ဒေဝါလဳ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဒေဝါလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687</id>
    <redirect title="ဒဳဝါလဳ" />
    <revision>
      <id>59453</id>
      <parentid>5794</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>330</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ဒဳဝလဳ]] to [[ဒဳဝါလဳ]]</comment>
      <origin>59453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="ovdryzs67o2y7t2j4mg0tn1hq2x2qzp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဒဳဝါလဳ]]</text>
      <sha1>ovdryzs67o2y7t2j4mg0tn1hq2x2qzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒဳဝါလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>689</id>
    <revision>
      <id>59450</id>
      <parentid>46450</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16195" sha1="s62sovcul026cs0esupkicjxtehhit3" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name = ဒဳဝါလဳ (Diwali)
| type = ပရေင်ဘာသာ, ယေန်သၞာင်, ပရေင်မၞိဟ်
| image = Diwali (Deepavali) oil lamps, India.jpg
| caption = ပၞာင်ကၠေင် (Diyas) မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်ဒဳဝါလဳ သွက်ဂွံပူဇဴလျး
| official_name = ဒဳပါဝလဳ (Deepavali)
| observedby = [[ဘာသာဟိန္ဒူ]]၊ [[ဘာသာဂျိန်]]၊ [[ဘာသာသဳခ်]]၊ ကေုာံ [[ဘာသာဗုဒ္ဓ]] လ္ၚဵု
| date = ဂိတု အသုတ် (Ashvin) - ကထိုန် (Kartika) ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ
| scheduling = ရာဇာဝံသ ဟိန္ဒူ ကေုာံ သၞောတ်ဂိတု
| celebrations = ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ သ္ပပူဇဴ ဒေဝတဴ (ပူဇဴ လက္ချမဳ)၊ ပယျေဝ်သ္ၚိဌာန် ကဵု ပကဴ၊ စၞစ၊ ကဵုဒါန်၊ ဗလးမဂ္ဂဇြန်
| relatedto = သဘင်ဒေဝါလဳ ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်၊ တ္ၚဲသၞာံတၟိ ဟိန္ဒူ
}}

'''ဒဳဝါလဳ''' ({{lang-en|Diwali}} ဟွံသေင်မ္ဂး Deepavali) ဝွံ ဒှ်သဘင် ပၞာင်သ္ဍဴ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု [[ဘာသာဟိန္ဒူ]] ကေုာံ အခိုက်ကၞာ အိန္ဒိယ တုဲ မလေပ်ကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်စိုပ်ကၞောတ် (ဟွံသေင်မ္ဂး မစိုပ်အခိင်ဂံက်) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဒေသနာနာ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ သဘင်ဏအ်ဂှ် မဒှ်သင်္ကေတ &quot;လျး မအံင်ဇၞး ဒမၠု&quot; (light over darkness)၊ &quot;ဒ္ဂေတ်ခိုဟ် မအံင်ဇၞး ဒ္ဂေတ်ပရေအ်&quot; (good over evil)၊ ကေုာံ &quot;ပညာ မအံင်ဇၞး အဝိဇ္ဇာ&quot; (knowledge over ignorance) ရ။&lt;ref name=&quot;diwali_origin&quot;&gt;{{cite book |last=Lochtefeld |first=James G. |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M |year=2002 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-0823931798 |page=200}}&lt;/ref&gt; 

== ၁။ နိဒါန် ==
သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဒှ်သဘင် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အခိင်သဘင်ဏအ်မ္ဂး ညးတအ် ပယျေဝ်သ္ၚိဌာန် နကဵု ပၞာင်ကၠေင် (diyas)၊ ပၞာင်လလဳ၊ ကေုာံ ဍောင်ပကဴနာနာသာ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု အိန္ဒိယ ကေုာံ ဍုင်မနွံကဵု ဂကူဟိန္ဒူဂၠိုင်တအ်မ္ဂး သဘင်ဏအ် ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် အလဵုအသဳမွဲရ။ 

== ၂။ နိရုတ္တိ ကေုာံ ယၟုနာနာ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ဒဳဝါလဳ&quot; (Diwali) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်သက္ကတ &quot;ဒဳပါဝလဳ&quot; (Dīpāvali) တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လၟေင်ပၞာင်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပၞာင်မစွံလဝ် နကဵုလၟေင်&quot; ရ (Deepa = ပၞာင်လျး၊ Avali = လၟေင်)။ ပ္ဍဲကဵု ရးဒေသ အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ မပ္တံကဵု [[တွဵုရးတာမဳနာဒူ]] ကေုာံ သဳရိလင်္ကာ မ္ဂး ညးကော်စ &quot;ဒဳပါဝလဳ&quot; တုဲ၊ ပ္ဍဲဒေသလပါ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ညးကော်စ &quot;ဒဳဝါလဳ&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Diwali |title=Diwali |publisher=Encyclopedia Britannica |access-date=2023-10-15 |author=Britannica Editors}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင်သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပြကိုဟ်ပုရာဏ ဟိန္ဒူတြေံဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ပဒၟပုရာဏ (Padma Purana) ကေုာံ သကန္ဒပုရာဏ (Skanda Purana) တအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူပူဇဴပၞာင် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရ။ သဘင်ဝွံ နူတမ်မူလတေအ် ဒှ်သဘင် မပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ သွက်သြောအ်ဂျိုင် မကလိဂွံ ပ္ဍဲကၞောတ်ရာသဳဗြဲ ရ။

== ၄။ ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဒှ်သဘင်အဓိက သွက်ဘာသာဂၠိုင်ကဵုသာ်-
* '''ဘာသာဟိန္ဒူ-''' သွက်ဂကူဟိန္ဒူ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး သဘင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ [[သၟိင်ရာမ]]၊ ဂၞကျာ်သဳတာ ကေုာံ လက္ခဏ တအ် ကလေင်စဴစိုပ် [[ဍုင်အယောဓျာ]] ကြဴနူ မဒးဒုင်ပါလုပ် ပ္ဍဲဂြိုပ် လုကဴ ၁၄ သၞာံ ကေုာံ အံင်ဇၞးကေတ် သၟိင်ဒေဝရာဇ် ရာဝဏ (Ravana) ရ။ တုဲပၠန် ဒှ်တ္ၚဲ မပူဇဴ [[ဒေဝတဴ လက္ချမဳ]] (Lakshmi) မဒှ်ဒေဝတဴ ပိုန်ဒြပ် ရ။
* '''ဘာသာဂျိန် (Jainism)-''' သွက်ဂကူဂျိန်တအ်မ္ဂး သဘင်ဏအ် ဒှ်တ္ၚဲ တၠရသိ မဟာဝဳရ (Mahavira) ကလိဂွံ နိဗ္ဗာန် (Nirvana) ရ။
* '''ဘာသာသဳခ် (Sikhism)-''' ညးတအ် ကော်စ Bandi Chhor Divas မဒှ်တ္ၚဲ ဂုရု ဟာရ် ဂေါဗိန် (Guru Hargobind) ဗၠးတိတ် နူထံင် သၟိင်မဂေါလ် ရ။&lt;ref name=&quot;religions&quot;&gt;{{cite book |last=Fowler |first=Jeaneane D. |title=Hinduism: Beliefs and Practices |year=1997 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1898723608 |page=69}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ လၟေင်တ္ၚဲသဘင်ဂမၠိုင် (မသုန်တ္ၚဲ) ==
သဘင်ဒဳဝါလဳ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် လုကဴ မသုန်တ္ၚဲ နကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ဟ်သာ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''လၟေင်တ္ၚဲသဘင် ဒဳဝါလဳ'''
|-
! တ္ၚဲ (Day)
! ယၟု (Name)
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် (Significance &amp; Activities)
|-
| တ္ၚဲပထမ
| [[ဓန်တေရသ်]] (Dhanteras)
| သ္အးဇ္ၚးသ္ၚိဌာန်၊ ရာန်ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်ပသဲ သွက်ပိုန်ဒြပ်။ ပူဇဴ ညးမကဵု ပိုန်ဒြပ်။
|-
| တ္ၚဲဒုတိယ
| [[နရက စတုရ်ဒသဳ]] (Naraka Chaturdashi)
| ဍာ်ရမတ် ဒ္ဂေတ်ပရေအ် အိုတ်အာ။ ပူဇဴပၞာင် ပ္ဍဲသ္ၚိ၊ လေပ်စုတ် ကယျိုင်တၟိ ကေုာံ သ္ပပူဇဴရ။
|-
| တ္ၚဲတတိယ
| '''ဒဳဝါလဳ ကေုာံ လက္ချမဳ ပူဇဴ''' (Lakshmi Puja)
| တ္ၚဲအဓိက သဘင်။ ပယျေဝ်ပၞာင် အလုံသ္ၚိ။ သ္ပပူဇဴ ဒေဝတဴ လက္ချမဳ သွက်ဂွံ ဂွံပိုန်ဒြပ်။ ဍေင်မဂ္ဂဇြန်။
|-
| တ္ၚဲစတုတ္ထ
| [[ဂေါဝါရ်ဓန် ပူဇဴ]] (Govardhan Puja)
| သ္ပပူဇဴ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ဂၠဴ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသလပါ်သၟဝ်ကျာ အိန္ဒိယ။
|-
| တ္ၚဲပဉ္စမ
| [[ဘာဲ ဒူဇ်]] (Bhai Dooj)
| တ္ၚဲမပတိုန်စရာဲ ဆက်ဆောံ အကြာ ကော ကေုာံ ဒေအ် (မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု ညးဗြဴ)။ ဒေအ်ဗြဴ ကဵုစၞစ ကုကော၊ ကော ကဵုဒါန် ကုဒေအ်ဗြဴ။
|}

== ၆။ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ပ္ဍဲအခိင်သဘင်ဏအ်မ္ဂး အခိုက်ကၞာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မချူ ဗီုရုပ် ''ရန်ဂေါလဳ'' (Rangoli) ပ္ဍဲဂၠံင် မုက်သ္ၚိ နကဵု ဍာ်သီုအရံင်နာနာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ကဴဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဒေဝတဴ လက္ချမဳ က္ညကၠုင်တုဲ ကဵုပိုန်ဒြပ်ရ။ ပရေင်ပူဇဴဂှ် ညးတအ် သ္ပလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ မၞုံကဵု လျးပၞာင်ပေင်ဒၟံင်ရ။&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;{{cite web |url=https://nationalgeographic.com/culture/article/diwali |title=How Diwali is celebrated around the world |publisher=National Geographic |access-date=2023-10-15 |author=National Geographic Society}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ စၞစ ကေုာံ လွပ် (Food and Sweets) ==
စၞစအဓိက ပ္ဍဲသဘင်ဒဳဝါလဳ ဂှ် ဒှ် ကွာင်မၞုံကဵု ရှ်သာမကတင် (Mithai) တအ်ရ။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ကွာင်မပ္တံကဵု [[လာဒူ]] (Ladoo)၊ [[ဘာရ်ဖဳ]] (Barfi)၊ ကေုာံ [[ဂူလာဗ် ဂျာမုန်]] (Gulab Jamun) တုဲ ညးမွဲကဵုညးမွဲ ပြင်ကဵု ရေင်သကအ်ရ။ ကွာင်တအ်ဏအ် ဒှ်သင်္ကေတ ပရေင်မိပ်မြဟ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သၞာံတၟိရ။ 

== ၈။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဍုင်သွံရာန် ==
သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဒှ်အခိင် မသွံရာန်ကပေါတ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အိန္ဒိယ ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဓန်တေရသ် မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ရာန်ထဝ်၊ ကပေါတ်စက် ကေုာံ ကယျိုင်ကယဝ်တၟိဂမၠိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ကုမ္ပဏဳ ကေုာံ သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ် ပံက်အကံက်တၟိ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်တုဲ ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး သွက်သၞာံဂတရ။

== ၉။ သဘင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဂၠးကဝ် ==
ၜိုန်ရ ဒဳဝါလဳ ဒှ်သဘင်အဓိက ပ္ဍဲအိန္ဒိယကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သအာင် မပ္တံကဵု [[ဍုင်နဳပေါဝ်]]၊ [[သဳရိလင်္ကာ]]၊ [[မလေယှာ]]၊ [[သိင်္ဃပူရ်]]၊ [[ဖဳဂျဳ]]၊ [[အင်္ဂလာန်]] ကေုာံ [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] တအ်လေဝ် ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲ သိင်္ဃပူရ် ကေုာံ မလေယှာ မ္ဂး ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် အလဵုအသဳရ။

&lt;gallery&gt;
File:Rangoli pattern.jpg|ဗီုရုပ် ရန်ဂေါလဳ မချူလဝ် နကဵု ဍာ်အရံင်
File:Diwali sweets.jpg|ကွာင် (Mithai) မကၠောန်လဝ် သွက်သဘင်ဒဳဝါလဳ
File:Diwali Fireworks in Delhi.jpg|ပရေင်ဍေင်မဂ္ဂဇြန် (Fireworks) 
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ ပရေင်စဵုဒၞာသဘာဝ ကေုာံ ပြသၞာ ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်ဍေင်မဂ္ဂဇြန် (firecrackers) မလောန်ၜက် ပ္ဍဲအခိင်ဒဳဝါလဳ ဂှ် ကဵုကတဵုဒှ် ပြသၞာ [[ကျာကၠိခတိုက်]] (Air pollution) ဗွဲမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင် ညျူဒေလဳ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳ အိန္ဒိယ ကေုာံ ဂကောံစဵုဒၞာသဘာဝတအ် ကဵုလဝ် သမ္တီ ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်စကာ မဂ္ဂဇြန် ကေုာံ ကၠောန်ဗဒှ် ဒဳဝါလဳ မစဵုဒၞာသဘာဝ (Eco-friendly Diwali) ရ။&lt;ref name=&quot;pollution&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-54942918 |title=Diwali: Why India's festival of lights is seeing less fireworks |publisher=BBC News |date=14 November 2020 |access-date=2023-10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ယေန်သၞာင် ဟိန္ဒူမွဲသၟး၊ မဒှ်ပရေင် မပံင်ကောံ မၞိဟ်နာနာသာ် သွက်ဂွံ ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ လျး မပြဲ မအံင်ဇၞး ဒမၠု၊ ကေုာံ မပလံင်ဗစိုပ် ပရေင်ရာဒနာ သွက်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တသိုက်စိုတ် ကုညးဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ်ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဘာသာဟိန္ဒူ]]
* [[သဘင်ပၞာင်သ္ဍဴ]]
* [[:Category:သဘင်ဟိန္ဒူ]]

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #ffdead; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | သဘင် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ အိန္ဒိယ
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[ဒဳဝါလဳ]] • [[ဟိုလဳ]] • [[နဝရာတြဳ]] • [[ဒူရ်ဂါ ပူဇဴ]] • [[မဟာ သိဝရာတြဳ]] • [[ဂနေရှ စတုရ်ထဳ]]
|}

{{DEFAULTSORT:ဒဳဝါလဳ}}
[[Category:သဘင်ဟိန္ဒူ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ]]
[[Category:သဘင် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်]]
[[Category:ဘာသာဟိန္ဒူ]]</text>
      <sha1>s62sovcul026cs0esupkicjxtehhit3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59451</id>
      <parentid>59450</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဒဳဝလဳ]] ဇရေင် [[ဒဳဝါလဳ]]</comment>
      <origin>59450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16195" sha1="s62sovcul026cs0esupkicjxtehhit3" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name = ဒဳဝါလဳ (Diwali)
| type = ပရေင်ဘာသာ, ယေန်သၞာင်, ပရေင်မၞိဟ်
| image = Diwali (Deepavali) oil lamps, India.jpg
| caption = ပၞာင်ကၠေင် (Diyas) မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်ဒဳဝါလဳ သွက်ဂွံပူဇဴလျး
| official_name = ဒဳပါဝလဳ (Deepavali)
| observedby = [[ဘာသာဟိန္ဒူ]]၊ [[ဘာသာဂျိန်]]၊ [[ဘာသာသဳခ်]]၊ ကေုာံ [[ဘာသာဗုဒ္ဓ]] လ္ၚဵု
| date = ဂိတု အသုတ် (Ashvin) - ကထိုန် (Kartika) ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ
| scheduling = ရာဇာဝံသ ဟိန္ဒူ ကေုာံ သၞောတ်ဂိတု
| celebrations = ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ သ္ပပူဇဴ ဒေဝတဴ (ပူဇဴ လက္ချမဳ)၊ ပယျေဝ်သ္ၚိဌာန် ကဵု ပကဴ၊ စၞစ၊ ကဵုဒါန်၊ ဗလးမဂ္ဂဇြန်
| relatedto = သဘင်ဒေဝါလဳ ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်၊ တ္ၚဲသၞာံတၟိ ဟိန္ဒူ
}}

'''ဒဳဝါလဳ''' ({{lang-en|Diwali}} ဟွံသေင်မ္ဂး Deepavali) ဝွံ ဒှ်သဘင် ပၞာင်သ္ဍဴ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု [[ဘာသာဟိန္ဒူ]] ကေုာံ အခိုက်ကၞာ အိန္ဒိယ တုဲ မလေပ်ကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်စိုပ်ကၞောတ် (ဟွံသေင်မ္ဂး မစိုပ်အခိင်ဂံက်) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဒေသနာနာ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ သဘင်ဏအ်ဂှ် မဒှ်သင်္ကေတ &quot;လျး မအံင်ဇၞး ဒမၠု&quot; (light over darkness)၊ &quot;ဒ္ဂေတ်ခိုဟ် မအံင်ဇၞး ဒ္ဂေတ်ပရေအ်&quot; (good over evil)၊ ကေုာံ &quot;ပညာ မအံင်ဇၞး အဝိဇ္ဇာ&quot; (knowledge over ignorance) ရ။&lt;ref name=&quot;diwali_origin&quot;&gt;{{cite book |last=Lochtefeld |first=James G. |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M |year=2002 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-0823931798 |page=200}}&lt;/ref&gt; 

== ၁။ နိဒါန် ==
သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဒှ်သဘင် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အခိင်သဘင်ဏအ်မ္ဂး ညးတအ် ပယျေဝ်သ္ၚိဌာန် နကဵု ပၞာင်ကၠေင် (diyas)၊ ပၞာင်လလဳ၊ ကေုာံ ဍောင်ပကဴနာနာသာ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု အိန္ဒိယ ကေုာံ ဍုင်မနွံကဵု ဂကူဟိန္ဒူဂၠိုင်တအ်မ္ဂး သဘင်ဏအ် ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် အလဵုအသဳမွဲရ။ 

== ၂။ နိရုတ္တိ ကေုာံ ယၟုနာနာ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ဒဳဝါလဳ&quot; (Diwali) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်သက္ကတ &quot;ဒဳပါဝလဳ&quot; (Dīpāvali) တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လၟေင်ပၞာင်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပၞာင်မစွံလဝ် နကဵုလၟေင်&quot; ရ (Deepa = ပၞာင်လျး၊ Avali = လၟေင်)။ ပ္ဍဲကဵု ရးဒေသ အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ မပ္တံကဵု [[တွဵုရးတာမဳနာဒူ]] ကေုာံ သဳရိလင်္ကာ မ္ဂး ညးကော်စ &quot;ဒဳပါဝလဳ&quot; တုဲ၊ ပ္ဍဲဒေသလပါ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ညးကော်စ &quot;ဒဳဝါလဳ&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Diwali |title=Diwali |publisher=Encyclopedia Britannica |access-date=2023-10-15 |author=Britannica Editors}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင်သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပြကိုဟ်ပုရာဏ ဟိန္ဒူတြေံဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ပဒၟပုရာဏ (Padma Purana) ကေုာံ သကန္ဒပုရာဏ (Skanda Purana) တအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူပူဇဴပၞာင် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရ။ သဘင်ဝွံ နူတမ်မူလတေအ် ဒှ်သဘင် မပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ သွက်သြောအ်ဂျိုင် မကလိဂွံ ပ္ဍဲကၞောတ်ရာသဳဗြဲ ရ။

