တိ ကေုာံ တၟအ် မအုပ် လဝ် လတူ ဍေဟ် (Overburden) ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ တၟအ်ချး လောဲသွာ ဆဂး ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂြိုပ် လတူ တိ ဂှ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
# '''ပရေင်ၜံက်ခါဲ သၟဝ် တိ (Underground Mining):''' ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ဇြိုဟ် ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ မၞိဟ် ကမၠောန် တအ် ဒးခါဲ ဥမင် (Tunnels) စှ်ေ အာ သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ကၠောန် ခန် ကေုာံ တိုင် (Room and Pillar) မဒှ် ပရေင်ခါဲ ပတိတ် တၟအ်ချး တုဲ စွံ လဝ် တၟအ်ချး လ္ၚဵု နဒဒှ် တိုင် သွက် ဂွံ ထံက် လဝ် ဓရီု သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု အန္တရာယ် ဇၞော် သွက် မၞိဟ် ကမၠောန် ဟိုတ်နူ တိ ပြိုဟ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ မတူ ပၟတ် (Methane gas) မာန် ရ။

== ၅။ လွပ် ကေုာံ ဖဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Uses and Economic Impact) ==
တၟအ်ချး ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ -
* '''ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ (Electricity Generation):''' တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (ၜိုတ် ၃၆% ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁)။ စက် ဓါတ်ဂမ္တဴ တၟအ်ချး (Thermal power plants) တအ် စံင် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဍာ် ဂှ် ပကေတ် စက် သွက်ဂွံ ပတိတ် လလဳ ရ။
* '''ပရေင်ကၠောန် ပသဲ (Steel Production):''' တၟအ်ချး ဗဳတူမဳနပ်သ် မနွံ ကဆံင် သၠုင် (Metallurgical coal) ဂှ် စံင် ပ္ဍဲ မုဟ် ပၟတ် မဟွံမဲ အံက်သဳဂျေန် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကုတ် (Coke) ရ။ ကုတ် ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပသဲ ဓါတ် (Iron ore) ညံင်ဂွံ ဒှ် ပသဲ (Steel) ရ။
* '''ပရေင်ကၠောန် သဳမိန် (Cement Manufacturing):''' တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် သွက်ဂွံ ကၠောန် သဳမိန် ရ။
* '''ပရေင်ကမၠောန် ဓါတု (Chemical Industry):''' ဓါတ် မတိတ် ကၠုင် နူ တၟအ်ချး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပလပ်သတစ်၊ ဆီ ဓါတ်၊ ကေုာံ ဓါတ် ဝါမ် (Fertilizers) ရ။&lt;ref name=&quot;iea&quot;&gt;{{cite web |author=IEA |title=Coal Information 2022 |url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview |publisher=International Energy Agency |year=2022}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental Impact) ==
ပရေင်စကာ ကေုာံ ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ဝွံ ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Environment) ဗွဲမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ အကြာ ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် သီုဖအိုတ် ရ -
* '''ကျာ အုဲ ကေုာံ မလီုလာ် (Air Pollution):''' ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဓါတ် မလီုလာ် ကျာ မပ္တံကဵု သာလ်ဖာ ဒိုင်အံက်သိုက် (Sulfur dioxide - $SO_2$)၊ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် အံက်သိုက် ($NO_x$)၊ ကေုာံ ကောန်ဒကုတ် ဍောတ်ဍောတ် (Particulate matter - PM2.5) မပကဵု ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ ကေုာံ ယဲ တြန် ကသိုဟ် ရ။
* '''ဗြဲ ဓါတ် (Acid Rain):''' ဓါတ် $SO_2$ ကဵု $NO_x$ တအ် ပံင်ကောံ ကု ဍာ် ဗြဲ တုဲ ကတဵုဒှ် ဗြဲ ဓါတ် မပလီုပလာ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်ဍာ် ပ္ဍဲ ကၟာ လှာ တအ် ရ။
* '''ဍာ် အုဲ (Water Pollution):''' ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဍာ် ဓါတ် စှ်ေ နူ ခါဲ (Acid mine drainage) မနွံကဵု ဓါတ် ပသဲ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ မပလီုပလာ် ကြုင် ကေုာံ သဘာဝ ဍာ် ရ။
* '''တိ လီုလာ် (Land Destruction):''' ပရေင်ခါဲ လတူ တိ မပ္တံကဵု နဲကဲ ဖျေဟ် က္ဍိုပ် ဒဵု (Mountaintop removal) ဂှ် ပလီုပလာ် ဂြိုပ် ကေုာံ ဌာန် တန်တဴ တိရစ္ဆာန် တအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ကာဗေါန် (Climate Change and Carbon Emissions) ==
ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက အိုတ် မပတိတ် ကဵု ဓါတ် ကာဗေါန် ဒိုင်အံက်သိုက် ($CO_2$) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဓါတ် $CO_2$ ဝွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန် (Greenhouse gas) မထိင် လဝ် ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ တ္ၚဲ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ပကဵု ညံင် ဂၠးတိ ဂွံ ကတဴ တိုန် (Global warming) ရ။&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;{{cite report |author=IPCC |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Cambridge University Press |year=2021}}&lt;/ref&gt;

ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ဏအ်ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဍာ် ၜဳ သၠုင် တိုန်၊ ဥတု မကတဴ လောန်ကာဲ၊ လဗိုတ် ကျာ မဇၞော်၊ ကေုာံ ကပ် ဍာ် ဇၞော် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ကတဴ တိုန် ဂၠးတိ ညံင် ဟွံဂွံ လောန် အာ ၁.၅ ဒဳဂရဳ သေလ်သဳယပ်သ် (1.5°C) အတိုင် တင်တုပ်စိုတ် ပါရဳ (Paris Agreement) ဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံပၟိက် ဒးဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် တၟအ်ချး ကေုာံ ဒေါအ် သုင်စောဲ ဍေဟ် လက္ကရဴ အိုတ် ရ။

== ၈။ ဍုင်ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (Major Coal Producing Countries) ==
ဂၠးတိ ပိုယ် ဝွံ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ သုင်စောဲ တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ မွဲ သၞာံ ရ။ ဍုင် မပတိတ် တၟအ်ချး ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တအ်ဂှ် -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဍုင် ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (လၟိဟ် သၞာံ ၂၀၂၁)
|-
! ကဆံင်
! ဍုင်
! လၟိဟ် ပတိတ် (မဳလဳယာန် တန်)
! တင်သမ္တီ
|-
| ၁
| ဍုင်ကြုက် (China)
| ၄,၁၂၆
| ဒှ် ဍုင် ပတိတ် ကေုာံ သုင်စောဲ ဂၠိုင်အိုတ်၊ မစကာ သွက် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပသဲ။
|-
| ၂
| ဍုင်အိန္ဒိယ (India)
| ၈၁၁
| ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် လလဳ ကု ကောန်ဍုင်။
|-
| ၃
| ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳယှာ (Indonesia)
| ၆၁၄
| ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကေုာံ သွံ ပတိတ် (Export) တၟအ်ချး ဇၞော်အိုတ် မွဲ။
|-
| ၄
| ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် (United States)
| ၅၂၄
| လွပ် တၟအ်ချး အောန် စှ်ေ အာ ဟိုတ်နူ ပြံင်လှာဲ စကာ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ (Natural gas)။
|-
| ၅
| ဍုင်အဝ်သတေလျာ (Australia)
| ၄၇၈
| ဒှ် ဍုင် သွံ ပတိတ် တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် မခိုဟ် သွက် ကၠောန် ပသဲ။
|}

== ၉။ ပရေင်ကမၠောန် အနာဂတ် ကေုာံ ဒြဟတ် သဘာဝ (Future and Renewable Energy Transition) ==
အနာဂတ် သွက် တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရးဥရောပ (Europe) ကေုာံ အမေရိက သၟဝ်ကျာ တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒေါအ် သုင်စောဲ (Phase-out) တၟအ်ချး ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၃၀ ကဵု ၂၀၄၀ ရ။

စၞး မစကာ တၟအ်ချး မ္ဂး၊ ဂၠးတိ ဝွံ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒၟံင် [[ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်]] (Renewable energy) မပ္တံကဵု ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar power)၊ ဒြဟတ် ကျာ (Wind power)၊ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower) ရ။ ဒြဟတ် တအ်ဏအ် ဝွံ ဟွံပတိတ် ဓါတ် ကာဗေါန် တုဲ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ လေဝ် အောန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ကြုက် ကဵု အိန္ဒိယ တအ်မ္ဂး၊ လွပ် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၁၀။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Regulation and Policies) ==
သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဖဵုပရေအ် နူ တၟအ်ချး ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ဂၠးတိ တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ -
* '''အခေါန် ကာဗေါန် (Carbon Tax):''' သၞောတ် မကံက် အခေါန် လတူ ကမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် မပတိတ် ဓါတ် ကာဗေါန် ဒိုင်အံက်သိုက် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်။
* '''စံညွှန် ပရေင်ပတိတ် ဓါတ်အုဲ (Emission Standards):''' သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵု လၟိဟ် ဓါတ် သာလ်ဖာ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ အုဲ မတိတ် နူ စက် ပတိတ် လလဳ။
* '''နည်းပညာ တၟအ်ချး သ္အးဇ္ၚး (Clean Coal Technology):''' ပရေင်သုတေသန သွက်ဂွံ ရပ် ဖမ်း ကေတ် ဓါတ် $CO_2$ နူကဵု စက် ပတိတ် လလဳ တုဲ သိပ်စွံ လဝ် ပ္ဍဲ သၟဝ် တိ (Carbon Capture and Storage - CCS) ညံင် ဟွံဂွံ တိတ် အာ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ ရ။ ဆဂး နည်းပညာ ဏအ်ဝွံ ကေတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဟွံမာန် စကာ ဗွဲမလှဲလး ဏီ ရ။&lt;ref name=&quot;schrag&quot;&gt;{{cite journal |last=Schrag |first=D. P. |title=Storage of carbon dioxide in offshore sediments |journal=Science |volume=314 |issue=5797 |pages=315-316 |year=2006}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်]] (Fossil fuel)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု]] (Climate change)
* [[ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်]] (Renewable energy)
* [[ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား]] (Industrial Revolution)

{{Navbox
| name = Energy
| title = ဒြဟတ် ကေုာံ ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် (Energy and Fossil Fuels)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်
| list1 =
* [[တၟအ်ချး]] (Coal)
* [[ကၠေင် ဍေက်]] (Petroleum / Oil)
* [[ဓါတ်ကျာ သဘာဝ]] (Natural gas)
| group2 = ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်
| list2 =
* [[ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ]] (Solar power)
* [[ဒြဟတ် ကျာ]] (Wind power)
* [[ဒြဟတ် ဍာ်]] (Hydropower)
* [[ဒြဟတ် နျူကလဳယျာ]] (Nuclear power)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု]] (Climate change)
* [[ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန်]] (Greenhouse gas)
* [[ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်]] (Mining)
}}

[[Category:ဒြဟတ်]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:တၟအ်ချး]]
[[Category:ပရေင်ၜံက်ခါဲ]]</text>
      <sha1>qpb793pxe6owtkiueuytpegb4sud2s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55945</id>
      <parentid>55944</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26074" sha1="g37ku42qiw7izcvl4qg899mrdjzrp9v" xml:space="preserve">'''တၟအ်ချး''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Coal'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ တၟအ် မာန် တူ ပၟတ် (Combustible sedimentary rock) မနွံကဵု အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်-လမ္စံက် တုဲ ဍေဟ် ဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ထပ် တိ သၟဝ် (Rock strata) မကော်စ ထပ် တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဂကူ [[ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်]] (Fossil fuel) မွဲ မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် [[ကာဗေါန်]] (Carbon) ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ပါလုပ် သီုကဵု ဓါတ် တၞဟ် မပ္တံကဵု ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen)၊ သာလ်ဖာ (Sulfur)၊ အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် (Nitrogen) ဂမၠိုင် ရ။&lt;ref name=&quot;speight&quot;&gt;{{cite book |last=Speight |first=J. G. |title=The Chemistry and Technology of Coal |edition=3rd |publisher=CRC Press |year=2012 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဍေဟ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန် ပသဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဆဂး တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ရာသဳဥတု ဂၠးတိ ဂွံ ပြံင်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဂွံ လီုလာ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ တၟအ်ချး နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Coal_bituminous.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous coal) မဒှ် ဂကူ တၟအ်ချး မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;တၟအ်ချး&quot; ဝွံ နကဵု သဘာဝ မ္ဂး ဒှ် တၟအ် အလတ္တု (Sedimentary rock) မွဲ မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဇွိုတ် တၞံဆု ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ် မချိုတ် လီုလာ် လဝ် နူကဵု သၞာံ မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင် တေအ် ရ။ ကာလ တၞံဆု တအ် ချိုတ် အာ တုဲ ဒတုံ စှ်ေ ပ္ဍဲ တိ ဍာ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဒုင် ဍဵု လဝ် နကဵု တိ ကေုာံ ဍာ် တုဲ ဟွံမာန် အုပ်သြိုဟ် (Decay) ဗွဲမဍိုက်ပေင် ရ။

ကြဴနူ အခိင် လအ် အာ ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍဵု (Heat and Pressure) နူကဵု သၟဝ် တိ ဂှ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဇွိုတ် တၞံဆု တအ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် အာ တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဂှ် မာန် တူ ပၟတ် လောဲသွာ တုဲ ဍေဟ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat energy) ဗွဲမသၠုင် ရ။ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဏအ် ဂှ် ပိုယ် စကာ သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ တုဲ၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဂေတ် ကဵု စက် (Turbines) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ရ။

== ၂။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ဝင် (Formation and History) ==
တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် မပိုယ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဝင် တိ မကော်စ ခေတ် [[ကာဗေါန်နဳဖေရတ်သ်]] (Carboniferous period) မဒှ် အခိင် လောန် ကၠုင် ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၃၆၀ မဳလဳယာန် သၞာံ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ်၊ ဂၠးတိ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဂြိုပ် တၞံ ဖါန် (Ferns) ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ လှာ (Swamps) ဂမၠိုင် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်စကာ တၟအ်ချး ဂှ် စကတဵုဒှ် ကၠုင် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက် (China) နူကဵု သၞာံ ၃၀၀၀ ဘဳသဳ (BCE) တေအ် ရ။ ဆဂး လွပ် တၟအ်ချး ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဍုင်အင်္ဂလာန် (Britain) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ အခိင် ကာလ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ဓါတ်ကျာ (Steam engine) ရ။ စက် ဏအ်ဝွံ နွံပၟိက် တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ က္ၜင် ဓါတ်ကျာ၊ ကေုာံ ကွဳပၟတ် (Trains) ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပိုယ် ရ။

== ၃။ ဂကူ တၟအ်ချး ဂမၠိုင် (Types of Coal) ==
တၟအ်ချး တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် (Ranks) အတိုင် လၟိဟ် ဓါတ် ကာဗေါန် ဍေဟ် မနွံ ကေုာံ လၟိဟ် ဒြဟတ် မဍေဟ် ပတိတ် မာန် ရ။ ကဆံင် သၠုင် မ္ဂး ဓါတ် ကာဗေါန် ဂၠိုင် တုဲ ဍာ် အောန် ရ။&lt;ref name=&quot;worldcoal&quot;&gt;{{cite book |author=World Coal Association |title=Basic Coal Facts |publisher=WCA |year=2020 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ တၟအ်ချး ကေုာံ သတ္တိ ဍေဟ်တအ်
|-
! ဂကူ / ကဆံင်
! လက္ခဏာ ကေုာံ အကာဲအရာ
! လၟိဟ် ကာဗေါန်
! လွပ် အဓိက
|-
| '''ပဳတ် (Peat)'''
| ဟွံဒှ် တၟအ်ချး ဍိုက်ပေင် ဏီ။ ဒှ် ဇွိုတ် တၞံ မစ ကတဵုဒှ်။ နွံကဵု ဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်။
| &lt; ၆၀%
| စကာ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ စံင် ပၟတ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဍုင်လ္ၚဵု။
|-
| '''လစ်နိုက် (Lignite)'''
| ကော်စ တၟအ်ချး ပတေင် (Brown coal)။ ကဆံင် သဝ်အိုတ်၊ ဍိုန်ပနီ တုဲ နွံကဵု ဍာ် ဂၠိုင်။
| ၆၀% - ၇၀%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ညန် ကဵု ဒၞာဲ ၜံက်ခါဲ။
|-
| '''သပ်-ဗဳတူမဳနပ်သ် (Sub-bituminous)'''
| ဒှ် အကြာ လစ်နိုက် ကဵု ဗဳတူမဳနပ်သ်။ အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်။
| ၇၁% - ၇၇%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ စက် ပတိတ် လလဳ။
|-
| '''ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous)'''
| တၟအ်ချး ဓမ္မတာ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ်။ နွံကဵု အရံင် လမ္စံက် တုဲ ဇမ္ကဟ် ညိ။
| ၇၇% - ၈၇%
| ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ကၠောန် ပသဲ (Coking coal)။
|-
| '''အာန်သရိုက် (Anthracite)'''
| ကဆံင် သၠုင်အိုတ်၊ ဇမ္ကဟ် အိုတ် တုဲ အရံင် သ္ဇုင် (Glossy black)။ မာန် တူ နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ်။
| &gt; ၈၇%
| ပရေင်စံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ပသဲ မနွံ ကဆံင် သၠုင်။
|}

== ၄။ နဲကဲ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် (Mining Methods and Industry) ==
ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး (Coal mining) ဝွံ နွံကဵု နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ် မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇမ္ၚိုဟ် ထပ် တၟအ်ချး မနွံ ရ -

# '''ပရေင်ၜံက်ခါဲ လတူ တိ (Surface Mining):''' ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ညန် ကဵု မျက်နှာပြင် တိ မ္ဂး (အောန် နူ ၆၀ မဳတာ)၊ ကမ္ပဏဳ တအ် စကာ စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ခါဲ ပတိတ် တိ ကေုာံ တၟအ် မအုပ် လဝ် လတူ ဍေဟ် (Overburden) ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ တၟအ်ချး လောဲသွာ ဆဂး ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂြိုပ် လတူ တိ ဂှ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
# '''ပရေင်ၜံက်ခါဲ သၟဝ် တိ (Underground Mining):''' ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ဇြိုဟ် ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ မၞိဟ် ကမၠောန် တအ် ဒးခါဲ ဥမင် (Tunnels) စှ်ေ အာ သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ကၠောန် ခန် ကေုာံ တိုင် (Room and Pillar) မဒှ် ပရေင်ခါဲ ပတိတ် တၟအ်ချး တုဲ စွံ လဝ် တၟအ်ချး လ္ၚဵု နဒဒှ် တိုင် သွက် ဂွံ ထံက် လဝ် ဓရီု သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု အန္တရာယ် ဇၞော် သွက် မၞိဟ် ကမၠောန် ဟိုတ်နူ တိ ပြိုဟ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ မတူ ပၟတ် (Methane gas) မာန် ရ။

== ၅။ လွပ် ကေုာံ ဖဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Uses and Economic Impact) ==
တၟအ်ချး ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ -
* '''ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ (Electricity Generation):''' တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (ၜိုတ် ၃၆% ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁)။ စက် ဓါတ်ဂမ္တဴ တၟအ်ချး (Thermal power plants) တအ် စံင် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဍာ် ဂှ် ပကေတ် စက် သွက်ဂွံ ပတိတ် လလဳ ရ။
* '''ပရေင်ကၠောန် ပသဲ (Steel Production):''' တၟအ်ချး ဗဳတူမဳနပ်သ် မနွံ ကဆံင် သၠုင် (Metallurgical coal) ဂှ် စံင် ပ္ဍဲ မုဟ် ပၟတ် မဟွံမဲ အံက်သဳဂျေန် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကုတ် (Coke) ရ။ ကုတ် ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပသဲ ဓါတ် (Iron ore) ညံင်ဂွံ ဒှ် ပသဲ (Steel) ရ။
* '''ပရေင်ကၠောန် သဳမိန် (Cement Manufacturing):''' တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် သွက်ဂွံ ကၠောန် သဳမိန် ရ။
* '''ပရေင်ကမၠောန် ဓါတု (Chemical Industry):''' ဓါတ် မတိတ် ကၠုင် နူ တၟအ်ချး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပလပ်သတစ်၊ ဆီ ဓါတ်၊ ကေုာံ ဓါတ် ဝါမ် (Fertilizers) ရ။&lt;ref name=&quot;iea&quot;&gt;{{cite web |author=IEA |title=Coal Information 2022 |url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview |publisher=International Energy Agency |year=2022}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental Impact) ==
ပရေင်စကာ ကေုာံ ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ဝွံ ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Environment) ဗွဲမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ အကြာ ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် သီုဖအိုတ် ရ -
* '''ကျာ အုဲ ကေုာံ မလီုလာ် (Air Pollution):''' ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဓါတ် မလီုလာ် ကျာ မပ္တံကဵု သာလ်ဖာ ဒိုင်အံက်သိုက် (Sulfur dioxide - $SO_2$)၊ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် အံက်သိုက် ($NO_x$)၊ ကေုာံ ကောန်ဒကုတ် ဍောတ်ဍောတ် (Particulate matter - PM2.5) မပကဵု ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ ကေုာံ ယဲ တြန် ကသိုဟ် ရ။
* '''ဗြဲ ဓါတ် (Acid Rain):''' ဓါတ် $SO_2$ ကဵု $NO_x$ တအ် ပံင်ကောံ ကု ဍာ် ဗြဲ တုဲ ကတဵုဒှ် ဗြဲ ဓါတ် မပလီုပလာ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်ဍာ် ပ္ဍဲ ကၟာ လှာ တအ် ရ။
* '''ဍာ် အုဲ (Water Pollution):''' ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဍာ် ဓါတ် စှ်ေ နူ ခါဲ (Acid mine drainage) မနွံကဵု ဓါတ် ပသဲ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ မပလီုပလာ် ကြုင် ကေုာံ သဘာဝ ဍာ် ရ။
* '''တိ လီုလာ် (Land Destruction):''' ပရေင်ခါဲ လတူ တိ မပ္တံကဵု နဲကဲ ဖျေဟ် က္ဍိုပ် ဒဵု (Mountaintop removal) ဂှ် ပလီုပလာ် ဂြိုပ် ကေုာံ ဌာန် တန်တဴ တိရစ္ဆာန် တအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ကာဗေါန် (Climate Change and Carbon Emissions) ==
ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက အိုတ် မပတိတ် ကဵု ဓါတ် ကာဗေါန် ဒိုင်အံက်သိုက် ($CO_2$) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဓါတ် $CO_2$ ဝွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန် (Greenhouse gas) မထိင် လဝ် ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ တ္ၚဲ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ပကဵု ညံင် ဂၠးတိ ဂွံ ကတဴ တိုန် (Global warming) ရ။&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;{{cite report |author=IPCC |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Cambridge University Press |year=2021}}&lt;/ref&gt;

ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ဏအ်ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဍာ် ၜဳ သၠုင် တိုန်၊ ဥတု မကတဴ လောန်ကာဲ၊ လဗိုတ် ကျာ မဇၞော်၊ ကေုာံ ကပ် ဍာ် ဇၞော် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ကတဴ တိုန် ဂၠးတိ ညံင် ဟွံဂွံ လောန် အာ ၁.၅ ဒဳဂရဳ သေလ်သဳယပ်သ် (1.5°C) အတိုင် တင်တုပ်စိုတ် ပါရဳ (Paris Agreement) ဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံပၟိက် ဒးဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် တၟအ်ချး ကေုာံ ဒေါအ် သုင်စောဲ ဍေဟ် လက္ကရဴ အိုတ် ရ။

== ၈။ ဍုင်ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (Major Coal Producing Countries) ==
ဂၠးတိ ပိုယ် ဝွံ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ သုင်စောဲ တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ မွဲ သၞာံ ရ။ ဍုင် မပတိတ် တၟအ်ချး ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တအ်ဂှ် -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဍုင် ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (လၟိဟ် သၞာံ ၂၀၂၁)
|-
! ကဆံင်
! ဍုင်
! လၟိဟ် ပတိတ် (မဳလဳယာန် တန်)
! တင်သမ္တီ
|-
| ၁
| ဍုင်ကြုက် (China)
| ၄,၁၂၆
| ဒှ် ဍုင် ပတိတ် ကေုာံ သုင်စောဲ ဂၠိုင်အိုတ်၊ မစကာ သွက် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပသဲ။
|-
| ၂
| ဍုင်အိန္ဒိယ (India)
| ၈၁၁
| ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် လလဳ ကု ကောန်ဍုင်။
|-
| ၃
| ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳယှာ (Indonesia)
| ၆၁၄
| ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကေုာံ သွံ ပတိတ် (Export) တၟအ်ချး ဇၞော်အိုတ် မွဲ။
|-
| ၄
| ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် (United States)
| ၅၂၄
| လွပ် တၟအ်ချး အောန် စှ်ေ အာ ဟိုတ်နူ ပြံင်လှာဲ စကာ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ (Natural gas)။
|-
| ၅
| ဍုင်အဝ်သတေလျာ (Australia)
| ၄၇၈
| ဒှ် ဍုင် သွံ ပတိတ် တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် မခိုဟ် သွက် ကၠောန် ပသဲ။
|}

== ၉။ ပရေင်ကမၠောန် အနာဂတ် ကေုာံ ဒြဟတ် သဘာဝ (Future and Renewable Energy Transition) ==
အနာဂတ် သွက် တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရးဥရောပ (Europe) ကေုာံ အမေရိက သၟဝ်ကျာ တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒေါအ် သုင်စောဲ (Phase-out) တၟအ်ချး ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၃၀ ကဵု ၂၀၄၀ ရ။

စၞး မစကာ တၟအ်ချး မ္ဂး၊ ဂၠးတိ ဝွံ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒၟံင် [[ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်]] (Renewable energy) မပ္တံကဵု ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar power)၊ ဒြဟတ် ကျာ (Wind power)၊ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower) ရ။ ဒြဟတ် တအ်ဏအ် ဝွံ ဟွံပတိတ် ဓါတ် ကာဗေါန် တုဲ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ လေဝ် အောန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ကြုက် ကဵု အိန္ဒိယ တအ်မ္ဂး၊ လွပ် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၁၀။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Regulation and Policies) ==
သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဖဵုပရေအ် နူ တၟအ်ချး ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ဂၠးတိ တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ -
* '''အခေါန် ကာဗေါန် (Carbon Tax):''' သၞောတ် မကံက် အခေါန် လတူ ကမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် မပတိတ် ဓါတ် ကာဗေါန် ဒိုင်အံက်သိုက် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်။
* '''စံညွှန် ပရေင်ပတိတ် ဓါတ်အုဲ (Emission Standards):''' သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵု လၟိဟ် ဓါတ် သာလ်ဖာ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ အုဲ မတိတ် နူ စက် ပတိတ် လလဳ။
* '''နည်းပညာ တၟအ်ချး သ္အးဇ္ၚး (Clean Coal Technology):''' ပရေင်သုတေသန သွက်ဂွံ ရပ် ဖမ်း ကေတ် ဓါတ် $CO_2$ နူကဵု စက် ပတိတ် လလဳ တုဲ သိပ်စွံ လဝ် ပ္ဍဲ သၟဝ် တိ (Carbon Capture and Storage - CCS) ညံင် ဟွံဂွံ တိတ် အာ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ ရ။ ဆဂး နည်းပညာ ဏအ်ဝွံ ကေတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဟွံမာန် စကာ ဗွဲမလှဲလး ဏီ ရ။&lt;ref name=&quot;schrag&quot;&gt;{{cite journal |last=Schrag |first=D. P. |title=Storage of carbon dioxide in offshore sediments |journal=Science |volume=314 |issue=5797 |pages=315-316 |year=2006}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်]] (Fossil fuel)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု]] (Climate change)
* [[ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်]] (Renewable energy)
* [[ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား]] (Industrial Revolution)

{{Navbox
| name = Energy
| title = ဒြဟတ် ကေုာံ ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် (Energy and Fossil Fuels)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်
| list1 =
* [[တၟအ်ချး]] (Coal)
* [[ကၠေင် ဍေက်]] (Petroleum / Oil)
* [[ဓါတ်ကျာ သဘာဝ]] (Natural gas)
| group2 = ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ်
| list2 =
* [[ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ]] (Solar power)
* [[ဒြဟတ် ကျာ]] (Wind power)
* [[ဒြဟတ် ဍာ်]] (Hydropower)
* [[ဒြဟတ် နျူကလဳယျာ]] (Nuclear power)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု]] (Climate change)
* [[ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန်]] (Greenhouse gas)
* [[ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်]] (Mining)
}}

[[Category:ဒြဟတ်]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:တၟအ်ချး]]
[[Category:ပရေင်ၜံက်ခါဲ]]</text>
      <sha1>g37ku42qiw7izcvl4qg899mrdjzrp9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓာတ်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11516</id>
    <revision>
      <id>55946</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဓါတ်ကျာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကျာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Gas'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (State of matter) သဇိုင် ပန်သာ် အပ္ဍဲကဵု သဘာဝ (ဓါတ်ကမ္ကြဟ်၊ ဓါတ်ဍာ်၊ ဓါတ်ကျာ၊ ကေုာံ ပလာသမ...&quot;</comment>
      <origin>55946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19119" sha1="1arn9ox6mn8ixcpqo5lx5mkz49xk1xa" xml:space="preserve">'''ဓါတ်ကျာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကျာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Gas'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (State of matter) သဇိုင် ပန်သာ် အပ္ဍဲကဵု သဘာဝ (ဓါတ်ကမ္ကြဟ်၊ ဓါတ်ဍာ်၊ ဓါတ်ကျာ၊ ကေုာံ ပလာသမာ) မွဲ သာ် ရ။ ဓါတ်ကျာ ဇေတ်တ် မွဲဂှ် မာန် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု [[အက်တမ်]] (Atoms) မွဲမ ဓဝ် (ဥပမာ - ဓါတ်ကျာ နဳယောန်)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး [[မဝ်လဳစျူး]] (Molecules) မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု အက်တမ် မွဲ ဂကူ ဓဝ် (ဥပမာ - ဓါတ် အံက်သဳဂျေန်)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳစျူး ဓါတ်ပံင် မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု အက်တမ် နာနာ (ဥပမာ - ကာဗောန်ဒိုင်အံက်သိုက်) ရ။ ဓါတ်ကျာ ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူ ဓါတ်ဍာ် ကဵု ဓါတ်ကမ္ကြဟ် တုဲ၊ ကောန်ဒကုတ် ဍေဟ်တအ် နွံ ဇမ္ၚောဲ သ္ၚောဲ နူ ရေင်သကအ် ဗွဲမလောန် တုဲ ချဳဓရာင် ဒၟံင် ဗွဲမဗၠးၜး ရ။&lt;ref name=&quot;zumdahl&quot;&gt;{{cite book |last=Zumdahl |first=S. S. |author2=Zumdahl, S. A. |title=Chemistry |edition=8th |publisher=Cengage Learning |year=2010 |pages=180-185}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဝင် သိပ္ပံ မ္ဂး၊ လညာတ် မဆေင်ကဵု ဓါတ်ကျာ တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ [[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[ဓာတုဗေဒ]] ခေတ်တၟိ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဓါတ်ကျာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ကေုာံ သၞောဝ် သိပ္ပံ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Gas_particles_simulation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ချဳဓရာင် အက်တမ် ကေုာံ မဝ်လဳစျူး ဓါတ်ကျာ ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ မွဲ အတိုင် သဳအိုရဳ ကဳနက်တစ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ဓါတ်ကျာ&quot; (Gas) ဝွံ ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု မဟွံမဲ ကဵု ဗီုပြင် မချိုတ်ပၠိုတ် (No fixed shape) ကေုာံ ဟွံမဲ ကဵု ဗွိုက် မချိုတ်ပၠိုတ် (No fixed volume) ရ။ ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ်ကျာ ပ္ဍဲကဵု ပလိုင် မွဲ မ္ဂး၊ ဍေဟ် ပြးဇး တိတ် အာ တုဲ ဍိုက်ပေင် အာ အလုံ မွဲ ပလိုင် ဂှ် ရ။

ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ် တံင်ဓဇက် အကြာ မဝ်လဳစျူး (Intermolecular forces) ပ္ဍဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဍိုန်လျ ဗွဲမလောန် ဂှ်ရ၊ ကောန်ဒကုတ် တအ် မာန် ချဳဓရာင် အာ ကၠုင် နကဵု လဟိုင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ရ။ အကာဲအရာ ဏအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ဓါတ်ကျာ ဂွံ နွံကဵု သတ္တိ ပရေင်ဍဵုပဍိုတ် (Compressibility) မသၠုင် ဗွဲမလောန် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် (History and Study) ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Gas&quot; ဝွံ စကာ လဝ် အလန် ပထမအိုတ် နကဵု တၠပညာ ဓာတုဗေဒ ဍုင်ဖလာန်ဒါ (Flemish) ဂျာန် ဗပ်တစ် ဗန် ဟေလ်မောန် (Jan Baptist van Helmont) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ရ။ ညးတေအ် ကေတ်နင် ယၟု ဏအ် နူကဵု အရေဝ် ဂရိတ် &quot;Chaos&quot; (ပရေင်ထုဲထံင်) ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကဵု ဗီုပြင် ကေုာံ လဒက်ပတန် မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;asimov&quot;&gt;{{cite book |last=Asimov |first=I. |title=Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology |edition=2nd |publisher=Doubleday |year=1982 |pages=150-152}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ကဵု ၁၈ တေအ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု ရဝ်ဗာတ် ဗွိုင် (Robert Boyle) ကေုာံ ဂျက် ချာလ် (Jacques Charles) တအ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် ဓါတ်ကျာ နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ တုဲ၊ ခၞံဗဒှ် လဝ် သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ (Gas laws) သဇိုင် တအ် ရ။

== ၃။ သဘာဝ ကေုာံ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (Physical Characteristics and State) ==
ဓါတ်ကျာ တအ် နွံကဵု သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု အဓိက ၃ သာ် -
# '''ပရေင်ပြးဇး (Diffusion):''' ဓါတ်ကျာ တအ် မာန် ပြးဇး ပံင်နှဴ ရေင်သကအ် အလဵုအလဵု ဗွဲမပြဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ချဳဓရာင် မဝ်လဳစျူး တအ် ရ။
# '''ပရေင်ဍဵုပဍိုတ် (Compressibility):''' ဟိုတ်နူ အကြာ မဝ်လဳစျူး တအ် နွံ လဟာင် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ပိုယ် မာန် ဍဵုပဍိုတ် ဓါတ်ကျာ ညံင်ဂွံ ဍောတ် စှ်ေ အာ လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။
# '''ပရေင်တိုးချဲ့ (Expansion):''' ယဝ်ရ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် တိုန် မ္ဂး၊ ဓါတ်ကျာ တအ် မာန် တိုးချဲ့ ဇၞော် တိုန် (Expand) ဗွဲမပြဟ် ရ။

== ၄။ သ္ၚိအင် ဓါတ်ကျာ ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် (Macroscopic View and Measurement) ==
သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ဓါတ်ကျာ မွဲ၊ တၠပညာ တအ် စကာ ၚုဟ်မး သဇိုင် ၄ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ၚုဟ်မး သဇိုင် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဓါတ်ကျာ
|-
! ၚုဟ်မး (Variable)
! သင်္ကေတ (Symbol)
! ဗီုပြင် ၜတ်ကၞာတ် (Unit)
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
|-
| '''ဓရိုတ် (Pressure)'''
| $P$
| ပါသကယ် (Pascal - Pa) ဟွံသေင်မ္ဂး အက်တမဝ်သဖဳယျာ (atm)
| ဒြဟတ် မဇီုကပိုက် လတူ ဗလး ဧရိယာ မွဲ။
|-
| '''ဗွိုက် (Volume)'''
| $V$
| လဳတာ (Liter - L) ဟွံသေင်မ္ဂး မဳတာ ပိကၠင် ($m^3$)
| ဇမၞော် ဒၞာဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင်။
|-
| '''ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature)'''
| $T$
| ကေလ်ဗေန် (Kelvin - K)
| ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် ကဳနက်တစ် (Kinetic energy) မဝ်လဳစျူး တအ်။
|-
| '''လၟိဟ် (Amount of substance)'''
| $n$
| မဝ်လ် (Mole - mol)
| လၟိဟ် အက်တမ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳစျူး ပ္ဍဲကဵု ဓါတ်ကျာ ဂှ်။
|}

== ၅။ သဳအိုရဳ ကဳနက်တစ် ဓါတ်ကျာ (Kinetic Theory of Gases) ==
[[သဳအိုရဳ ကဳနက်တစ်]] (Kinetic theory of gases) ဝွံ ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး ဗီုလဵု ဓါတ်ကျာ တအ် ချဳဓရာင် အာ ကၠုင် ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက ဂမၠိုင် -&lt;ref name=&quot;maxwell&quot;&gt;{{cite book |last=Maxwell |first=J. C. |title=Theory of Heat |publisher=Longmans, Green, and Co. |year=1871 |pages=290-295}}&lt;/ref&gt;

# ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကောန်ဒကုတ် (Particles) ဗွဲမဂၠိုင် မချဳဓရာင် ဒၟံင် နကဵု လဟိုင် သၠုင် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Random motion)။
# ဇမၞော် ဗွိုက် ကောန်ဒကုတ် တအ် ဂှ် ဍောတ် သၟတ် လောန် တုဲ ယဝ် ၜတ်ကၞာတ် ကု ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဍေဟ်တအ် မ္ဂး မာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဟွံမဲ ရ။
# ပရေင်ဇီုကပိုက် (Collisions) အကြာ ကောန်ဒကုတ် တအ် ကဵု ဓရီု ပလိုင် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဇီုကပိုက် မဟွံဆောမ်လေင် ဒြဟတ် (Perfectly elastic collisions) ရ။
# ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) ဂှ် ဒှ် ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် (Kinetic energy) အလုံ သၞောတ် ရ။

== ၆။ သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ ဂမၠိုင် (Gas Laws) ==
ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ $P, V, T, n$ တအ်ဂှ် သောင်ကလး လဝ် နကဵု သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ အဓိက ဂမၠိုင် ရ -

* '''သၞောဝ် ဗွိုင် (Boyle's Law):''' ယဝ်ရ ဓါတ်ဂမ္တဴ တန်တဴ မ္ဂး၊ ဓရိုတ် ကဵု ဗွိုက် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် ပြံက်နှဴ (Inversely proportional) ရ။ $P \propto \frac{1}{V}$ ဟွံသေင်မ္ဂး $P_1V_1 = P_2V_2$။
* '''သၞောဝ် ချာလ် (Charles's Law):''' ယဝ်ရ ဓရိုတ် တန်တဴ မ္ဂး၊ ဗွိုက် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် တိုက်ရိုက် (Directly proportional) ရ။ $V \propto T$ ဟွံသေင်မ္ဂး $\frac{V_1}{T_1} = \frac{V_2}{T_2}$။
* '''သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ အိုင်ဒဳ (Ideal Gas Law):''' ပံင်ကောံ လဝ် သၞောဝ် သီုဖအိုတ် တုဲ ကလိဂွံ ဖော်မျူလာ -
$$PV = nRT$$
(ဒၞာဲဏအ် $R$ ဂှ် ဒှ် ၚုဟ်မး တန်တဴ ဓါတ်ကျာ (Universal gas constant) ရ)။&lt;ref name=&quot;clapeyron&quot;&gt;{{cite journal |last=Clapeyron |first=E. |title=Mémoire sur la puissance motrice de la chaleur |journal=Journal de l'École Polytechnique |volume=14 |pages=153-190 |year=1834}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ ဓါတ်ကျာ အိုင်ဒဳ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ ဇေတ်တ် (Ideal vs. Real Gases) ==
[[ဓါတ်ကျာ အိုင်ဒဳ]] (Ideal gas) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဓါတ်ကျာ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ မဍိုက်ပေင် ကု သၞောဝ် Ideal Gas Law ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ရ။ ပ္ဍဲ ဓါတ်ကျာ အိုင်ဒဳ မ္ဂး၊ မဝ်လဳစျူး တအ် ဟွံမဲ ကဵု ဗွိုက် တုဲ ဟွံတံင်ဓဇက် ရေင်သကအ် ရ။

ဆဂး ပ္ဍဲကဵု သဘာဝ ဇေတ်တ်၊ [[ဓါတ်ကျာ ဇေတ်တ်]] (Real gases) တအ် နွံကဵု ဗွိုက် ဍောတ်တ် ကေုာံ ဒြဟတ် တံင်ဓဇက် အကြာ မဝ်လဳစျူး ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ဓရိုတ် သၠုင် ဗွဲမလောန် (High pressure) ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴ သဝ် ဗွဲမလောန် (Low temperature) မ္ဂး၊ သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ အိုင်ဒဳ ဂှ် ဟွံဍာံပြ ယျ။ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဏအ်၊ ယိုဟ်နာသ် ဗန် ဒါ ဝါလ် (Johannes Diderik van der Waals) ခၞံဗဒှ် လဝ် ဖော်မျူလာ Van der Waals equation သွက် ဓါတ်ကျာ ဇေတ်တ် ရ။

== ၈။ ဗီုပြင် ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Phase Transitions) ==
ဓါတ်ကျာ ဝွံ မာန် ပြံင်လှာဲ အာ နဒဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု တၞဟ် တအ် မာန် ရ -
* '''ပရေင်ကတဵုဒှ် ဍာ် (Condensation):''' ဓါတ်ကျာ ပြံင်လှာဲ ဒှ် အာ ဓါတ်ဍာ် (ဥပမာ - စၟဟ်ဍာ် ဒှ် အာ ဍာ် ကာလ ဂမ္တဴ သဝ် စှ်ေ)။
* '''ပရေင်ကတဵုဒှ် ဓါတ်ကမ္ကြဟ် တိုက်ရိုက် (Deposition):''' ဓါတ်ကျာ ပြံင်လှာဲ ဒှ် အာ ဓါတ်ကမ္ကြဟ် တိုက်ရိုက် (ဥပမာ - မနှင်း)။
* '''ပရေင်သြိုဟ်တိတ် နူ ဓါတ်ကမ္ကြဟ် (Sublimation):''' ဓါတ်ကမ္ကြဟ် ပြံင်လှာဲ ဒှ် အာ ဓါတ်ကျာ တိုက်ရိုက် ဟွံဒး တတ် အကာဲအရာ ဓါတ်ဍာ် (ဥပမာ - ဍာ်ကလောအ် ဇမ္ကဟ် - Dry ice)။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ အပလီကေယှေန် ပ္ဍဲ စက်ယန္တရား (Applications in Industry) ==
ဓါတ်ကျာ တအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု စက်ယန္တရား ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ ရ -
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Medicine):''' ဓါတ် အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ Nitrous oxide (ဓါတ်ကျာ မပကဵု ညံင် ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ်) တအ် စကာ ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ။
* '''စက် ရုင် (Manufacturing):''' ဓါတ် အာဂေါန် (Argon) ကဵု အသဳတဳလိန် (Acetylene) တအ် စကာ သွက်ဂွံ ဂဟဵု ပသဲ (Welding)။
* '''ပရေင်ဖအေး (Refrigeration):''' ဓါတ်ကျာ မပ္တံကဵု ဖရဳယောန် (Freon) ဟွံသေင်မ္ဂး အမဝ်နဳယာ (Ammonia) တအ် စကာ ပ္ဍဲ စက် ပံက် ဓါတ်ဂံက် တအ် ရ။

== ၁၀။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ သဘာဝ (Environmental Impact and Greenhouse Gases) ==
ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ၊ ဓါတ်ကျာ လ္ၚဵု တအ် မပ္တံကဵု ကာဗောန်ဒိုင်အံက်သိုက် ($CO_2$)၊ မဳသိန် ($CH_4$)၊ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ နိုက်ထရက်အံက်သိုက် ($N_2O$) တအ်ဝွံ ဒှ် [[ဓါတ်ကျာ သ္ၚိကၠေင်]] (Greenhouse gases) ရ။&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;{{cite book |last=IPCC |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |pages=100-110}}&lt;/ref&gt;

ဓါတ်ကျာ တအ် ဏအ်ဝွံ စုပ်ကေတ် လျး ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ တ္ၚဲ တုဲ ပကဵု ညံင် ဓါတ်ဂမ္တဴ လတူ ဂၠးတိ ဂွံ သၠုင် တိုန် (Global warming) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပြသၞာ အဓိကအိုတ် မွဲ သွက် ကောန်မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ဏအ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]] (State of matter)
* [[ဓါတ်ဍာ်]] (Liquid)
* [[ပလာသမာ]] (Plasma)
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)

{{Navbox
| name = States of Matter
| title = အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ သဘာဝ (States of Matter and Physics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သဇိုင် အကာဲအရာ
| list1 =
* [[ဓါတ်ကမ္ကြဟ်]] (Solid)
* [[ဓါတ်ဍာ်]] (Liquid)
* [[ဓါတ်ကျာ]] (Gas)
* [[ပလာသမာ]] (Plasma)
| group2 = လညာတ် သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[သဳအိုရဳ ကဳနက်တစ်]] (Kinetic theory)
* [[သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ အိုင်ဒဳ]] (Ideal gas law)
* [[ပရေင်ကတဵုဒှ် ဍာ်]] (Condensation)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ]] (Phase transition)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဓာတုဗေဒ]] (Chemistry)
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[ဓါတ်ကျာ သ္ၚိကၠေင်]] (Greenhouse gas)
* [[အက်တမ်]] (Atom)
}}

[[Category:အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]]
[[Category:ဓါတ်ကျာ]]
[[Category:ဓာတုဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]</text>
      <sha1>1arn9ox6mn8ixcpqo5lx5mkz49xk1xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပလာသမာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11517</id>
    <revision>
      <id>55947</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ပလာသမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Plasma'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ကေုာံ [[ဓာတုဗေဒ]] (Chemistry) မ္ဂး၊ ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (State of matter) အဓိက ပန် သာ် အပ္ဍဲ မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ်ဝွံ တ...&quot;</comment>
      <origin>55947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23062" sha1="iy3etgkmew1tv36meza3usz8297oc5s" xml:space="preserve">'''ပလာသမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Plasma'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ကေုာံ [[ဓာတုဗေဒ]] (Chemistry) မ္ဂး၊ ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (State of matter) အဓိက ပန် သာ် အပ္ဍဲ မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဓါတ်ကမ္တိုင် (Solid)၊ ဓါတ်ဍာ် (Liquid) ကေုာံ ဓါတ်ကျာ (Gas) တအ် ရ။ ပလာသမာ ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ်ကျာ မဒးဒုင် ပရေင်အာယောန်နိုက် (Ionized gas) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဍေဟ် ဂှ် နွံကဵု [[အာယောန်]] (Ions) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ အပေါင်း ကေုာံ [[အီလက်ထရွန်]] (Electrons) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ အနုတ် မချဳဓရာင် ဗၠးၜး ဒၟံင် ရ။&lt;ref name=&quot;chen&quot;&gt;{{cite book |last=Chen |first=F. F. |title=Introduction to Plasma Physics and Controlled Fusion |edition=2nd |publisher=Springer |year=1984 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူကဵု ကောန်ဒကုတ် တအ် ဏအ် နွံကဵု ဓါတ်လလဳ ဂှ်ရ၊ ပလာသမာ တအ်ဝွံ မာန် ပလံင်ဗစိုပ် ဓါတ်လလဳ (Electrically conductive) ကေုာံ မာန် ဒုင်သဇိုင် ကု လပှ် လလဳ ကေုာံ လပှ် သံလိုက် (Electromagnetic fields) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါ မညာတ်ကေတ် မာန် သီုဖအိုတ် ဂှ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ပလာသမာ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပလာသမာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂုဏ်သတ္တိ၊ ကေုာံ လွပ် ကွတ်ပညာ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Plasma-lamp_2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပၟတ် ပလာသမာ ပ္ဍဲကဵု မကောန် ပလာသမာ (Plasma globe) မဒှ် ဥပမာ ပလာသမာ မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု မၞိဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ပလာသမာ&quot; ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ သိပ္ပံ မစကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု မရနုက်ကဵု ပန် ရ။ ကာလ ပိုယ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်သၠုင် ကု ဓါတ်ကျာ မ္ဂး၊ အီလက်ထရွန် တအ် ပါ်တိတ် အာ နူကဵု အက်တမ် (Atom) ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ (Molecule) တအ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ်အာ ပလာသမာ ရ။

နကဵု သၞောတ် ရူပဗေဒ မ္ဂး၊ အရာ မွဲ ဂွံ ဒှ် ပလာသမာ မာန် ဂှ် ဒးဍိုက်ပေင် ကု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ၃ သာ် -
# '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဓါတ်လလဳ (Quasineutrality):''' ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ ဍေဟ် နွံကဵု အာယောန် ကဵု အီလက်ထရွန် မချဳဓရာင် ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ် ဓါတ် အပေါင်း ကဵု အနုတ် အလုံဖအိုတ် ဂှ် တုပ်သၟဟ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Neutral) ရ။
# '''သဘာဝ ကမၠောန် မံင်ဂကောံ (Collective behavior):''' ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဒကုတ် မွဲမ ဂှ် ဟွံတန်တဴ လတူ ပရေင်ဇီုကပိုက် (Collisions) သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လပှ် သံလိုက်လလဳ အလုံ မွဲ စက္ကဝါ ပလာသမာ ဂှ် ရ။
# '''ဗလိုင် ပလာသမာ (Plasma frequency):''' အီလက်ထရွန် တအ် ဒးမာန် ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် လလဳ (Shielding effect) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery) ==
သဘာဝ ပလာသမာ ဝွံ ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု တၠပညာ ရူပဗေဒ အင်္ဂလာန် ဝဳလဳယမ် ခရုက် (William Crookes) ရ။ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဗလံက် ဒိုက်ကျာ (Vacuum tube) တုဲ ညးတေအ် ကော်စ ဍေဟ် &quot;ရုပ်ဝတ္ထု လျး&quot; (Radiant matter) ရ။&lt;ref name=&quot;langmuir&quot;&gt;{{cite journal |last=Langmuir |first=I. |title=Oscillations in Ionized Gases |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=14 |issue=8 |pages=627-637 |year=1928}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ်၊ တၠပညာ ဓာတုဗေဒ အမေရိကာန် အာဗေန် လာင်မျူ (Irving Langmuir) ဒှ် မၞိဟ် ပထမအိုတ် မစကာ ဝေါဟာရ &quot;ပလာသမာ&quot; သွက်ဂွံ ကော်စ ဓါတ်ကျာ မဒးဒုင် အာယောန်နိုက် ဏအ် ရ။ ညးတေအ် ရုဲစှ် ဝေါဟာရ ဏအ် ဟိုတ်နူကဵု ဗီုပြင် ဓါတ်ကျာ မချဳဓရာင် ဂှ် တုပ် ညံင်ရဴ သဘာဝ ပလာသမာ ဆီ (Blood plasma) မယိုက်ယင် ကေတ် ကောန်ဆီ တအ် ကီု ရ။ သုတေသန လာင်မျူ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် [[သဳအိုရဳ]] ပလာသမာ ခေတ်တၟိ အလုံအိုတ်သီု ရ။

== ၃။ သဘာဝ ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ (Properties and Characteristics) ==
ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ဓါတ်ကျာ ဓမ္မတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''ပရေင်ပလံင် ဓါတ်လလဳ (Electrical Conductivity):''' ဓါတ်ကျာ ဓမ္မတာ ဂှ် ဍေဟ် စဵုဒၞာ ဓါတ်လလဳ (Insulator) ရ။ ဆဂး ပလာသမာ ဂှ် ဟိုတ်နူ နွံ အီလက်ထရွန် ဗၠးၜး တုဲ ဍေဟ် ပလံင်ဗစိုပ် ဓါတ်လလဳ ခိုဟ် ဗွဲမလောန် (လဆောဝ်မ္ဂး ခိုဟ် နူကဵု ပသဲ ကတေက် ဏီ) ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ကု လပှ် သံလိုက် (Magnetic Response):''' ပလာသမာ တအ် ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် လောဲလောဲ နကဵု လပှ် သံလိုက် (Magnetic field) ရ။ သတ္တိ ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကၠောန် စက် နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန် (Nuclear fusion reactor) ရ။
* '''ပရေင်တိတ် လျး (Light Emission):''' ကာလ အီလက်ထရွန် တအ် ကလေင် ပံင်ကောံ ကု အာယောန် (Recombination) ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင် စှ်ေ ကဆံင် ဒြဟတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် ပတိတ် လျး အသာ် နာနာ သာ် ရ (ဥပမာ - ပၟတ် နဳယောန် ကေုာံ အရဝ်ရာ)။&lt;ref name=&quot;bittencourt&quot;&gt;{{cite book |last=Bittencourt |first=J. A. |title=Fundamentals of Plasma Physics |edition=3rd |publisher=Springer |year=2004 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ၄ သာ် (The Four States of Matter) ==
သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပလာသမာ လောဲသွာ ဂှ် ပိုယ် ဒး ၜတ်ကၞာတ် ဍေဟ် ကု အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု သဇိုင် ၃ သာ် ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ဂှ် တန်တဴ လတူ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat / Energy) ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု
|-
! အကာဲအရာ
! ပရေင်ချဳဓရာင် အက်တမ်
! ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုပ် အကာဲအရာ ဂတ
|-
| '''ဓါတ်ကမ္တိုင် (Solid)'''
| အက်တမ် တအ် မံင် ကြပ်ကြပ် တုဲ ချဳဓရာင် ဟွံမာန်။ (ဥပမာ - ဍာ်ကလောအ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ရိုဟ် (Melting)
|-
| '''ဓါတ်ဍာ် (Liquid)'''
| အက်တမ် တအ် ချဳဓရာင် မာန် ဆဂး ကြပ် ဒၟံင် ဏီ။ (ဥပမာ - ဍာ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ဍုန် (Boiling)
|-
| '''ဓါတ်ကျာ (Gas)'''
| အက်တမ် တအ် တွာ် ပြးဇး ဗၠးၜး။ (ဥပမာ - ယက်ဍာ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် $\rightarrow$ အာယောန်နိုက် (Ionization)
|-
| '''ပလာသမာ (Plasma)'''
| အီလက်ထရွန် ပြးတိတ် နူ အက်တမ် တုဲ ဒှ် အာယောန်။ (ဥပမာ - ပၟတ်လလဳ)
| ယှောတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ကလေင်ပံင် (Deionization)
|}

== ၅။ ပရေင်ပါ်ကရေက် ဂကူ ပလာသမာ (Types and Classifications of Plasma) ==
ပလာသမာ တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) ကေုာံ ထပ်လတူ (Density) ဍေဟ်တအ် ရ။

# '''ပလာသမာ ဓါတ်ဂမ္တဴ တုပ် (Thermal Plasma):''' ပ္ဍဲ ပလာသမာ ဏအ်၊ အီလက်ထရွန် တအ် ကဵု အာယောန် တအ် နွံကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ တုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ် (Thermal equilibrium) ရ။ ဍေဟ်တအ် ကတဴ ဗွဲမလောန် (လ္ၚီ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြကိုဋ် ဒဳဂရဳ)။ ဥပမာ - တ္ၚဲ၊ ပၟတ် လေယောန် (Arc welding)။
# '''ပလာသမာ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဟွံတုပ် (Non-thermal / Cold Plasma):''' ပ္ဍဲ ပလာသမာ ဏအ်၊ အီလက်ထရွန် တအ် ကတဴ ဗွဲမလောန် ဆဂး အာယောန် ကဵု ဓါတ်ကျာ သှ်ေ ဒၟံင် တအ် ဂှ် နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) သၟး ရ။ ဥပမာ - ပၟတ် နေယွန် (Neon signs)၊ ပၟတ် ဖလဝ်ရေတ်သေန် (Fluorescent lamps)။

== ၆။ ပလာသမာ ပ္ဍဲ သဘာဝ ကေုာံ စက္ကဝါ (Natural and Space Plasmas) ==
ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ လတူ တိ ပိုယ် ဏအ် ပလာသမာ ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံဂွံ ဆဵု စ လောဲလောဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လတူ စက္ကဝါ (Universe) မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် အရာ မနွံ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;kivelson&quot;&gt;{{cite book |last=Kivelson |first=M. G. |author2=Russell, C. T. |title=Introduction to Space Physics |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

* '''တ္ၚဲ ကေုာံ သၞံင်ဂမၠိုင် (Sun and Stars):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဒှ် ခဍောင် ပလာသမာ ဇၞော် မွဲ မဂဵုတဟဵု ဒၟံင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပံင်ကောံ နျူကလဳယျာ (Nuclear fusion) ရ။
* '''ကျာ တ္ၚဲ (Solar Wind):''' ဒှ် လၟေင် ပလာသမာ (အာယောန် ကဵု အီလက်ထရွန်) မပန် တိတ် ကၠုင် နူကဵု တ္ၚဲ လၟိုန် အခိင် ရ။
* '''အရဝ်ရာ (Auroras):''' ကာလ ကျာ တ္ၚဲ စိုပ် ကၠုင် လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ဇီုကပိုက် ကု လပှ် သံလိုက် တိ (Earth's magnetic field) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပလာသမာ မတိတ် လျး အသာ် နာနာ မကော်စ လျး သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ ရ။
* '''လလဳ (Lightning):''' ပ္ဍဲ လတူ တိ၊ လလဳ မပန် တိတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဗြဲ ကျာ ဂှ် ဒှ် လၟေင် ပလာသမာ မကတဵုဒှ် မွဲ ချိုန်ခဏ ဓဝ် ရ။

== ၇။ ပလာသမာ မဖန်ဗဒှ် နကဵု မၞိဟ် (Artificial Plasmas) ==
မၞိဟ် တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပလာသမာ သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲကဵု ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရေင်စက်ယန္တရား ဂမၠိုင် ရ။ 

အရာ မညာတ် လောဲအိုတ် ဂှ် ဒှ် ပၟတ် [[နေယွန်]] (Neon signs) ကေုာံ ပၟတ် ဓမ္မတာ (Fluorescent) တအ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု မပၟတ် တအ်ဏအ် ဂှ်၊ ပလံင် စုတ် ဓါတ်လလဳ ဇရေင် ဓါတ်ကျာ အပ္ဍဲ တုဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ် အာ ပလာသမာ (Cold plasma) တုဲ ပတိတ် ကဵု လျး ရ။ တုဲပၠန် ရုပ်မြင်သံကြား ပလာသမာ (Plasma TVs) မပြာကတ် လဝ် ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၀၀ တအ် ဂှ် လေဝ် စကာ သဘာဝ ဏအ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ရုပ် လတူ မျက်နှာပြင် ကီု ရ။

== ၈။ လွပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ပလာသမာ (Applications and Plasma Technology) ==
ပညာ ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ -

* '''ပရေင်ကၠောန် သေမဳကွန်ဒတ်တာ (Semiconductor Manufacturing):''' သွက်ဂွံ ကၠောန် ချစ် (Microchips) ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ စမတ်ဖုန် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ ပလာသမာ သွက်ဂွံ ခြစ် ကေတ် ပသဲ ကေုာံ စုတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် နာနဝ် (Plasma etching and deposition) ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ် လွပ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။
* '''စက် ပန် အကာသ (Ion Thrusters):''' က္ၜင် အကာသ ခေတ်တၟိ တအ် စကာ စက် အာယောန် (Ion engine) မပန် ပတိတ် ပလာသမာ သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ ပ္ဍဲ အကာသ ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဍေဟ် စကာ ဓါတ် အောန် နူ ရဝ်ကေတ် ဓမ္မတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင်လွဳ ယဲ (Plasma Medicine):''' ကောလ် ပလာသမာ (Cold plasma) ဂှ် လၟုဟ် စကာ ဒၟံင် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ဗက်တဳရဳယျာ (Sterilization) ကေုာံ လွဳ သရ ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ တအ် ရ။

== ၉။ ဒြဟတ် နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန် (Nuclear Fusion Energy) ==
တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သုတေသန ပလာသမာ ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion) ပ္ဍဲ လတူ တိ ရ။ ဖျူးရှေန် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ မပံင်ကောံ အက်တမ် ဍောတ်တ် (ဥပမာ ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန်) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ဗွဲမဇၞော် (တုပ် ညံင် သဘာဝ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ) ရ။&lt;ref name=&quot;goldston&quot;&gt;{{cite book |last=Goldston |first=R. J. |author2=Rutherford, P. H. |title=Introduction to Plasma Physics |publisher=Taylor &amp; Francis |year=1995 |pages=200-210}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ ကၠောန် ဖျူးရှေန် ဂှ်၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒးကတဴ စဵုကဵု မဳလဳယာန် ဒဳဂရဳ တုဲ ဒှ် အာ ပလာသမာ ရ။ ဟိုတ်နူ ပလာသမာ ဏအ် ကတဴ လောန် တုဲ စွံ ပ္ဍဲ ခေါက် ပသဲ ဓမ္မတာ ဟွံဂွံ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာ တအ် စကာ သၞောတ် တဝ်ကာမက် (Tokamak) မစကာ လပှ် သံလိုက် ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ထိင် စွံ လဝ် ပလာသမာ ဂှ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ကျာ ရ (Magnetic confinement)။ ပရောဂျက် ဂၠးတိ ITER ပ္ဍဲ ပြင်သေတ် ဂှ် ဒှ် စက် စမ်ၜတ် ဖျူးရှေန် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ယဝ်ရ အံင်ဇၞး မ္ဂး၊ ဍေဟ် သ္ဂောအ် ကဵု ဒြဟတ် ပၟတ်လလဳ သန့်ရှင်း (Clean energy) မဟွံမဲ အပိုတ်အခြာ ရောင်။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန ပလာသမာ (Future of Plasma Research) ==
အနာဂတ် သွက် ဘာသာရပ် ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်စၟဳ လၟာင် ဗွဲမဇၞော် ရ။ ပါဲနူကဵု ပရေင် ဒြဟတ် ဖျူးရှေန် တုဲ၊ ပလာသမာ ဂှ် ဆက် စကာ အာ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲ မင်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ - 

