ဝဳကဳပဳဒဳယာ mnwwiki https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter မဳဒဳယာ တၟေင် ဓရီုကျာ ညးလွပ် ညးလွပ် ဓရီုကျာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ ဝှာင် ဝှာင် ဓရီုကျာ မဳဒဳယာဝဳကဳ မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ ထာမ်ပလိက် ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ ရီု ရီု ဓရီုကျာ ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ ပါင်မုက် ပါင်မုက် ဓရီုကျာ TimedText TimedText talk မဝ်ဂျူ မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ Event Event talk 0 4703 56151 56150 2026-07-14T12:10:43Z ~2026-39574-80 5480 /* */ ယၟု 56151 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကွာန်ၚာၚ် |official_name = |pushpin_label_position = bottom |settlement_type = ကွာန် |image_skyline = |image_map = |map_caption = |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်င္ၚာင် မၞုံ |subdivision_type = ကၟိန်ဍုင် |subdivision_name = {{Flag|Myanmar}} |subdivision_type1 = တွဵုရး |subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]] |subdivision_type2 = ခရိုင် |subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု |subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင် |subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = |population_urban = |population_rural = |population_as_of = |population_footnotes = |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|16.333839|97.794647|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကွာန်ၚာၚ်'''({{Lang-en|Kwan Ngine}}၊ {{Lang-my|ကွမ်ငန်းရွာ}})ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ ဂကောံင္ၚာင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံင္ၚာင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၄၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၈၈၇ တၠရ။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}</ref> == နိဿဲ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]] {{ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}} r1quzigke4noc8g50fah1ul0pmcmzlt 0 9356 56153 51595 2026-07-15T02:56:27Z ~2026-39862-89 5482 /* */ မလိက် 56153 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဂကူကချေၚ် | native_name = Jinghpaw galai | image = Kachin Manau Festival.jpg | caption = ကောန်ဂကူကချေင်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် သဘင်မနော | population = ၜိုတ် ၁.၅ မဳလဳယာန် | regions = {{flag|Myanmar}} (တွဵုရးကချေင်၊ တွဵုရးသေံ)<br />{{flag|China}} (ယူနန်)<br />{{flag|India}} (အရုဏာချာလ်ပရာဒေသ်) | languages = ဘာသာကချေင် (Jinghpaw)၊ ဘာသာဗၟာ၊ ဘာသာအင်္ဂလိက် | religions = ဘာသာခရေတ်ယာန် (ဗွဲမဂၠိုင်)၊ ဘာသာဗုဒ္ဓ၊ လျိုင်ပတှ်ေအခိုက်ကၞာတြေံ | related_groups = ဂကူဗၟာ၊ ဂကူရခိုင်၊ ဂကူတိဗေတ် }} '''ဂကူကချေၚ်''' (အင်္ဂလိက်: ''Kachin'') ဝွံ ဒှ်ဂကူ[[ကောန်ဍုင်အရေင်]] အဓိကမွဲ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဒဵု လပါ်သၟဝ်ကျာအိုတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ သမ္မတ [[မြန်မာ|မြန်မာ]] (တွဵုရးကချေင်) ရ။ ပါဲနူဍုင်မြန်မာတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်[[ကြုက်]] (ဒေသယူနန်) မ္ဂး ညးကော်စ "ဂကူဂျေန်ဖဝ်" (Jingpo) ကေုာံ ပ္ဍဲဍုင်[[အိန္ဒိယ]] မ္ဂး ညးကော်စ "ဂကူသိင်ဖဝ်" (Singpho) ရ။ == ဂကူလပါ်ဂမၠိုင် == ဂကူကချေင်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဍေံဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဂကူလပါ် အဓိက (၆) ဂကူ မတွဟ်ဂး - # ဂျေန်ဖဝ် (Jinghpaw) # ရဝမ် (Rawang) # လဳသေူ (Lisu) # လာချိဒ် (Lachi) # ဇိုင်ဝါ (Zaiwa) # လော်ဝဝ် (Lawwaw / Maru) == ဝင် ကေုာံ တမ်ဗဳဇ == ဂကူကချေင်တအ်ဝွံ ဒှ်ဂကူ မပြံင်အာဲကၠုင်နူ ဒေသကုန်းမြင့်တိဗေတ် (Tibetan Plateau) တုဲ ဇွောဝ်စှ်ေကၠုင် လပါ်သၠုင်ကျာ စိုပ်ကၠုင် ဒေသလတူကြုင် ဧရာဝတဳ ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဒှ်ဂကူမၞုံကဵုစိုတ်ဓါတ် သကာတ်မြဟ်၊ မင်မွဲအာဲကၟာဲတမ်မူလခိုင်ကၠိုက်တုဲ တန်တဴကၠုင်လဝ် နကဵုသၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဒေသအပိုင် (Duwa system) ရ။ == ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ == * '''သဘင်မနော (Manau Festival):''' ဍေံဒှ်သဘင် အဓိက ကေုာံ ယၟုပြာကတ်အိုတ် သွက်ဂကူကချေင်ရ။ သဘင်ဏအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သွက်ဂွံပူဇဴ အာစပ် (နတ်)၊ သွက်ဂွံအောင်ဇၞးပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံပကောံပကေဝ် ကောန်ဂကူတအ်ရ။ တိုင်မနော (Manau posts) မၞုံကဵုပ္ကဴဗကေတ်-ဗု-လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ ယေန်သၞာင်ဍေံတအ်ရ။ * '''ဗွိုက်လတက်:''' ကောန်ဂကူကချေင်တအ် လတက်ဂၞိန်မၞုံကဵု အသာ်ဗကေတ် ကေုာံ အသာ်လမ္စံက် မၞုံကဵုပ္ကဴစကးသြန် (Silver discs) ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵုအင်္ကျဳရ။ * '''ဘာသာစကား:''' ဘာသာဂျေန်ဖဝ် (Jinghpaw) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်အဓိက သွက်ဂွံဆက်ဆောံ အကြာဂကူလပါ်နာနာရ။ == ဘာသာ ကေုာံ လျိုင်ပတှ်ေ == ကိုပ်ကၠာတေအ် ဂကူကချေင်တအ် ရှ်ေသှ်ေအာစပ် (Animism) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် (ၜိုတ်သၞာံ ၁၈၉၀ ပြင်) ဂှ် သာသနာခရေတ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဂကူကချေင် ၜိုတ် ၉၀ တၟဴကၠံပြင်ပြင်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေဘာသာခရေတ်ယာန် (ဗွဲတၟေင် ကာတ်တလိတ် ကေုာံ ဗက်တေတ်) ရ။ == မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် == * [[မြန်မာ]] * [[တွဵုရးကချေင်]] * [[ကောန်ဍုင်အရေင်]] * [[သဘင်မနော]] == နိဿဲ == * "Kachin people", Wikipedia (English). * "Kachin Culture and History". [[ကဏ္ဍ:ဂကူကချေင်]] [[ကဏ္ဍ:ကောန်ဍုင်အရေင် ပ္ဍဲ မြန်မာ]] [[ကဏ္ဍ:ဂကူဂမၠိုင်]] gols4r1rb2nbhyn9tn4gel0cbxk7shb 0 9623 56152 52079 2026-07-14T12:47:05Z ~2026-39574-80 5480 /* */ မလိက် 56152 wikitext text/x-wiki '''ဍုၚ်''' ({{lang-en|City}} ဟွံသေၚ်မ္ဂး {{lang-en|Town}}) ဝွံ ဒှ်ဌာန်ဒတန် ဂကောံမၞိဟ် ကဆံၚ်သၠုၚ် (Urban settlement) မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေၚ်လဒက်ပ္တန် အခြာ ဗ္ဒမ်တိုက် သ္ၚိဌာန်(Infrastructure) မခိုၚ်ကၠိုက်ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်ဝေါဟာရမန်မ္ဂး "ဍုၚ်" ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ၜါသာ်တုဲ၊ ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု "ဍုၚ်ဇၞော်" (City/Urban area) ကီု၊ သီုကဵု စၞောန်ထ္ၜးကဵု "ကၟိန်ဍုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တွဵုရး" (State/Country - ဥပမာ ဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်မန်) မာန်ရ။ လိက်ပရေၚ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်လဝ် "ဍုၚ်" နဒဒှ် ဌာန်ဒတန် မဒစးဒုၚ် ကု "[[ကွာန်]]" (Village) ရ။ == လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociology and Culture) == ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) မ္ဂး ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ မပြံင်လှာဲထောံ အဆက်အစပ် မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ * '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဍုင်ဇၞော် (Urbanization):''' ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ မၞိဟ်နူဒေသကွာန်တအ် ပြံင်လုပ်ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ * '''ပရေင်ပံင်နှဴ ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Diversity):''' ဍုင်ဇၞော်တအ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ဂကောံမၞိဟ် နာနာသာ်၊ ဂကူနာနာ၊ ဘာသာနာနာ ကောံဓရီုပဒတဴတုဲ ဒှ်ဌာန်ယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural center) မွဲရ။ * '''အဆက်အစပ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Ties):''' ဟွံတုပ်ကဵု ကွာန် မဒုင်သဇိုင်လတူ ကလောကောဒေအ်ဂှ်တုဲ၊ ပ္ဍဲဍုင်မ္ဂး အဆက်အစပ် မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ကမၠောန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ (Professional and economic ties) အဓိကရ။ == ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယန္တရားအလဵုအသဳ (Administration and State Power) == ပ္ဍဲအရာမသ္ၚေဝ်ဂၠိပ် လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အဝဵုအာဏာ (Political Science and State Power) မ္ဂး၊ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵုဌာန် အဓိက သွက်အလဵုအသဳရ။ * '''ဗဟဵုစွံလဒေါဝ် ယန္တရားအလဵုအသဳ (Bureaucratic Centralization):''' ဍုင်ဇၞော်တအ် (အထူးသဖြင့် ဍုင်ဇၞော်ရုင်အလဵုအသဳ - Capital cities) ဝွံ ဒှ်ဗဟဵုဌာန် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ကေုာံ ဓမံက်ရုပ်ရဴ အဝဵုအလဵုအသဳ (State apparatus) လတူ ဒေသမ္ၚးဍုင် ကေုာံ ကွာန်တအ်ရ။ သၞောတ်ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်သၞောဝ်ဓဝ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်လဝ် နူကဵု ဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။ * '''ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Governance):''' ဍုင်တအ်ဝွံ နွံကဵု သၞောတ်ကောပ်ကာဲ မျူနဳသဳပါယ် (Municipal government) မပံက်လဝ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်အမိက်၊ ဍာ်၊ ပၟတ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ရ။ == ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) == ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဍေံဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ ကမၠောန်တဵုလွဳ (Agriculture) တုဲ ဒုင်သဇိုင် လတူ- # '''ကမၠောန်စက် ကေုာံ ပ္တိတ်ကပေါတ် (Secondary Sector):''' ရုံစက်၊ ကမၠောန်ခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်။ # '''ကမၠောန်သေဝါ (Tertiary Sector):''' ဘာဏ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ကမၠောန်အာတရဴ။ == ဍုင် ပ္ဍဲဝင်မန် (Cities in Mon History) == ပ္ဍဲဝင် အာရှအဂၞဲတြေံဂှ် ဂကူမန်တအ်ဝွံ ဒှ်ဂကူ မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်ဇၞော် မပြာကတ်တအ်ရ။ * '''ခေတ်ဒွါရဝတဳ:''' ဍုင် ညံင်ရဴ နခွန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ကေုာံ လပ်ပူရဳ (Lopburi) တအ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မန် မဇၞော်မောဝ်လဝ် ပ္ဍဲလပါ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သာသနာရ။ * '''ခေတ်သုဝဏ္ဏဘူမိ ကဵု ဟံသာဝတဳ:''' ဍုင်သဓီု (Thaton) ကေုာံ ဍုင်ဗဂဝ် ([[ဟံသာဝတဳ]]) တအ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵုဌာန် ယေန်သၞာင်၊ သၞေဟ်က္ၜင် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် အေန်ပါယာမန် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်တေအ်ရ။ ဍုင်တအ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ မပံင်နှဴ အကြာ ကွတ်ပညာဒေသ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဗၞိက်ဂၠးကဝ်ရ။ == မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် == * [[ကွာန်]] * [[ဍုင်ဇၞော်]] * [[ပရေင်အုပ်ဓုပ်]] * [[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] == နိဿဲ == * Weber, Max (1921). ''The City''. Free Press. * Scott, James C. (1998). ''Seeing Like a State: How Certain Schemes to Improve the Human Condition Have Failed''. Yale University Press. [[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ မၞိဟ်]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်]] 8yf5vg25munipdowep2lt1vc4afzvvc