== ၄။ ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဒှ်သဘင်အဓိက သွက်ဘာသာဂၠိုင်ကဵုသာ်-
* '''ဘာသာဟိန္ဒူ-''' သွက်ဂကူဟိန္ဒူ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး သဘင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ [[သၟိင်ရာမ]]၊ ဂၞကျာ်သဳတာ ကေုာံ လက္ခဏ တအ် ကလေင်စဴစိုပ် [[ဍုင်အယောဓျာ]] ကြဴနူ မဒးဒုင်ပါလုပ် ပ္ဍဲဂြိုပ် လုကဴ ၁၄ သၞာံ ကေုာံ အံင်ဇၞးကေတ် သၟိင်ဒေဝရာဇ် ရာဝဏ (Ravana) ရ။ တုဲပၠန် ဒှ်တ္ၚဲ မပူဇဴ [[ဒေဝတဴ လက္ချမဳ]] (Lakshmi) မဒှ်ဒေဝတဴ ပိုန်ဒြပ် ရ။
* '''ဘာသာဂျိန် (Jainism)-''' သွက်ဂကူဂျိန်တအ်မ္ဂး သဘင်ဏအ် ဒှ်တ္ၚဲ တၠရသိ မဟာဝဳရ (Mahavira) ကလိဂွံ နိဗ္ဗာန် (Nirvana) ရ။
* '''ဘာသာသဳခ် (Sikhism)-''' ညးတအ် ကော်စ Bandi Chhor Divas မဒှ်တ္ၚဲ ဂုရု ဟာရ် ဂေါဗိန် (Guru Hargobind) ဗၠးတိတ် နူထံင် သၟိင်မဂေါလ် ရ။&lt;ref name=&quot;religions&quot;&gt;{{cite book |last=Fowler |first=Jeaneane D. |title=Hinduism: Beliefs and Practices |year=1997 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1898723608 |page=69}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ လၟေင်တ္ၚဲသဘင်ဂမၠိုင် (မသုန်တ္ၚဲ) ==
သဘင်ဒဳဝါလဳ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် လုကဴ မသုန်တ္ၚဲ နကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ဟ်သာ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''လၟေင်တ္ၚဲသဘင် ဒဳဝါလဳ'''
|-
! တ္ၚဲ (Day)
! ယၟု (Name)
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် (Significance &amp; Activities)
|-
| တ္ၚဲပထမ
| [[ဓန်တေရသ်]] (Dhanteras)
| သ္အးဇ္ၚးသ္ၚိဌာန်၊ ရာန်ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်ပသဲ သွက်ပိုန်ဒြပ်။ ပူဇဴ ညးမကဵု ပိုန်ဒြပ်။
|-
| တ္ၚဲဒုတိယ
| [[နရက စတုရ်ဒသဳ]] (Naraka Chaturdashi)
| ဍာ်ရမတ် ဒ္ဂေတ်ပရေအ် အိုတ်အာ။ ပူဇဴပၞာင် ပ္ဍဲသ္ၚိ၊ လေပ်စုတ် ကယျိုင်တၟိ ကေုာံ သ္ပပူဇဴရ။
|-
| တ္ၚဲတတိယ
| '''ဒဳဝါလဳ ကေုာံ လက္ချမဳ ပူဇဴ''' (Lakshmi Puja)
| တ္ၚဲအဓိက သဘင်။ ပယျေဝ်ပၞာင် အလုံသ္ၚိ။ သ္ပပူဇဴ ဒေဝတဴ လက္ချမဳ သွက်ဂွံ ဂွံပိုန်ဒြပ်။ ဍေင်မဂ္ဂဇြန်။
|-
| တ္ၚဲစတုတ္ထ
| [[ဂေါဝါရ်ဓန် ပူဇဴ]] (Govardhan Puja)
| သ္ပပူဇဴ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ဂၠဴ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသလပါ်သၟဝ်ကျာ အိန္ဒိယ။
|-
| တ္ၚဲပဉ္စမ
| [[ဘာဲ ဒူဇ်]] (Bhai Dooj)
| တ္ၚဲမပတိုန်စရာဲ ဆက်ဆောံ အကြာ ကော ကေုာံ ဒေအ် (မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု ညးဗြဴ)။ ဒေအ်ဗြဴ ကဵုစၞစ ကုကော၊ ကော ကဵုဒါန် ကုဒေအ်ဗြဴ။
|}

== ၆။ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ပ္ဍဲအခိင်သဘင်ဏအ်မ္ဂး အခိုက်ကၞာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မချူ ဗီုရုပ် ''ရန်ဂေါလဳ'' (Rangoli) ပ္ဍဲဂၠံင် မုက်သ္ၚိ နကဵု ဍာ်သီုအရံင်နာနာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ကဴဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဒေဝတဴ လက္ချမဳ က္ညကၠုင်တုဲ ကဵုပိုန်ဒြပ်ရ။ ပရေင်ပူဇဴဂှ် ညးတအ် သ္ပလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ မၞုံကဵု လျးပၞာင်ပေင်ဒၟံင်ရ။&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;{{cite web |url=https://nationalgeographic.com/culture/article/diwali |title=How Diwali is celebrated around the world |publisher=National Geographic |access-date=2023-10-15 |author=National Geographic Society}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ စၞစ ကေုာံ လွပ် (Food and Sweets) ==
စၞစအဓိက ပ္ဍဲသဘင်ဒဳဝါလဳ ဂှ် ဒှ် ကွာင်မၞုံကဵု ရှ်သာမကတင် (Mithai) တအ်ရ။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ကွာင်မပ္တံကဵု [[လာဒူ]] (Ladoo)၊ [[ဘာရ်ဖဳ]] (Barfi)၊ ကေုာံ [[ဂူလာဗ် ဂျာမုန်]] (Gulab Jamun) တုဲ ညးမွဲကဵုညးမွဲ ပြင်ကဵု ရေင်သကအ်ရ။ ကွာင်တအ်ဏအ် ဒှ်သင်္ကေတ ပရေင်မိပ်မြဟ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သၞာံတၟိရ။ 

== ၈။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဍုင်သွံရာန် ==
သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဒှ်အခိင် မသွံရာန်ကပေါတ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အိန္ဒိယ ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဓန်တေရသ် မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ရာန်ထဝ်၊ ကပေါတ်စက် ကေုာံ ကယျိုင်ကယဝ်တၟိဂမၠိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ကုမ္ပဏဳ ကေုာံ သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ် ပံက်အကံက်တၟိ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်တုဲ ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး သွက်သၞာံဂတရ။

== ၉။ သဘင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဂၠးကဝ် ==
ၜိုန်ရ ဒဳဝါလဳ ဒှ်သဘင်အဓိက ပ္ဍဲအိန္ဒိယကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သအာင် မပ္တံကဵု [[ဍုင်နဳပေါဝ်]]၊ [[သဳရိလင်္ကာ]]၊ [[မလေယှာ]]၊ [[သိင်္ဃပူရ်]]၊ [[ဖဳဂျဳ]]၊ [[အင်္ဂလာန်]] ကေုာံ [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] တအ်လေဝ် ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲ သိင်္ဃပူရ် ကေုာံ မလေယှာ မ္ဂး ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် အလဵုအသဳရ။

&lt;gallery&gt;
File:Rangoli pattern.jpg|ဗီုရုပ် ရန်ဂေါလဳ မချူလဝ် နကဵု ဍာ်အရံင်
File:Diwali sweets.jpg|ကွာင် (Mithai) မကၠောန်လဝ် သွက်သဘင်ဒဳဝါလဳ
File:Diwali Fireworks in Delhi.jpg|ပရေင်ဍေင်မဂ္ဂဇြန် (Fireworks) 
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ ပရေင်စဵုဒၞာသဘာဝ ကေုာံ ပြသၞာ ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်ဍေင်မဂ္ဂဇြန် (firecrackers) မလောန်ၜက် ပ္ဍဲအခိင်ဒဳဝါလဳ ဂှ် ကဵုကတဵုဒှ် ပြသၞာ [[ကျာကၠိခတိုက်]] (Air pollution) ဗွဲမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင် ညျူဒေလဳ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳ အိန္ဒိယ ကေုာံ ဂကောံစဵုဒၞာသဘာဝတအ် ကဵုလဝ် သမ္တီ ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်စကာ မဂ္ဂဇြန် ကေုာံ ကၠောန်ဗဒှ် ဒဳဝါလဳ မစဵုဒၞာသဘာဝ (Eco-friendly Diwali) ရ။&lt;ref name=&quot;pollution&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-54942918 |title=Diwali: Why India's festival of lights is seeing less fireworks |publisher=BBC News |date=14 November 2020 |access-date=2023-10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး သဘင်ဒဳဝါလဳ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ယေန်သၞာင် ဟိန္ဒူမွဲသၟး၊ မဒှ်ပရေင် မပံင်ကောံ မၞိဟ်နာနာသာ် သွက်ဂွံ ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ လျး မပြဲ မအံင်ဇၞး ဒမၠု၊ ကေုာံ မပလံင်ဗစိုပ် ပရေင်ရာဒနာ သွက်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တသိုက်စိုတ် ကုညးဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ်ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဘာသာဟိန္ဒူ]]
* [[သဘင်ပၞာင်သ္ဍဴ]]
* [[:Category:သဘင်ဟိန္ဒူ]]

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #ffdead; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | သဘင် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ အိန္ဒိယ
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[ဒဳဝါလဳ]] • [[ဟိုလဳ]] • [[နဝရာတြဳ]] • [[ဒူရ်ဂါ ပူဇဴ]] • [[မဟာ သိဝရာတြဳ]] • [[ဂနေရှ စတုရ်ထဳ]]
|}

{{DEFAULTSORT:ဒဳဝါလဳ}}
[[Category:သဘင်ဟိန္ဒူ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ]]
[[Category:သဘင် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်]]
[[Category:ဘာသာဟိန္ဒူ]]</text>
      <sha1>s62sovcul026cs0esupkicjxtehhit3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လၟိုင်၊ ဍုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>909</id>
    <revision>
      <id>59432</id>
      <parentid>47003</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘာလကျာ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>59432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13669" sha1="1nbaooln49xqkup5oisl3vfnyvxhuv6" xml:space="preserve">'''ဍုင်လၟိုင်'''ဝွံ ဒှ်ဍုင်မၞုံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်မွဲတုဲ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု (၃) ၝောံဍုင်ရ။ ဗွဲအတိုင်ဂၠံင်ကွဳစက် မတ်မလီု-ရေဝ်မ္ဂး ဒးဒေါအ်ကေတ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်စၟတ် (၁၀၆) ကွာန်တၟအ်ကၞေင် တုဲ ဒးဆက်အာ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်ရ။ ပဲါနူ ဂၠံင်ကွဳစက်မ္ဂး ဂၠံင်ကွဳပၟတ်(ရထာ) မတ်မလီု-ရေဝ်မ္ဂး စှ်ေဒေါအ်ကေတ် ပ္ဍဲသၞေဟ်ကွဳပၟတ် လၟိုင်ဂှ်ရ။

&lt;mapframe latitude=&quot;15.4920&quot; longitude=&quot;97.8354&quot; zoom=&quot;5&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          97.83358670014424,
          15.503639998468417
        ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;

==ဝင်==

ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် ခေတ်ဨကရာဇ် ရးဍုင်မန်ဂမၠိုင် ၉၆ ဍုင်ဂှ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲမတ္တမ (၃၂) ဍုင်ရ၊၊ ကြဴနူ ဍုင်မန် ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီုထောအ် ကုဗၟာအံင်ဇဲယျတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၂၈၊ ဂိတုပုဟ် ၁၀ စွေက် (၂၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် နာထံင်ရေ (မၞိဟ်ဇၞော်ဍုင်ရေဝ်) မၞုံယၟု ပါရမဳ ကေုာံ ဇခဳဇၞော်ရေ (မၞိဟ်ဇၞော်ဍုင်ရေဝ်) ထဝ်ကမု ကဵုစရင်ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်လၟိုင်ရ၊၊ ဍုင်တၞဟ်တအ် ညးဇၞော်ညးကဵုညး ကၠုင်ကဵုကီုလေဝ် ဍုင်လၟိုင်မွဲ မၞိဟ်ဇၞော် နူဍုင်တၞဟ် ဂရင်ဗတီ စရင်ဍုင်ဇကုဂှ် ဒှ်အရာတၟေင်မွဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်လၟိုင်ဂှ် သုန်ဂြာံ ဟွံဒှ်ဍုင် သၟိင်မဂ္ဇအ်ရုင်ရလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် စရင်ကွာန် နွံမူစိရောလေဝ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲစရင်ဂှ်ရ၊၊ 

စရင်ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်လၟိုင် အတိုင်လိက် ဍုင်၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံင်စာတန် ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

ပုံ ၁၀ စွေက် နာထံင်ရေ ပါရမီ ဇခဳဇၞော်ရေ ထဝ်ကမု ကဵုစရင်ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်လၟိုင်၊၊
၊၊နူဍုင်မတ္တမ စိုပ်ဍုင်လၟိုင် ၄ တ္ၚဲ ၄၀ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်ဗၟံက် ပါဒိုဝ်ကလောတ် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝင်ရဴ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်သမၠုင်ကျာ ပါကြုင်တၟံလး ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ရေဝ် ၁ တ္ၚဲ ၁၀ တိုင်၊

၊၊ လပါ်ပလိုတ် ၁ တိုင် ပါၜဳဇၞော်၊

၊၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပါကြုင်လၟိုင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၁ တ္ၚဲ ၁၀ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်အဂၞဲ ပါတၟံကလုံ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုင် ပါရးတိဍုင်ဒျောဒျာ၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်နေရတိ ပါကြုင်ဒပ်လၟိုင် ပါၜဳဇၞော် ၂ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်ဗာယပ် ပါပါင်ကြုင်အကြေင် ပါၜဳဇၞော် ၇ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်အေသာန် ပါဒိုဝ်ဟံင်ဘိုင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၅ တိုင်၊

==ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်==
# ကျာ်ကေလာသ
# ကျာ်ဓာတ်ဇူ
# ကျာ်ဍုင်တၟိ
# ကျာ်ၝဲၜေဝ်
# ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာ
#ကျာ်သာသနာ၂၅၀၀
#ကျာ်ကၟာမ္ၚဵုကျာ်သြဳ

==ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်==
# [[ရုင်ဒါန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်|ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်]]
# [[ရာမညနိကာယ ဘာရာမည|ရာမညနိကာယ ဘာရာမည]]
#ရာမညနိကာယ ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး
#ရာမညနိကာယ ဘာကျာ်
#ရာမညနိကာယ ဘာသာသနာမေဓါဝဳ
#ရာမညနိကာယ ဘာမူလဘာၜဳ
#ရာမညနိကာယ ဘာထဝ်
#ရာမညနိကာယ ဘာအ္စာဓရ်
#ရာမညနိကာယ ဘာမုနိပါလ

== ဌာန်ပုဂ္ဂလိက ==
ဇြပ်ဇၞူမန်

ၝောံခန် မုနိပါလ

==ပရေင်ပညာ==

=== ဘာတန်အလဵုအသီ ===

=== ဘာကောန်ဂကူ ===

=== တိုက်ရံင်လိက် ===

==ဖျာ==
ဖျာမိစောဗု (ရှင်စောပု)  

== သ္ဇိုင်ဝန်ထတ်ယုတ် ==

* ရုင်ဂဥုဲကဆံင် ပွိုင်တိုက် (တိုက်နယ်ဆေးရုံ)
* ရုင်ကဵုဂဥုဲညးဍုင်ကွာန် (ကျန်မာရေး ဆေးပေးခန်း)

== ယေန်သၞာင် ဒေသ ==
စဲပေင် သဘင်ကျာ်ဍုင်တၟိ

သဘင်ကဝါ်ပူဇဴ ကျာ်တြဲ ၂၈

သဘင်ကဝါ်ပဌာန်

သဘင်ကဝါ်ပၞာင်

သဘင်လှ်ေပေဲါဂၠဴ

== သဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ==
ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ဂှ် ဗွဲလၟေင်သၞာံ စိုပ်အခိင်ဂိတု -- မ္ဂး ဗၞတ်ပွိုင် --- တ္ၚဲ ဂကောံသင်မဟာနာယကဍုင်လၟိုင်ဂမၠိုင် က္ဍိုပ်က္ဍိုပ်တုဲ ညးကၠောန်ဗဒှ်ကေတ်လျိုင် ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလသဍုင်လၟိုင်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်မံင်မ္ဂး သၞာံ ၁၃၇၉ သၞာံဂှ် ပေင်အာ ၂၅ ဝါတုဲ ညးတအ်ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘင်စၟတ်သမ္တီဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပေင် ၂၅ ဝါနွံရ။  သဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ မကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာ ကျာ်ကေလာသ-ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဟိုတ်နူကၠောန်ကၠုင်အဆက်အဆက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကောဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၉ ဏံ ပေင်ကၠုင် ၂၅ သၞာံကီုရ။ 

=== ဝင်စးဗွဴကြဴ ===
ပ္ဍဲလိက်အုပ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ-ဍုင်လၟိုင် ပေင် ၂၅ သၞာံဂှ်မ္ဂး ထၟံက်ထ္ၜလဝ် &quot; ကမၠောန်ပုည ပွသ္ပပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုဍုင်လၟိုင်ဂှ် စနူသၞာံလဵု၊ လလံလဵု ၜိုန်ရတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် အတိုင်ညးဇၞော်အာယုက်ၜိုတ်ဒ္စိတ်စှော် (အနာဲမလဵုချိုင်ဆ) လဴကၠုင်မ္ဂး လောန်ကၠုင် ၜိုတ် (၈၀) သၞာံတေံ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ် (ဘာဇၞော်) ကေင်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ကၠာကီု။ အတိုင် နာဲၝောံလဴလဝ် (ညးချိင်ကေတ်) လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၇၁) သၞာံတေံ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ် ကေင်ကၠောန်လဝ် အလန်ဒုတိယကီုရောင် ဂွံတီကေတ်ရ&quot; သာ်ဝွံ ရ။   

ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်သ္ဘင်ဓရ်ပေင် ၂၅ သၞာံမ္ဂးဂှ် ညးမချူပကောံ နာဲလအ်ဂှ် သ္ပသဇိုင်ကဵု နဲကဲသၟာန်သွဟ် ညးဇၞော်တအ်တုဲ ပတိုန်လဝ်ကဵုတင်နင်ဝင်လၟေင်ကမၠောန်တအ်ဂှ်မ္ဂး &quot; အတိုင်နာဲသဵုအံင် (စိုးအောင်) လဴလဝ် လောန်ကၠုင်ၜိုတ် ၆၂ သၞာံတေံ ဘာရာမည (ဘာတၟိ)  ကေင်ဒုင်လဝ်သ္ဇိုင် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာရ။ အတိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောဘဏမဟာထေရ် လဴလဝ်မ္ဂး၊ အခိင်ညး က္လိဂွံ ၜိုတ်အာယုက် (၁၀) သၞာံတေံ ကၠောန်ဗဒှ်သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပ္ဍဲဘာရာမညရ။ ဗစပ်ကဵု ဂလာန်ၜါဝွံတုဲ လောန်ကၠုင် ၜိုတ်တြဴစှော်သၞာံပြင်တေံ ဘာရာမညကေင်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာကီုဂှ် စၟတ်စထေက်ရ&quot; ထမံက်ပတိုန်လဝ်ရ။       