ဥပမာ - သၞောတ် ပလာသမာ ဂါသဳဖဳကေးယှေန် (Plasma gasification) ဝွံ မာန် စံင် ပလီု ထောအ် အမှိုက် (Waste) သီုကဵု အမှိုက် နျူကလဳယျာ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ တအ် နကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် တုဲ၊ ကလေင် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ကျာ မစကာ နဒဒှ် လောင်စာ မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;bellan&quot;&gt;{{cite book |last=Bellan |first=P. M. |title=Fundamentals of Plasma Physics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=105-110}}&lt;/ref&gt; 

တုဲပၠန်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ပလာသမာ ပ္ဍဲ အကာသ (Space plasma physics) ဂှ်လေဝ် ဆက် ရီုဗင် ကဵု ပိုယ် ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဝင် ကေုာံ လဒက်ပတန် စက္ကဝါ ဇၞော် ဏအ် ဗွဲမလှဲလး ရောင်။ သဘာဝ ပလာသမာ ဝွံ ၜိုန်ရ နက်သြိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ကသပ် လဒက်ပတန် အဓိက သွက် ကွတ်ပညာ အနာဂတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]] (State of matter)
* [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion)
* [[သဘာဝ လပှ် သံလိုက်လလဳ]] (Electromagnetism)

{{Navbox
| name = States of Matter
| title = အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ရူပဗေဒ သဇိုင် (States of Matter and Basic Physics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = အကာဲအရာ ၄ သာ်
| list1 =
* [[ဓါတ်ကမ္တိုင်]] (Solid)
* [[ဓါတ်ဍာ်]] (Liquid)
* [[ဓါတ်ကျာ]] (Gas)
* [[ပလာသမာ]] (Plasma)
| group2 = ကောန်ဒကုတ် သဇိုင်
| list2 =
* [[အက်တမ်]] (Atom)
* [[အာယောန်]] (Ion)
* [[အီလက်ထရွန်]] (Electron)
* [[ပရဝ်တွန်]] (Proton)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion)
* [[ပရေင်အာယောန်နိုက်]] (Ionization)
* [[လပှ် သံလိုက်]] (Magnetic field)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]]
[[Category:ပလာသမာ]]</text>
      <sha1>iy3etgkmew1tv36meza3usz8297oc5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55948</id>
      <parentid>55947</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23062" sha1="dsto0ly0hh6yypy85jynfwzdvdh1wpd" xml:space="preserve">'''ပလာသမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Plasma'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ကေုာံ [[ဓာတုဗေဒ]] (Chemistry) မ္ဂး၊ ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (State of matter) အဓိက ပန် သာ် အပ္ဍဲ မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဓါတ်ကမ္တိုင် (Solid)၊ ဓါတ်ဍာ် (Liquid) ကေုာံ ဓါတ်ကျာ (Gas) တအ် ရ။ ပလာသမာ ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ်ကျာ မဒးဒုင် ပရေင်အာယောန်နိုက် (Ionized gas) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဍေဟ် ဂှ် နွံကဵု [[အာယောန်]] (Ions) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ အပေါင်း ကေုာံ [[အဳလက်ထရေန်]] (Electrons) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ အနုတ် မချဳဓရာင် ဗၠးၜး ဒၟံင် ရ။&lt;ref name=&quot;chen&quot;&gt;{{cite book |last=Chen |first=F. F. |title=Introduction to Plasma Physics and Controlled Fusion |edition=2nd |publisher=Springer |year=1984 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူကဵု ကောန်ဒကုတ် တအ် ဏအ် နွံကဵု ဓါတ်လလဳ ဂှ်ရ၊ ပလာသမာ တအ်ဝွံ မာန် ပလံင်ဗစိုပ် ဓါတ်လလဳ (Electrically conductive) ကေုာံ မာန် ဒုင်သဇိုင် ကု လပှ် လလဳ ကေုာံ လပှ် သံလိုက် (Electromagnetic fields) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါ မညာတ်ကေတ် မာန် သီုဖအိုတ် ဂှ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ပလာသမာ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပလာသမာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂုဏ်သတ္တိ၊ ကေုာံ လွပ် ကွတ်ပညာ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Plasma-lamp_2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပၟတ် ပလာသမာ ပ္ဍဲကဵု မကောန် ပလာသမာ (Plasma globe) မဒှ် ဥပမာ ပလာသမာ မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု မၞိဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ပလာသမာ&quot; ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ သိပ္ပံ မစကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု မရနုက်ကဵု ပန် ရ။ ကာလ ပိုယ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်သၠုင် ကု ဓါတ်ကျာ မ္ဂး၊ အီလက်ထရွန် တအ် ပါ်တိတ် အာ နူကဵု အက်တမ် (Atom) ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ (Molecule) တအ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ်အာ ပလာသမာ ရ။

နကဵု သၞောတ် ရူပဗေဒ မ္ဂး၊ အရာ မွဲ ဂွံ ဒှ် ပလာသမာ မာန် ဂှ် ဒးဍိုက်ပေင် ကု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ၃ သာ် -
# '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဓါတ်လလဳ (Quasineutrality):''' ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ ဍေဟ် နွံကဵု အာယောန် ကဵု အီလက်ထရွန် မချဳဓရာင် ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ် ဓါတ် အပေါင်း ကဵု အနုတ် အလုံဖအိုတ် ဂှ် တုပ်သၟဟ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Neutral) ရ။
# '''သဘာဝ ကမၠောန် မံင်ဂကောံ (Collective behavior):''' ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဒကုတ် မွဲမ ဂှ် ဟွံတန်တဴ လတူ ပရေင်ဇီုကပိုက် (Collisions) သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လပှ် သံလိုက်လလဳ အလုံ မွဲ စက္ကဝါ ပလာသမာ ဂှ် ရ။
# '''ဗလိုင် ပလာသမာ (Plasma frequency):''' အီလက်ထရွန် တအ် ဒးမာန် ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် လလဳ (Shielding effect) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery) ==
သဘာဝ ပလာသမာ ဝွံ ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု တၠပညာ ရူပဗေဒ အင်္ဂလာန် ဝဳလဳယမ် ခရုက် (William Crookes) ရ။ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဗလံက် ဒိုက်ကျာ (Vacuum tube) တုဲ ညးတေအ် ကော်စ ဍေဟ် &quot;ရုပ်ဝတ္ထု လျး&quot; (Radiant matter) ရ။&lt;ref name=&quot;langmuir&quot;&gt;{{cite journal |last=Langmuir |first=I. |title=Oscillations in Ionized Gases |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=14 |issue=8 |pages=627-637 |year=1928}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ်၊ တၠပညာ ဓာတုဗေဒ အမေရိကာန် အာဗေန် လာင်မျူ (Irving Langmuir) ဒှ် မၞိဟ် ပထမအိုတ် မစကာ ဝေါဟာရ &quot;ပလာသမာ&quot; သွက်ဂွံ ကော်စ ဓါတ်ကျာ မဒးဒုင် အာယောန်နိုက် ဏအ် ရ။ ညးတေအ် ရုဲစှ် ဝေါဟာရ ဏအ် ဟိုတ်နူကဵု ဗီုပြင် ဓါတ်ကျာ မချဳဓရာင် ဂှ် တုပ် ညံင်ရဴ သဘာဝ ပလာသမာ ဆီ (Blood plasma) မယိုက်ယင် ကေတ် ကောန်ဆီ တအ် ကီု ရ။ သုတေသန လာင်မျူ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် [[သဳအိုရဳ]] ပလာသမာ ခေတ်တၟိ အလုံအိုတ်သီု ရ။

== ၃။ သဘာဝ ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ (Properties and Characteristics) ==
ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ဓါတ်ကျာ ဓမ္မတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''ပရေင်ပလံင် ဓါတ်လလဳ (Electrical Conductivity):''' ဓါတ်ကျာ ဓမ္မတာ ဂှ် ဍေဟ် စဵုဒၞာ ဓါတ်လလဳ (Insulator) ရ။ ဆဂး ပလာသမာ ဂှ် ဟိုတ်နူ နွံ အီလက်ထရွန် ဗၠးၜး တုဲ ဍေဟ် ပလံင်ဗစိုပ် ဓါတ်လလဳ ခိုဟ် ဗွဲမလောန် (လဆောဝ်မ္ဂး ခိုဟ် နူကဵု ပသဲ ကတေက် ဏီ) ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ကု လပှ် သံလိုက် (Magnetic Response):''' ပလာသမာ တအ် ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် လောဲလောဲ နကဵု လပှ် သံလိုက် (Magnetic field) ရ။ သတ္တိ ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကၠောန် စက် နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန် (Nuclear fusion reactor) ရ။
* '''ပရေင်တိတ် လျး (Light Emission):''' ကာလ အီလက်ထရွန် တအ် ကလေင် ပံင်ကောံ ကု အာယောန် (Recombination) ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင် စှ်ေ ကဆံင် ဒြဟတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် ပတိတ် လျး အသာ် နာနာ သာ် ရ (ဥပမာ - ပၟတ် နဳယောန် ကေုာံ အရဝ်ရာ)။&lt;ref name=&quot;bittencourt&quot;&gt;{{cite book |last=Bittencourt |first=J. A. |title=Fundamentals of Plasma Physics |edition=3rd |publisher=Springer |year=2004 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ၄ သာ် (The Four States of Matter) ==
သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပလာသမာ လောဲသွာ ဂှ် ပိုယ် ဒး ၜတ်ကၞာတ် ဍေဟ် ကု အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု သဇိုင် ၃ သာ် ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ဂှ် တန်တဴ လတူ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat / Energy) ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု
|-
! အကာဲအရာ
! ပရေင်ချဳဓရာင် အက်တမ်
! ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုပ် အကာဲအရာ ဂတ
|-
| '''ဓါတ်ကမ္တိုင် (Solid)'''
| အက်တမ် တအ် မံင် ကြပ်ကြပ် တုဲ ချဳဓရာင် ဟွံမာန်။ (ဥပမာ - ဍာ်ကလောအ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ရိုဟ် (Melting)
|-
| '''ဓါတ်ဍာ် (Liquid)'''
| အက်တမ် တအ် ချဳဓရာင် မာန် ဆဂး ကြပ် ဒၟံင် ဏီ။ (ဥပမာ - ဍာ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ဍုန် (Boiling)
|-
| '''ဓါတ်ကျာ (Gas)'''
| အက်တမ် တအ် တွာ် ပြးဇး ဗၠးၜး။ (ဥပမာ - ယက်ဍာ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် $\rightarrow$ အာယောန်နိုက် (Ionization)
|-
| '''ပလာသမာ (Plasma)'''
| အီလက်ထရွန် ပြးတိတ် နူ အက်တမ် တုဲ ဒှ် အာယောန်။ (ဥပမာ - ပၟတ်လလဳ)
| ယှောတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ကလေင်ပံင် (Deionization)
|}

== ၅။ ပရေင်ပါ်ကရေက် ဂကူ ပလာသမာ (Types and Classifications of Plasma) ==
ပလာသမာ တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) ကေုာံ ထပ်လတူ (Density) ဍေဟ်တအ် ရ။

# '''ပလာသမာ ဓါတ်ဂမ္တဴ တုပ် (Thermal Plasma):''' ပ္ဍဲ ပလာသမာ ဏအ်၊ အီလက်ထရွန် တအ် ကဵု အာယောန် တအ် နွံကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ တုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ် (Thermal equilibrium) ရ။ ဍေဟ်တအ် ကတဴ ဗွဲမလောန် (လ္ၚီ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြကိုဋ် ဒဳဂရဳ)။ ဥပမာ - တ္ၚဲ၊ ပၟတ် လေယောန် (Arc welding)။
# '''ပလာသမာ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဟွံတုပ် (Non-thermal / Cold Plasma):''' ပ္ဍဲ ပလာသမာ ဏအ်၊ အီလက်ထရွန် တအ် ကတဴ ဗွဲမလောန် ဆဂး အာယောန် ကဵု ဓါတ်ကျာ သှ်ေ ဒၟံင် တအ် ဂှ် နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) သၟး ရ။ ဥပမာ - ပၟတ် နေယွန် (Neon signs)၊ ပၟတ် ဖလဝ်ရေတ်သေန် (Fluorescent lamps)။

== ၆။ ပလာသမာ ပ္ဍဲ သဘာဝ ကေုာံ စက္ကဝါ (Natural and Space Plasmas) ==
ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ လတူ တိ ပိုယ် ဏအ် ပလာသမာ ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံဂွံ ဆဵု စ လောဲလောဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လတူ စက္ကဝါ (Universe) မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် အရာ မနွံ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;kivelson&quot;&gt;{{cite book |last=Kivelson |first=M. G. |author2=Russell, C. T. |title=Introduction to Space Physics |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

* '''တ္ၚဲ ကေုာံ သၞံင်ဂမၠိုင် (Sun and Stars):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဒှ် ခဍောင် ပလာသမာ ဇၞော် မွဲ မဂဵုတဟဵု ဒၟံင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပံင်ကောံ နျူကလဳယျာ (Nuclear fusion) ရ။
* '''ကျာ တ္ၚဲ (Solar Wind):''' ဒှ် လၟေင် ပလာသမာ (အာယောန် ကဵု အီလက်ထရွန်) မပန် တိတ် ကၠုင် နူကဵု တ္ၚဲ လၟိုန် အခိင် ရ။
* '''အရဝ်ရာ (Auroras):''' ကာလ ကျာ တ္ၚဲ စိုပ် ကၠုင် လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ဇီုကပိုက် ကု လပှ် သံလိုက် တိ (Earth's magnetic field) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပလာသမာ မတိတ် လျး အသာ် နာနာ မကော်စ လျး သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ ရ။
* '''လလဳ (Lightning):''' ပ္ဍဲ လတူ တိ၊ လလဳ မပန် တိတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဗြဲ ကျာ ဂှ် ဒှ် လၟေင် ပလာသမာ မကတဵုဒှ် မွဲ ချိုန်ခဏ ဓဝ် ရ။

== ၇။ ပလာသမာ မဖန်ဗဒှ် နကဵု မၞိဟ် (Artificial Plasmas) ==
မၞိဟ် တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပလာသမာ သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲကဵု ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရေင်စက်ယန္တရား ဂမၠိုင် ရ။ 

အရာ မညာတ် လောဲအိုတ် ဂှ် ဒှ် ပၟတ် [[နေယွန်]] (Neon signs) ကေုာံ ပၟတ် ဓမ္မတာ (Fluorescent) တအ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု မပၟတ် တအ်ဏအ် ဂှ်၊ ပလံင် စုတ် ဓါတ်လလဳ ဇရေင် ဓါတ်ကျာ အပ္ဍဲ တုဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ် အာ ပလာသမာ (Cold plasma) တုဲ ပတိတ် ကဵု လျး ရ။ တုဲပၠန် ရုပ်မြင်သံကြား ပလာသမာ (Plasma TVs) မပြာကတ် လဝ် ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၀၀ တအ် ဂှ် လေဝ် စကာ သဘာဝ ဏအ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ရုပ် လတူ မျက်နှာပြင် ကီု ရ။

== ၈။ လွပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ပလာသမာ (Applications and Plasma Technology) ==
ပညာ ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ -

* '''ပရေင်ကၠောန် သေမဳကွန်ဒတ်တာ (Semiconductor Manufacturing):''' သွက်ဂွံ ကၠောန် ချစ် (Microchips) ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ စမတ်ဖုန် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ ပလာသမာ သွက်ဂွံ ခြစ် ကေတ် ပသဲ ကေုာံ စုတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် နာနဝ် (Plasma etching and deposition) ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ် လွပ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။
* '''စက် ပန် အကာသ (Ion Thrusters):''' က္ၜင် အကာသ ခေတ်တၟိ တအ် စကာ စက် အာယောန် (Ion engine) မပန် ပတိတ် ပလာသမာ သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ ပ္ဍဲ အကာသ ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဍေဟ် စကာ ဓါတ် အောန် နူ ရဝ်ကေတ် ဓမ္မတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင်လွဳ ယဲ (Plasma Medicine):''' ကောလ် ပလာသမာ (Cold plasma) ဂှ် လၟုဟ် စကာ ဒၟံင် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ဗက်တဳရဳယျာ (Sterilization) ကေုာံ လွဳ သရ ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ တအ် ရ။

== ၉။ ဒြဟတ် နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန် (Nuclear Fusion Energy) ==
တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သုတေသန ပလာသမာ ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion) ပ္ဍဲ လတူ တိ ရ။ ဖျူးရှေန် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ မပံင်ကောံ အက်တမ် ဍောတ်တ် (ဥပမာ ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန်) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ဗွဲမဇၞော် (တုပ် ညံင် သဘာဝ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ) ရ။&lt;ref name=&quot;goldston&quot;&gt;{{cite book |last=Goldston |first=R. J. |author2=Rutherford, P. H. |title=Introduction to Plasma Physics |publisher=Taylor &amp; Francis |year=1995 |pages=200-210}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ ကၠောန် ဖျူးရှေန် ဂှ်၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒးကတဴ စဵုကဵု မဳလဳယာန် ဒဳဂရဳ တုဲ ဒှ် အာ ပလာသမာ ရ။ ဟိုတ်နူ ပလာသမာ ဏအ် ကတဴ လောန် တုဲ စွံ ပ္ဍဲ ခေါက် ပသဲ ဓမ္မတာ ဟွံဂွံ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာ တအ် စကာ သၞောတ် တဝ်ကာမက် (Tokamak) မစကာ လပှ် သံလိုက် ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ထိင် စွံ လဝ် ပလာသမာ ဂှ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ကျာ ရ (Magnetic confinement)။ ပရောဂျက် ဂၠးတိ ITER ပ္ဍဲ ပြင်သေတ် ဂှ် ဒှ် စက် စမ်ၜတ် ဖျူးရှေန် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ယဝ်ရ အံင်ဇၞး မ္ဂး၊ ဍေဟ် သ္ဂောအ် ကဵု ဒြဟတ် ပၟတ်လလဳ သန့်ရှင်း (Clean energy) မဟွံမဲ အပိုတ်အခြာ ရောင်။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန ပလာသမာ (Future of Plasma Research) ==
အနာဂတ် သွက် ဘာသာရပ် ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်စၟဳ လၟာင် ဗွဲမဇၞော် ရ။ ပါဲနူကဵု ပရေင် ဒြဟတ် ဖျူးရှေန် တုဲ၊ ပလာသမာ ဂှ် ဆက် စကာ အာ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲ မင်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ - 

ဥပမာ - သၞောတ် ပလာသမာ ဂါသဳဖဳကေးယှေန် (Plasma gasification) ဝွံ မာန် စံင် ပလီု ထောအ် အမှိုက် (Waste) သီုကဵု အမှိုက် နျူကလဳယျာ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ တအ် နကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် တုဲ၊ ကလေင် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ကျာ မစကာ နဒဒှ် လောင်စာ မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;bellan&quot;&gt;{{cite book |last=Bellan |first=P. M. |title=Fundamentals of Plasma Physics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=105-110}}&lt;/ref&gt; 

တုဲပၠန်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ပလာသမာ ပ္ဍဲ အကာသ (Space plasma physics) ဂှ်လေဝ် ဆက် ရီုဗင် ကဵု ပိုယ် ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဝင် ကေုာံ လဒက်ပတန် စက္ကဝါ ဇၞော် ဏအ် ဗွဲမလှဲလး ရောင်။ သဘာဝ ပလာသမာ ဝွံ ၜိုန်ရ နက်သြိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ကသပ် လဒက်ပတန် အဓိက သွက် ကွတ်ပညာ အနာဂတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]] (State of matter)
* [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion)
* [[သဘာဝ လပှ် သံလိုက်လလဳ]] (Electromagnetism)

{{Navbox
| name = States of Matter
| title = အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ရူပဗေဒ သဇိုင် (States of Matter and Basic Physics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = အကာဲအရာ ၄ သာ်
| list1 =
* [[ဓါတ်ကမ္တိုင်]] (Solid)
* [[ဓါတ်ဍာ်]] (Liquid)
* [[ဓါတ်ကျာ]] (Gas)
* [[ပလာသမာ]] (Plasma)
| group2 = ကောန်ဒကုတ် သဇိုင်
| list2 =
* [[အက်တမ်]] (Atom)
* [[အာယောန်]] (Ion)
* [[အီလက်ထရွန်]] (Electron)
* [[ပရဝ်တွန်]] (Proton)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion)
* [[ပရေင်အာယောန်နိုက်]] (Ionization)
* [[လပှ် သံလိုက်]] (Magnetic field)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]]
[[Category:ပလာသမာ]]</text>
      <sha1>dsto0ly0hh6yypy85jynfwzdvdh1wpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55949</id>
      <parentid>55948</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23065" sha1="lgkt9sde4g48ujkzl3ao9bir0vncvqt" xml:space="preserve">'''ပလာသမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Plasma'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ကေုာံ [[ဓာတုဗေဒ]] (Chemistry) မ္ဂး၊ ဒှ် အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (State of matter) အဓိက ပန် သာ် အပ္ဍဲ မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဓါတ်ကမ္တိုင် (Solid)၊ ဓါတ်ဍာ် (Liquid) ကေုာံ ဓါတ်ကျာ (Gas) တအ် ရ။ ပလာသမာ ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ်ကျာ မဒးဒုင် ပရေင်အာယောန်နိုက် (Ionized gas) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဍေဟ် ဂှ် နွံကဵု [[အာယောန်]] (Ions) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ အပေါင်း ကေုာံ [[အဳလက်ထရောန်]] (Electrons) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ အနုတ် မချဳဓရာင် ဗၠးၜး ဒၟံင် ရ။&lt;ref name=&quot;chen&quot;&gt;{{cite book |last=Chen |first=F. F. |title=Introduction to Plasma Physics and Controlled Fusion |edition=2nd |publisher=Springer |year=1984 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူကဵု ကောန်ဒကုတ် တအ် ဏအ် နွံကဵု ဓါတ်လလဳ ဂှ်ရ၊ ပလာသမာ တအ်ဝွံ မာန် ပလံင်ဗစိုပ် ဓါတ်လလဳ (Electrically conductive) ကေုာံ မာန် ဒုင်သဇိုင် ကု လပှ် လလဳ ကေုာံ လပှ် သံလိုက် (Electromagnetic fields) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါ မညာတ်ကေတ် မာန် သီုဖအိုတ် ဂှ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ပလာသမာ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပလာသမာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂုဏ်သတ္တိ၊ ကေုာံ လွပ် ကွတ်ပညာ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Plasma-lamp_2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပၟတ် ပလာသမာ ပ္ဍဲကဵု မကောန် ပလာသမာ (Plasma globe) မဒှ် ဥပမာ ပလာသမာ မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု မၞိဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ပလာသမာ&quot; ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ သိပ္ပံ မစကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု မရနုက်ကဵု ပန် ရ။ ကာလ ပိုယ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်သၠုင် ကု ဓါတ်ကျာ မ္ဂး၊ အီလက်ထရွန် တအ် ပါ်တိတ် အာ နူကဵု အက်တမ် (Atom) ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ (Molecule) တအ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ်အာ ပလာသမာ ရ။

နကဵု သၞောတ် ရူပဗေဒ မ္ဂး၊ အရာ မွဲ ဂွံ ဒှ် ပလာသမာ မာန် ဂှ် ဒးဍိုက်ပေင် ကု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ၃ သာ် -
# '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဓါတ်လလဳ (Quasineutrality):''' ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ ဍေဟ် နွံကဵု အာယောန် ကဵု အီလက်ထရွန် မချဳဓရာင် ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ် ဓါတ် အပေါင်း ကဵု အနုတ် အလုံဖအိုတ် ဂှ် တုပ်သၟဟ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Neutral) ရ။
# '''သဘာဝ ကမၠောန် မံင်ဂကောံ (Collective behavior):''' ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဒကုတ် မွဲမ ဂှ် ဟွံတန်တဴ လတူ ပရေင်ဇီုကပိုက် (Collisions) သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လပှ် သံလိုက်လလဳ အလုံ မွဲ စက္ကဝါ ပလာသမာ ဂှ် ရ။
# '''ဗလိုင် ပလာသမာ (Plasma frequency):''' အီလက်ထရွန် တအ် ဒးမာန် ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် လလဳ (Shielding effect) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery) ==
သဘာဝ ပလာသမာ ဝွံ ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု တၠပညာ ရူပဗေဒ အင်္ဂလာန် ဝဳလဳယမ် ခရုက် (William Crookes) ရ။ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဗလံက် ဒိုက်ကျာ (Vacuum tube) တုဲ ညးတေအ် ကော်စ ဍေဟ် &quot;ရုပ်ဝတ္ထု လျး&quot; (Radiant matter) ရ။&lt;ref name=&quot;langmuir&quot;&gt;{{cite journal |last=Langmuir |first=I. |title=Oscillations in Ionized Gases |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=14 |issue=8 |pages=627-637 |year=1928}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ်၊ တၠပညာ ဓာတုဗေဒ အမေရိကာန် အာဗေန် လာင်မျူ (Irving Langmuir) ဒှ် မၞိဟ် ပထမအိုတ် မစကာ ဝေါဟာရ &quot;ပလာသမာ&quot; သွက်ဂွံ ကော်စ ဓါတ်ကျာ မဒးဒုင် အာယောန်နိုက် ဏအ် ရ။ ညးတေအ် ရုဲစှ် ဝေါဟာရ ဏအ် ဟိုတ်နူကဵု ဗီုပြင် ဓါတ်ကျာ မချဳဓရာင် ဂှ် တုပ် ညံင်ရဴ သဘာဝ ပလာသမာ ဆီ (Blood plasma) မယိုက်ယင် ကေတ် ကောန်ဆီ တအ် ကီု ရ။ သုတေသန လာင်မျူ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် [[သဳအိုရဳ]] ပလာသမာ ခေတ်တၟိ အလုံအိုတ်သီု ရ။

== ၃။ သဘာဝ ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ (Properties and Characteristics) ==
ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ဓါတ်ကျာ ဓမ္မတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ -

* '''ပရေင်ပလံင် ဓါတ်လလဳ (Electrical Conductivity):''' ဓါတ်ကျာ ဓမ္မတာ ဂှ် ဍေဟ် စဵုဒၞာ ဓါတ်လလဳ (Insulator) ရ။ ဆဂး ပလာသမာ ဂှ် ဟိုတ်နူ နွံ အီလက်ထရွန် ဗၠးၜး တုဲ ဍေဟ် ပလံင်ဗစိုပ် ဓါတ်လလဳ ခိုဟ် ဗွဲမလောန် (လဆောဝ်မ္ဂး ခိုဟ် နူကဵု ပသဲ ကတေက် ဏီ) ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ကု လပှ် သံလိုက် (Magnetic Response):''' ပလာသမာ တအ် ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် လောဲလောဲ နကဵု လပှ် သံလိုက် (Magnetic field) ရ။ သတ္တိ ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကၠောန် စက် နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန် (Nuclear fusion reactor) ရ။
* '''ပရေင်တိတ် လျး (Light Emission):''' ကာလ အီလက်ထရွန် တအ် ကလေင် ပံင်ကောံ ကု အာယောန် (Recombination) ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင် စှ်ေ ကဆံင် ဒြဟတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် ပတိတ် လျး အသာ် နာနာ သာ် ရ (ဥပမာ - ပၟတ် နဳယောန် ကေုာံ အရဝ်ရာ)။&lt;ref name=&quot;bittencourt&quot;&gt;{{cite book |last=Bittencourt |first=J. A. |title=Fundamentals of Plasma Physics |edition=3rd |publisher=Springer |year=2004 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ၄ သာ် (The Four States of Matter) ==
သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပလာသမာ လောဲသွာ ဂှ် ပိုယ် ဒး ၜတ်ကၞာတ် ဍေဟ် ကု အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု သဇိုင် ၃ သာ် ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ဂှ် တန်တဴ လတူ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat / Energy) ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု
|-
! အကာဲအရာ
! ပရေင်ချဳဓရာင် အက်တမ်
! ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုပ် အကာဲအရာ ဂတ
|-
| '''ဓါတ်ကမ္တိုင် (Solid)'''
| အက်တမ် တအ် မံင် ကြပ်ကြပ် တုဲ ချဳဓရာင် ဟွံမာန်။ (ဥပမာ - ဍာ်ကလောအ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ရိုဟ် (Melting)
|-
| '''ဓါတ်ဍာ် (Liquid)'''
| အက်တမ် တအ် ချဳဓရာင် မာန် ဆဂး ကြပ် ဒၟံင် ဏီ။ (ဥပမာ - ဍာ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ဍုန် (Boiling)
|-
| '''ဓါတ်ကျာ (Gas)'''
| အက်တမ် တအ် တွာ် ပြးဇး ဗၠးၜး။ (ဥပမာ - ယက်ဍာ်)
| ထပ် စုတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် $\rightarrow$ အာယောန်နိုက် (Ionization)
|-
| '''ပလာသမာ (Plasma)'''
| အီလက်ထရွန် ပြးတိတ် နူ အက်တမ် တုဲ ဒှ် အာယောန်။ (ဥပမာ - ပၟတ်လလဳ)
| ယှောတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ $\rightarrow$ ကလေင်ပံင် (Deionization)
|}

== ၅။ ပရေင်ပါ်ကရေက် ဂကူ ပလာသမာ (Types and Classifications of Plasma) ==
ပလာသမာ တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) ကေုာံ ထပ်လတူ (Density) ဍေဟ်တအ် ရ။

# '''ပလာသမာ ဓါတ်ဂမ္တဴ တုပ် (Thermal Plasma):''' ပ္ဍဲ ပလာသမာ ဏအ်၊ အီလက်ထရွန် တအ် ကဵု အာယောန် တအ် နွံကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ တုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ် (Thermal equilibrium) ရ။ ဍေဟ်တအ် ကတဴ ဗွဲမလောန် (လ္ၚီ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြကိုဋ် ဒဳဂရဳ)။ ဥပမာ - တ္ၚဲ၊ ပၟတ် လေယောန် (Arc welding)။
# '''ပလာသမာ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဟွံတုပ် (Non-thermal / Cold Plasma):''' ပ္ဍဲ ပလာသမာ ဏအ်၊ အီလက်ထရွန် တအ် ကတဴ ဗွဲမလောန် ဆဂး အာယောန် ကဵု ဓါတ်ကျာ သှ်ေ ဒၟံင် တအ် ဂှ် နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) သၟး ရ။ ဥပမာ - ပၟတ် နေယွန် (Neon signs)၊ ပၟတ် ဖလဝ်ရေတ်သေန် (Fluorescent lamps)။

== ၆။ ပလာသမာ ပ္ဍဲ သဘာဝ ကေုာံ စက္ကဝါ (Natural and Space Plasmas) ==
ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ လတူ တိ ပိုယ် ဏအ် ပလာသမာ ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံဂွံ ဆဵု စ လောဲလောဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လတူ စက္ကဝါ (Universe) မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် အရာ မနွံ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;kivelson&quot;&gt;{{cite book |last=Kivelson |first=M. G. |author2=Russell, C. T. |title=Introduction to Space Physics |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

* '''တ္ၚဲ ကေုာံ သၞံင်ဂမၠိုင် (Sun and Stars):''' တ္ၚဲ ဝွံ ဒှ် ခဍောင် ပလာသမာ ဇၞော် မွဲ မဂဵုတဟဵု ဒၟံင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပံင်ကောံ နျူကလဳယျာ (Nuclear fusion) ရ။
* '''ကျာ တ္ၚဲ (Solar Wind):''' ဒှ် လၟေင် ပလာသမာ (အာယောန် ကဵု အီလက်ထရွန်) မပန် တိတ် ကၠုင် နူကဵု တ္ၚဲ လၟိုန် အခိင် ရ။
* '''အရဝ်ရာ (Auroras):''' ကာလ ကျာ တ္ၚဲ စိုပ် ကၠုင် လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ဇီုကပိုက် ကု လပှ် သံလိုက် တိ (Earth's magnetic field) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပလာသမာ မတိတ် လျး အသာ် နာနာ မကော်စ လျး သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ ရ။
* '''လလဳ (Lightning):''' ပ္ဍဲ လတူ တိ၊ လလဳ မပန် တိတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဗြဲ ကျာ ဂှ် ဒှ် လၟေင် ပလာသမာ မကတဵုဒှ် မွဲ ချိုန်ခဏ ဓဝ် ရ။

== ၇။ ပလာသမာ မဖန်ဗဒှ် နကဵု မၞိဟ် (Artificial Plasmas) ==
မၞိဟ် တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပလာသမာ သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲကဵု ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရေင်စက်ယန္တရား ဂမၠိုင် ရ။ 

အရာ မညာတ် လောဲအိုတ် ဂှ် ဒှ် ပၟတ် [[နေယွန်]] (Neon signs) ကေုာံ ပၟတ် ဓမ္မတာ (Fluorescent) တအ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု မပၟတ် တအ်ဏအ် ဂှ်၊ ပလံင် စုတ် ဓါတ်လလဳ ဇရေင် ဓါတ်ကျာ အပ္ဍဲ တုဲ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ် အာ ပလာသမာ (Cold plasma) တုဲ ပတိတ် ကဵု လျး ရ။ တုဲပၠန် ရုပ်မြင်သံကြား ပလာသမာ (Plasma TVs) မပြာကတ် လဝ် ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၀၀ တအ် ဂှ် လေဝ် စကာ သဘာဝ ဏအ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ရုပ် လတူ မျက်နှာပြင် ကီု ရ။

== ၈။ လွပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ပလာသမာ (Applications and Plasma Technology) ==
ပညာ ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ -

* '''ပရေင်ကၠောန် သေမဳကွန်ဒတ်တာ (Semiconductor Manufacturing):''' သွက်ဂွံ ကၠောန် ချစ် (Microchips) ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ စမတ်ဖုန် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ ပလာသမာ သွက်ဂွံ ခြစ် ကေတ် ပသဲ ကေုာံ စုတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် နာနဝ် (Plasma etching and deposition) ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ် လွပ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ ရ။
* '''စက် ပန် အကာသ (Ion Thrusters):''' က္ၜင် အကာသ ခေတ်တၟိ တအ် စကာ စက် အာယောန် (Ion engine) မပန် ပတိတ် ပလာသမာ သွက်ဂွံ တွာ် တရဴ ပ္ဍဲ အကာသ ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဍေဟ် စကာ ဓါတ် အောန် နူ ရဝ်ကေတ် ဓမ္မတာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင်လွဳ ယဲ (Plasma Medicine):''' ကောလ် ပလာသမာ (Cold plasma) ဂှ် လၟုဟ် စကာ ဒၟံင် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ဗက်တဳရဳယျာ (Sterilization) ကေုာံ လွဳ သရ ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ တအ် ရ။

== ၉။ ဒြဟတ် နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန် (Nuclear Fusion Energy) ==
တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သုတေသန ပလာသမာ ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion) ပ္ဍဲ လတူ တိ ရ။ ဖျူးရှေန် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ မပံင်ကောံ အက်တမ် ဍောတ်တ် (ဥပမာ ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန်) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ဗွဲမဇၞော် (တုပ် ညံင် သဘာဝ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ) ရ။&lt;ref name=&quot;goldston&quot;&gt;{{cite book |last=Goldston |first=R. J. |author2=Rutherford, P. H. |title=Introduction to Plasma Physics |publisher=Taylor &amp; Francis |year=1995 |pages=200-210}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ ကၠောန် ဖျူးရှေန် ဂှ်၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒးကတဴ စဵုကဵု မဳလဳယာန် ဒဳဂရဳ တုဲ ဒှ် အာ ပလာသမာ ရ။ ဟိုတ်နူ ပလာသမာ ဏအ် ကတဴ လောန် တုဲ စွံ ပ္ဍဲ ခေါက် ပသဲ ဓမ္မတာ ဟွံဂွံ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာ တအ် စကာ သၞောတ် တဝ်ကာမက် (Tokamak) မစကာ လပှ် သံလိုက် ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ထိင် စွံ လဝ် ပလာသမာ ဂှ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ကျာ ရ (Magnetic confinement)။ ပရောဂျက် ဂၠးတိ ITER ပ္ဍဲ ပြင်သေတ် ဂှ် ဒှ် စက် စမ်ၜတ် ဖျူးရှေန် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ယဝ်ရ အံင်ဇၞး မ္ဂး၊ ဍေဟ် သ္ဂောအ် ကဵု ဒြဟတ် ပၟတ်လလဳ သန့်ရှင်း (Clean energy) မဟွံမဲ အပိုတ်အခြာ ရောင်။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန ပလာသမာ (Future of Plasma Research) ==
အနာဂတ် သွက် ဘာသာရပ် ပလာသမာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်စၟဳ လၟာင် ဗွဲမဇၞော် ရ။ ပါဲနူကဵု ပရေင် ဒြဟတ် ဖျူးရှေန် တုဲ၊ ပလာသမာ ဂှ် ဆက် စကာ အာ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲ မင်မဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ - 

ဥပမာ - သၞောတ် ပလာသမာ ဂါသဳဖဳကေးယှေန် (Plasma gasification) ဝွံ မာန် စံင် ပလီု ထောအ် အမှိုက် (Waste) သီုကဵု အမှိုက် နျူကလဳယျာ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ တအ် နကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် တုဲ၊ ကလေင် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ကျာ မစကာ နဒဒှ် လောင်စာ မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;bellan&quot;&gt;{{cite book |last=Bellan |first=P. M. |title=Fundamentals of Plasma Physics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=105-110}}&lt;/ref&gt; 

တုဲပၠန်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ပလာသမာ ပ္ဍဲ အကာသ (Space plasma physics) ဂှ်လေဝ် ဆက် ရီုဗင် ကဵု ပိုယ် ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဝင် ကေုာံ လဒက်ပတန် စက္ကဝါ ဇၞော် ဏအ် ဗွဲမလှဲလး ရောင်။ သဘာဝ ပလာသမာ ဝွံ ၜိုန်ရ နက်သြိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ကသပ် လဒက်ပတန် အဓိက သွက် ကွတ်ပညာ အနာဂတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]] (State of matter)
* [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion)
* [[သဘာဝ လပှ် သံလိုက်လလဳ]] (Electromagnetism)

{{Navbox
| name = States of Matter
| title = အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ရူပဗေဒ သဇိုင် (States of Matter and Basic Physics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = အကာဲအရာ ၄ သာ်
| list1 =
* [[ဓါတ်ကမ္တိုင်]] (Solid)
* [[ဓါတ်ဍာ်]] (Liquid)
* [[ဓါတ်ကျာ]] (Gas)
* [[ပလာသမာ]] (Plasma)
| group2 = ကောန်ဒကုတ် သဇိုင်
| list2 =
* [[အက်တမ်]] (Atom)
* [[အာယောန်]] (Ion)
* [[အီလက်ထရွန်]] (Electron)
* [[ပရဝ်တွန်]] (Proton)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[နျူကလဳယျာ ဖျူးရှေန်]] (Nuclear fusion)
* [[ပရေင်အာယောန်နိုက်]] (Ionization)
* [[လပှ် သံလိုက်]] (Magnetic field)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု]]
[[Category:ပလာသမာ]]</text>
      <sha1>lgkt9sde4g48ujkzl3ao9bir0vncvqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘက်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11518</id>
    <revision>
      <id>55951</id>
      <timestamp>2026-07-11T02:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘက်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ်...&quot;</comment>
      <origin>55951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21865" sha1="6a0j0ni768qcukqtlj05bm48l314ni3" xml:space="preserve">'''ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘက်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နည်းပညာ သဇိုင် ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘက်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘက်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လျပ်စစ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘက်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳသဳယမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘက်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘက်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘက်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘက်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘက်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳသဳယမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘက်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳသဳယမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘက်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘက်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘက်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘက်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘက်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လျပ်စစ် (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘက်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘက်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘက်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘက်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘက်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘက်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘက်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘက်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳသဳယမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘက်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နည်းပညာ ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘက်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လျပ်စစ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘက်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘက်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳသဳယမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘက်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လျပ်စစ်]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘက်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နည်းပညာ ဘက်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘက်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘက်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘက်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘက်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳသဳယမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘက်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳသဳယမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘက်ထရဳ]]
[[Category:လျပ်စစ်]]
[[Category:ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>6a0j0ni768qcukqtlj05bm48l314ni3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55952</id>
      <parentid>55951</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22006" sha1="9fi4gc8to9t8rwa9auvdhyvk5deoz0q" xml:space="preserve">'''ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘာတ်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နည်းပညာ သဇိုင် ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘာတ်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လျပ်စစ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘာတ်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳသဳယမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘာတ်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳသဳယမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘာတ်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳသဳယမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘာတ်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘာတ်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လျပ်စစ် (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘာတ်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘာတ်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘာတ်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘာတ်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘာတ်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘာတ်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘာတ်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳသဳယမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘာတ်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နည်းပညာ ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လျပ်စစ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘာတ်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳသဳယမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လျပ်စစ်]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နည်းပညာ ဘာတ်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘာတ်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳသဳယမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘာတ်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳသဳယမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘာတ်ထရဳ]]
[[Category:လျပ်စစ်]]
[[Category:ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>9fi4gc8to9t8rwa9auvdhyvk5deoz0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55953</id>
      <parentid>55952</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21982" sha1="bxqhnj9zscw95p5qmds3bfsstobk7bm" xml:space="preserve">'''ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘာတ်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နဲပညာ သဇိုင် ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘာတ်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လျပ်စစ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘာတ်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳသဳယမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘာတ်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳသဳယမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘာတ်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳသဳယမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘာတ်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘာတ်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လျပ်စစ် (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘာတ်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘာတ်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘာတ်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘာတ်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘာတ်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘာတ်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘာတ်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳသဳယမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘာတ်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လျပ်စစ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘာတ်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳသဳယမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နဲပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လျပ်စစ်]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘာတ်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳသဳယမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳသဳယမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘာတ်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳသဳယမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘာတ်ထရဳ]]
[[Category:လျပ်စစ်]]
[[Category:ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>bxqhnj9zscw95p5qmds3bfsstobk7bm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55954</id>
      <parentid>55953</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22042" sha1="sws57fut3rzwjx1jtp1l5kv615w0ilh" xml:space="preserve">'''ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘာတ်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နဲပညာ သဇိုင် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘာတ်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လျပ်စစ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘာတ်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘာတ်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘာတ်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳတဳယာမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘာတ်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘာတ်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လျပ်စစ် (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘာတ်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘာတ်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘာတ်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘာတ်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘာတ်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘာတ်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘာတ်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘာတ်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လျပ်စစ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘာတ်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳတဳယာမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နဲပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လျပ်စစ်]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘာတ်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳတဳယာမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘာတ်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိန်သိမ်း]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳတဳယာမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘာတ်ထရဳ]]
[[Category:လျပ်စစ်]]
[[Category:ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>sws57fut3rzwjx1jtp1l5kv615w0ilh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55955</id>
      <parentid>55954</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22030" sha1="bt2e32jl1vudk1fgdzmpw8k7b6wxm1h" xml:space="preserve">'''ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘာတ်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နဲပညာ သဇိုင် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘာတ်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လျပ်စစ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘာတ်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘာတ်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘာတ်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳတဳယာမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘာတ်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘာတ်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လျပ်စစ် (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘာတ်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘာတ်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘာတ်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိင်ဒဝ်]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘာတ်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘာတ်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘာတ်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘာတ်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘာတ်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လျပ်စစ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘာတ်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳတဳယာမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နဲပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လျပ်စစ်]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘာတ်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳတဳယာမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘာတ်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိင်ဒဝ်]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳတဳယာမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘာတ်ထရဳ]]
[[Category:လျပ်စစ်]]
[[Category:ကိရိယာ အီလက်ထရွန်နစ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>bt2e32jl1vudk1fgdzmpw8k7b6wxm1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55956</id>
      <parentid>55955</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22032" sha1="5b1hyixtu4kjnozexh4vi7dmmzyz1z9" xml:space="preserve">'''ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘာတ်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နဲပညာ သဇိုင် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘာတ်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လျပ်စစ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘာတ်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘာတ်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘာတ်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳတဳယာမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘာတ်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘာတ်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အဳလက် ထရောနေတ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လျပ်စစ် (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘာတ်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘာတ်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘာတ်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိင်ဒဝ်]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘာတ်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘာတ်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘာတ်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘာတ်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘာတ်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လျပ်စစ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘာတ်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳတဳယာမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နဲပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လျပ်စစ်]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘာတ်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳတဳယာမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘာတ်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိင်ဒဝ်]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳတဳယာမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘာတ်ထရဳ]]
[[Category:လျပ်စစ်]]
[[Category:ကိရိယာ အဳလက် ထရောနေတ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>5b1hyixtu4kjnozexh4vi7dmmzyz1z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒရဝ် ခေတ်တၟိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11519</id>
    <revision>
      <id>55957</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဒရဝ် ခေတ်တၟိ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Modern drone'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Unmanned aerial vehicle - UAV'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ ကဵု မၞိဟ်ဒဳ (Pilot) ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ က္ၜ...&quot;</comment>
      <origin>55957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23193" sha1="nbnywf1om5d33we4d6a3eoood2iiaye" xml:space="preserve">'''ဒရဝ် ခေတ်တၟိ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Modern drone'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Unmanned aerial vehicle - UAV'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ ကဵု မၞိဟ်ဒဳ (Pilot) ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ က္ၜင် ဂှ် ရ။ က္ၜင်ကျာ ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် လဝ် နူကဵု [[ဌာန်ထိင် နူ တိ]] (Ground control station) နကဵု မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍေဟ် ကၠောန် ကမၠောန် အလဵုအလဵု အတိုင် လၟေင် ပရဝ်ဂရာမ် ကေုာံ [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) ရ။ ဒရဝ် ခေတ်တၟိ တအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု သၞောတ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ (Unmanned aircraft system - UAS) မပံင်ကောံ လဝ် က္ၜင်၊ ဌာန်ထိင်၊ ကေုာံ သၞောတ် ဆက်စပ် တင်ဂၞင် ရ။&lt;ref name=&quot;austin&quot;&gt;{{cite book |last=Austin |first=R. |title=Unmanned Aircraft Systems: UAVs Design, Development and Deployment |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2010 |pages=1-5}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဒရဝ် တအ်ဝွံ စကာ လဝ် ဆ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပၞာန် သက်သက် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ တအ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ ၚုဟ်မး သက်သာ ကၠုင် ဂှ်ရ၊ ဍေဟ်တအ် ပြးဇး စိုပ် အာ ပ္ဍဲ လွပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ [[ပရေင်တက်ရုပ် လတူကျာ]] (Aerial photography)၊ စမ်ၜတ် ပွဳပွူ သဘာဝ၊ ကေုာံ ကမၠောန် တြးပလံင် (Logistics) ဗွဲမလှဲလး ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒရဝ် ခေတ်တၟိ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကွတ်ပညာ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ် ရ။

[[File:DJI_Phantom_4_(27038169123).jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဒရဝ် ခေတ်တၟိ (DJI Phantom 4) မစကာ သွက် ပရေင်တက်ရုပ် ကေုာံ လွပ် ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ဒရဝ်&quot; (Drone) ဝွံ ကၠုင်နူ ရမ္သာင် စၟဟိုပ် ကၟက် (Male bee) မပတိတ် ရမ္သာင် ဇြိုင်ဇြိုင် ရ။ နကဵု လညာတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး ဍေဟ် ကော်စ UAV (Unmanned Aerial Vehicle) တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ သၞောတ် UAS (Unmanned Aircraft System) ရ။ 

ဒရဝ် ဟီုမ္ဂးဂှ် နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ်၊ စတမ် နူကဵု က္ၜင်ကျာ ဍောတ်ဍောတ် တဲရပ် မစကာ သွက်ဂွံ ဝေင် (Toys) စဵုကဵု စိုပ် က္ၜင်ကျာ ပၞာန် ဇၞော်ဇၞော် မနွံ ဇမၞော် တုပ် ကဵု က္ၜင်ကျာ ဓမ္မတာ တအ် ရ။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ ပရေင်ထိင်ဒဝ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် နွံ ၜါ သာ် - မၞိဟ် ထိင် လဝ် နူ ဇမ္ၚောဲ (Remote-controlled) ကေုာံ မချဳဓရာင် အလဵုအလဵု (Autonomous) နကဵု ပရေင်ရီုဗင် သၞောတ် လိက်ကုတ် အလ်ဂဝ်ရဳသမ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန် ပထမ]] (World War I) တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈ ဂှ် ဍုင် အမေရိကာန် ဖန်ဗဒှ် လဝ် Kettering Bug မဒှ် က္ၜင်ကျာ ဗုံး မာန် ချဳဓရာင် အလဵုအလဵု (Flying bomb) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ]] (World War II) ဍုင် ဗြိတိန် စကာ လဝ် က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော &quot;Queen Bee&quot; သွက်ဂွံ ဗတောန် ပန် အမၠံက် ရ။

ခေတ် ဒရဝ် ခေတ်တၟိ ဝွံ စတင် ကၠုင် ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၇၀ ကဵု ၁၉၈၀ အခိင် ကၟိန်ဍုင် အေဿရေ (Israel) ခၞံဗဒှ် လဝ် ဒရဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ပရေင်ပၞာန် (Surveillance) ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် လမျီု ကောန်ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၂၀၁၀ တအ် ဂှ်၊ ဟိုတ်နူကဵု ကိရိယာ သမာတ်ဖုန် မပ္တံကဵု [[GPS]] (Global Positioning System)၊ ကေုာံ ဗက်ထရဳ (Lithium-ion batteries) တအ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ဂှ်ရ၊ ဒရဝ် ဍောတ်ဍောတ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် (Civilian drones) မပ္တံကဵု DJI ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။&lt;ref name=&quot;barnhart&quot;&gt;{{cite book |last=Barnhart |first=R. K. |title=Introduction to Unmanned Aircraft Systems |publisher=CRC Press |year=2011 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် (Design and Hardware Components) ==
လဒက်ပတန် ဒရဝ် ခေတ်တၟိ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကိရိယာ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

* '''ခန္ဓာ (Frame):''' ဒှ် ရုပ်သာ် သဇိုင် မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကပေါတ် သာသာ ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက် မပ္တံကဵု ကာဗောန် ဖာင်ဗာ (Carbon fiber) ဟွံသေင်မ္ဂး ပလာသတစ်။
* '''မဝ်တာ (Motors):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ Brushless motors သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ဂေတ် ပန်ကာ ဗွဲမပြဟ်။
* '''ပန်ကာ (Propellers):''' ခၞံဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ ဓဇက် လှိုင် ကျာ တုဲ ပတိုန် က္ၜင် ဇရေင် လတူ။
* '''စက် ထိင် ဒြဟတ် (Electronic Speed Controller - ESC):''' ဒှ် ကိရိယာ မထိင် လဟိုင် မဝ်တာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညဳသၟဟ် ရေင်သကအ်။
* '''ဘက်ထရဳ (Battery):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ LiPo (Lithium Polymer) ဟိုတ်နူ ဍေဟ် နွံ ဒြဟတ် ဇၞော် တုဲ လျိုင် သာ။
* '''က္ဍဟ် ထိင် ပရေင်ပဝ် (Flight Controller):''' ဒှ် ကောန်ပျူတာ ဍောတ် မတွက်ဂၞန် တင်ဂၞင် နူသေန်သာ (Sensors) တုဲ ထိင်ဒဝ် ကဵု ဒရဝ် တန်တဴ ပ္ဍဲ ကျာ ရ။

== ၄။ သၞောတ် ပရေင်ချဳဓရာင် ကေုာံ ဉာဏ်စက် (Flight Systems and Artificial Intelligence) ==
ဒရဝ် ခေတ်တၟိ တအ်ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ သေန်သာ ခေတ်တၟိ ကေုာံ [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) သွက်ဂွံ ပဝ် အာ ညိင်ညိင် ရ။ 

သေန်သာ အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု Gyroscope (သွက်ဂွံ ထိင် လစွံ)၊ Accelerometer (သွက် ၜတ် လဟိုင်)၊ Barometer (သွက် ၜတ် သမၠုင်)၊ ကေုာံ GPS (သွက်ဂွံ တီ ဒၞာဲ ဌာန်တိ) ရ။ သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် အန္တရာယ် ဂှ်၊ ဒရဝ် ခေတ်တၟိ တအ် စကာ ဉာဏ်စက် မနွံကဵု သၞောတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရုပ် (Computer Vision) မာန် ရ။ ဉာဏ်စက် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ ကေမရာ ကေုာံ [[ရေဒါ]] (Radar) တုဲ၊ ဍေဟ် ဖန်ဇန် ဂၠံင် တရဴ တၟိ ညံင် ဟွံဂွံ ဇီုကပိုက် ကု တၞံဆု ဟွံသေင်မ္ဂး တိုက် ဂမၠိုင် အလဵုအလဵု (Obstacle Avoidance) ရ။&lt;ref name=&quot;valavanis&quot;&gt;{{cite book |last=Valavanis |first=K. P. |title=Advances in Unmanned Aerial Vehicles: State of the Art and the Road to UAV Autonomy |publisher=Springer |year=2007 |pages=102-110}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ဂကူ ကေမရာ ဒရဝ် ဂမၠိုင် (Types of Drones/UAVs) ==
ဒရဝ် တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု လဒက်ပတန် ခန္ဓာ ဍေဟ်တအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ ဒရဝ် အဓိက ၄ သာ်
|-
! ဂကူ ဒရဝ်
! လဒက်ပတန်
! ခိုဟ် (Pros)
! ဍိုန်လျ (Cons)
|-
| '''[[က္ၜင်ကျာ ပန်ကာ ဂၠိုင်]] (Multirotor)'''
| နွံကဵု မဝ်တာ ကေုာံ ပန်ကာ ၄, ၆, ဟွံသေင်မ္ဂး ၈ (ဥပမာ - Quadcopter)။
| မာန် တန်တဴ ညိင်ညိင် ပ္ဍဲ ဌာန် မွဲ ဒၞာဲ (Hovering) တုဲ လောဲသွာ သွက်ဂွံ ထိင်။
| အခိင် ပဝ် ဂၠေအ် (၂၀-၄၀ မိနေတ်) တုဲ ဇမ္ၚောဲ ဟွံသ္ၚောဲ။
|-
| '''[[က္ၜင်ကျာ သၞေင် တန်တဴ]] (Fixed-wing)'''
| ဗီုပြင် တုပ် ကဵု [[က္ၜင်ကျာ]] ဓမ္မတာ မနွံကဵု သၞေင်။
| မာန် ပဝ် ဂွံ လအ် ဗွဲမလောန် ကေုာံ စိုပ် ဇမ္ၚောဲ (ခိုဟ် သွက် သုတေသန)။
| ဒးနွံကဵု ဂၠံင် ဍာန် (Runway) သွက်ဂွံ ပတိုန် ကေုာံ စှ်ေ၊ ဟွံမာန် တန်တဴ မွဲ ဒၞာဲ။
|-
| '''ပန်ကာ မွဲ (Single-rotor)'''
| ဗီုပြင် တုပ် ကဵု ရဟတ်ယာဉ် (Helicopter)။
| ယိုက် ကပေါတ် ဇြိုင်ဇြိုင် မာန် တုဲ ပဝ် ဂွံ လအ် နူ Multi-rotor။
| အန္တရာယ် ဇၞော် ယဝ် ဇီုကပိုက်၊ ကေုာံ မင်မဲ ပြင်ဆင် စက် ဝါတ်ဂါတ်။
|-
| '''သၞေင် ပံင်ကောံ (Fixed-wing Hybrid VTOL)'''
| ပံင်ကောံ လဝ် သၞေင် တန်တဴ ကေုာံ ပန်ကာ မာန် ပတိုန် တပ်တပ် (VTOL)။
| ဟွံဒး စကာ Runway တုဲ မာန် ပဝ် ဂွံ သ္ၚောဲသ္ၚောဲ။
| နည်းပညာ ထုဲထံင် ကေုာံ ၚုဟ်မး က္ဍင် ဗွဲမလောန်။
|}

== ၆။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပၞာန် (Military Applications) ==
ပရေင်ပၞာန် ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ မစကာ ဒရဝ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ သၠုင်အိုတ် ရ။ [[က္ၜင်ကျာ ပၞာန် ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (UCAV) ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် ဌာန် သၞ (Reconnaissance)၊ လလောင် တြး တင်ဂၞင်၊ ကေုာံ ပန် ပတိတ် ဗုံး လတူ ပွဳပွူ ပၞာန် (Targeted strikes) ရ။

ဒရဝ် မပြာကတ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု MQ-9 Reaper ကေုာံ Predator နူကဵု ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန်၊ Bayraktar TB2 နူကဵု ဍုင် တူရကဳ (Turkey) တအ် ရ။ ဍေဟ်တအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ညံင် ဂွံ ယှောတ် ဖအောန် လမျီု ကောန်ပၞာန် ပ္ဍဲ အခိင် ဗတိုက်ပၞာန်၊ ဆဂး ပရေင်စကာ ဍေဟ်တအ် လေဝ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သဳလ (Ethics) လတူ လမျီု ညးဍုင်ကွာန် ကီု ရ။&lt;ref name=&quot;fahlstrom&quot;&gt;{{cite book |last=Fahlstrom |first=P. G. |author2=Gleason, T. J. |title=Introduction to UAV Systems |edition=4th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2012 |pages=55-60}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် (Commercial and Civilian Applications) ==
ဒရဝ် ခေတ်တၟိ ဝွံ ကဵု ဖဵု လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော် ရ -
* '''ပရေင်တက်ရုပ် ကေုာံ ရုပ်ရှင် (Photography &amp; Cinematography):''' ဒရဝ် တအ် ပြံင်လှာဲ လဝ် ကဏ္ဍ ရုပ်ရှင် ဟိုတ်နူ မာန် တက် ရုပ် နူ လတူ ကျာ (Aerial shots) နကဵု ၚုဟ်မး သက်သာ ဟွံဒး စကာ ရဟတ်ယာဉ်။
* '''ပရေင်တြးပလံင် (Delivery Services):''' ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု Amazon (Prime Air) ကေုာံ Zipline တအ် စကာ [[ပရေင်ပလံင် ကပေါတ် နကဵု ဒရဝ်]] (Drone delivery) သွက်ဂွံ ပလံင် ကပေါတ် ကေုာံ ဂဥုဲ စိုပ် ဌာန် ဇမ္ၚောဲ ဗွဲမပြဟ်။
* '''ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture):''' ဒရဝ် တအ် ၜတ်ကၞာတ် တၞံဆု ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် တိဍာ် နကဵု ကေမရာ လျးဓီု တုဲ စကာ သွက်ဂွံ ပက် ဓါတ် ဝဲ ကေုာံ ဂဥုဲ စၟ (Crop spraying)။
* '''ပရေင်သြိုင်ခၞံ (Construction &amp; Real Estate):''' စကာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ဂေတ် ၃-ဒဳ (3D Mapping) ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကမၠောန် သြိုင်ခၞံ။

== ၈။ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ ကေုာံ သိပ္ပံ (Conservation and Scientific Use) ==
ဒရဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ ရ။ လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စရိုတ် တိရစ္ဆာန် ([[အဳထဝ်လဝ်ဂျဳ]] - Ethology) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် စကာ ဒရဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု စိင် ကေုာံ ဝေလ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပလီုပလာ် ဍေဟ်တအ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု မင်မဲ ဂြိုပ် မ္ဂး ဍေဟ်တအ် စကာ သွက်ဂွံ ရံင် ပရေင်ဂစိုတ် တိရစ္ဆာန် အတိုင် ဟွံသ္ဒး သၞောဝ် (Poaching) ကေုာံ ပၟတ်တူ ဂြိုပ် ရ။ သွက် သုတေသန ဥတု မ္ဂး၊ ဒရဝ် တအ် မာန် လုပ် အာ အပ္ဍဲ ကျာ လဗိုတ် (Hurricanes) သွက်ဂွံ ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဒြဟတ် ကျာ မဒှ် ဒၞာဲ က္ၜင်ကျာ မၞိဟ် လုပ် ဟွံမာန် ရ။

== ၉။ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပြသၞာ ဂီုကၠီု (Regulations and Safety Concerns) ==
ဟိုတ်နူကဵု ဒရဝ် တအ် ဂၠိုင် ကၠုင် ဗွဲမလောန် ဂှ်ရ၊ ဍုင် နာနာ ဒးခၞံဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Aviation regulations) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍေဟ်တအ် ရ။ ဂကောံ မပ္တံကဵု FAA (Federal Aviation Administration) ပ္ဍဲ အမေရိကာန် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် သၞောဝ် မပ္တံကဵု -
* ဒးစၟတ်သမ္တီ မှတ်ပုံတင် (Registration) ယဝ်ရ ဒရဝ် ဂှ် ဇြိုင် နူ ၂၅၀ ဂရာမ်။
* ဒးပဝ် ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ ဌာန် မညာတ် ဂွံ နကဵု မတ် (Visual Line of Sight - VLOS)။
* ဟွံကဵု အခေါင် ပဝ် လတူ ဂကောံ မၞိဟ် ဂၠိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ညန် ကဵု သၞေဟ် က္ၜင်ကျာ (Airports) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်ဇီုကပိုက်။&lt;ref name=&quot;gudmundsson&quot;&gt;{{cite book |last=Gudmundsson |first=S. |title=General Aviation Aircraft Design: Applied Methods and Procedures |publisher=Butterworth-Heinemann |year=2013 |pages=850-855}}&lt;/ref&gt;

ပြသၞာ အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ပရေင်ပလီုပလာ် ဂီုကၠီု (Privacy concerns) ဟိုတ်နူ ဒရဝ် တအ် မာန် တက် ရုပ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ မၞိဟ်၊ ကေုာံ အန္တရာယ် မမာန် စကာ ဒရဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန် အကြမ်းဖက် (Terrorism) ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေမရာ ဒရဝ် (Future of Modern Drones) ==
အနာဂတ် ဒရဝ် ခေတ်တၟိ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်စက် တုဲ ဍေဟ်တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် က္ၜင် မမာန် ချပ် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် အလဵုအလဵု အလုံစုံ (Fully autonomous) ရ။

ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု &quot;ဒရဝ် ဂကောံ&quot; (Swarm technology) မဒှ် ပရေင်စကာ ဒရဝ် ကၠံ လ္ၚီ မွဲစွံ မဆက်စပ် တွက်ဂၞန် ရေင်သကအ် ညံင်ရဴ ဂကောံ စၟဟိုပ် ဂှ်၊ မာန် ပြံင်လှာဲ လွပ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲ ရီုဗင် (Search and rescue) မာန် ရ။ တုဲပၠန် အနာဂတ် က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ဏအ်ဝွံ အာစိုပ် ပရေင်ယိုက် ပလံင် မၞိဟ် (Passenger drones / eVTOL) နဒဒှ် တက်သဳ ပ္ဍဲ လတူ ကျာ ဍုင် ဇၞော် တအ် မာန် ရောင် ဟီု နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] တၠပညာ တအ် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[ပရေင်ပလံင် ကပေါတ် နကဵု ဒရဝ်]] (Drone delivery)
* [[အဳထဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Ethology)
* [[က္ၜင်ကျာ]] (Aircraft)

{{Navbox
| name = Aviation and UAVs
| title = က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ဒရဝ် ခေတ်တၟိ (Aviation and Modern Drones)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဒရဝ် ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဒရဝ် ခေတ်တၟိ]] (UAV / Drone)
* [[က္ၜင်ကျာ ပန်ကာ ဂၠိုင်]] (Multirotor)
* [[က္ၜင်ကျာ သၞေင် တန်တဴ]] (Fixed-wing aircraft)
* [[က္ၜင်ကျာ ပၞာန် ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (UCAV)
| group2 = ကိရိယာ ကေုာံ သၞောတ်
| list2 =
* [[ဌာန်ထိင် နူ တိ]] (Ground control station)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[ရေဒါ]] (Radar)
* [[GPS]] (Global Positioning System)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer science)
* [[ပရေင်တက်ရုပ် လတူကျာ]] (Aerial photography)
* [[အဳထဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Ethology)
* [[သၞောတ် ပရေင်ချဳဓရာင် အလဵုအလဵု]] (Autonomous navigation)
}}

[[Category:က္ၜင်ကျာ]]
[[Category:စက်ယန္တရား]]
[[Category:ကွတ်ပညာ အကာသ]]
[[Category:ဉာဏ်စက်]]</text>
      <sha1>nbnywf1om5d33we4d6a3eoood2iiaye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၁. ဂျူလာင်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11520</id>
    <revision>
      <id>55958</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;noinclude&gt; {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်}} &lt;/noinclude&gt; '''၁၁ ဂျူလာင်''' - [[တ္ၚဲလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ|တ္ၚဲလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ (World Population Day)]]  * '''[[၁၉၂၁]]''' – ရးနိဂီု '''မောန်ဂဝ်လဳ...&quot;</comment>
      <origin>55958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="m25g0x2231a6u6wb36wpxpcetafmg2b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်}}
&lt;/noinclude&gt;
'''၁၁ ဂျူလာင်''' - [[တ္ၚဲလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ|တ္ၚဲလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ (World Population Day)]]

* '''[[၁၉၂၁]]''' – ရးနိဂီု '''[[မောန်ဂဝ်လဳယျာ]]''' လလောင်တြး ဍုင်သၠးပွး နူ [[ကြုက်|ဍုင်ကြုက်]]။
* '''[[၁၉၆၀]]''' – လိက်အုပ် ဝတ္ထု ''[[To Kill a Mockingbird]]'' မချူလဝ် နကဵု ဟာပါ လဳ (Harper Lee) ဂှ် တြးပ္တိတ်လဝ်ရ။
* '''[[၁၉၈၇]]''' – လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးတိ သီုဖအိုတ် စိုပ်အာ (၅) ဗဳလဳယျာန်။
* '''[[၁၉၉၅]]''' – ကောန်ဍုင် [[ဗောသနဳယျာ ကေုာံ ဟာဇြဳဂဝ်ဗဳနာ|ဗောသနဳယျာ]] ၈၀၀၀ ပြင်င် ဒးဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲပေါဲပွန်ပွောဟ် သရေဗရေနဳကာ (Srebrenica massacre)။

&lt;div style=&quot;float: right; margin-left: 0.5em;&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;
&lt;small&gt;[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၀. ဂျူလာင်|တ္ၚဲကၠာတေံ]] – [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|ဂိတုနာနာ]] – [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၂. ဂျူလာင်|တ္ၚဲဂတတေံ]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၀၇၁၁]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m25g0x2231a6u6wb36wpxpcetafmg2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11521</id>
    <revision>
      <id>55959</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #c8ccd1; padding: 10px; margin-bottom: 15px; text-align: center;&quot;&gt; '''မုက်လိက်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်မံင် ကု [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ]] ရ။'''&lt;br/&gt; ပရူပရာ ပ္ဍဲမုက်လိက်ဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ...&quot;</comment>
      <origin>55959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="bdw5ohb0xltuti8uu99lr2xj6782geu" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #c8ccd1; padding: 10px; margin-bottom: 15px; text-align: center;&quot;&gt;
'''မုက်လိက်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်မံင် ကု [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ]] ရ။'''&lt;br/&gt;
ပရူပရာ ပ္ဍဲမုက်လိက်ဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု ပ္ဍဲမုက်လိက်တမ် (Main Page) နဒဒှ် ပရူပရာ &quot;ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်...&quot; ရ။ 
&lt;br/&gt;&lt;small&gt;တင်နင် မဗပေင်စုတ်တံဂှ် ဒးဒှ် အရာမကတဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ် ကေုာံ နွံကဵု သက်သဳသာဓက (Citations) ခိုင်င်ကၠိုက်က်ညိ။&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdw5ohb0xltuti8uu99lr2xj6782geu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. သေတ်တေမ်ပါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11522</id>
    <revision>
      <id>55960</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;noinclude&gt; {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်}} &lt;/noinclude&gt; '''၁၉ သေတ်တေမ်ပါ'''   * '''[[၁၈၉၃]]''' – ဍုင် '''[[နျူဇြဳလာန်]]''' (New Zealand) ဂှ် ဒှ်ဍုင်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မကဵုအခေါင်မာဲ...&quot;</comment>
      <origin>55960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="lugqos6b0a2diijglaf6pemjzc5yyyf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်}}
&lt;/noinclude&gt;
'''၁၉ သေတ်တေမ်ပါ''' 

* '''[[၁၈၉၃]]''' – ဍုင် '''[[နျူဇြဳလာန်]]''' (New Zealand) ဂှ် ဒှ်ဍုင်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မကဵုအခေါင်မာဲ (Right to vote) ကုညးဗြဴသီုဖအိုတ်ရ။
* '''[[၁၉၈၂]]''' – သကတ် ဖှာမေန် (Scott Fahlman) လလောင်ထ္ၜး စကာ သင်္ကေတ စိုတ်စရိုတ် (emoticons) &lt;code&gt;:-)&lt;/code&gt; ကေုာံ &lt;code&gt;:-(&lt;/code&gt; ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
* '''[[၁၉၉၁]]''' – ဇွမၞိဟ်ကမၠောအ် ဥတ်ဇြဳ (Ötzi the Iceman) မနွံအယုက် ၃၃၀၀ ဘဳသဳတေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒဵုအာလ် (Alps) အကြာပယျဵု အဳတလဳ ကဵု အဝ်သတေလျာ။
* '''[[၂၀၀၆]]''' – ပ္ဍဲ '''[[ရးနိဂီုသေံ]]''' ဒပ်ပၞာန် သီကေတ်အဝဵုဍုင် နူသကိုပ်ဝန်ဇၞော် တက်သိန် (Thaksin Shinawatra)။

&lt;div style=&quot;float: right; margin-left: 0.5em;&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;
&lt;small&gt;[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. သေတ်တေမ်ပါ|တ္ၚဲကၠာတေံ]] – [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|ဂိတုနာနာ]] – [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. သေတ်တေမ်ပါ|တ္ၚဲဂတတေံ]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၀၉၁၉]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lugqos6b0a2diijglaf6pemjzc5yyyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. သေတ်တေမ်ပါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11523</id>
    <revision>
      <id>55961</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;noinclude&gt; {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်}} &lt;/noinclude&gt; '''၂၀ သေတ်တေမ်ပါ'''   * '''[[၁၅၁၉]]''' – သကိုပ်တရဴဍာ် ဖာဒဳနာန် မာဂျေလာန် (Ferdinand Magellan) စတိတ်တရဴ နူ '''[[သပိန်|ဍုင်သပိန်]...&quot;</comment>
      <origin>55961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="gs77knr49hvvx1mhyaoig1ooxz5ibzg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/ထာမ်ပလိက်}}
&lt;/noinclude&gt;
'''၂၀ သေတ်တေမ်ပါ''' 

* '''[[၁၅၁၉]]''' – သကိုပ်တရဴဍာ် ဖာဒဳနာန် မာဂျေလာန် (Ferdinand Magellan) စတိတ်တရဴ နူ '''[[သပိန်|ဍုင်သပိန်]]''' နကဵုက္ၜင် သွက်ဂွံ ဂေတ်ဂၠးတိ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
* '''[[၁၈၇၀]]''' – ဒပ်ပၞာန် အဳတလဳ လုပ်သီကေတ် ဍုင် ရဝ်မ (Rome) တုဲ ပရေင်ပံင်ကောံ ဍုင်အဳတလဳ အာစိုပ်ဒတုဲရ။
* '''[[၁၉၄၆]]''' – သဘင်ရုပ်ဒမျိုင် ကာန် (Cannes Film Festival) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ '''[[ပြင်သေတ်|ဍုင်ပြင်သေတ်]]''' ရ။
* '''[[၂၀၀၁]]''' – သမ္မတ အမေရိကာန် ဂျတ် ဒဗလျူ ဘုသ် (George W. Bush) လလောင်တြး စတမ် &quot;ပေါဲပၞာန် တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ကေက်သကာ&quot; (War on Terror) ကြဴနူ ပရေင်ဗတိုက် ၉/၁၁ (9/11 attacks) တုဲရ။

&lt;div style=&quot;float: right; margin-left: 0.5em;&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;
&lt;small&gt;[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. သေတ်တေမ်ပါ|တ္ၚဲကၠာတေံ]] – [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|ဂိတုနာနာ]] – [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၁. သေတ်တေမ်ပါ|တ္ၚဲဂတတေံ]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၀၉၂၀]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gs77knr49hvvx1mhyaoig1ooxz5ibzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11524</id>
    <revision>
      <id>55962</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''အေန်တာဖေ့သ် အက်ဒမေန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Interface administrator'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia projects) တအ်မ္ဂး၊ ဒှ် ဂကောံ ညးလွပ်...&quot;</comment>
      <origin>55962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21214" sha1="hoqy1y0a8v6e4utxdz22x4e86tumcf5" xml:space="preserve">'''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''အေန်တာဖေ့သ် အက်ဒမေန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Interface administrator'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia projects) တအ်မ္ဂး၊ ဒှ် ဂကောံ ညးလွပ် မကလိဂွံ လဝ် အခေါင် သွက်ဂွံ ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS, JavaScript, ကေုာံ JSON မဆေင်ကဵု သၞောတ် အလုံမွဲ ဝပ်သာက် ရ။ ဂကောံ ညးလွပ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လဒက်ပတန် ဗီုပြင် မျက်နှာစာ (User interface) ကေုာံ ကိရိယာ သဇိုင် (Gadgets) တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ပကတိ ရ။ &lt;ref name=&quot;mw_interface&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interface_administrators |title=Manual:Interface administrators |publisher=MediaWiki |date=2018 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၁၈ တေအ်၊ အခေါင် ဏအ်ဝွံ ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Administrators) တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ပြသၞာ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အန္တရာယ် မဆေင်ကဵု လိက်ကုတ် (Code) တအ်တုဲ၊ ဂကောံ ဏအ် ဂှ် ဒးဒုင် ပါ် တိတ် နဒဒှ် ဂကောံ တၞဟ်ခြာ မွဲ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ တာလျိုင်၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Wikimedia_Foundation_logo_-_vertical.svg|thumb|right|300px|သင်္ကေတ ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) မဒှ် ဌာန် မခၞံဗဒှ် လဝ် အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ညးလွပ် မာန် ပြံင်လှာဲ လိက်ကုတ် အပ္ဍဲ မုက်လိက် MediaWiki နာနာ မပ္တံကဵု `MediaWiki:Common.js`, `MediaWiki:Vector.css`, ဟွံသေင်မ္ဂး မုက်လိက် လိက်ကုတ် ညးလွပ် တၞဟ် တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု အခေါင် အဓိက သာ်ဏအ် ရ -
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS ကေုာံ JS အလုံ ဝပ်သာက်။
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS/JS ညးလွပ် တၞဟ် တအ်။
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် မနွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲယၟု (Namespace) MediaWiki ရ။

အခေါင်အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် အခေါင် မနွံကဵု သြဇာ ဇၞော် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူ လိက်ကုတ် မပလေဝ် လဝ် ဏအ် ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ညးလွပ် သီုဖအိုတ် မလုပ် ဗှ် မုက်လိက် ဏအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် (History and Origin) ==
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကိုပ်ကၠာ တေအ်၊ ညးအုပ်ဓုပ် (Sysops) တအ် သီုဖအိုတ် မာန် ပြံင်လှာဲ မုက်လိက် MediaWiki ကေုာံ လိက်ကုတ် JS/CSS တအ် ရ။ ဆဂး လိက်ကုတ် JavaScript ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ မာန် ကၠောန် ကမၠောန် မပလီုပလာ် (Malicious actions) ယဝ်ရ မၞိဟ် ယုတ်မာ တအ် စကာ ရ။

ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်၊ ပရေင်ဇီုကပိုက် လပါ် ပရေင်ဂီုကၠီု မွဲ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ညးဟက်ကာ (Hackers) တအ် လုပ် ပလီု အကံက် ညးအုပ်ဓုပ် လ္ၚဵု တုဲ စုတ် လိက်ကုတ် သွက်ဂွံ ကၠတ် ဒေတာ ညးလွပ် တအ် ရ။ ဟိုတ်နူဏအ် ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ သ္ဂုတ်သွာတ် ပါ် ပတိတ် အခေါင် &quot;Interface administrators&quot; တုဲ၊ ညးမကလိဂွံ အခေါင် ဏအ် သီုဖအိုတ် ဒးစကာ သၞောတ် ဂီုကၠီု ၜါ ကဆံင် (Two-factor authentication - 2FA) ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;wmf_rfc&quot;&gt;{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Creation_of_separate_user_group_for_editing_sitewide_CSS/JS |title=Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS |publisher=Wikimedia Meta-Wiki |date=2018 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ အခေါင်အရာ ကေုာံ တာလျိုင် (Rights and Responsibilities) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ညံင် ဗီုပြင် ဝပ်သာက် ဂွံ ခိုဟ် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် ဍာံပြ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တာလျိုင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်
|-
! ကမၠောန်
! တင်သောင်ကလး
|-
| '''ပလေဝ် လိက်ကုတ် CSS'''
| ဖန်ဗဒှ် အသာ်၊ ဗီုပြင် မလိက်၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် မုက်လိက် သွက်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု စက် နာနာ။
|-
| '''ပလေဝ် လိက်ကုတ် JS'''
| ခၞံဗဒှ် ကိရိယာ လိက်ကုတ် (Scripts) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ကမၠောန် ညးလွပ် တအ် လောဲသွာ။
|-
| '''ပလေဝ် Gadgets'''
| ထိင်ဒဝ် ကိရိယာ တၟေင် မပ္တံကဵု Twinkle, HotCat မညးလွပ် တအ် စကာ ဂၠိုင်။
|-
| '''ပလေဝ် မုက်လိက် ညးတၞဟ်'''
| ရီုဗင် ပလေဝ်ကဵု လိက်ကုတ် ယောန်မှာ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် ညးလွပ် တၞဟ် တအ် ယဝ်ရ ညးတအ် အာတ်မိက်။
|}

ညးတအ် ဒးနွံကဵု ပညာ သဇိုင် လပါ် Web Development ကေုာံ ဒးကၠိုဟ် လိက်ကုတ် CSS ကဵု JavaScript ဗွဲမကၠးကြေဟ် ရ။

== ၄။ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ လဒက်ပတန် နည်းပညာ (Security and Technical Structure) ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ဝွံ ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက် ဂကောံ ဏအ် ရ။ ဂျာဗာသကြေပ် (JavaScript) မလုပ် ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် အလုံ ဝပ်သာက် မွဲ (ဥပမာ MediaWiki:Common.js) ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ Browser ညးလွပ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ရ။

ယဝ်ရ လိက်ကုတ် မပလီုပလာ် (Malicious code) ပါလုပ် အာ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် -
* ကၠတ် ကေတ် ခေါက်ကဳ (Cookies) ကေုာံ အကံက် ညးလွပ် (Account hijacking)။
* ကၠောန် ကမၠောန် ညံင်ရဴ ညးလွပ် ဂှ် ကၠောန် ကီု (XSS attacks)။
* ပြံင်လှာဲ ထောအ် လိက် ပ္ဍဲ မုက်လိက် ညံင်ဂွံ ဒှ် ပရိုင်ပလီု။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် ဒးစွံ သတိ ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ အခိင် ပလေဝ် လိက်ကုတ် တုဲ၊ ညးတအ် ဒးစကာ 2FA သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင် ညးဟက်ကာ တအ် ဟွံဂွံ လုပ် အကံက် ညးတအ် မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;owasp_xss&quot;&gt;{{cite book |last=Stuttard |first=D. |author2=Pinto, M. |title=The Web Application Hacker's Handbook |edition=2nd |publisher=Wiley |year=2011 |pages=450-460}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ်ဝ် မကဵု အခေါင် (Permission Granting Process) ==
သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် ဂှ်၊ ညးလွပ် တအ် ဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု လညာတ် တုပ်စိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (Community consensus) ရ။

လၟေင် ကမၠောန် ဂှ် နွံ အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် -
၁။ ညးလွပ် ဂှ် အာတ်မိက် ပ္ဍဲ မုက်လိက် အာတ်မိက် အခေါင်။
၂။ ညးလွပ် ဂှ် ဒးထ္ၜး သက်သဳ ဒဒှ်ရ ညးတေအ် နွံကဵု ပညာ လပါ် လိက်ကုတ် CSS/JS ကေုာံ ဒးတီ သၞောတ် ဂီုကၠီု။
၃။ ဂကောံမၞိဟ် ဝဳကဳ တအ် ကဵု မာဲ (Vote) လတူ အာတ်မိက် ဂှ်။
၄။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ မာဲ ထံက်ဂလာန် ဍိုက်ပေင် မ္ဂး၊ [[ဗျူရဝ်ကရေတ်]] (Bureaucrat) တအ် ကဵု အခေါင် ဏအ် ရ။ (ညးလွပ် ဂှ် သ္ဒး ဖွင့် လဝ် 2FA ကိုပ်ကၠာ ဟေင်)။

== ၆။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Usage in Wikimedia Projects) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် မပ္တံကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia)၊ ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wiktionary)၊ ကေုာံ ဝဳကဳတမ်ရိုဟ် (Wikisource) တအ်ဂှ် လွပ် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ညိည ရ။

* '''ဝဳကဳပဳဒဳယာ:''' စကာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် Gadgets သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် ပလီုပလာ် (Anti-vandalism tools) ကေုာံ လဒက်ပတန် မုက်လိက် အဓိက။
* '''ဝဳကဳတမ်ရိုဟ် (Wikisource):''' နွံပၟိက် CSS တၟေင် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လိက် မတုပ် ကဵု လိက် ကၞပ် တြေံ ဇေတ်တ် ရ။
* '''ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata):''' စကာ လိက်ကုတ် JS သွက်ဂွံ ရီုဗင် လတူ ပရေင်စုတ် တင်ဂၞင် ဒေတာ ဗွဲမပြဟ် ရ။

== ၇။ တၞဟ်ခြာ ကု ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Differences from standard Administrators) ==
ၜိုန်ရ ယၟု တုပ် ဒၟံင် ကု ညးအုပ်ဓုပ် (Administrator) ကီုလေဝ်၊ အခေါင် ကမၠောန် တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရ။

* '''ညးအုပ်ဓုပ် (Sysop):''' မာန် ကၟာတ် အကံက် ညးလွပ် မပလီုပလာ် (Block)၊ မာန် ဇိုတ် ပလီု မုက်လိက် (Delete)၊ မာန် စဵုဒၞာ မုက်လိက် (Protect)။ ဍေဟ်တအ် ဒှ် မၞိဟ် မင်မဲ သၞောဝ် ပရေင်မၞိဟ် ရ။
* '''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် (Interface-admin):''' ဟွံမာန် ကၟာတ် အကံက်၊ ဟွံမာန် ဇိုတ် မုက်လိက် ဓမ္မတာ။ ဍေဟ်တအ် ဒှ် မၞိဟ် မင်မဲ လဒက်ပတန် နည်းပညာ ကေုာံ ဗီုပြင် ရုပ်သာ် သၟး ရ။ 

ဗွဲမဂၠိုင်၊ မၞိဟ် မကလိဂွံ အခေါင် အေန်တာဖေ့သ် ဏအ် လေဝ် နွံကဵု အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ ကီု ရ၊ ဆဂး ဍေဟ် ဟွံဒှ် ဒးနွံ သီု ၜါ လၟိုန် ပုဟ်။

== ၈။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ (Monitoring and Auditing) ==
လဒက်ပတန် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဏအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် JS ဟွံသေင်မ္ဂး CSS တအ်ဂှ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ပ္ဍဲ ရာဇဝင် (History) တုဲ ညးလွပ် သီုဖအိုတ် မာန် ဗှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် မာန် ရ။

ယဝ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် မွဲ ကၠောန် ယောန်မှာ ဟွံသေင်မ္ဂး စုတ် လိက်ကုတ် ဟွံခိုဟ် မ္ဂး၊ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တၞဟ် တအ် မာန် ကလေင် ပလေဝ် (Revert) ဍေဟ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် အလုံ ဂၠးတိ (Global interface editors) ကေုာံ ရုင် ဖံင်ဒေယှေန် လေဝ် မင်ရံင် ဒၟံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ တအ် ဏအ် ညံင် ဟွံဂွံ နွံကဵု ပြသၞာ ဂီုကၠီု ရ။

== ၉။ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management Theory Perspective) ==
လဒက်ပတန် အခေါင် ဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်ပျူတာ အဓိက မွဲ မကော်စ &quot;မူ အခေါင် အောန်အိုတ်&quot; (Principle of Least Privilege - PoLP) ရ။ &lt;ref name=&quot;saltzer&quot;&gt;{{cite journal |last=Saltzer |first=J. H. |author2=Schroeder, M. D. |title=The Protection of Information in Computer Systems |journal=Proceedings of the IEEE |volume=63 |issue=9 |pages=1278-1308 |year=1975}}&lt;/ref&gt;

သဳအိုရဳ ဏအ် ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ညးလွပ် မွဲ သ္ဒး ကလိဂွံ အခေါင် ၜိုတ် မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ညးတေအ် သၟး ရ။ ကာလ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Sysops) တအ် သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ လဝ် အခေါင် ပလေဝ် JS ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု သဳအိုရဳ ဏအ် ရ၊ ဟိုတ်နူ ညးအုပ်ဓုပ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစကာ အခေါင် ဏအ် တုဲ ဟွံတီ လိက်ကုတ် JS ရ။ ပရေင်ပါ် ပတိတ် ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ခၞံဗဒှ် သၞောတ် မကိတ်ညဳ ကု သဳအိုရဳ PoLP ဗွဲမဍာံပြ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လဒက်ပတန် (Future and Interface Development) ==
ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ် ဏအ်၊ သၞောတ် MediaWiki ဝွံ ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ဒၟံင် ရ။ ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ စကာ ကၠုင် နည်းပညာ ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု Vue.js သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် မျက်နှာစာ မုက်လိက် ရ။ &lt;ref name=&quot;mw_vue&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Vue.js |title=Vue.js implementation in MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |date=2021 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ်၊ တာလျိုင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် လေဝ် ဒးပြံင်လှာဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗက် ကီု ရ။ ညးတအ် ဒးလ္ၚတ် ဗတောန် နည်းပညာ လိက်ကုတ် တၟိ တၟိ သွက်ဂွံ ဆက် ထိင်ဒဝ် ကိရိယာ တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် မာန် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် တၟိ ဏအ် ရ။ ၜိုန်ရ နည်းပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ အာ ကီုလေဝ်၊ ပၟိက်ဆန္ဒ သွက်ဂွံ နွံကဵု ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် မနွံကဵု ပညာ နည်းပညာ ကေုာံ ဂီုကၠီု ဝွံ ဆက် နွံ ဒၟံင် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
* [[သၞောတ် ဂီုကၠီု ၜါ ကဆံင်]] (Two-factor authentication)
* [[ဂျာဗာသကြေပ်]] (JavaScript)
* [[ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)

{{Navbox
| name = Wikimedia User Groups
| title = ဂကောံ ညးလွပ် ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia User Groups)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကောံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဇၞော်
| list1 =
* [[ညးအုပ်ဓုပ်]] (Administrator/Sysop)
* [[ဗျူရဝ်ကရေတ်]] (Bureaucrat)
* [[ညးစၟတ်စစ်]] (Checkuser)
* [[ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်]] (Interface administrator)
| group2 = ဂကောံ တၞဟ်
| list2 =
* [[ညးမင်ရံင် ဓမ္မတာ]] (Autopatrolled)
* [[ဘော့]] (Bot)
* [[ညးကၠာဲဘာသာ]] (Translation administrator)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)
* [[မဳဒဳယာဝဳကဳ]] (MediaWiki)
* [[ဂျာဗာသကြေပ်]] (JavaScript)
* [[သဳအက်သ်အက်သ်]] (CSS)
}}

[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:မဳဒဳယာဝဳကဳ]]
[[Category:ဂကောံ ညးလွပ်]]
[[Category:ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>hoqy1y0a8v6e4utxdz22x4e86tumcf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55963</id>
      <parentid>55962</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T03:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21208" sha1="23c4la4boz0awfyrh5mthllf5esj3pv" xml:space="preserve">'''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''အေန်တာဖေသ် အက်ဒမေန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Interface administrator'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia projects) တအ်မ္ဂး၊ ဒှ် ဂကောံ ညးလွပ် မကလိဂွံ လဝ် အခေါင် သွက်ဂွံ ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS, JavaScript, ကေုာံ JSON မဆေင်ကဵု သၞောတ် အလုံမွဲ ဝပ်သာက် ရ။ ဂကောံ ညးလွပ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လဒက်ပတန် ဗီုပြင် မျက်နှာစာ (User interface) ကေုာံ ကိရိယာ သဇိုင် (Gadgets) တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ပကတိ ရ။ &lt;ref name=&quot;mw_interface&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interface_administrators |title=Manual:Interface administrators |publisher=MediaWiki |date=2018 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၁၈ တေအ်၊ အခေါင် ဏအ်ဝွံ ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Administrators) တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ပြသၞာ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အန္တရာယ် မဆေင်ကဵု လိက်ကုတ် (Code) တအ်တုဲ၊ ဂကောံ ဏအ် ဂှ် ဒးဒုင် ပါ် တိတ် နဒဒှ် ဂကောံ တၞဟ်ခြာ မွဲ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ တာလျိုင်၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Wikimedia_Foundation_logo_-_vertical.svg|thumb|right|300px|သင်္ကေတ ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) မဒှ် ဌာန် မခၞံဗဒှ် လဝ် အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ညးလွပ် မာန် ပြံင်လှာဲ လိက်ကုတ် အပ္ဍဲ မုက်လိက် MediaWiki နာနာ မပ္တံကဵု `MediaWiki:Common.js`, `MediaWiki:Vector.css`, ဟွံသေင်မ္ဂး မုက်လိက် လိက်ကုတ် ညးလွပ် တၞဟ် တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု အခေါင် အဓိက သာ်ဏအ် ရ -
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS ကေုာံ JS အလုံ ဝပ်သာက်။
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS/JS ညးလွပ် တၞဟ် တအ်။
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် မနွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲယၟု (Namespace) MediaWiki ရ။

အခေါင်အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် အခေါင် မနွံကဵု သြဇာ ဇၞော် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူ လိက်ကုတ် မပလေဝ် လဝ် ဏအ် ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ညးလွပ် သီုဖအိုတ် မလုပ် ဗှ် မုက်လိက် ဏအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် (History and Origin) ==
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကိုပ်ကၠာ တေအ်၊ ညးအုပ်ဓုပ် (Sysops) တအ် သီုဖအိုတ် မာန် ပြံင်လှာဲ မုက်လိက် MediaWiki ကေုာံ လိက်ကုတ် JS/CSS တအ် ရ။ ဆဂး လိက်ကုတ် JavaScript ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ မာန် ကၠောန် ကမၠောန် မပလီုပလာ် (Malicious actions) ယဝ်ရ မၞိဟ် ယုတ်မာ တအ် စကာ ရ။

ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်၊ ပရေင်ဇီုကပိုက် လပါ် ပရေင်ဂီုကၠီု မွဲ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ညးဟက်ကာ (Hackers) တအ် လုပ် ပလီု အကံက် ညးအုပ်ဓုပ် လ္ၚဵု တုဲ စုတ် လိက်ကုတ် သွက်ဂွံ ကၠတ် ဒေတာ ညးလွပ် တအ် ရ။ ဟိုတ်နူဏအ် ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ သ္ဂုတ်သွာတ် ပါ် ပတိတ် အခေါင် &quot;Interface administrators&quot; တုဲ၊ ညးမကလိဂွံ အခေါင် ဏအ် သီုဖအိုတ် ဒးစကာ သၞောတ် ဂီုကၠီု ၜါ ကဆံင် (Two-factor authentication - 2FA) ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;wmf_rfc&quot;&gt;{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Creation_of_separate_user_group_for_editing_sitewide_CSS/JS |title=Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS |publisher=Wikimedia Meta-Wiki |date=2018 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ အခေါင်အရာ ကေုာံ တာလျိုင် (Rights and Responsibilities) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ညံင် ဗီုပြင် ဝပ်သာက် ဂွံ ခိုဟ် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် ဍာံပြ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တာလျိုင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်
|-
! ကမၠောန်
! တင်သောင်ကလး
|-
| '''ပလေဝ် လိက်ကုတ် CSS'''
| ဖန်ဗဒှ် အသာ်၊ ဗီုပြင် မလိက်၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် မုက်လိက် သွက်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု စက် နာနာ။
|-
| '''ပလေဝ် လိက်ကုတ် JS'''
| ခၞံဗဒှ် ကိရိယာ လိက်ကုတ် (Scripts) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ကမၠောန် ညးလွပ် တအ် လောဲသွာ။
|-
| '''ပလေဝ် Gadgets'''
| ထိင်ဒဝ် ကိရိယာ တၟေင် မပ္တံကဵု Twinkle, HotCat မညးလွပ် တအ် စကာ ဂၠိုင်။
|-
| '''ပလေဝ် မုက်လိက် ညးတၞဟ်'''
| ရီုဗင် ပလေဝ်ကဵု လိက်ကုတ် ယောန်မှာ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် ညးလွပ် တၞဟ် တအ် ယဝ်ရ ညးတအ် အာတ်မိက်။
|}

ညးတအ် ဒးနွံကဵု ပညာ သဇိုင် လပါ် Web Development ကေုာံ ဒးကၠိုဟ် လိက်ကုတ် CSS ကဵု JavaScript ဗွဲမကၠးကြေဟ် ရ။

== ၄။ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ လဒက်ပတန် နည်းပညာ (Security and Technical Structure) ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ဝွံ ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက် ဂကောံ ဏအ် ရ။ ဂျာဗာသကြေပ် (JavaScript) မလုပ် ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် အလုံ ဝပ်သာက် မွဲ (ဥပမာ MediaWiki:Common.js) ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ Browser ညးလွပ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ရ။

ယဝ်ရ လိက်ကုတ် မပလီုပလာ် (Malicious code) ပါလုပ် အာ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် -
* ကၠတ် ကေတ် ခေါက်ကဳ (Cookies) ကေုာံ အကံက် ညးလွပ် (Account hijacking)။
* ကၠောန် ကမၠောန် ညံင်ရဴ ညးလွပ် ဂှ် ကၠောန် ကီု (XSS attacks)။
* ပြံင်လှာဲ ထောအ် လိက် ပ္ဍဲ မုက်လိက် ညံင်ဂွံ ဒှ် ပရိုင်ပလီု။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် ဒးစွံ သတိ ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ အခိင် ပလေဝ် လိက်ကုတ် တုဲ၊ ညးတအ် ဒးစကာ 2FA သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင် ညးဟက်ကာ တအ် ဟွံဂွံ လုပ် အကံက် ညးတအ် မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;owasp_xss&quot;&gt;{{cite book |last=Stuttard |first=D. |author2=Pinto, M. |title=The Web Application Hacker's Handbook |edition=2nd |publisher=Wiley |year=2011 |pages=450-460}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ်ဝ် မကဵု အခေါင် (Permission Granting Process) ==
သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် ဂှ်၊ ညးလွပ် တအ် ဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု လညာတ် တုပ်စိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (Community consensus) ရ။

လၟေင် ကမၠောန် ဂှ် နွံ အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် -
၁။ ညးလွပ် ဂှ် အာတ်မိက် ပ္ဍဲ မုက်လိက် အာတ်မိက် အခေါင်။
၂။ ညးလွပ် ဂှ် ဒးထ္ၜး သက်သဳ ဒဒှ်ရ ညးတေအ် နွံကဵု ပညာ လပါ် လိက်ကုတ် CSS/JS ကေုာံ ဒးတီ သၞောတ် ဂီုကၠီု။
၃။ ဂကောံမၞိဟ် ဝဳကဳ တအ် ကဵု မာဲ (Vote) လတူ အာတ်မိက် ဂှ်။
၄။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ မာဲ ထံက်ဂလာန် ဍိုက်ပေင် မ္ဂး၊ [[ဗျူရဝ်ကရေတ်]] (Bureaucrat) တအ် ကဵု အခေါင် ဏအ် ရ။ (ညးလွပ် ဂှ် သ္ဒး ဖွင့် လဝ် 2FA ကိုပ်ကၠာ ဟေင်)။

== ၆။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Usage in Wikimedia Projects) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် မပ္တံကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia)၊ ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wiktionary)၊ ကေုာံ ဝဳကဳတမ်ရိုဟ် (Wikisource) တအ်ဂှ် လွပ် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ညိည ရ။

* '''ဝဳကဳပဳဒဳယာ:''' စကာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် Gadgets သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် ပလီုပလာ် (Anti-vandalism tools) ကေုာံ လဒက်ပတန် မုက်လိက် အဓိက။
* '''ဝဳကဳတမ်ရိုဟ် (Wikisource):''' နွံပၟိက် CSS တၟေင် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လိက် မတုပ် ကဵု လိက် ကၞပ် တြေံ ဇေတ်တ် ရ။
* '''ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata):''' စကာ လိက်ကုတ် JS သွက်ဂွံ ရီုဗင် လတူ ပရေင်စုတ် တင်ဂၞင် ဒေတာ ဗွဲမပြဟ် ရ။

== ၇။ တၞဟ်ခြာ ကု ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Differences from standard Administrators) ==
ၜိုန်ရ ယၟု တုပ် ဒၟံင် ကု ညးအုပ်ဓုပ် (Administrator) ကီုလေဝ်၊ အခေါင် ကမၠောန် တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရ။

* '''ညးအုပ်ဓုပ် (Sysop):''' မာန် ကၟာတ် အကံက် ညးလွပ် မပလီုပလာ် (Block)၊ မာန် ဇိုတ် ပလီု မုက်လိက် (Delete)၊ မာန် စဵုဒၞာ မုက်လိက် (Protect)။ ဍေဟ်တအ် ဒှ် မၞိဟ် မင်မဲ သၞောဝ် ပရေင်မၞိဟ် ရ။
* '''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် (Interface-admin):''' ဟွံမာန် ကၟာတ် အကံက်၊ ဟွံမာန် ဇိုတ် မုက်လိက် ဓမ္မတာ။ ဍေဟ်တအ် ဒှ် မၞိဟ် မင်မဲ လဒက်ပတန် နည်းပညာ ကေုာံ ဗီုပြင် ရုပ်သာ် သၟး ရ။ 

ဗွဲမဂၠိုင်၊ မၞိဟ် မကလိဂွံ အခေါင် အေန်တာဖေသ် ဏအ် လေဝ် နွံကဵု အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ ကီု ရ၊ ဆဂး ဍေဟ် ဟွံဒှ် ဒးနွံ သီု ၜါ လၟိုန် ပုဟ်။

== ၈။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ (Monitoring and Auditing) ==
လဒက်ပတန် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဏအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် JS ဟွံသေင်မ္ဂး CSS တအ်ဂှ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ပ္ဍဲ ရာဇဝင် (History) တုဲ ညးလွပ် သီုဖအိုတ် မာန် ဗှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် မာန် ရ။

ယဝ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် မွဲ ကၠောန် ယောန်မှာ ဟွံသေင်မ္ဂး စုတ် လိက်ကုတ် ဟွံခိုဟ် မ္ဂး၊ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တၞဟ် တအ် မာန် ကလေင် ပလေဝ် (Revert) ဍေဟ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် အလုံ ဂၠးတိ (Global interface editors) ကေုာံ ရုင် ဖံင်ဒေယှေန် လေဝ် မင်ရံင် ဒၟံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ တအ် ဏအ် ညံင် ဟွံဂွံ နွံကဵု ပြသၞာ ဂီုကၠီု ရ။

== ၉။ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management Theory Perspective) ==
လဒက်ပတန် အခေါင် ဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်ပျူတာ အဓိက မွဲ မကော်စ &quot;မူ အခေါင် အောန်အိုတ်&quot; (Principle of Least Privilege - PoLP) ရ။ &lt;ref name=&quot;saltzer&quot;&gt;{{cite journal |last=Saltzer |first=J. H. |author2=Schroeder, M. D. |title=The Protection of Information in Computer Systems |journal=Proceedings of the IEEE |volume=63 |issue=9 |pages=1278-1308 |year=1975}}&lt;/ref&gt;

သဳအိုရဳ ဏအ် ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ညးလွပ် မွဲ သ္ဒး ကလိဂွံ အခေါင် ၜိုတ် မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ညးတေအ် သၟး ရ။ ကာလ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Sysops) တအ် သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ လဝ် အခေါင် ပလေဝ် JS ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု သဳအိုရဳ ဏအ် ရ၊ ဟိုတ်နူ ညးအုပ်ဓုပ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစကာ အခေါင် ဏအ် တုဲ ဟွံတီ လိက်ကုတ် JS ရ။ ပရေင်ပါ် ပတိတ် ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ခၞံဗဒှ် သၞောတ် မကိတ်ညဳ ကု သဳအိုရဳ PoLP ဗွဲမဍာံပြ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လဒက်ပတန် (Future and Interface Development) ==
ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ် ဏအ်၊ သၞောတ် MediaWiki ဝွံ ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ဒၟံင် ရ။ ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ စကာ ကၠုင် နည်းပညာ ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု Vue.js သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် မျက်နှာစာ မုက်လိက် ရ။ &lt;ref name=&quot;mw_vue&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Vue.js |title=Vue.js implementation in MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |date=2021 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ်၊ တာလျိုင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် လေဝ် ဒးပြံင်လှာဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗက် ကီု ရ။ ညးတအ် ဒးလ္ၚတ် ဗတောန် နည်းပညာ လိက်ကုတ် တၟိ တၟိ သွက်ဂွံ ဆက် ထိင်ဒဝ် ကိရိယာ တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် မာန် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် တၟိ ဏအ် ရ။ ၜိုန်ရ နည်းပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ အာ ကီုလေဝ်၊ ပၟိက်ဆန္ဒ သွက်ဂွံ နွံကဵု ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် မနွံကဵု ပညာ နည်းပညာ ကေုာံ ဂီုကၠီု ဝွံ ဆက် နွံ ဒၟံင် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
* [[သၞောတ် ဂီုကၠီု ၜါ ကဆံင်]] (Two-factor authentication)
* [[ဂျာဗာသကြေပ်]] (JavaScript)
* [[ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)

{{Navbox
| name = Wikimedia User Groups
| title = ဂကောံ ညးလွပ် ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia User Groups)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကောံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဇၞော်
| list1 =
* [[ညးအုပ်ဓုပ်]] (Administrator/Sysop)
* [[ဗျူရဝ်ကရေတ်]] (Bureaucrat)
* [[ညးစၟတ်စစ်]] (Checkuser)
* [[ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်]] (Interface administrator)
| group2 = ဂကောံ တၞဟ်
| list2 =
* [[ညးမင်ရံင် ဓမ္မတာ]] (Autopatrolled)
* [[ဘော့]] (Bot)
* [[ညးကၠာဲဘာသာ]] (Translation administrator)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)
* [[မဳဒဳယာဝဳကဳ]] (MediaWiki)
* [[ဂျာဗာသကြေပ်]] (JavaScript)
* [[သဳအက်သ်အက်သ်]] (CSS)
}}

[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:မဳဒဳယာဝဳကဳ]]
[[Category:ဂကောံ ညးလွပ်]]
[[Category:ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>23c4la4boz0awfyrh5mthllf5esj3pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55964</id>
      <parentid>55963</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T03:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21208" sha1="kzuym90y85mzmp8nr0v9as76uasy510" xml:space="preserve">'''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''အေန်တာဖေသ် အက်ဒမေန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Interface administrator'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia projects) တအ်မ္ဂး၊ ဒှ် ဂကောံ ညးလွပ် မကလိဂွံ လဝ် အခေါင် သွက်ဂွံ ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS, JavaScript, ကေုာံ JSON မဆေင်ကဵု သၞောတ် အလုံမွဲ ဝပ်သာက် ရ။ ဂကောံ ညးလွပ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လဒက်ပတန် ဗီုပြင် မျက်နှာစာ (User interface) ကေုာံ ကိရိယာ သဇိုင် (Gadgets) တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် အတိုင် ပကတိ ရ။ &lt;ref name=&quot;mw_interface&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interface_administrators |title=Manual:Interface administrators |publisher=MediaWiki |date=2018 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၁၈ တေအ်၊ အခေါင် ဏအ်ဝွံ ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Administrators) တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ပြသၞာ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အန္တရာယ် မဆေင်ကဵု လိက်ကုတ် (Code) တအ်တုဲ၊ ဂကောံ ဏအ် ဂှ် ဒးဒုင် ပါ် တိတ် နဒဒှ် ဂကောံ တၞဟ်ခြာ မွဲ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ တာလျိုင်၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Wikimedia_Foundation_logo_-_vertical.svg|thumb|right|300px|သင်္ကေတ ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) မဒှ် ဌာန် မခၞံဗဒှ် လဝ် အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ညးလွပ် မာန် ပြံင်လှာဲ လိက်ကုတ် အပ္ဍဲ မုက်လိက် MediaWiki နာနာ မပ္တံကဵု `MediaWiki:Common.js`, `MediaWiki:Vector.css`, ဟွံသေင်မ္ဂး မုက်လိက် လိက်ကုတ် ညးလွပ် တၞဟ် တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု အခေါင် အဓိက သာ်ဏအ် ရ -
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS ကေုာံ JS အလုံ ဝပ်သာက်။
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် CSS/JS ညးလွပ် တၞဟ် တအ်။
* ပလေဝ် ပြင်ဆင် မုက်လိက် မနွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲယၟု (Namespace) MediaWiki ရ။

အခေါင်အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် အခေါင် မနွံကဵု သြဇာ ဇၞော် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူ လိက်ကုတ် မပလေဝ် လဝ် ဏအ် ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ညးလွပ် သီုဖအိုတ် မလုပ် ဗှ် မုက်လိက် ဏအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် (History and Origin) ==
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကိုပ်ကၠာ တေအ်၊ ညးအုပ်ဓုပ် (Sysops) တအ် သီုဖအိုတ် မာန် ပြံင်လှာဲ မုက်လိက် MediaWiki ကေုာံ လိက်ကုတ် JS/CSS တအ် ရ။ ဆဂး လိက်ကုတ် JavaScript ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ မာန် ကၠောန် ကမၠောန် မပလီုပလာ် (Malicious actions) ယဝ်ရ မၞိဟ် ယုတ်မာ တအ် စကာ ရ။

ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်၊ ပရေင်ဇီုကပိုက် လပါ် ပရေင်ဂီုကၠီု မွဲ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ညးဟက်ကာ (Hackers) တအ် လုပ် ပလီု အကံက် ညးအုပ်ဓုပ် လ္ၚဵု တုဲ စုတ် လိက်ကုတ် သွက်ဂွံ ကၠတ် ဒေတာ ညးလွပ် တအ် ရ။ ဟိုတ်နူဏအ် ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ သ္ဂုတ်သွာတ် ပါ် ပတိတ် အခေါင် &quot;Interface administrators&quot; တုဲ၊ ညးမကလိဂွံ အခေါင် ဏအ် သီုဖအိုတ် ဒးစကာ သၞောတ် ဂီုကၠီု ၜါ ကဆံင် (Two-factor authentication - 2FA) ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;wmf_rfc&quot;&gt;{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Creation_of_separate_user_group_for_editing_sitewide_CSS/JS |title=Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS |publisher=Wikimedia Meta-Wiki |date=2018 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ အခေါင်အရာ ကေုာံ တာလျိုင် (Rights and Responsibilities) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ညံင် ဗီုပြင် ဝပ်သာက် ဂွံ ခိုဟ် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် ဍာံပြ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး တာလျိုင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်
|-
! ကမၠောန်
! တင်သောင်ကလး
|-
| '''ပလေဝ် လိက်ကုတ် CSS'''
| ဖန်ဗဒှ် အသာ်၊ ဗီုပြင် မလိက်၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် မုက်လိက် သွက်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု စက် နာနာ။
|-
| '''ပလေဝ် လိက်ကုတ် JS'''
| ခၞံဗဒှ် ကိရိယာ လိက်ကုတ် (Scripts) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ကမၠောန် ညးလွပ် တအ် လောဲသွာ။
|-
| '''ပလေဝ် Gadgets'''
| ထိင်ဒဝ် ကိရိယာ တၟေင် မပ္တံကဵု Twinkle, HotCat မညးလွပ် တအ် စကာ ဂၠိုင်။
|-
| '''ပလေဝ် မုက်လိက် ညးတၞဟ်'''
| ရီုဗင် ပလေဝ်ကဵု လိက်ကုတ် ယောန်မှာ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် ညးလွပ် တၞဟ် တအ် ယဝ်ရ ညးတအ် အာတ်မိက်။
|}

ညးတအ် ဒးနွံကဵု ပညာ သဇိုင် လပါ် Web Development ကေုာံ ဒးကၠိုဟ် လိက်ကုတ် CSS ကဵု JavaScript ဗွဲမကၠးကြေဟ် ရ။

== ၄။ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ လဒက်ပတန် နည်းပညာ (Security and Technical Structure) ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ဝွံ ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက် ဂကောံ ဏအ် ရ။ ဂျာဗာသကြေပ် (JavaScript) မလုပ် ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် အလုံ ဝပ်သာက် မွဲ (ဥပမာ MediaWiki:Common.js) ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ Browser ညးလွပ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ရ။

ယဝ်ရ လိက်ကုတ် မပလီုပလာ် (Malicious code) ပါလုပ် အာ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် -
* ကၠတ် ကေတ် ခေါက်ကဳ (Cookies) ကေုာံ အကံက် ညးလွပ် (Account hijacking)။
* ကၠောန် ကမၠောန် ညံင်ရဴ ညးလွပ် ဂှ် ကၠောန် ကီု (XSS attacks)။
* ပြံင်လှာဲ ထောအ် လိက် ပ္ဍဲ မုက်လိက် ညံင်ဂွံ ဒှ် ပရိုင်ပလီု။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် ဒးစွံ သတိ ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ အခိင် ပလေဝ် လိက်ကုတ် တုဲ၊ ညးတအ် ဒးစကာ 2FA သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင် ညးဟက်ကာ တအ် ဟွံဂွံ လုပ် အကံက် ညးတအ် မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;owasp_xss&quot;&gt;{{cite book |last=Stuttard |first=D. |author2=Pinto, M. |title=The Web Application Hacker's Handbook |edition=2nd |publisher=Wiley |year=2011 |pages=450-460}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ်ဝ် မကဵု အခေါင် (Permission Granting Process) ==
သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် ဂှ်၊ ညးလွပ် တအ် ဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု လညာတ် တုပ်စိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (Community consensus) ရ။

လၟေင် ကမၠောန် ဂှ် နွံ အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် -
၁။ ညးလွပ် ဂှ် အာတ်မိက် ပ္ဍဲ မုက်လိက် အာတ်မိက် အခေါင်။
၂။ ညးလွပ် ဂှ် ဒးထ္ၜး သက်သဳ ဒဒှ်ရ ညးတေအ် နွံကဵု ပညာ လပါ် လိက်ကုတ် CSS/JS ကေုာံ ဒးတီ သၞောတ် ဂီုကၠီု။
၃။ ဂကောံမၞိဟ် ဝဳကဳ တအ် ကဵု မာဲ (Vote) လတူ အာတ်မိက် ဂှ်။
၄။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ မာဲ ထံက်ဂလာန် ဍိုက်ပေင် မ္ဂး၊ [[ဗျူရဝ်ကရေတ်]] (Bureaucrat) တအ် ကဵု အခေါင် ဏအ် ရ။ (ညးလွပ် ဂှ် သ္ဒး ဖွင့် လဝ် 2FA ကိုပ်ကၠာ ဟေင်)။

== ၆။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Usage in Wikimedia Projects) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် မပ္တံကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia)၊ ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wiktionary)၊ ကေုာံ ဝဳကဳတမ်ရိုဟ် (Wikisource) တအ်ဂှ် လွပ် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ညိည ရ။

* '''ဝဳကဳပဳဒဳယာ:''' စကာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် Gadgets သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် ပလီုပလာ် (Anti-vandalism tools) ကေုာံ လဒက်ပတန် မုက်လိက် အဓိက။
* '''ဝဳကဳတမ်ရိုဟ် (Wikisource):''' နွံပၟိက် CSS တၟေင် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လိက် မတုပ် ကဵု လိက် ကၞပ် တြေံ ဇေတ်တ် ရ။
* '''ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata):''' စကာ လိက်ကုတ် JS သွက်ဂွံ ရီုဗင် လတူ ပရေင်စုတ် တင်ဂၞင် ဒေတာ ဗွဲမပြဟ် ရ။

== ၇။ တၞဟ်ခြာ ကု ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Differences from standard Administrators) ==
ၜိုန်ရ ယၟု တုပ် ဒၟံင် ကု ညးအုပ်ဓုပ် (Administrator) ကီုလေဝ်၊ အခေါင် ကမၠောန် တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရ။

* '''ညးအုပ်ဓုပ် (Sysop):''' မာန် ကၟာတ် အကံက် ညးလွပ် မပလီုပလာ် (Block)၊ မာန် ဇိုတ် ပလီု မုက်လိက် (Delete)၊ မာန် စဵုဒၞာ မုက်လိက် (Protect)။ ဍေဟ်တအ် ဒှ် မၞိဟ် မင်မဲ သၞောဝ် ပရေင်မၞိဟ် ရ။
* '''ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် (Interface-admin):''' ဟွံမာန် ကၟာတ် အကံက်၊ ဟွံမာန် ဇိုတ် မုက်လိက် ဓမ္မတာ။ ဍေဟ်တအ် ဒှ် မၞိဟ် မင်မဲ လဒက်ပတန် နည်းပညာ ကေုာံ ဗီုပြင် ရုပ်သာ် သၟး ရ။ 

ဗွဲမဂၠိုင်၊ မၞိဟ် မကလိဂွံ အခေါင် အေန်တာဖေသ် ဏအ် လေဝ် နွံကဵု အခေါင် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ ကီု ရ၊ ဆဂး ဍေဟ် ဟွံဒှ် ဒးနွံ သီု ၜါ လၟိုန် ပုဟ်။

== ၈။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ (Monitoring and Auditing) ==
လဒက်ပတန် ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရောဂျေတ် ဏအ် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် JS ဟွံသေင်မ္ဂး CSS တအ်ဂှ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ပ္ဍဲ ရာဇဝင် (History) တုဲ ညးလွပ် သီုဖအိုတ် မာန် ဗှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် မာန် ရ။

ယဝ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် မွဲ ကၠောန် ယောန်မှာ ဟွံသေင်မ္ဂး စုတ် လိက်ကုတ် ဟွံခိုဟ် မ္ဂး၊ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တၞဟ် တအ် မာန် ကလေင် ပလေဝ် (Revert) ဍေဟ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် အလုံ ဂၠးတိ (Global interface editors) ကေုာံ ရုင် ဌာန်သ္ဇိုင် လေဝ် မင်ရံင် ဒၟံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ တအ် ဏအ် ညံင် ဟွံဂွံ နွံကဵု ပြသၞာ ဂီုကၠီု ရ။

== ၉။ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management Theory Perspective) ==
လဒက်ပတန် အခေါင် ဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်ပျူတာ အဓိက မွဲ မကော်စ &quot;မူ အခေါင် အောန်အိုတ်&quot; (Principle of Least Privilege - PoLP) ရ။ &lt;ref name=&quot;saltzer&quot;&gt;{{cite journal |last=Saltzer |first=J. H. |author2=Schroeder, M. D. |title=The Protection of Information in Computer Systems |journal=Proceedings of the IEEE |volume=63 |issue=9 |pages=1278-1308 |year=1975}}&lt;/ref&gt;

သဳအိုရဳ ဏအ် ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ညးလွပ် မွဲ သ္ဒး ကလိဂွံ အခေါင် ၜိုတ် မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ညးတေအ် သၟး ရ။ ကာလ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ညးအုပ်ဓုပ် ဓမ္မတာ (Sysops) တအ် သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ လဝ် အခေါင် ပလေဝ် JS ဂှ်၊ ဍေဟ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု သဳအိုရဳ ဏအ် ရ၊ ဟိုတ်နူ ညးအုပ်ဓုပ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစကာ အခေါင် ဏအ် တုဲ ဟွံတီ လိက်ကုတ် JS ရ။ ပရေင်ပါ် ပတိတ် ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ခၞံဗဒှ် သၞောတ် မကိတ်ညဳ ကု သဳအိုရဳ PoLP ဗွဲမဍာံပြ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လဒက်ပတန် (Future and Interface Development) ==
ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ် ဏအ်၊ သၞောတ် MediaWiki ဝွံ ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ဒၟံင် ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ စကာ ကၠုင် နည်းပညာ ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု Vue.js သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် မျက်နှာစာ မုက်လိက် ရ။ &lt;ref name=&quot;mw_vue&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Vue.js |title=Vue.js implementation in MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |date=2021 |access-date=2023-10-10}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ်၊ တာလျိုင် ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင် တအ် လေဝ် ဒးပြံင်လှာဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗက် ကီု ရ။ ညးတအ် ဒးလ္ၚတ် ဗတောန် နည်းပညာ လိက်ကုတ် တၟိ တၟိ သွက်ဂွံ ဆက် ထိင်ဒဝ် ကိရိယာ တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် မာန် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် တၟိ ဏအ် ရ။ ၜိုန်ရ နည်းပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ အာ ကီုလေဝ်၊ ပၟိက်ဆန္ဒ သွက်ဂွံ နွံကဵု ဂကောံ ညးအုပ်ဓုပ် မနွံကဵု ပညာ နည်းပညာ ကေုာံ ဂီုကၠီု ဝွံ ဆက် နွံ ဒၟံင် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
* [[သၞောတ် ဂီုကၠီု ၜါ ကဆံင်]] (Two-factor authentication)
* [[ဂျာဗာသကြေပ်]] (JavaScript)
* [[ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)

{{Navbox
| name = Wikimedia User Groups
| title = ဂကောံ ညးလွပ် ပရောဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia User Groups)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကောံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဇၞော်
| list1 =
* [[ညးအုပ်ဓုပ်]] (Administrator/Sysop)
* [[ဗျူရဝ်ကရေတ်]] (Bureaucrat)
* [[ညးစၟတ်စစ်]] (Checkuser)
* [[ညးအုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်]] (Interface administrator)
| group2 = ဂကောံ တၞဟ်
| list2 =
* [[ညးမင်ရံင် ဓမ္မတာ]] (Autopatrolled)
* [[ဘော့]] (Bot)
* [[ညးကၠာဲဘာသာ]] (Translation administrator)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)
* [[မဳဒဳယာဝဳကဳ]] (MediaWiki)
* [[ဂျာဗာသကြေပ်]] (JavaScript)
* [[သဳအက်သ်အက်သ်]] (CSS)
}}

[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:မဳဒဳယာဝဳကဳ]]
[[Category:ဂကောံ ညးလွပ်]]
[[Category:ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>kzuym90y85mzmp8nr0v9as76uasy510</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဌာန်သ္ဇိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11525</id>
    <revision>
      <id>55965</id>
      <timestamp>2026-07-11T03:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဌာန်သ္ဇိုင်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖံင်ဒေယှေန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Foundation'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သြိုင်ခၞံ]] (Civil engineering) ကေုာံ [[ကွတ်ဗိသုကာ]] (Architecture) မ္ဂး၊ ဒှ်...&quot;</comment>
      <origin>55965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24034" sha1="hvyoq5sam01muju8yhxk8g1jbvd4144" xml:space="preserve">'''ဌာန်သ္ဇိုင်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဖံင်ဒေယှေန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Foundation'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သြိုင်ခၞံ]] (Civil engineering) ကေုာံ [[ကွတ်ဗိသုကာ]] (Architecture) မ္ဂး၊ ဒှ် အစိတ်အပိုင်း သၟဝ်အိုတ် သွက် လဒက်ပတန် အဆောက်အအုံ မွဲ မနွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် လျိုင် (Load) နူကဵု လတူ အဆောက်အအုံ တုဲ ပြံင်ပလံင် ဖျေဟ် ဏာ ဇရေင် လတူ တိ ဟွံသေင်မ္ဂး တၟအ် မနွံ သၟဝ် ဂှ် ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင် မခိုင်ကၠိုက် ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်ပြိုဟ်လီု၊ ပရေင်စှ်ေတိ (Settlement) မဟွံညဳသၟဟ်၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ တန်တဴ အာ လအ်လ သွက် အဆောက်အအုံ မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;das&quot;&gt;{{cite book |last=Das |first=B. M. |title=Principles of Foundation Engineering |edition=8th |publisher=Cengage Learning |year=2015 |pages=2-10}}&lt;/ref&gt;

ဌာန်သ္ဇိုင် တအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အစောံသတ္တိ ဒုင်လျိုင် တိ (Soil bearing capacity) တုဲ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ် (Shallow foundations) ကေုာံ ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်ဇြိုဟ် (Deep foundations) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဌာန်သ္ဇိုင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဒီဇိုင်း၊ လဒက်ပတန် ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် မက်ကေန်နစ် တိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Foundation_under_construction.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ကၠောန် ဌာန်သ္ဇိုင် ကောန်ကရေတ် မနွံကဵု ပသဲ ကရောန် သွက် အဆောက်အအုံ ဇၞော်မွဲ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ဌာန်သ္ဇိုင်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစိတ်အပိုင်း လဒက်ပတန် (Structural element) မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု တိ (Soil) ဟွံသေင်မ္ဂး တၟအ် (Rock) နကဵု တိုက်ရိုက် သွက်ဂွံ ပြံင်ပလံင် လျိုင် ရ။ လျိုင် တအ် ဏအ် ပါလုပ် သီုကဵု -
* '''လျိုင် ဂမ္စိုတ် (Dead Load):''' လျိုင် လဒက်ပတန် အဆောက်အအုံ အလဵုဇကု ဍေဟ် မပ္တံကဵု ဗလးဒြင်၊ ကၟဳ၊ ကေုာံ တိုင်။
* '''လျိုင် ဂျိုင် (Live Load):''' လျိုင် မပြံင်လှာဲ ဒၟံင် မပ္တံကဵု မၞိဟ်၊ ကပေါတ်၊ ကေုာံ ပရိဘောဂ ဂမၠိုင်။
* '''လျိုင် ပွဳပွူ သဘာဝ (Environmental Load):''' လျိုင် ကျာ (Wind load)၊ လျိုင် ဍာ်ခဲ၊ ကေုာံ ဒြဟတ် [[ကသဳတိ]] (Earthquake/Seismic load) တအ် ရ။

ပရေင်ဖန်ဇန် ဒီဇိုင်း ဌာန်သ္ဇိုင် ခိုဟ် မွဲ ဂှ်၊ ဒးစၟတ်သမ္တီ လဝ် ညံင် လျိုင် တအ် ဏအ် ဟွံဂွံ လောန်ကာဲ အာ နူကဵု အစောံသတ္တိ ဒုင်လျိုင် သေဖ်တဳ (Safe bearing capacity) ဍာ်တိ ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဌာန်သ္ဇိုင် (History and Development of Foundation Engineering) ==
ဝင် ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဌာန်သ္ဇိုင် ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် ညးတမၠာ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဍုင်အဳဂျေပ် တြေံ (Ancient Egypt) ဂှ်၊ ပိရမစ် (Pyramids) တအ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ဌာန်သ္ဇိုင် တၟအ် မခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲကဵု အေန်ပါယာ ရောမ (Roman Empire) မ္ဂး တၠပညာ တအ် စကာ [[ကောန်ကရေတ် ရောမ]] (Roman concrete) ကေုာံ တိုင်ဆု (Timber piles) သွက်ဂွံ သြိုင် တိုက် ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ တိ ဍိုန်လျ ရ။

ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဌာန်သ္ဇိုင် ခေတ်တၟိ (Modern foundation engineering) ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ နကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် သိပ္ပံ ရ။ တၠပညာ ကာလ် တာဇာဂဳ (Karl Terzaghi) မဒှ် &quot;မအံက် ကွတ် မက်ကေန်နစ် တိ&quot; ဂှ် ခၞံဗဒှ် လဝ် [[သဳအိုရဳ]] အစောံသတ္တိ ဒုင်လျိုင် (Bearing capacity theory) မဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်တွက်ဂၞန် ဌာန်သ္ဇိုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;terzaghi&quot;&gt;{{cite book |last=Terzaghi |first=K. |author2=Peck, R. B. |author3=Mesri, G. |title=Soil Mechanics in Engineering Practice |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=1996 |pages=150-160}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ် (Shallow Foundations) ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ် ဂှ် ဒှ် ဌာန်သ္ဇိုင် မစွံ လဝ် ညန် ကဵု မျက်နှာပြင် တိ (ဗွဲမဂၠိုင် ဇြိုဟ် အောန် နူ ၃ မဳတာ) ရ။ ဍေဟ်တအ် ဂှ် စကာ ကာလ တိ လပါ်လတူ ဂှ် ခိုင်ကၠိုက် တုဲ မာန် ဒုင် လျိုင် အဆောက်အအုံ မာန် ရ။

* '''ဌာန်သ္ဇိုင် တိုင်မွဲ (Isolated Footing):''' စကာ သွက်ဂွံ ဒုင် လျိုင် နူကဵု တိုင် (Column) မွဲ ဓဝ်။ ဗွဲမဂၠိုင် နွံ ဗီုပြင် စတုရန်း ဟွံသေင်မ္ဂး ထပ်ပလး။
* '''ဌာန်သ္ဇိုင် ဆက်စပ် (Combined Footing):''' ပံင်ကောံ လဝ် ဌာန်သ္ဇိုင် သွက် တိုင် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် မညန် ဒၟံင် ရေင်သကအ်။
* '''ဌာန်သ္ဇိုင် ဗလးဒြင် (Strip/Continuous Footing):''' စကာ သွက်ဂွံ ဒုင် လျိုင် ဗလးဒြင် (Wall) ဗွဲမဂၠိင်။
* '''ဌာန်သ္ဇိုင် ဖံင်/ဖုန် (Mat or Raft Foundation):''' ဒှ် ဗလး ကောန်ကရေတ် ဇၞော် မွဲ မဒုင် လဝ် လျိုင် အလုံ မွဲ အဆောက်အအုံ။ စကာ ကာလ တိ ဍိုန်လျ ဗွဲမလောန် ဟွံသေင်မ္ဂး လျိုင် ဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ ညံင် ဟွံဂွံ စှ်ေတိ ဇၞော် ကဵု ဍောတ်။

== ၄။ ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်ဇြိုဟ် (Deep Foundations) ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်ဇြိုဟ် ဂှ် စကာ ကာလ တိ လပါ်လတူ ဂှ် ဍိုန်လျ ဗွဲမလောန် ဟွံသေင်မ္ဂး လျိုင် အဆောက်အအုံ ဂှ် ဇၞော် လောန် စဵုကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ် ဒုင် ဟွံမာန် ရ။ ဍေဟ်တအ် ပြံင်ပလံင် လျိုင် စိုပ် တၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိ ခိုင်င် လပါ်သၟဝ် တေအ် ရ။&lt;ref name=&quot;bowles&quot;&gt;{{cite book |last=Bowles |first=J. E. |title=Foundation Analysis and Design |edition=5th |publisher=McGraw-Hill |year=1996 |pages=200-210}}&lt;/ref&gt;

* '''တိုင်ပိုင် (Pile Foundations):''' ဒှ် တိုင် ဇမၠိင် မစုတ် ပၠောပ် လပါ်သၟဝ် တိ နကဵု ပရေင်ဍဵုစုတ် (Driven) ဟွံသေင်မ္ဂး ခါဲ တုဲ စုတ် ကောန်ကရေတ် (Bored) ရ。 လျိုင် တအ် ပြံင်ပလံင် အာ နကဵု ပွတ်တိုက် ဓရီု (Friction piles) ဟွံသေင်မ္ဂး လျိုင် ဒုင် လပါ်သၟဝ် (End-bearing piles) ရ။
* '''တိုင်ဇၞော် (Drilled Shafts/Piers):''' တုပ် ကဵု တိုင်ပိုင် ကီု ဆဂး ဗွိုက် ဍေဟ် ဇၞော် နူ (ဗွဲမဂၠိုင် ဇၞော် နူ ၀.၆ မဳတာ) တုဲ မာန် ဒုင် လျိုင် ဇၞော်ဇၞော် မာန်။
* '''ဖံင်ဇြိုဟ် (Caissons):''' ဒှ် လဒက်ပတန် ခဍမ် မစုတ် ဖျေဟ် လပါ်သၟဝ် တိ (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ သြိုင် တဒါ ဍာ်) သွက်ဂွံ ဒှ် ဌာန်သ္ဇိုင် မခိုင်ကၠိုက် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ် ကေုာံ ကဆံင်ဇြိုဟ်
|-
! အင်္ဂလက္သဏ်
! ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ် (Shallow)
! ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်ဇြိုဟ် (Deep)
|-
| '''ဇြိုဟ်'''
| ညန် ကဵု မျက်နှာပြင် တိ ($D/B \leq 1$)
| ဇြိုဟ် ဗွဲမလောန် ($D/B \gg 1$)
|-
| '''စရိတ် ကေုာံ အခိင်'''
| စရိတ် အောန်၊ သြိုင်ခၞံ လောဲ
| စရိတ် က္ဍင်၊ သြိုင်ခၞံ ဇြိုင်
|-
| '''အကာဲအရာ တိ'''
| တိ လပါ်လတူ ခိုင်ကၠိုက်
| တိ လပါ်လတူ ဍိုန်လျ၊ တၟအ် နွံ သၟဝ်
|-
| '''လွပ် ဓမ္မတာ'''
| သ္ၚိ ညးဍုင်ကွာန်၊ တိုက် ကဆံင်သဝ်
| တိုက် သၠုင် (Skyscrapers)၊ တဒါ ဇၞော်
|}

== ၅။ မက်ကေန်နစ် တိ ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် (Soil Mechanics and Testing) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဖန်ဇန် ဒီဇိုင်း ဌာန်သ္ဇိုင် မွဲ ဂှ်၊ ပရေင်စမ်ၜတ် အကာဲအရာ တိ (Geotechnical investigation) ဒှ် အရာ မဒး ကၠောန် တွဵု ရ။ [[မက်ကေန်နစ် တိ]] (Soil mechanics) ဝွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အစောံသတ္တိ ဍာ်တိ၊ ပရေင်စှ်ေတိ၊ ကေုာံ ဓါတ်ဍာ် လပါ်သၟဝ် (Groundwater table) ရ။

ကမၠောန် စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဌာန် (In-situ testing) မပ္တံကဵု Standard Penetration Test (SPT) ကေုာံ Cone Penetration Test (CPT) တအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် အစောံသတ္တိ တိ ရ။ တင်ဂၞင် တအ် ဏအ် လွဳစကာ သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန် အစောံသတ္တိ ဒုင်လျိုင် (Bearing Capacity) အတိုင် [[သဳအိုရဳ]] တာဇာဂဳ ($q_u = c N_c + q N_q + \frac{1}{2} \gamma B N_\gamma$) ရ။&lt;ref name=&quot;tomlinson&quot;&gt;{{cite book |last=Tomlinson |first=M. J. |author2=Woodward, J. |title=Pile Design and Construction Practice |edition=6th |publisher=CRC Press |year=2014 |pages=45-55}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ဒီဇိုင်း ကေုာံ လဒက်ပတန် အေန်ဂျေန်နဳယာ (Design and Structural Engineering) ==
ဒီဇိုင်း ဌာန်သ္ဇိုင် ဝွံ ဒး ဍိုက်ပေင် ကု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက ၜါ သာ် -
1. '''ပရေင်ပြိုဟ်လီု တိ (Shear Failure):''' တိ မနွံ သၟဝ် ဌာန်သ္ဇိုင် ဂှ် ဒး မာန် ဒုင် လျိုင် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်လီုလာ် နကဵု လၟိဟ် ဂီုကၠီု (Factor of Safety) ၜိုတ် ၃။
2. '''ပရေင်စှ်ေတိ (Settlement):''' ဌာန်သ္ဇိုင် ဂှ် ဟွံဂွံ စှ်ေ အာ ဇြိုဟ် လောန် နူကဵု ကဆံင် မကဵု အခေါင် (Allowable settlement) ရ။ ဗွဲတၟေင် ပရေင်စှ်ေတိ ဟွံညဳသၟဟ် (Differential settlement) ဂှ် ပကဵု ညံင် အဆောက်အအုံ ဂွံ ထကး ကေုာံ လီုလာ် ရ။

တၠပညာ လဒက်ပတန် တအ် တွက်ဂၞန် လျိုင် အဆောက်အအုံ၊ စၟတ်သမ္တီ ဇမၞော် ဗွိုက် ဌာန်သ္ဇိုင်၊ တုဲ တွက်ဂၞန် ပသဲ ကရောန် (Reinforcement) ညံင် ဂွံ ဒုင် ဒြဟတ် တဝ်စရောတ် (Bending moment and shear force) မာန် ရ။

== ၇။ ကပေါတ် သြိုင်ခၞံဂမၠိုင် (Construction Materials) ==
ကပေါတ် မစကာ ပ္ဍဲ သြိုင်ခၞံ ဌာန်သ္ဇိုင် တအ်ဝွံ ဒး ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဒုင် ပရေင်လီုလာ် နူ တိ ကဵု ဍာ် မာန် ရ -
* '''[[ကောန်ကရေတ် ပသဲ]] (Reinforced Concrete):''' ဒှ် ကပေါတ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် သွက် ဌာန်သ္ဇိုင် ခေတ်တၟိ အလုံအိုတ်သီု။ ဍေဟ် ဒုင် ဒြဟတ် ပြိုက် (Compressive strength) ခိုဟ် တုဲ ပသဲ အပ္ဍဲ ဂှ် ဒုင် ဒြဟတ် တံင် (Tensile strength) ရ။
* '''ပသဲ (Steel):''' စကာ ပ္ဍဲ တိုင်ပိုင် ပသဲ (Steel piles) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မဒး ဍဵု စုတ် ပ္ဍဲ တိ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိ မခိုင် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ဆု (Timber):''' ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက် သ္ၚိ သာသာ တအ် ဂှ် စကာ တိုင်ဆု ရ။ ဆဂး ဆု တအ် ဒး စွံ လၟိုန် သၟဝ် ဓါတ်ဍာ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်အုဲ ရ။
* '''တၟအ်/အုတ် (Masonry):''' စကာ ပ္ဍဲ ဌာန်သ္ဇိုင် သ္ၚိ ဍောတ်ဍောတ် လပါ် ရး မဟွံမဲ ကဵု လျိုင် ဇၞော် ရ။

== ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ အကာဲအရာ သဘာဝ (Challenges and Environmental Conditions) ==
ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဌာန်သ္ဇိုင် ဝွံ ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲ ပွဳပွူ သဘာဝ နာနာ သာ် ရ -
* '''ဍာ်တိ (Groundwater):''' ဍာ်တိ မနွံ သၠုင် ဂှ် ဖအောန် ဖျေဟ် အစောံသတ္တိ တိ တုဲ ပကဵု ညံင် ဖံင် ဂွံ ဍာ် ပ္တိုန် (Uplift pressure) ရ။
* '''တိ ကသဳဍာ် (Liquefaction):''' ပ္ဍဲ အခိင် ကသဳတိ (Earthquake)၊ တိ ဗတဳ လ္ၚဵု တအ် ပြံင်လှာဲ အာ နဒဒှ် ဍာ် ညံင်ရဴ တုဲ ဌာန်သ္ဇိုင် တအ် ဗၠိုက် စှ်ေ အာ မာန် ရ။
* '''တိ သရိုဟ် (Expansive Soils):''' တိ ကလေတ် လ္ၚဵု တအ် ဇၞော် တိုန် ကာလ ဍုက် ဍာ် တုဲ ဟောမ် စှ်ေ ကာလ ကှ် အာ ရ။ သဘာဝ ဏအ် ပကဵု ညံင် ဌာန်သ္ဇိုင် ဂွံ ထကး ပြိုဟ် ဗွဲမလောဲသွာ ရ။&lt;ref name=&quot;coduto&quot;&gt;{{cite book |last=Coduto |first=D. P. |title=Foundation Design: Principles and Practices |edition=2nd |publisher=Prentice Hall |year=2001 |pages=300-315}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Maintenance and Repair / Underpinning) ==
ဌာန်သ္ဇိုင် တအ်ဝွံ အခိင် လအ် ကၠုင် မ္ဂး ဒးဆဵု ပြသၞာ မာန် ရ။ သင်္ကေတ ပြသၞာ ဌာန်သ္ဇိုင် တအ်ဂှ် ဒှ် ထကး ပ္ဍဲ ဗလးဒြင်၊ တြင် ကဵု ဗတင်း ကၟာတ် ဝါတ်၊ ကေုာံ တိုင် မယောန် အာ တအ် ရ။

သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် ဌာန်သ္ဇိုင် မလီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဍိုန်လျ တအ် ဂှ်၊ ကွတ်ပညာ [[အေန်ဒါပေန်နေန်]] (Underpinning) ဂှ် စကာ ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ကၠောန် ထပ် စုတ် ဌာန်သ္ဇိုင် တၟိ လပါ်သၟဝ် ဌာန်သ္ဇိုင် တြေံ ညံင်ဂွံ ဇြိုဟ် စိုပ် တိ ခိုင်င် ရ။ နဲကဲ တၞဟ် မပ္တံကဵု Soil grouting (ပက် စုတ် ဓါတ် စဵုကၠင် တိ) လေဝ် စကာ သွက်ဂွံ ပခိုင် တိ လပါ်သၟဝ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကွတ်ပညာ သြိုင်ခၞံ ဌာန်သ္ဇိုင် (Future Construction Technologies) ==
အနာဂတ် ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဌာန်သ္ဇိုင် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်တန်တဴ လအ်လ (Sustainability) ကေုာံ နည်းပညာ ခေတ်တၟိ ရ။ 
* '''စက်သေန်သာ ဉာဏ်စက် (Smart Sensors):''' တၠပညာ တအ် စုတ် လဝ် သေန်သာ ပ္ဍဲ ဌာန်သ္ဇိုင် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်စှ်ေတိ ကေုာံ ဓါတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် တ္ၚဲဏအ် (Real-time monitoring) နကဵု ရီုဗင် IoT ရ။
* '''ကပေါတ် သဘာဝ (Sustainable Materials):''' စကာ ကောန်ကရေတ် မကၠောန် လဝ် နူ ပတေင် ချး (Fly ash) ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ် တၟိ မယှောတ် ဖအောန် ဓါတ် ကာဗောန် ရ။
* '''သြိုင်ခၞံ ၃-ဒဳ (3D Printing):''' စကာ စက် ၃-ဒဳ သွက်ဂွံ ဓဇက် သြိုင် ဌာန်သ္ဇိုင် မနွံကဵု ဗီုပြင် ထုဲထံင် မာန် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်လေင် ကပေါတ် ရ။

ကွတ်ပညာ ဏအ်ဝွံ ကဵု ဖဵု သွက်ဂွံ သြိုင် အဆောက်အအုံ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ တိ မဍိုန်လျ အိုတ် ကေုာံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် သဘာဝ မာန် အလုံ ဂၠးတိ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သြိုင်ခၞံ]] (Civil engineering)
* [[မက်ကေန်နစ် တိ]] (Soil mechanics)
* [[ကောန်ကရေတ်]] (Concrete)
* [[ကသဳတိ]] (Earthquake)

{{Navbox
| name = Civil Engineering and Construction
| title = ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သြိုင်ခၞံ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Civil and Structural Engineering)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လဒက်ပတန် သဇိုင်
| list1 =
* [[ဌာန်သ္ဇိုင်]] (Foundation)
* [[ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်သဝ်]] (Shallow foundation)
* [[ဌာန်သ္ဇိုင် ကဆံင်ဇြိုဟ်]] (Deep foundation)
* [[တိုင်ပိုင်]] (Pile foundation)
| group2 = ကပေါတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[ကောန်ကရေတ် ပသဲ]] (Reinforced concrete)
* [[မက်ကေန်နစ် တိ]] (Soil mechanics)
* [[သဳအိုရဳ တာဇာဂဳ]] (Terzaghi's theory)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သြိုင်ခၞံ]] (Civil engineering)
* [[ကွတ်ဗိသုကာ]] (Architecture)
* [[အေန်ဒါပေန်နေန်]] (Underpinning)
* [[ကသဳတိ]] (Earthquake engineering)
}}

[[Category:ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သြိုင်ခၞံ]]
[[Category:ကွတ်ဗိသုကာ]]
[[Category:အဆောက်အအုံ]]
[[Category:ကပေါတ် သြိုင်ခၞံ]]</text>
      <sha1>hvyoq5sam01muju8yhxk8g1jbvd4144</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11526</id>
    <revision>
      <id>55966</id>
      <timestamp>2026-07-11T08:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Literature review steps'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် [[သုတေသန]] (Research)၊ စာတမ်း (Thesis) ကေုာံ လိက်ကၞပ် အက...&quot;</comment>
      <origin>55966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19597" sha1="83z3lco16vl5boutpj3fv31ish3an5k" xml:space="preserve">'''လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Literature review steps'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် [[သုတေသန]] (Research)၊ စာတမ်း (Thesis) ကေုာံ လိက်ကၞပ် အကဒမေစ် (Academic papers) တအ် ရ။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဝွံ ဒှ် ကမၠောန် မဂၠာဲ၊ ဗှ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ပံင်ကောံ လိက်ပတ် မဆက်စပ် ကု က္ဍိုပ်လိက် သုတေသန ဇကု သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ကေုာံ တင်ဂၞင် မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;machi&quot;&gt;{{cite book |last=Machi |first=L. A. |author2=McEvoy, B. T. |title=The Literature Review: Six Steps to Success |edition=3rd |publisher=Corwin |year=2016 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ ချူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ဂှ်၊ ညးသုတေသန တအ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် အတိုင် လၟေင်ကမၠောန် ကဆံင် (Steps) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ကဆံင် အဓိက ဂမၠိုင်၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ တင်ဒးစွံသတိ ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Literature_Review_Process.png|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ပ္ဍဲ ပရေင်သုတေသန။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်&quot; (Literature Review) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ချူ ခမၞောန် (Summary) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ (Evaluation) လတူ လိက်ပတ် အကဒမေစ်၊ လိက်ပရေင် ဂျာနယ်၊ ပြကိုဟ် ကေုာံ တင်ဂၞင် သုတေသန မဆက်စပ် ကု က္ဍိုပ်လိက် ဇကု ရ။ 

ဍေဟ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ချူ ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive) လိက် ညးတၞဟ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လညာတ် (Synthesis) တုဲ ဒးထ္ၜး ကဵု တင်ဆက်စပ် အကြာ လိက် မွဲ ကဵု မွဲ ရ။ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင်ကမၠောန် (Process) မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်ကၠောန် သုတေသန ရ။

== ၂။ တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ဖဵု (Purpose and Benefits) ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဂှ် -
* '''စၟတ်သမ္တီ လညာတ် သဇိုင်:''' သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု [[သဳအိုရဳ]] ကေုာံ လညာတ် မနွံ တုဲတုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဂှ်။
* '''ဂၠာဲ တင်ကွက်လပ် (Identify Gaps):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု ဒၞာဲ မဟွံမဲ ညးလ္ၚတ် လဝ် ဏီ ကေုာံ ဒၞာဲ သုတေသန ဇကု မာန် ဗပေင် စုတ်။
* '''စဵုဒၞာ ပရေင်ကၠောန် ထပ်လတူ:''' ညံင် ဟွံဂွံ ကလေင် ကၠောန် သုတေသန မၞိဟ်တၞဟ် မကၠောန် လဝ် တုဲတုဲ။
* '''ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology) ညးတၞဟ် မစကာ လဝ်။&lt;ref name=&quot;ridley&quot;&gt;{{cite book |last=Ridley |first=D. |title=The Literature Review: A Step-by-Step Guide for Students |edition=2nd |publisher=SAGE Publications |year=2012 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ကဆံင် ၁: ရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် ကေုာံ သမာန် (Step 1: Choose Topic and Question) ==
ကဆံင် ပထမအိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် (Topic) ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် သမာန် သုတေသန (Research question) ရ။ 
ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လိက် ဂှ် လှဲလး လောန် အာ မ္ဂး၊ လိက်ပတ် မဒး ဗှ် လေဝ် ဂၠိုင် အာ တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟွံအိုတ် မာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ဒး စွံ အာရီု (Focus) လတူ တင်ဂၞင် မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ ရ။

ဥပမာ - စၞး မလ္ၚတ် &quot;ဖဵု ဉာဏ်စက် လတူ ပရေင်ပညာ&quot; (လှဲလောန်) ဂှ်၊ ပြံင်လှာဲ နဒဒှ် &quot;ဖဵု ဉာဏ်စက် လတူ ပရေင်ဗတောန် အရေဝ်ဘာသာ သွက် ကွးဘာ တက္ကသိုလ်&quot; (ချိုတ်ပၠိုတ်) မ္ဂး ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လောဲသွာ အာ ရ။

== ၄။ ကဆံင် ၂: ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ကေုာံ လိက်ပတ် (Step 2: Search for Literature) ==
ကြဴနူ ဂွံ သမာန် သုတေသန တုဲ၊ သ္ဒး ဂၠာဲ လိက်ပတ် မဆက်စပ် တအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ညးသုတေသန တအ် စကာ [[ဒေတာဗေ့သ်]] (Databases) လတူ အင်တာနက် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ လိက်ပရေင် ဂျာနယ် တအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံ ဂၠာဲ လိက်ပတ် သုတေသန
|-
! ဒၞာဲ (Database)
! ကဏ္ဍ အဓိက
! တင်သမ္တီ
|-
| Google Scholar
| ဘာသာရပ် သီုဖအိုတ်
| ဂၠာဲ လောဲသွာ အိုတ် ကေုာံ နွံ လိက် ဗွဲမဂၠိုင်။
|-
| PubMed
| ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဆေးပညာ
| သွက် သုတေသန ဇဳဝ ကေုာံ ဂဥုဲ။
|-
| IEEE Xplore
| အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ
| သွက် ပရေင်နည်းပညာ ကေုာံ သၞောတ် စက်။
|-
| JSTOR
| သိပ္ပံ မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
| သွက် ပရေင်ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠာဲ ဂှ် သ္ဒး စကာ မလိက် က္ဍိုပ် (Keywords) မဆက်စပ် ကေုာံ စကာ နဲကဲ Boolean operators (AND, OR, NOT) ညံင် ဂွံ ဂွံ လိက် မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;booth&quot;&gt;{{cite book |last=Booth |first=W. C. |author2=Colomb, G. G. |author3=Williams, J. M. |title=The Craft of Research |edition=3rd |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=68-75}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ကဆံင် ၃: သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ရုဲစှ် လိက်ပတ် (Step 3: Evaluate and Select Sources) ==
လိက်ပတ် သီုဖအိုတ် မဂၠာဲ ဆဵု တအ်ဂှ် စကာ ဟွံဂွံ ဖအိုတ် ရ။ ညးသုတေသန တအ် ဒးရုဲစှ် လိက်ပတ် မနွံကဵု ဂုဏ်သိက္ခာ (Credibility) ကေုာံ မဆက်စပ် (Relevance) ရ။

သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂှ် ဒးသၟာန် ဇကု -
* '''ညးချူ (Author):''' ညးချူ ဂှ် ဒှ် တၠပညာ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ဍာံ ဟာ?
* '''စၟတ်တ္ၚဲ (Date):''' လိက် ဏအ် တြေံ လောန် အာ ယျ ဟာ? (ဗွဲမဂၠိုင် လိက် ပ္ဍဲ ၅-၁၀ သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ် ဂှ် ခိုဟ်အိုတ်)။
* '''ပရေင်ပါ်ပါဲ တၠပညာ (Peer-review):''' လိက်ပရေင် ဏအ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂျာနယ် Peer-reviewed ဍာံ ဟာ?
* '''တင်ဆက်စပ် (Relevance):''' လိက် ဏအ် သောင်ကလး ကဵု သမာန် သုတေသန ဇကု ဍာံ ဟာ?

== ၆။ ကဆံင် ၄: မှတ်စု ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ တင်ဂၞင် (Step 4: Note-taking and Data Extraction) ==
ကြဴနူ ရုဲစှ် လိက်ပတ် တုဲ၊ သ္ဒး ဗှ် ကေုာံ ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် (Data extraction) ရ။ သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ အခိင် ချူ မ္ဂး၊ ညးသုတေသန တအ် စကာ [[သ္ၚိအင်]] (Summary table) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ မှတ်စု ရ။

ပ္ဍဲ သ္ၚိအင် ဂှ် ဒးစုတ် လဝ် - ယၟု ညးချူ၊ သၞာံ၊ တင်ရန်တၟအ် ညးတအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ညးတအ် စကာ၊ သွဟ် (Results) မဂွံဆဵု၊ ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Limitations) ပ္ဍဲ လိက် ညးတအ် ရ။ ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ ရီုဗင် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကေတ် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လိက်ပတ် ဂမၠိုင် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၇။ ကဆံင် ၅: ဇမန် လဒက်ပတန် လိက် (Step 5: Structure and Organize) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံစ ချူ လိက်ပရေင် ဂှ်၊ သ္ဒး ဖန်ဇန် လဒက်ပတန် (Outline) ကိုပ်ကၠာ ရ။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ၄ သာ် အဓိက ရ -
# '''အတိုင် အခိင် (Chronological):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အတိုင် သၞာံ လိက် မတိတ်။ ခိုဟ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[သဳအိုရဳ]] မွဲ။
# '''အတိုင် ပရူပရာ (Thematic):''' ပါ်ကရေက် နကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဍောတ်တ် (Themes)။ ဒှ် ဗီုပြင် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။
# '''အတိုင် နဲကဲ (Methodological):''' ပါ်ကရေက် အတိုင် နဲကဲ သုတေသန ညးတၞဟ် မစကာ လဝ် (ဥပမာ - နဲကဲ အရေအတွက် ကဵု နဲကဲ အရည်အသွေး)။
# '''အတိုင် သဳအိုရဳ (Theoretical):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လညာတ် သဳအိုရဳ တၞဟ်ခြာ မသောင်ကလး ပြသၞာ မွဲ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=25-45}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ကဆံင် ၆: ချူ ဇမန် လိက်ပရေင် (Step 6: Write the Review) ==
ကာလ ချူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မ္ဂး၊ လဒက်ပတန် ဍေဟ် နွံ ၃ ကဏ္ဍ အဓိက -

* '''နိဒါန် (Introduction):''' ဗၟံက်ထ္ၜး က္ဍိုပ်လိက်၊ သမာန် သုတေသန၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် လိက်ပရေင် ဏအ်။
* '''ခန္ဓာ (Body Paragraphs):''' ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက မချူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် အတိုင် Theme မပါ်လဝ်။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲဏအ် သ္ဒး စကာ လညာတ် ပံင်ကောံ (Synthesis) တုဲ ဟွံသ္ဒး ချူ လိက် မွဲ တုဲ မွဲ သက်သက် ပုဟ်။ ဒးထ္ၜး ကဵု တင်တုပ်၊ တင်တၞဟ်ခြာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ ဇကု လတူ လိက် ညးတၞဟ် ရ။
* '''နိဂီု (Conclusion):''' ပံင်ကောံ တင်ဂၞင် အဓိက သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သုတေသန ဇကု မဆက်စပ် ကေုာံ ဗပေင် ကဵု တင်ကွက်လပ် (Research gap) ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ရ။

== ၉။ ဗီုပြင် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မစၟတ်သမ္တီ (Styles and Citation Formats) ==
ပ္ဍဲ ပရေင်ချူ အကဒမေစ် မ္ဂး၊ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒုဟ် ကၠတ် လိက် ညးတၞဟ် (Plagiarism) ဂှ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ (Citation) ဒှ် အရာ အဓိက အိုတ် ရ။ သၞောတ်ဝ် စၟတ်သမ္တီ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် -

* '''APA (American Psychological Association):''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ၊ စိုတ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ မၞိဟ် (Social Sciences)။
* '''MLA (Modern Language Association):''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities)။
* '''Chicago / Turabian:''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဝင် (History) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။
* '''Vancouver:''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ဆေးပညာ။&lt;ref name=&quot;galvan&quot;&gt;{{cite book |last=Galvan |first=J. L. |author2=Galvan, M. C. |title=Writing Literature Reviews: A Guide for Students of the Social and Behavioral Sciences |edition=7th |publisher=Routledge |year=2017 |pages=81-90}}&lt;/ref&gt;

ညးချူ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ သၞောတ် စက် ရီုဗင် စၟတ်သမ္တီ မပ္တံကဵု Mendeley, Zotero, ဟွံသေင်မ္ဂး EndNote သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် လိက် နိဿဲ (References) လောဲသွာ ရ။

== ၁၀။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်ဒးစွံသတိ (Common Mistakes and Challenges) ==
ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မ္ဂး၊ ကွးဘာ ကေုာံ ညးသုတေသန တၟိ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာ ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
* '''ချူ ခမၞောန် သက်သက် (Listing instead of Synthesizing):''' စၞး မပံင်ကောံ လညာတ်၊ ညးတအ် ချူ &quot;A ဟီု ဗီုဏအ်၊ B ဟီု ဗီုဏအ်&quot; မွဲ တုဲ မွဲ ဓဝ်။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒုဟ် အဓိက ရ။
* '''ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် ဇကု (Lack of Critical Voice):''' ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂှ် ဒးပါလုပ် ပရေင်ပါ်ပါဲ လတူ တင်ဍိုန်လျ လိက် ညးတၞဟ်။ ယဝ်ရ ဒုင်တဲ သီုဖအိုတ် မ္ဂး ဟွံခိုဟ် ပုဟ်။
* '''က္ဍိုပ်လိက် လှဲလောန် အာ (Too Broad Scope):''' ဖန်ကဵု ညံင် ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ဟွံအိုတ် တုဲ လိက်ပရေင် ဂှ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်။
* '''ဟွံစၟတ်သမ္တီ နိဿဲ (Improper Citation):''' ပကဵု ညံင် ဂွံ ဒးဒုဟ် Plagiarism မဒှ် ဒုဟ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ]] (Citation)

{{Navbox
| name = Research Methodology
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ချူ အကဒမေစ် (Research Methodology and Academic Writing)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လၟေင်ကမၠောန် သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်]] (Literature review steps)
* [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
| group2 = ပရေင်ချူ ကေုာံ နိဿဲ
| list2 =
* [[ပရေင်ချူ အကဒမေစ်]] (Academic writing)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ]] (Citation)
* [[ကၠတ် လိက်]] (Plagiarism)
* [[စၟတ်သမ္တီ APA]] (APA style)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဒေတာဗေ့သ်]] (Database)
* [[ဂျာနယ် အကဒမေစ်]] (Academic journal)
* [[ပရေင်ပါ်ပါဲ တၠပညာ]] (Peer review)
* [[သ္ၚိအင်]] (Table)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:ပညာရေင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>83z3lco16vl5boutpj3fv31ish3an5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55967</id>
      <parentid>55966</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19589" sha1="4y4pe7j4utcbdur3u1p1o3k4cril69t" xml:space="preserve">'''လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Literature review steps'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် [[သုတေသန]] (Research)၊ စာတမ်း (Thesis) ကေုာံ လိက်ကၞပ် အကဒမေစ် (Academic papers) တအ် ရ။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဝွံ ဒှ် ကမၠောန် မဂၠာဲ၊ ဗှ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ပံင်ကောံ လိက်ပတ် မဆက်စပ် ကု က္ဍိုပ်လိက် သုတေသန ဇကု သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ကေုာံ တင်ဂၞင် မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;machi&quot;&gt;{{cite book |last=Machi |first=L. A. |author2=McEvoy, B. T. |title=The Literature Review: Six Steps to Success |edition=3rd |publisher=Corwin |year=2016 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ ချူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ဂှ်၊ ညးသုတေသန တအ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် အတိုင် လၟေင်ကမၠောန် ကဆံင် (Steps) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ကဆံင် အဓိက ဂမၠိုင်၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ တင်ဒးစွံသတိ ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Literature_Review_Process.png|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ပ္ဍဲ ပရေင်သုတေသန။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်&quot; (Literature Review) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ချူ ခမၞောန် (Summary) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ (Evaluation) လတူ လိက်ပတ် အကဒမေစ်၊ လိက်ပရေင် ဂျာနယ်၊ ပြကိုဟ် ကေုာံ တင်ဂၞင် သုတေသန မဆက်စပ် ကု က္ဍိုပ်လိက် ဇကု ရ။ 

ဍေဟ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ချူ ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive) လိက် ညးတၞဟ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လညာတ် (Synthesis) တုဲ ဒးထ္ၜး ကဵု တင်ဆက်စပ် အကြာ လိက် မွဲ ကဵု မွဲ ရ။ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင်ကမၠောန် (Process) မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်ကၠောန် သုတေသန ရ။

== ၂။ တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ဖဵု (Purpose and Benefits) ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဂှ် -
* '''စၟတ်သမ္တီ လညာတ် သဇိုင်:''' သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု [[သဳအိုရဳ]] ကေုာံ လညာတ် မနွံ တုဲတုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဂှ်။
* '''ဂၠာဲ တင်ခြာ(ဟာ) (Identify Gaps):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု ဒၞာဲ မဟွံမဲ ညးလ္ၚတ် လဝ် ဏီ ကေုာံ ဒၞာဲ သုတေသန ဇကု မာန် ဗပေင် စုတ်။
* '''စဵုဒၞာ ပရေင်ကၠောန် ထပ်လတူ:''' ညံင် ဟွံဂွံ ကလေင် ကၠောန် သုတေသန မၞိဟ်တၞဟ် မကၠောန် လဝ် တုဲတုဲ။
* '''ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology) ညးတၞဟ် မစကာ လဝ်။&lt;ref name=&quot;ridley&quot;&gt;{{cite book |last=Ridley |first=D. |title=The Literature Review: A Step-by-Step Guide for Students |edition=2nd |publisher=SAGE Publications |year=2012 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ကဆံင် ၁: ရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် ကေုာံ သမာန် (Step 1: Choose Topic and Question) ==
ကဆံင် ပထမအိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် (Topic) ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် သမာန် သုတေသန (Research question) ရ။ 
ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လိက် ဂှ် လှဲလး လောန် အာ မ္ဂး၊ လိက်ပတ် မဒး ဗှ် လေဝ် ဂၠိုင် အာ တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟွံအိုတ် မာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ဒး စွံ အာရီု (Focus) လတူ တင်ဂၞင် မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ ရ။

ဥပမာ - စၞး မလ္ၚတ် &quot;ဖဵု ဉာဏ်စက် လတူ ပရေင်ပညာ&quot; (လှဲလောန်) ဂှ်၊ ပြံင်လှာဲ နဒဒှ် &quot;ဖဵု ဉာဏ်စက် လတူ ပရေင်ဗတောန် အရေဝ်ဘာသာ သွက် ကွးဘာ တက္ကသိုလ်&quot; (ချိုတ်ပၠိုတ်) မ္ဂး ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လောဲသွာ အာ ရ။

== ၄။ ကဆံင် ၂: ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ကေုာံ လိက်ပတ် (Step 2: Search for Literature) ==
ကြဴနူ ဂွံ သမာန် သုတေသန တုဲ၊ သ္ဒး ဂၠာဲ လိက်ပတ် မဆက်စပ် တအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ညးသုတေသန တအ် စကာ [[ဒေတာဗေ့သ်]] (Databases) လတူ အင်တာနက် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ လိက်ပရေင် ဂျာနယ် တအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံ ဂၠာဲ လိက်ပတ် သုတေသန
|-
! ဒၞာဲ (Database)
! ကဏ္ဍ အဓိက
! တင်သမ္တီ
|-
| Google Scholar
| ဘာသာရပ် သီုဖအိုတ်
| ဂၠာဲ လောဲသွာ အိုတ် ကေုာံ နွံ လိက် ဗွဲမဂၠိုင်။
|-
| PubMed
| ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဆေးပညာ
| သွက် သုတေသန ဇဳဝ ကေုာံ ဂဥုဲ။
|-
| IEEE Xplore
| အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ
| သွက် ပရေင်နည်းပညာ ကေုာံ သၞောတ် စက်။
|-
| JSTOR
| သိပ္ပံ မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
| သွက် ပရေင်ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠာဲ ဂှ် သ္ဒး စကာ မလိက် က္ဍိုပ် (Keywords) မဆက်စပ် ကေုာံ စကာ နဲကဲ Boolean operators (AND, OR, NOT) ညံင် ဂွံ ဂွံ လိက် မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;booth&quot;&gt;{{cite book |last=Booth |first=W. C. |author2=Colomb, G. G. |author3=Williams, J. M. |title=The Craft of Research |edition=3rd |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=68-75}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ကဆံင် ၃: သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ရုဲစှ် လိက်ပတ် (Step 3: Evaluate and Select Sources) ==
လိက်ပတ် သီုဖအိုတ် မဂၠာဲ ဆဵု တအ်ဂှ် စကာ ဟွံဂွံ ဖအိုတ် ရ။ ညးသုတေသန တအ် ဒးရုဲစှ် လိက်ပတ် မနွံကဵု ဂုဏ်သိက္ခာ (Credibility) ကေုာံ မဆက်စပ် (Relevance) ရ။

သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂှ် ဒးသၟာန် ဇကု -
* '''ညးချူ (Author):''' ညးချူ ဂှ် ဒှ် တၠပညာ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ဍာံ ဟာ?
* '''စၟတ်တ္ၚဲ (Date):''' လိက် ဏအ် တြေံ လောန် အာ ယျ ဟာ? (ဗွဲမဂၠိုင် လိက် ပ္ဍဲ ၅-၁၀ သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ် ဂှ် ခိုဟ်အိုတ်)။
* '''ပရေင်ပါ်ပါဲ တၠပညာ (Peer-review):''' လိက်ပရေင် ဏအ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂျာနယ် Peer-reviewed ဍာံ ဟာ?
* '''တင်ဆက်စပ် (Relevance):''' လိက် ဏအ် သောင်ကလး ကဵု သမာန် သုတေသန ဇကု ဍာံ ဟာ?

== ၆။ ကဆံင် ၄: မှတ်စု ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ တင်ဂၞင် (Step 4: Note-taking and Data Extraction) ==
ကြဴနူ ရုဲစှ် လိက်ပတ် တုဲ၊ သ္ဒး ဗှ် ကေုာံ ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် (Data extraction) ရ။ သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ အခိင် ချူ မ္ဂး၊ ညးသုတေသန တအ် စကာ [[သ္ၚိအင်]] (Summary table) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ မှတ်စု ရ။

ပ္ဍဲ သ္ၚိအင် ဂှ် ဒးစုတ် လဝ် - ယၟု ညးချူ၊ သၞာံ၊ တင်ရန်တၟအ် ညးတအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ညးတအ် စကာ၊ သွဟ် (Results) မဂွံဆဵု၊ ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Limitations) ပ္ဍဲ လိက် ညးတအ် ရ။ ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ ရီုဗင် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကေတ် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လိက်ပတ် ဂမၠိုင် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၇။ ကဆံင် ၅: ဇမန် လဒက်ပတန် လိက် (Step 5: Structure and Organize) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံစ ချူ လိက်ပရေင် ဂှ်၊ သ္ဒး ဖန်ဇန် လဒက်ပတန် (Outline) ကိုပ်ကၠာ ရ။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ၄ သာ် အဓိက ရ -
# '''အတိုင် အခိင် (Chronological):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အတိုင် သၞာံ လိက် မတိတ်။ ခိုဟ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[သဳအိုရဳ]] မွဲ။
# '''အတိုင် ပရူပရာ (Thematic):''' ပါ်ကရေက် နကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဍောတ်တ် (Themes)။ ဒှ် ဗီုပြင် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။
# '''အတိုင် နဲကဲ (Methodological):''' ပါ်ကရေက် အတိုင် နဲကဲ သုတေသန ညးတၞဟ် မစကာ လဝ် (ဥပမာ - နဲကဲ အရေအတွက် ကဵု နဲကဲ အရည်အသွေး)။
# '''အတိုင် သဳအိုရဳ (Theoretical):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လညာတ် သဳအိုရဳ တၞဟ်ခြာ မသောင်ကလး ပြသၞာ မွဲ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=25-45}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ကဆံင် ၆: ချူ ဇမန် လိက်ပရေင် (Step 6: Write the Review) ==
ကာလ ချူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မ္ဂး၊ လဒက်ပတန် ဍေဟ် နွံ ၃ ကဏ္ဍ အဓိက -

* '''နိဒါန် (Introduction):''' ဗၟံက်ထ္ၜး က္ဍိုပ်လိက်၊ သမာန် သုတေသန၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် လိက်ပရေင် ဏအ်။
* '''ခန္ဓာ (Body Paragraphs):''' ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက မချူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် အတိုင် Theme မပါ်လဝ်။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲဏအ် သ္ဒး စကာ လညာတ် ပံင်ကောံ (Synthesis) တုဲ ဟွံသ္ဒး ချူ လိက် မွဲ တုဲ မွဲ သက်သက် ပုဟ်။ ဒးထ္ၜး ကဵု တင်တုပ်၊ တင်တၞဟ်ခြာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ ဇကု လတူ လိက် ညးတၞဟ် ရ။
* '''နိဂီု (Conclusion):''' ပံင်ကောံ တင်ဂၞင် အဓိက သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သုတေသန ဇကု မဆက်စပ် ကေုာံ ဗပေင် ကဵု တင်ခြာ(ဟာ) (Research gap) ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ရ။

== ၉။ ဗီုပြင် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မစၟတ်သမ္တီ (Styles and Citation Formats) ==
ပ္ဍဲ ပရေင်ချူ အကဒမေစ် မ္ဂး၊ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒုဟ် ကၠတ် လိက် ညးတၞဟ် (Plagiarism) ဂှ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ (Citation) ဒှ် အရာ အဓိက အိုတ် ရ။ သၞောတ်ဝ် စၟတ်သမ္တီ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် -

* '''APA (American Psychological Association):''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ၊ စိုတ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ မၞိဟ် (Social Sciences)။
* '''MLA (Modern Language Association):''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities)။
* '''Chicago / Turabian:''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဝင် (History) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။
* '''Vancouver:''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ဆေးပညာ။&lt;ref name=&quot;galvan&quot;&gt;{{cite book |last=Galvan |first=J. L. |author2=Galvan, M. C. |title=Writing Literature Reviews: A Guide for Students of the Social and Behavioral Sciences |edition=7th |publisher=Routledge |year=2017 |pages=81-90}}&lt;/ref&gt;

ညးချူ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ သၞောတ် စက် ရီုဗင် စၟတ်သမ္တီ မပ္တံကဵု Mendeley, Zotero, ဟွံသေင်မ္ဂး EndNote သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် လိက် နိဿဲ (References) လောဲသွာ ရ။

== ၁၀။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်ဒးစွံသတိ (Common Mistakes and Challenges) ==
ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မ္ဂး၊ ကွးဘာ ကေုာံ ညးသုတေသန တၟိ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာ ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
* '''ချူ ခမၞောန် သက်သက် (Listing instead of Synthesizing):''' စၞး မပံင်ကောံ လညာတ်၊ ညးတအ် ချူ &quot;A ဟီု ဗီုဏအ်၊ B ဟီု ဗီုဏအ်&quot; မွဲ တုဲ မွဲ ဓဝ်။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒုဟ် အဓိက ရ။
* '''ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် ဇကု (Lack of Critical Voice):''' ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂှ် ဒးပါလုပ် ပရေင်ပါ်ပါဲ လတူ တင်ဍိုန်လျ လိက် ညးတၞဟ်။ ယဝ်ရ ဒုင်တဲ သီုဖအိုတ် မ္ဂး ဟွံခိုဟ် ပုဟ်။
* '''က္ဍိုပ်လိက် လှဲလောန် အာ (Too Broad Scope):''' ဖန်ကဵု ညံင် ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ဟွံအိုတ် တုဲ လိက်ပရေင် ဂှ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်။
* '''ဟွံစၟတ်သမ္တီ နိဿဲ (Improper Citation):''' ပကဵု ညံင် ဂွံ ဒးဒုဟ် Plagiarism မဒှ် ဒုဟ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ]] (Citation)

{{Navbox
| name = Research Methodology
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ချူ အကဒမေစ် (Research Methodology and Academic Writing)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လၟေင်ကမၠောန် သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်]] (Literature review steps)
* [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
| group2 = ပရေင်ချူ ကေုာံ နိဿဲ
| list2 =
* [[ပရေင်ချူ အကဒမေစ်]] (Academic writing)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ]] (Citation)
* [[ကၠတ် လိက်]] (Plagiarism)
* [[စၟတ်သမ္တီ APA]] (APA style)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဒေတာဗေ့သ်]] (Database)
* [[ဂျာနယ် အကဒမေစ်]] (Academic journal)
* [[ပရေင်ပါ်ပါဲ တၠပညာ]] (Peer review)
* [[သ္ၚိအင်]] (Table)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:ပညာရေင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>4y4pe7j4utcbdur3u1p1o3k4cril69t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55968</id>
      <parentid>55967</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19595" sha1="5kgi6d4o6jehduw9kuegdytqsikgdmx" xml:space="preserve">'''လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Literature review steps'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် [[သုတေသန]] (Research)၊ လိက်စံင် (Thesis) ကေုာံ လိက်ကၞပ် အကဒမေစ် (Academic papers) တအ် ရ။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဝွံ ဒှ် ကမၠောန် မဂၠာဲ၊ ဗှ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ပံင်ကောံ လိက်ပတ် မဆက်စပ် ကု က္ဍိုပ်လိက် သုတေသန ဇကု သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ကေုာံ တင်ဂၞင် မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;machi&quot;&gt;{{cite book |last=Machi |first=L. A. |author2=McEvoy, B. T. |title=The Literature Review: Six Steps to Success |edition=3rd |publisher=Corwin |year=2016 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ ချူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ဂှ်၊ ညးသုတေသန တအ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် အတိုင် လၟေင်ကမၠောန် ကဆံင် (Steps) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ကဆံင် အဓိက ဂမၠိုင်၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ တင်ဒးစွံသတိ ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Literature_Review_Process.png|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ပ္ဍဲ ပရေင်သုတေသန။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်&quot; (Literature Review) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ချူ ခမၞောန် (Summary) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ (Evaluation) လတူ လိက်ပတ် အကဒမေစ်၊ လိက်ပရေင် ဂျာနယ်၊ ပြကိုဟ် ကေုာံ တင်ဂၞင် သုတေသန မဆက်စပ် ကု က္ဍိုပ်လိက် ဇကု ရ။ 

ဍေဟ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ချူ ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive) လိက် ညးတၞဟ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လညာတ် (Synthesis) တုဲ ဒးထ္ၜး ကဵု တင်ဆက်စပ် အကြာ လိက် မွဲ ကဵု မွဲ ရ။ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင်ကမၠောန် (Process) မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပရေင်ကၠောန် သုတေသန ရ။

== ၂။ တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ဖဵု (Purpose and Benefits) ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဂှ် -
* '''စၟတ်သမ္တီ လညာတ် သဇိုင်:''' သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု [[သဳအိုရဳ]] ကေုာံ လညာတ် မနွံ တုဲတုဲ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဂှ်။
* '''ဂၠာဲ တင်ခြာ(ဟာ) (Identify Gaps):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဆဵု ဒၞာဲ မဟွံမဲ ညးလ္ၚတ် လဝ် ဏီ ကေုာံ ဒၞာဲ သုတေသန ဇကု မာန် ဗပေင် စုတ်။
* '''စဵုဒၞာ ပရေင်ကၠောန် ထပ်လတူ:''' ညံင် ဟွံဂွံ ကလေင် ကၠောန် သုတေသန မၞိဟ်တၞဟ် မကၠောန် လဝ် တုဲတုဲ။
* '''ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology) ညးတၞဟ် မစကာ လဝ်။&lt;ref name=&quot;ridley&quot;&gt;{{cite book |last=Ridley |first=D. |title=The Literature Review: A Step-by-Step Guide for Students |edition=2nd |publisher=SAGE Publications |year=2012 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ကဆံင် ၁: ရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် ကေုာံ သမာန် (Step 1: Choose Topic and Question) ==
ကဆံင် ပထမအိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် (Topic) ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် သမာန် သုတေသန (Research question) ရ။ 
ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လိက် ဂှ် လှဲလး လောန် အာ မ္ဂး၊ လိက်ပတ် မဒး ဗှ် လေဝ် ဂၠိုင် အာ တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟွံအိုတ် မာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ဒး စွံ အာရီု (Focus) လတူ တင်ဂၞင် မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ ရ။

ဥပမာ - စၞး မလ္ၚတ် &quot;ဖဵု ဉာဏ်စက် လတူ ပရေင်ပညာ&quot; (လှဲလောန်) ဂှ်၊ ပြံင်လှာဲ နဒဒှ် &quot;ဖဵု ဉာဏ်စက် လတူ ပရေင်ဗတောန် အရေဝ်ဘာသာ သွက် ကွးဘာ တက္ကသိုလ်&quot; (ချိုတ်ပၠိုတ်) မ္ဂး ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လောဲသွာ အာ ရ။

== ၄။ ကဆံင် ၂: ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ကေုာံ လိက်ပတ် (Step 2: Search for Literature) ==
ကြဴနူ ဂွံ သမာန် သုတေသန တုဲ၊ သ္ဒး ဂၠာဲ လိက်ပတ် မဆက်စပ် တအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ညးသုတေသန တအ် စကာ [[ဒေတာဗေ့သ်]] (Databases) လတူ အင်တာနက် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ လိက်ပရေင် ဂျာနယ် တအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံ ဂၠာဲ လိက်ပတ် သုတေသန
|-
! ဒၞာဲ (Database)
! ကဏ္ဍ အဓိက
! တင်သမ္တီ
|-
| Google Scholar
| ဘာသာရပ် သီုဖအိုတ်
| ဂၠာဲ လောဲသွာ အိုတ် ကေုာံ နွံ လိက် ဗွဲမဂၠိုင်။
|-
| PubMed
| ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဆေးပညာ
| သွက် သုတေသန ဇဳဝ ကေုာံ ဂဥုဲ။
|-
| IEEE Xplore
| အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ
| သွက် ပရေင်နည်းပညာ ကေုာံ သၞောတ် စက်။
|-
| JSTOR
| သိပ္ပံ မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
| သွက် ပရေင်ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠာဲ ဂှ် သ္ဒး စကာ မလိက် က္ဍိုပ် (Keywords) မဆက်စပ် ကေုာံ စကာ နဲကဲ Boolean operators (AND, OR, NOT) ညံင် ဂွံ ဂွံ လိက် မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;booth&quot;&gt;{{cite book |last=Booth |first=W. C. |author2=Colomb, G. G. |author3=Williams, J. M. |title=The Craft of Research |edition=3rd |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=68-75}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ကဆံင် ၃: သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ရုဲစှ် လိက်ပတ် (Step 3: Evaluate and Select Sources) ==
လိက်ပတ် သီုဖအိုတ် မဂၠာဲ ဆဵု တအ်ဂှ် စကာ ဟွံဂွံ ဖအိုတ် ရ။ ညးသုတေသန တအ် ဒးရုဲစှ် လိက်ပတ် မနွံကဵု ဂုဏ်သိက္ခာ (Credibility) ကေုာံ မဆက်စပ် (Relevance) ရ။

သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂှ် ဒးသၟာန် ဇကု -
* '''ညးချူ (Author):''' ညးချူ ဂှ် ဒှ် တၠပညာ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ဍာံ ဟာ?
* '''စၟတ်တ္ၚဲ (Date):''' လိက် ဏအ် တြေံ လောန် အာ ယျ ဟာ? (ဗွဲမဂၠိုင် လိက် ပ္ဍဲ ၅-၁၀ သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ် ဂှ် ခိုဟ်အိုတ်)။
* '''ပရေင်ပါ်ပါဲ တၠပညာ (Peer-review):''' လိက်ပရေင် ဏအ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂျာနယ် Peer-reviewed ဍာံ ဟာ?
* '''တင်ဆက်စပ် (Relevance):''' လိက် ဏအ် သောင်ကလး ကဵု သမာန် သုတေသန ဇကု ဍာံ ဟာ?

== ၆။ ကဆံင် ၄: မှတ်စု ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ တင်ဂၞင် (Step 4: Note-taking and Data Extraction) ==
ကြဴနူ ရုဲစှ် လိက်ပတ် တုဲ၊ သ္ဒး ဗှ် ကေုာံ ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် (Data extraction) ရ။ သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ အခိင် ချူ မ္ဂး၊ ညးသုတေသန တအ် စကာ [[သ္ၚိအင်]] (Summary table) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ မှတ်စု ရ။

ပ္ဍဲ သ္ၚိအင် ဂှ် ဒးစုတ် လဝ် - ယၟု ညးချူ၊ သၞာံ၊ တင်ရန်တၟအ် ညးတအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ညးတအ် စကာ၊ သွဟ် (Results) မဂွံဆဵု၊ ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Limitations) ပ္ဍဲ လိက် ညးတအ် ရ။ ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ ရီုဗင် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကေတ် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လိက်ပတ် ဂမၠိုင် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။

== ၇။ ကဆံင် ၅: ဇမန် လဒက်ပတန် လိက် (Step 5: Structure and Organize) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံစ ချူ လိက်ပရေင် ဂှ်၊ သ္ဒး ဖန်ဇန် လဒက်ပတန် (Outline) ကိုပ်ကၠာ ရ။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ၄ သာ် အဓိက ရ -
# '''အတိုင် အခိင် (Chronological):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အတိုင် သၞာံ လိက် မတိတ်။ ခိုဟ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[သဳအိုရဳ]] မွဲ။
# '''အတိုင် ပရူပရာ (Thematic):''' ပါ်ကရေက် နကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဍောတ်တ် (Themes)။ ဒှ် ဗီုပြင် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။
# '''အတိုင် နဲကဲ (Methodological):''' ပါ်ကရေက် အတိုင် နဲကဲ သုတေသန ညးတၞဟ် မစကာ လဝ် (ဥပမာ - နဲကဲ အရေအတွက် ကဵု နဲကဲ အရည်အသွေး)။
# '''အတိုင် သဳအိုရဳ (Theoretical):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လညာတ် သဳအိုရဳ တၞဟ်ခြာ မသောင်ကလး ပြသၞာ မွဲ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=25-45}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ကဆံင် ၆: ချူ ဇမန် လိက်ပရေင် (Step 6: Write the Review) ==
ကာလ ချူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မ္ဂး၊ လဒက်ပတန် ဍေဟ် နွံ ၃ ကဏ္ဍ အဓိက -

* '''နိဒါန် (Introduction):''' ဗၟံက်ထ္ၜး က္ဍိုပ်လိက်၊ သမာန် သုတေသန၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် လိက်ပရေင် ဏအ်။
* '''ခန္ဓာ (Body Paragraphs):''' ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက မချူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် အတိုင် Theme မပါ်လဝ်။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲဏအ် သ္ဒး စကာ လညာတ် ပံင်ကောံ (Synthesis) တုဲ ဟွံသ္ဒး ချူ လိက် မွဲ တုဲ မွဲ သက်သက် ပုဟ်။ ဒးထ္ၜး ကဵု တင်တုပ်၊ တင်တၞဟ်ခြာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ ဇကု လတူ လိက် ညးတၞဟ် ရ။
* '''နိဂီု (Conclusion):''' ပံင်ကောံ တင်ဂၞင် အဓိက သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သုတေသန ဇကု မဆက်စပ် ကေုာံ ဗပေင် ကဵု တင်ခြာ(ဟာ) (Research gap) ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ရ။

== ၉။ ဗီုပြင် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မစၟတ်သမ္တီ (Styles and Citation Formats) ==
ပ္ဍဲ ပရေင်ချူ အကဒမေစ် မ္ဂး၊ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒုဟ် ကၠတ် လိက် ညးတၞဟ် (Plagiarism) ဂှ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ (Citation) ဒှ် အရာ အဓိက အိုတ် ရ။ သၞောတ်ဝ် စၟတ်သမ္တီ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် -

* '''APA (American Psychological Association):''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ၊ စိုတ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ မၞိဟ် (Social Sciences)။
* '''MLA (Modern Language Association):''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities)။
* '''Chicago / Turabian:''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဝင် (History) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။
* '''Vancouver:''' စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ဆေးပညာ။&lt;ref name=&quot;galvan&quot;&gt;{{cite book |last=Galvan |first=J. L. |author2=Galvan, M. C. |title=Writing Literature Reviews: A Guide for Students of the Social and Behavioral Sciences |edition=7th |publisher=Routledge |year=2017 |pages=81-90}}&lt;/ref&gt;

ညးချူ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ သၞောတ် စက် ရီုဗင် စၟတ်သမ္တီ မပ္တံကဵု Mendeley, Zotero, ဟွံသေင်မ္ဂး EndNote သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် လိက် နိဿဲ (References) လောဲသွာ ရ။

== ၁၀။ ပြသၞာ ကေုာံ တင်ဒးစွံသတိ (Common Mistakes and Challenges) ==
ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မ္ဂး၊ ကွးဘာ ကေုာံ ညးသုတေသန တၟိ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာ ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
* '''ချူ ခမၞောန် သက်သက် (Listing instead of Synthesizing):''' စၞး မပံင်ကောံ လညာတ်၊ ညးတအ် ချူ &quot;A ဟီု ဗီုဏအ်၊ B ဟီု ဗီုဏအ်&quot; မွဲ တုဲ မွဲ ဓဝ်။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒုဟ် အဓိက ရ။
* '''ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် ဇကု (Lack of Critical Voice):''' ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂှ် ဒးပါလုပ် ပရေင်ပါ်ပါဲ လတူ တင်ဍိုန်လျ လိက် ညးတၞဟ်။ ယဝ်ရ ဒုင်တဲ သီုဖအိုတ် မ္ဂး ဟွံခိုဟ် ပုဟ်။
* '''က္ဍိုပ်လိက် လှဲလောန် အာ (Too Broad Scope):''' ဖန်ကဵု ညံင် ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ဟွံအိုတ် တုဲ လိက်ပရေင် ဂှ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်။
* '''ဟွံစၟတ်သမ္တီ နိဿဲ (Improper Citation):''' ပကဵု ညံင် ဂွံ ဒးဒုဟ် Plagiarism မဒှ် ဒုဟ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ]] (Citation)

{{Navbox
| name = Research Methodology
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ချူ အကဒမေစ် (Research Methodology and Academic Writing)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လၟေင်ကမၠောန် သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[လၟေင်ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်]] (Literature review steps)
* [[နဲကဲ သုတေသန]] (Methodology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
| group2 = ပရေင်ချူ ကေုာံ နိဿဲ
| list2 =
* [[ပရေင်ချူ အကဒမေစ်]] (Academic writing)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နိဿဲ]] (Citation)
* [[ကၠတ် လိက်]] (Plagiarism)
* [[စၟတ်သမ္တီ APA]] (APA style)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဒေတာဗေ့သ်]] (Database)
* [[ဂျာနယ် အကဒမေစ်]] (Academic journal)
* [[ပရေင်ပါ်ပါဲ တၠပညာ]] (Peer review)
* [[သ္ၚိအင်]] (Table)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:ပညာရေင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>5kgi6d4o6jehduw9kuegdytqsikgdmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နဲကဲ သုတေသန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11527</id>
    <revision>
      <id>55969</id>
      <timestamp>2026-07-11T09:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊...&quot;</comment>
      <origin>55969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22244" sha1="bbtfrjv0i1ou99x5x5lzjnw2kmlry5x" xml:space="preserve">'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပညာ တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် ဆ နဲကဲ (Methods) သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ဒဿန၊ [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မဒက်ပတန် လဝ် လက္ကရဴ ပရေင်သုတေသန ဂှ် ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဆက်စပ် (Relationships)၊ ကေုာံ ပဒတန် သက်သဳ ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{cite book |last=Kothari |first=C. R. |title=Research Methodology: Methods and Techniques |edition=2nd |publisher=New Age International |year=2004 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု တန် မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန မဍာံပြ ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲကဲ သုတေသန နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ သုတေသန၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Research_cycle_with_evaluation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သံသရာ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research cycle) မစတမ် နူ ပြသၞာ စဵုကဵု သွဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;နဲကဲ သုတေသန&quot; (Research methodology) ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မလိက် ၜါ ဂမၠိုင် - &quot;သုတေသန&quot; (Research) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဂၠာဲ သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ကေုာံ &quot;နဲကဲပညာ&quot; (Methodology) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ မလ္ၚတ် လတူ နဲကဲ တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် အကာဒမေတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဝ်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ နဲကဲ (Methods) မစကာ ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ &quot;နဲကဲ&quot; (Methods) ဓမ္မတာ ရ။ Methods ဟီုဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview) ဟွံသေင်မ္ဂး စမ်ၜတ် (Experiment) ရ၊ ဆဂး Methodology ဟီုဂှ် ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; ပိုယ် ဒးစကာ ကိရိယာ ဏအ် ရော ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) ==
ဝင် နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု အရိသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Deductive reasoning) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ ရ။ 

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ဂှ်၊ [[ဖရန်စစ် ဗေကောန်]] (Francis Bacon) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် &quot;နဲကဲ သိပ္ပံ&quot; (Scientific method) မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation) ကေုာံ စမ်ၜတ် (Inductive reasoning) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်၊ [[သောမတ်စ် ကွန်း]] (Thomas Kuhn) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နဲကဲ သုတေသန တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် [[ပါရာဒိုင်း]] (Paradigm shift) မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် သဇိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံ တၠပညာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{cite book |last=Kuhn |first=T. S. |title=The Structure of Scientific Revolutions |edition=4th |publisher=University of Chicago Press |year=2012 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities) မ္ဂး၊ သုတေသန တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လက္ခဏာ ဂကူ သုတေသန အဓိက
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်
! လညာတ် သဳအိုရဳ
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative)'''
| ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်၊ စမ်ၜတ် တင်ဂၠာဲ (Hypothesis testing)
| ဇယား သမာန် (Questionnaire)၊ စမ်ၜတ် ဓါတ်ခန်
| Positivism (သဘာဝ မချိုတ်ပၠိုတ်)
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative)'''
| ကၠိုဟ်ခၠင် စိုတ်ဓါတ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ အကာဲအရာ (In-depth understanding)
| စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview)၊ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation)
| Interpretivism (လညာတ် ကၠိုဟ်ခၠင်)
|-
| '''[[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed Methods)'''
| ပံင်ကောံ လညာတ် ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ
| စကာ သီု ဇယား ကေုာံ စၟဳစၟတ် မၞိဟ်
| Pragmatism (လညာတ် ဖဵု)
|}

သွက် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရုဲစှ် သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။

== ၄။ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research Process and Steps) ==
ပရေင်ကၠောန် သုတေသန မွဲဝွံ ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် (Research design) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

# '''ရုဲစှ် ပြသၞာ (Problem formulation):''' ဂၠာဲ တင်သမာန် မဟွံမဲ သွဟ် ဏီ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဂှ်။
# '''လ္ၚတ် လိက်ပတ် (Literature review):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စာတမ်း မကၠောန် လဝ် တုဲ တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် ဒၞာဲ လဟာင် (Research gap)။
# '''ခၞံဗဒှ် တင်သမာန် ကေုာံ တင်ဂၠာဲ (Questions and Hypotheses):''' ချူ တင်သမာန် အဓိက မဒး ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ဖန်ဇန် ဒီဇိုင်း (Research design):''' ရုဲစှ် ဂကူ (Qualitative ဟွံသေင်မ္ဂး Quantitative) ကေုာံ နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်။
# '''ပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection):''' စှ်ေ ဌာန် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ်။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data analysis):''' စကာ သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ချူ လိက်တင်စၟတ် (Report writing):''' ချူ လိက် ပရူ တင်ဂွံဆဵု ကေုာံ ဖဵု လက္ကရဴ။

== ၅။ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Case Study and Participant Observation) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ (Qualitative methodology) ဂှ်၊ နဲကဲ [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study research) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲမွဲ ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ Yin (2018) မ္ဂး၊ Case study ဝွံ ခိုဟ် အိုတ် သွက် တင်သမာန် မစတမ် နကဵု &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ。&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research and Applications: Design and Methods |edition=6th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=12-16}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ တၠပညာ ဂှ် မိက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ ဝုတ်ဗၠာဲ) မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation) မဒှ် ပရေင်လုပ် မံင်၊ ပံင်ကောံ ကေုာံ ဝေင် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍေဟ်တအ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ ပ္ဍဲ သုတေသန (Theoretical Framework) ==
သုတေသန မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework) မဒှ် မတ်မှန် သွက်ဂွံ ရံင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ သဳအိုရဳ ဝွံ ရီုဗင် ညံင် သုတေသီ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် တင်ဂွံဆဵု ဇကု ကု လညာတ် သိပ္ပံ မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာလကျာ် တအ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် သၞောတ် ဂၠးတိ (Globalization) မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် မာန် စကာ သဳအိုရဳ [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism) နူကဵု DiMaggio ကဵု Powell (1983) ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် သောင်ကလး ဗီုလဵု ဌာန ဂမၠိုင် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် (Coercive, Mimetic, Normative) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု ဂကောံ တၞဟ် တအ် ရ။ စကာ သဳအိုရဳ ဏအ် တုဲ၊ သုတေသီ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လောဲသွာ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ပကောံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data analysis) ဂှ် ဒှ် လဂံါ အဓိက ရ -
* '''သွက် Quantitative:''' စကာ သၞောတ် စာရင်းအင်း (Statistical analysis) မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေင်မ္ဂး R သွက်ဂွံ တွက် ဂၞန် သဇိုင် (Mean, Variance) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Correlation, Regression) ရ။
* '''သွက် Qualitative:''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မလိက်]] (Discourse analysis) ရ။ သုတေသီ ဝှ် (Code) မလိက် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် တုဲ ပံင်ကောံ ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက (Themes) ရ။ စက် ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti တအ် လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၈။ သဳလ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Research Ethics) ==
[[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောဝ်ဝ် မဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ညံင် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် လမျီု၊ ယၟု၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;sekaran&quot;&gt;{{cite book |last=Sekaran |first=U. |author2=Bougie, R. |title=Research Methods for Business: A Skill Building Approach |edition=7th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2016 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

တင်သၞောဝ် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -
# '''တင်ဒုင်တဲ နကဵု တီလဝ် ဍိုက်ပေင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် ပါလုပ် တအ် ဒးတီ ကၠးကၠး မု တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂှ် တုဲ ညးတအ် ဒးကဵု အခေါင် နကဵု စိုတ် ညးတအ် (ဟွံဒး ဒုင် အတင်း)။
# '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ ဌာန်တန်တဴ တအ် ဂှ် ဟွံမာန် ပတိတ် တြး ကု ညးတၞဟ်။
# '''ဟွံကၠတ် ညာတ် (Avoiding Plagiarism):''' သုတေသီ တအ် ဒးကဵု ယၟု တၠပညာ တြေံ (Citation) တုဲ ဟွံမာန် ကၠတ် ချူ ကေတ် လိက် ညးတၞဟ် နဒဒှ် လိက် ဇကု ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Applications and Importance) ==
နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် စကာ ဆ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု -
* '''ပရေင်ဖန်ဇန် သၞောဝ် (Policy Making):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ သုတေသန သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Evidence-based policy) မပ္တံကဵု သၞောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business &amp; Marketing):''' ကမ္ပဏဳ တအ် ကၠောန် သုတေသန သၞာ် (Market research) သွက်ဂွံ တီ ပၟိက် ညးရာန် တုဲ ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် တၟိ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Preservation):''' တၠပညာ တအ် ကၠောန် သုတေသန ယေန်သၞာင် (Ethnography) သွက်ဂွံ မှတ်တမ်း တင်ဂၞင် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူ ဍောတ်တ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် နဲကဲ သုတေသန (Future of Research Methodology) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် နကဵု အသိင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ [[ဒေတာ ဇၞော်]] (Big Data) ကေုာံ ဉာဏ်စက် ရ။

တၠပညာ တအ် ဟွံဒး ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် ၅၀-၁၀၀ ဓဝ် ယျ၊ ညးတအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ လတူ မဳဒဳယာ ဌာန်မၞိဟ် (Social media) နကဵု နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဒေတာ]] (Data mining) ရ။ တုဲပၠန် ဘာသာရပ် သုတေသန (Digital Humanities) ဝွံလေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ လညာတ် ယေန်သၞာင် ဓမ္မတာ ကေုာံ နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်ပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ ကီုလေဝ်၊ သဇိုင် ဒဿန ကေုာံ သဳလ သုတေသန ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social sciences)
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)

{{Navbox
| name = Research
| title = နဲကဲပညာ သုတေသန (Research Methodology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods)
| group2 = နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
| list2 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[စၟဳစၟတ် မၞိဟ်]] (Interview)
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ သဳလ
| list3 =
* [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>bbtfrjv0i1ou99x5x5lzjnw2kmlry5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55970</id>
      <parentid>55969</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22244" sha1="hwxmls4mbj142mtgh0ooybtif37d1sm" xml:space="preserve">'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပညာ တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် ဆ နဲကဲ (Methods) သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ဒဿန၊ [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မဒက်ပတန် လဝ် လက္ကရဴ ပရေင်သုတေသန ဂှ် ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဆက်စပ် (Relationships)၊ ကေုာံ ပဒတန် သက်သဳ ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{cite book |last=Kothari |first=C. R. |title=Research Methodology: Methods and Techniques |edition=2nd |publisher=New Age International |year=2004 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု တန် မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန မဍာံပြ ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲကဲ သုတေသန နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ သုတေသန၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Research_cycle_with_evaluation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သံသရာ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research cycle) မစတမ် နူ ပြသၞာ စဵုကဵု သွဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;နဲကဲ သုတေသန&quot; (Research methodology) ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မလိက် ၜါ ဂမၠိုင် - &quot;သုတေသန&quot; (Research) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဂၠာဲ သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ကေုာံ &quot;နဲကဲပညာ&quot; (Methodology) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ မလ္ၚတ် လတူ နဲကဲ တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် အကာဒမေတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဝ်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ နဲကဲ (Methods) မစကာ ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ &quot;နဲကဲ&quot; (Methods) ဓမ္မတာ ရ။ Methods ဟီုဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview) ဟွံသေင်မ္ဂး စမ်ၜတ် (Experiment) ရ၊ ဆဂး Methodology ဟီုဂှ် ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; ပိုယ် ဒးစကာ ကိရိယာ ဏအ် ရော ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) ==
ဝင် နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု အရိသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Deductive reasoning) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ ရ။ 

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ဂှ်၊ [[ဖရန်စစ် ဗေကောန်]] (Francis Bacon) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် &quot;နဲကဲ သိပ္ပံ&quot; (Scientific method) မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation) ကေုာံ စမ်ၜတ် (Inductive reasoning) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်၊ [[သောမတ်စ် ကွန်း]] (Thomas Kuhn) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နဲကဲ သုတေသန တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် [[ပါရာဒိုင်း]] (Paradigm shift) မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် သဇိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံ တၠပညာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{cite book |last=Kuhn |first=T. S. |title=The Structure of Scientific Revolutions |edition=4th |publisher=University of Chicago Press |year=2012 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities) မ္ဂး၊ သုတေသန တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လက္ခဏာ ဂကူ သုတေသန အဓိက
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်
! လညာတ် သဳအိုရဳ
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative)'''
| ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်၊ စမ်ၜတ် တင်ဂၠာဲ (Hypothesis testing)
| ဇယား သမာန် (Questionnaire)၊ စမ်ၜတ် ဓါတ်ခန်
| Positivism (သဘာဝ မချိုတ်ပၠိုတ်)
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative)'''
| ကၠိုဟ်ခၠင် စိုတ်ဓါတ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ အကာဲအရာ (In-depth understanding)
| စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview)၊ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation)
| Interpretivism (လညာတ် ကၠိုဟ်ခၠင်)
|-
| '''[[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed Methods)'''
| ပံင်ကောံ လညာတ် ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ
| စကာ သီု ဇယား ကေုာံ စၟဳစၟတ် မၞိဟ်
| Pragmatism (လညာတ် ဖဵု)
|}

သွက် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရုဲစှ် သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။

== ၄။ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research Process and Steps) ==
ပရေင်ကၠောန် သုတေသန မွဲဝွံ ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် (Research design) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

# '''ရုဲစှ် ပြသၞာ (Problem formulation):''' ဂၠာဲ တင်သမာန် မဟွံမဲ သွဟ် ဏီ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဂှ်။
# '''လ္ၚတ် လိက်ပတ် (Literature review):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စာတမ်း မကၠောန် လဝ် တုဲ တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် ဒၞာဲ လဟာင် (Research gap)။
# '''ခၞံဗဒှ် တင်သမာန် ကေုာံ တင်ဂၠာဲ (Questions and Hypotheses):''' ချူ တင်သမာန် အဓိက မဒး ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ဖန်ဇန် ဒီဇိုင်း (Research design):''' ရုဲစှ် ဂကူ (Qualitative ဟွံသေင်မ္ဂး Quantitative) ကေုာံ နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်။
# '''ပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection):''' စှ်ေ ဌာန် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ်။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data analysis):''' စကာ သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ချူ လိက်တင်စၟတ် (Report writing):''' ချူ လိက် ပရူ တင်ဂွံဆဵု ကေုာံ ဖဵု လက္ကရဴ။

== ၅။ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Case Study and Participant Observation) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ (Qualitative methodology) ဂှ်၊ နဲကဲ [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study research) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲမွဲ ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ Yin (2018) မ္ဂး၊ Case study ဝွံ ခိုဟ် အိုတ် သွက် တင်သမာန် မစတမ် နကဵု &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ。&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research and Applications: Design and Methods |edition=6th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=12-16}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ တၠပညာ ဂှ် မိက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ ဝုတ်ဗၠာဲ) မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation) မဒှ် ပရေင်လုပ် မံင်၊ ပံင်ကောံ ကေုာံ ဝေင် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍေဟ်တအ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ ပ္ဍဲ သုတေသန (Theoretical Framework) ==
သုတေသန မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework) မဒှ် မတ်မှန် သွက်ဂွံ ရံင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ သဳအိုရဳ ဝွံ ရီုဗင် ညံင် သုတေသဳ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် တင်ဂွံဆဵု ဇကု ကု လညာတ် သိပ္ပံ မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာလကျာ် တအ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် သၞောတ် ဂၠးတိ (Globalization) မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် မာန် စကာ သဳအိုရဳ [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism) နူကဵု DiMaggio ကဵု Powell (1983) ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် သောင်ကလး ဗီုလဵု ဌာန ဂမၠိုင် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် (Coercive, Mimetic, Normative) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု ဂကောံ တၞဟ် တအ် ရ။ စကာ သဳအိုရဳ ဏအ် တုဲ၊ သုတေသဳ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လောဲသွာ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ပကောံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data analysis) ဂှ် ဒှ် လဂံါ အဓိက ရ -
* '''သွက် Quantitative:''' စကာ သၞောတ် စာရင်းအင်း (Statistical analysis) မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေင်မ္ဂး R သွက်ဂွံ တွက် ဂၞန် သဇိုင် (Mean, Variance) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Correlation, Regression) ရ။
* '''သွက် Qualitative:''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မလိက်]] (Discourse analysis) ရ။ သုတေသဳ ဝှ် (Code) မလိက် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် တုဲ ပံင်ကောံ ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက (Themes) ရ။ စက် ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti တအ် လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၈။ သဳလ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Research Ethics) ==
[[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောဝ်ဝ် မဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ညံင် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် လမျီု၊ ယၟု၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;sekaran&quot;&gt;{{cite book |last=Sekaran |first=U. |author2=Bougie, R. |title=Research Methods for Business: A Skill Building Approach |edition=7th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2016 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

တင်သၞောဝ် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -
# '''တင်ဒုင်တဲ နကဵု တီလဝ် ဍိုက်ပေင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် ပါလုပ် တအ် ဒးတီ ကၠးကၠး မု တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂှ် တုဲ ညးတအ် ဒးကဵု အခေါင် နကဵု စိုတ် ညးတအ် (ဟွံဒး ဒုင် အတင်း)။
# '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ ဌာန်တန်တဴ တအ် ဂှ် ဟွံမာန် ပတိတ် တြး ကု ညးတၞဟ်။
# '''ဟွံကၠတ် ညာတ် (Avoiding Plagiarism):''' သုတေသဳ တအ် ဒးကဵု ယၟု တၠပညာ တြေံ (Citation) တုဲ ဟွံမာန် ကၠတ် ချူ ကေတ် လိက် ညးတၞဟ် နဒဒှ် လိက် ဇကု ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Applications and Importance) ==
နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် စကာ ဆ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု -
* '''ပရေင်ဖန်ဇန် သၞောဝ် (Policy Making):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ သုတေသန သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Evidence-based policy) မပ္တံကဵု သၞောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business &amp; Marketing):''' ကမ္ပဏဳ တအ် ကၠောန် သုတေသန သၞာ် (Market research) သွက်ဂွံ တီ ပၟိက် ညးရာန် တုဲ ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် တၟိ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Preservation):''' တၠပညာ တအ် ကၠောန် သုတေသန ယေန်သၞာင် (Ethnography) သွက်ဂွံ မှတ်တမ်း တင်ဂၞင် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူ ဍောတ်တ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် နဲကဲ သုတေသန (Future of Research Methodology) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် နကဵု အသိင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ [[ဒေတာ ဇၞော်]] (Big Data) ကေုာံ ဉာဏ်စက် ရ။

တၠပညာ တအ် ဟွံဒး ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် ၅၀-၁၀၀ ဓဝ် ယျ၊ ညးတအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ လတူ မဳဒဳယာ ဌာန်မၞိဟ် (Social media) နကဵု နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဒေတာ]] (Data mining) ရ။ တုဲပၠန် ဘာသာရပ် သုတေသန (Digital Humanities) ဝွံလေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ လညာတ် ယေန်သၞာင် ဓမ္မတာ ကေုာံ နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်ပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ ကီုလေဝ်၊ သဇိုင် ဒဿန ကေုာံ သဳလ သုတေသန ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social sciences)
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)

{{Navbox
| name = Research
| title = နဲကဲပညာ သုတေသန (Research Methodology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods)
| group2 = နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
| list2 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[စၟဳစၟတ် မၞိဟ်]] (Interview)
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ သဳလ
| list3 =
* [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>hwxmls4mbj142mtgh0ooybtif37d1sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55971</id>
      <parentid>55970</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22247" sha1="t47yxmzr6ayey2lrz4axdusmf7643fs" xml:space="preserve">'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပညာ တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် ဆ နဲကဲ (Methods) သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ဒဿန၊ [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မဒက်ပတန် လဝ် လက္ကရဴ ပရေင်သုတေသန ဂှ် ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဆက်စပ် (Relationships)၊ ကေုာံ ပဒတန် သက်သဳ ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{cite book |last=Kothari |first=C. R. |title=Research Methodology: Methods and Techniques |edition=2nd |publisher=New Age International |year=2004 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု တန် မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန မဍာံပြ ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲကဲ သုတေသန နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ သုတေသန၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Research_cycle_with_evaluation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သံသရာ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research cycle) မစတမ် နူ ပြသၞာ စဵုကဵု သွဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;နဲကဲ သုတေသန&quot; (Research methodology) ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မလိက် ၜါ ဂမၠိုင် - &quot;သုတေသန&quot; (Research) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဂၠာဲ သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ကေုာံ &quot;နဲကဲပညာ&quot; (Methodology) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ မလ္ၚတ် လတူ နဲကဲ တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် အကာဒမေတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဝ်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ နဲကဲ (Methods) မစကာ ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ &quot;နဲကဲ&quot; (Methods) ဓမ္မတာ ရ။ Methods ဟီုဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview) ဟွံသေင်မ္ဂး စမ်ၜတ် (Experiment) ရ၊ ဆဂး Methodology ဟီုဂှ် ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; ပိုယ် ဒးစကာ ကိရိယာ ဏအ် ရော ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) ==
ဝင် နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု အရိသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Deductive reasoning) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ ရ။ 

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ဂှ်၊ [[ဖရန်စစ် ဗေကောန်]] (Francis Bacon) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် &quot;နဲကဲ သိပ္ပံ&quot; (Scientific method) မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation) ကေုာံ စမ်ၜတ် (Inductive reasoning) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်၊ [[တဝ်မာတ်စ် ကောန်]] (Thomas Kuhn) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နဲကဲ သုတေသန တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် [[ပါရာဒိုင်း]] (Paradigm shift) မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် သဇိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံ တၠပညာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{cite book |last=Kuhn |first=T. S. |title=The Structure of Scientific Revolutions |edition=4th |publisher=University of Chicago Press |year=2012 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities) မ္ဂး၊ သုတေသန တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လက္ခဏာ ဂကူ သုတေသန အဓိက
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်
! လညာတ် သဳအိုရဳ
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative)'''
| ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်၊ စမ်ၜတ် တင်ဂၠာဲ (Hypothesis testing)
| ဇယား သမာန် (Questionnaire)၊ စမ်ၜတ် ဓါတ်ခန်
| Positivism (သဘာဝ မချိုတ်ပၠိုတ်)
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative)'''
| ကၠိုဟ်ခၠင် စိုတ်ဓါတ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ အကာဲအရာ (In-depth understanding)
| စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview)၊ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation)
| Interpretivism (လညာတ် ကၠိုဟ်ခၠင်)
|-
| '''[[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed Methods)'''
| ပံင်ကောံ လညာတ် ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ
| စကာ သီု ဇယား ကေုာံ စၟဳစၟတ် မၞိဟ်
| Pragmatism (လညာတ် ဖဵု)
|}

သွက် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရုဲစှ် သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။

== ၄။ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research Process and Steps) ==
ပရေင်ကၠောန် သုတေသန မွဲဝွံ ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် (Research design) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

# '''ရုဲစှ် ပြသၞာ (Problem formulation):''' ဂၠာဲ တင်သမာန် မဟွံမဲ သွဟ် ဏီ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဂှ်။
# '''လ္ၚတ် လိက်ပတ် (Literature review):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စာတမ်း မကၠောန် လဝ် တုဲ တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် ဒၞာဲ လဟာင် (Research gap)။
# '''ခၞံဗဒှ် တင်သမာန် ကေုာံ တင်ဂၠာဲ (Questions and Hypotheses):''' ချူ တင်သမာန် အဓိက မဒး ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ဖန်ဇန် ဒီဇိုင်း (Research design):''' ရုဲစှ် ဂကူ (Qualitative ဟွံသေင်မ္ဂး Quantitative) ကေုာံ နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်။
# '''ပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection):''' စှ်ေ ဌာန် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ်။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data analysis):''' စကာ သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ချူ လိက်တင်စၟတ် (Report writing):''' ချူ လိက် ပရူ တင်ဂွံဆဵု ကေုာံ ဖဵု လက္ကရဴ။

== ၅။ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Case Study and Participant Observation) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ (Qualitative methodology) ဂှ်၊ နဲကဲ [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study research) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲမွဲ ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ Yin (2018) မ္ဂး၊ Case study ဝွံ ခိုဟ် အိုတ် သွက် တင်သမာန် မစတမ် နကဵု &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ。&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research and Applications: Design and Methods |edition=6th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=12-16}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ တၠပညာ ဂှ် မိက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ ဝုတ်ဗၠာဲ) မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation) မဒှ် ပရေင်လုပ် မံင်၊ ပံင်ကောံ ကေုာံ ဝေင် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍေဟ်တအ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ ပ္ဍဲ သုတေသန (Theoretical Framework) ==
သုတေသန မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework) မဒှ် မတ်မှန် သွက်ဂွံ ရံင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ သဳအိုရဳ ဝွံ ရီုဗင် ညံင် သုတေသဳ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် တင်ဂွံဆဵု ဇကု ကု လညာတ် သိပ္ပံ မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာလကျာ် တအ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် သၞောတ် ဂၠးတိ (Globalization) မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် မာန် စကာ သဳအိုရဳ [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism) နူကဵု DiMaggio ကဵု Powell (1983) ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် သောင်ကလး ဗီုလဵု ဌာန ဂမၠိုင် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် (Coercive, Mimetic, Normative) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု ဂကောံ တၞဟ် တအ် ရ။ စကာ သဳအိုရဳ ဏအ် တုဲ၊ သုတေသဳ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လောဲသွာ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ပကောံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data analysis) ဂှ် ဒှ် လဂံါ အဓိက ရ -
* '''သွက် Quantitative:''' စကာ သၞောတ် စာရင်းအင်း (Statistical analysis) မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေင်မ္ဂး R သွက်ဂွံ တွက် ဂၞန် သဇိုင် (Mean, Variance) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Correlation, Regression) ရ။
* '''သွက် Qualitative:''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မလိက်]] (Discourse analysis) ရ။ သုတေသဳ ဝှ် (Code) မလိက် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် တုဲ ပံင်ကောံ ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက (Themes) ရ။ စက် ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti တအ် လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၈။ သဳလ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Research Ethics) ==
[[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောဝ်ဝ် မဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ညံင် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် လမျီု၊ ယၟု၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;sekaran&quot;&gt;{{cite book |last=Sekaran |first=U. |author2=Bougie, R. |title=Research Methods for Business: A Skill Building Approach |edition=7th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2016 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

တင်သၞောဝ် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -
# '''တင်ဒုင်တဲ နကဵု တီလဝ် ဍိုက်ပေင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် ပါလုပ် တအ် ဒးတီ ကၠးကၠး မု တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂှ် တုဲ ညးတအ် ဒးကဵု အခေါင် နကဵု စိုတ် ညးတအ် (ဟွံဒး ဒုင် အတင်း)။
# '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ ဌာန်တန်တဴ တအ် ဂှ် ဟွံမာန် ပတိတ် တြး ကု ညးတၞဟ်။
# '''ဟွံကၠတ် ညာတ် (Avoiding Plagiarism):''' သုတေသဳ တအ် ဒးကဵု ယၟု တၠပညာ တြေံ (Citation) တုဲ ဟွံမာန် ကၠတ် ချူ ကေတ် လိက် ညးတၞဟ် နဒဒှ် လိက် ဇကု ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Applications and Importance) ==
နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် စကာ ဆ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု -
* '''ပရေင်ဖန်ဇန် သၞောဝ် (Policy Making):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ သုတေသန သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Evidence-based policy) မပ္တံကဵု သၞောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business &amp; Marketing):''' ကမ္ပဏဳ တအ် ကၠောန် သုတေသန သၞာ် (Market research) သွက်ဂွံ တီ ပၟိက် ညးရာန် တုဲ ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် တၟိ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Preservation):''' တၠပညာ တအ် ကၠောန် သုတေသန ယေန်သၞာင် (Ethnography) သွက်ဂွံ မှတ်တမ်း တင်ဂၞင် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူ ဍောတ်တ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် နဲကဲ သုတေသန (Future of Research Methodology) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် နကဵု အသိင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ [[ဒေတာ ဇၞော်]] (Big Data) ကေုာံ ဉာဏ်စက် ရ။

တၠပညာ တအ် ဟွံဒး ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် ၅၀-၁၀၀ ဓဝ် ယျ၊ ညးတအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ လတူ မဳဒဳယာ ဌာန်မၞိဟ် (Social media) နကဵု နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဒေတာ]] (Data mining) ရ။ တုဲပၠန် ဘာသာရပ် သုတေသန (Digital Humanities) ဝွံလေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ လညာတ် ယေန်သၞာင် ဓမ္မတာ ကေုာံ နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်ပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ ကီုလေဝ်၊ သဇိုင် ဒဿန ကေုာံ သဳလ သုတေသန ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social sciences)
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)

{{Navbox
| name = Research
| title = နဲကဲပညာ သုတေသန (Research Methodology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods)
| group2 = နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
| list2 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[စၟဳစၟတ် မၞိဟ်]] (Interview)
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ သဳလ
| list3 =
* [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>t47yxmzr6ayey2lrz4axdusmf7643fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55972</id>
      <parentid>55971</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) */</comment>
      <origin>55972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22250" sha1="fik33vzr3wio8taoyseps40u9jbd15j" xml:space="preserve">'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပညာ တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် ဆ နဲကဲ (Methods) သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ဒဿန၊ [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မဒက်ပတန် လဝ် လက္ကရဴ ပရေင်သုတေသန ဂှ် ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဆက်စပ် (Relationships)၊ ကေုာံ ပဒတန် သက်သဳ ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{cite book |last=Kothari |first=C. R. |title=Research Methodology: Methods and Techniques |edition=2nd |publisher=New Age International |year=2004 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု တန် မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန မဍာံပြ ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲကဲ သုတေသန နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ သုတေသန၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Research_cycle_with_evaluation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သံသရာ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research cycle) မစတမ် နူ ပြသၞာ စဵုကဵု သွဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;နဲကဲ သုတေသန&quot; (Research methodology) ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မလိက် ၜါ ဂမၠိုင် - &quot;သုတေသန&quot; (Research) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဂၠာဲ သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ကေုာံ &quot;နဲကဲပညာ&quot; (Methodology) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ မလ္ၚတ် လတူ နဲကဲ တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် အကာဒမေတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဝ်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ နဲကဲ (Methods) မစကာ ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ &quot;နဲကဲ&quot; (Methods) ဓမ္မတာ ရ။ Methods ဟီုဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview) ဟွံသေင်မ္ဂး စမ်ၜတ် (Experiment) ရ၊ ဆဂး Methodology ဟီုဂှ် ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; ပိုယ် ဒးစကာ ကိရိယာ ဏအ် ရော ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) ==
ဝင် နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု အရိသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Deductive reasoning) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ ရ။ 

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ဂှ်၊ [[ပြင်သေတ် ဗေကောန်]] (Francis Bacon) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် &quot;နဲကဲ သိပ္ပံ&quot; (Scientific method) မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation) ကေုာံ စမ်ၜတ် (Inductive reasoning) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်၊ [[တဝ်မာတ်စ် ကောန်]] (Thomas Kuhn) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နဲကဲ သုတေသန တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် [[ပါရာဒိုင်း]] (Paradigm shift) မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် သဇိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံ တၠပညာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{cite book |last=Kuhn |first=T. S. |title=The Structure of Scientific Revolutions |edition=4th |publisher=University of Chicago Press |year=2012 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities) မ္ဂး၊ သုတေသန တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လက္ခဏာ ဂကူ သုတေသန အဓိက
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်
! လညာတ် သဳအိုရဳ
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative)'''
| ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်၊ စမ်ၜတ် တင်ဂၠာဲ (Hypothesis testing)
| ဇယား သမာန် (Questionnaire)၊ စမ်ၜတ် ဓါတ်ခန်
| Positivism (သဘာဝ မချိုတ်ပၠိုတ်)
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative)'''
| ကၠိုဟ်ခၠင် စိုတ်ဓါတ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ အကာဲအရာ (In-depth understanding)
| စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview)၊ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation)
| Interpretivism (လညာတ် ကၠိုဟ်ခၠင်)
|-
| '''[[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed Methods)'''
| ပံင်ကောံ လညာတ် ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ
| စကာ သီု ဇယား ကေုာံ စၟဳစၟတ် မၞိဟ်
| Pragmatism (လညာတ် ဖဵု)
|}

သွက် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရုဲစှ် သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။

== ၄။ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research Process and Steps) ==
ပရေင်ကၠောန် သုတေသန မွဲဝွံ ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် (Research design) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

# '''ရုဲစှ် ပြသၞာ (Problem formulation):''' ဂၠာဲ တင်သမာန် မဟွံမဲ သွဟ် ဏီ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဂှ်။
# '''လ္ၚတ် လိက်ပတ် (Literature review):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စာတမ်း မကၠောန် လဝ် တုဲ တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် ဒၞာဲ လဟာင် (Research gap)။
# '''ခၞံဗဒှ် တင်သမာန် ကေုာံ တင်ဂၠာဲ (Questions and Hypotheses):''' ချူ တင်သမာန် အဓိက မဒး ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ဖန်ဇန် ဒီဇိုင်း (Research design):''' ရုဲစှ် ဂကူ (Qualitative ဟွံသေင်မ္ဂး Quantitative) ကေုာံ နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်။
# '''ပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection):''' စှ်ေ ဌာန် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ်။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data analysis):''' စကာ သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ချူ လိက်တင်စၟတ် (Report writing):''' ချူ လိက် ပရူ တင်ဂွံဆဵု ကေုာံ ဖဵု လက္ကရဴ။

== ၅။ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Case Study and Participant Observation) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ (Qualitative methodology) ဂှ်၊ နဲကဲ [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study research) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲမွဲ ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ Yin (2018) မ္ဂး၊ Case study ဝွံ ခိုဟ် အိုတ် သွက် တင်သမာန် မစတမ် နကဵု &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ。&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research and Applications: Design and Methods |edition=6th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=12-16}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ တၠပညာ ဂှ် မိက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ ဝုတ်ဗၠာဲ) မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation) မဒှ် ပရေင်လုပ် မံင်၊ ပံင်ကောံ ကေုာံ ဝေင် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍေဟ်တအ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ ပ္ဍဲ သုတေသန (Theoretical Framework) ==
သုတေသန မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework) မဒှ် မတ်မှန် သွက်ဂွံ ရံင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ သဳအိုရဳ ဝွံ ရီုဗင် ညံင် သုတေသဳ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် တင်ဂွံဆဵု ဇကု ကု လညာတ် သိပ္ပံ မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာလကျာ် တအ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် သၞောတ် ဂၠးတိ (Globalization) မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် မာန် စကာ သဳအိုရဳ [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism) နူကဵု DiMaggio ကဵု Powell (1983) ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် သောင်ကလး ဗီုလဵု ဌာန ဂမၠိုင် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် (Coercive, Mimetic, Normative) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု ဂကောံ တၞဟ် တအ် ရ။ စကာ သဳအိုရဳ ဏအ် တုဲ၊ သုတေသဳ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လောဲသွာ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ပကောံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data analysis) ဂှ် ဒှ် လဂံါ အဓိက ရ -
* '''သွက် Quantitative:''' စကာ သၞောတ် စာရင်းအင်း (Statistical analysis) မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေင်မ္ဂး R သွက်ဂွံ တွက် ဂၞန် သဇိုင် (Mean, Variance) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Correlation, Regression) ရ။
* '''သွက် Qualitative:''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မလိက်]] (Discourse analysis) ရ။ သုတေသဳ ဝှ် (Code) မလိက် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် တုဲ ပံင်ကောံ ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက (Themes) ရ။ စက် ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti တအ် လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၈။ သဳလ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Research Ethics) ==
[[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောဝ်ဝ် မဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ညံင် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် လမျီု၊ ယၟု၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;sekaran&quot;&gt;{{cite book |last=Sekaran |first=U. |author2=Bougie, R. |title=Research Methods for Business: A Skill Building Approach |edition=7th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2016 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

တင်သၞောဝ် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -
# '''တင်ဒုင်တဲ နကဵု တီလဝ် ဍိုက်ပေင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် ပါလုပ် တအ် ဒးတီ ကၠးကၠး မု တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂှ် တုဲ ညးတအ် ဒးကဵု အခေါင် နကဵု စိုတ် ညးတအ် (ဟွံဒး ဒုင် အတင်း)။
# '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ ဌာန်တန်တဴ တအ် ဂှ် ဟွံမာန် ပတိတ် တြး ကု ညးတၞဟ်။
# '''ဟွံကၠတ် ညာတ် (Avoiding Plagiarism):''' သုတေသဳ တအ် ဒးကဵု ယၟု တၠပညာ တြေံ (Citation) တုဲ ဟွံမာန် ကၠတ် ချူ ကေတ် လိက် ညးတၞဟ် နဒဒှ် လိက် ဇကု ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Applications and Importance) ==
နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် စကာ ဆ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု -
* '''ပရေင်ဖန်ဇန် သၞောဝ် (Policy Making):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ သုတေသန သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Evidence-based policy) မပ္တံကဵု သၞောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business &amp; Marketing):''' ကမ္ပဏဳ တအ် ကၠောန် သုတေသန သၞာ် (Market research) သွက်ဂွံ တီ ပၟိက် ညးရာန် တုဲ ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် တၟိ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Preservation):''' တၠပညာ တအ် ကၠောန် သုတေသန ယေန်သၞာင် (Ethnography) သွက်ဂွံ မှတ်တမ်း တင်ဂၞင် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူ ဍောတ်တ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် နဲကဲ သုတေသန (Future of Research Methodology) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် နကဵု အသိင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ [[ဒေတာ ဇၞော်]] (Big Data) ကေုာံ ဉာဏ်စက် ရ။

တၠပညာ တအ် ဟွံဒး ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် ၅၀-၁၀၀ ဓဝ် ယျ၊ ညးတအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ လတူ မဳဒဳယာ ဌာန်မၞိဟ် (Social media) နကဵု နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဒေတာ]] (Data mining) ရ။ တုဲပၠန် ဘာသာရပ် သုတေသန (Digital Humanities) ဝွံလေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ လညာတ် ယေန်သၞာင် ဓမ္မတာ ကေုာံ နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်ပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ ကီုလေဝ်၊ သဇိုင် ဒဿန ကေုာံ သဳလ သုတေသန ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social sciences)
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)

{{Navbox
| name = Research
| title = နဲကဲပညာ သုတေသန (Research Methodology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods)
| group2 = နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
| list2 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[စၟဳစၟတ် မၞိဟ်]] (Interview)
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ သဳလ
| list3 =
* [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>fik33vzr3wio8taoyseps40u9jbd15j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55973</id>
      <parentid>55972</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22247" sha1="3hchzmixyu6hucdtcifcrr2yi31gtbv" xml:space="preserve">'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပညာ တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် ဆ နဲကဲ (Methods) သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ဒဿန၊ [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မဒက်ပတန် လဝ် လက္ကရဴ ပရေင်သုတေသန ဂှ် ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဆက်စပ် (Relationships)၊ ကေုာံ ပဒတန် သက်သဳ ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{cite book |last=Kothari |first=C. R. |title=Research Methodology: Methods and Techniques |edition=2nd |publisher=New Age International |year=2004 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု တန် မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန မဍာံပြ ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲကဲ သုတေသန နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ သုတေသန၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Research_cycle_with_evaluation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သံသရာ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research cycle) မစတမ် နူ ပြသၞာ စဵုကဵု သွဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;နဲကဲ သုတေသန&quot; (Research methodology) ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မလိက် ၜါ ဂမၠိုင် - &quot;သုတေသန&quot; (Research) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဂၠာဲ သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ကေုာံ &quot;နဲကဲပညာ&quot; (Methodology) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ မလ္ၚတ် လတူ နဲကဲ တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် အကာဒမေတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဝ်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ နဲကဲ (Methods) မစကာ ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ &quot;နဲကဲ&quot; (Methods) ဓမ္မတာ ရ။ Methods ဟီုဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview) ဟွံသေင်မ္ဂး စမ်ၜတ် (Experiment) ရ၊ ဆဂး Methodology ဟီုဂှ် ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; ပိုယ် ဒးစကာ ကိရိယာ ဏအ် ရော ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) ==
ဝင် နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု အရိသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Deductive reasoning) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ ရ။ 

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ဂှ်၊ [[ပြင်သေတ် ဗေကောန်]] (Francis Bacon) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် &quot;နဲကဲ သိပ္ပံ&quot; (Scientific method) မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation) ကေုာံ စမ်ၜတ် (Inductive reasoning) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်၊ [[တဝ်မာတ်စ် ကောန်]] (Thomas Kuhn) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နဲကဲ သုတေသန တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် [[ပါရာဒိုင်း]] (Paradigm shift) မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် သဇိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံ တၠပညာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{cite book |last=Kuhn |first=T. S. |title=The Structure of Scientific Revolutions |edition=4th |publisher=University of Chicago Press |year=2012 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities) မ္ဂး၊ သုတေသန တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လက္ခဏာ ဂကူ သုတေသန အဓိက
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်
! လညာတ် သဳအိုရဳ
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative)'''
| ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်၊ စမ်ၜတ် တင်ဂၠာဲ (Hypothesis testing)
| ဇယား သမာန် (Questionnaire)၊ စမ်ၜတ် ဓါတ်ခန်
| Positivism (သဘာဝ မချိုတ်ပၠိုတ်)
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative)'''
| ကၠိုဟ်ခၠင် စိုတ်ဓါတ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ အကာဲအရာ (In-depth understanding)
| စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview)၊ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation)
| Interpretivism (လညာတ် ကၠိုဟ်ခၠင်)
|-
| '''[[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed Methods)'''
| ပံင်ကောံ လညာတ် ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ
| စကာ သီု ဇယား ကေုာံ စၟဳစၟတ် မၞိဟ်
| Pragmatism (လညာတ် ဖဵု)
|}

သွက် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရုဲစှ် သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။

== ၄။ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research Process and Steps) ==
ပရေင်ကၠောန် သုတေသန မွဲဝွံ ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် (Research design) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

# '''ရုဲစှ် ပြသၞာ (Problem formulation):''' ဂၠာဲ တင်သမာန် မဟွံမဲ သွဟ် ဏီ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဂှ်။
# '''လ္ၚတ် လိက်ပတ် (Literature review):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စာတမ်း မကၠောန် လဝ် တုဲ တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် ဒၞာဲ လဟာင် (Research gap)။
# '''ခၞံဗဒှ် တင်သမာန် ကေုာံ တင်ဂၠာဲ (Questions and Hypotheses):''' ချူ တင်သမာန် အဓိက မဒး ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ဖန်ဇန် ဒဳဇြာင် (Research design):''' ရုဲစှ် ဂကူ (Qualitative ဟွံသေင်မ္ဂး Quantitative) ကေုာံ နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်။
# '''ပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection):''' စှ်ေ ဌာန် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ်။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data analysis):''' စကာ သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ချူ လိက်တင်စၟတ် (Report writing):''' ချူ လိက် ပရူ တင်ဂွံဆဵု ကေုာံ ဖဵု လက္ကရဴ။

== ၅။ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Case Study and Participant Observation) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ (Qualitative methodology) ဂှ်၊ နဲကဲ [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study research) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲမွဲ ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ Yin (2018) မ္ဂး၊ Case study ဝွံ ခိုဟ် အိုတ် သွက် တင်သမာန် မစတမ် နကဵု &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ。&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research and Applications: Design and Methods |edition=6th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=12-16}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ တၠပညာ ဂှ် မိက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ ဝုတ်ဗၠာဲ) မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation) မဒှ် ပရေင်လုပ် မံင်၊ ပံင်ကောံ ကေုာံ ဝေင် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍေဟ်တအ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ ပ္ဍဲ သုတေသန (Theoretical Framework) ==
သုတေသန မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework) မဒှ် မတ်မှန် သွက်ဂွံ ရံင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ သဳအိုရဳ ဝွံ ရီုဗင် ညံင် သုတေသဳ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် တင်ဂွံဆဵု ဇကု ကု လညာတ် သိပ္ပံ မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာလကျာ် တအ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် သၞောတ် ဂၠးတိ (Globalization) မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် မာန် စကာ သဳအိုရဳ [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism) နူကဵု DiMaggio ကဵု Powell (1983) ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် သောင်ကလး ဗီုလဵု ဌာန ဂမၠိုင် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် (Coercive, Mimetic, Normative) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု ဂကောံ တၞဟ် တအ် ရ။ စကာ သဳအိုရဳ ဏအ် တုဲ၊ သုတေသဳ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လောဲသွာ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ပကောံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data analysis) ဂှ် ဒှ် လဂံါ အဓိက ရ -
* '''သွက် Quantitative:''' စကာ သၞောတ် စာရင်းအင်း (Statistical analysis) မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေင်မ္ဂး R သွက်ဂွံ တွက် ဂၞန် သဇိုင် (Mean, Variance) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Correlation, Regression) ရ။
* '''သွက် Qualitative:''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မလိက်]] (Discourse analysis) ရ။ သုတေသဳ ဝှ် (Code) မလိက် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် တုဲ ပံင်ကောံ ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက (Themes) ရ။ စက် ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti တအ် လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၈။ သဳလ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Research Ethics) ==
[[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောဝ်ဝ် မဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ညံင် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် လမျီု၊ ယၟု၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;sekaran&quot;&gt;{{cite book |last=Sekaran |first=U. |author2=Bougie, R. |title=Research Methods for Business: A Skill Building Approach |edition=7th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2016 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

တင်သၞောဝ် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -
# '''တင်ဒုင်တဲ နကဵု တီလဝ် ဍိုက်ပေင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် ပါလုပ် တအ် ဒးတီ ကၠးကၠး မု တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂှ် တုဲ ညးတအ် ဒးကဵု အခေါင် နကဵု စိုတ် ညးတအ် (ဟွံဒး ဒုင် အတင်း)။
# '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ ဌာန်တန်တဴ တအ် ဂှ် ဟွံမာန် ပတိတ် တြး ကု ညးတၞဟ်။
# '''ဟွံကၠတ် ညာတ် (Avoiding Plagiarism):''' သုတေသဳ တအ် ဒးကဵု ယၟု တၠပညာ တြေံ (Citation) တုဲ ဟွံမာန် ကၠတ် ချူ ကေတ် လိက် ညးတၞဟ် နဒဒှ် လိက် ဇကု ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Applications and Importance) ==
နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် စကာ ဆ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု -
* '''ပရေင်ဖန်ဇန် သၞောဝ် (Policy Making):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ သုတေသန သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Evidence-based policy) မပ္တံကဵု သၞောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business &amp; Marketing):''' ကမ္ပဏဳ တအ် ကၠောန် သုတေသန သၞာ် (Market research) သွက်ဂွံ တီ ပၟိက် ညးရာန် တုဲ ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် တၟိ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Preservation):''' တၠပညာ တအ် ကၠောန် သုတေသန ယေန်သၞာင် (Ethnography) သွက်ဂွံ မှတ်တမ်း တင်ဂၞင် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူ ဍောတ်တ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် နဲကဲ သုတေသန (Future of Research Methodology) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် နကဵု အသိင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ [[ဒေတာ ဇၞော်]] (Big Data) ကေုာံ ဉာဏ်စက် ရ။

တၠပညာ တအ် ဟွံဒး ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် ၅၀-၁၀၀ ဓဝ် ယျ၊ ညးတအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ လတူ မဳဒဳယာ ဌာန်မၞိဟ် (Social media) နကဵု နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဒေတာ]] (Data mining) ရ။ တုဲပၠန် ဘာသာရပ် သုတေသန (Digital Humanities) ဝွံလေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ လညာတ် ယေန်သၞာင် ဓမ္မတာ ကေုာံ နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်ပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ ကီုလေဝ်၊ သဇိုင် ဒဿန ကေုာံ သဳလ သုတေသန ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social sciences)
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)

{{Navbox
| name = Research
| title = နဲကဲပညာ သုတေသန (Research Methodology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods)
| group2 = နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
| list2 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[စၟဳစၟတ် မၞိဟ်]] (Interview)
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ သဳလ
| list3 =
* [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>3hchzmixyu6hucdtcifcrr2yi31gtbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55974</id>
      <parentid>55973</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) */</comment>
      <origin>55974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22229" sha1="m4l5got7n1zjwe3ubu2qn0s9iyjg797" xml:space="preserve">'''နဲကဲ သုတေသန''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲပညာ သုတေသန''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Research methodology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပညာ တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် ဆ နဲကဲ (Methods) သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ဒဿန၊ [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မဒက်ပတန် လဝ် လက္ကရဴ ပရေင်သုတေသန ဂှ် ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဆက်စပ် (Relationships)၊ ကေုာံ ပဒတန် သက်သဳ ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{cite book |last=Kothari |first=C. R. |title=Research Methodology: Methods and Techniques |edition=2nd |publisher=New Age International |year=2004 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု တန် မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲ သုတေသန မဍာံပြ ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲကဲ သုတေသန နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ သုတေသန၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Research_cycle_with_evaluation.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သံသရာ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research cycle) မစတမ် နူ ပြသၞာ စဵုကဵု သွဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;နဲကဲ သုတေသန&quot; (Research methodology) ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မလိက် ၜါ ဂမၠိုင် - &quot;သုတေသန&quot; (Research) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဂၠာဲ သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ကေုာံ &quot;နဲကဲပညာ&quot; (Methodology) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ မလ္ၚတ် လတူ နဲကဲ တအ် ရ။ 

နကဵု သၞောတ် အကာဒမေတ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဝ်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ နဲကဲ (Methods) မစကာ ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ဘာသာရပ် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ &quot;နဲကဲ&quot; (Methods) ဓမ္မတာ ရ။ Methods ဟီုဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview) ဟွံသေင်မ္ဂး စမ်ၜတ် (Experiment) ရ၊ ဆဂး Methodology ဟီုဂှ် ဒှ် လညာတ် မသောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; ပိုယ် ဒးစကာ ကိရိယာ ဏအ် ရော ဂှ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ (History and Scientific Development) ==
ဝင် နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု အရိသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Deductive reasoning) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ ရ။ 

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ဂှ်၊ [[ပြင်သေတ် ဗေကောန်]] (Francis Bacon) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် &quot;နဲကဲ သိပ္ပံ&quot; (Scientific method) မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation) ကေုာံ စမ်ၜတ် (Inductive reasoning) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်၊ [[တဝ်မာတ်စ် ကောန်]] (Thomas Kuhn) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နဲကဲ သုတေသန တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် [[အစာံ]] (Paradigm shift) မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် သဇိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံ တၠပညာ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{cite book |last=Kuhn |first=T. S. |title=The Structure of Scientific Revolutions |edition=4th |publisher=University of Chicago Press |year=2012 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Humanities) မ္ဂး၊ သုတေသန တအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လက္ခဏာ ဂကူ သုတေသန အဓိက
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်
! လညာတ် သဳအိုရဳ
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative)'''
| ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်၊ စမ်ၜတ် တင်ဂၠာဲ (Hypothesis testing)
| ဇယား သမာန် (Questionnaire)၊ စမ်ၜတ် ဓါတ်ခန်
| Positivism (သဘာဝ မချိုတ်ပၠိုတ်)
|-
| '''[[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative)'''
| ကၠိုဟ်ခၠင် စိုတ်ဓါတ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ အကာဲအရာ (In-depth understanding)
| စၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Interview)၊ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation)
| Interpretivism (လညာတ် ကၠိုဟ်ခၠင်)
|-
| '''[[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed Methods)'''
| ပံင်ကောံ လညာတ် ၜါ သာ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ
| စကာ သီု ဇယား ကေုာံ စၟဳစၟတ် မၞိဟ်
| Pragmatism (လညာတ် ဖဵု)
|}

သွက် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရုဲစှ် သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။

== ၄။ လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန (Research Process and Steps) ==
ပရေင်ကၠောန် သုတေသန မွဲဝွံ ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် (Research design) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |author2=Creswell, J. D. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

# '''ရုဲစှ် ပြသၞာ (Problem formulation):''' ဂၠာဲ တင်သမာန် မဟွံမဲ သွဟ် ဏီ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဂှ်။
# '''လ္ၚတ် လိက်ပတ် (Literature review):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စာတမ်း မကၠောန် လဝ် တုဲ တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် ဒၞာဲ လဟာင် (Research gap)။
# '''ခၞံဗဒှ် တင်သမာန် ကေုာံ တင်ဂၠာဲ (Questions and Hypotheses):''' ချူ တင်သမာန် အဓိက မဒး ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ဖန်ဇန် ဒဳဇြာင် (Research design):''' ရုဲစှ် ဂကူ (Qualitative ဟွံသေင်မ္ဂး Quantitative) ကေုာံ နဲကဲ ပကောံ တင်ဂၞင်။
# '''ပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection):''' စှ်ေ ဌာန် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ်။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data analysis):''' စကာ သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ်။
# '''ချူ လိက်တင်စၟတ် (Report writing):''' ချူ လိက် ပရူ တင်ဂွံဆဵု ကေုာံ ဖဵု လက္ကရဴ။

== ၅။ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Case Study and Participant Observation) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ (Qualitative methodology) ဂှ်၊ နဲကဲ [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study research) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲမွဲ ဗွဲမနက်သြိုဟ် ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ Yin (2018) မ္ဂး၊ Case study ဝွံ ခိုဟ် အိုတ် သွက် တင်သမာန် မစတမ် နကဵု &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ。&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research and Applications: Design and Methods |edition=6th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=12-16}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ တၠပညာ ဂှ် မိက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ ဝုတ်ဗၠာဲ) မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation) မဒှ် ပရေင်လုပ် မံင်၊ ပံင်ကောံ ကေုာံ ဝေင် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍေဟ်တအ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။

== ၆။ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ ပ္ဍဲ သုတေသန (Theoretical Framework) ==
သုတေသန မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework) မဒှ် မတ်မှန် သွက်ဂွံ ရံင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ သဳအိုရဳ ဝွံ ရီုဗင် ညံင် သုတေသဳ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် တင်ဂွံဆဵု ဇကု ကု လညာတ် သိပ္ပံ မနွံ တုဲတုဲ တအ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာလကျာ် တအ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် သၞောတ် ဂၠးတိ (Globalization) မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် မာန် စကာ သဳအိုရဳ [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism) နူကဵု DiMaggio ကဵု Powell (1983) ရ။ သဳအိုရဳ ဏအ် သောင်ကလး ဗီုလဵု ဌာန ဂမၠိုင် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် (Coercive, Mimetic, Normative) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ တုပ် ကဵု ဂကောံ တၞဟ် တအ် ရ။ စကာ သဳအိုရဳ ဏအ် တုဲ၊ သုတေသဳ မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လောဲသွာ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ပကောံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data analysis) ဂှ် ဒှ် လဂံါ အဓိက ရ -
* '''သွက် Quantitative:''' စကာ သၞောတ် စာရင်းအင်း (Statistical analysis) မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေင်မ္ဂး R သွက်ဂွံ တွက် ဂၞန် သဇိုင် (Mean, Variance) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Correlation, Regression) ရ။
* '''သွက် Qualitative:''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မလိက်]] (Discourse analysis) ရ။ သုတေသဳ ဝှ် (Code) မလိက် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် တုဲ ပံင်ကောံ ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက (Themes) ရ။ စက် ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti တအ် လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၈။ သဳလ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Research Ethics) ==
[[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောဝ်ဝ် မဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ညံင် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် လမျီု၊ ယၟု၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;sekaran&quot;&gt;{{cite book |last=Sekaran |first=U. |author2=Bougie, R. |title=Research Methods for Business: A Skill Building Approach |edition=7th |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2016 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;

တင်သၞောဝ် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -
# '''တင်ဒုင်တဲ နကဵု တီလဝ် ဍိုက်ပေင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် ပါလုပ် တအ် ဒးတီ ကၠးကၠး မု တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂှ် တုဲ ညးတအ် ဒးကဵု အခေါင် နကဵု စိုတ် ညးတအ် (ဟွံဒး ဒုင် အတင်း)။
# '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ ဌာန်တန်တဴ တအ် ဂှ် ဟွံမာန် ပတိတ် တြး ကု ညးတၞဟ်။
# '''ဟွံကၠတ် ညာတ် (Avoiding Plagiarism):''' သုတေသဳ တအ် ဒးကဵု ယၟု တၠပညာ တြေံ (Citation) တုဲ ဟွံမာန် ကၠတ် ချူ ကေတ် လိက် ညးတၞဟ် နဒဒှ် လိက် ဇကု ရ။

== ၉။ လွပ် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Applications and Importance) ==
နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ဟွံသေင် စကာ ဆ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု -
* '''ပရေင်ဖန်ဇန် သၞောဝ် (Policy Making):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ သုတေသန သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Evidence-based policy) မပ္တံကဵု သၞောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business &amp; Marketing):''' ကမ္ပဏဳ တအ် ကၠောန် သုတေသန သၞာ် (Market research) သွက်ဂွံ တီ ပၟိက် ညးရာန် တုဲ ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် တၟိ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Preservation):''' တၠပညာ တအ် ကၠောန် သုတေသန ယေန်သၞာင် (Ethnography) သွက်ဂွံ မှတ်တမ်း တင်ဂၞင် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူ ဍောတ်တ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် နဲကဲ သုတေသန (Future of Research Methodology) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နဲကဲ သုတေသန ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် နကဵု အသိင် မပြဟ် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ [[ဒေတာ ဇၞော်]] (Big Data) ကေုာံ ဉာဏ်စက် ရ။

တၠပညာ တအ် ဟွံဒး ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် ၅၀-၁၀၀ ဓဝ် ယျ၊ ညးတအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ လတူ မဳဒဳယာ ဌာန်မၞိဟ် (Social media) နကဵု နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဒေတာ]] (Data mining) ရ။ တုဲပၠန် ဘာသာရပ် သုတေသန (Digital Humanities) ဝွံလေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ လညာတ် ယေန်သၞာင် ဓမ္မတာ ကေုာံ နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်ပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ ကီုလေဝ်၊ သဇိုင် ဒဿန ကေုာံ သဳလ သုတေသန ဝွံ ဆက် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် လၟိုန် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social sciences)
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)

{{Navbox
| name = Research
| title = နဲကဲပညာ သုတေသန (Research Methodology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ပရေင်လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ပရေင်အကာဲအရာ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods)
| group2 = နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
| list2 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[စၟဳစၟတ် မၞိဟ်]] (Interview)
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ]] (Thematic analysis)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ သဳလ
| list3 =
* [[လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ]] (Theoretical framework)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[ပရေင်တုပ်သၟဟ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ်]] (Institutional isomorphism)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>m4l5got7n1zjwe3ubu2qn0s9iyjg797</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လ္ၚတ် အကာဲအရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11528</id>
    <revision>
      <id>55975</id>
      <timestamp>2026-07-11T09:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Case study'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သုတေသန မပ္တံကဵု [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research) မ္ဂး၊ ဒှ် နဲကဲ...&quot;</comment>
      <origin>55975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20528" sha1="5n2spg2ab8ycs7d2dqkusqukzf8e77a" xml:space="preserve">'''လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Case study'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သုတေသန မပ္တံကဵု [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research) မ္ဂး၊ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ (Case) ဗွဲမနက်သြိုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ ဘဝ ဇေတ်တ် ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ အရာ မကတဵုဒှ် မွဲ (ဥပမာ - ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အသေအဟာန် မွဲမွဲ) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ ဂှ် နကဵု လညာတ် အလုံစုံ (Holistic view) ရ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case study research and applications: Design and methods |edition=6th |publisher=Sage publications |year=2018 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

တၠပညာ သုတေသန တအ် မပ္တံကဵု ရဝ်ဗတ် ယေန် (Robert K. Yin) ကေုာံ ရဝ်ဗတ် သတိတ် (Robert E. Stake) တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောတ်ဝ် လဒက်ပတန် သုတေသန ဏအ် ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဍိုက်ပေင် ကု သၞောတ် သိပ္ပံ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ လ္ၚတ် အကာဲအရာ နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ သုတေသန၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Scientific_method.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန သိပ္ပံ မဒှ် သဇိုင် သွက် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study)။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ&quot; (Case study) ဂှ် တၠပညာ ယေန် (Yin, 2018) ပသောင်ကလး လဝ် ဒဒှ်ရ - ဍေဟ် ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် သုတေသန သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ လၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ မကတဵုဒှ် ဍာံပြ၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အကာဲအရာ ကဵု ပွဳပွူ ဂှ် ဟွံကၠးကြေဟ် ရ။

နဲကဲ ဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ် (Experiments) ဟိုတ်နူ ညးသုတေသန တအ် ဟွံထိင်ဒဝ် (Control) လတူ အကာဲအရာ တအ် ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ သုတေသန သၟာန်သွဟ် (Surveys) ဟိုတ်နူ ဍေဟ် လ္ၚတ် အရာ မွဲ ဓဝ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် စၞး မလ္ၚတ် အရာ ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲမလာမ်လာမ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် လွပ် &quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ&quot; ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ဘာသာရပ် ဂဥုဲ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Medicine and Law) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တေအ် ရ။ အစာသဝ် တအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲ ကောန်ယဲ မွဲတၠ စဵုကဵု တုဲအိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ယဲ တၟိ ရ။

ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ တၠပညာ လူမှုဗေဒ နူ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (Chicago School of Sociology) တအ် စကာ နဲကဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ် မပြံင်လုပ် ဍုင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် တအ် ရ။ လက္ကရဴ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၉၈၀ ကဵု ၁၉၉၀ တအ် ဂှ် တၠပညာ မပ္တံကဵု ယေန် (Yin) ကေုာံ သတိတ် (Stake) တအ် ပခိုင် ပတိုန် သၞောတ်ဝ် လ္ၚတ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန ခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;stake&quot;&gt;{{cite book |last=Stake |first=R. E. |title=The art of case study research |publisher=Sage |year=1995 |pages=4-10}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဂမၠိုင် (Types of Case Studies) ==
နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] သုတေသန မ္ဂး၊ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပါ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် ၃ သာ် အဓိက ရ -

# '''လ္ၚတ် သောင်ကလး (Explanatory Case Study):''' စကာ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ မနွံကဵု ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect) ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မထုဲထံင်။ ဍေဟ် သှ် ကဵု သမာန် &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ။
# '''လ္ၚတ် ဂၠာဲသ္ၚေဝ် (Exploratory Case Study):''' စကာ နဒဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် ကိုပ်ကၠာ (Pilot study) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်သမာန် သုတေသန တၟိ ကေုာံ သဳအိုရဳ တၟိ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစမ်ၜတ် ဇၞော်ဇၞော်။
# '''လ္ၚတ် ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Case Study):''' စကာ သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ရုပ်သာ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ အလုံစုံ အတိုင် ပွဳပွူ သဘာဝ ဍေဟ် ရ။

== ၄။ လဒက်ပတန် သုတေသန ကေုာံ နဲကဲ (Research Design and Methodology) ==
လဒက်ပတန် သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study design) ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် ၄ သာ် မပါ်လဝ် နကဵု ဇမၞော် (Single vs. Multiple) ကေုာံ ကဆံင် (Holistic vs. Embedded) ရ - &lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches |edition=4th |publisher=Sage |year=2014 |pages=97-100}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဗီုပြင် လဒက်ပတန် လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Yin's Case Study Matrix)
|-
! 
! အကာဲအရာ မွဲ (Single-Case)
! အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် (Multiple-Case)
|-
| '''ကဆံင် မွဲ (Holistic)'''
| (Type 1) လ္ၚတ် ဂကောံ မွဲ ဗွဲအလုံစုံ (ဟွံပါ် ကဏ္ဍ)။
| (Type 3) လ္ၚတ် ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲအလုံစုံ (ပတုပ် ရံင် ရေင်သကအ်)။
|-
| '''ကဆံင် ထပ်လတူ (Embedded)'''
| (Type 2) လ္ၚတ် ဂကောံ မွဲ ဆဂး ပါ်လ္ၚတ် ဌာန ဍောတ်တ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ်။
| (Type 4) လ္ၚတ် ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် သီု ပါ်လ္ၚတ် ဌာန ဍောတ်တ် ပ္ဍဲ ဂကောံ တအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ။
|}

ဗွဲတၟေင် သွက် ညးလ္ၚတ် ပရေင်ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) တအ် ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် Embedded case study (Type 2) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ နူကဵု ကဆံင် လတူ စဵုကဵု သၟဝ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
လ္ၚတ် အကာဲအရာ မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ဂှ် ဒးပံင်ကောံ လဝ် တင်ဂၞင် နူကဵု တမ်ရိုဟ် နာနာ (Multiple sources of evidence) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ဍာံပြ သုံးထောင့် (Triangulation) ရ။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -

* '''ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant Observation):''' ညးသုတေသန ဂှ် လုပ် ဂျိုင်သှ်ေ မံင် မွဲစွံ ကု ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဍေဟ်တအ် ဇေတ်တ် ရ။
* '''သၟာန်သွဟ် နက်သြိုဟ် (In-depth Interviews):''' သၟာန်သွဟ် ကု ညးမပါလုပ် အဓိက (Key informants) သွက်ဂွံ ဂွံ လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတအ်။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် တိုက်ရိုက် (Direct Observation):''' အာ လ္ၚတ် ရံင် ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် သက်သက် (ဟွံပါလုပ် ကၠောန် မွဲစွံ)။
* '''စၟတ်သမ္တီ လိက်ပတ် (Documentation &amp; Archival Records):''' လ္ၚတ် ရံင် လိက် ဝင်၊ လိက် ကောံဓရီု၊ ကေုာံ တင်ဂၞင် ဒေတာ တြေံ ဂမၠိုင်။

== ၆။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis) ==
ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ Case study ဝွံ ဒှ် ကမၠောန် မဇြိုင်အိုတ် ရ ဟိုတ်နူကဵု တင်ဂၞင် (လိက်၊ ရမ္သာင်) တအ် နွံ ဂၠိုင် ဗွဲမလောန် ရ။ ယေန် (Yin) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက ဂမၠိုင် -&lt;ref name=&quot;merriam&quot;&gt;{{cite book |last=Merriam |first=S. B. |title=Qualitative research and case study applications in education |publisher=Jossey-Bass |year=1998 |pages=178-185}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်တုပ် ညဳသၟဟ် (Pattern Matching):''' ပတုပ် ရံင် တင်ဂၞင် မကလိဂွံ လၟုဟ် ကု လညာတ် သဳအိုရဳ မချပ်လဝ် ကိုပ်ကၠာ (Predicted pattern) ရ။
* '''ပရေင်သောင်ကလး ဟိုတ် (Explanation Building):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် တုဲ ခၞံဗဒှ် ပရေင်သောင်ကလး ဟိုတ် ကဵု ဖဵု ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ရ။
* '''ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိင် (Time-Series Analysis):''' လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု အကာဲအရာ ဂှ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် (Chronological events) ရ။
* '''ပရေင်ပံင်ကောံ (Cross-Case Synthesis):''' ယဝ်ရ လ္ၚတ် လဝ် အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် (Multiple cases) မ္ဂး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်တုပ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ အကြာ အကာဲအရာ တအ် ဂှ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ဍာံပြ ကေုာံ ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Validity and Reliability) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ သုတေသန ဏအ် ခိုဟ် ဟွံခိုဟ် ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု သၞောတ် ၄ သာ် ရ -

* '''ပရေင်ဍာံပြ သဇိုင် (Construct Validity):''' စကာ တမ်ရိုဟ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင် (Triangulation) ညံင် သွဟ် ဂွံ ဍာံပြ။
* '''ပရေင်ဍာံပြ အပ္ဍဲ (Internal Validity):''' ခၞံဗဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု ညံင်ဂွံ ယုတ္တိ နွံ (Pattern matching)။
* '''ပရေင်ဍာံပြ မ္ၚး (External Validity):''' သွဟ် သုတေသန ဏအ် မာန် စကာ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ တၞဟ် ဂွံ ဟာ? (Analytical generalization)
* '''ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Reliability):''' ယဝ်ရ ညးတၞဟ် ကလေင် ကၠောန် သုတေသန ဏအ် နကဵု နဲကဲ တုပ် တုပ် မ္ဂး ဂွံ သွဟ် တုပ် ညဳ ဟာ? (စကာ Case study protocol သွက်ဂွံ မင်မဲ Reliability ဏအ်)။

== ၈။ အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ (Strengths and Weaknesses) ==
နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

'''အစောံသတ္တိ:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် ဗွဲမနက်သြိုဟ် (In-depth understanding) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။
* မာန် သောင်ကလး ပြသၞာ မထုဲထံင် ဗွဲမလောန် မဟွံမာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု ဂၞန် သင်္ချာ သက်သက်။
* ခိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အရာ တၟိ မဟွံမဲ ကဵု သဳအိုရဳ ဏီ ရ။

'''ပရေင်ဍိုန်လျ:'''
* သွဟ် မကလိဂွံ ဂှ် ဟွံမာန် ပံင်သမ္တီ (Generalize) လတူ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။&lt;ref name=&quot;flyvbjerg&quot;&gt;{{cite journal |last=Flyvbjerg |first=B. |title=Five misunderstandings about case-study research |journal=Qualitative inquiry |volume=12 |issue=2 |pages=219-245 |year=2006}}&lt;/ref&gt;
* ညးသုတေသန မာန် ပါလုပ် ဓလုက် လညာတ် ဇကု (Bias) ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။
* ကေတ် အခိင် လအ် ဗွဲမလောန် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ဇြိုင်သန် ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Different Fields) ==
လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study) ဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ လညာတ် သိပ္ပံ မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) ရ -
* '''လူမှုဗေဒ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociology &amp; Cultural Studies):''' လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ် ကောန်ဍုင်အရင်)။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီမံခန့်ခွဲမှု (Business &amp; Management):''' လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကျ ကမ္ပဏဳ မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဗတောန် ပညာ။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု သၞောတ် ဗတောန် ပညာ တၟိ မွဲ ကဵု ဖဵု လတူ ကွးဘာ တအ် ပ္ဍဲ ဘာတန် မွဲ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Future of Case Study Research) ==
အနာဂတ် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ကွတ်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technology) ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ &quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဒဳဂျဳတေဝ်&quot; (Digital Ethnography / Case Study) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် လတူ အင်တာနက် (Online communities) မပ္တံကဵု Facebook ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ Wikipedia တအ် ရ။

တုဲပၠန်၊ ပရေင်ပံင်ကောံ နဲကဲ သုတေသန (Mixed methods) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လ္ၚတ် အကာဲအရာ နကဵု နဲကဲ ဂၞန် သင်္ချာ (Quantitative) ဂှ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ အလုံစုံ အိုတ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[သဳအိုရဳ လဒက်ပတန်]] (Grounded theory)
* [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Research Methods and Social Sciences)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = နဲကဲ သုတေသန (Research Designs)
| list1 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သဳအိုရဳ လဒက်ပတန်]] (Grounded theory)
| group2 = နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်
| list2 =
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[သၟာန်သွဟ် နက်သြိုဟ်]] (In-depth interview)
* [[သၟာန်သွဟ် အလုံစုံ]] (Survey)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် လိက်ပတ်]] (Document analysis)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology)
* [[ပရေင်ယေန်သၞာင်]] (Cultural studies)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]
[[Category:နဲကဲ သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>5n2spg2ab8ycs7d2dqkusqukzf8e77a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55976</id>
      <parentid>55975</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20561" sha1="b7u3katfkusizo9k1cgm4nmiuv5ga4u" xml:space="preserve">'''လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Case study'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သုတေသန မပ္တံကဵု [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research) မ္ဂး၊ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ (Case) ဗွဲမနက်သြိုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ ဘဝ ဇေတ်တ် ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ အရာ မကတဵုဒှ် မွဲ (ဥပမာ - ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အသေအဟာန် မွဲမွဲ) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ ဂှ် နကဵု လညာတ် အလုံစုံ (Holistic view) ရ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case study research and applications: Design and methods |edition=6th |publisher=Sage publications |year=2018 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

တၠပညာ သုတေသန တအ် မပ္တံကဵု ရဝ်ဗတ် ယေန် (Robert K. Yin) ကေုာံ ရဝ်ဗတ် သတိတ် (Robert E. Stake) တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောတ်ဝ် လဒက်ပတန် သုတေသန ဏအ် ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဍိုက်ပေင် ကု သၞောတ် သိပ္ပံ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ လ္ၚတ် အကာဲအရာ နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ သုတေသန၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Scientific_method.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန သိပ္ပံ မဒှ် သဇိုင် သွက် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study)။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ&quot; (Case study) ဂှ် တၠပညာ ယေန် (Yin, 2018) ပသောင်ကလး လဝ် ဒဒှ်ရ - ဍေဟ် ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် သုတေသန သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ လၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ မကတဵုဒှ် ဍာံပြ၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အကာဲအရာ ကဵု ပွဳပွူ ဂှ် ဟွံကၠးကြေဟ် ရ။

နဲကဲ ဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ် (Experiments) ဟိုတ်နူ ညးသုတေသန တအ် ဟွံထိင်ဒဝ် (Control) လတူ အကာဲအရာ တအ် ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ သုတေသန သၟာန်သွဟ် (Surveys) ဟိုတ်နူ ဍေဟ် လ္ၚတ် အရာ မွဲ ဓဝ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် စၞး မလ္ၚတ် အရာ ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲမလာမ်လာမ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် လွပ် &quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ&quot; ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ဘာသာရပ် ဂဥုဲ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Medicine and Law) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တေအ် ရ။ အစာသဝ် တအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲ ကောန်ယဲ မွဲတၠ စဵုကဵု တုဲအိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ယဲ တၟိ ရ။

ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ တၠပညာ လူမှုဗေဒ နူ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (Chicago School of Sociology) တအ် စကာ နဲကဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ် မပြံင်လုပ် ဍုင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် တအ် ရ။ လက္ကရဴ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၉၈၀ ကဵု ၁၉၉၀ တအ် ဂှ် တၠပညာ မပ္တံကဵု ယေန် (Yin) ကေုာံ သတိတ် (Stake) တအ် ပခိုင် ပတိုန် သၞောတ်ဝ် လ္ၚတ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန ခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;stake&quot;&gt;{{cite book |last=Stake |first=R. E. |title=The art of case study research |publisher=Sage |year=1995 |pages=4-10}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဂမၠိုင် (Types of Case Studies) ==
နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] သုတေသန မ္ဂး၊ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပါ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် ၃ သာ် အဓိက ရ -

# '''လ္ၚတ် သောင်ကလး (Explanatory Case Study):''' စကာ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ မနွံကဵု ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect) ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မထုဲထံင်။ ဍေဟ် သှ် ကဵု သမာန် &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ။
# '''လ္ၚတ် ဂၠာဲသ္ၚေဝ် (Exploratory Case Study):''' စကာ နဒဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် ကိုပ်ကၠာ (Pilot study) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်သမာန် သုတေသန တၟိ ကေုာံ သဳအိုရဳ တၟိ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစမ်ၜတ် ဇၞော်ဇၞော်။
# '''လ္ၚတ် ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Case Study):''' စကာ သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ရုပ်သာ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ အလုံစုံ အတိုင် ပွဳပွူ သဘာဝ ဍေဟ် ရ။

== ၄။ လဒက်ပတန် သုတေသန ကေုာံ နဲကဲ (Research Design and Methodology) ==
လဒက်ပတန် သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study design) ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် ၄ သာ် မပါ်လဝ် နကဵု ဇမၞော် (Single vs. Multiple) ကေုာံ ကဆံင် (Holistic vs. Embedded) ရ - &lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches |edition=4th |publisher=Sage |year=2014 |pages=97-100}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဗီုပြင် လဒက်ပတန် လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Yin's Case Study Matrix)
|-
! 
! အကာဲအရာ မွဲ (Single-Case)
! အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် (Multiple-Case)
|-
| '''ကဆံင် မွဲ (Holistic)'''
| (Type 1) လ္ၚတ် ဂကောံ မွဲ ဗွဲအလုံစုံ (ဟွံပါ် ကဏ္ဍ)။
| (Type 3) လ္ၚတ် ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲအလုံစုံ (ပတုပ် ရံင် ရေင်သကအ်)။
|-
| '''ကဆံင် ထပ်လတူ (Embedded)'''
| (Type 2) လ္ၚတ် ဂကောံ မွဲ ဆဂး ပါ်လ္ၚတ် ဌာန ဍောတ်တ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ်။
| (Type 4) လ္ၚတ် ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် သီု ပါ်လ္ၚတ် ဌာန ဍောတ်တ် ပ္ဍဲ ဂကောံ တအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ။
|}

ဗွဲတၟေင် သွက် ညးလ္ၚတ် ပရေင်ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) တအ် ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် Embedded case study (Type 2) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ နူကဵု ကဆံင် လတူ စဵုကဵု သၟဝ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
လ္ၚတ် အကာဲအရာ မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ဂှ် ဒးပံင်ကောံ လဝ် တင်ဂၞင် နူကဵု တမ်ရိုဟ် နာနာ (Multiple sources of evidence) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ဍာံပြ သုံးထောင့် (Triangulation) ရ။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -

* '''ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant Observation):''' ညးသုတေသန ဂှ် လုပ် ဂျိုင်သှ်ေ မံင် မွဲစွံ ကု ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဍေဟ်တအ် ဇေတ်တ် ရ။
* '''သၟာန်သွဟ် နက်သြိုဟ် (In-depth Interviews):''' သၟာန်သွဟ် ကု ညးမပါလုပ် အဓိက (Key informants) သွက်ဂွံ ဂွံ လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတအ်။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် တိုက်ရိုက် (Direct Observation):''' အာ လ္ၚတ် ရံင် ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် သက်သက် (ဟွံပါလုပ် ကၠောန် မွဲစွံ)။
* '''စၟတ်သမ္တီ လိက်ပတ် (Documentation &amp; Archival Records):''' လ္ၚတ် ရံင် လိက် ဝင်၊ လိက် ကောံဓရီု၊ ကေုာံ တင်ဂၞင် ဒေတာ တြေံ ဂမၠိုင်။

== ၆။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis) ==
ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ Case study ဝွံ ဒှ် ကမၠောန် မဇြိုင်အိုတ် ရ ဟိုတ်နူကဵု တင်ဂၞင် (လိက်၊ ရမ္သာင်) တအ် နွံ ဂၠိုင် ဗွဲမလောန် ရ။ ယေန် (Yin) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက ဂမၠိုင် -&lt;ref name=&quot;merriam&quot;&gt;{{cite book |last=Merriam |first=S. B. |title=Qualitative research and case study applications in education |publisher=Jossey-Bass |year=1998 |pages=178-185}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်တုပ် ညဳသၟဟ် (Pattern Matching):''' ပတုပ် ရံင် တင်ဂၞင် မကလိဂွံ လၟုဟ် ကု လညာတ် သဳအိုရဳ မချပ်လဝ် ကိုပ်ကၠာ (Predicted pattern) ရ။
* '''ပရေင်သောင်ကလး ဟိုတ် (Explanation Building):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် တုဲ ခၞံဗဒှ် ပရေင်သောင်ကလး ဟိုတ် ကဵု ဖဵု ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ရ။
* '''ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိင် (Time-Series Analysis):''' လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု အကာဲအရာ ဂှ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် (Chronological events) ရ။
* '''ပရေင်ပံင်ကောံ (Cross-Case Synthesis):''' ယဝ်ရ လ္ၚတ် လဝ် အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် (Multiple cases) မ္ဂး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်တုပ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ အကြာ အကာဲအရာ တအ် ဂှ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ဍာံပြ ကေုာံ ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Validity and Reliability) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ သုတေသန ဏအ် ခိုဟ် ဟွံခိုဟ် ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု သၞောတ် ၄ သာ် ရ -

* '''ပရေင်ဍာံပြ သဇိုင် (Construct Validity):''' စကာ တမ်ရိုဟ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင် (Triangulation) ညံင် သွဟ် ဂွံ ဍာံပြ။
* '''ပရေင်ဍာံပြ အပ္ဍဲ (Internal Validity):''' ခၞံဗဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု ညံင်ဂွံ ယုတ္တိ နွံ (Pattern matching)။
* '''ပရေင်ဍာံပြ မ္ၚး (External Validity):''' သွဟ် သုတေသန ဏအ် မာန် စကာ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ တၞဟ် ဂွံ ဟာ? (Analytical generalization)
* '''ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Reliability):''' ယဝ်ရ ညးတၞဟ် ကလေင် ကၠောန် သုတေသန ဏအ် နကဵု နဲကဲ တုပ် တုပ် မ္ဂး ဂွံ သွဟ် တုပ် ညဳ ဟာ? (စကာ Case study protocol သွက်ဂွံ မင်မဲ Reliability ဏအ်)။

== ၈။ အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ (Strengths and Weaknesses) ==
နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

'''အစောံသတ္တိ:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် ဗွဲမနက်သြိုဟ် (In-depth understanding) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။
* မာန် သောင်ကလး ပြသၞာ မထုဲထံင် ဗွဲမလောန် မဟွံမာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု ဂၞန် သင်္ချာ သက်သက်။
* ခိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အရာ တၟိ မဟွံမဲ ကဵု သဳအိုရဳ ဏီ ရ။

'''ပရေင်ဍိုန်လျ:'''
* သွဟ် မကလိဂွံ ဂှ် ဟွံမာန် ပံင်သမ္တီ (Generalize) လတူ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။&lt;ref name=&quot;flyvbjerg&quot;&gt;{{cite journal |last=Flyvbjerg |first=B. |title=Five misunderstandings about case-study research |journal=Qualitative inquiry |volume=12 |issue=2 |pages=219-245 |year=2006}}&lt;/ref&gt;
* ညးသုတေသန မာန် ပါလုပ် ဓလုက် လညာတ် ဇကု (Bias) ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။
* ကေတ် အခိင် လအ် ဗွဲမလောန် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ဇြိုင်သန် ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Different Fields) ==
လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study) ဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ လညာတ် သိပ္ပံ မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) ရ -
* '''လူမှုဗေဒ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociology &amp; Cultural Studies):''' လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ် ကောန်ဍုင်အရင်)။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီမံခန့်ခွဲမှု (Business &amp; Management):''' လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကျ ကမ္ပဏဳ မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဗတောန် ပညာ။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု သၞောတ် ဗတောန် ပညာ တၟိ မွဲ ကဵု ဖဵု လတူ ကွးဘာ တအ် ပ္ဍဲ ဘာတန် မွဲ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Future of Case Study Research) ==
အနာဂတ် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ကွတ်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technology) ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ &quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဒဳဂျဳတေဝ်&quot; (Digital Ethnography / Case Study) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် လတူ အင်တာနက် (Online communities) မပ္တံကဵု Facebook ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ Wikipedia တအ် ရ။

တုဲပၠန်၊ ပရေင်ပံင်ကောံ နဲကဲ သုတေသန (Mixed methods) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လ္ၚတ် အကာဲအရာ နကဵု နဲကဲ ဂၞန် သင်္ချာ (Quantitative) ဂှ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ အလုံစုံ အိုတ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[သဳအိုရဳ လဒက်ပတန်]] (Grounded theory)
* [[ကွတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Research Methods and Social Sciences)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = နဲကဲ သုတေသန (Research Designs)
| list1 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သဳအိုရဳ လဒက်ပတန်]] (Grounded theory)
| group2 = နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်
| list2 =
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[သၟာန်သွဟ် နက်သြိုဟ်]] (In-depth interview)
* [[သၟာန်သွဟ် အလုံစုံ]] (Survey)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် လိက်ပတ်]] (Document analysis)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology)
* [[ပရေင်ယေန်သၞာင်]] (Cultural studies)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]
[[Category:နဲကဲ သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>b7u3katfkusizo9k1cgm4nmiuv5ga4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55977</id>
      <parentid>55976</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20570" sha1="t52aruko802estyjm2f14psehowaciv" xml:space="preserve">'''လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Case study'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်စပ် သုတေသန မပ္တံကဵု [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research) မ္ဂး၊ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ (Case) ဗွဲမနက်သြိုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ ဘဝ ဇေတ်တ် ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ အရာ မကတဵုဒှ် မွဲ (ဥပမာ - ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အသေအဟာန် မွဲမွဲ) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ ဂှ် နကဵု လညာတ် အလုံစုံ (Holistic view) ရ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case study research and applications: Design and methods |edition=6th |publisher=Sage publications |year=2018 |pages=15-20}}&lt;/ref&gt;

တၠပညာ သုတေသန တအ် မပ္တံကဵု ရဝ်ဗတ် ယေန် (Robert K. Yin) ကေုာံ ရဝ်ဗတ် သတိတ် (Robert E. Stake) တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောတ်ဝ် လဒက်ပတန် သုတေသန ဏအ် ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဍိုက်ပေင် ကု သၞောတ် သိပ္ပံ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ လ္ၚတ် အကာဲအရာ နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ သုတေသန၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Scientific_method.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင် ကမၠောန် သုတေသန သိပ္ပံ မဒှ် သဇိုင် သွက် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study)။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ&quot; (Case study) ဂှ် တၠပညာ ယေန် (Yin, 2018) ပသောင်ကလး လဝ် ဒဒှ်ရ - ဍေဟ် ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် သုတေသန သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ လၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ မကတဵုဒှ် ဍာံပြ၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အကာဲအရာ ကဵု ပွဳပွူ ဂှ် ဟွံကၠးကြေဟ် ရ။

နဲကဲ ဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ် (Experiments) ဟိုတ်နူ ညးသုတေသန တအ် ဟွံထိင်ဒဝ် (Control) လတူ အကာဲအရာ တအ် ရ။ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူ သုတေသန သၟာန်သွဟ် (Surveys) ဟိုတ်နူ ဍေဟ် လ္ၚတ် အရာ မွဲ ဓဝ် ဗွဲမနက်သြိုဟ် စၞး မလ္ၚတ် အရာ ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲမလာမ်လာမ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် လွပ် &quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ&quot; ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ဘာသာရပ် ဂဥုဲ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Medicine and Law) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တေအ် ရ။ အစာသဝ် တအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲ ကောန်ယဲ မွဲတၠ စဵုကဵု တုဲအိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ယဲ တၟိ ရ။

ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ တၠပညာ လူမှုဗေဒ နူ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (Chicago School of Sociology) တအ် စကာ နဲကဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ် မပြံင်လုပ် ဍုင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် တအ် ရ။ လက္ကရဴ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၉၈၀ ကဵု ၁၉၉၀ တအ် ဂှ် တၠပညာ မပ္တံကဵု ယေန် (Yin) ကေုာံ သတိတ် (Stake) တအ် ပခိုင် ပတိုန် သၞောတ်ဝ် လ္ၚတ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန ခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;stake&quot;&gt;{{cite book |last=Stake |first=R. E. |title=The art of case study research |publisher=Sage |year=1995 |pages=4-10}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဂကူ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဂမၠိုင် (Types of Case Studies) ==
နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] သုတေသန မ္ဂး၊ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပါ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် ၃ သာ် အဓိက ရ -

# '''လ္ၚတ် သောင်ကလး (Explanatory Case Study):''' စကာ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ မနွံကဵု ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect) ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မထုဲထံင်။ ဍေဟ် သှ် ကဵု သမာန် &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကေုာံ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ရ။
# '''လ္ၚတ် ဂၠာဲသ္ၚေဝ် (Exploratory Case Study):''' စကာ နဒဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် ကိုပ်ကၠာ (Pilot study) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်သမာန် သုတေသန တၟိ ကေုာံ သဳအိုရဳ တၟိ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစမ်ၜတ် ဇၞော်ဇၞော်။
# '''လ္ၚတ် ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Case Study):''' စကာ သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ရုပ်သာ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ အလုံစုံ အတိုင် ပွဳပွူ သဘာဝ ဍေဟ် ရ။

== ၄။ လဒက်ပတန် သုတေသန ကေုာံ နဲကဲ (Research Design and Methodology) ==
လဒက်ပတန် သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study design) ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် ၄ သာ် မပါ်လဝ် နကဵု ဇမၞော် (Single vs. Multiple) ကေုာံ ကဆံင် (Holistic vs. Embedded) ရ - &lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches |edition=4th |publisher=Sage |year=2014 |pages=97-100}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဗီုပြင် လဒက်ပတန် လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Yin's Case Study Matrix)
|-
! 
! အကာဲအရာ မွဲ (Single-Case)
! အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် (Multiple-Case)
|-
| '''ကဆံင် မွဲ (Holistic)'''
| (Type 1) လ္ၚတ် ဂကောံ မွဲ ဗွဲအလုံစုံ (ဟွံပါ် ကဏ္ဍ)။
| (Type 3) လ္ၚတ် ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲအလုံစုံ (ပတုပ် ရံင် ရေင်သကအ်)။
|-
| '''ကဆံင် ထပ်လတူ (Embedded)'''
| (Type 2) လ္ၚတ် ဂကောံ မွဲ ဆဂး ပါ်လ္ၚတ် ဌာန ဍောတ်တ် နာနာ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂှ်။
| (Type 4) လ္ၚတ် ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် သီု ပါ်လ္ၚတ် ဌာန ဍောတ်တ် ပ္ဍဲ ဂကောံ တအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ။
|}

ဗွဲတၟေင် သွက် ညးလ္ၚတ် ပရေင်ယေန်သၞာင် (Multicultural studies) တအ် ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် Embedded case study (Type 2) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ နူကဵု ကဆံင် လတူ စဵုကဵု သၟဝ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
လ္ၚတ် အကာဲအရာ မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ဂှ် ဒးပံင်ကောံ လဝ် တင်ဂၞင် နူကဵု တမ်ရိုဟ် နာနာ (Multiple sources of evidence) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ဍာံပြ သုံးထောင့် (Triangulation) ရ။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် -

* '''ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant Observation):''' ညးသုတေသန ဂှ် လုပ် ဂျိုင်သှ်ေ မံင် မွဲစွံ ကု ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဍေဟ်တအ် ဇေတ်တ် ရ။
* '''သၟာန်သွဟ် နက်သြိုဟ် (In-depth Interviews):''' သၟာန်သွဟ် ကု ညးမပါလုပ် အဓိက (Key informants) သွက်ဂွံ ဂွံ လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတအ်။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် တိုက်ရိုက် (Direct Observation):''' အာ လ္ၚတ် ရံင် ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် သက်သက် (ဟွံပါလုပ် ကၠောန် မွဲစွံ)။
* '''စၟတ်သမ္တီ လိက်ပတ် (Documentation &amp; Archival Records):''' လ္ၚတ် ရံင် လိက် ဝင်၊ လိက် ကောံဓရီု၊ ကေုာံ တင်ဂၞင် ဒေတာ တြေံ ဂမၠိုင်။

== ၆။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis) ==
ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ Case study ဝွံ ဒှ် ကမၠောန် မဇြိုင်အိုတ် ရ ဟိုတ်နူကဵု တင်ဂၞင် (လိက်၊ ရမ္သာင်) တအ် နွံ ဂၠိုင် ဗွဲမလောန် ရ။ ယေန် (Yin) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက ဂမၠိုင် -&lt;ref name=&quot;merriam&quot;&gt;{{cite book |last=Merriam |first=S. B. |title=Qualitative research and case study applications in education |publisher=Jossey-Bass |year=1998 |pages=178-185}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်တုပ် ညဳသၟဟ် (Pattern Matching):''' ပတုပ် ရံင် တင်ဂၞင် မကလိဂွံ လၟုဟ် ကု လညာတ် သဳအိုရဳ မချပ်လဝ် ကိုပ်ကၠာ (Predicted pattern) ရ။
* '''ပရေင်သောင်ကလး ဟိုတ် (Explanation Building):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် တုဲ ခၞံဗဒှ် ပရေင်သောင်ကလး ဟိုတ် ကဵု ဖဵု ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ရ။
* '''ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိင် (Time-Series Analysis):''' လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု အကာဲအရာ ဂှ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် (Chronological events) ရ။
* '''ပရေင်ပံင်ကောံ (Cross-Case Synthesis):''' ယဝ်ရ လ္ၚတ် လဝ် အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် (Multiple cases) မ္ဂး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်တုပ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ အကြာ အကာဲအရာ တအ် ဂှ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ဍာံပြ ကေုာံ ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Validity and Reliability) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ သုတေသန ဏအ် ခိုဟ် ဟွံခိုဟ် ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု သၞောတ် ၄ သာ် ရ -

* '''ပရေင်ဍာံပြ သဇိုင် (Construct Validity):''' စကာ တမ်ရိုဟ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင် (Triangulation) ညံင် သွဟ် ဂွံ ဍာံပြ။
* '''ပရေင်ဍာံပြ အပ္ဍဲ (Internal Validity):''' ခၞံဗဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု ညံင်ဂွံ ယုတ္တိ နွံ (Pattern matching)။
* '''ပရေင်ဍာံပြ မ္ၚး (External Validity):''' သွဟ် သုတေသန ဏအ် မာန် စကာ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ တၞဟ် ဂွံ ဟာ? (Analytical generalization)
* '''ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Reliability):''' ယဝ်ရ ညးတၞဟ် ကလေင် ကၠောန် သုတေသန ဏအ် နကဵု နဲကဲ တုပ် တုပ် မ္ဂး ဂွံ သွဟ် တုပ် ညဳ ဟာ? (စကာ Case study protocol သွက်ဂွံ မင်မဲ Reliability ဏအ်)။

== ၈။ အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ (Strengths and Weaknesses) ==
နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

'''အစောံသတ္တိ:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် ဗွဲမနက်သြိုဟ် (In-depth understanding) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။
* မာန် သောင်ကလး ပြသၞာ မထုဲထံင် ဗွဲမလောန် မဟွံမာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု ဂၞန် သင်္ချာ သက်သက်။
* ခိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အရာ တၟိ မဟွံမဲ ကဵု သဳအိုရဳ ဏီ ရ။

'''ပရေင်ဍိုန်လျ:'''
* သွဟ် မကလိဂွံ ဂှ် ဟွံမာန် ပံင်သမ္တီ (Generalize) လတူ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။&lt;ref name=&quot;flyvbjerg&quot;&gt;{{cite journal |last=Flyvbjerg |first=B. |title=Five misunderstandings about case-study research |journal=Qualitative inquiry |volume=12 |issue=2 |pages=219-245 |year=2006}}&lt;/ref&gt;
* ညးသုတေသန မာန် ပါလုပ် ဓလုက် လညာတ် ဇကု (Bias) ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။
* ကေတ် အခိင် လအ် ဗွဲမလောန် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ဇြိုင်သန် ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Different Fields) ==
လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case study) ဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ လညာတ် သိပ္ပံ မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) ရ -
* '''လူမှုဗေဒ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociology &amp; Cultural Studies):''' လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ် ကောန်ဍုင်အရင်)။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီမံခန့်ခွဲမှု (Business &amp; Management):''' လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်အံင်ဇၞး ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကျ ကမ္ပဏဳ မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဗတောန် ပညာ။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု သၞောတ် ဗတောန် ပညာ တၟိ မွဲ ကဵု ဖဵု လတူ ကွးဘာ တအ် ပ္ဍဲ ဘာတန် မွဲ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Future of Case Study Research) ==
အနာဂတ် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ကွတ်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technology) ရ။ တၠပညာ တအ် စကာ &quot;လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဒဳဂျဳတေဝ်&quot; (Digital Ethnography / Case Study) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် လတူ အင်တာနက် (Online communities) မပ္တံကဵု Facebook ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ Wikipedia တအ် ရ။

တုဲပၠန်၊ ပရေင်ပံင်ကောံ နဲကဲ သုတေသန (Mixed methods) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လ္ၚတ် အကာဲအရာ နကဵု နဲကဲ ဂၞန် သင်္ချာ (Quantitative) ဂှ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ အလုံစုံ အိုတ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[သဳအိုရဳ လဒက်ပတန်]] (Grounded theory)
* [[ကွတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Research Methods and Social Sciences)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = နဲကဲ သုတေသန (Research Designs)
| list1 =
* [[လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သဳအိုရဳ လဒက်ပတန်]] (Grounded theory)
| group2 = နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်
| list2 =
* [[ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ်]] (Participant observation)
* [[သၟာန်သွဟ် နက်သြိုဟ်]] (In-depth interview)
* [[သၟာန်သွဟ် အလုံစုံ]] (Survey)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် လိက်ပတ်]] (Document analysis)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology)
* [[ပရေင်ယေန်သၞာင်]] (Cultural studies)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]
[[Category:နဲကဲ သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>t52aruko802estyjm2f14psehowaciv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11529</id>
    <revision>
      <id>55978</id>
      <timestamp>2026-07-11T09:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ်၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ပရေင်သောင်ကလး တင်ဂၞင်...&quot;</comment>
      <origin>55978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22164" sha1="33tuu81m9v6suraukmpipckr79cvlhy" xml:space="preserve">'''သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ်၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ပရေင်သောင်ကလး တင်ဂၞင် မဟွံသေင် ကု လၟိဟ် ဂၞန် (Non-numerical data) မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ရုပ်သာ် တအ် ရ။ လညာတ် သုတေသန ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် နက်နက် လတူ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် သဘာဝ ဇေတ်တ် ရ။&lt;ref name=&quot;denzin&quot;&gt;{{cite book |last=Denzin |first=N. K. |author2=Lincoln, Y. S. |title=The SAGE Handbook of Qualitative Research |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research) မၜတ်ကၞာတ် အရာ နကဵု ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ သတက်တစ် (Statistics) ဂှ်၊ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ ဂစာန် သောင်ကလး ပြသၞာ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ကေုာံ &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) မကတဵုဒှ် လတူ အကာဲအရာ မွဲမွဲ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ နဲကဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Focus_Group_Discussion.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus Group Discussion) မဒှ် နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) တုဲ၊ ဍေဟ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ် မနက်သြိုဟ် လတူ ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ ရ။

နကဵု သၞောတ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ &quot;ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် သဘာဝ မကတဵုဒှ် အတိုင် ပကတိ (Naturalistic approach) မကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု လဟီု၊ လိက်၊ ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ် တအ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် အရာ မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်&quot; ရ။ ညးမကၠောန် သုတေသန (Researcher) ဝွံ ဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data collection instrument) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် နူကဵု လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology) ကေုာံ [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ သုတေသန မပ္တံကဵု ဘရဝ်နဳသလော မာလဳနဝ်သကဳ (Bronisław Malinowski) တအ် ပြာပ် အာ မံင် ပ္ဍဲကဵု တကအ် ဌာန် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ တုဲ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကူ မၞိဟ် ရိုင်း တအ် နကဵု နဲကဲ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀-၁၉၃၀ တအ်၊ &quot;ဂကောံ ချဳကာဂဝ်&quot; (Chicago School of Sociology) ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် စကာ နဲကဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် တအ် ရ။ 

စိုပ် သၞာံ ၁၉၆၀ လက္ကရဴ ဏအ်မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ လညာတ် သဳအိုရဳ မခိုင်ကၠိုက် မပ္တံကဵု Grounded Theory မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ဂလေဇာ (Glaser) ကဵု သတြောသ် (Strauss) တုဲ ဒှ် ကၠုင် နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် အလုံဂၠးတိ ရ။

== ၃။ နဲကဲ သုတေသန ဂမၠိုင် (Qualitative Research Methodologies) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဂှ်၊ နွံကဵု နဲကဲ (Methodologies) အဓိက ၅ သာ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=180-185}}&lt;/ref&gt;

# '''ပညာ လ္ၚတ် ဂကူမၞိဟ် (Ethnography):''' သုတေသဳ မံင် နှဴရဴ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ပွိုင် အခိင် လအ်လ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ကေုာံ လညာတ် ညးတအ်။
# '''လညာတ် သဘာဝ အာရုံ (Phenomenology):''' လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝ ဇေတ်တ် (Lived experiences) မၞိဟ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲ လတူ အရာ မကတဵုဒှ် မွဲ (ဥပမာ - ပရေင်ဒုင်စသိုင် ယဲ ကေန်သာ)။
# '''သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒက်ပတန် (Grounded Theory):''' ဒှ် နဲကဲ မကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ခၞံဗဒှ် ပတိတ် [[သဳအိုရဳ]] တၟိ နူကဵု တင်ဂၞင် တအ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;charmaz&quot;&gt;{{cite book |last=Charmaz |first=K. |title=Constructing Grounded Theory: A Practical Guide through Qualitative Analysis |publisher=SAGE Publications |year=2006 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;
# '''ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case Study):''' လ္ၚတ် အကာဲအရာ၊ ပူဂိုလ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲ မချိုတ်ပၠိုတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research: Design and Methods |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2013 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;
# '''ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် လဟီု (Narrative Research):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဝင် ဘဝ ကေုာံ ပုံအာဂီု မၞိဟ် တအ် မဟီု လဴ တွံ ရ။

== ၄။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
သွက်ဂွံ ဂွံ တင်ဂၞင် ဂုဏ်သတ္တိ (Qualitative data) ဂှ်၊ သုတေသဳ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၃ သာ် -

* '''ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews):''' ဒှ် ပရေင်ဟီုကျာ အကြာ သုတေသဳ ကဵု မၞိဟ် ဒုင်သၟာန် ရ။ ဍေဟ် ပါ်လဝ် သၟာန်သွဟ် လဒက်ပတန် ထုဲ (In-depth/Unstructured) ကေုာံ သၟာန်သွဟ် လဒက်ပတန် ကဝက် (Semi-structured) ရ။
* '''သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus Groups):''' ကော် ကောံ မၞိဟ် ၆-၁၀ တၠ တုဲ ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Moderator) ပတိုန် ဂလာန် သွက်ဂွံ သဳကၠဳ ပရူ မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ ဏအ် ကလိဂွံ လညာတ် သဳကၠဳ ကေုာံ ပရေင်တုပ်စိုတ်/ဟွံတုပ်စိုတ် ဂကောံ ရ။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် (Observation):''' သုတေသဳ ရံင် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ စရိုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။ ဍေဟ် ပါ်လဝ် ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant) ကေုာံ မ္ၚး လ္ၚတ် (Non-participant) ရ။
* '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် (Document Analysis):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် ဝင်၊ လိက် ကောန်ပျူတာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုရုပ် တအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် မပ္တံကဵု ရမ္သာင် တက်လဝ် (Audio recordings) ဟွံသေင်မ္ဂး လိက် စၟတ်သမ္တီ (Field notes) တုဲ၊ သုတေသဳ တအ် ဒးကၠောန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။ လၟေင် ကမၠောန် အဓိက တအ်ဂှ် -&lt;ref name=&quot;braun&quot;&gt;{{cite journal |last=Braun |first=V. |author2=Clarke, V. |title=Using thematic analysis in psychology |journal=Qualitative Research in Psychology |volume=3 |issue=2 |pages=77-101 |year=2006}}&lt;/ref&gt;

# '''ပရေင်ချူ လိက် (Transcription):''' ကၠာဲ ရမ္သာင် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်။
# '''စၟတ် သင်္ကေတ (Coding):''' ဗှ် လိက် တအ် ဂှ် တုဲ၊ စၟတ်သမ္တီ လိက်ကုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး လဟီု မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ကိစ္စဇၞော် နကဵု မလိက် သင်္ကေတ (Codes)။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကဏ္ဍ (Thematic Analysis):''' ပံင်ကောံ သင်္ကေတ ဂမၠိုင် မတုပ် ရေင်သကအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ ဇၞော် (Themes) ရ။
# '''သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် (Interpretation):''' ဆက်စပ် ကဏ္ဍ ဇၞော် တအ် ကု သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြသၞာ သုတေသန သွက်ဂွံ ချူ ပတိတ် သွဟ် လက္ကရဴအိုတ် ရ။

== ၆။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သုတေသန လၟိဟ် (Differences from Quantitative Research) ==
သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ကဵု သုတေသန လၟိဟ် (Quantitative) ဝွံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ကဵု လၟိဟ်
|-
! ကဏ္ဍ အဓိက
! သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ (Qualitative)
! သုတေသန လၟိဟ် (Quantitative)
|-
| '''တင်ရန်တၟအ်'''
| သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ ဂၠာဲ အဓိပ္ပါယ်။
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ စမ်ၜတ် သဳအိုရဳ။
|-
| '''ဗီုပြင် တင်ဂၞင်'''
| လိက်၊ အရေဝ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ရုပ်သာ်။
| လၟိဟ် ဂၞန် ကေုာံ သတက်တစ်။
|-
| '''လၟိဟ် မၞိဟ် (Sample Size)'''
| အောန် (ဗွဲမဂၠိုင် ၁၀ စဵုကဵု ၅၀ တၠ)။
| ဂၠိုင် (ကၠံ ဟွံသေင်မ္ဂး လ္ၚီ)။
|-
| '''နဲကဲ အဓိက'''
| သၟာန်သွဟ်၊ သဳကၠဳ ဂကောံ၊ လ္ၚတ် ရံင်။
| သၟာန် လိက် (Surveys/Questionnaires)။
|-
| '''ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်'''
| နဲကဲ ကဏ္ဍ (Thematic) / လညာတ် သုတေသဳ။
| နဲကဲ သတက်တစ် (Statistical analysis)။
|}

== ၇။ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Strengths and Limitations) ==
'''တင်ခိုဟ်ဂမၠိုင်:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် မနက်သြိုဟ် လတူ လညာတ် ကေုာံ ဒုင်စသိုင် မၞိဟ်။
* နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ လောဲ (Flexibility) - မာန် ပြံင်လှာဲ သၟာန် ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သုတေသန။
* ထ္ၜးကဵု အရာ မၞိဟ် တအ် ဟွံဟီု တပ်တပ် မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက် ကေုာံ လညာတ် အောပ်ဓလုက်။

'''တင်ဍိုန်လျဂမၠိုင်:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ယောန်မှာ (Bias) လောဲသွာ ဟိုတ်နူ သုတေသဳ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တိုက်ရိုက်။
* လၟိဟ် မၞိဟ် အောန် တုဲ ဟွံမာန် ပတိတ် သွဟ် သွက် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် (Hard to generalize)။
* ဒးကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်။

== ၈။ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ သဳလ ပ္ဍဲ သုတေသန (Ethics in Qualitative Research) ==
ဟိုတ်နူ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ ဆက်စပ် ကု လမျီု ကေုာံ ဘဝ ပူဂိုလ် မၞိဟ် တိုက်ရိုက် ဂှ်ရ၊ ပရေင်မင်မဲ သဳလ (Ethics) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။

* '''တင်တုပ်စိုတ် မကၠိုဟ်လဝ် (Informed Consent):''' ညးမပါလုပ် တအ် ဒးတီ သီုဖအိုတ် ပရူ တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ကေုာံ ဒးကဵု အခေါင် တုပ်စိုတ် ကိုပ်ကၠာ။
* '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' သုတေသဳ ဟွံဂွံ ထ္ၜး ယၟု ကေုာံ တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက် သွဟ် သုတေသန။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ အန္တရာယ် (Protection from Harm):''' ဒးမင်မဲ ညံင် ညးမပါလုပ် တအ် ဟွံဂွံ ဒးဒုင် အန္တရာယ် စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် ဟိုတ်နူ ပရေင်သၟာန်သွဟ် (ဗွဲတၟေင် ပရူ မဍိုန်လျ မပ္တံကဵု ပရေင်ပျဲပျာံ)။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Various Disciplines) ==
သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဗွဲမဂၠိုင် -
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဆေးပညာ:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးယဲ တအ် လတူ လွဳလွတ် တၟိ ကေုာံ အခက်အခုဲ ပရေင်ထတ်ယုက်။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဗတောန် ပညာ ကေုာံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ ခန်ဗတောန်။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မာကေတ်တေန် (Marketing):''' စကာ Focus groups သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ညးမရာန် (Consumer behavior) လတူ ကပေါတ် တၟိ မွဲမွဲ။
* '''ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် လတူ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Future and Modern Technologies) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ဏအ်၊ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ဒၟံင် ရ။ လွပ် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (CAQDAS - Computer-Assisted Qualitative Data Analysis Software) မပ္တံကဵု သော့ဝဲလ် NVivo, ATLAS.ti, ကေုာံ MAXQDA တအ်ဂှ် ရီုဗင် သုတေသဳ တအ် ညံင်ဂွံ စၟတ် သင်္ကေတ (Coding) လတူ လိက် မဂၠိုင်ဂၠေင် မာန် ရ။

တုဲပၠန်၊ ပရေင်စကာ [[ဉာဏ်စက်]] (AI) မပ္တံကဵု ChatGPT ဟွံသေင်မ္ဂး AI Transcription တအ် ဂှ် မာန် ကၠာဲ ရမ္သာင် နဒဒှ် လိက် ဗွဲမပြဟ် တုဲ သီုကဵု မာန် ရီုဗင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကဏ္ဍ အဓိက (Thematic extraction) ကီု ရ။ ၜိုန်ရ AI ပါလုပ် ကၠုင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် သုတေသန (Interpretation) ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ဉာဏ် ပညာ မၞိဟ် (Human logic) ဖိုဟ် ရောင် ဟီု နကဵု လညာတ် တၠပညာ တအ် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology)

{{Navbox
| name = Scientific Research
| title = ပညာ သုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ (Scientific Research and Methodologies)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = နဲကဲ သုတေသန ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်နှဴ]] (Mixed methods research)
| group2 = လညာတ် ဂုဏ်သတ္တိ
| list2 =
* [[ပညာ လ္ၚတ် ဂကူမၞိဟ်]] (Ethnography)
* [[လညာတ် သဘာဝ အာရုံ]] (Phenomenology)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
| group3 = ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list3 =
* [[ပရေင်သၟာန်သွဟ်]] (Interview)
* [[သဳကၠဳ ဂကောံ]] (Focus group)
* [[ပရေင်လ္ၚတ်]] (Observation)
* [[စၟတ် သင်္ကေတ]] (Coding)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:နဲကဲ သုတေသန]]</text>
      <sha1>33tuu81m9v6suraukmpipckr79cvlhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55979</id>
      <parentid>55978</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22194" sha1="k4o25cbxdpl6vfzrp8vr13bn8d0n6yx" xml:space="preserve">'''သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ်၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ပရေင်သောင်ကလး တင်ဂၞင် မဟွံသေင် ကု လၟိဟ် ဂၞန် (Non-numerical data) မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ရုပ်သာ် တအ် ရ။ လညာတ် သုတေသန ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် နက်နက် လတူ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် သဘာဝ ဇေတ်တ် ရ။&lt;ref name=&quot;denzin&quot;&gt;{{cite book |last=Denzin |first=N. K. |author2=Lincoln, Y. S. |title=The SAGE Handbook of Qualitative Research |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research) မၜတ်ကၞာတ် အရာ နကဵု ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ သတက်တစ် (Statistics) ဂှ်၊ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ ဂစာန် သောင်ကလး ပြသၞာ &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ကေုာံ &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) မကတဵုဒှ် လတူ အကာဲအရာ မွဲမွဲ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ နဲကဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Focus_Group_Discussion.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus Group Discussion) မဒှ် နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) တုဲ၊ ဍေဟ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ် မနက်သြိုဟ် လတူ ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ ရ။

နကဵု သၞောတ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ &quot;ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် သဘာဝ မကတဵုဒှ် အတိုင် ပကတိ (Naturalistic approach) မကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု လဟီု၊ လိက်၊ ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ် တအ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် အရာ မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်&quot; ရ။ ညးမကၠောန် သုတေသန (Researcher) ဝွံ ဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data collection instrument) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် နူကဵု လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology) ကေုာံ [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ သုတေသန မပ္တံကဵု ဘရဝ်နဳသလော မာလဳနဝ်သကဳ (Bronisław Malinowski) တအ် ပြာပ် အာ မံင် ပ္ဍဲကဵု တကအ် ဌာန် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ တုဲ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဂကူ မၞိဟ် ရိုင်း တအ် နကဵု နဲကဲ ပရေင်ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant observation) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀-၁၉၃၀ တအ်၊ &quot;ဂကောံ ချဳကာဂဝ်&quot; (Chicago School of Sociology) ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် စကာ နဲကဲ ဏအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် တအ် ရ။ 

စိုပ် သၞာံ ၁၉၆၀ လက္ကရဴ ဏအ်မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ လညာတ် သဳအိုရဳ မခိုင်ကၠိုက် မပ္တံကဵု Grounded Theory မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ဂလေဇာ (Glaser) ကဵု သတြောသ် (Strauss) တုဲ ဒှ် ကၠုင် နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် အလုံဂၠးတိ ရ။

== ၃။ နဲကဲ သုတေသန ဂမၠိုင် (Qualitative Research Methodologies) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဂှ်၊ နွံကဵု နဲကဲ (Methodologies) အဓိက ၅ သာ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ -&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=180-185}}&lt;/ref&gt;

# '''ပညာ လ္ၚတ် ဂကူမၞိဟ် (Ethnography):''' သုတေသဳ မံင် နှဴရဴ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ပွိုင် အခိင် လအ်လ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ကေုာံ လညာတ် ညးတအ်။
# '''လညာတ် သဘာဝ အာရုံ (Phenomenology):''' လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝ ဇေတ်တ် (Lived experiences) မၞိဟ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲ လတူ အရာ မကတဵုဒှ် မွဲ (ဥပမာ - ပရေင်ဒုင်စသိုင် ယဲ ကေန်သာ)။
# '''သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒက်ပတန် (Grounded Theory):''' ဒှ် နဲကဲ မကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ခၞံဗဒှ် ပတိတ် [[သဳအိုရဳ]] တၟိ နူကဵု တင်ဂၞင် တအ် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;charmaz&quot;&gt;{{cite book |last=Charmaz |first=K. |title=Constructing Grounded Theory: A Practical Guide through Qualitative Analysis |publisher=SAGE Publications |year=2006 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;
# '''ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case Study):''' လ္ၚတ် အကာဲအရာ၊ ပူဂိုလ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲ မချိုတ်ပၠိုတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ သဘာဝ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research: Design and Methods |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2013 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;
# '''ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် လဟီု (Narrative Research):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဝင် ဘဝ ကေုာံ ပုံအာဂီု မၞိဟ် တအ် မဟီု လဴ တွံ ရ။

== ၄။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
သွက်ဂွံ ဂွံ တင်ဂၞင် ဂုဏ်သတ္တိ (Qualitative data) ဂှ်၊ သုတေသဳ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၃ သာ် -

* '''ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews):''' ဒှ် ပရေင်ဟီုကျာ အကြာ သုတေသဳ ကဵု မၞိဟ် ဒုင်သၟာန် ရ။ ဍေဟ် ပါ်လဝ် သၟာန်သွဟ် လဒက်ပတန် ထုဲ (In-depth/Unstructured) ကေုာံ သၟာန်သွဟ် လဒက်ပတန် ကဝက် (Semi-structured) ရ။
* '''သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus Groups):''' ကော် ကောံ မၞိဟ် ၆-၁၀ တၠ တုဲ ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Moderator) ပတိုန် ဂလာန် သွက်ဂွံ သဳကၠဳ ပရူ မွဲမွဲ ရ။ နဲကဲ ဏအ် ကလိဂွံ လညာတ် သဳကၠဳ ကေုာံ ပရေင်တုပ်စိုတ်/ဟွံတုပ်စိုတ် ဂကောံ ရ။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် (Observation):''' သုတေသဳ ရံင် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ စရိုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။ ဍေဟ် ပါ်လဝ် ပါလုပ် လ္ၚတ် (Participant) ကေုာံ မ္ၚး လ္ၚတ် (Non-participant) ရ။
* '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် (Document Analysis):''' ဗှ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် ဝင်၊ လိက် ကောန်ပျူတာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုရုပ် တအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် မပ္တံကဵု ရမ္သာင် တက်လဝ် (Audio recordings) ဟွံသေင်မ္ဂး လိက် စၟတ်သမ္တီ (Field notes) တုဲ၊ သုတေသဳ တအ် ဒးကၠောန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။ လၟေင် ကမၠောန် အဓိက တအ်ဂှ် -&lt;ref name=&quot;braun&quot;&gt;{{cite journal |last=Braun |first=V. |author2=Clarke, V. |title=Using thematic analysis in psychology |journal=Qualitative Research in Psychology |volume=3 |issue=2 |pages=77-101 |year=2006}}&lt;/ref&gt;

# '''ပရေင်ချူ လိက် (Transcription):''' ကၠာဲ ရမ္သာင် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်။
# '''စၟတ် သင်္ကေတ (Coding):''' ဗှ် လိက် တအ် ဂှ် တုဲ၊ စၟတ်သမ္တီ လိက်ကုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး လဟီု မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ကိစ္စဇၞော် နကဵု မလိက် သင်္ကေတ (Codes)။
# '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကဏ္ဍ (Thematic Analysis):''' ပံင်ကောံ သင်္ကေတ ဂမၠိုင် မတုပ် ရေင်သကအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကဏ္ဍ ဇၞော် (Themes) ရ။
# '''သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် (Interpretation):''' ဆက်စပ် ကဏ္ဍ ဇၞော် တအ် ကု သဳအိုရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြသၞာ သုတေသန သွက်ဂွံ ချူ ပတိတ် သွဟ် လက္ကရဴအိုတ် ရ။

== ၆။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သုတေသန လၟိဟ် (Differences from Quantitative Research) ==
သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ကဵု သုတေသန လၟိဟ် (Quantitative) ဝွံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ကဵု လၟိဟ်
|-
! ကဏ္ဍ အဓိက
! သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ (Qualitative)
! သုတေသန လၟိဟ် (Quantitative)
|-
| '''တင်ရန်တၟအ်'''
| သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ ဂၠာဲ အဓိပ္ပါယ်။
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ စမ်ၜတ် သဳအိုရဳ။
|-
| '''ဗီုပြင် တင်ဂၞင်'''
| လိက်၊ အရေဝ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ရုပ်သာ်။
| လၟိဟ် ဂၞန် ကေုာံ သတက်တစ်။
|-
| '''လၟိဟ် မၞိဟ် (Sample Size)'''
| အောန် (ဗွဲမဂၠိုင် ၁၀ စဵုကဵု ၅၀ တၠ)။
| ဂၠိုင် (ကၠံ ဟွံသေင်မ္ဂး လ္ၚီ)။
|-
| '''နဲကဲ အဓိက'''
| သၟာန်သွဟ်၊ သဳကၠဳ ဂကောံ၊ လ္ၚတ် ရံင်။
| သၟာန် လိက် (Surveys/Questionnaires)။
|-
| '''ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်'''
| နဲကဲ ကဏ္ဍ (Thematic) / လညာတ် သုတေသဳ။
| နဲကဲ သတက်တစ် (Statistical analysis)။
|}

== ၇။ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Strengths and Limitations) ==
'''တင်ခိုဟ်ဂမၠိုင်:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် မနက်သြိုဟ် လတူ လညာတ် ကေုာံ ဒုင်စသိုင် မၞိဟ်။
* နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ လောဲ (Flexibility) - မာန် ပြံင်လှာဲ သၟာန် ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် သုတေသန။
* ထ္ၜးကဵု အရာ မၞိဟ် တအ် ဟွံဟီု တပ်တပ် မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက် ကေုာံ လညာတ် အောပ်ဓလုက်။

'''တင်ဍိုန်လျဂမၠိုင်:'''
* ကလိဂွံ ပရေင်ယောန်မှာ (Bias) လောဲသွာ ဟိုတ်နူ သုတေသဳ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တိုက်ရိုက်။
* လၟိဟ် မၞိဟ် အောန် တုဲ ဟွံမာန် ပတိတ် သွဟ် သွက် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် (Hard to generalize)။
* ဒးကေတ် အခိင် ဗွဲမလအ်လ သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်။

== ၈။ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ သဳလ ပ္ဍဲ သုတေသန (Ethics in Qualitative Research) ==
ဟိုတ်နူ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ ဆက်စပ် ကု လမျီု ကေုာံ ဘဝ ပူဂိုလ် မၞိဟ် တိုက်ရိုက် ဂှ်ရ၊ ပရေင်မင်မဲ သဳလ (Ethics) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။

* '''တင်တုပ်စိုတ် မကၠိုဟ်လဝ် (Informed Consent):''' ညးမပါလုပ် တအ် ဒးတီ သီုဖအိုတ် ပရူ တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ကေုာံ ဒးကဵု အခေါင် တုပ်စိုတ် ကိုပ်ကၠာ။
* '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality and Anonymity):''' သုတေသဳ ဟွံဂွံ ထ္ၜး ယၟု ကေုာံ တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက် သွဟ် သုတေသန။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ အန္တရာယ် (Protection from Harm):''' ဒးမင်မဲ ညံင် ညးမပါလုပ် တအ် ဟွံဂွံ ဒးဒုင် အန္တရာယ် စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် ဟိုတ်နူ ပရေင်သၟာန်သွဟ် (ဗွဲတၟေင် ပရူ မဍိုန်လျ မပ္တံကဵု ပရေင်ပျဲပျာံ)။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Various Disciplines) ==
သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ဗွဲမဂၠိုင် -
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဆေးပညာ:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးယဲ တအ် လတူ လွဳလွတ် တၟိ ကေုာံ အခက်အခုဲ ပရေင်ထတ်ယုက်။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဗတောန် ပညာ ကေုာံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ ခန်ဗတောန်။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မာကေတ်တေန် (Marketing):''' စကာ Focus groups သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ညးမရာန် (Consumer behavior) လတူ ကပေါတ် တၟိ မွဲမွဲ။
* '''ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် လတူ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Future and Modern Technologies) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ဏအ်၊ သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ဒၟံင် ရ။ လွပ် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (CAQDAS - Computer-Assisted Qualitative Data Analysis Software) မပ္တံကဵု သော့ဝဲလ် NVivo, ATLAS.ti, ကေုာံ MAXQDA တအ်ဂှ် ရီုဗင် သုတေသဳ တအ် ညံင်ဂွံ စၟတ် သင်္ကေတ (Coding) လတူ လိက် မဂၠိုင်ဂၠေင် မာန် ရ။

တုဲပၠန်၊ ပရေင်စကာ [[ဉာဏ်စက်]] (AI) မပ္တံကဵု ChatGPT ဟွံသေင်မ္ဂး AI Transcription တအ် ဂှ် မာန် ကၠာဲ ရမ္သာင် နဒဒှ် လိက် ဗွဲမပြဟ် တုဲ သီုကဵု မာန် ရီုဗင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကဏ္ဍ အဓိက (Thematic extraction) ကီု ရ။ ၜိုန်ရ AI ပါလုပ် ကၠုင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် သုတေသန (Interpretation) ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ဉာဏ် ပညာ မၞိဟ် (Human logic) ဖိုဟ် ရောင် ဟီု နကဵု လညာတ် တၠပညာ တအ် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)

{{Navbox
| name = Scientific Research
| title = ပညာ သုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ (Scientific Research and Methodologies)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = နဲကဲ သုတေသန ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[သုတေသန ဂုဏ်သတ္တိ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်နှဴ]] (Mixed methods research)
| group2 = လညာတ် ဂုဏ်သတ္တိ
| list2 =
* [[ပညာ လ္ၚတ် ဂကူမၞိဟ်]] (Ethnography)
* [[လညာတ် သဘာဝ အာရုံ]] (Phenomenology)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
| group3 = ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list3 =
* [[ပရေင်သၟာန်သွဟ်]] (Interview)
* [[သဳကၠဳ ဂကောံ]] (Focus group)
* [[ပရေင်လ္ၚတ်]] (Observation)
* [[စၟတ် သင်္ကေတ]] (Coding)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
* [[သဳလ သုတေသန]] (Research ethics)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:နဲကဲ သုတေသန]]</text>
      <sha1>k4o25cbxdpl6vfzrp8vr13bn8d0n6yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုတေသန လၟိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11530</id>
    <revision>
      <id>55980</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သုတေသန လၟိဟ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Quantitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သိပ္ပံ မၞိဟ် မ္ဂး၊ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data collection) က...&quot;</comment>
      <origin>55980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19477" sha1="l37l8wv72jpwihnfji0m4wnwcpv05qf" xml:space="preserve">'''သုတေသန လၟိဟ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Quantitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သိပ္ပံ မၞိဟ် မ္ဂး၊ ဒှ် နဲကဲ သုတေသန မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data collection) ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လၟိဟ် သင်္ချာ (Statistical analysis) ရ။ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် ဒဿနိက ပဝ်ဇြဳတဳဗိဇြေမ် (Positivism) မပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာ သီုဖအိုတ် ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ နကဵု လၟိဟ် ဂၞန် ကေုာံ ထ္ၜး သက်သဳ ဍာံပြ မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=150-155}}&lt;/ref&gt;

တၞဟ်ခြာ နူကဵု သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် (Qualitative research) မလ္ၚတ် ပရူ စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ဟိုတ်ဖဵု ဇြိုဟ်နက် ဂှ်၊ သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် [[သဳအိုရဳ]] (Theory)၊ ဂၠာဲ တင်ဆက်စပ် အကြာ ၚုဟ်မး ပြံင်လှာဲ (Variables)၊ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ လတူ ဂကောံ မၞိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန လၟိဟ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဗီုပြင်၊ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Normal distribution and scales.gif|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဂရပ် ပရေင်ပါ်ပြး ဓမ္မတာ (Normal distribution) မဒှ် သဇိုင် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သုတေသန လၟိဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မစကာ ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ စရင်အင် (Statistics) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ သုတေသန ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် အဓိက ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် &quot;ပရေင်လ္ၚတ် မၜတ်ကၞာတ် ဂွံ၊ မထပ် ကၠောန် ဂွံ (Replicable)၊ ကေုာံ မနွံကဵု သက်သဳ ခိုင်ကၠိုက် (Empirical evidence)&quot; ရ။

တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် မဝ်ဒယ် သင်္ချာ၊ ဖော်မျူလာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုက်ပဝ်သဳစစ် (Hypothesis) မဆက်စပ် ကု သဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ ရ။ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ဂဥုဲ (Clinical trials)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် စိုတ်ပညာ ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် တၠပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ တအ် မပ္တံကဵု ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) ကေုာံ နယူတန် (Newton) တအ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉၊ တၠပညာ ဒဿနိက အဝ်ဂတ်သ် ကံမ်တဳ (Auguste Comte) ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် ပဝ်ဇြဳတဳဗိဇြေမ် (Positivism) မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ မဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဒးကၠုင် နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် မၜတ်ကၞာတ် ဂွံ သၟး ရ။&lt;ref name=&quot;bryman&quot;&gt;{{cite book |last=Bryman |first=A. |title=Social Research Methods |edition=5th |publisher=Oxford University Press |year=2016 |pages=148-150}}&lt;/ref&gt;

စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ ပညာ စရင်အင် (Statistics) မပ္တံကဵု လညာတ် Pearson ကဵု Fisher တအ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် တုဲ၊ သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ ပြးဇး လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မၞိဟ် (Social sciences) မပ္တံကဵု ပရေင်ပညာ၊ စိုတ်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၃။ သဇိုင် လညာတ် သဳအိုရဳ (Theoretical Foundations) ==
သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] ကေုာံ ဒဿနိက အဓိက ၜါ သာ် -
# '''ပဝ်ဇြဳတဳဗိဇြေမ် (Positivism):''' ပတှ်ေ ဒဒှ်ရ ဍာံပြ (Reality) ဂှ် နွံ လပါ်မ္ၚး မၞိဟ် (Objective) တုဲ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ နကဵု လၟိဟ် ဂၞန်။
# '''နဲကဲ ဖျေဟ် လညာတ် (Deductive Reasoning):''' စတင် နူကဵု သဳအိုရဳ အလုံစုံ -&gt; ဖန်ဗဒှ် ဟိုက်ပဝ်သဳစစ် (Hypothesis) -&gt; ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် -&gt; စမ်ၜတ် သက်သဳ -&gt; ကဵု သွဟ် လက္ကရဴအိုတ် (Conclusion)။

လညာတ် ဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် မစကာ နဲကဲ Inductive Reasoning (စနူ ဒေတာ တုဲ ဖန်ဗဒှ် သဳအိုရဳ) ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် သုတေသန လၟိဟ် (Types of Quantitative Research) ==
သုတေသန လၟိဟ် ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ၄ သာ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဗီုပြင် သုတေသန လၟိဟ် အဓိက ဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ သုတေသန
! တင်ရန်တၟအ်
! ဥပမာ လွပ်
|-
| '''သုတေသန ပရေင်ထ္ၜး (Descriptive)'''
| သွက်ဂွံ ထ္ၜး အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ဒၟံင် လၟုဟ် နကဵု လၟိဟ် ဂၞန် သက်သက် (ဟွံဂၠာဲ ဟိုတ်ဖဵု)။
| ကံက် စရင် လၟိဟ် မၞိဟ် ဍုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜတ်ကၞာတ် ကဆံင် ပညာ ညးဍုင်ကွာန်။
|-
| '''သုတေသန ပရေင်ဆက်စပ် (Correlational)'''
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ၚုဟ်မး ပြံင်လှာဲ (Variables) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။
| လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အခိင် ဗှ် လိက် ကေုာံ မတ် စာမေးပွဲ မကလိဂွံ။
|-
| '''သုတေသန ဟိုတ်-ဖဵု (Causal-Comparative)'''
| သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု အကြာ ဂကောံ မၞိဟ် ၜါ မနွံကဵု အကာဲအရာ တၞဟ်ခြာ တုဲတုဲ။
| လ္ၚတ် ကဆံင် ထတ်ယုက် အကြာ ဂကောံ မၞိဟ် သုင် ၜံက် ကဵု ဂကောံ ဟွံသုင် ၜံက်။
|-
| '''သုတေသန စမ်ၜတ် (Experimental)'''
| သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် နကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူ (Control group) အလုံစုံ။
| စမ်ၜတ် ဖဵု သက်ရောက် ဂဥုဲ တၟိ ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ် ရုံဂဥုဲ။
|}

== ၅။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် လၟိဟ် ဂှ် တၠသုတေသန တအ် စကာ ကိရိယာ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် သၞောတ်ဝ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် (Standardized tools) ရ -&lt;ref name=&quot;babbie&quot;&gt;{{cite book |last=Babbie |first=E. R. |title=The Practice of Social Research |edition=14th |publisher=Cengage Learning |year=2015 |pages=230-235}}&lt;/ref&gt;
* '''စရင် သမာန် (Surveys &amp; Questionnaires):''' ဒှ် နဲကဲ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။ ကဵု သမာန် မရုဲစှ် သွဟ် (Closed-ended questions) ဟွံသေင်မ္ဂး လစွံ ၜတ်ကၞာတ် (Likert scale 1-5) ကု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လၟေင် (Structured Observation):''' ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ရိုဟ် လၟိဟ် အခိုက်အလိုက် မကတဵုဒှ် အတိုင် သၞောတ်ဝ် မချူလဝ် ကိုပ်ကၠာ ရ။
* '''စရင် တြေံ (Secondary Data):''' ကလေင် စကာ ဒေတာ နူကဵု အလဵုအသဳ၊ ရုံဂဥုဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳ တအ် (ဥပမာ - စရင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် GDP)။

== ၆။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကာလ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် (Data) တုဲ မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ ကောန်ပျူတာ ပရဝ်ဂရာမ် (ဥပမာ - SPSS, R, Python) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။
# '''စရင်အင် ပရေင်ထ္ၜး (Descriptive Statistics):''' တွက်ဂၞန် အရာ သဇိုင် မပ္တံကဵု ၚုဟ်မး လဒေါဝ် (Mean)၊ ၚုဟ်မး ဒေါဝ် (Median)၊ ၚုဟ်မး ဂၠိုင် (Mode)၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပြး (Standard Deviation) ရ။
# '''စရင်အင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Inferential Statistics):''' စကာ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဟိုက်ပဝ်သဳစစ် (Hypothesis testing) ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ သွဟ် ဂှ် ဆက်စပ် ကဵု ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ သီုဖအိုတ် ဟာ (P-value) ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် ဂှ် T-test, ANOVA, ကေုာံ Regression Analysis တအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် (Comparison with Qualitative Research) ==
သုတေသန လၟိဟ် ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမလောန် ရ -

* '''သုတေသန လၟိဟ်:''' အာရီုစွံ လတူ ဂၞန်၊ လၟိဟ် ညးပါလုပ် (Sample size) ဇၞော် (ကၠံ-လ္ၚီ)၊ သွဟ် ဂှ် မာန် စကာ သွက် ဂကောံ မၞိဟ် အလုံ (Generalizable)၊ တုဲ တၠသုတေသန ဒးမံင် ဗၠးၜး နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ညံင် ဟွံဂွံ ပါလုပ် စိုတ် (Objective) ရ။
* '''သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်:''' (ဥပမာ - လညာတ် သုတေသန ယေန်သၞာင်) အာရီုစွံ လတူ လိက်၊ အရေဝ်၊ ဟိုတ်ဖဵု၊ လၟိဟ် ညးပါလုပ် အောန် (၁၀-၃၀ တၠ)၊ သွဟ် ဂှ် နက်သြိုဟ် ဆဂး စကာ သွက် အလုံ ဟွံမာန်၊ တုဲ တၠသုတေသန ဒှ် ကိရိယာ အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်လ္ၚတ် (Subjective) ရ။&lt;ref name=&quot;field&quot;&gt;{{cite book |last=Field |first=A. |title=Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2018 |pages=20-25}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Various Disciplines) ==
သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကဏ္ဍ ရ -
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare):''' ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် ယဲ ကေုာံ စမ်ၜတ် အစောံ ဂဥုဲ တၟိ။
* '''စိုတ်ပညာ (Psychology):''' ၜတ်ကၞာတ် ကဆံင် ဉာဏ် (IQ tests) ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ် နကဵု လၟိဟ် ဂၞန်။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟိဟ် သြန် လုပ် တိတ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် စျေးကွက် (Market research)။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' ၜတ်ကၞာတ် ဖဵု သက်ရောက် နဲကဲ ဗတောန် တၟိ လတူ မတ် စာမေးပွဲ ကွးဘာ တအ်။

== ၉။ ခိုဟ် ကေုာံ ဍိုန်လျ (Strengths and Limitations) ==
'''တင်ခိုဟ် (Strengths):'''
* သွဟ် ဂှ် နွံကဵု သက်သဳ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဟွံပါလုပ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Objectivity)။
* မာန် လ္ၚတ် ဂကောံ မၞိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမပြဟ် လောဲသွာ။
* ညးတၞဟ် မာန် ကလေင် ကၠောန် စမ်ၜတ် (Replicate) ဂွံ လောဲသွာ။

'''တင်ဍိုန်လျ (Limitations):'''
* ဟွံမာန် သောင်ကလး &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ပြသၞာ မွဲမွဲ ကတဵုဒှ် အာ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် နက်နက်။
* သၞောတ်ဝ် ကြံင်မ္ၚိုဟ် လောန် (Rigid) တုဲ ဟွံမာန် ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် ဒၟံင် သုတေသန။
* လဆောဝ်မ္ဂး တင်ဂၞင် (Data) တအ် ဟွံထ္ၜးကဵု အကာဲအရာ ဘဝ ဇေတ်တ် ညးဍုင်ကွာန် တအ်။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန လၟိဟ် (Future of Quantitative Research) ==
အနာဂတ် သုတေသန လၟိဟ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ တၟိ ဗွဲမလောန် ရ။ ဗွဲတၟေင် ပရေင်စကာ &quot;ဒေတာ ဇၞော်&quot; (Big Data) ကေုာံ [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် ဗီုလဵု တၠပညာ တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ရ။ ဉာဏ်စက် တအ် မာန် တွက်ဂၞန် ဒေတာ မဳလဳယာန် ၜိုတ် မွဲ စက္က တုဲ ဂၠာဲ ဆဵု တင်ဆက်စပ် (Patterns) မၞိဟ် တအ် မဟွံမာန် ညာတ် ကေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;cohen&quot;&gt;{{cite book |last=Cohen |first=L. |author2=Manion, L. |author3=Morrison, K. |title=Research Methods in Education |edition=8th |publisher=Routledge |year=2018 |pages=100-110}}&lt;/ref&gt;

တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ခေတ်တၟိ ဂှ် ညးတအ် ဒးဂၞပ် စကာ &quot;နဲကဲ ပံင်ကောံ&quot; (Mixed Methods Research) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ သုတေသန လၟိဟ် ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အလုံစုံ (Comprehensive answer) သွက် ပြသၞာ သုတေသန ဇၞော်ဇၞော် တအ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်]] (Qualitative research)
* [[စရင်အင်]] (Statistics)
* [[ပဝ်ဇြဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ သိပ္ပံ မၞိဟ် (Research Methods and Social Sciences)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်]] (Qualitative research)
* [[နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
| group2 = လညာတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[ပဝ်ဇြဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)
* [[ဟိုက်ပဝ်သဳစစ်]] (Hypothesis)
* [[သဳအိုရဳ]] (Theory)
| group3 = ကိရိယာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list3 =
* [[စရင်အင်]] (Statistics)
* [[စရင် သမာန်]] (Questionnaire)
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:စရင်အင်]]
[[Category:သိပ္ပံ မၞိဟ်]]
[[Category:နဲကဲ သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>l37l8wv72jpwihnfji0m4wnwcpv05qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11531</id>
    <revision>
      <id>55981</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဟွံသေင် ကု လၟိဟ်ဂၞန် (No...&quot;</comment>
      <origin>55981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23159" sha1="40hutupyvaa4zmj2kz7rf4xztjpsjre" xml:space="preserve">'''သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဟွံသေင် ကု လၟိဟ်ဂၞန် (Non-numerical data) မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗီုရုပ် တအ် ရ။ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် ဂကောံမၞိဟ် တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research) မဂၠာဲ သွဟ် နကဵု လၟိဟ် ကေုာံ သတက်တိတ် (Statistics) ဂှ်၊ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဂၠာဲ သွဟ် လတူ သမာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ကေုာံ &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကတဵုဒှ် အရာ မွဲမွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=183-185}}&lt;/ref&gt;

သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) မပ္တံကဵု [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)၊ [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)၊ ကေုာံ ပရေင်ပညာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ နဲကဲ လ္ၚတ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Focus_Group_Discussion.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲ သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus group discussion) မဒှ် နဲကဲ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မဂၠာဲ သွဟ် လတူ ပြသၞာ မွဲမွဲ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Natural setting) ရ။ ညးမကၠောန် သုတေသန (Researcher) ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒးစကာ ဉာဏ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် နူကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် ရ။

နကဵု လညာတ် တၠပညာ တအ် မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် ကလေင် ဖန်ဗဒှ် (Constructivism) မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဓဝ်ဍာံ (Reality) ဝွံ နွံ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးမွဲ ကု မွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဟွံဂစာန် စမ်ၜတ် လညာတ် သမ္မတ (Hypothesis testing) ပုဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ် ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] တၟိ နူကဵု တင်ဂၞင် (Inductive approach) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ စတင် ကၠုင် လဝ် နူကဵု ကဏ္ဍ မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ လူမှုဗေဒ (Sociology) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု ဖရန့် ဗဝ်အာတ် (Franz Boas) ကေုာံ ဘရဝ်နဳသလော မာလဳနဝ်သကဳ (Bronisław Malinowski) တအ်ဝွံ အာ စိုပ် ဌာန် ဒေသ ညးအရိုင် တအ် တုဲ မံင် ကရောမ် ညးတအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ညးတအ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ် ရ။&lt;ref name=&quot;denzin&quot;&gt;{{cite book |last=Denzin |first=N. K. |author2=Lincoln, Y. S. |title=The SAGE Handbook of Qualitative Research |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (Chicago School of Sociology) ပ္ဍဲ အမေရိကာန် စကာ နဲကဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ရာဇဝတ် ကေုာံ ပရေင်အာစိုပ် ဍုင် တၟိ တအ် ရ။ နူကဵု သၞာံ ၁၉၆၀ လက္ကရဴ ဏအ်၊ ဟိုတ်နူ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နဲကဲ တၟိ မပ္တံကဵု သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ (Grounded Theory) ဂှ်ရ၊ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဒှ် ကၠုင် နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။

== ၃။ ဗီုပြင် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဂမၠိုင် (Approaches to Qualitative Research) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် အဓိက ၅ သာ် ရ -

# '''ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ် မွဲ၊ ဂကောံ မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကတဵုဒှ် မွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။ တၠပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ဒှ် ရောဗတ် ယေန် (Robert K. Yin) ကေုာံ ရောဗတ် သတိတ် (Robert E. Stake) တအ် ရ။ ဗွဲတၟေင် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပံင်ပၠုပ် (Embedded case study design) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ အုပ်ဓုပ် (Organizational resilience) ရ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဂကူ (Ethnography):''' ညးသုတေသန မံင် ပံင်ဖက် ကု ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ဗွဲမလအ်လ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးတအ်။
# '''သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ (Grounded Theory):''' ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် တုဲ နူကဵု တင်ဂၞင် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် သဳအိုရဳ တၟိ အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ (Narrative Research):''' လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် နကဵု ပရေင်လဴ ပရူ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ အကာဲအရာ (Phenomenology):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပါယ် သဘာဝ မကတဵုဒှ် မွဲ လတူ မၞိဟ် မဂၠိုင် ကု မွဲ (ဥပမာ - ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကာလ ဒးဒုင် ဘဲ ယဲ ဇၞော်)။

== ၄။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
ညးသုတေသန တအ် စကာ နဲကဲ နာနာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် -

* '''ပရေင်သၟာန်သွဟ် (In-depth Interviews):''' ဒှ် နဲကဲ သၟာန် မၞိဟ် မွဲ ကု မွဲ နကဵု သမာန် မပံက် လဝ် (Open-ended questions) ညံင် မၞိဟ် ညးမသွဟ် ဂွံ ဟီု ထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတအ် အလုံစုံ ရ။
* '''ဂကောံ သဳကၠဳ (Focus Groups):''' ကော် ကောံ မၞိဟ် ၆-၁၀ တၠ တုဲ ကဵု ညးတအ် သဳကၠဳ လတူ က္ဍိုပ်လိက် မွဲ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ် တအ် ပံင်ဖက် ချပ် ရေင်သကအ် ရ။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation):''' ပါ်လဝ် ပရေင်လ္ၚတ် ဓမ္မတာ ကေုာံ [[ပရေင်လ္ၚတ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ်]] (Participant observation)။ ပ္ဍဲ ပရေင်ပါလုပ် ဂှ်၊ ညးသုတေသန လုပ် ပါလုပ် ကၠောန် ကမၠောန် ကရောမ် မၞိဟ် မလ္ၚတ် တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ အပ္ဍဲ ဗွဲမဍာံပြ ရ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research: Design and Methods |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်စၟတ် လိက်ပတ် (Document Review):''' လ္ၚတ် လိက် စၟတ်သမ္တီ အလဵုအသဳ၊ လိက်တၟအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒိုင်ယာရဳ တအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဂှ် ဒှ် လိက် ဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ညးသုတေသန ဒးစကာ နဲကဲ လဒက်ပတန် သွက်ဂွံ ဖန် ပလေဝ် ဍေဟ်တအ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လၟေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဍာ်ဒကေဝ်
|-
! လၟေင် ကမၠောန်
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကမၠောန်
|-
| '''၁။ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Preparation)'''
| ချူ စၠောအ် ရမ္သာင် (Transcription) သၟာန်သွဟ် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်။
|-
| '''၂။ ပရေင်ကဵု သင်္ကေတ (Coding)'''
| ဗှ် လိက် တုဲ ကဵု သင်္ကေတ ယၟု ဍောတ်တ် လတူ ဝါကျ မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ်။
|-
| '''၃။ ပရေင်ဂၠာဲ က္ဍိုပ်လိက် (Thematic Analysis)'''
| ပံင်ကောံ သင်္ကေတ (Codes) တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် က္ဍိုပ်လိက် အဓိက (Themes) ဂမၠိုင်။
|-
| '''၄။ ပရေင်ဆက်စပ် ကေုာံ သောင်ကလး'''
| ဆက်စပ် က္ဍိုပ်လိက် တအ် ကု လညာတ် သဳအိုရဳ တုဲ ချူ သောင်ကလး သွဟ် သုတေသန။
|}

ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ ညးသုတေသန တအ် စကာ ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti သွက်ဂွံ ရီု စၟတ်သမ္တီ သင်္ကေတ ကေုာံ ဂၠာဲ တင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၆။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် (Differences from Quantitative Research) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကဵု လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

* '''ဒေတာ (Data):''' ဍာ်ဒကေဝ် စကာ လိက်၊ ရမ္သာင်၊ ရုပ်။ လၟိဟ်ဂၞန် စကာ ဂၞန် သင်္ချာ။
* '''နဲကဲ ချပ် (Reasoning):''' ဍာ်ဒကေဝ် စကာ နဲကဲ ပတိုန် လညာတ် (Inductive) မဂၠာဲ သဳအိုရဳ နူ ဒေတာ။ လၟိဟ်ဂၞန် စကာ နဲကဲ စမ်ၜတ် လညာတ် (Deductive) မစမ်ၜတ် သဳအိုရဳ မနွံ တုဲတုဲ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် (Sample Size):''' ဍာ်ဒကေဝ် နွံ လၟိဟ် မၞိဟ် အောန် (ဥပမာ ၁၀-၃၀ တၠ) ဆဂး လ္ၚတ် ဇြိုဟ်နက်။ လၟိဟ်ဂၞန် နွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုင် (၁၀၀+ တၠ) သွက်ဂွံ စကာ သတက်တိတ် (Statistics)။
* '''ပရေင်လပါ်ယောန် (Objectivity):''' သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဂစာန် ညံင် ဟွံဂွံ နွံ ပရေင်ပါလုပ် စိုတ် (Objective) ရ။ ဆဂး သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဒုင်လဝ် တဲ ဒဒှ်ရ လညာတ် ညးသုတေသန လေဝ် ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် (Subjective) ရ။

== ၇။ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Strengths and Limitations) ==
'''တင်ခိုဟ်:'''
* ကဵု တင်ဂၞင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မလှဲလး။
* မာန် ပြံင်လှာဲ သမာန် (Flexibility) အတိုင် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ အခိင် လ္ၚတ်။
* ခိုဟ် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူပရာ တၟိ မဟွံမဲ ကဵု သဳအိုရဳ ကိုပ်ကၠာ။

'''တင်ဍိုန်လျ:'''
* သွဟ် သုတေသန ဂှ် ဟွံမာန် ပံင်သၟဟ် လတူ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် (Generalization) ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် အောန်။
* သွဟ် ဍေဟ် တန်တဴ လတူ ဉာဏ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ညးသုတေသန တုဲ၊ လညာတ် လပါ်ယောန် (Researcher bias) မာန် ပါလုပ် အာ လောဲသွာ။
* ကေတ် အခိင် လအ် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကံက် ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် တအ်။&lt;ref name=&quot;patton&quot;&gt;{{cite book |last=Patton |first=M. Q. |title=Qualitative Research &amp; Evaluation Methods |edition=3rd |publisher=SAGE Publications |year=2002 |pages=20-25}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ သဳလ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Ethics in Qualitative Research) ==
ဟိုတ်နူကဵု သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဆက်စပ် ကု ပရေင်မံင်စံင် ဘဝ မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဂှ်ရ၊ ဍေဟ် နွံပၟိက် သၞောတ်ဝ် သဳလ (Ethics) ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် ရ -

* '''ပရေင်ကဵု အခေါင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် မပါလုပ် တအ် ဒးတီ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သုတေသန သီုဖအိုတ် တုဲ ဒးကဵု အခေါင် နကဵု ပၟိက်စိုတ် ဇကု ရ။
* '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality):''' ယၟု ကေုာံ တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မၞိဟ် မပါလုပ် တအ် ဂှ် သ္ဒး မင်မဲ လဝ် ညံင် ညးတၞဟ် ဟွံဂွံ တီ (Anonymity) ရ။
* '''ပရေင်ကလေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဇကု (Reflexivity):''' ညးသုတေသန တအ် ဒးတီ ကၠိုဟ် လဝ် လညာတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဇကု မမာန် ကဵု ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဂှ် ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Various Disciplines) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ နာနာ သာ် ရ -
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဗတောန် ပညာ၊ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ခန်လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အစာ ကဵု ကွးဘာ။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးယဲ တအ် လတူ ယဲ ဇၞော် (ဥပမာ ကေန်သာ) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သၞောတ် ရုံဂဥုဲ မာန် ပခိုဟ် တိုန် အကာဲအရာ လွဳလွတ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business and Marketing):''' စကာ Focus groups သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးရာန် (Consumer behavior) ကိုပ်ကၠာ ဟွံပတိတ် ကပေါတ် တၟိ မွဲ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ သုတေသန ပံင်ကောံ (Future and Mixed Methods Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဒးဂၞပ် စကာ [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ လၟိဟ်ဂၞန် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် (Statistics) ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မဇြိုဟ်နက် (In-depth meaning) ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;glaser&quot;&gt;{{cite book |last=Glaser |first=B. G. |author2=Strauss, A. L. |title=The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research |publisher=Aldine Publishing Company |year=1967 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ တအ်ဝွံ လေဝ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကီု ရ။ လညာတ် &quot;ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဒဳဂျဳတေဝ်&quot; (Digital ethnography) ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ လတူ လပှ်ကျာ (Online communities) ကေုာံ မဳဒဳယာ ဂကောံမၞိဟ် (Social media) မာန် ရောင်။ 

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
* [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန (Research Methods)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
| group2 = ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ဍာ်ဒကေဝ်
| list2 =
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဂကူ]] (Ethnography)
* [[သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ]] (Grounded theory)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ]] (Narrative research)
| group3 = နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်
| list3 =
* [[ပရေင်သၟာန်သွဟ်]] (Interview)
* [[ဂကောံ သဳကၠဳ]] (Focus group)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ်]] (Participant observation)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>40hutupyvaa4zmj2kz7rf4xztjpsjre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55982</id>
      <parentid>55981</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23206" sha1="8cbyknyob2ececlq5p7ihtsopjyvmq5" xml:space="preserve">'''သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဟွံသေင် ကု လၟိဟ်ဂၞန် (Non-numerical data) မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗီုရုပ် တအ် ရ။ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် ဂကောံမၞိဟ် တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ်|သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research) မဂၠာဲ သွဟ် နကဵု လၟိဟ် ကေုာံ သတက်တိတ် (Statistics) ဂှ်၊ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဂၠာဲ သွဟ် လတူ သမာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ကေုာံ &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကတဵုဒှ် အရာ မွဲမွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=183-185}}&lt;/ref&gt;

သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) မပ္တံကဵု [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)၊ [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)၊ ကေုာံ ပရေင်ပညာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ နဲကဲ လ္ၚတ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Focus_Group_Discussion.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲ သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus group discussion) မဒှ် နဲကဲ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မဂၠာဲ သွဟ် လတူ ပြသၞာ မွဲမွဲ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Natural setting) ရ။ ညးမကၠောန် သုတေသန (Researcher) ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒးစကာ ဉာဏ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် နူကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် ရ။

နကဵု လညာတ် တၠပညာ တအ် မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် ကလေင် ဖန်ဗဒှ် (Constructivism) မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဓဝ်ဍာံ (Reality) ဝွံ နွံ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးမွဲ ကု မွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဟွံဂစာန် စမ်ၜတ် လညာတ် သမ္မတ (Hypothesis testing) ပုဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ် ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] တၟိ နူကဵု တင်ဂၞင် (Inductive approach) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ စတင် ကၠုင် လဝ် နူကဵု ကဏ္ဍ မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ လူမှုဗေဒ (Sociology) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု ဖရန့် ဗဝ်အာတ် (Franz Boas) ကေုာံ ဘရဝ်နဳသလော မာလဳနဝ်သကဳ (Bronisław Malinowski) တအ်ဝွံ အာ စိုပ် ဌာန် ဒေသ ညးအရိုင် တအ် တုဲ မံင် ကရောမ် ညးတအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ညးတအ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ် ရ။&lt;ref name=&quot;denzin&quot;&gt;{{cite book |last=Denzin |first=N. K. |author2=Lincoln, Y. S. |title=The SAGE Handbook of Qualitative Research |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (Chicago School of Sociology) ပ္ဍဲ အမေရိကာန် စကာ နဲကဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ရာဇဝတ် ကေုာံ ပရေင်အာစိုပ် ဍုင် တၟိ တအ် ရ။ နူကဵု သၞာံ ၁၉၆၀ လက္ကရဴ ဏအ်၊ ဟိုတ်နူ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နဲကဲ တၟိ မပ္တံကဵု သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ (Grounded Theory) ဂှ်ရ၊ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဒှ် ကၠုင် နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။

== ၃။ ဗီုပြင် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဂမၠိုင် (Approaches to Qualitative Research) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် အဓိက ၅ သာ် ရ -

# '''ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ် မွဲ၊ ဂကောံ မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကတဵုဒှ် မွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။ တၠပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ဒှ် ရောဗတ် ယေန် (Robert K. Yin) ကေုာံ ရောဗတ် သတိတ် (Robert E. Stake) တအ် ရ။ ဗွဲတၟေင် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပံင်ပၠုပ် (Embedded case study design) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ အုပ်ဓုပ် (Organizational resilience) ရ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဂကူ (Ethnography):''' ညးသုတေသန မံင် ပံင်ဖက် ကု ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ဗွဲမလအ်လ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးတအ်။
# '''သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ (Grounded Theory):''' ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် တုဲ နူကဵု တင်ဂၞင် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် သဳအိုရဳ တၟိ အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ (Narrative Research):''' လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် နကဵု ပရေင်လဴ ပရူ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ အကာဲအရာ (Phenomenology):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပါယ် သဘာဝ မကတဵုဒှ် မွဲ လတူ မၞိဟ် မဂၠိုင် ကု မွဲ (ဥပမာ - ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကာလ ဒးဒုင် ဘဲ ယဲ ဇၞော်)။

== ၄။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
ညးသုတေသန တအ် စကာ နဲကဲ နာနာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် -

* '''ပရေင်သၟာန်သွဟ် (In-depth Interviews):''' ဒှ် နဲကဲ သၟာန် မၞိဟ် မွဲ ကု မွဲ နကဵု သမာန် မပံက် လဝ် (Open-ended questions) ညံင် မၞိဟ် ညးမသွဟ် ဂွံ ဟီု ထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတအ် အလုံစုံ ရ။
* '''ဂကောံ သဳကၠဳ (Focus Groups):''' ကော် ကောံ မၞိဟ် ၆-၁၀ တၠ တုဲ ကဵု ညးတအ် သဳကၠဳ လတူ က္ဍိုပ်လိက် မွဲ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ် တအ် ပံင်ဖက် ချပ် ရေင်သကအ် ရ။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation):''' ပါ်လဝ် ပရေင်လ္ၚတ် ဓမ္မတာ ကေုာံ [[ပရေင်လ္ၚတ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ်]] (Participant observation)။ ပ္ဍဲ ပရေင်ပါလုပ် ဂှ်၊ ညးသုတေသန လုပ် ပါလုပ် ကၠောန် ကမၠောန် ကရောမ် မၞိဟ် မလ္ၚတ် တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ အပ္ဍဲ ဗွဲမဍာံပြ ရ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research: Design and Methods |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်စၟတ် လိက်ပတ် (Document Review):''' လ္ၚတ် လိက် စၟတ်သမ္တီ အလဵုအသဳ၊ လိက်တၟအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒိုင်ယာရဳ တအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဂှ် ဒှ် လိက် ဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ညးသုတေသန ဒးစကာ နဲကဲ လဒက်ပတန် သွက်ဂွံ ဖန် ပလေဝ် ဍေဟ်တအ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လၟေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဍာ်ဒကေဝ်
|-
! လၟေင် ကမၠောန်
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကမၠောန်
|-
| '''၁။ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Preparation)'''
| ချူ စၠောအ် ရမ္သာင် (Transcription) သၟာန်သွဟ် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်။
|-
| '''၂။ ပရေင်ကဵု သင်္ကေတ (Coding)'''
| ဗှ် လိက် တုဲ ကဵု သင်္ကေတ ယၟု ဍောတ်တ် လတူ ဝါကျ မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ်။
|-
| '''၃။ ပရေင်ဂၠာဲ က္ဍိုပ်လိက် (Thematic Analysis)'''
| ပံင်ကောံ သင်္ကေတ (Codes) တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် က္ဍိုပ်လိက် အဓိက (Themes) ဂမၠိုင်။
|-
| '''၄။ ပရေင်ဆက်စပ် ကေုာံ သောင်ကလး'''
| ဆက်စပ် က္ဍိုပ်လိက် တအ် ကု လညာတ် သဳအိုရဳ တုဲ ချူ သောင်ကလး သွဟ် သုတေသန။
|}

ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ ညးသုတေသန တအ် စကာ ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti သွက်ဂွံ ရီု စၟတ်သမ္တီ သင်္ကေတ ကေုာံ ဂၠာဲ တင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၆။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် (Differences from Quantitative Research) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကဵု လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

* '''ဒေတာ (Data):''' ဍာ်ဒကေဝ် စကာ လိက်၊ ရမ္သာင်၊ ရုပ်။ လၟိဟ်ဂၞန် စကာ ဂၞန် သင်္ချာ။
* '''နဲကဲ ချပ် (Reasoning):''' ဍာ်ဒကေဝ် စကာ နဲကဲ ပတိုန် လညာတ် (Inductive) မဂၠာဲ သဳအိုရဳ နူ ဒေတာ။ လၟိဟ်ဂၞန် စကာ နဲကဲ စမ်ၜတ် လညာတ် (Deductive) မစမ်ၜတ် သဳအိုရဳ မနွံ တုဲတုဲ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် (Sample Size):''' ဍာ်ဒကေဝ် နွံ လၟိဟ် မၞိဟ် အောန် (ဥပမာ ၁၀-၃၀ တၠ) ဆဂး လ္ၚတ် ဇြိုဟ်နက်။ လၟိဟ်ဂၞန် နွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုင် (၁၀၀+ တၠ) သွက်ဂွံ စကာ သတက်တိတ် (Statistics)။
* '''ပရေင်လပါ်ယောန် (Objectivity):''' သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဂစာန် ညံင် ဟွံဂွံ နွံ ပရေင်ပါလုပ် စိုတ် (Objective) ရ။ ဆဂး သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဒုင်လဝ် တဲ ဒဒှ်ရ လညာတ် ညးသုတေသန လေဝ် ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် (Subjective) ရ။

== ၇။ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Strengths and Limitations) ==
'''တင်ခိုဟ်:'''
* ကဵု တင်ဂၞင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မလှဲလး။
* မာန် ပြံင်လှာဲ သမာန် (Flexibility) အတိုင် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ အခိင် လ္ၚတ်။
* ခိုဟ် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူပရာ တၟိ မဟွံမဲ ကဵု သဳအိုရဳ ကိုပ်ကၠာ။

'''တင်ဍိုန်လျ:'''
* သွဟ် သုတေသန ဂှ် ဟွံမာန် ပံင်သၟဟ် လတူ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် (Generalization) ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် အောန်။
* သွဟ် ဍေဟ် တန်တဴ လတူ ဉာဏ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ညးသုတေသန တုဲ၊ လညာတ် လပါ်ယောန် (Researcher bias) မာန် ပါလုပ် အာ လောဲသွာ။
* ကေတ် အခိင် လအ် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကံက် ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် တအ်။&lt;ref name=&quot;patton&quot;&gt;{{cite book |last=Patton |first=M. Q. |title=Qualitative Research &amp; Evaluation Methods |edition=3rd |publisher=SAGE Publications |year=2002 |pages=20-25}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ သဳလ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Ethics in Qualitative Research) ==
ဟိုတ်နူကဵု သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဆက်စပ် ကု ပရေင်မံင်စံင် ဘဝ မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဂှ်ရ၊ ဍေဟ် နွံပၟိက် သၞောတ်ဝ် သဳလ (Ethics) ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် ရ -

* '''ပရေင်ကဵု အခေါင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် မပါလုပ် တအ် ဒးတီ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သုတေသန သီုဖအိုတ် တုဲ ဒးကဵု အခေါင် နကဵု ပၟိက်စိုတ် ဇကု ရ။
* '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality):''' ယၟု ကေုာံ တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မၞိဟ် မပါလုပ် တအ် ဂှ် သ္ဒး မင်မဲ လဝ် ညံင် ညးတၞဟ် ဟွံဂွံ တီ (Anonymity) ရ။
* '''ပရေင်ကလေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဇကု (Reflexivity):''' ညးသုတေသန တအ် ဒးတီ ကၠိုဟ် လဝ် လညာတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဇကု မမာန် ကဵု ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဂှ် ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Various Disciplines) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ နာနာ သာ် ရ -
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဗတောန် ပညာ၊ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ခန်လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အစာ ကဵု ကွးဘာ။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးယဲ တအ် လတူ ယဲ ဇၞော် (ဥပမာ ကေန်သာ) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သၞောတ် ရုံဂဥုဲ မာန် ပခိုဟ် တိုန် အကာဲအရာ လွဳလွတ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business and Marketing):''' စကာ Focus groups သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးရာန် (Consumer behavior) ကိုပ်ကၠာ ဟွံပတိတ် ကပေါတ် တၟိ မွဲ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ သုတေသန ပံင်ကောံ (Future and Mixed Methods Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဒးဂၞပ် စကာ [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ လၟိဟ်ဂၞန် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် (Statistics) ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မဇြိုဟ်နက် (In-depth meaning) ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;glaser&quot;&gt;{{cite book |last=Glaser |first=B. G. |author2=Strauss, A. L. |title=The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research |publisher=Aldine Publishing Company |year=1967 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ တအ်ဝွံ လေဝ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကီု ရ။ လညာတ် &quot;ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဒဳဂျဳတေဝ်&quot; (Digital ethnography) ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ လတူ လပှ်ကျာ (Online communities) ကေုာံ မဳဒဳယာ ဂကောံမၞိဟ် (Social media) မာန် ရောင်။ 

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
* [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန (Research Methods)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
| group2 = ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ဍာ်ဒကေဝ်
| list2 =
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဂကူ]] (Ethnography)
* [[သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ]] (Grounded theory)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ]] (Narrative research)
| group3 = နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်
| list3 =
* [[ပရေင်သၟာန်သွဟ်]] (Interview)
* [[ဂကောံ သဳကၠဳ]] (Focus group)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ်]] (Participant observation)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>8cbyknyob2ececlq5p7ihtsopjyvmq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55983</id>
      <parentid>55982</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23159" sha1="40hutupyvaa4zmj2kz7rf4xztjpsjre" xml:space="preserve">'''သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Qualitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ မွဲ မအာရီုစွံ လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဟွံသေင် ကု လၟိဟ်ဂၞန် (Non-numerical data) မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ဗဳဒဳယော၊ ကေုာံ ဗီုရုပ် တအ် ရ။ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် ဂကောံမၞိဟ် တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research) မဂၠာဲ သွဟ် နကဵု လၟိဟ် ကေုာံ သတက်တိတ် (Statistics) ဂှ်၊ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဂၠာဲ သွဟ် လတူ သမာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ်&quot; (Why) ကေုာံ &quot;ဗီုလဵု&quot; (How) ကတဵုဒှ် အရာ မွဲမွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=183-185}}&lt;/ref&gt;

သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) မပ္တံကဵု [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)၊ [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)၊ ကေုာံ ပရေင်ပညာ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ နဲကဲ လ္ၚတ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Focus_Group_Discussion.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲ သဳကၠဳ ဂကောံ (Focus group discussion) မဒှ် နဲကဲ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မဂၠာဲ သွဟ် လတူ ပြသၞာ မွဲမွဲ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Natural setting) ရ။ ညးမကၠောန် သုတေသန (Researcher) ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒးစကာ ဉာဏ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် နူကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် ရ။

နကဵု လညာတ် တၠပညာ တအ် မ္ဂး၊ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် ကလေင် ဖန်ဗဒှ် (Constructivism) မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဓဝ်ဍာံ (Reality) ဝွံ နွံ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးမွဲ ကု မွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတေသန ဏအ်ဝွံ ဟွံဂစာန် စမ်ၜတ် လညာတ် သမ္မတ (Hypothesis testing) ပုဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ် ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] တၟိ နူကဵု တင်ဂၞင် (Inductive approach) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ စတင် ကၠုင် လဝ် နူကဵု ကဏ္ဍ မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ လူမှုဗေဒ (Sociology) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု ဖရန့် ဗဝ်အာတ် (Franz Boas) ကေုာံ ဘရဝ်နဳသလော မာလဳနဝ်သကဳ (Bronisław Malinowski) တအ်ဝွံ အာ စိုပ် ဌာန် ဒေသ ညးအရိုင် တအ် တုဲ မံင် ကရောမ် ညးတအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ညးတအ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ် ရ။&lt;ref name=&quot;denzin&quot;&gt;{{cite book |last=Denzin |first=N. K. |author2=Lincoln, Y. S. |title=The SAGE Handbook of Qualitative Research |edition=4th |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=1-10}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (Chicago School of Sociology) ပ္ဍဲ အမေရိကာန် စကာ နဲကဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ရာဇဝတ် ကေုာံ ပရေင်အာစိုပ် ဍုင် တၟိ တအ် ရ။ နူကဵု သၞာံ ၁၉၆၀ လက္ကရဴ ဏအ်၊ ဟိုတ်နူ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နဲကဲ တၟိ မပ္တံကဵု သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ (Grounded Theory) ဂှ်ရ၊ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဒှ် ကၠုင် နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။

== ၃။ ဗီုပြင် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဂမၠိုင် (Approaches to Qualitative Research) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် အဓိက ၅ သာ် ရ -

# '''ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ် မွဲ၊ ဂကောံ မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကတဵုဒှ် မွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဇေတ်တ်။ တၠပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဏအ် ဒှ် ရောဗတ် ယေန် (Robert K. Yin) ကေုာံ ရောဗတ် သတိတ် (Robert E. Stake) တအ် ရ။ ဗွဲတၟေင် နဲကဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပံင်ပၠုပ် (Embedded case study design) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ အုပ်ဓုပ် (Organizational resilience) ရ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဂကူ (Ethnography):''' ညးသုတေသန မံင် ပံင်ဖက် ကု ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ဗွဲမလအ်လ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးတအ်။
# '''သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ (Grounded Theory):''' ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် တုဲ နူကဵု တင်ဂၞင် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ် သဳအိုရဳ တၟိ အလဵုအလဵု ရ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ (Narrative Research):''' လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် တအ် နကဵု ပရေင်လဴ ပရူ။
# '''ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ အကာဲအရာ (Phenomenology):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပါယ် သဘာဝ မကတဵုဒှ် မွဲ လတူ မၞိဟ် မဂၠိုင် ကု မွဲ (ဥပမာ - ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကာလ ဒးဒုင် ဘဲ ယဲ ဇၞော်)။

== ၄။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
ညးသုတေသန တအ် စကာ နဲကဲ နာနာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် -

* '''ပရေင်သၟာန်သွဟ် (In-depth Interviews):''' ဒှ် နဲကဲ သၟာန် မၞိဟ် မွဲ ကု မွဲ နကဵု သမာန် မပံက် လဝ် (Open-ended questions) ညံင် မၞိဟ် ညးမသွဟ် ဂွံ ဟီု ထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတအ် အလုံစုံ ရ။
* '''ဂကောံ သဳကၠဳ (Focus Groups):''' ကော် ကောံ မၞိဟ် ၆-၁၀ တၠ တုဲ ကဵု ညးတအ် သဳကၠဳ လတူ က္ဍိုပ်လိက် မွဲ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ် တအ် ပံင်ဖက် ချပ် ရေင်သကအ် ရ။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် စၟတ်သမ္တီ (Observation):''' ပါ်လဝ် ပရေင်လ္ၚတ် ဓမ္မတာ ကေုာံ [[ပရေင်လ္ၚတ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ်]] (Participant observation)။ ပ္ဍဲ ပရေင်ပါလုပ် ဂှ်၊ ညးသုတေသန လုပ် ပါလုပ် ကၠောန် ကမၠောန် ကရောမ် မၞိဟ် မလ္ၚတ် တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ အပ္ဍဲ ဗွဲမဍာံပြ ရ။&lt;ref name=&quot;yin&quot;&gt;{{cite book |last=Yin |first=R. K. |title=Case Study Research: Design and Methods |edition=5th |publisher=SAGE Publications |year=2014 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်စၟတ် လိက်ပတ် (Document Review):''' လ္ၚတ် လိက် စၟတ်သမ္တီ အလဵုအသဳ၊ လိက်တၟအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒိုင်ယာရဳ တအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဂှ် ဒှ် လိက် ဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ညးသုတေသန ဒးစကာ နဲကဲ လဒက်ပတန် သွက်ဂွံ ဖန် ပလေဝ် ဍေဟ်တအ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လၟေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဍာ်ဒကေဝ်
|-
! လၟေင် ကမၠောန်
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကမၠောန်
|-
| '''၁။ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Preparation)'''
| ချူ စၠောအ် ရမ္သာင် (Transcription) သၟာန်သွဟ် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်။
|-
| '''၂။ ပရေင်ကဵု သင်္ကေတ (Coding)'''
| ဗှ် လိက် တုဲ ကဵု သင်္ကေတ ယၟု ဍောတ်တ် လတူ ဝါကျ မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ်။
|-
| '''၃။ ပရေင်ဂၠာဲ က္ဍိုပ်လိက် (Thematic Analysis)'''
| ပံင်ကောံ သင်္ကေတ (Codes) တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် က္ဍိုပ်လိက် အဓိက (Themes) ဂမၠိုင်။
|-
| '''၄။ ပရေင်ဆက်စပ် ကေုာံ သောင်ကလး'''
| ဆက်စပ် က္ဍိုပ်လိက် တအ် ကု လညာတ် သဳအိုရဳ တုဲ ချူ သောင်ကလး သွဟ် သုတေသန။
|}

ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ ညးသုတေသန တအ် စကာ ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး ATLAS.ti သွက်ဂွံ ရီု စၟတ်သမ္တီ သင်္ကေတ ကေုာံ ဂၠာဲ တင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၆။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် (Differences from Quantitative Research) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကဵု လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

* '''ဒေတာ (Data):''' ဍာ်ဒကေဝ် စကာ လိက်၊ ရမ္သာင်၊ ရုပ်။ လၟိဟ်ဂၞန် စကာ ဂၞန် သင်္ချာ။
* '''နဲကဲ ချပ် (Reasoning):''' ဍာ်ဒကေဝ် စကာ နဲကဲ ပတိုန် လညာတ် (Inductive) မဂၠာဲ သဳအိုရဳ နူ ဒေတာ။ လၟိဟ်ဂၞန် စကာ နဲကဲ စမ်ၜတ် လညာတ် (Deductive) မစမ်ၜတ် သဳအိုရဳ မနွံ တုဲတုဲ။
* '''လၟိဟ် မၞိဟ် (Sample Size):''' ဍာ်ဒကေဝ် နွံ လၟိဟ် မၞိဟ် အောန် (ဥပမာ ၁၀-၃၀ တၠ) ဆဂး လ္ၚတ် ဇြိုဟ်နက်။ လၟိဟ်ဂၞန် နွံ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုင် (၁၀၀+ တၠ) သွက်ဂွံ စကာ သတက်တိတ် (Statistics)။
* '''ပရေင်လပါ်ယောန် (Objectivity):''' သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဂစာန် ညံင် ဟွံဂွံ နွံ ပရေင်ပါလုပ် စိုတ် (Objective) ရ။ ဆဂး သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဒုင်လဝ် တဲ ဒဒှ်ရ လညာတ် ညးသုတေသန လေဝ် ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် (Subjective) ရ။

== ၇။ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ (Strengths and Limitations) ==
'''တင်ခိုဟ်:'''
* ကဵု တင်ဂၞင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မလှဲလး။
* မာန် ပြံင်လှာဲ သမာန် (Flexibility) အတိုင် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ အခိင် လ္ၚတ်။
* ခိုဟ် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူပရာ တၟိ မဟွံမဲ ကဵု သဳအိုရဳ ကိုပ်ကၠာ။

'''တင်ဍိုန်လျ:'''
* သွဟ် သုတေသန ဂှ် ဟွံမာန် ပံင်သၟဟ် လတူ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် (Generalization) ဟိုတ်နူ လၟိဟ် မၞိဟ် အောန်။
* သွဟ် ဍေဟ် တန်တဴ လတူ ဉာဏ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ညးသုတေသန တုဲ၊ လညာတ် လပါ်ယောန် (Researcher bias) မာန် ပါလုပ် အာ လောဲသွာ။
* ကေတ် အခိင် လအ် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကံက် ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် တအ်။&lt;ref name=&quot;patton&quot;&gt;{{cite book |last=Patton |first=M. Q. |title=Qualitative Research &amp; Evaluation Methods |edition=3rd |publisher=SAGE Publications |year=2002 |pages=20-25}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ သဳလ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ သုတေသန (Ethics in Qualitative Research) ==
ဟိုတ်နူကဵု သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ ဆက်စပ် ကု ပရေင်မံင်စံင် ဘဝ မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဂှ်ရ၊ ဍေဟ် နွံပၟိက် သၞောတ်ဝ် သဳလ (Ethics) ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် ရ -

* '''ပရေင်ကဵု အခေါင် (Informed Consent):''' မၞိဟ် မပါလုပ် တအ် ဒးတီ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သုတေသန သီုဖအိုတ် တုဲ ဒးကဵု အခေါင် နကဵု ပၟိက်စိုတ် ဇကု ရ။
* '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် (Confidentiality):''' ယၟု ကေုာံ တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် မၞိဟ် မပါလုပ် တအ် ဂှ် သ္ဒး မင်မဲ လဝ် ညံင် ညးတၞဟ် ဟွံဂွံ တီ (Anonymity) ရ။
* '''ပရေင်ကလေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဇကု (Reflexivity):''' ညးသုတေသန တအ် ဒးတီ ကၠိုဟ် လဝ် လညာတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဇကု မမာန် ကဵု ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဂှ် ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် နာနာ (Applications in Various Disciplines) ==
သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ နာနာ သာ် ရ -
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဗတောန် ပညာ၊ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ခန်လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အစာ ကဵု ကွးဘာ။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးယဲ တအ် လတူ ယဲ ဇၞော် (ဥပမာ ကေန်သာ) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သၞောတ် ရုံဂဥုဲ မာန် ပခိုဟ် တိုန် အကာဲအရာ လွဳလွတ် ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business and Marketing):''' စကာ Focus groups သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးရာန် (Consumer behavior) ကိုပ်ကၠာ ဟွံပတိတ် ကပေါတ် တၟိ မွဲ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ သုတေသန ပံင်ကောံ (Future and Mixed Methods Research) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဒးဂၞပ် စကာ [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research) မဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ လၟိဟ်ဂၞန် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် (Statistics) ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မဇြိုဟ်နက် (In-depth meaning) ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် မွဲ ဓဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;glaser&quot;&gt;{{cite book |last=Glaser |first=B. G. |author2=Strauss, A. L. |title=The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research |publisher=Aldine Publishing Company |year=1967 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ တအ်ဝွံ လေဝ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ် ကီု ရ။ လညာတ် &quot;ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဒဳဂျဳတေဝ်&quot; (Digital ethnography) ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ လတူ လပှ်ကျာ (Online communities) ကေုာံ မဳဒဳယာ ဂကောံမၞိဟ် (Social media) မာန် ရောင်။ 

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန]] (Research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
* [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန (Research Methods)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ သုတေသန
| list1 =
* [[သုတေသန ဍာ်ဒကေဝ်]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန နဲကဲ ပံင်ကောံ]] (Mixed methods research)
| group2 = ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ဍာ်ဒကေဝ်
| list2 =
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အကာဲအရာ]] (Case study)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဂကူ]] (Ethnography)
* [[သဳအိုရဳ သဇိုင်ဒေတာ]] (Grounded theory)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ]] (Narrative research)
| group3 = နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင်
| list3 =
* [[ပရေင်သၟာန်သွဟ်]] (Interview)
* [[ဂကောံ သဳကၠဳ]] (Focus group)
* [[ပရေင်လ္ၚတ် နကဵု ပရေင်ပါလုပ်]] (Participant observation)
}}

[[Category:သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>40hutupyvaa4zmj2kz7rf4xztjpsjre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11532</id>
    <revision>
      <id>55984</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Quantitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ ပရေင်သုတေသန မွဲ မဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လၟိဟ်ဂၞန် (Numerical data) ညံင...&quot;</comment>
      <origin>55984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22622" sha1="aoine1jnb14bl7i0zdq3wycg3fe88bo" xml:space="preserve">'''သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Quantitative research'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် နဲကဲ ပရေင်သုတေသန မွဲ မဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ကံက်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် လၟိဟ်ဂၞန် (Numerical data) ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ၊ အခိုက်အလိုက်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ [[ၚုဟ်မး မဟွံတီဏီ]] (Variables) တအ် ရ။ သုတေသန ဏအ်ဝွံ စကာ လညာတ် သင်္ချာ၊ [[သတိတ်သတေတ်]] (Statistics)၊ ကေုာံ [[သဳအိုရဳ]] (Theory) ပရေင်ချပ်ဂၞန် တအ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ နကဵု လညာတ် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန် (Objective) မဟွံမဲ ကဵု လညာတ် လပါ်ယောန် ပူဂိုလ် ရ။&lt;ref name=&quot;creswell&quot;&gt;{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches |edition=4th |publisher=Sage Publications |year=2013 |pages=150-155}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သဘာဝ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ တအ် ကီု၊ သီုကဵု ဘာသာရပ် ပရေင်မၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စိုတ်ပညာ တအ် ဂှ်၊ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ဒှ် ကိရိယာ အဓိကအိုတ် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် [[သမ္မုတိ]] (Hypothesis) ကေုာံ ပဒတန် သဳအိုရဳ ဂမၠိုင် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန်၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Standard_deviation_diagram.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး မျောဝ် ပရေင်ပါ်ပြး ဓမ္မတာ (Normal distribution) မဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပ္ဍဲ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် မပံင်ကောံ လဝ် လၟေင် ကမၠောန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သိပ္ပံ (Scientific method) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် မရန်တၟအ် ညံင်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ် သွက် သမာန် &quot;မုစိ ရော?&quot; (How many?)၊ &quot;လစွံလဵု ရော?&quot; (How much?) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;လအ် ၜိုတ်လဵု ရော?&quot; (How often?) နကဵု ပရေင်စကာ တင်ဂၞင် လၟိဟ်ဂၞန် ဍာံပြ ရ။

တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ]] (Qualitative research) မလ္ၚတ် ပရူ &quot;မုဟိုတ် ရော?&quot; ကေုာံ &quot;ဗီုလဵု ရော?&quot; နကဵု လိက် ကေုာံ အရေဝ် ဂှ်၊ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ယှောတ် ဖအောန် ထောအ် ပရေင်ထုဲထံင် ပွဳပွူ ညံင်ဂွံ ဒှ် အာ ဂၞန် မၜတ်ကၞာတ် ဂွံ (Quantifiable data) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဂှ် သွက်ဂွံ လလောင်တြး သွဟ် (Generalization) နူကဵု ဂကောံ နမူနာ (Sample) စိုပ် အာ ဇရေင် ဂကောံ မၞိဟ် အလုံစုံ (Population) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် သင်္ချာ ကေုာံ သတိတ်သတေတ် ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ကဵု ၁၈ ဂှ်၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု ရေနဳ ဒေကတာတ် (René Descartes) ကေုာံ အာဲသေတ် နယူတန် (Isaac Newton) တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် လညာတ် သိပ္ပံ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ရ။&lt;ref name=&quot;babbie&quot;&gt;{{cite book |last=Babbie |first=E. R. |title=The Practice of Social Research |edition=12th |publisher=Wadsworth Cengage |year=2010 |pages=20-25}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ဂှ်၊ လညာတ် ဏအ် ပြံင်လှာဲ စိုပ် အာ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) နကဵု သဳအိုရဳ [[ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု အဝ်ဂပ်သ် ကောမ် (Auguste Comte) ရ။ ကောမ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ လ္ၚတ် ဂွံ နကဵု နဲကဲ လၟိဟ်ဂၞန် တုပ် ညံင်ရဴ သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု ကီု ရ။ စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ပျူတာ (Computers) တအ် ပကဵု ညံင် ပရေင်တွက်ဂၞန် သတိတ်သတေတ် မထုဲထံင် တအ် ဂွံ တွက် ဂွံ လောဲလောဲ သွာသွာ တုဲ၊ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ဒှ် အာ နဲကဲ အဓိက ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ သဳအိုရဳ (Characteristics and Theory) ==
သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ နွံကဵု လဒက်ပတန် သဇိုင် ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် -

* '''ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် မချိုတ်ပၠိုတ် (Precise Measurement):''' စကာ ကိရိယာ မပ္တံကဵု လိက်သမာန် (Questionnaires) ဟွံသေင်မ္ဂး ကိရိယာ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ၜတ် ၚုဟ်မး မဟွံတီဏီ တအ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် နူ လတူ စှ်ေ သၟဝ် (Deductive Reasoning):''' စတင် နူကဵု သဳအိုရဳ ကေုာံ သမ္မုတိ (Hypothesis)၊ တုဲမ္ဂး ကံက် တင်ဂၞင် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဒဒှ်ရ သမ္မုတိ ဂှ် ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် အကာဲအရာ (Control of Variables):''' ဂစာန် ထိင်ဒဝ် ၚုဟ်မး မဟွံတီဏီ တၞဟ် တအ် ညံင် ဟွံဂွံ ဇီုကပိုက် လတူ သွဟ် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ်)။
* '''လညာတ် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန် (Objectivity):''' ညးမကၠောန် သုတေသန ဒးစွံ ဇကု သ္ၚောဲ နူကဵု အရာ မလ္ၚတ် ညံင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပူဂိုလ် ဟွံဂွံ ပါလုပ် ရ။

== ၄။ နဲကဲ ကံက်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data Collection Methods) ==
သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တင်ဂၞင် လၟိဟ်ဂၞန် ဂှ် တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၃ သာ် - &lt;ref name=&quot;bryman&quot;&gt;{{cite book |last=Bryman |first=A. |title=Social Research Methods |edition=4th |publisher=Oxford University Press |year=2012 |pages=150-160}}&lt;/ref&gt;

# '''သုတေသန သမာန်သွဟ် (Survey Research):''' ဒှ် နဲကဲ မစကာ လိက်သမာန် (Questionnaires) မနွံကဵု သွဟ် မရုဲစှ် ဂွံ (Closed-ended questions) ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ လတူ ဂကောံ မၞိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ရ။
# '''သုတေသန ဌာန်စမ်ၜတ် (Experimental Research):''' ဒှ် နဲကဲ မပါ် ဂကောံ မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာဝတ္ထု နကဵု သၞောတ် မရုဲကေတ် ဓမ္မတာ (Randomized) တုဲ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကြာ ဂကောံ မစမ်ၜတ် (Treatment group) ကဵု ဂကောံ မထိင်ဒဝ် (Control group) ရ။
# '''သုတေသန ပရေင်ဆက်စပ် (Correlational Research):''' ဒှ် နဲကဲ မလ္ၚတ် ရံင် ဒဒှ်ရ ၚုဟ်မး မဟွံတီဏီ ၜါ (ဥပမာ - အခိင် ဗှ်လိက် ကဵု လၟိဟ် ဂၞန် အံင် ဘာ) ဏအ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဟာ ရောင်၊ ဆဂး ဟွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မွဲ ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် သွက် မွဲ ပုဟ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Methods) ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ တင်ဂၞင် တုဲ၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analysis) ဂှ် စကာ လညာတ် သတိတ်သတေတ် ရ။ သၞောတ် ဏအ် ပါ်လဝ် ၜါ ကဏ္ဍ - 

* '''သတိတ်သတေတ် ပွံက်ရုပ် (Descriptive Statistics):''' သွက်ဂွံ ဖဍန် လဝ် တင်ဂၞင် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် လောဲ ရ။ ပါလုပ် သီုကဵု မဳန် (Mean/Average - လၟိဟ် လဒေါဝ်)၊ မဳဒဳယေန် (Median - ဂၞန် လဒေါဝ်)၊ မုဒ် (Mode - ဂၞန် မကတဵုဒှ် ဂၠိုင်အိုတ်)၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပြး (Standard Deviation) ရ။
* '''သတိတ်သတေတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အနာဂတ် (Inferential Statistics):''' သွက်ဂွံ တွက် ရံင် ဒဒှ်ရ သွဟ် နူကဵု ဂကောံ နမူနာ (Sample) ဏအ် မာန် စကာ ဂွံ လတူ ဂကောံ မၞိဟ် အလုံစုံ ဟာ ရ။ ညးတအ် စကာ နဲကဲ မပ္တံကဵု t-tests, ANOVA, ကေုာံ Regression Analysis တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;field&quot;&gt;{{cite book |last=Field |first=A. |title=Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics |edition=4th |publisher=Sage |year=2013 |pages=300-310}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ တၞဟ်ခြာ နူ သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ (Differences from Qualitative Research) ==
သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ကဵု [[သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ]] (Qualitative research) ဝွံ နွံကဵု လညာတ် မတၞဟ်ခြာ လတူ ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ကေုာံ ဂုဏ်အင်္ဂ
|-
! လက္ခဏာ
! သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် (Quantitative)
! သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ (Qualitative)
|-
| '''တင်ရန်တၟအ်'''
| ၜတ်ကၞာတ်၊ စမ်ၜတ် သမ္မုတိ၊ ထ္ၜး ပရေင်ဆက်စပ်။
| ကၠိုဟ်ခၠင် အဓိပ္ပါယ်၊ လ္ၚတ် ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ ဖန်ဗဒှ် သဳအိုရဳ တၟိ။
|-
| '''ဗီုပြင် တင်ဂၞင်'''
| လၟိဟ်ဂၞန် (Numbers) ကေုာံ သတိတ်သတေတ်။
| လိက် (Text)၊ အရေဝ် (Speech)၊ ဗီုရုပ် (Images)။
|-
| '''လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်'''
| နူ လတူ စှ်ေ သၟဝ် (Deductive)။
| နူ သၟဝ် တိုန် လတူ (Inductive)။
|-
| '''ဂကောံ နမူနာ (Sample)'''
| ဇၞော် (Large) ကေုာံ ရုဲကေတ် နကဵု ဓမ္မတာ (Random) ညံင်ဂွံ စၞးပြု ဂွံ။
| ဍောတ် (Small) ကေုာံ ရုဲကေတ် တင်ရန်တၟအ် (Purposive) ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် နက်နက်။
|-
| '''ညးကၠောန် သုတေသန'''
| ဟွံဆက်စပ် လတူ အရာ လ္ၚတ် (Objective/Detached)။
| ပါလုပ် ထုဲနှဴ ကေုာံ စွံ သတိ လတူ ပရေင်ဇကု (Subjective/Involved)။
|}

== ၇။ လွပ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Applications in Sciences and Social Sciences) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ဇေတ်တ် (Hard sciences) မပ္တံကဵု ဓာတုဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ မ္ဂး၊ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ဒှ် နဲကဲ အဓိက ဓဝ် ဟေင် ရ။ သွက်ဂွံ ၜတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ လျိုင်၊ ကေုာံ လဟိုင် တအ် ဂှ် ဒးစကာ လၟိဟ်ဂၞန် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) မပ္တံကဵု [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)၊ [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)၊ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political science) တအ် လေဝ် စကာ သုတေသန ဏအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ ဥပမာ -
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' စကာ Econometrics သွက်ဂွံ တွက် ရံင် ဗီုလဵု ၚုဟ်မး ပြံင်လှာဲ မ္ဂး ပရေင်ရာန် ကပေါတ် ပြံင်လှာဲ အာ (Supply and Demand curves)။
* '''စိုတ်ပညာ:''' စကာ လိက်သမာန် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အဆင့် ပရေင်ဍဵုဍိုက် စိုတ် (Stress levels) ဟွံသေင်မ္ဂး အဆင့် ဉာဏ် (IQ scores)။

== ၈။ ခိုဟ် ကေုာံ ဍိုန်လျ (Advantages and Disadvantages) ==
သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ နွံကဵု ဖဵု ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ ဗွဲမဂၠိုင် ရ - &lt;ref name=&quot;cohen&quot;&gt;{{cite book |last=Cohen |first=L. |author2=Manion, L. |author3=Morrison, K. |title=Research Methods in Education |edition=7th |publisher=Routledge |year=2011 |pages=200-210}}&lt;/ref&gt;

'''ခိုဟ် (Advantages):'''
* မာန် တွက်ဂၞန် တင်ဂၞင် လၟိဟ် မဂၠိုင် ဗွဲမပြဟ် နကဵု ကောန်ပျူတာ။
* သွဟ် မကလိဂွံ ဂှ် မာန် စကာ လတူ ဂကောံ မၞိဟ် အလုံစုံ ရ (High generalizability)။
* သုတေသန ဂှ် ကလေင် စမ်ၜတ် ကၠောန် မွဲလှ်ေ ပၠန် မာန် ရ (Replicability) ဟိုတ်နူ လၟေင် ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ်။