ဆက်တုဲပၠန်ဂှ် &quot; အတိုင်နာဲမလဵု လဴလဝ်ကီု၊ အတိုင်နာဲထောန် လဴလဝ်ကီု လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၅၀) သၞာံတေံ ဘာရုင်ဒါန် (ဘာဂြေန်) ကေင်ကၠောန်ကၠုင်သ္ဘင် ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ကိုပ်ကၠာကီု။ လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၃၇) သၞာံတေံ ကေင်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ဒုတိယပၠန်ဂှ် နာဲလအ် (ညးမကေင်ဖ္ဍောတ်လဝ်ဓရ် လ္ၚီဂါထာ အခိင်တေံ) စၟတ်သမ္တီလဝ်နွံဂှ် ကလေင်ထမံက်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ပေင် ၂၅ သၞာံပၠန်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု &quot; ကြဴနူဂှ် ကုသဵုပွမကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘင်ပူဇဴဓဝ်လ္ၚီဂါထာဂှ် စိုပ်ကၠုင်ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး (ဘာဇြပ်)ကီုရ။ အတိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောဘဏမဟာထေရ် (ကျာ်ဇၞော်ဘာဇြပ်) စၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး စပ္တံနူကဵု ကောဇာ ၁၃၄၈ သၞာံ၊ ပွိုင်ပိသၞာံ ဆက်က် ကေင်ဒုင်လဝ်သဇိုင် သ္ပပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပ္ဍဲကဵုဘာဇြပ်ရ။       

=== သဘင်ဗုဒ္ဓပူဇဴနိယ ကျာ်ကေလာသ ===

=== သဘင်ဗုဒ္ဓပူဇဴနိယ ကျာ်ဓာတ်ဇူ ===

=== သဘင်ဗုဒ္ဓပူဇဴနိယ ကျာ်ၝဲၜေဝ် ===
{{တွဵုရးဍုင်မန်}}
{{DEFAULTSORT:လၟိုင်၊ ဍုင်}}
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:AN]]
[[Category:ဝင်ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>1nbaooln49xqkup5oisl3vfnyvxhuv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59445</id>
      <parentid>59432</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13653" sha1="8s99j36jb4qfxxzeemowdw8txo5njo8" xml:space="preserve">'''ဍုင်လၟိုင်'''ဝွံ ဒှ်ဍုင်မၞုံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်မွဲတုဲ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု (၃) ၝောံဍုင်ရ။ ဗွဲအတိုင်ဂၠံင်ကွဳစက် မတ်မလီု-ရေဝ်မ္ဂး ဒးဒေါအ်ကေတ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်စၟတ် (၁၀၆) ကွာန်တၟအ်ကၞေင် တုဲ ဒးဆက်အာ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်ရ။ ပဲါနူ ဂၠံင်ကွဳစက်မ္ဂး ဂၠံင်ကွဳပၟတ်(ရထာ) မတ်မလီု-ရေဝ်မ္ဂး စှ်ေဒေါအ်ကေတ် ပ္ဍဲသၞေဟ်ကွဳပၟတ် လၟိုင်ဂှ်ရ။

&lt;mapframe latitude=&quot;15.4920&quot; longitude=&quot;97.8354&quot; zoom=&quot;5&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          97.83358670014424,
          15.503639998468417
        ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;

==ဝင်==

ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် ခေတ်ဨကရာဇ် ရးဍုင်မန်ဂမၠိုင် ၉၆ ဍုင်ဂှ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲမတ္တမ (၃၂) ဍုင်ရ၊၊ ကြဴနူ ဍုင်မန် ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီုထောအ် ကုဗၟာအံင်ဇဲယျတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၂၈၊ ဂိတုပုဟ် ၁၀ စွေက် (၂၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် နာထံင်ရေ (မၞိဟ်ဇၞော်ဍုင်ရေဝ်) မၞုံယၟု ပါရမဳ ကေုာံ ဇခဳဇၞော်ရေ (မၞိဟ်ဇၞော်ဍုင်ရေဝ်) ထဝ်ကမု ကဵုစရင်ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်လၟိုင်ရ၊၊ ဍုင်တၞဟ်တအ် ညးဇၞော်ညးကဵုညး ကၠုင်ကဵုကီုလေဝ် ဍုင်လၟိုင်မွဲ မၞိဟ်ဇၞော် နူဍုင်တၞဟ် ဂရင်ဗတီ စရင်ဍုင်ဇကုဂှ် ဒှ်အရာတၟေင်မွဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်လၟိုင်ဂှ် သုန်ဂြာံ ဟွံဒှ်ဍုင် သၟိင်မဂ္ဇအ်ရုင်ရလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် စရင်ကွာန် နွံမူစိရောလေဝ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲစရင်ဂှ်ရ၊၊ 

စရင်ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်လၟိုင် အတိုင်လိက် ဍုင်၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံင်စာတန် ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

ပုံ ၁၀ စွေက် နာထံင်ရေ ပါရမီ ဇခဳဇၞော်ရေ ထဝ်ကမု ကဵုစရင်ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်လၟိုင်၊၊
၊၊နူဍုင်မတ္တမ စိုပ်ဍုင်လၟိုင် ၄ တ္ၚဲ ၄၀ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်ဗၟံက် ပါဒိုဝ်ကလောတ် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝင်ရဴ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်သမၠုင်ကျာ ပါကြုင်တၟံလး ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ရေဝ် ၁ တ္ၚဲ ၁၀ တိုင်၊

၊၊ လပါ်ပလိုတ် ၁ တိုင် ပါၜဳဇၞော်၊

၊၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပါကြုင်လၟိုင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၁ တ္ၚဲ ၁၀ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်အဂၞဲ ပါတၟံကလုံ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုင် ပါရးတိဍုင်ဒျောဒျာ၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်နေရတိ ပါကြုင်ဒပ်လၟိုင် ပါၜဳဇၞော် ၂ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်ဗာယပ် ပါပါင်ကြုင်အကြေင် ပါၜဳဇၞော် ၇ တိုင်၊

၊၊ နူဍုင်လၟိုင် လပါ်အေသာန် ပါဒိုဝ်ဟံင်ဘိုင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၅ တိုင်၊

==ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်==
# ကျာ်ကေလာသ
# ကျာ်ဓာတ်ဇူ
# ကျာ်ဍုင်တၟိ
# ကျာ်ၝဲၜေဝ်
# ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာ
#ကျာ်သာသနာ၂၅၀၀
#ကျာ်ကၟာမ္ၚဵုကျာ်သြဳ

==ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်==
# [[ရုင်ဒါန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်|ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်]]
# [[ရာမညနိကာယ ဘာရာမည|ရာမညနိကာယ ဘာရာမည]]
#ရာမညနိကာယ ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး
#ရာမညနိကာယ ဘာကျာ်
#ရာမညနိကာယ ဘာသာသနာမေဓါဝဳ
#ရာမညနိကာယ ဘာမူလဘာၜဳ
#ရာမညနိကာယ ဘာထဝ်
#ရာမညနိကာယ ဘာအ္စာဓရ်
#ရာမညနိကာယ ဘာမုနိပါလ

== ဌာန်ပုဂ္ဂလိက ==
ဇြပ်ဇၞူမန်

ၝောံခန် မုနိပါလ

==ပရေင်ပညာ==

=== ဘာတန်အလဵုအသီ ===

=== ဘာကောန်ဂကူ ===

=== တိုက်ရံင်လိက် ===

==ဖျာ==
ဖျာမိစောဗု (ရှင်စောပု)  

== သ္ဇိုင်ဝန်ထတ်ယုတ် ==

* ရုင်ဂဥုဲကဆံင် ပွိုင်တိုက် (တိုက်နယ်ဆေးရုံ)
* ရုင်ကဵုဂဥုဲညးဍုင်ကွာန် (ကျန်မာရေး ဆေးပေးခန်း)

== ယေန်သၞာင် ဒေသ ==
စဲပေင် သဘင်ကျာ်ဍုင်တၟိ

သဘင်ကဝါ်ပူဇဴ ကျာ်တြဲ ၂၈

သဘင်ကဝါ်ပဌာန်

သဘင်ကဝါ်ပၞာင်

သဘင်လှ်ေပေဲါဂၠဴ

== သဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ==
ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ဂှ် ဗွဲလၟေင်သၞာံ စိုပ်အခိင်ဂိတု -- မ္ဂး ဗၞတ်ပွိုင် --- တ္ၚဲ ဂကောံသင်မဟာနာယကဍုင်လၟိုင်ဂမၠိုင် က္ဍိုပ်က္ဍိုပ်တုဲ ညးကၠောန်ဗဒှ်ကေတ်လျိုင် ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလသဍုင်လၟိုင်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်မံင်မ္ဂး သၞာံ ၁၃၇၉ သၞာံဂှ် ပေင်အာ ၂၅ ဝါတုဲ ညးတအ်ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘင်စၟတ်သမ္တီဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပေင် ၂၅ ဝါနွံရ။  သဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ မကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာ ကျာ်ကေလာသ-ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဟိုတ်နူကၠောန်ကၠုင်အဆက်အဆက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကောဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၉ ဏံ ပေင်ကၠုင် ၂၅ သၞာံကီုရ။ 

=== ဝင်စးဗွဴကြဴ ===
ပ္ဍဲလိက်အုပ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ-ဍုင်လၟိုင် ပေင် ၂၅ သၞာံဂှ်မ္ဂး ထၟံက်ထ္ၜလဝ် &quot; ကမၠောန်ပုည ပွသ္ပပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုဍုင်လၟိုင်ဂှ် စနူသၞာံလဵု၊ လလံလဵု ၜိုန်ရတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် အတိုင်ညးဇၞော်အာယုက်ၜိုတ်ဒ္စိတ်စှော် (အနာဲမလဵုချိုင်ဆ) လဴကၠုင်မ္ဂး လောန်ကၠုင် ၜိုတ် (၈၀) သၞာံတေံ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ် (ဘာဇၞော်) ကေင်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ကၠာကီု။ အတိုင် နာဲၝောံလဴလဝ် (ညးချိင်ကေတ်) လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၇၁) သၞာံတေံ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ် ကေင်ကၠောန်လဝ် အလန်ဒုတိယကီုရောင် ဂွံတီကေတ်ရ&quot; သာ်ဝွံ ရ။   

ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်သ္ဘင်ဓရ်ပေင် ၂၅ သၞာံမ္ဂးဂှ် ညးမချူပကောံ နာဲလအ်ဂှ် သ္ပသဇိုင်ကဵု နဲကဲသၟာန်သွဟ် ညးဇၞော်တအ်တုဲ ပတိုန်လဝ်ကဵုတင်နင်ဝင်လၟေင်ကမၠောန်တအ်ဂှ်မ္ဂး &quot; အတိုင်နာဲသဵုအံင် (စိုးအောင်) လဴလဝ် လောန်ကၠုင်ၜိုတ် ၆၂ သၞာံတေံ ဘာရာမည (ဘာတၟိ)  ကေင်ဒုင်လဝ်သ္ဇိုင် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာရ။ အတိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောဘဏမဟာထေရ် လဴလဝ်မ္ဂး၊ အခိင်ညး က္လိဂွံ ၜိုတ်အာယုက် (၁၀) သၞာံတေံ ကၠောန်ဗဒှ်သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပ္ဍဲဘာရာမညရ။ ဗစပ်ကဵု ဂလာန်ၜါဝွံတုဲ လောန်ကၠုင် ၜိုတ်တြဴစှော်သၞာံပြင်တေံ ဘာရာမညကေင်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာကီုဂှ် စၟတ်စထေက်ရ&quot; ထမံက်ပတိုန်လဝ်ရ။       

ဆက်တုဲပၠန်ဂှ် &quot; အတိုင်နာဲမလဵု လဴလဝ်ကီု၊ အတိုင်နာဲထောန် လဴလဝ်ကီု လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၅၀) သၞာံတေံ ဘာရုင်ဒါန် (ဘာဂြေန်) ကေင်ကၠောန်ကၠုင်သ္ဘင် ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ကိုပ်ကၠာကီု။ လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၃၇) သၞာံတေံ ကေင်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘင်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ဒုတိယပၠန်ဂှ် နာဲလအ် (ညးမကေင်ဖ္ဍောတ်လဝ်ဓရ် လ္ၚီဂါထာ အခိင်တေံ) စၟတ်သမ္တီလဝ်နွံဂှ် ကလေင်ထမံက်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ပေင် ၂၅ သၞာံပၠန်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု &quot; ကြဴနူဂှ် ကုသဵုပွမကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘင်ပူဇဴဓဝ်လ္ၚီဂါထာဂှ် စိုပ်ကၠုင်ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး (ဘာဇြပ်)ကီုရ။ အတိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောဘဏမဟာထေရ် (ကျာ်ဇၞော်ဘာဇြပ်) စၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး စပ္တံနူကဵု ကောဇာ ၁၃၄၈ သၞာံ၊ ပွိုင်ပိသၞာံ ဆက်က် ကေင်ဒုင်လဝ်သဇိုင် သ္ပပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပ္ဍဲကဵုဘာဇြပ်ရ။       

=== သဘင်ဗုဒ္ဓပူဇဴနိယ ကျာ်ကေလာသ ===

=== သဘင်ဗုဒ္ဓပူဇဴနိယ ကျာ်ဓာတ်ဇူ ===

=== သဘင်ဗုဒ္ဓပူဇဴနိယ ကျာ်ၝဲၜေဝ် ===
{{တွဵုရးဍုင်မန်}}
{{DEFAULTSORT:လၟိုင်၊ ဍုင်}}
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:ဝင်ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>8s99j36jb4qfxxzeemowdw8txo5njo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက်အစောံမၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1465</id>
    <revision>
      <id>59483</id>
      <parentid>12864</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="sdy7r4b7lfuc4tsv09yj54ofwdaacmk" xml:space="preserve">== အဓိပ္ပါယ် ==
သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက်အစောံမၞိဟ်ဟီုမ္ဂးဂှ် ကုညးဍိုဟ် ညးကေတ် ဂံၚ်ဒုၚ်လေၚ် ဒုၚ်သၠး သွက်ဒတုဲဖဵုညးဂမၠိုၚ် သွက်ပရေၚ်ဒက်ပတန်ကၟိန်ဍုၚ် ဟွံမွဲဟွံတုဲတအ်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ 

သွက်သ္ဂောံကတဵုဗဒှ်ဓမံက်ပတိုန်အာ ပရေၚ်တဴတက်ဖောအ်ဗြေဝ် ကဆံၚ်မၞိဟ်လဒေါဝ် မနွံကဵုသဇိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်စိစောန် စိုန်သကီု ကွတ်ပညာ အာဲတဳ တအ်ရ။ &lt;ref&gt;ယက္ခ၊နာဲ။ ၂၀၁၃။ ပရေၚ်ပကောံပကေဝ် ကေုာံ စဳရေၚ်ကောပ်ကာဲသ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက်အစောံမၞိဟ် (ရမ)&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအရာသ္ဂောံ &quot;ဟီုဂးကော်ခဴစသ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက်အစောံမၞိဟ်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် ကွပ်မၞိဟ်ကဆံၚ်လဒေါဝ် မလေပ်လဝ်ကွတ် ပညာဂတာပ်ခေတ်မနွံကဵု သ္ဇိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ 

&lt;br /&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ]]</text>
      <sha1>sdy7r4b7lfuc4tsv09yj54ofwdaacmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2048</id>
    <revision>
      <id>59448</id>
      <parentid>30616</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="9ytqgljz9pcm20ne5w695st4psyaz4j" xml:space="preserve">ကောံဓရီုသၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉

== တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုၚ် ==

# ဒက်ပ္တန်ကမ္မတဳအရန်(ယာယဳ) သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန်မွဲရောၚ်။
# ယၟုကမ္မတဳ - ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန်

=== လၟိဟ်ကမ္မတဳ  (၁၇) ဇကု ===

# ကျာ်ဇၞော်အ္စာနာရဒ - ဘာသာသနာရက္ခိတ၊ ကွာန်ၜဝ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳဟ - ဘာအံၚ်မေတ္တာ၊ ကွာန်ၜဝ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေလာနန္ဒ - ဘာနန္ဒဝိုန်၊ ကွာန်ၜဝ် 
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာဇဝန - ဘာမန်တာဝတိံသာ၊ ကွာန်ကၠအ်ဝုန်ဗိုၚ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာ - ဘာဓမ္မဂါရဝ၊ ကွာန်ကျာ်ရဲ
# တၠဂုဏ်အ္စာကုမာရ - ဍုၚ်ပံၚ်
# တၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဇ - ဘာတိုက်ပိဋကတ်၊ ကွာန်မုဟ်ဒုန်
#တၠဂုဏ်အ္စာကောသလ္လ - ဘာပလိုတ် ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်
#တၠဂုဏ်အ္စာပညိန္ဒ - ဘာသာသနာထဝ်၊ ကွာန်ဝါဒြာဲ
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာစန္ဒ - ဘာမဟာသုမၚ်္ဂလ၊ ကွာန်မတေဲ
#တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တမ - ဘာလျးသာသနာ၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာသုမၚ်္ဂလဓဇ - ဘာဝၚ်ကျာံ၊ ကွာန်ထဝ်ပၠၚ်
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝဏ္ဏသဳရိ - ဘာလျးသာသနာ၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာမေဓိယ - ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
#တၠဂုဏ်အ္စာနန္ဒသိပ္ပံ - ဘာတိုက်၊ ကွာန်ခဗုဲ
#တၠဂုဏ်အ္စာကောလိတ - ဘာသံဃံ၊ ခယျးပ္ဍဲ
#တၠဂုဏ်အ္စာကန္တိဓဇ - ဘာမန်တာဝတိံသာ၊ ကွာန်ကၠအ်ဝုန်ဗိုၚ်

=== ညးက္ဍိုက်ပ် ၃ ဇကု ===

# ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳဟ
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာမေဓိယ
# တၠဂုဏ်အ္စာပညိန္ဒ

=== အခိၚ်မကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန် ===
- ၁၃၈၂ သၞာံ၊ အကြာဂိတုပသာ် စွေက် ကဵု ဂိတုဇှ်ေမံက်။ 

==နိဿဲ==
[[Category:ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]
{{DEFAULTSORT:သၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉}}

# 

&lt;br /&gt;
[[ကဏ္ဍ:သင်သၟတ်မန်]]</text>
      <sha1>9ytqgljz9pcm20ne5w695st4psyaz4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59449</id>
      <parentid>59448</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3398" sha1="jpn2v6sbo0ytl4t8ej7yensvlvcpivx" xml:space="preserve">ကောံဓရီုသၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉

== တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုၚ် ==

# ဒက်ပ္တန်ကမ္မတဳအရန်(ယာယဳ) သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန်မွဲရောၚ်။
# ယၟုကမ္မတဳ - ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန်

=== လၟိဟ်ကမ္မတဳ  (၁၇) ဇကု ===

# ကျာ်ဇၞော်အ္စာနာရဒ - ဘာသာသနာရက္ခိတ၊ ကွာန်ၜဝ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳဟ - ဘာအံၚ်မေတ္တာ၊ ကွာန်ၜဝ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေလာနန္ဒ - ဘာနန္ဒဝိုန်၊ ကွာန်ၜဝ် 
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာဇဝန - ဘာမန်တာဝတိံသာ၊ ကွာန်ကၠအ်ဝုန်ဗိုၚ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာ - ဘာဓမ္မဂါရဝ၊ ကွာန်ကျာ်ရဲ
# တၠဂုဏ်အ္စာကုမာရ - ဍုၚ်ပံၚ်
# တၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဇ - ဘာတိုက်ပိဋကတ်၊ ကွာန်မုဟ်ဒုန်
#တၠဂုဏ်အ္စာကောသလ္လ - ဘာပလိုတ် ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်
#တၠဂုဏ်အ္စာပညိန္ဒ - ဘာသာသနာထဝ်၊ ကွာန်ဝါဒြာဲ
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာစန္ဒ - ဘာမဟာသုမၚ်္ဂလ၊ ကွာန်မတေဲ
#တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တမ - ဘာလျးသာသနာ၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာသုမၚ်္ဂလဓဇ - ဘာဝၚ်ကျာံ၊ ကွာန်ထဝ်ပၠၚ်
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝဏ္ဏသဳရိ - ဘာလျးသာသနာ၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်
#ကျာ်ဇၞော်အ္စာမေဓိယ - ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
#တၠဂုဏ်အ္စာနန္ဒသိပ္ပံ - ဘာတိုက်၊ ကွာန်ခဗုဲ
#တၠဂုဏ်အ္စာကောလိတ - ဘာသံဃံ၊ ခယျးပ္ဍဲ
#တၠဂုဏ်အ္စာကန္တိဓဇ - ဘာမန်တာဝတိံသာ၊ ကွာန်ကၠအ်ဝုန်ဗိုၚ်

=== ညးက္ဍိုက်ပ် ၃ ဇကု ===

# ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳဟ
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာမေဓိယ
# တၠဂုဏ်အ္စာပညိန္ဒ

=== အခိၚ်မကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန် ===
- ၁၃၈၂ သၞာံ၊ အကြာဂိတုပသာ် စွေက် ကဵု ဂိတုဇှ်ေမံက်။ 

==နိဿဲ==

[[ကဏ္ဍ:သင်သၟတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]
{{DEFAULTSORT:သၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉}}

# 

&lt;br /&gt;</text>
      <sha1>jpn2v6sbo0ytl4t8ej7yensvlvcpivx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2148</id>
    <revision>
      <id>59431</id>
      <parentid>46892</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဍုင် */</comment>
      <origin>59431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23446" sha1="lv3orc8bfcrlfvc53xxa15e0ogx8gow" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|native_name = ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
|official_name = Ye Township
|settlement_type = ပွိုင်ဍုင်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = Myanmar
|image_map = 
|map_caption = 
|subdivision_type = Country
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = [[တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = [[မတ်မလီု၊ ဍုင်|ခရိုင်မတ်မလီု]]
|subdivision_type3 = ဍုင်ဒတန် ရုင်သၟိင်တၠ
|subdivision_name3 = ရေဝ်
|unit_pref = 
|area_total_km2 = 2,720.7
|population = 263,624
|population_as_of = 2014
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|15.253665|97.859045|region:MM|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[Myanmar Standard Time|MST]]
|utc_offset = +6:30
|website =
}}
'''ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်''' ({{Lang-en|Ye Township}}) (Burmese: ရေးမြို့နယ်) ဂှ် ဒှ် ပွိုင်ဍုင်မွဲ မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်ရေဝ်၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]], ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။&lt;ref name=gov&gt;{{cite book |last=ရေးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |first= |title=[http://www.gad.gov.mm/sites/default/files/last_ye_reginal_facts_2019.pdf ရေးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ]|date=September 2019}}&lt;/ref&gt;{{rp|5}} ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင်ပိဍုင် ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒှ်ဍု င် ဒတန်ရုင်သၟိင်တၠရ။ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵု ကၠအ်ဗ္ၚဂၠိုင်တုဲ သီုကဵု ကမၠောန်တမ္ၚာလေဝ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်ကီုရ။

==ဝင်==

=== ပတန်ဍုင် အလန်ပထမ ===
ဍုင်ရေဝ်ဝွံ အတိုင်စၟတ်သမ္တီဝင်မ္ဂး ကောန်ဗြဴသၟိင် ဍုင်ဒေဝဳ (လၟုဟ် ကွာန်ဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်လံင်လုံ၊ ခရိုင်ထဝါဲ) မနွံယၟု မာရဒေဝဳ (မာယာဒေဝဳ) ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု သက္ကရာဇ်ဍုင် ၉၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၂) စွေက် တ္ၚဲသိုက် အခိင်နူဂယး (၁) နာဍဳ နကဵုနက္ချတ် (၁၀) မ ၊ ပ္ဍဲသတ္တဟ အလန်ပထမကိုပ်ကၠာအိုတ် ခုတ်ကဵုလဝ်ယၟု ဍုင်အဝိဇ္ဇဇေယျပူရ ရ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;။ သၟိင်ဗြဴမာရဒေဝဳ ပတန်ဍုင်တုဲ ပ္ကင်ရင်လဝ်ဍုင်ရ။ 

=== ပတန်ဍုင်အလန်ဒုတိယ ===
ကောဇာာသက္ကရာဇ် အပ္ဍဲ(နူ ၁၅၁ စိုပ် ၈၀၀)ဂှ် ဍုင်ဂှ် သုန်ဂြာံကၠေံအာတုဲ ပ္ဍဲ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၀၀) ဂှ် နူဟံသာဝတဳ ညးမပတန်ဍုင် အလန်ဒုတိယဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင် ဓမ္မစေတဳ (နူသ္ကိုပ်ပၞာန် ဓမ္မစေတဳ)တုဲ ကာလဂှ် ညးခုတ်လဝ် ယၟုဍုင် ရာဇသဳဟဇေယျပူရ ရ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;။

=== ပတန်ဍုင်အလန်တတိယ ===
ကောဇာသက္ကရာဇ်  (နူ ၉၂၉-၁၁၂၅စိုပ်) ဍုင်ဂှ် သုန်ဂြာံအာပၠန်ရ။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိင်စိင်ဗု (ဆင်ဖြူရှင်မင်း) သ္ကိုပ်ပၞာန်အနဝ်ရထာ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ်ကရေင်ပၞာန် ထဝဲါဂှ် ဆဵုစုတ်ဍုင်လီုတုဲ ကလေင်ပြုပြေင် ထပ်ပတိုန်လဝ် အလန်တတိယ ပၠန်ရ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;။ 

ဍုင်ဝွံ တန်လီု၊ တန်လီု သီုဖအိုတ် ဂွံအာ (၆) ဝါရ။&lt;ref name=&quot;gov&quot; /&gt;{{rp|12-13}} ဆဂး စပ်ကဵု ဝင်ပတန်ဍုင်ရေဝ်ဝွံဂှ် နကဵု သက်သဳသာဓကဝင် ခိုင်င်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်လဝ်ဏီရ။ ဍုင်ရေဝ်ဝွံ အတိုင်စၟတ်သမ္တီ ခေတ်လက်ကရဴဏအ်မ္ဂး ဒးလဝ်ဘဲပၟတ် တူကြပ်အလုံမွဲဍုင် ၜါအလန် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၆၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၂ ဂှ်ကဵု မွဲအလန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုမာတ် ၉ ဂှ်ရ မွဲအလန်။ ဍုင်တူအာ အလန်တုဲလက်ကရဴဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၄ ဂှ် သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော် ဂဥုပ်ဌာနဒပ်ရးအဂၞဲ တေအ်ဆွေ (အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီး တင့်ဆွေ) စဳစောတ်ကမၠောန်တုဲ ကလေင်ဒက်ပတန်လဝ် ဍုင် မရနုက်ကဵု ဆဋ္ဌမရ။ &lt;ref name=&quot;gov&quot; /&gt;{{rp|12}}

==ဒတန် ကေုာံ သမၠဲ==
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲလေတ္တဳတွဒ်သၟဝ်ကျာ အကြာ ၁၅ ဒဳဂရဳ၊ ၁၂ မိနေတ် ကဵု ၁၅ ဒဳဂရဳ ၂၂ မိနေတ်၊ ကဵု လံင်ဂျဳတွဒ်ဗမံက် အကြာ ၉၇ ဒဳဂရဳ ၃၀ မိနေတ် ကဵု ၉၈ ဒဳဂရဳ ၁၄ မိနေတ်။ သမၠဲပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဗမံက် ကဵု ပလိုတ် နွံ ၂၂ တိုင်၊ သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ နွံ ၅၀ တိုင်။ အလုံမွဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်မ္ဂး နွံ စတုရံတိုင် ၄၄၅.၀၅။ ပ္ဍဲဂှ် ဍုင်လၟိုင်ဂှ် နွံ ၂.၂၃ စတုရံတိုင်၊ တုဲ ဍုင်ခေါဇာဂှ် နွံ ၀.၃၅ စတုရံတိုင်ရ။ 

ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် လပါ်ဗမံက်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဒးပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ လပါ်ပလိုတ် ဒးမှာသၟိတ်ကပ္ပလဳ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဒးပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။&lt;ref name=gov /&gt;{{rp|14}}

==ပထဝဳ==
===တိ===
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ တိ (၅) ဂအုံ (၃) ဂအုံဂှ် ဒှ်ကုန်ဒဵု ကရောင်ဒဵုတၞင်သဳ (တနင်္သာရီရိုးမ တောင်တန်း)တုဲ ပၞောဝ်ဒဵုဂမၠိုင်ဂှ် ဒဵုဂဥုဲ (ဆေးတောင်) ပ္ဍဲကရောင်ဒဵုဗျု (တောင်ညို) ဂှ် ဒၞာဲသၠုင်အိုတ် နွံ (၄၂၅၉) ပေ၊ ဒဵု(ကလိတ်တုတ်) (၃၇၂၂) ပေ၊ ဒဵု (လယ်ပတော) ၃၆၄၇ ပေ၊ ဒဵု(ရေတံခွန်) (၃၅၂၂) ပေ၊ ဒဵုမင်းပလော့ (၂၂၂၁) ပေ၊ ကေုာံ ဒဵု(ဒေါင်း) (၁၈၀၀) ပေ။ ပ္ဍဲဒၞာဲတိဗလးဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ နွံလတူ ဗလးၜဳ ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး နွံ ၜိုတ် (၇၀) ပေတုဲ ပွိုင်ဍုင်လပါ်ဗမံက် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံပ္ဍဲပွဳပွူ ကရောင်ဒဵုတၞင်သဳတုဲ ဒှ်ဒေသဒၞာဲ ဂြိုပ်ဒဵုဂမၠိုင်ရ။ နူကဵုပွဳပွူ ကရောင်ဒဵုဂှ် လပါ်ပလိုတ် စဵုကဵုစိုပ် ၜဳဇၞော်ကပ္ပလဳဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတိလဇေက်အိုတ်ရ။&lt;ref name=gov /&gt;{{rp|15}}

===ဍာ်===
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ ဒှ်ဒေသဒၞာဲ ၜဳ၊ ကြုင် စောဝ်မဂၠိုင်တုဲ ကြုင် စောဝ်တအ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူဗမံက် စှ်ေအာ လပါ်ပလိုတ်အိုတ်ရ။ ၜဳမၞိဟ်မတီဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ၜဳရေဝ် မဒှ်ၜဳ မဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူ ဒဵုဗျု မစှ်ေအာကဵု ၜဳဇၞော်ကပ္ပလဳ မတတ်အာ ဗဒါဲဍုင်ရေဝ်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နွံကဵု ရိုဟ်ကၞက် ဍာ်ပတေက်ဂမၠိုင်တုဲ ဍာ်ပတေက်တအ်ဂှ် နဒဒှ် ဍာ်တဵုလွဳ ကေုာံ ဍုင်သွုင်ဂှ် စကာဒၟံင်ရ။ ၜဳရေဝ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်မ္ဂး နွံဆၜိုတ် ၁၈ ပေဓဝ်ရတုဲ ဂၠုင်စက်ဂမၠိုင်အာကၠုင်ရ။&lt;ref name=gov /&gt;{{rp|15}}

==ရာသဳဥတု==
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် စဵုကဵု ၄၁.၀C° နွံတုဲ သဝ်အိုတ်ဂှ် နွံ ၁၄.၇C° ရ။ &lt;ref name=gov /&gt;{{rp|16}} ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ အခိင်ကသီု ဒှ်ဒၞာဲ ဗြဲမဂူဂၠိုင်တုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ တ္ၚဲဗြဲမဂူ နွံအကြာ ၁၁၈ - ၁၆၀ တ္ၚဲတုဲ ဘဲဒဏ် ဗၠိုတ်ဍာ်ဂှ် မကလေပ် ကတဵုဒှ်စလေပ်ရ။ တုဲပၠန် လဗိုတ်ကျာလေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဂှ် ဘဲလဗိုတ်ကျာ ကတဵုဒှ် ၜါအလန်တုဲ သ္ၚိလီုလာ် ၆၃၂၊ ဒးဆောမ်လေင် ၚုဟ်ကာလ ၅၃.၉၉ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ဘဲဍာ်ဂှ် သ္ၚိလီု ၆၀၃ မ၊ ဆောမ်လေင်ဒြပ် ၚုဟ်ကာလ ၁၅၄၆.၂၀ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref name=gov /&gt;{{rp|16, 18}}

==လၟိဟ်မၞိဟ်==
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် နွံလၟိိဟ်မၞိဟ် ၁၄၅၁၂၇ တၠတုဲ၊ လၟိုဟ်အိန်ထံင်သ္ၚိကၟိုန် ၂၅၁၄၉ နွံရ။ ၝောံဍုင် ၉ ကေုာံ ဂကောံကွာန် ၂၈ နွဴတုဲ လၟိုဟ်ကွာန်ပံင်ဖအိုတ် ၁၃၃ ကွာန်နွံရ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁) ရက်၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့နယ်-မြို့နယ်ဖြစ်စဥ်မှတ်တမ်း (အကျဥ်း)&lt;/ref&gt;။ ကောန်ဂကူမန် (၇၄%) မြန်မာ (၁၈)% ကရေင် (၇%) ကေုာံ သၟေဟ် ၁% တအ်ဂှ် ရခေင်၊ချေင်၊ သေံ(ထယာဲ) ကေုာံ ကြုက်၊ အန္ဒိယ မပ္တံကောန်ဍုင်မ္ၚးတအ် နွံညိရ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံလၟိဟ်မၞိဟ် ၂၇၄၆၇၃ တၠ။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကချေင် ၁၀ တၠ၊ ဂကူကရေင် ၂၀၅၆၀ တၠ၊ ဂကူချေင် ၁၃ တၠ၊ ဂကူမန် ၁၉၉၄၈၅ တၠ၊ ဂကူဗၟာ ၅၃၀၆၆ တၠ၊ ဂကူယခေင် ၉၁ တၠ၊ ဂကူသေံ ၃၄ တၠ၊ ဂကူသအာင် ဗီုကဵု ကြုက်ဂလာ ၁၄၁၂ တၠတုဲ ဂကူဍုင်သအာင် နွံ ၂ တၠရ။ နကဵုတၟအ်ကၠံမ္ဂး ဂကူမန် နွံ ၇၂.၆၃%၊ ဂကူဗၟာဂှ် နွံ ၁၉.၃၂%။ &lt;ref name=&quot;gov&quot; /&gt;{{rp|19}} မၞိဟ် ၂၆၈၈၈၆ ဂှ် ရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မၞိဟ် ၄၃၈၀ ခရေတ်ယာန်၊ ၆၁ ဟိန္ဒူ၊ ၁၃၄၆ မူသလေန်။&lt;ref name=&quot;gov&quot; /&gt;{{rp|21}} မၞိဟ်မကလိဂွံလဝ် အခေါင်စုတ်မာဲဂှ် နွံ ၂၇၄၆၇၃။ &lt;ref name=&quot;gov&quot; /&gt;{{rp|23}}

==ပရေင်ပိုန်ဒြပ်==
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မၞိဟ်ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ တဵုလွဳ ကေုာံ ကမၠောန်တမ္ၚာတအ်ရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ခၜိုတ်ရဝ်ပါ၊ သတ်၊ ကေုာံ သတ်ဆုနာနာ။ သၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဂှ် တိဗ္ၚ မတဵုသြောအ်ကသီု နွံ ၇၀၆၇၄ ဨက ဂှ် တဵု ၅၈၁၈၄ ဨက၊ တိတဵုသြောအ်ကညင် နွံ ၄၁၉ ဨက တဵု ၁၂၈ ဨကတုဲ သြောအ်ကညင်တိတ် ၈၇၆၂ နရ။ ပါဲနူသြောအ်တုဲ လ္ၚဴ၊ ၜဴ၊ ၜဲလေဝ် တဵုဒၟံင်ကီုရ။ ဒၞာဲတဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါဂှ် နွံ ၁၅၁၈၆၆ ဨကတုဲ တိဒၞာဲတၞံခၜိုတ်မတိတ်ဂှ် နွံ ၈၆၅၅၇ ဨက။ ကၠအ်သတ်ဂှ် နွံ ၅၁၉၃၄ ဨကတုဲ ကၠအ်သတ် မပတိတ်သတ်ဂှ် နွံ ၁၂၆၈၈ ဨက။ ကၠအ်မတဵု သတ်ဗြဴကၠေင်ဂှ် နွံ ၃၈ ဨက၊ မြေက်ခမိဟ် ၄၅၇၈ ဨက။ &lt;ref name=gov /&gt;{{rp|27-29}}

==ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်==
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ တရဴကျာ သၞေဟ်က္ၜင်ကျာတြေံနွံမွဲ၊ ဆဂး ဟွံသုင်စောဲ။ တရဴဍာ် သၞေဟ်က္ၜင်ဟွံမဲ။ နကဵု တရဴတိုက်ဂှ် သၞေဟ်ကွဳပၟတ် မတ်မလီု-ရေဝ် (ရေဝ် ကဵု သၞေဟ်ခရေင် နွံ ၂၅ တိုင်)၊ ကဵု ရေဝ်-ထဝါဲ (ရေဝ် ကဵု ဒဵုဓလဲ (မလွဲတောင်) နွံ (၁၅) တိုင်ရ။ တရဴတိုက် နကဵု ကွဳစက်ဂှ် ရေဝ်-ထဝါဲ၊ ရေဝ်-မတ်မလီု၊ ရေဝ်-လ္ဂုင် ကွဳစက်လာင် ဒြေပ်ဒၟံင်ရ။ &lt;ref name=gov /&gt;{{rp|44-45}}

== ဍုင် ကေုာံ ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂမၠိုင် ==
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဍုင်ပိဍုင် ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကွာန်တအ် ညးပါ်လဝ် ရေဝ်သၠုင်ကျာ ကဵု ရေဝ်သၟဝ်ကျာ။ ယၟုဍုင် ကွာန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ နာဲသုန်ဓန် ဒှ်မၞိဟ်မပကောံချူလဝ် ပ္ဍဲမုက်လိက် ဝှုက်ၜေါက်ညးရ။