'''ဍိုန်လျ (Disadvantages):'''
* ဟွံမာန် သောင်ကလး ကဵု လညာတ် နက်နက် ဟွံသေင်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ် လက္ကရဴ စရိုတ် မၞိဟ် တအ် ရ။ (ဥပမာ - တီ ဒဒှ်ရ ညးတအ် ရာန် ကပေါတ် ဏအ် ဂၠိုင်၊ ဆဂး ဟွံတီ မုဟိုတ် ညးတအ် ဒးဂၞပ်)။
* လိက်သမာန် မနွံကဵု သွဟ် မရုဲစှ် ဓဝ် ဂှ် ပကဵု ညံင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကၠေအ် အာ အပ္ဍဲ ကွက် (Boxes) ဓမ္မတာ တအ် ရ။

== ၉။ ပြသၞာ သဳလ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Ethical Considerations) ==
ပ္ဍဲ ပရေင်ကၠောန် သုတေသန ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲ၊ ပြသၞာ သဳလ (Ethics) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲ သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် မ္ဂး -
* '''ပရေင်ဒုင်တဲ နကဵု ပရေင်တီကၠိုဟ် (Informed Consent):''' ညးမပါလုပ် တအ် ဒးတီ လဝ် တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ကိုပ်ကၠာ နူ ဟွံကဵု သွဟ် လိက်သမာန်။
* '''ပရေင်အောပ်ဓလုက် ယၟု (Anonymity and Confidentiality):''' တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် (ဥပမာ - ယၟု၊ အာယုက်၊ ဒၞာဲ မံင်) တအ် ဒးဒုင် စွံ လဝ် နကဵု ပရေင်အောပ်ဓလုက် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဂီုကၠီု ညးမပါလုပ် တအ် ရ။
* '''ပရေင်လီလာ် တင်ဂၞင် (Data Falsification):''' ညးကၠောန် သုတေသန တအ် ဟွံဂွံ အခေါင် ပြံင်လှာဲ ပလီုပလာ် ဂၞန် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု သမ္မုတိ ဇကု မာန် ရ။ ပရေင်ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဒုဟ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ သိပ္ပံ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် (Future of Quantitative Research) ==
အနာဂတ် သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ကွတ်ပညာ တင်ဂၞင် ဇၞော် (Big Data) ကေုာံ [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။

လၟုဟ်မ္ဂး၊ စၞး မဒး လလောင် တြး လိက်သမာန် မ္ဂး၊ ညးသုတေသန တအ် မာန် ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် လၟိဟ် နူကဵု ပရေင်စကာ အင်တာနက်၊ မဳဒဳယာ သမာဇ (Social media)၊ ကေုာံ သမာတ်ဖုန် (Smartphones) ညးလွပ် တအ် လောဲလောဲ သွာသွာ ရ။ သၞောတ် မရှေန် လာန်နေန် (Machine Learning) တအ် လေဝ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဳလဳယာန် ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် ဗွဲမဂၠေအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အနာဂတ် (Predictive analytics) ဂွံ ဍာံပြ တိုန် ဂၠိုင်ကဵု ဆ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ]] (Qualitative research)
* [[သတိတ်သတေတ်]] (Statistics)
* [[သိပ္ပံ]] (Science)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)

{{Navbox
| name = Research Methods
| title = နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ သတိတ်သတေတ် (Research Methods and Statistics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = နဲကဲ သုတေသန အဓိက
| list1 =
* [[သုတေသန လၟိဟ်ဂၞန်]] (Quantitative research)
* [[သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ]] (Qualitative research)
* [[သုတေသန ပံင်နှဴ]] (Mixed methods research)
| group2 = လဒက်ပတန် သုတေသန
| list2 =
* [[သမ္မုတိ]] (Hypothesis)
* [[ၚုဟ်မး မဟွံတီဏီ]] (Variable)
* [[ဂကောံ နမူနာ]] (Sampling)
* [[လိက်သမာန်]] (Questionnaire)
| group3 = သတိတ်သတေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list3 =
* [[သတိတ်သတေတ်]] (Statistics)
* [[ပရေင်ပါ်ပြး ဓမ္မတာ]] (Normal distribution)
* [[မဳန်]] (Mean)
* [[တင်ဂၞင် ဇၞော်]] (Big data)
}}

[[Category:နဲကဲ သုတေသန]]
[[Category:သတိတ်သတေတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>aoine1jnb14bl7i0zdq3wycg3fe88bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11533</id>
    <revision>
      <id>55985</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Positivism'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) မွဲ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ ဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (...&quot;</comment>
      <origin>55985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23291" sha1="eh7skuc0z7kymjk75v0o2c51xmjo6qq" xml:space="preserve">'''ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Positivism'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) မွဲ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ ဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ကေုာံ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် သိပ္ပံ သၟး ရ။ ဒဿန ဏအ်ဝွံ တးပါဲ ထောအ် လညာတ် မဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု မတ် မပ္တံကဵု [[ဘာသာရေင်ဝါဒ]] (Theology) ကေုာံ [[မေတ္တာဖဳစစ်]] (Metaphysics) တအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု သၞောဝ် သဘာဝ (Natural laws) မာန် လ္ၚတ် ဂွံ နကဵု [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method) ရ။&lt;ref name=&quot;comte&quot;&gt;{{cite book |last=Comte |first=A. |title=A General View of Positivism |publisher=Trübner and Co. |year=1865 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;

လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Auguste_Comte2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ အဝ်ဂတ် ကောမ် (Auguste Comte) မဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပြင်သေတ် ''positivisme'' တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာ မချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မနွံ ဍာံပြ&quot; ရ။ နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပညာ (Knowledge) ဇေတ်တ် ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ (Scientific observation) ကေုာံ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Logic) သၟး ရ။

လညာတ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တင်သဇိုင် အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ (Empiricism):''' ပညာ သီုဖအိုတ် ဒးကၠုင် နူ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ခန္ဓာ (Sensory experience)။
* '''ပရေင်တးပါဲ မေတ္တာဖဳစစ် (Anti-metaphysics):''' အရာ မဟွံမာန် ၜတ်ကၞာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နကဵု သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ကျာ်၊ ဝိညာဉ်၊ ကေုာံ အရာ လောန် သဘာဝ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် (Meaningless) ရ။
* '''လညာတ် ပံင်ကောံ သိပ္ပံ (Unity of Science):''' သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) တအ်ဝွံ ဒးစကာ နဲကဲ သုတေသန မွဲ တုပ် ဓဝ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင် (History and Origins) ==
လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကြဴနူ [[ပရေင်ကတဵုသပုန် ပြင်သေတ်]] (French Revolution) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ပြင်သေတ် ထုဲထံင် ဒၟံင် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ အဝ်ဂတ် ကောမ် (၁၇၉၈–၁၈၅၇) မိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် သိပ္ပံ မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Positivism and Sociology |publisher=Heinemann |year=1974 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

ကောမ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ် အာ အတိုင် သၞောဝ် သဘာဝ တုဲ၊ ယဝ်ရ ပိုယ် တီ သၞောဝ် တအ် ဏအ် မ္ဂး ပိုယ် မာန် ဖန်ဇန် အနာဂတ် (Predict and Control) မာန် ရ။ လညာတ် ညးတေအ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ တၠပညာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ဖရန်သစ် ဗေကောန် (Francis Bacon) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) တအ် ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (The Law of Three Stages) ==
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကအိုတ် ညး အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် &quot;သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ်&quot; (Law of Three Stages) ရ။ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဉာဏ် ပညာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဝင် ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တတ် ကၠုင် လဝ် ကဆံင် အဓိက ၃ သာ် ရ -

# '''ကဆံင် ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological Stage):''' ဒှ် အခိင် ကောန်မၞိဟ် တအ် သောင်ကလး သဘာဝ နကဵု ဒြဟတ် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဉ် (Animism, Polytheism, Monotheism) ရ။ အရာ သီုဖအိုတ် မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အတိုင် ပၟိက် ကျာ် ရ။
# '''ကဆံင် မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical Stage):''' ဒှ် အခိင် မၞိဟ်တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိ ဒဿန (Abstract concepts) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ (ဥပမာ - ဓါတ်၊ အခေါင်အရာ သဘာဝ)။ ဆဂး ဟွံမဲ ကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ ဏီ ရ။
# '''ကဆံင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive Stage):''' ဒှ် ကဆံင် လက္ကရဴအိုတ် တုဲ သၠုင်အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ဏအ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂၠာဲ ဟိုတ် မနက်သြိုဟ် တအ် (Why things happen) ယျ၊ ညးတအ် အာရီုစွံ လတူ ဗီုလဵု အရာ တအ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် (How things happen) နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် ဓမ္မတာ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် ၃ သာ် အဝ်ဂတ် ကောမ်
|-
! ကဆံင်
! နဲကဲ သောင်ကလး
! ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ်
|-
| ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological)
| ဒြဟတ် ဝိညာဉ် ကေုာံ ကျာ် (Supernatural)
| သၞောတ် သၟိင်တၠ ကေုာံ လကျာ် (Militaristic/Priestly)
|-
| မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical)
| လညာတ် ဒဿန အာဗ်သတြက် (Abstract forces)
| သၞောတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ညးမသၠးပွံက် (Nationalism/Lawyers)
|-
| ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive)
| ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် (Scientific observation)
| သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကမၠောန် စက် (Industrial/Scientific)
|}

== ၄။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ပ္ဍဲ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Positivism in Sociology) ==
အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; (ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ) ရ။ ညးတေအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် Sociology နဒဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကဆံင် သၠုင်အိုတ် (Queen of the sciences) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=The Rules of Sociological Method |publisher=Free Press |year=1982 |pages=50-55}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပတန် ဘာသာရပ် Sociology ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။ ဒါခါင် ဝွံ လွဳစကာ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် တုဲ၊ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု &quot;ပရေင်ဍာံပြ မၞိဟ်&quot; (Social facts) မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ဘာသာ တအ် ရ။ Social facts တအ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံ မ္ၚး ပူဂိုလ် တုဲ ပိုယ် မာန် ၜတ်ကၞာတ် လ္ၚတ် ဍေဟ်တအ် ညံင်ရဴ အရာဝတ္ထု (Things) ကီု ရ။

== ၅။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ (Logical Positivism) ==
ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ဂကောံ တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) မကော်စ [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle) ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် တၟိ မနွံယၟု &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ&quot; (Logical Positivism) ရ။ တၠပညာ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု မဝ်ရစ် ရှလစ် (Moritz Schlick) ကေုာံ အဝ်တဝ် နူရတ် (Otto Neurath) ရ။

လညာတ် အဓိက ညးတအ် ဂှ် ဒှ် &quot;မူ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ&quot; (Verification Principle) ရ။ မူ ဏအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ - ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဟီုတွံ မွဲဝွံ ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ဍာံ ဟွံဍာံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး၊ ဝါကျ ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် တးပါဲ ထောအ် ပြသၞာ သဳလ (Ethics)၊ အနုသုခုမ (Aesthetics) ကေုာံ ဘာသာရေး တအ် ဖအိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;ayer&quot;&gt;{{cite book |last=Ayer |first=A. J. |title=Language, Truth and Logic |publisher=Victor Gollancz |year=1936 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ လညာတ် (Fundamental Theory and Concepts) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] ဇာဏဗေဒ (Epistemology) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -
* '''ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Observability):''' သိပ္ပံ ဝွံ ဒးအာရီုစွံ လတူ အရာ မဆဵု ဂွံ ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ သၟး ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objectivity):''' ညးမသုတေသန (Researcher) ဂှ် ဒးပါ်ခြာ ထောအ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Values and Biases) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နကဵု လညာတ် လဒေါဝ် သၟး ရ။
* '''ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် (Quantification):''' ပရေင်သုတေသန ခိုဟ်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်သုတေသန မမာန် ပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ် စိုပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers) ကေုာံ စကာ သ္ၚိအင် (Statistics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Scientific Method and Research) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative research methods) ရ။ ညးတအ် စကာ -
# '''စမ်ၜတ် (Experiments):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မထိင်ဒဝ် လဝ် (Controlled environment) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect)။
# '''စၟတ်သမ္တီ လၟိဟ် (Surveys and Questionnaires):''' ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ စကာ သင်္ချာ စာရင်းအင်း (Statistics) သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန်။
# '''စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ဍာံပြ (Hypothesis Testing):''' ဖန်ဗဒှ် တင်သၠေဟ်ပၟာ (Hypothesis) ကိုပ်ကၠာ တုဲ၊ လ္ၚတ် ဒေတာ သွက်ဂွံ တးပါဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင်တဲ ဍေဟ် ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ (Impact on Philosophy and Science) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကဵု လဝ် ဖဵုသက်ရောက် ဗွဲမဇၞော် လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ဘာသာရပ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု စိုတ်ပညာ (Psychology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ နူကဵု &quot;ဒဿန လညာတ်&quot; စိုပ် အာ ကဆံင် &quot;သိပ္ပံ စမ်ၜတ်&quot; မခိုင်ကၠိုက် ရ။ 

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဂှ်လေဝ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒဿနိကဗေဒ စၟတ်သမ္တီ အရေဝ်ဘာသာ (Analytic Philosophy) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။&lt;ref name=&quot;hacking&quot;&gt;{{cite book |last=Hacking |first=I. |title=Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science |publisher=Cambridge University Press |year=1983 |pages=41-45}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစးဒုင် (Criticisms and Anti-Positivism) ==
ပ္ဍဲ လပါ် လက္ကရဴ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ ကေုာံ တးပါဲ နူကဵု တၠပညာ ဂမၠိုင် ရ -

* '''ကာလ် ပပ်ပါ (Karl Popper):''' ညးတေအ် ပါ်ပါဲ လညာတ် &quot;Verification&quot; တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification) ရ။ သိပ္ပံ ဍာံ ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မစၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ လောဲလောဲ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ယောန်မှာ ဒၟံင် ရ။
* '''လညာတ် ဒစးဒုင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Anti-Positivism / Interpretivism):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber) တအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတုပ် ကဵု သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု ပုဟ်။ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် တုဲ၊ ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ် (Quantitative) သၟး ဂှ် ဟွံမာန် သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန်ထ္ၜး နဲကဲ လ္ၚတ် အရည်အသွေး (Qualitative methods) မပ္တံကဵု ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews) ရ။
* '''ဂကောံ ဖရန်ဖတ် (Frankfurt School):''' ညးတအ် ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒှ် လညာတ် မမင်မဲ သၞောတ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက် တုဲ၊ ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲ (Critical thinking) သွက်ဂွံ ပလေဝ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ လကျာ် (Future and Legacy) ==
ၜိုန်ရ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဗီုပြင် ကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် လၟုဟ် ဟွံမဲ ယျ ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ အဝ်ဂတ် ကောမ် ကေုာံ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တ္ၚဲဏအ် (Post-positivism)၊ တၠပညာ တအ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂှ် ဟွံမာန် တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objective) ကၠံ ရာခိုင်နှုန်း ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လညာတ် သဳအိုရဳ မနွံ ဒၟံင် တုဲတုဲ တအ် ရ။ ဆဂး၊ တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဍာံပြ (Truth) နကဵု သက်သဳ စၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ဂှ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် သုတေသန သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)

{{Navbox
| name = Philosophy and Sociology
| title = ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Philosophy and Sociological Theory)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ]] (Empiricism)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification)
* [[ဘာသာရေင်ဝါဒ]] (Theology)
| group2 = တၠပညာ အဓိက
| list2 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim)
* [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber)
* [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[မေတ္တာဖဳစစ်]] (Metaphysics)
}}

[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>eh7skuc0z7kymjk75v0o2c51xmjo6qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55986</id>
      <parentid>55985</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23282" sha1="3leh35pw3ei642qagoa0jnbigtnsziv" xml:space="preserve">'''ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Positivism'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) မွဲ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ ဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ကေုာံ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် သိပ္ပံ သၟး ရ။ ဒဿန ဏအ်ဝွံ တးပါဲ ထောအ် လညာတ် မဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု မတ် မပ္တံကဵု [[ဝါဒဘာသာ]] (Theology) ကေုာံ [[မေတ်တာဖဳသေတ်]] (Metaphysics) တအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု သၞောဝ် သဘာဝ (Natural laws) မာန် လ္ၚတ် ဂွံ နကဵု [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method) ရ။&lt;ref name=&quot;comte&quot;&gt;{{cite book |last=Comte |first=A. |title=A General View of Positivism |publisher=Trübner and Co. |year=1865 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;

လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Auguste_Comte2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ အဝ်ဂတ် ကောမ် (Auguste Comte) မဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပြင်သေတ် ''positivisme'' တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာ မချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မနွံ ဍာံပြ&quot; ရ။ နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပညာ (Knowledge) ဇေတ်တ် ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ (Scientific observation) ကေုာံ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Logic) သၟး ရ။

လညာတ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တင်သဇိုင် အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ (Empiricism):''' ပညာ သီုဖအိုတ် ဒးကၠုင် နူ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ခန္ဓာ (Sensory experience)။
* '''ပရေင်တးပါဲ မေတ္တာဖဳစစ် (Anti-metaphysics):''' အရာ မဟွံမာန် ၜတ်ကၞာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နကဵု သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ကျာ်၊ ဝိညာဉ်၊ ကေုာံ အရာ လောန် သဘာဝ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် (Meaningless) ရ။
* '''လညာတ် ပံင်ကောံ သိပ္ပံ (Unity of Science):''' သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) တအ်ဝွံ ဒးစကာ နဲကဲ သုတေသန မွဲ တုပ် ဓဝ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင် (History and Origins) ==
လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကြဴနူ [[ပရေင်ကတဵုသပုန် ပြင်သေတ်]] (French Revolution) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ပြင်သေတ် ထုဲထံင် ဒၟံင် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ အဝ်ဂတ် ကောမ် (၁၇၉၈–၁၈၅၇) မိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် သိပ္ပံ မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Positivism and Sociology |publisher=Heinemann |year=1974 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

ကောမ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ် အာ အတိုင် သၞောဝ် သဘာဝ တုဲ၊ ယဝ်ရ ပိုယ် တီ သၞောဝ် တအ် ဏအ် မ္ဂး ပိုယ် မာန် ဖန်ဇန် အနာဂတ် (Predict and Control) မာန် ရ။ လညာတ် ညးတေအ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ တၠပညာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ဖရန်သစ် ဗေကောန် (Francis Bacon) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) တအ် ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (The Law of Three Stages) ==
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကအိုတ် ညး အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် &quot;သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ်&quot; (Law of Three Stages) ရ။ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဉာဏ် ပညာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဝင် ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တတ် ကၠုင် လဝ် ကဆံင် အဓိက ၃ သာ် ရ -

# '''ကဆံင် ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological Stage):''' ဒှ် အခိင် ကောန်မၞိဟ် တအ် သောင်ကလး သဘာဝ နကဵု ဒြဟတ် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဉ် (Animism, Polytheism, Monotheism) ရ။ အရာ သီုဖအိုတ် မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အတိုင် ပၟိက် ကျာ် ရ။
# '''ကဆံင် မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical Stage):''' ဒှ် အခိင် မၞိဟ်တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိ ဒဿန (Abstract concepts) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ (ဥပမာ - ဓါတ်၊ အခေါင်အရာ သဘာဝ)။ ဆဂး ဟွံမဲ ကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ ဏီ ရ။
# '''ကဆံင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive Stage):''' ဒှ် ကဆံင် လက္ကရဴအိုတ် တုဲ သၠုင်အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ဏအ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂၠာဲ ဟိုတ် မနက်သြိုဟ် တအ် (Why things happen) ယျ၊ ညးတအ် အာရီုစွံ လတူ ဗီုလဵု အရာ တအ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် (How things happen) နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် ဓမ္မတာ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် ၃ သာ် အဝ်ဂတ် ကောမ်
|-
! ကဆံင်
! နဲကဲ သောင်ကလး
! ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ်
|-
| ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological)
| ဒြဟတ် ဝိညာဉ် ကေုာံ ကျာ် (Supernatural)
| သၞောတ် သၟိင်တၠ ကေုာံ လကျာ် (Militaristic/Priestly)
|-
| မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical)
| လညာတ် ဒဿန အာဗ်သတြက် (Abstract forces)
| သၞောတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ညးမသၠးပွံက် (Nationalism/Lawyers)
|-
| ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive)
| ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် (Scientific observation)
| သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကမၠောန် စက် (Industrial/Scientific)
|}

== ၄။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ပ္ဍဲ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Positivism in Sociology) ==
အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; (ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ) ရ။ ညးတေအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် Sociology နဒဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကဆံင် သၠုင်အိုတ် (Queen of the sciences) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=The Rules of Sociological Method |publisher=Free Press |year=1982 |pages=50-55}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပတန် ဘာသာရပ် Sociology ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။ ဒါခါင် ဝွံ လွဳစကာ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် တုဲ၊ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု &quot;ပရေင်ဍာံပြ မၞိဟ်&quot; (Social facts) မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ဘာသာ တအ် ရ။ Social facts တအ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံ မ္ၚး ပူဂိုလ် တုဲ ပိုယ် မာန် ၜတ်ကၞာတ် လ္ၚတ် ဍေဟ်တအ် ညံင်ရဴ အရာဝတ္ထု (Things) ကီု ရ။

== ၅။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ (Logical Positivism) ==
ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ဂကောံ တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) မကော်စ [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle) ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် တၟိ မနွံယၟု &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ&quot; (Logical Positivism) ရ။ တၠပညာ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု မဝ်ရစ် ရှလစ် (Moritz Schlick) ကေုာံ အဝ်တဝ် နူရတ် (Otto Neurath) ရ။

လညာတ် အဓိက ညးတအ် ဂှ် ဒှ် &quot;မူ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ&quot; (Verification Principle) ရ။ မူ ဏအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ - ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဟီုတွံ မွဲဝွံ ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ဍာံ ဟွံဍာံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး၊ ဝါကျ ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် တးပါဲ ထောအ် ပြသၞာ သဳလ (Ethics)၊ အနုသုခုမ (Aesthetics) ကေုာံ ဘာသာရေး တအ် ဖအိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;ayer&quot;&gt;{{cite book |last=Ayer |first=A. J. |title=Language, Truth and Logic |publisher=Victor Gollancz |year=1936 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ လညာတ် (Fundamental Theory and Concepts) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] ဇာဏဗေဒ (Epistemology) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -
* '''ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Observability):''' သိပ္ပံ ဝွံ ဒးအာရီုစွံ လတူ အရာ မဆဵု ဂွံ ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ သၟး ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objectivity):''' ညးမသုတေသန (Researcher) ဂှ် ဒးပါ်ခြာ ထောအ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Values and Biases) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နကဵု လညာတ် လဒေါဝ် သၟး ရ။
* '''ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် (Quantification):''' ပရေင်သုတေသန ခိုဟ်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်သုတေသန မမာန် ပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ် စိုပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers) ကေုာံ စကာ သ္ၚိအင် (Statistics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Scientific Method and Research) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative research methods) ရ။ ညးတအ် စကာ -
# '''စမ်ၜတ် (Experiments):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မထိင်ဒဝ် လဝ် (Controlled environment) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect)။
# '''စၟတ်သမ္တီ လၟိဟ် (Surveys and Questionnaires):''' ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ စကာ သင်္ချာ စာရင်းအင်း (Statistics) သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန်။
# '''စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ဍာံပြ (Hypothesis Testing):''' ဖန်ဗဒှ် တင်သၠေဟ်ပၟာ (Hypothesis) ကိုပ်ကၠာ တုဲ၊ လ္ၚတ် ဒေတာ သွက်ဂွံ တးပါဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင်တဲ ဍေဟ် ရ။

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ (Impact on Philosophy and Science) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကဵု လဝ် ဖဵုသက်ရောက် ဗွဲမဇၞော် လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ဘာသာရပ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု စိုတ်ပညာ (Psychology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ နူကဵု &quot;ဒဿန လညာတ်&quot; စိုပ် အာ ကဆံင် &quot;သိပ္ပံ စမ်ၜတ်&quot; မခိုင်ကၠိုက် ရ။ 

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဂှ်လေဝ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒဿနိကဗေဒ စၟတ်သမ္တီ အရေဝ်ဘာသာ (Analytic Philosophy) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။&lt;ref name=&quot;hacking&quot;&gt;{{cite book |last=Hacking |first=I. |title=Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science |publisher=Cambridge University Press |year=1983 |pages=41-45}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစးဒုင် (Criticisms and Anti-Positivism) ==
ပ္ဍဲ လပါ် လက္ကရဴ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ ကေုာံ တးပါဲ နူကဵု တၠပညာ ဂမၠိုင် ရ -

* '''ကာလ် ပပ်ပါ (Karl Popper):''' ညးတေအ် ပါ်ပါဲ လညာတ် &quot;Verification&quot; တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification) ရ။ သိပ္ပံ ဍာံ ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မစၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ လောဲလောဲ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ယောန်မှာ ဒၟံင် ရ။
* '''လညာတ် ဒစးဒုင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Anti-Positivism / Interpretivism):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber) တအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတုပ် ကဵု သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု ပုဟ်။ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် တုဲ၊ ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ် (Quantitative) သၟး ဂှ် ဟွံမာန် သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန်ထ္ၜး နဲကဲ လ္ၚတ် အရည်အသွေး (Qualitative methods) မပ္တံကဵု ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews) ရ။
* '''ဂကောံ ဖရန်ဖတ် (Frankfurt School):''' ညးတအ် ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒှ် လညာတ် မမင်မဲ သၞောတ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက် တုဲ၊ ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲ (Critical thinking) သွက်ဂွံ ပလေဝ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ လကျာ် (Future and Legacy) ==
ၜိုန်ရ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဗီုပြင် ကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် လၟုဟ် ဟွံမဲ ယျ ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ အဝ်ဂတ် ကောမ် ကေုာံ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တ္ၚဲဏအ် (Post-positivism)၊ တၠပညာ တအ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂှ် ဟွံမာန် တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objective) ကၠံ ရာခိုင်နှုန်း ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လညာတ် သဳအိုရဳ မနွံ ဒၟံင် တုဲတုဲ တအ် ရ။ ဆဂး၊ တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဍာံပြ (Truth) နကဵု သက်သဳ စၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ဂှ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် သုတေသန သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)

{{Navbox
| name = Philosophy and Sociology
| title = ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Philosophy and Sociological Theory)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ]] (Empiricism)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification)
* [[ဘာသာရေင်ဝါဒ]] (Theology)
| group2 = တၠပညာ အဓိက
| list2 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim)
* [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber)
* [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[မေတ္တာဖဳစစ်]] (Metaphysics)
}}

[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>3leh35pw3ei642qagoa0jnbigtnsziv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55987</id>
      <parentid>55986</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23276" sha1="2wihfrc1eab8n3wn27bbboc3wqaqso3" xml:space="preserve">'''ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Positivism'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) မွဲ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ ဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ကေုာံ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် သိပ္ပံ သၟး ရ။ ဒဿန ဏအ်ဝွံ တးပါဲ ထောအ် လညာတ် မဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု မတ် မပ္တံကဵု [[ဝါဒဘာသာ]] (Theology) ကေုာံ [[မေတ်တာဖဳသေတ်]] (Metaphysics) တအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု သၞောဝ် သဘာဝ (Natural laws) မာန် လ္ၚတ် ဂွံ နကဵု [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method) ရ။&lt;ref name=&quot;comte&quot;&gt;{{cite book |last=Comte |first=A. |title=A General View of Positivism |publisher=Trübner and Co. |year=1865 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;

လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Auguste_Comte2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ အဝ်ဂတ် ကောမ် (Auguste Comte) မဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပြင်သေတ် ''positivisme'' တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာ မချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မနွံ ဍာံပြ&quot; ရ။ နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပညာ (Knowledge) ဇေတ်တ် ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ (Scientific observation) ကေုာံ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Logic) သၟး ရ။

လညာတ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တင်သဇိုင် အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ (Empiricism):''' ပညာ သီုဖအိုတ် ဒးကၠုင် နူ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ခန္ဓာ (Sensory experience)။
* '''ပရေင်တးပါဲ မေတ္တာဖဳစစ် (Anti-metaphysics):''' အရာ မဟွံမာန် ၜတ်ကၞာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နကဵု သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ကျာ်၊ ဝိညာဉ်၊ ကေုာံ အရာ လောန် သဘာဝ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် (Meaningless) ရ။
* '''လညာတ် ပံင်ကောံ သိပ္ပံ (Unity of Science):''' သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) တအ်ဝွံ ဒးစကာ နဲကဲ သုတေသန မွဲ တုပ် ဓဝ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင် (History and Origins) ==
လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကြဴနူ [[ပရေင်ကတဵုသပုန် ပြင်သေတ်]] (French Revolution) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ပြင်သေတ် ထုဲထံင် ဒၟံင် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ အဝ်ဂတ် ကောမ် (၁၇၉၈–၁၈၅၇) မိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် သိပ္ပံ မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Positivism and Sociology |publisher=Heinemann |year=1974 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

ကောမ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ် အာ အတိုင် သၞောဝ် သဘာဝ တုဲ၊ ယဝ်ရ ပိုယ် တီ သၞောဝ် တအ် ဏအ် မ္ဂး ပိုယ် မာန် ဖန်ဇန် အနာဂတ် (Predict and Control) မာန် ရ။ လညာတ် ညးတေအ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ တၠပညာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ဖရန်သစ် ဗေကောန် (Francis Bacon) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) တအ် ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (The Law of Three Stages) ==
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကအိုတ် ညး အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် &quot;သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ်&quot; (Law of Three Stages) ရ။ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဉာဏ် ပညာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဝင် ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တတ် ကၠုင် လဝ် ကဆံင် အဓိက ၃ သာ် ရ -

# '''ကဆံင် ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological Stage):''' ဒှ် အခိင် ကောန်မၞိဟ် တအ် သောင်ကလး သဘာဝ နကဵု ဒြဟတ် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဉ် (Animism, Polytheism, Monotheism) ရ။ အရာ သီုဖအိုတ် မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အတိုင် ပၟိက် ကျာ် ရ။
# '''ကဆံင် မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical Stage):''' ဒှ် အခိင် မၞိဟ်တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိ ဒဿန (Abstract concepts) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ (ဥပမာ - ဓါတ်၊ အခေါင်အရာ သဘာဝ)။ ဆဂး ဟွံမဲ ကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ ဏီ ရ။
# '''ကဆံင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive Stage):''' ဒှ် ကဆံင် လက္ကရဴအိုတ် တုဲ သၠုင်အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ဏအ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂၠာဲ ဟိုတ် မနက်သြိုဟ် တအ် (Why things happen) ယျ၊ ညးတအ် အာရီုစွံ လတူ ဗီုလဵု အရာ တအ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် (How things happen) နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် ဓမ္မတာ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် ၃ သာ် အဝ်ဂတ် ကောမ်
|-
! ကဆံင်
! နဲကဲ သောင်ကလး
! ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ်
|-
| ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological)
| ဒြဟတ် ဝိညာဉ် ကေုာံ ကျာ် (Supernatural)
| သၞောတ် သၟိင်တၠ ကေုာံ လကျာ် (Militaristic/Priestly)
|-
| မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical)
| လညာတ် ဒဿန အာဗ်သတြက် (Abstract forces)
| သၞောတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ညးမသၠးပွံက် (Nationalism/Lawyers)
|-
| ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive)
| ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် (Scientific observation)
| သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကမၠောန် စက် (Industrial/Scientific)
|}

== ၄။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ပ္ဍဲ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Positivism in Sociology) ==
အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; (ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ) ရ။ ညးတေအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် Sociology နဒဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကဆံင် သၠုင်အိုတ် (Queen of the sciences) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=The Rules of Sociological Method |publisher=Free Press |year=1982 |pages=50-55}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပတန် ဘာသာရပ် Sociology ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။ ဒါခါင် ဝွံ လွဳစကာ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် တုဲ၊ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု &quot;ပရေင်ဍာံပြ မၞိဟ်&quot; (Social facts) မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ဘာသာ တအ် ရ။ Social facts တအ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံ မ္ၚး ပူဂိုလ် တုဲ ပိုယ် မာန် ၜတ်ကၞာတ် လ္ၚတ် ဍေဟ်တအ် ညံင်ရဴ အရာဝတ္ထု (Things) ကီု ရ။

== ၅။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ (Logical Positivism) ==
ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ဂကောံ တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) မကော်စ [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle) ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် တၟိ မနွံယၟု &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ&quot; (Logical Positivism) ရ။ တၠပညာ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု မဝ်ရစ် ရှလစ် (Moritz Schlick) ကေုာံ အဝ်တဝ် နူရတ် (Otto Neurath) ရ။

လညာတ် အဓိက ညးတအ် ဂှ် ဒှ် &quot;မူ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ&quot; (Verification Principle) ရ။ မူ ဏအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ - ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဟီုတွံ မွဲဝွံ ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ဍာံ ဟွံဍာံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး၊ ဝါကျ ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် တးပါဲ ထောအ် ပြသၞာ သဳလ (Ethics)၊ အနုသုခုမ (Aesthetics) ကေုာံ ဘာသာရေး တအ် ဖအိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;ayer&quot;&gt;{{cite book |last=Ayer |first=A. J. |title=Language, Truth and Logic |publisher=Victor Gollancz |year=1936 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ လညာတ် (Fundamental Theory and Concepts) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] ဇာဏဗေဒ (Epistemology) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -
* '''ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Observability):''' သိပ္ပံ ဝွံ ဒးအာရီုစွံ လတူ အရာ မဆဵု ဂွံ ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ သၟး ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objectivity):''' ညးမသုတေသန (Researcher) ဂှ် ဒးပါ်ခြာ ထောအ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Values and Biases) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နကဵု လညာတ် လဒေါဝ် သၟး ရ။
* '''ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် (Quantification):''' ပရေင်သုတေသန ခိုဟ်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်သုတေသန မမာန် ပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ် စိုပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers) ကေုာံ စကာ သ္ၚိအင် (Statistics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Scientific Method and Research) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative research methods) ရ။ ညးတအ် စကာ -
# '''စမ်ၜတ် (Experiments):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မထိင်ဒဝ် လဝ် (Controlled environment) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect)။
# '''စၟတ်သမ္တီ လၟိဟ် (Surveys and Questionnaires):''' ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ စကာ သင်္ချာ စာရင်းအင်း (Statistics) သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန်။
# '''စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ဍာံပြ (Hypothesis Testing):''' ဖန်ဗဒှ် တင်သၠေဟ်ပၟာ (Hypothesis) ကိုပ်ကၠာ တုဲ၊ လ္ၚတ် ဒေတာ သွက်ဂွံ တးပါဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင်တဲ ဍေဟ် ရ။

== ၈။ ဖဵုအာစိုပ် လတူ ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ (Impact on Philosophy and Science) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကဵု လဝ် ဖဵုအာစိုပ် ဗွဲမဇၞော် လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ဘာသာရပ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု စိုတ်ပညာ (Psychology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ နူကဵု &quot;ဒဿန လညာတ်&quot; စိုပ် အာ ကဆံင် &quot;သိပ္ပံ စမ်ၜတ်&quot; မခိုင်ကၠိုက် ရ။ 

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဂှ်လေဝ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒဿနိကဗေဒ စၟတ်သမ္တီ အရေဝ်ဘာသာ (Analytic Philosophy) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။&lt;ref name=&quot;hacking&quot;&gt;{{cite book |last=Hacking |first=I. |title=Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science |publisher=Cambridge University Press |year=1983 |pages=41-45}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစးဒုင် (Criticisms and Anti-Positivism) ==
ပ္ဍဲ လပါ် လက္ကရဴ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ ကေုာံ တးပါဲ နူကဵု တၠပညာ ဂမၠိုင် ရ -

* '''ကာလ် ပပ်ပါ (Karl Popper):''' ညးတေအ် ပါ်ပါဲ လညာတ် &quot;Verification&quot; တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification) ရ။ သိပ္ပံ ဍာံ ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မစၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ လောဲလောဲ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ယောန်မှာ ဒၟံင် ရ။
* '''လညာတ် ဒစးဒုင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Anti-Positivism / Interpretivism):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber) တအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတုပ် ကဵု သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု ပုဟ်။ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် တုဲ၊ ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ် (Quantitative) သၟး ဂှ် ဟွံမာန် သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန်ထ္ၜး နဲကဲ လ္ၚတ် အရည်အသွေး (Qualitative methods) မပ္တံကဵု ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews) ရ။
* '''ဂကောံ ဖရန်ဖတ် (Frankfurt School):''' ညးတအ် ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒှ် လညာတ် မမင်မဲ သၞောတ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက် တုဲ၊ ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲ (Critical thinking) သွက်ဂွံ ပလေဝ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ လကျာ် (Future and Legacy) ==
ၜိုန်ရ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဗီုပြင် ကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် လၟုဟ် ဟွံမဲ ယျ ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ အဝ်ဂတ် ကောမ် ကေုာံ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တ္ၚဲဏအ် (Post-positivism)၊ တၠပညာ တအ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂှ် ဟွံမာန် တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objective) ကၠံ ရာခိုင်နှုန်း ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လညာတ် သဳအိုရဳ မနွံ ဒၟံင် တုဲတုဲ တအ် ရ။ ဆဂး၊ တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဍာံပြ (Truth) နကဵု သက်သဳ စၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ဂှ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် သုတေသန သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)

{{Navbox
| name = Philosophy and Sociology
| title = ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Philosophy and Sociological Theory)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ]] (Empiricism)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification)
* [[ဘာသာရေင်ဝါဒ]] (Theology)
| group2 = တၠပညာ အဓိက
| list2 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim)
* [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber)
* [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[မေတ္တာဖဳစစ်]] (Metaphysics)
}}

[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>2wihfrc1eab8n3wn27bbboc3wqaqso3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55988</id>
      <parentid>55987</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၃။ သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (The Law of Three Stages) */</comment>
      <origin>55988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23267" sha1="c49rvp9doqpkog2i85f7mfvrld4a627" xml:space="preserve">'''ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Positivism'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) မွဲ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ ဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ကေုာံ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် သိပ္ပံ သၟး ရ။ ဒဿန ဏအ်ဝွံ တးပါဲ ထောအ် လညာတ် မဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု မတ် မပ္တံကဵု [[ဝါဒဘာသာ]] (Theology) ကေုာံ [[မေတ်တာဖဳသေတ်]] (Metaphysics) တအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု သၞောဝ် သဘာဝ (Natural laws) မာန် လ္ၚတ် ဂွံ နကဵု [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method) ရ။&lt;ref name=&quot;comte&quot;&gt;{{cite book |last=Comte |first=A. |title=A General View of Positivism |publisher=Trübner and Co. |year=1865 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;

လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Auguste_Comte2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ အဝ်ဂတ် ကောမ် (Auguste Comte) မဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပြင်သေတ် ''positivisme'' တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာ မချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မနွံ ဍာံပြ&quot; ရ။ နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပညာ (Knowledge) ဇေတ်တ် ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ (Scientific observation) ကေုာံ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Logic) သၟး ရ။

လညာတ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တင်သဇိုင် အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ (Empiricism):''' ပညာ သီုဖအိုတ် ဒးကၠုင် နူ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ခန္ဓာ (Sensory experience)။
* '''ပရေင်တးပါဲ မေတ္တာဖဳစစ် (Anti-metaphysics):''' အရာ မဟွံမာန် ၜတ်ကၞာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နကဵု သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ကျာ်၊ ဝိညာဉ်၊ ကေုာံ အရာ လောန် သဘာဝ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် (Meaningless) ရ။
* '''လညာတ် ပံင်ကောံ သိပ္ပံ (Unity of Science):''' သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) တအ်ဝွံ ဒးစကာ နဲကဲ သုတေသန မွဲ တုပ် ဓဝ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင် (History and Origins) ==
လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကြဴနူ [[ပရေင်ကတဵုသပုန် ပြင်သေတ်]] (French Revolution) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ပြင်သေတ် ထုဲထံင် ဒၟံင် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ အဝ်ဂတ် ကောမ် (၁၇၉၈–၁၈၅၇) မိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် သိပ္ပံ မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Positivism and Sociology |publisher=Heinemann |year=1974 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

ကောမ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ် အာ အတိုင် သၞောဝ် သဘာဝ တုဲ၊ ယဝ်ရ ပိုယ် တီ သၞောဝ် တအ် ဏအ် မ္ဂး ပိုယ် မာန် ဖန်ဇန် အနာဂတ် (Predict and Control) မာန် ရ။ လညာတ် ညးတေအ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ တၠပညာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ဖရန်သစ် ဗေကောန် (Francis Bacon) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) တအ် ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (The Law of Three Stages) ==
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကအိုတ် ညး အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် &quot;သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ်&quot; (Law of Three Stages) ရ။ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဉာဏ် ပညာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဝင် ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တတ် ကၠုင် လဝ် ကဆံင် အဓိက ၃ သာ် ရ -

# '''ကဆံင် ဝါဒဘာသာ (Theological Stage):''' ဒှ် အခိင် ကောန်မၞိဟ် တအ် သောင်ကလး သဘာဝ နကဵု ဒြဟတ် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဉ် (Animism, Polytheism, Monotheism) ရ။ အရာ သီုဖအိုတ် မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အတိုင် ပၟိက် ကျာ် ရ။
# '''ကဆံင် မေတ်တာဖဳသေတ် (Metaphysical Stage):''' ဒှ် အခိင် မၞိဟ်တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိ ဒဿန (Abstract concepts) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ (ဥပမာ - ဓါတ်၊ အခေါင်အရာ သဘာဝ)။ ဆဂး ဟွံမဲ ကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ ဏီ ရ။
# '''ကဆံင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive Stage):''' ဒှ် ကဆံင် လက္ကရဴအိုတ် တုဲ သၠုင်အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ဏအ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂၠာဲ ဟိုတ် မနက်သြိုဟ် တအ် (Why things happen) ယျ၊ ညးတအ် အာရီုစွံ လတူ ဗီုလဵု အရာ တအ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် (How things happen) နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် ဓမ္မတာ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် ၃ သာ် အဝ်ဂတ် ကောမ်
|-
! ကဆံင်
! နဲကဲ သောင်ကလး
! ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ်
|-
| ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological)
| ဒြဟတ် ဝိညာဉ် ကေုာံ ကျာ် (Supernatural)
| သၞောတ် သၟိင်တၠ ကေုာံ လကျာ် (Militaristic/Priestly)
|-
| မေတ္တာဖဳစစ် (Metaphysical)
| လညာတ် ဒဿန အာဗ်သတြက် (Abstract forces)
| သၞောတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ညးမသၠးပွံက် (Nationalism/Lawyers)
|-
| ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive)
| ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် (Scientific observation)
| သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကမၠောန် စက် (Industrial/Scientific)
|}

== ၄။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ပ္ဍဲ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Positivism in Sociology) ==
အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; (ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ) ရ။ ညးတေအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် Sociology နဒဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကဆံင် သၠုင်အိုတ် (Queen of the sciences) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=The Rules of Sociological Method |publisher=Free Press |year=1982 |pages=50-55}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပတန် ဘာသာရပ် Sociology ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။ ဒါခါင် ဝွံ လွဳစကာ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် တုဲ၊ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု &quot;ပရေင်ဍာံပြ မၞိဟ်&quot; (Social facts) မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ဘာသာ တအ် ရ။ Social facts တအ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံ မ္ၚး ပူဂိုလ် တုဲ ပိုယ် မာန် ၜတ်ကၞာတ် လ္ၚတ် ဍေဟ်တအ် ညံင်ရဴ အရာဝတ္ထု (Things) ကီု ရ။

== ၅။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ (Logical Positivism) ==
ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ဂကောံ တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) မကော်စ [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle) ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် တၟိ မနွံယၟု &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ&quot; (Logical Positivism) ရ။ တၠပညာ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု မဝ်ရစ် ရှလစ် (Moritz Schlick) ကေုာံ အဝ်တဝ် နူရတ် (Otto Neurath) ရ။

လညာတ် အဓိက ညးတအ် ဂှ် ဒှ် &quot;မူ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ&quot; (Verification Principle) ရ။ မူ ဏအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ - ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဟီုတွံ မွဲဝွံ ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ဍာံ ဟွံဍာံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး၊ ဝါကျ ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် တးပါဲ ထောအ် ပြသၞာ သဳလ (Ethics)၊ အနုသုခုမ (Aesthetics) ကေုာံ ဘာသာရေး တအ် ဖအိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;ayer&quot;&gt;{{cite book |last=Ayer |first=A. J. |title=Language, Truth and Logic |publisher=Victor Gollancz |year=1936 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ လညာတ် (Fundamental Theory and Concepts) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] ဇာဏဗေဒ (Epistemology) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -
* '''ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Observability):''' သိပ္ပံ ဝွံ ဒးအာရီုစွံ လတူ အရာ မဆဵု ဂွံ ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ သၟး ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objectivity):''' ညးမသုတေသန (Researcher) ဂှ် ဒးပါ်ခြာ ထောအ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Values and Biases) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နကဵု လညာတ် လဒေါဝ် သၟး ရ။
* '''ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် (Quantification):''' ပရေင်သုတေသန ခိုဟ်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်သုတေသန မမာန် ပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ် စိုပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers) ကေုာံ စကာ သ္ၚိအင် (Statistics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Scientific Method and Research) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative research methods) ရ။ ညးတအ် စကာ -
# '''စမ်ၜတ် (Experiments):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မထိင်ဒဝ် လဝ် (Controlled environment) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect)။
# '''စၟတ်သမ္တီ လၟိဟ် (Surveys and Questionnaires):''' ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ စကာ သင်္ချာ စာရင်းအင်း (Statistics) သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန်။
# '''စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ဍာံပြ (Hypothesis Testing):''' ဖန်ဗဒှ် တင်သၠေဟ်ပၟာ (Hypothesis) ကိုပ်ကၠာ တုဲ၊ လ္ၚတ် ဒေတာ သွက်ဂွံ တးပါဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင်တဲ ဍေဟ် ရ။

== ၈။ ဖဵုအာစိုပ် လတူ ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ (Impact on Philosophy and Science) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကဵု လဝ် ဖဵုအာစိုပ် ဗွဲမဇၞော် လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ဘာသာရပ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု စိုတ်ပညာ (Psychology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ နူကဵု &quot;ဒဿန လညာတ်&quot; စိုပ် အာ ကဆံင် &quot;သိပ္ပံ စမ်ၜတ်&quot; မခိုင်ကၠိုက် ရ။ 

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဂှ်လေဝ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒဿနိကဗေဒ စၟတ်သမ္တီ အရေဝ်ဘာသာ (Analytic Philosophy) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။&lt;ref name=&quot;hacking&quot;&gt;{{cite book |last=Hacking |first=I. |title=Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science |publisher=Cambridge University Press |year=1983 |pages=41-45}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစးဒုင် (Criticisms and Anti-Positivism) ==
ပ္ဍဲ လပါ် လက္ကရဴ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ ကေုာံ တးပါဲ နူကဵု တၠပညာ ဂမၠိုင် ရ -

* '''ကာလ် ပပ်ပါ (Karl Popper):''' ညးတေအ် ပါ်ပါဲ လညာတ် &quot;Verification&quot; တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification) ရ။ သိပ္ပံ ဍာံ ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မစၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ လောဲလောဲ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ယောန်မှာ ဒၟံင် ရ။
* '''လညာတ် ဒစးဒုင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Anti-Positivism / Interpretivism):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber) တအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတုပ် ကဵု သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု ပုဟ်။ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် တုဲ၊ ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ် (Quantitative) သၟး ဂှ် ဟွံမာန် သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန်ထ္ၜး နဲကဲ လ္ၚတ် အရည်အသွေး (Qualitative methods) မပ္တံကဵု ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews) ရ။
* '''ဂကောံ ဖရန်ဖတ် (Frankfurt School):''' ညးတအ် ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒှ် လညာတ် မမင်မဲ သၞောတ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက် တုဲ၊ ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲ (Critical thinking) သွက်ဂွံ ပလေဝ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ လကျာ် (Future and Legacy) ==
ၜိုန်ရ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဗီုပြင် ကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် လၟုဟ် ဟွံမဲ ယျ ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ အဝ်ဂတ် ကောမ် ကေုာံ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တ္ၚဲဏအ် (Post-positivism)၊ တၠပညာ တအ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂှ် ဟွံမာန် တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objective) ကၠံ ရာခိုင်နှုန်း ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လညာတ် သဳအိုရဳ မနွံ ဒၟံင် တုဲတုဲ တအ် ရ။ ဆဂး၊ တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဍာံပြ (Truth) နကဵု သက်သဳ စၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ဂှ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် သုတေသန သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)

{{Navbox
| name = Philosophy and Sociology
| title = ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Philosophy and Sociological Theory)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ]] (Empiricism)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification)
* [[ဘာသာရေင်ဝါဒ]] (Theology)
| group2 = တၠပညာ အဓိက
| list2 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim)
* [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber)
* [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[မေတ္တာဖဳစစ်]] (Metaphysics)
}}

[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>c49rvp9doqpkog2i85f7mfvrld4a627</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55989</id>
      <parentid>55988</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23276" sha1="j79rz5kcyk5tdxkomv29egteq5veu6l" xml:space="preserve">'''ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Positivism'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) မွဲ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပညာ ဍာံပြ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ကေုာံ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် သိပ္ပံ သၟး ရ။ ဒဿန ဏအ်ဝွံ တးပါဲ ထောအ် လညာတ် မဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ နကဵု မတ် မပ္တံကဵု [[ဝါဒဘာသာ]] (Theology) ကေုာံ [[မေတ်တာဖဳသေတ်]] (Metaphysics) တအ် တုဲ၊ ဍေဟ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု သၞောဝ် သဘာဝ (Natural laws) မာန် လ္ၚတ် ဂွံ နကဵု [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method) ရ။&lt;ref name=&quot;comte&quot;&gt;{{cite book |last=Comte |first=A. |title=A General View of Positivism |publisher=Trübner and Co. |year=1865 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;

လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte) ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Auguste_Comte2.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ အဝ်ဂတ် ကောမ် (Auguste Comte) မဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပြင်သေတ် ''positivisme'' တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာ မချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မနွံ ဍာံပြ&quot; ရ။ နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပညာ (Knowledge) ဇေတ်တ် ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ (Scientific observation) ကေုာံ လညာတ် ယုတ္တိဗေဒ (Logic) သၟး ရ။

လညာတ် ဏအ်ဝွံ နွံကဵု တင်သဇိုင် အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ (Empiricism):''' ပညာ သီုဖအိုတ် ဒးကၠုင် နူ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ခန္ဓာ (Sensory experience)။
* '''ပရေင်တးပါဲ မေတ်တာဖဳသေတ် (Anti-metaphysics):''' အရာ မဟွံမာန် ၜတ်ကၞာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နကဵု သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ကျာ်၊ ဝိညာဉ်၊ ကေုာံ အရာ လောန် သဘာဝ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ ဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် (Meaningless) ရ။
* '''လညာတ် ပံင်ကောံ သိပ္ပံ (Unity of Science):''' သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences) ကေုာံ သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် (Social sciences) တအ်ဝွံ ဒးစကာ နဲကဲ သုတေသန မွဲ တုပ် ဓဝ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင် (History and Origins) ==
လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကြဴနူ [[ပရေင်ကတဵုသပုန် ပြင်သေတ်]] (French Revolution) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ပြင်သေတ် ထုဲထံင် ဒၟံင် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ အဝ်ဂတ် ကောမ် (၁၇၉၈–၁၈၅၇) မိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် သိပ္ပံ မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Positivism and Sociology |publisher=Heinemann |year=1974 |pages=1-15}}&lt;/ref&gt;

ကောမ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် တအ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ် အာ အတိုင် သၞောဝ် သဘာဝ တုဲ၊ ယဝ်ရ ပိုယ် တီ သၞောဝ် တအ် ဏအ် မ္ဂး ပိုယ် မာန် ဖန်ဇန် အနာဂတ် (Predict and Control) မာန် ရ။ လညာတ် ညးတေအ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ တၠပညာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု ဖရန်သစ် ဗေကောန် (Francis Bacon) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) တအ် ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (The Law of Three Stages) ==
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကအိုတ် ညး အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် &quot;သၞောဝ် ကဆံင် ပိသာ်&quot; (Law of Three Stages) ရ။ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဉာဏ် ပညာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဝင် ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တတ် ကၠုင် လဝ် ကဆံင် အဓိက ၃ သာ် ရ -

# '''ကဆံင် ဝါဒဘာသာ (Theological Stage):''' ဒှ် အခိင် ကောန်မၞိဟ် တအ် သောင်ကလး သဘာဝ နကဵု ဒြဟတ် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဉ် (Animism, Polytheism, Monotheism) ရ။ အရာ သီုဖအိုတ် မကတဵုဒှ် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အတိုင် ပၟိက် ကျာ် ရ။
# '''ကဆံင် မေတ်တာဖဳသေတ် (Metaphysical Stage):''' ဒှ် အခိင် မၞိဟ်တအ် စကာ လညာတ် ယုတ္တိ ဒဿန (Abstract concepts) သွက်ဂွံ သောင်ကလး သဘာဝ (ဥပမာ - ဓါတ်၊ အခေါင်အရာ သဘာဝ)။ ဆဂး ဟွံမဲ ကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ ဏီ ရ။
# '''ကဆံင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive Stage):''' ဒှ် ကဆံင် လက္ကရဴအိုတ် တုဲ သၠုင်အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ဏအ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂၠာဲ ဟိုတ် မနက်သြိုဟ် တအ် (Why things happen) ယျ၊ ညးတအ် အာရီုစွံ လတူ ဗီုလဵု အရာ တအ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် (How things happen) နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် ဓမ္မတာ ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ကဆံင် ၃ သာ် အဝ်ဂတ် ကောမ်
|-
! ကဆံင်
! နဲကဲ သောင်ကလး
! ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ်
|-
| ဘာသာရေင်ဝါဒ (Theological)
| ဒြဟတ် ဝိညာဉ် ကေုာံ ကျာ် (Supernatural)
| သၞောတ် သၟိင်တၠ ကေုာံ လကျာ် (Militaristic/Priestly)
|-
| မေတ်တာဖဳသေတ် (Metaphysical)
| လညာတ် ဒဿန အာဗ်သတြက် (Abstract forces)
| သၞောတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ညးမသၠးပွံက် (Nationalism/Lawyers)
|-
| ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Positive)
| ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောဝ် (Scientific observation)
| သၞောတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကမၠောန် စက် (Industrial/Scientific)
|}

== ၄။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ပ္ဍဲ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Positivism in Sociology) ==
အဝ်ဂတ် ကောမ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; (ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ) ရ။ ညးတေအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် Sociology နဒဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကဆံင် သၠုင်အိုတ် (Queen of the sciences) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=The Rules of Sociological Method |publisher=Free Press |year=1982 |pages=50-55}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပတန် ဘာသာရပ် Sociology ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။ ဒါခါင် ဝွံ လွဳစကာ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် တုဲ၊ ညးတေအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု &quot;ပရေင်ဍာံပြ မၞိဟ်&quot; (Social facts) မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ဘာသာ တအ် ရ။ Social facts တအ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံ မ္ၚး ပူဂိုလ် တုဲ ပိုယ် မာန် ၜတ်ကၞာတ် လ္ၚတ် ဍေဟ်တအ် ညံင်ရဴ အရာဝတ္ထု (Things) ကီု ရ။

== ၅။ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ (Logical Positivism) ==
ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀ ကဵု ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ဂကောံ တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) မကော်စ [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle) ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် တၟိ မနွံယၟု &quot;ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ&quot; (Logical Positivism) ရ။ တၠပညာ မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု မဝ်ရစ် ရှလစ် (Moritz Schlick) ကေုာံ အဝ်တဝ် နူရတ် (Otto Neurath) ရ။

လညာတ် အဓိက ညးတအ် ဂှ် ဒှ် &quot;မူ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ&quot; (Verification Principle) ရ။ မူ ဏအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ - ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဟီုတွံ မွဲဝွံ ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ဍာံ ဟွံဍာံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး၊ ဝါကျ ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် တးပါဲ ထောအ် ပြသၞာ သဳလ (Ethics)၊ အနုသုခုမ (Aesthetics) ကေုာံ ဘာသာရေး တအ် ဖအိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;ayer&quot;&gt;{{cite book |last=Ayer |first=A. J. |title=Language, Truth and Logic |publisher=Victor Gollancz |year=1936 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ လညာတ် (Fundamental Theory and Concepts) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] ဇာဏဗေဒ (Epistemology) မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -
* '''ပရေင်ဆဵုဂဗ မစၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Observability):''' သိပ္ပံ ဝွံ ဒးအာရီုစွံ လတူ အရာ မဆဵု ဂွံ ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ သၟး ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objectivity):''' ညးမသုတေသန (Researcher) ဂှ် ဒးပါ်ခြာ ထောအ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Values and Biases) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နကဵု လညာတ် လဒေါဝ် သၟး ရ။
* '''ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် (Quantification):''' ပရေင်သုတေသန ခိုဟ်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်သုတေသန မမာန် ပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင် ဇေတ်တ် စိုပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers) ကေုာံ စကာ သ္ၚိအင် (Statistics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရ။

== ၇။ နဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Scientific Method and Research) ==
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မ္ဂး၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative research methods) ရ။ ညးတအ် စကာ -
# '''စမ်ၜတ် (Experiments):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မထိင်ဒဝ် လဝ် (Controlled environment) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and effect)။
# '''စၟတ်သမ္တီ လၟိဟ် (Surveys and Questionnaires):''' ကံက် ကေတ် တင်ဂၞင် နူကဵု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ စကာ သင်္ချာ စာရင်းအင်း (Statistics) သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန်။
# '''စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ဍာံပြ (Hypothesis Testing):''' ဖန်ဗဒှ် တင်သၠေဟ်ပၟာ (Hypothesis) ကိုပ်ကၠာ တုဲ၊ လ္ၚတ် ဒေတာ သွက်ဂွံ တးပါဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင်တဲ ဍေဟ် ရ။

== ၈။ ဖဵုအာစိုပ် လတူ ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ (Impact on Philosophy and Science) ==
ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ကဵု လဝ် ဖဵုအာစိုပ် ဗွဲမဇၞော် လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ဘာသာရပ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု စိုတ်ပညာ (Psychology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ နူကဵု &quot;ဒဿန လညာတ်&quot; စိုပ် အာ ကဆံင် &quot;သိပ္ပံ စမ်ၜတ်&quot; မခိုင်ကၠိုက် ရ။ 

သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဂှ်လေဝ် ဒှ်လဝ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒဿနိကဗေဒ စၟတ်သမ္တီ အရေဝ်ဘာသာ (Analytic Philosophy) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။&lt;ref name=&quot;hacking&quot;&gt;{{cite book |last=Hacking |first=I. |title=Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science |publisher=Cambridge University Press |year=1983 |pages=41-45}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစးဒုင် (Criticisms and Anti-Positivism) ==
ပ္ဍဲ လပါ် လက္ကရဴ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ ကေုာံ တးပါဲ နူကဵု တၠပညာ ဂမၠိုင် ရ -

* '''ကာလ် ပပ်ပါ (Karl Popper):''' ညးတေအ် ပါ်ပါဲ လညာတ် &quot;Verification&quot; တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification) ရ။ သိပ္ပံ ဍာံ ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မစၟတ်သမ္တီ ဍာံပြ လောဲလောဲ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မမာန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ယောန်မှာ ဒၟံင် ရ။
* '''လညာတ် ဒစးဒုင် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် (Anti-Positivism / Interpretivism):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber) တအ် ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတုပ် ကဵု သဘာဝ ရုပ်ဝတ္ထု ပုဟ်။ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် တုဲ၊ ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ် (Quantitative) သၟး ဂှ် ဟွံမာန် သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ညးတအ် ပတိုန်ထ္ၜး နဲကဲ လ္ၚတ် အရည်အသွေး (Qualitative methods) မပ္တံကဵု ပရေင်သၟာန်သွဟ် (Interviews) ရ။
* '''ဂကောံ ဖရန်ဖတ် (Frankfurt School):''' ညးတအ် ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဒှ် လညာတ် မမင်မဲ သၞောတ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက် တုဲ၊ ဟွံမဲ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲ (Critical thinking) သွက်ဂွံ ပလေဝ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ လကျာ် (Future and Legacy) ==
ၜိုန်ရ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ယုတ္တိဗေဒ ဗီုပြင် ကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် လၟုဟ် ဟွံမဲ ယျ ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ အဝ်ဂတ် ကောမ် ကေုာံ ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ် ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တ္ၚဲဏအ် (Post-positivism)၊ တၠပညာ တအ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ဂှ် ဟွံမာန် တန်တဴ လပါ်မွဲ (Objective) ကၠံ ရာခိုင်နှုန်း ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒးဒုင် သြဇာ လညာတ် သဳအိုရဳ မနွံ ဒၟံင် တုဲတုဲ တအ် ရ။ ဆဂး၊ တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဍာံပြ (Truth) နကဵု သက်သဳ စၟတ်သမ္တီ ဂွံ (Empirical evidence) ဂှ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် သုတေသန သိပ္ပံ အလုံ ဂၠးတိ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)

{{Navbox
| name = Philosophy and Sociology
| title = ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ (Philosophy and Sociological Theory)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပဝ်သဳတဳဗိဇြေမ်]] (Positivism)
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဝါဒ]] (Empiricism)
* [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယောန်မှာ]] (Falsification)
* [[ဘာသာရေင်ဝါဒ]] (Theology)
| group2 = တၠပညာ အဓိက
| list2 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါင်]] (Émile Durkheim)
* [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber)
* [[ဂကောံ ဗဳယေန်နာ]] (Vienna Circle)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology)
* [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy)
* [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
* [[မေတ်တာဖဳသေတ်]] (Metaphysics)
}}

[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>j79rz5kcyk5tdxkomv29egteq5veu6l</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>