===ဍုင်===
# ဍုင်ရေဝ်
# [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]
# ဍုင်ခေါဇာ

===ကွာန်===
* အၜဝ် (အဘော်)
* ဒူရာ (ဒူးယား)
* လ္ဂောဝ်ဗ္တဳ (ဂူကတော)
* ဇိုင်ကွအ် 
* ပလိုင်သီ (ပလိုင်သိမ်)
* သၞေဟ်ဇၞူ (နှီးနှူ)
* သာဲဂြာံ (သာဂရမ်)
* သၞေဟ်ကြုက် (နှစ်ကရုတ်)
* အင်ဒင် (အံဒင်)
* ၜဳကွာန်တၟိ (အံဒင်ရွာသစ်)
* ၜဳခြံက်ခြေဲ (ဓမင်းဆိပ်)
* ယှိုယ်ပျဳသာ (ရွှေပြည်သာ)
* ကြုင်လံင် (ကျုံးလောင်း)
* (ပလိ)
* ကြုင်ၜဝ် (ကျုံပေါ်)
* ပုပ္ဖဝတဳ
* ပှ်ထဝ် (ပေါ့ထော)
* အရုတ်တံင် (အာရုတောင်)
* ဆက်တဲ (ဆက်တွဲ)
* မှာန်စိင် (မှန်စိန်)
* ဇီုသာဲ (စုံနံ့သာ)
* မုဟ်ဒဵု (တောင်စွန်း)
* အဗြေင် (အဗလိုင်း)
* ကွာန်ဘာ (ကျောင်းရွာ)
* ဇီုပရိုက် (စုံပရောက်)
* ဝါယျဟိုင် (ဝါရဟိုင်း)
* (ဖါးကြီး)
* ကြုင်ကမနာံ? (ငါးကလေးချောင်း)
* (နတ်ကြီး)
* (စောက်)
* (မြင်းသပြေ)
* သ္ၚိကျာ? (အိမ်ရှေ)
* ပြင်ဍာဲ (ကမ်းနီ)
* ခိုင်တဝ် (ခိုင်တော)
* ပါင်ကြုင်ဖၠာန် (ဖလမ်းချောင်းဝ)
* ကုန်သာယျာ (သာယာကုန်း)
* (စိန်ကြီး)
* တံင်မောံ (တောင်ပုံ)
* ဝါဇၞော် (ဝေနပ်)
* နှောဝ်တၟအ် (ကျောက်တန်း)
* စောဂလာ (စာကလယ်)
* တံင်ပရင် (သောင်ပြင်)
* ကအ်ဍောတ် (ကော့ဒွတ်)
* သၞေဟ်ဂဒေါအ် (ကူတုပ်ဆိပ်)
* ကအ်လဂုတ် (ကုလာကုတ်)
* တၟအ်ကၞေင် (မော့ကနင်)
* ဍုင်တြေမ် (မြို့ဟောင်း)
* ကွာန်တၟိ (ရွာသစ်)
* နှေဟ်ခရေင် (နှင့်ကရင်)
* နှေဟ်ကွဳပၟတ် (ဘူတာကုန်း)
* ဝါဘာ  (ဝဲဖီး)
* (သပြေရွာ)
* ကအ်ပန် (ကော့ပွန်)
* ကၠအ်လိမ္မဴ (လိမ္မော်ခြံ)
* အံင်သာယာ (အောင်သာယာ)
* ကုန်ကျာ် (ဘုရားကုန်း)
* ကၞေင်ကၟအ် (ကနင်ကမော့)
* (သံကဒိုက်)
* (ဗီလမု)
* (ဝဲပသီ)
* (တပထော)
* (သူတော်)
* (ဝက်ဆွေဖြူ)
* (ဘယောင်)
* (ဒုံဖိ)
* (စမ်းဖျား)
* (ဗေကလွီ)
* (ခယွန်း)
* (ဒူလဲ)
* (ဝါဘော)
* (နှင်ဆုံ)
* (ကွန်ဒို)
* ကၠိက်တုက် (ကလိပ်ထုပ်)
* ၜဳသာင် (ဘီးစိုင်း)
* (တပင်တိုင်)
* (မင်းလှ)
* သၞေဟ်ကာ(ချောင်းတောင်)
* ဝါယာပ် (ဝဲယပ်)
* ကၠအ်လဵု (ကလော့လေ)
* (ကျောက်မီကျောင်း)
* (ကွင်းရှေ)
* ကြုင်လံင် (ကျုံလောင်)
* ဝါပံင် (ဝယ်ပေါင်)
* ဝါဇြေန် (ဝယ်ဇင်)
* ကလအ်ဍောတ် (ကလော့လေး)
* ဝါရက် (ဝါရက်)
* ကလအ် (ကလော့)
* ဟံင်ဂါမ် (ဟံဂံ)
* ကအ်လှိုင် (ကော့လှိုင်)
* ဆင်ဂူ (ဆင်ကူ)
*ကွာန်တၟိတဴတက် (တိုးတက်ရွာသစ်)
* သာဲခေါမ် (သဲကုန်း)
* ယံင်ရေဝ် (ရင်ရယ်)
* ယံင်ဒိန် (ရင်ဒိန်း)
* မဟေဝ် (ယၟုတၟိ မ္ၚဵု)(ကဗျာ)
* ပါင်မဟေဝ် (ယၟုတၟိ ပါင်မ္ၚဵု) (ကဗျာဝ)
* ၜိုပ်ထဝ်  (ရွှေဟင်္သာ)
* ကြုင်ကညာ (ကျုံကညာ)
* ဝင်တၟအ် (ကျောက်အိုင်)
* ကြုင်ထံင် (တရုတ်ထော)
* ဒဵုၜံင်
* မိထဝ်လှာဇၞော် (မိထော်လှာကြီး)
* မိထဝ်လှာဍောတ် (မိထောလှာလေး)
* မင်ဂၠန် (မကျီး)
* ပါင်မင်ဂၠန် (မကျီးဝ)
* သ္ၚိကျာ(ပ္ဍဲ)
* သ္ၚိကျာ(မ္ၚး)(ဓနိကျာ)
* ဒစိတ်တိုင် (ကိုးမိုင်)
* (မာန်အောင်)
'''ကွာန်မလီုဂမၠိုင်'''
* ဝင်ၜိုပ်
* ဝင်ကျာံ
* အံင်လံင်
* မြံင်
* မြံင်ဍောတ်
* အပိုက်

== နိဿဲ ==
{{reflist}}
{{ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}}

[[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>lv3orc8bfcrlfvc53xxa15e0ogx8gow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မှာထေရ်အရဟံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2662</id>
    <revision>
      <id>59446</id>
      <parentid>57174</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11297" sha1="hr45js7v9hb731mr9k5e7ft3fohxn53" xml:space="preserve">[[ဝှာင်:Arahan Monk in Burmese.jpg|thumb|မဟာထေအရဟံ ညးဂွံအာပတန်လဝ်ဗုဒ္ဓသာသနာသီုကဵုဒှ်သံဃရာဇာအာဒိကိုပ်ကၠာပ္ဍဲဍုၚ်ဗကာံဗမာ]]
'''လၟောဝ်မှာထေရ်အရဟံ'''တန်ဂဝ်ဂၞဴမိ ပ္ဍဲသုဝဏ္ဏဘုံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၃၉၆သၞာံဂှ် သၠးဂၠံဂဝ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ရ။ စိုပ်အခိၚ်မံၚ်ဘာဂွံ ပအပ်ကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠမန် မဟာကလထေရ်တုဲ ဗွဲကြဴအ္စာတၠမန်ဂှ် သ္ပကဵုသာမဏဳတုဲ အ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကဵုလဝ်ယၟုသာမဏဳဂှ် ဓမ္မဒဿဳရ။ သာမဏဳဓမ္မဒဿဳဂှ် ပဟိုတ်ကဵုဍုၚ်သုခဝ်တာဲ [[ဍုင်သေံ|တွဵုရးသေံ]] ချူဒျာမနိမန်တုဲ၊ မပြာပ်ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဨကရာဇ်ဍုၚ်သုခဝ်တာဲ ပွိုၚ်စှ်သၞာံပြၚ်တုဲ၊ ကလေၚ်စဴစိုပ်[[ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ]] ဍုၚ်မိတိမဇကုပၠန်ရ၊ ကြဴဝွံ သာမဏဳဓမ္မဒဿဳဂှ်. ဒှ်ဂမဳပ္ဍဲအ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်မဟာကာလထေရ်တုဲ၊ အာစိုပ်ဒဒှ်အရှန်ရ။ ပ္ဍဲမနုဟဝ်သၠိုက်အဘိသိက်ဂွံမွဲသၞာံပြၚ်ပြၚ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသာသနာကျာ် ၁၆၀၀သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၄၁၈သၞာံ မှာထေရ်အရဟံ စိုပ်ဍုၚ်ဗကာံရ။&lt;ref name=&quot;Coedes&quot;&gt;{{Cite book|last=Coedès|first=George|authorlink=George Coedès|editor=Walter F. Vella|others=trans.Susan Brown Cowing|title=The Indianized States of Southeast Asia|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-0368-1}}&lt;/ref&gt;

== အတ္ထုပ္ပတ္တိမှာထေရ်အဟံ ==
ပ္ဍဲကာလဂှ် သာသနာကျာ် တန်တဴပ္ဍဲတ္ကံဇမ္ဗုဒိပ်သုနာပရန္တရးရောၚ်။ ကျာ်ပျးလဝ်ဒိုသ် အတိုၚ်ကျာ်ပျးလဝ်ဂှ် ပိုဲသ္ဒးအာဗဂဵုရောၚ် ရဴဝွံ တၠအရှန်တံချပ်ရေၚ်သ္ကံတုဲ၊ က္ညတိုန်အာသွဝ်တာဝတိံ ကောန်ဒေဝတဴပတန်သာသနာ သၟဟ်ရထမာန်ဂှ် ပြာပ်အာအာတ်သၟိၚ်အိန်ရ၊ သၟိၚ်အိန်တုန်ပြာပ်အာအာတ်အခေါၚ်ကဵုကောန်ဒေဝတဴဂှ်ရ၊ ကောန်ဒေဝတဴဂှ်လေဝ်သွက်ဂွံစှေ်ပ္တန်သာသနာ ဍုၚ်လိုက်ဂှ်ဒုၚ်ဝန်တုဲ၊ စှေ်လုပ်တန်ပဋိသန္ဓိပ္ဍဲဗဗၞးဗြဴကောန်ညးဍုၚ်သဓီုတုဲ၊ ပေၚ်ဂိတုတ္ၚဲ သၠးနူဂဝ်က္တဵုဒှ်သၟတ်ကောန်ၚာ်ရ။ မှာထေရ်တၠအရှန်မွဲဇကု မဟိမုသဳလဗုဒ္ဓိဂှ် မၚ်မွဲပကတ်ဗ္တောန်ဒၟံၚ်ဗောဓိသတ်ကောန်ၚာ် အလံၚ်မှာထေရ်အရဟံၚ်ဂှ် လေပ်ဗိုတ်ပိဗေဒၚ်ပန်တုဲ၊ မှာထေရ်သဳလဗုဒ္ဓိဂှ်ပၠန်ရ ပကဵုသာမဏဳဒုၚ်ကဵုပယျၚ် ပကတ်ကဵုပိဋကတ်ပိ ပါဋ္ဌိသီု အဋ္ဌကထာ တိန်ပါၚ်စိုတ်အိုတ်တုဲ၊ ဂမဳတၠအရှန်မှာထေရ်အရဟံ ရဴဝွံပြာကတ်ဒယှ်တှ်တဴရ။&lt;ref name=&quot;mat&quot;&gt;{{Cite book|title=The Mists of Ramanna|year=2005|url=https://archive.org/details/mistsoframannale0000aung|author=Michael Aung-Thwin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tt-24&quot;&gt;{{Cite book|author=Than Tun|title=Essays on the History and Buddhism of Burma}}&lt;/ref&gt; မှာထေရ်အဟံတုန် ပဟိုတ်ကဵုညးဍုၚ်သောက္ကတာဲမနိမန်တုဲ၊ သ္ဒးအာပဒတဴပ္ဍဲဍုၚ်သောက္ကတာဲတေံ ၜါစှော်ဝှ်တုဲ၊ ကလေၚ်စဴကၠုၚ်သုဓမ္မဝတဳ သခီုဟိုတ်နူက္ဍုဟ်မၠေံဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဂမဳအလဇ္ဇဳတံတုဲ၊ ပြာပ်အာဇရေၚ်းရဒွါရဝတဳ ပဒတဴမံၚ်အရညဝါသဳ ပ္ဍဲဘာဂြိုပ်လ္ၚဵု မံၚ်ဇကုမွဲဓဝ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် နွံကာလမွဲတ္ၚဲ သၟိၚ်အရိမန္ဒနပုရ ဟီုဗကန်ကဵုလၟမွဲ ရဴသာ်ဝွံရ၊ &lt;nowiki&gt;'''ၝတံအာဂၠာဲပန်ပှော်စမုဟ်ဂြိုပ်က္ဍိုပ်တၟံတှေ် ဆဵုညာတ်ဒးမၞိဟ်တၟေၚ်တၟဟ်မ္ဂး မၞးတံစဴဂရေၚ်ပ္တီအဲညိ'''&lt;/nowiki&gt; ရဴဝွံသၟိၚ်ဂှ်ဗကန်လဝ်ကဵုလၟ၊ လၟဂှ်ဒၚ်လဝ်ဝန်တုဲ ဂ္ၚေၚ်ဂၠာဲပန်ပှော်စ စိုပ်အာတွဵုရးဒွါရဝတဳရ (သရေခေတ္တရာ ဍုၚ်သၟိၚ်ဒတ္တပံၚ်) လၟဂှ်ဆဵုညာတ်ဒးမှာထေရ်အဟံတုဲ၊ ညးဝွံမၞိဟ်မတၟေၚ်တၟဟ်သန်ရဴဝွံလၟဂှ်ချပ်တုဲ၊ ကလေၚ်စဴလ္ၚောဝ်ပ္တီသၟိၚ်(သၟီ)အရူဒ္ဓမရ။''&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;{{Cite web|author=Avery Morrow|url=http://avery.morrow.name/studies/shin-arahan|title=Shin Arahan’s Legendary Sangha Purification|accessdate=2010-10-24}}&lt;/ref&gt;ယာံသၟီမိၚ်ဂလောန်လၟဂှ်ဗက်က္တဵုဒှ်သ္ဍိုက်မၠိုက်စိုတ် ဗွဲမလောန်တုဲ ဖအောဝ်ကဵုလၟဂှ် နိမန်ပ္တိုန်ဖျဴနၚ်စွံပတန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာမပြဲပြဲတုဲ သၟိၚ်အရူဒ္ဓမ သၟာန်စံၜတ်မပ္တံကဵုယၟုတၞောဝ်ဒတောဝ်ဂကူဇာတိ အ္စာမှာထေရ်ကုအရဟံဂှ်ရ။ မှာထေရ်အရဟံတုန်ဟီုသှ်ထ္ၜးကဵုမပ္တံကဵုယၟုအ္စာတံဂှ်တုဲ၊ ဒဒှ်ရသုဓမ္မဝတဳ ဍုၚ်သဓီုတေံ မၞုံကဵုဂကောံရတ်ပိပြကာ ဂမဳဂရှ် ဒဒှ်အရဳမပ္တံကဵုသောတာပန် ပကီုလွဳပရာမံၚ်ဓူရၜါသာ်တုဲ၊ သာသာနာကျာ်ဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲသန်ရ။ ရဴဝွံမှာထေရ်ဟီုထ္ၜးကဵုသၟိၚ်ဂှ်ရ။ သၟိၚ်အရုဒ္ဓမိၚ်တုဲ၊ ဓဝ်သဒ္ဓါက္တဵုဒှ် သၟိက်မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက်သာသနာညိဂးတုဲ၊ ပွဳဗွိုၚ်ကေတ်ဗဵုလဗးပၞာန် သီုကဵုသရာဲဇၞော်ပန်ဍုၚ်ချေံကလၚ်ဇက်စှေ်ကၠုၚ်ဗတိုက်ဍုၚ်သဓီုရ။ ရဴဝွံသၟိၚ်(သၟီ)မနုဟဝ် မိၚ်ပရိုၚ်တုဲ၊ ဗလးဏာသရာဲဇၞော်ၜါသ္ကဵုတဝ်စၞေဟ်ပၞာန်သၟိၚ်အရုဒ္ဓမ ကျပၞာန်မ္ဒးဇက်စဴတိုန်အာသာ်ဏံဂှ် ဗၞတ်ပိ၀ါရ

== မှာထေရ်အရဟံသ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ==
[[သၟိၚ်နဝ်ရထာ]] ပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗကာံ လုကဴ ၃၃သၞာံ ကလိဂွံအာယုတ် ၆၆ သာသနာကျာ်အာစိုပ် လ္ၚီမသုန်ကၠံထပှ်စှော်ဒ္စိတ် ၁၅၇၉သၞာံ သၟိၚ်နဝ်ရထာအာစိုပ်အနိစ္စရ။ သၟိၚ်နဝ်ရထာဟွံမွဲတုဲ ကောန်သၟိၚ်နဝ်ရထာစောလူပသၟိၚ် (သၟိၚ်စောလူပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်) သၟိၚ်စောလူဟွံမွဲတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၄၅၅သၞာံဂှ် ကျာန်ယျေတ်ပသၞိၚ် (သၟိၚ်ကျာန်ယျေတ်) ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်သၟိၚ်ကျာန်ယျောတ်ဟွံမွဲတုဲ၊ ကောန်စဴသၟိၚ်ကျာန်ယျေတ် အလံၚ်စဳသူပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်အလံၚ်စဳသူ မပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗကာံဂှ်ရ၊ မှာထောရ်အရဟံ ဗဂဵုလဟဵုဒၟံၚ်သာသနာ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗကာံဂှ် စဵုကဵုသၟိၚ်ပန်ဒတောဝ်သာသာကျာ်အာစိုပ် ၁၆၄၂ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၄၅၀သၞာံဂှ် မှာထေရ်အရဟံကလိဂွံအယုက်ဒ္စာံစှော်မွဲ ၈၁သၞာံဂှ် သ္ပပရိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗကာံ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန်ရောၚ်။&lt;ref name=&quot;vbl-115&quot;&gt;{{Cite book|author=Victor B Lieberman|title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tt-24&quot;&gt;{{Cite book|author=Than Tun|title=Essays on the History and Buddhism of Burma}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခမဳသင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ်ဝင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သာသနာဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]</text>
      <sha1>hr45js7v9hb731mr9k5e7ft3fohxn53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခ​ရေတ်​ဝၚ်​ယဝ်​ဟာန် ၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6942</id>
    <revision>
      <id>59405</id>
      <parentid>45292</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T02:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23988" sha1="aq05kncffl6m3ojqkt97tw43c4ve38e" xml:space="preserve">== ခ​ရေတ်​ဝၚ်​ယဝ်​ဟာန် ၆ ==
&lt;sup&gt;၁&lt;/sup&gt;ကြဴဂှ် ယေသှုဝွံ ခၠိုၚ်တိၜေရိ မတွံဂးခၠိုၚ်ဂါလိလဲဂှ် ကၠောံအာရ။ &lt;sup&gt;၂&lt;/sup&gt;နိမိတ်လက်သန်တဳလပိုန်မထၜးပ္ဍဲမၞိဟ်ယဲရောဂါမသၞေန်စပ်တံဂှ် မၞိဟ်မကောံဒရီုအိုတ်သီုတံဝွံ ညာတ်အိုတ်တုဲ ဗက်လက်ကရဴတဳလပိုန်အိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၃&lt;/sup&gt;ယေသှုဝွံ က္ညတိုန်ပ္ဍဲလတူဒဵုတုဲ ကောံကုတွးတံမွဲစွံဂှ် ဂဇံဒၟံၚ်ရ။ &lt;sup&gt;၄&lt;/sup&gt;ပ္ဍဲကာလဂှ် ပေါဲပသခါမၞိဟ်ယုဍတံဂှ် ညောန်ကၠုၚ်ရ။

&lt;sup&gt;၅&lt;/sup&gt;ယေသှုဝွံ လၟဳရံၚ်တုဲ မၞိဟ်မကောံဒရီုရၚ်သ္ကံသီုဖအိုတ်တံဝွံ ဒဒှ်မကၠုၚ်အိုတ်ဂှ် ညာတ်မ္ဂး ကွာၚ်သွက်ညးဂမၠိုၚ်ဂွံစဂှ် မူဒၞာဲဂွံရာန်ညိရော သာ်ဝွံ တဳလပိုန်သၟာန်ဖိလိပ္ပုရ။ &lt;sup&gt;၆&lt;/sup&gt;တေံဂလာန် သာ်ဝွံ မသၟာန်ဂှ် ပသာ်မပရောမ္ဂးဂှ် ယေသှုတီဒၟံၚ်တုဲရ။ သွက်ဂွံစံၜတ်ဖိလိပ္ပုတုဲ သာ်ဝွံ သၟာန်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၇&lt;/sup&gt;ဖိလိပ္ပုဂှ်လေ ဇၟာပ်အဲညးတံဝွံ ကွာၚ်ဗွဲမအောန်ညံၚ်ဂွံရုံဂှ် ကွာၚ်မကြိုက်ကဵုၚုဟ်ဍေဏာရဳၜါကၠံဂတေဟ်ဂှ် ဟွံရုံဏီ သာ်ဝွံ ပ္တီရ။ &lt;sup&gt;၈&lt;/sup&gt;ဒေံသိမောန်ပေတရုအာန္ဒြေမနွံယၟုတွးမွဲဂှ် &lt;sup&gt;၉&lt;/sup&gt;မၞိဟ်ဗၠာဲမနွံကဵုကွာၚ်မသုန်ကလောံကဵုကဍောတ်ၜါဂှ် မနွံညးမွဲရ။ ၜိုန်ဂှ်လေ မၞိဟ်ဂလိုၚ်တံဝွံ မနွံဒၟံၚ်တုဲ တေံကၜါကဵုကွာၚ်တံဂှ် ပသာ်သွက်ဂွံဟီုနွံရော သာ်ဝွံ ပ္တီရ။ &lt;sup&gt;၁၀&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ ညးဂမၠိုၚ်တံဂှ် ကဵုဂဇံအိုတ် သာ်ဝွံ ဟီုပၟိၚ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ချောဲသ္တီုနွံဂၠိုၚ်ဂှ်ဒှ်တုဲ လမိဟ်မၞိဟ်ဗၞတ်မသုန်လ္ၚီတံဂှ် ဂဇံဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၁၁&lt;/sup&gt;ယေသှုဝွံ ကေတ်ကွာၚ်တုဲ ထိုၚ်သးဂုန်ကျာ်မ္ဂး ပရံကဵုတွးတုဲ တွးတံဂှ်လေ ပရံကဵုပ္ဍဲမၞိဟ်မဂဇံဒၟံၚ်တံဂှ် အိုတ်ပၠန်ရ။ ညံၚ်နဲသာ်ဂှ် ကၜါဆပၟိက်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်သၟိက်ဂွံဂှ် ပရံအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၁၂&lt;/sup&gt;တေံညးတံဝွံ ဖဲအိုတ်တုဲ တဳလပိုန်ဂှ်လေ ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံမွဲသာ်ဆမကဝ်ဒကုတ်သိဟ်တဴဒၟံၚ်ဂှ် လ္ပဟ်သီက္ၜတ်အိုတ်ရ သာ်ဝွံ ဟီုကဵုတွးတံဂှ်တုဲ။ &lt;sup&gt;၁၃&lt;/sup&gt;မသိဟ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲမၞိဟ်မစကွာၚ်မသုန်ကလောံဆမကဝ်ဒကုတ်ဒၟံၚ်တံဂှ် လ္ပဟ်သီက္ၜတ်အိုတ်တုဲ စုတ်ဗပေၚ်လဝ်စှ်ၜါနအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၁၄&lt;/sup&gt;တေံနိမိတ်လက်သန်ယေသှုမထၜးဂှ် ညးတံဂှ် ညာတ်တုဲ မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်ပရောဗက်မက္ညကၠုၚ်ပ္ဍဲလောကသ္ဍာံသၟတ်ရောၚ် သာ်ဝွံ ဟီုအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၁၅&lt;/sup&gt;ညးတံဝွံ သွက်ဂွံပ္တိုန်တဳလပိုန်ပ္ဍဲဒၟံၚ်ဨကရာတ်ဂှ် ကၠုၚ်တုဲ ပအနိၚ်အပိုၚ်အိုတ်ရောၚ် သာ်ဝွံ ယေသှုတီမ္ဂး ဆဇကုမွဲဂှ် က္ညတိုန်အာပ္ဍဲလတူဒဵုပၠန်ရ။ &lt;sup&gt;၁၆-၁၇&lt;/sup&gt;စိုပ်ပယာံသၟဝ်တ္ၚဲမ္ဂး တွးတံဝွံ အာဇရေၚ်ခၠိုၚ်တုဲ လုပ်ပ္ဍဲဂၠုၚ်မ္ဂး ညံၚ်ဂွံစိုပ်ဍုၚ်ကပေရနောံဂှ် ကၠောံအာအိုတ်ရ။ ကာလဂၠုတုဲ ယေသှုဝွံ ဟွံစိုပ်ပ္ဍဲဇရေၚ်ညးတံဂှ် ဏီ။ &lt;sup&gt;၁၈&lt;/sup&gt;လဗိုတ်ကျာမေလံၚ်ဗွဲမလောန်ဂှ် ပိုက်ကၠုၚ်တုဲ က္တဵုဒှ်လပဟ်ဇၟးရ။ &lt;sup&gt;၁၉&lt;/sup&gt;ဂိုၚ်တၚိုက်တုဲ ကာလမစိုပ်တရဴဗၞတ်မွဲၜါတိုၚ်ဂှ် ယေသှုဝွံ လန်ဂၚေၚ်အာလတူခၠိုၚ်တုဲ ဒဒှ်မဆိုက်ညောန်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်ဂၠုၚ်ဂှ် ညးတံဂှ် ညာတ်မ္ဂး ဒှ်တဴပဟေက်စိုတ်အိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၂၀&lt;/sup&gt;တဳလပိုန်ဂှ်လေ ဒှ်အဲရောၚ် လ္ပဖေက်အိုတ် သာ်ဝွံ ဟီုပၟိၚ်တုဲ &lt;sup&gt;၂၁&lt;/sup&gt;ညးတံဝွံ သီုစိုတ်မအိုတ်တမိုဟ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်တဳလပိုန်ပ္ဍဲဂၠုၚ်အိုတ်ရ။ ဂၠုၚ်ဂှ်လေ ဒၞာဲဒေသသၟိက်ဂွံအာဂှ် စိုပ်မွဲချိုန်ခနှရ။ &lt;sup&gt;၂၂&lt;/sup&gt;ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတဝွံ မၞိဟ်မကောံဒရီုဒၟံၚ်ပ္ဍဲသၟောန်ခၠိုၚ်မွဲလ္ပာ်တေံဂှ် မညောန်ကဵုဒေသမၞိဟ်မစကွာၚ်ကာလတဳလပိုန်မထိုၚ်သးဂုန်ကျာ်ဂှ်။ &lt;sup&gt;၂၃&lt;/sup&gt;နူကဵုဍုၚ်တိၜေရိဂၠုၚ်ဍောတ်တၞဟ်သ္အာၚ်ၜိုန်မကၠုၚ်ဂှ် ဝေၚ်နူကဵုဂၠုၚ်တွးတံမလုပ်တ္ၚဲကၠာ ဒဒှ်ဂၠုၚ်ဟွံမွဲ မွဲဂှ်လေကီုယေသှုဝွံ ပ္ဍဲဂၠုၚ်ဂှ် မွဲစွံကဵုတွးတံဂှ် ဟွံလုပ်တုဲ ဆတွးတံဒဒှ်မအာဂှ်လေကီုညာတ်အိုတ်မ္ဂး &lt;sup&gt;၂၄&lt;/sup&gt;ပ္ဍဲဒေသတေံဂှ် မပ္တံကဵုယေသှုတုဲ တွးဂမၠိုၚ်တံဝွံ ဒဒှ်ဟွံမွဲဂှ် တီအိုတ်မ္ဂး သွက်ဂွံဂၠာဲယေသှုဂှ် ဍိုက်ကေတ်ဂၠုၚ်တုဲ အာပ္ဍဲဇရေၚ်ဍုၚ်ကပေရနောံအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၂၅&lt;/sup&gt;ပ္ဍဲမွဲလ္ပာ်ခၠိုၚ်ဂှ် ဆဵုဒးတုဲရာပ်ၜါဲ။ တဳလပိုန်ဝွံ မူကာလမက္ညကၠုၚ်ပ္ဍဲဒေသဝွံ ရော သာ်ဝွံ သၟာန်ပ္တီအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၂၆&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ အဲဟီုဗွဲသၟတ်မ္ဂးဂှ်။ မၞးတံဝွံ ဟိုတ်မညာတ်နိမိတ်လက်သန်တံဂှ်တုဲ ဂၠာဲအဲဟွံသေၚ်။ ဟိုတ်မစကွာၚ်ဖဲတုဲ မၞးတံဂၠာဲအဲအိုတ်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၂၇&lt;/sup&gt;သၟိက်ဂွံစဏမလေပ်လီုလာ်ဂှ် လ္ပကၠေံစိုတ်အိုတ်။ ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ကဵုပ္ဍဲမၞးတံညံၚ်ဂွံစဏမလေပ်တန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲလမျီုထာဝရဂှ်။ ကၠေံစိုတ်အိုတ်ရ။ တေံကောန်ဝွံ ဒှ်ညးမဒုၚ်တက်တဆိပ်မအံက်ကျာ်ဂမျိုၚ်ရောၚ် သာ်ဝွံ ဟီုပၟိၚ်ရ။ &lt;sup&gt;၂၈&lt;/sup&gt;ညးတံဂှ်လေ ညံၚ်ဂွံပ္တုဲကေစ္စကျာ်ဂမျိုၚ်ဂှ် ပသာ်ပိုဲညးဂွံပရော သာ်ဝွံ ပ္တီအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၂၉&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ ဒဒှ်မပ္တေဟ်မၞိဟ်ကျာ်ဂမျိုၚ်မစကာဗလးနၚ်ဂှ် ဒှ်ကေစ္စကျာ်ဂမျိုၚ်ရောၚ် သာ်ဝွံ တွံပၟိၚ်ရ။ &lt;sup&gt;၃၀&lt;/sup&gt;ညးတံဂှ်လေ ညာတ်တုဲ ညံၚ်ပိုဲဍိက်တံဂွံပ္တေဟ်တဳလဂုန်ဂှ် ပသာ်နိမိတ်လက်သန်မွဲမွဲတလအဲမထၜးရော။ မူပွမွဲမွဲဂှ် တဳလဂုန်မပရော။ &lt;sup&gt;၃၁&lt;/sup&gt;ကၠုၚ်ပ္ဍဲသၠပတ်မ္ဂးဂှ်။ ကွာၚ်သွက်ညးတံဂွံစနူအကာသဂှ် ကဵုရောၚ်။ သာ်ဝွံ အတိုၚ်မကၠုၚ်ဂှ် ဇုဇအဲညးဂမၠိုၚ်တံဝွံ စမာန်ဏပ္ဍဲဂြိုပ်အိုတ်ရ သာ်ဝွံ ပ္တီအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၃၂&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ အဲဟီုဗွဲသၟတ်မ္ဂးဂှ်။ မဝ်သေဝ်ဝွံ ကွာၚ်နူအကာသဂှ် ဟွံကဵုပ္ဍဲမၞးတံ။ မအံက်အဲဝွံ ကွာၚ်နူအကာသသ္ဍာံသၟတ်ဂှ် ကဵုပ္ဍဲမၞးတံရောၚ်။ &lt;sup&gt;၃၃&lt;/sup&gt;ကွာၚ်ကျာ်ဂမျိုၚ်မ္ဂးဂှ်။ စှ်ေဒဒက်တဴနူဘုံအကာသတုဲ ကွာၚ်မကဵုလမျီုပ္ဍဲကောန်လောကဳတံဂှ် မဂွံဒှ်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၃၄&lt;/sup&gt;သာ်ဝွံ ဟီုပၟိၚ်တုဲ တဳလဂုန် ကွာၚ်တေံဂှ် ကဵုပ္ဍဲပိုဲဍိက်တံလ္အိတ်တွဵုညိ သာ်ဝွံ ပ္တီအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၃၅&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ အဲဝွံဂှ် ဒှ်ကွာၚ်လမျီုရ။ ညးမကၠုၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်အဲဂှ် ကြဴမွဲဝါဟွံဒးဒုၚ်ကၠောဝ်ဗျဵုရ။ ညးမပ္တေဟ်အဲဂှ် ကြဴမွဲဝါဟွံဒးဒုၚ်ထၚ်ဍာ်ရ။ &lt;sup&gt;၃၆&lt;/sup&gt;ၜိုန်ဂှ်လေ မၞးတံဝွံ ညာတ်အဲတုဲ ဟွံပ္တေဟ်အိုတ် သာ်ဝွံ အဲဟီုကဵုမၞးတံတုဲရ။ &lt;sup&gt;၃၇&lt;/sup&gt;ဆမၞိဟ်မအံက်မကဵုပ္ဍဲအဲတံဂှ် ကၠုၚ်ဇရေၚ်အဲအိုတ်ရောၚ်။ ညးမကၠုၚ်ဇရေၚ်အဲဂှ် အဲဟွံပါဲသက်သက်။ &lt;sup&gt;၃၈&lt;/sup&gt;ဟိုတ်မ္ဂးဂှ် အဲဝွံ ညံၚ်ဂွံပ္တုဲပၟိက်ဇကုဂှ် စှ်ေဒဒက်တဴနူဘုံအကာသဟွံသေၚ်။ ညံၚ်ဂွံပ္တုဲပၟိက်ညးမစကာဗလးနၚ်အဲဂှ်တုဲ စှ်ေဒဒက်တဴရောၚ်။ &lt;sup&gt;၃၉&lt;/sup&gt;ပၟိက်မအံက်မစကာဗလးနၚ်အဲမ္ဂးဂှ်။ အပ္ဍဲမၞိဟ်မကဵုပ္ဍဲအဲတံဂှ် ဆဗၞတ်ညးမွဲအဲဟွံကဵုလီုလာ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲကြဴအိုတ်ဂှ် ညးသီုဖအိုတ်တံဝွံ ဒဒှ်သၟိက်ဂွံကဵုဂျိုၚ်တိုန်ဂှ်လေကီု &lt;sup&gt;၄၀&lt;/sup&gt;ညာတ်ကောန်တုဲ ဆညးမပ္တေဟ်အိုတ်သီုတံဝွံ ဒဒှ်သၟိက်ကဵုဂွံလမျီုထာဝရဂှ်လေကီုပၟိက်ညးမစကာဗလးနၚ်အဲဂှ် မနွံရ။ ညးတံဂှ်လေ ပ္ဍဲတ္ၚဲကြဴအိုတ်ဂှ် အဲကဵုဂျိုၚ်တိုန်ရောၚ် သာ်ဝွံ ဟီုပၟိၚ်ရ။ &lt;sup&gt;၄၁-၄၂&lt;/sup&gt;အဲဝွံ ဒှ်ကွာၚ်မစှ်ေဒဒက်တဴနူအကာသရောၚ် သာ်ဝွံ ဟိုတ်မဟီုပၟိၚ်ဂှ် မၞိဟ်ယုဍတံဂှ်လေ မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်ယေသှုကောန်ယဝ်သာတ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ မိမညးဂှ် အဲညးတီဒၟံၚ်ဟွံသေၚ်ဟာအဲဝွံ စှ်ေဒဒက်တဴနူအကာသရောၚ် သာ်ဝွံ ပသာ်ညးဂွံဟီုရော သာ်ဝွံ နၚ်ဒုဟ်စောဒနာအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၄၃&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ ဇကုကဵုဇကုဂှ် လ္ပဟီုဂလာန်နၚ်ဒုဟ်ကဵုအဲအိုတ်။ &lt;sup&gt;၄၄&lt;/sup&gt;မအံက်မစကာဗလးနၚ်အဲဂှ် ဟွံပ္အောဝ်လဴမ္ဂး မူရဴညးမွဲကၠုၚ်ဇရေၚ်အဲဟွံမာန်။ ညးမကၠုၚ်တံဝွံ ပ္ဍဲတ္ၚဲကြဴအိုတ်ဂှ် အဲကဵုဂျိုၚ်တိုန်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၄၅&lt;/sup&gt;ကၠုၚ်ပ္ဍဲသၠပတ်အနာဂတ္တိမ္ဂးဂှ်။ တေံညးအိုတ်သီုတံဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ကျာ်ဂမျိုၚ်မဒလောံဗ္တောန်အိုတ်ရောၚ် သာ်ဝွံ အတိုၚ်မကၠုၚ်ဂှ် ကလၚ်ပၚ်မိၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်မအံက်တုဲ ဆညးမဒုၚ်ဒလောံဗ္တောန်တံဂှ် ကၠုၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်အဲအိုတ်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၄၆&lt;/sup&gt;ၜိုန်အဲမဟီုသာ်ဂှ် ဝေၚ်နူကဵုညးမက္ညကၠုၚ်နူကျာ်ဂမျိုၚ်ဂှ် မူရဴညးမွဲညာတ်မအံက်တုဲရ သာ်ဝွံ ဟွံမိက်ဟီု။ ညးမက္ညကၠုၚ်မ္ဂးဂှ် ညာတ်မအံက်တုဲရ။ &lt;sup&gt;၄၇&lt;/sup&gt;အဲဟီုဗွဲသၟတ်မ္ဂးဂှ်။ ညးမပ္တေဟ်အဲဝွံဂှ် ဂွံလမျီုထာဝရရောၚ်။ &lt;sup&gt;၄၈&lt;/sup&gt;အဲဝွံဂှ် ဒှ်ကွာၚ်လမျီုရ။ &lt;sup&gt;၄၉&lt;/sup&gt;ဇုဇမၞးတံဝွံ စမာန်ဏပ္ဍဲဂြိုပ်တုဲ ချိုတ်အာအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၅၀&lt;/sup&gt;ညးမစကွာၚ်မစှ်ေဒဒက်တဴနူအကာသဂှ် ဂွံ ဗၠးနူဂစိုတ်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၅၁&lt;/sup&gt;အဲဝွံ ကွာၚ်လမျီုမစှ်ေဒဒက်တဴနူအကာသဂှ် မဂွံဒှ်ရောၚ်။ ညးမစကွာၚ်ဝွံ ပသာ်ရောမ္ဂးဂှ်။ လမျီုမဂျိုၚ်ဒၟံၚ်လ္အိတ်တွဵုဂှ် ဂွံရောၚ်။ ကွာၚ်အဲကဵုမ္ဂးဂှ် ဖျုန်အဲမထောံကၠေံသွက်လမျီုကောန်လောကဳတံဂှ် မဂွံဒှ်ရောၚ် သာ်ဝွံ တွံပၟိၚ်ရ။

&lt;sup&gt;၅၂&lt;/sup&gt;ပ္ဍဲကာလဂှ် မၞိဟ်ယုဍတံဂှ်လေ မၞိဟ်ဝွံ ဖျုန်ဇကုသွက်အဲညးဂွံစဂှ် ပသာ်ကဵုမာန်ရော သာ်ဝွံ ဇကုကဵုဇကုကယျာန်ဓဝါတ်အိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၅၃&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ အဲဟီုဗွဲသၟတ်မ္ဂးဂှ်။ ဖျုန်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဟွံစ။ ဆီဂှ် ဟွံသုၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲမၞးတံဂှ် လမျီုဟွံမွဲ။ &lt;sup&gt;၅၄&lt;/sup&gt;စဖျုန်အဲတုဲ ညးမသုၚ်ဆီအဲဂှ် ဂွံလမျီုထာဝရရောၚ်။ တေံညးတံဝွံ ပ္ဍဲတ္ၚဲကြဴအိုတ်ဂှ် အဲကဵုဂျိုၚ်တိုန်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၅၅&lt;/sup&gt;ဖျုန်အဲဝွံ သွက်ဂွံစဂှ် ခိုဟ်လောန်သန်ရ။ ဆီအဲဂှ်လေ သွက်ဂွံသုၚ်ဂှ် ခိုဟ်လောန်သန်ရ။ &lt;sup&gt;၅၆&lt;/sup&gt;ညးမသုၚ်စဖျုန်ဆီအဲဂှ် တန်ပ္ဍဲအဲရ။ ပ္ဍဲညးဂှ်လေ အဲတန်ဒၟံၚ်ရ။ &lt;sup&gt;၅၇&lt;/sup&gt;မအံက်မဂျိုၚ်လမျီုဝွံဂှ် စကာဗလးအဲတုဲ အဲဝွံ နကဵုမအံက်ညံၚ်နဲမဂျိုၚ်လမျီုဂှ် ညးမစအဲတံဝွံ နကဵုအဲဂှ် ဂွံဂျိုၚ်လမျီုရောၚ်။ &lt;sup&gt;၅၈&lt;/sup&gt;ကွာၚ်ဝွံဂှ် ဒှ်ကွာၚ်မစှ်ေဒဒက်တဴနူအကာသရ။ ဇုဇမၞးတံစမာန်ဏတုဲ ညံၚ်မဒးချိုတ်ဂှ် ဟွံသေၚ်။ ညးမစကွာၚ်ဝွံဂှ် ဂွံဂျိုၚ်လမျီုလ္အိတ်တွဵုရောၚ်။ &lt;sup&gt;၅၉&lt;/sup&gt;သာ်ဝွံ ပ္ဍဲမကဵုလၟေတ်ဩဝါဒ ပ္ဍဲဇြပ်ဓဝ်ပ္ဍဲဍုၚ်ကပေရနောံဂှ် တဳလပိုန်တွံပၟိၚ်ရ။

&lt;sup&gt;၆၀&lt;/sup&gt;တွးဗွဲမဂၠိုၚ်တံဝွံ မိၚ်တုဲ ဂလာန်ဝွံဂှ် ဒှ်ဂလာန်မဝါတ်ဂါတ်ဗွဲမလောန်ရောၚ်။ ညးဂှ် ဒုၚ်က္တောဝ်မာန်ရော သာ်ဝွံ ဟီုအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၆၁&lt;/sup&gt;ဂလာန် သာ်ဝွံ ဒဒှ်တွးတံနၚ်ဒုဟ်စောဒနာဂှ် ယေသှုတီကေတ်ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ဟိုတ်နူဂလာန်ဂှ် စိုတ်မၞးတံလီုအိုတ်ဟာ။ &lt;sup&gt;၆၂&lt;/sup&gt;ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ဒဒှ်မက္ညတိုန်ပ္ဍဲဒေသဒမံၚ်ကၠာဂှ် ဂွံညာတ်တုဲ ပသာ်သၠေဟ်အိုတ်ရော &lt;sup&gt;၆၃&lt;/sup&gt;ဆဝိညာန်ဂှ် ကဵုဂျိုၚ်လမျီုရ။ ဖျုန်ဝွံဂှ် မူဂုန်မွဲမွဲဟွံမွဲ။ ဂလာန်အဲမဟီုဂှ် ဒှ်ဝိညာန်ရ။ လမျီုဂှ်လေ မဂွံဒှ်ရ။ &lt;sup&gt;၆၄&lt;/sup&gt;ၜိုန်ဂှ်လေ အပ္ဍဲမၞးတံညးလ္ၚဵုဟွံပ္တေဟ်တံဂှ် နွံကီုရ။ &lt;sup&gt;၆၅&lt;/sup&gt;ဟိုတ်ဂှ်ရ မအံက်အဲဝွံ ဟွံကဵုအခေါၚ်တုဲ မူရဴညးမွဲကၠုၚ်ဇရေၚ်အဲဟွံမာန် သာ်ဝွံ နူကၠာတေံဂှ် အဲဟီုတုဲရ။ သာ်ဝွံ တွံပၟိၚ်ရ။ ဒဒှ်မတွံပၟိၚ် သာ်ဝွံ မ္ဂးဂှ်။ ယြဴညးမွဲဂှ် ဒဒှ်ဟွံပ္တေဟ်ဂှ်လေကီု။ ယြဴညးမွဲဂှ် ဒဒှ်မပ္အပ်ဇကုဂှ်လေကီု။ နူတံပထမဂှ် ယေသှုတီဒၟံၚ်ရ။

&lt;sup&gt;၆၆&lt;/sup&gt;မပ္တံနူကာလဂှ်တုဲ တွးဗွဲမဂၠိုၚ်တံဝွံ ဟွံအာမွဲစွံကဵုတဳလပိုန်မ္ဂး ဆုတ်အာအိုတ်ရ။ &lt;sup&gt;၆၇&lt;/sup&gt;ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေသှုဝွံ ပ္ဍဲတွးညးစှ်ၜါဇကုတံဂှ် မၞးတံဂှ်လေ ဒဒှ်သၟိက်ဂွံတိတ်အာဂှ် ပၟိက်နွံကီုဟာ သာ်ဝွံ သၟာန်တုဲ &lt;sup&gt;၆၈&lt;/sup&gt;သိမောန်ပေတရုဂှ်လေ တလအဲ။ ပိုဲဍိက်တံဝွံ မူရဴပ္ဍဲဇရေၚ်ညးမွဲဂှ် ဂွံအာညိရော။ ဂလာန်လမျီုထာဝရဂှ် နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲတဳလဂုန်ရောၚ်။ &lt;sup&gt;၆၉&lt;/sup&gt;တဳလပိုန်ဝွံ ဒဒှ်မဒှ်ခရေတ်မတွံဂးဒဒှ်မဒှ်ကောန်ကျာ်ဂမျိုၚ်ဂှ် ပိုဲဍိက်တံပ္တေဟ်သ္ဍာံသၟတ်အိုတ်တုဲရ သာ်ဝွံ ပ္တီရ။ &lt;sup&gt;၇၀&lt;/sup&gt;ယေသှုဂှ်လေ မၞးတံညးစှ်ၜါဇကုတံဂှ် အဲရုဲကံက်တုဲ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ၜိုန်ဂှ်လေ ပ္ဍဲမၞးတံဂှ် သတ်တြုနွံမွဲရောၚ် သာ်ဝွံ ဟီုပၟိၚ်ရ။ &lt;sup&gt;၇၁&lt;/sup&gt;လဟီု သာ်ဝွံ မ္ဂးဂှ် လုပ်ဂကောံညးစှ်ၜါဂှ်ဒှ်တုဲ ညးမပ္အပ်တဳလပိုန်ကောန်သိမောန်ယုဍသကာရုက်ဂှ် သၟိက်ဂးရောၚ်။

==နိဿဲ==
[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ယာန်]]
[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်]]
[[ကဏ္ဍ:သမ္မာကျာ်]]
[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ယာန်]]
{{DEFAULTSORT:ခရေတ်ဝၚ်ယဝ်ဟာန် ၆}}</text>
      <sha1>aq05kncffl6m3ojqkt97tw43c4ve38e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အမေရိကာန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7518</id>
    <revision>
      <id>59464</id>
      <parentid>48800</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="0ucdsxcelciu113irwz1itg0cfjr1cw" xml:space="preserve">{{Infobox country|name=အမေရိကာန် (United States)|official_name=United States of America|image_flag=Flag of the United States.svg|image_coat=Great Seal of the United States (obverse).svg|symbol_type=တဆိပ်အလာံ|image_map=United States (orthographic projection).svg|map_caption=ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်အမေရိကာန် ပ္ဍဲဂၠးတိ|capital=[[ဝါရှင်တန် ဒီစီ]] (Washington, D.C.)|largest_city=[[နယူးယောက်]] (New York City)|official_languages=ဟွံမွဲ (အေန်ဂလိက် ဒှ်အရေဝ်အဓိက)|government_type=Federal presidential constitutional republic|president=Joe Biden|vice_president=Kamala Harris|area_km2=9833520|population_estimate=336,000,000&lt;ref&gt;U.S. Census Bureau (2024). &quot;Population Clock&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;|currency=United States dollar ($) (USD)|time_zone=UTC−4 to −12}}'''အမေရိကာန်''' ({{lang-en|United States of America}}) ဝွံ ဒှ်ဍုၚ်မနွံပ္ဍဲတိုက် [[အမေရိကသၟဝ်ကျာ]] (North America) ရ။ ဍုၚ်ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ်နကဵု တွဵုရး ၅၀ (50 States) ကေုာံ ခရိုၚ်ဖေက်ဒရယ် (Federal District) မွဲရ။ အမေရိကာန်ဝွံ ဒှ်ဍုၚ်ဇၞော်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိ နကဵုဗၞတ်ဗ္ၜတ်တိ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2024). &quot;United States country profile&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== ဝၚ် ==
ဍုၚ်အမေရိကာန်ဝွံ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဒှ်ကဝ်လဝ်နဳ ဍုၚ်ဗြိတိန် (Great Britain) ရ။ ပ္ဍဲ ၄ ဂျူလာဲ ၁၇၇၆ ဂှ် ညးတအ်လလောၚ်တြး ဗၠးၜး (Declaration of Independence) တုဲ ဒက်ပတန်ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံရ။ ဝၚ်အမေရိကာန်ဝွံ နွံကဵုပွမဇၞော်မောဝ်တိုန် နကဵုပရေၚ်စက်မှု ကေုာံ ပွမဗ္တိုက်ပ္ကေတ် သွက်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ရ။

== ပထဝဳ ==
အမေရိကာန် နွံကဵုပယျဵုဆက်စၠောအ်ကဵု [[ကနေဒါ]] ပ္ဍဲသၟဝ်ကျာ ကေုာံ [[မေတ်သဳကိုဝ်]] ပ္ဍဲသၟဝ်ရ။ ဍုၚ်ဏအ် နွံကဵုဒေသသဘာဝနာနာ မပ္တံကဵု ဒဵု Rocky Mountains၊ ကြုၚ် Mississippi ကေုာံ တွဵုရးတ္ကအ် [[ဟာဝါဲအဳ]] (Hawaii) ရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ နဲကဲပညာ ==
အမေရိကာန်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵုနဲကဲပညာဂၠးကဝ် (ဥပမာ- Silicon Valley) တုဲ ဒှ်တြုၚ်မပတိတ် [[သၚ်္ကေတစဳရေၚ်]] (Software) ကေုာံ ကပေါတ်စက်မှုဇၞော်အိုတ်ရ။ ဍုၚ်ဏအ်လေဝ် ဒှ်ဗဟဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Wall Street) မနွံပ္ဍဲဍုၚ်နယူးယောက်ရ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[အမေရိကသၟဝ်ကျာ]]
* [[ကနေဒါ]]
* [[မေတ်သဳကိုဝ်]]
* [[ပေါဲပြိုၚ်ဗောန်ဂၠးတိ ၂၀၂၆]]
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:ကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဂၠတိ]]</text>
      <sha1>0ucdsxcelciu113irwz1itg0cfjr1cw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9009</id>
    <revision>
      <id>59440</id>
      <parentid>58261</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6827" sha1="80ap14q7qr5one5j17d40p0034ngd4l" xml:space="preserve">{{Infobox location|name=ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်|image=|caption=ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် မဒှ်ဗဟဵုယေန်သၞာင် ကေုာံ သာသနာ|subdivision_type=တွဵုရး|subdivision_name=[[တွဵုရးဍုင်မန်]]|subdivision_type1=ပွိုင်ဍုင်|subdivision_name1=[[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]}}

'''ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်''' ({{lang-en|Famous People from Lamaing}}) ဝွံ ဒှ်စရင်ပကောံပကေဝ်လဝ် မုက်လိက်ပရူပူဂိုလ်တၠပညာ၊ ခမဳသင်၊ အနုပညာသၟာ ကေုာံ ပူဂိုလ်ဒယှ်တမ္ညဝ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ '''[[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]'''၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံမွဲ မနွံကဵုရာဇဝင် [[ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)|ကျာ်ကေလာသ]] ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မခိုင်ကၠိုက်တုဲ၊ ကတဵုဒှ်လဝ် ပူဂိုလ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ခမဳသင် ကေုာံ တၠပညာ သာသနာဂမၠိုင် ==
ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဒတန်သာသနာမဇၞော်မောဝ်တုဲ ခမဳသင်တၠပညာ မပြာကတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်-

* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ (Bhaddanta Sobhita):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ ဒှ်ကောန်ကၟိန် ကျာ်ဇၞော်အစာ သဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာလိက်မဖျေဟ်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု ကေုာံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာဗွဲမပြာကတ်ရ။
* '''ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသ (Bhaddanta Sobhasa):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ၊ ဒှ်အစာလိက်အဓိက ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန် ဘာဗိုလ်လ္ၚီ (ဍုင်လ္ဂုင်) မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပရေင်ပရိယတ္တိ ကေုာံ ဘိုင်ဖျေဟ်ကဵုလိက်သင်မန် လုကဴသၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။

== ပူဂိုလ် အနုပညာ ကေုာံ တၠပညာဂမၠိုင် ==

* '''အစာတာမလာ (Tamalar):''' ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာကသူ (Painter) ယၟုပြာကတ်မွဲတၠ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာတုဲ၊ တိုန်လဝ်ဘာကွတ်ပညာရုပ်ကသူ ဍုင်လ္ဂုင် (State School of Fine Arts, Yangon) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁-၂၀၀၄ ရ။ ပရေင်အနုပညာညးဂှ် ဂွံဒုင်ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲပြပွဲအနုပညာနာနာ ကေုာံ ပါလုပ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် အဆံင်ဂၠးကဝ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''နာဲနေမိန် (Nai Nemin):''' ၜိုန်ရဇာတိညး ဟွံသေင်လၟိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလၟေင်ကမၠောန်သပ်ဝဴ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ယူနဳကုဒ်]] မန်ဂှ် ညးဒှ်ပူဂိုလ်အဓိကမွဲတၠတုဲ၊ သုင်စောဲလဝ်ယၟု &quot;နေမိန်&quot; (Nemin) နဒဒှ်လက်သဏ်ပညာရ။ (''တင်စၟတ် - ယဝ်ရနာဲနေမိန် ဒှ်ဇာတိလၟိုင်မ္ဂး ထပ်ဗပေင်စုတ်မာန်ရ'')။

== ဒါယကာ ကေုာံ ညးယိုက်ဂၠေင် သွက်ဍုင်ကွာန် ==

* '''နာဲချူတာန် (Nai Chu Tan):''' ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် (ပွိုင်ဍုင်လၟိုင်)။ ညးဝွံ ဒှ်ဒါယကာအဓိကမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကဵုဒါန်က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခမောမ်ဗိုတ်ထဝ် သွက်ကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ တုဲ သီုသ္ပလဝ်ဒါယကာ သာမဏဳလ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကု သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်သာသနာ ပ္ဍဲဒေသလၟိုင်ရ။
* '''မိယှုင် (Mi Shung):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင် မပဒတဴပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ၊ ဒှ်ဒါယကာအဓိက မပတိုန်ကသပ် ကေုာံ ထံက်ပင် သွက်ဂွံလဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကျာ်ကေလာသ ညံင်ဂွံအံင်ဇၞးရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]]

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

* ဂကောံဂေါပက (၁၃၅၆)၊ ''ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ''၊ ဍုင်လၟိုင်။
* HKU Press (2021). ''Painting Myanmar's Transition''.

{{DEFAULTSORT:ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်}}
[[Category:ပူဂိုလ်ဒယှ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဍုင်လၟိုင်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>80ap14q7qr5one5j17d40p0034ngd4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59441</id>
      <parentid>59440</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6797" sha1="jks8p3401b3ol3j9un1p1n0vj7btmtp" xml:space="preserve">{{Infobox location|name=ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်|image=|caption=ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် မဒှ်ဗဟဵုယေန်သၞာင် ကေုာံ သာသနာ|subdivision_type=တွဵုရး|subdivision_name=[[တွဵုရးဍုင်မန်]]|subdivision_type1=ပွိုင်ဍုင်|subdivision_name1=[[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]}}

'''ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်''' ({{lang-en|Famous People from Lamaing}}) ဝွံ ဒှ်စရင်ပကောံပကေဝ်လဝ် မုက်လိက်ပရူပူဂိုလ်တၠပညာ၊ ခမဳသင်၊ အနုပညာသၟာ ကေုာံ ပူဂိုလ်ဒယှ်တမ္ညဝ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ '''[[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]'''၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံမွဲ မနွံကဵုရာဇဝင် [[ကေလာသ၊ကျာ်|ကျာ်ကေလာသ]] ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မခိုင်ကၠိုက်တုဲ၊ ကတဵုဒှ်လဝ် ပူဂိုလ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ခမဳသင် ကေုာံ တၠပညာ သာသနာဂမၠိုင် ==
ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဒတန်သာသနာမဇၞော်မောဝ်တုဲ ခမဳသင်တၠပညာ မပြာကတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်-

* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ (Bhaddanta Sobhita):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ ဒှ်ကောန်ကၟိန် ကျာ်ဇၞော်အစာ သဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာလိက်မဖျေဟ်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု ကေုာံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာဗွဲမပြာကတ်ရ။
* '''ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသ (Bhaddanta Sobhasa):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ၊ ဒှ်အစာလိက်အဓိက ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန် ဘာဗိုလ်လ္ၚီ (ဍုင်လ္ဂုင်) မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပရေင်ပရိယတ္တိ ကေုာံ ဘိုင်ဖျေဟ်ကဵုလိက်သင်မန် လုကဴသၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။

== ပူဂိုလ် အနုပညာ ကေုာံ တၠပညာဂမၠိုင် ==

* '''အစာတာမလာ (Tamalar):''' ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာကသူ (Painter) ယၟုပြာကတ်မွဲတၠ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာတုဲ၊ တိုန်လဝ်ဘာကွတ်ပညာရုပ်ကသူ ဍုင်လ္ဂုင် (State School of Fine Arts, Yangon) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁-၂၀၀၄ ရ။ ပရေင်အနုပညာညးဂှ် ဂွံဒုင်ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲပြပွဲအနုပညာနာနာ ကေုာံ ပါလုပ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် အဆံင်ဂၠးကဝ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''နာဲနေမိန် (Nai Nemin):''' ၜိုန်ရဇာတိညး ဟွံသေင်လၟိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလၟေင်ကမၠောန်သပ်ဝဴ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ယူနဳကုဒ်]] မန်ဂှ် ညးဒှ်ပူဂိုလ်အဓိကမွဲတၠတုဲ၊ သုင်စောဲလဝ်ယၟု &quot;နေမိန်&quot; (Nemin) နဒဒှ်လက်သဏ်ပညာရ။ (''တင်စၟတ် - ယဝ်ရနာဲနေမိန် ဒှ်ဇာတိလၟိုင်မ္ဂး ထပ်ဗပေင်စုတ်မာန်ရ'')။

== ဒါယကာ ကေုာံ ညးယိုက်ဂၠေင် သွက်ဍုင်ကွာန် ==

* '''နာဲချူတာန် (Nai Chu Tan):''' ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် (ပွိုင်ဍုင်လၟိုင်)။ ညးဝွံ ဒှ်ဒါယကာအဓိကမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကဵုဒါန်က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခမောမ်ဗိုတ်ထဝ် သွက်ကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ တုဲ သီုသ္ပလဝ်ဒါယကာ သာမဏဳလ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကု သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်သာသနာ ပ္ဍဲဒေသလၟိုင်ရ။
* '''မိယှုင် (Mi Shung):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင် မပဒတဴပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ၊ ဒှ်ဒါယကာအဓိက မပတိုန်ကသပ် ကေုာံ ထံက်ပင် သွက်ဂွံလဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကျာ်ကေလာသ ညံင်ဂွံအံင်ဇၞးရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]]

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

* ဂကောံဂေါပက (၁၃၅၆)၊ ''ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ''၊ ဍုင်လၟိုင်။
* HKU Press (2021). ''Painting Myanmar's Transition''.

{{DEFAULTSORT:ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်}}
[[Category:ပူဂိုလ်ဒယှ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဍုင်လၟိုင်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>jks8p3401b3ol3j9un1p1n0vj7btmtp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59442</id>
      <parentid>59441</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>59442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6863" sha1="rxt8vnhp6zx3jzpvsgsvuqkjxx4ckf7" xml:space="preserve">{{Infobox location|name=ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်|image=|caption=ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် မဒှ်ဗဟဵုယေန်သၞာင် ကေုာံ သာသနာ|subdivision_type=တွဵုရး|subdivision_name=[[တွဵုရးဍုင်မန်]]|subdivision_type1=ပွိုင်ဍုင်|subdivision_name1=[[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]}}

'''ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်''' ({{lang-en|Famous People from Lamaing}}) ဝွံ ဒှ်စရင်ပကောံပကေဝ်လဝ် မုက်လိက်ပရူပူဂိုလ်တၠပညာ၊ ခမဳသင်၊ အနုပညာသၟာ ကေုာံ ပူဂိုလ်ဒယှ်တမ္ညဝ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ '''[[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]'''၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံမွဲ မနွံကဵုရာဇဝင် [[ကေလာသ၊ကျာ်|ကျာ်ကေလာသ]] ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မခိုင်ကၠိုက်တုဲ၊ ကတဵုဒှ်လဝ် ပူဂိုလ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ခမဳသင် ကေုာံ တၠပညာ သာသနာဂမၠိုင် ==
ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဒတန်သာသနာမဇၞော်မောဝ်တုဲ ခမဳသင်တၠပညာ မပြာကတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်-

* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ (Bhaddanta Sobhita):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ ဒှ်ကောန်ကၟိန် ကျာ်ဇၞော်အစာ သဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာလိက်မဖျေဟ်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု ကေုာံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာဗွဲမပြာကတ်ရ။
* '''ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသ (Bhaddanta Sobhasa):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ၊ ဒှ်အစာလိက်အဓိက ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန် ဘာဗိုလ်လ္ၚီ (ဍုင်လ္ဂုင်) မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပရေင်ပရိယတ္တိ ကေုာံ ဘိုင်ဖျေဟ်ကဵုလိက်သင်မန် လုကဴသၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။

== ပူဂိုလ် အနုပညာ ကေုာံ တၠပညာဂမၠိုင် ==

* '''အစာတာမလာ (Tamalar):''' ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာကသူ (Painter) ယၟုပြာကတ်မွဲတၠ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာတုဲ၊ တိုန်လဝ်ဘာကွတ်ပညာရုပ်ကသူ ဍုင်လ္ဂုင် (State School of Fine Arts, Yangon) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁-၂၀၀၄ ရ။ ပရေင်အနုပညာညးဂှ် ဂွံဒုင်ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲပြပွဲအနုပညာနာနာ ကေုာံ ပါလုပ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် အဆံင်ဂၠးကဝ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''နာဲနေမိန် (Nai Nemin):''' ၜိုန်ရဇာတိညး ဟွံသေင်လၟိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလၟေင်ကမၠောန်သပ်ဝဴ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ယူနဳကုဒ်]] မန်ဂှ် ညးဒှ်ပူဂိုလ်အဓိကမွဲတၠတုဲ၊ သုင်စောဲလဝ်ယၟု &quot;နေမိန်&quot; (Nemin) နဒဒှ်လက်သဏ်ပညာရ။ (''တင်စၟတ် - ယဝ်ရနာဲနေမိန် ဒှ်ဇာတိလၟိုင်မ္ဂး ထပ်ဗပေင်စုတ်မာန်ရ'')။

== ဒါယကာ ကေုာံ ညးယိုက်ဂၠေင် သွက်ဍုင်ကွာန် ==

* '''နာဲချူတာန် (Nai Chu Tan):''' ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် (ပွိုင်ဍုင်လၟိုင်)။ ညးဝွံ ဒှ်ဒါယကာအဓိကမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကဵုဒါန်က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခမောမ်ဗိုတ်ထဝ် သွက်ကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ တုဲ သီုသ္ပလဝ်ဒါယကာ သာမဏဳလ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကု သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်သာသနာ ပ္ဍဲဒေသလၟိုင်ရ။
* '''မိယှုင် (Mi Shung):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင် မပဒတဴပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ၊ ဒှ်ဒါယကာအဓိက မပတိုန်ကသပ် ကေုာံ ထံက်ပင် သွက်ဂွံလဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကျာ်ကေလာသ ညံင်ဂွံအံင်ဇၞးရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကေလာသ၊ကျာ်|ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]]

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

* ဂကောံဂေါပက (၁၃၅၆)၊ ''ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ''၊ ဍုင်လၟိုင်။
* HKU Press (2021). ''Painting Myanmar's Transition''.

{{DEFAULTSORT:ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်}}
[[Category:ပူဂိုလ်ဒယှ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဍုင်လၟိုင်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>rxt8vnhp6zx3jzpvsgsvuqkjxx4ckf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59443</id>
      <parentid>59442</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7752" sha1="32xs9cjv59fzf0cykniq824xvcmdz88" xml:space="preserve">{{Infobox location
| name = ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်
| image = 
| caption = ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် မဒှ်ဗဟဵုယေန်သၞာင် ကေုာံ သာသနာ
| subdivision_type = တွဵုရး
| subdivision_name = [[တွဵုရးဍုင်မန်]]
| subdivision_type1 = ပွိုင်ဍုင်
| subdivision_name1 = [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
}}

'''ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်''' ({{lang-en|Famous People from Lamaing}}) ဝွံ ဒှ်စရင်ပကောံပကေဝ်လဝ် မုက်လိက်ပရူပူဂိုလ်တၠပညာ၊ ခမဳသင်၊ အနုပညာသၟာ ကေုာံ ပူဂိုလ်ဒယှ်တမ္ညဝ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ '''[[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]'''၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံမွဲ မနွံကဵုရာဇဝင် [[ကေလာသ၊ကျာ်|ကျာ်ကေလာသ]] ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မခိုင်ကၠိုက်တုဲ၊ ကတဵုဒှ်လဝ် ပူဂိုလ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ခမဳသင် ကေုာံ တၠပညာ သာသနာဂမၠိုင် ==
ဍုင်လၟိုင်ဝွံ ဒှ်ဒတန်သာသနာမဇၞော်မောဝ်တုဲ ခမဳသင်တၠပညာ မပြာကတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်-

* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ (Bhaddanta Sobhita):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ ဒှ်ကောန်ကၟိန် ကျာ်ဇၞော်အစာ သဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာလိက်မဖျေဟ်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု ကေုာံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်သာသနာဗွဲမပြာကတ်ရ။
* '''ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသ (Bhaddanta Sobhasa):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်တုဲ၊ ဒှ်အစာလိက်အဓိက ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန် ဘာဗိုလ်လ္ၚီ (ဍုင်လ္ဂုင်) မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပရေင်ပရိယတ္တိ ကေုာံ ဘိုင်ဖျေဟ်ကဵုလိက်သင်မန် လုကဴသၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။

== ပူဂိုလ် အနုပညာ ကေုာံ တၠပညာဂမၠိုင် ==

* '''အစာကၞေဟ် အဲနာဲ (Aue Nai):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင်။ ညးဝွံ ဒှ်အစာကၞေဟ် မချူဒၟံင် လပါ်ပညာစိုတ် (Psychology)၊ သၟာသုတေသန ကေုာံ ညးမကောပ်ကာဲ (Administrator) ပ္ဍဲ [[ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်]] ကေုာံ ဝစ်ရှေန်နရဳမန် (Mon Wiktionary) ရ။ ညးဝွံ ကလိဂွံလဝ် တဆိပ်ကြာ B.A (Psychology) တုဲ သီုယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လိက်ပတ်၊ ဒေတာ အေန်တာနဲ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် နကဵုဘာသာမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''အစာတာမလာ (Tamalar):''' ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာကသူ (Painter) ယၟုပြာကတ်မွဲတၠ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာတုဲ၊ တိုန်လဝ်ဘာကွတ်ပညာရုပ်ကသူ ဍုင်လ္ဂုင် (State School of Fine Arts, Yangon) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁-၂၀၀၄ ရ။ ပရေင်အနုပညာညးဂှ် ဂွံဒုင်ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲပြပွဲအနုပညာနာနာ ကေုာံ ပါလုပ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် အဆံင်ဂၠးကဝ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''နာဲနေမိန် (Nai Nemin):''' ၜိုန်ရဇာတိညး ဟွံသေင်လၟိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလၟေင်ကမၠောန်သပ်ဝဴ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ယူနဳကုဒ်]] မန်ဂှ် ညးဒှ်ပူဂိုလ်အဓိကမွဲတၠတုဲ၊ သုင်စောဲလဝ်ယၟု &quot;နေမိန်&quot; (Nemin) နဒဒှ်လက်သဏ်ပညာရ။ (''တင်စၟတ် - ယဝ်ရနာဲနေမိန် ဒှ်ဇာတိလၟိုင်မ္ဂး ထပ်ဗပေင်စုတ်မာန်ရ'')။

== ဒါယကာ ကေုာံ ညးယိုက်ဂၠေင် သွက်ဍုင်ကွာန် ==

* '''နာဲချူတာန် (Nai Chu Tan):''' ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် (ပွိုင်ဍုင်လၟိုင်)။ ညးဝွံ ဒှ်ဒါယကာအဓိကမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကဵုဒါန်က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် သွက်ကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ တုဲ သီုသ္ပလဝ်ဒါယကာ သာမဏဳလ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကု သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်သာသနာ ပ္ဍဲဒေသလၟိုင်ရ။
* '''မိယှုင် (Mi Shung):''' ဇာတိဍုင်လၟိုင် မပဒတဴပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ၊ ဒှ်ဒါယကာအဓိက မပတိုန်ကသပ် ကေုာံ ထံက်ပင် သွက်ဂွံလဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ် ကျာ်ကေလာသ ညံင်ဂွံအံင်ဇၞးရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကေလာသ၊ကျာ်|ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]]

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;
* ဂကောံဂေါပက (၁၃၅၆)၊ ''ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ''၊ ဍုင်လၟိုင်။
* HKU Press (2021). ''Painting Myanmar's Transition''.

{{DEFAULTSORT:ပူဂိုလ်ဒယှ် နူဍုင်လၟိုင်}}
[[Category:ပူဂိုလ်ဒယှ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဍုင်လၟိုင်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>32xs9cjv59fzf0cykniq824xvcmdz88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုတ္တန္တ ပိဋကတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9281</id>
    <revision>
      <id>59509</id>
      <parentid>54848</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <origin>59509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27155" sha1="okksvhmx62tcdh139czxq21xm6yr5z5" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox religious text
| name = သုတ္တန္တပိဋကတ် (Sutta Piṭaka)
| native_name = สุตฺตนฺตปိฏก (Suttanta Piṭaka)
| image = [[File:Buddha_teaching_his_disciples.jpg|250px|center|ကျာ်တြဲ တွံ ဓရ် ကု ပဉ္စဝဂ္ဂဳ ၅ ဇကု]]
| caption = ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဃော ဟီု တွံ သုတ္တန် (ပေါဲဓမ္မဒေသနာ) ကု ကွး သာဝက ဂမၠိုင်။
| religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| author = [[ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ]] ကေုာံ ကွး သာဝကဂမၠိုင်
| language = [[ပါဠိ]] (Pāli)
| period = ၜိုတ် ၅ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ သၞာံခရေတ်
| sections = [[ဒဳဃနိကာယ်]]၊ [[မဇ္ဇျိမနိကာယ်]]၊ [[သံယုတ္တနိကာယ်]]၊ [[အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်]]၊ [[ခုဒ္ဒကနိကာယ်]]
| relation = ဒှ် ပြကိုဟ် မရနုက် ကု ၜါ ပ္ဍဲ [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''သုတ္တန္တပိဋကတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သုတ္တ ပိဋကတ်''' ({{lang-en|Sutta Piṭaka / Basket of Discourses}}, {{lang-pi|Suttanta Piṭaka}}) ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မရနုက် ကု ၜါ ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် [[ပိဋကတ်ပိ]] (Pāli Canon) မဒှ် လိက် ပြကိုဟ် သဇိုင် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ သာသနာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ သုတ္တန္တပိဋကတ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံပကေဝ် လဝ် ပေါဲ ဓမ္မဒေသနာ (သုတ္တန်)၊ ဂလာန် ဟီု တွံ၊ ကေုာံ ဝင် လဟီု ကျာ်တြဲ [[ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ]] ကေုာံ ကွး သာဝက ညး တအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မၞုံ ကု တန်ဖျူ မသၠုင် အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘောၚ်ဓဝ် တမ်မူလ ဗုဒ္ဓဘာသာ မပ္တံ ကု [wikt:mnw:သစ္စာပန်|သစ္စာပန်]၊ [wikt:mnw:မဂ္ဂင်ဒစာံ|မဂ္ဂင်ဒစာံ]၊ ကေုာံ သဘောၚ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တအ် ရ။&lt;ref&gt;Bodhi, Bhikkhu. (2005). *In the Buddha's Words: An Anthology of Discourses from the Pali Canon*. Wisdom Publications, p. 11.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သုတ္တန္တပိဋကတ် ဏအ် ဝွံ ပါ် လဝ် နကဵု &quot;နိကာယ်&quot; (Nikāyas - Collections) မသုန် သာ် မတွံဂး- ဒဳဃနိကာယ် (သုတ္တန် မဂၠိင်)၊ မဇ္ဇျိမနိကာယ် (သုတ္တန် လဒေါဝ်)၊ သံယုတ္တနိကာယ် (သုတ္တန် မဆက်စပ်)၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် (သုတ္တန် ဂၞန်)၊ ကေုာံ ခုဒ္ဒကနိကာယ် (သုတ္တန် ဍောတ်တ် ကေုာံ ဂါထာ) ရ။ လၟိဟ် သုတ္တန် သီုဖအိုတ် ဝွံ နွံ ၜိုတ် ၁၀,၀၀၀ ပြင် ရ။&lt;ref&gt;Gethin, Rupert. (1998). *The Foundations of Buddhism*. Oxford University Press, p. 42.&lt;/ref&gt;

== ၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology) ==
ဝေါဟာရ ပါဠိ &quot;သုတ္တ&quot; (Sutta) ဟွံသေင်မ္ဂး သင်သကြိုတ် &quot;သုတြ&quot; (Sutra) ဏအ် ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ &quot;ဇုက်၊ တောမ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဂလာန် မဆက်စၠောအ် လဝ် သဘောၚ်ဓဝ် ညံင်ရဴ ဇုက်&quot; ရ။ ဝေါဟာရ &quot;ပိဋက&quot; ဂှ် မၞုံ အဓိပ္ပါယ် &quot;ထိုင်၊ ခြင်း&quot; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;သုတ္တန္တပိဋကတ်&quot; မ္ဂး ဂှ် ဒှ် &quot;ထိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး နိဓိ မပကောံ လဝ် ပေါဲ ဓမ္မဒေသနာ (သုတ္တန်) ဂမၠိုင်&quot; ရ။

သုတ္တန် တအ် ဝွံ မလေပ် စ က္ဍိုပ် နကဵု ဂလာန် &quot;ဧဝံ မေ သုတံ&quot; (Evam me sutam - Thus have I heard / နဲဏအ် အဲဍိက် ဂွံ မိင် လဝ် ရ) ရ။ ဂလာန် ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဂလာန် ဥပါသကာ ဟွံသေင်မ္ဂး အာနန္ဒာ မထေရ် မဒှ် ကွး ညးမကြပ် အိုတ် ကု ကျာ်တြဲ ဟီု တွံ လဝ် ပ္ဍဲ အခိင် ပတိုန် သင်္ဂါယန ပထမ ရ။ ဍေံ ဝွံ ထ္ၜး ကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ ဓရ် တအ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဓရ် ကျာ်တြဲ ဇေတ်တ် မကၠုင် နူ အဆက် နှုတ် ရ။&lt;ref&gt;Norman, K. R. (1983). *Pali Literature: Including the Canonical Literature in Prakrit and Sanskrit of All the Hinayana Schools of Buddhism*. Otto Harrassowitz, p. 30.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပကောံပကေဝ် (History and Compilation) ==
[[File:Maha_Kassapa_statue.jpg|thumb|right|250px|မဟာကဿပ မထေရ်၊ ညးမက္ဍိုက်ပ် ပ္ဍဲ ပေါဲ သင်္ဂါယန ပထမ သွက်ဂွံ ပကောံ ပိဋကတ်။]]
ကြဴနူ ကျာ်တြဲ သဗ္ဗညု ပပရိနိဗ္ဗာန် ဂွံ ပိ ဂိတု ဂှ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင် ရာဇဂြိုဟ် ဂှ် မဟာကဿပ မထေရ် က္ဍိုက်ပ် တုဲ ကၠောန် ဗဒှ် သင်္ဂါယန ပထမ (First Buddhist Council) သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ဓရ် သာသနာ ရ။ ပ္ဍဲ ပေါဲ ဏအ် ဂှ် ရှင် အာနန္ဒာ မထေရ် (Ananda) မဒှ် ညးမတီ သုတ္တန် ဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဖ္ဍေါတ် တွံ ကဵု ဓရ် သုတ္တန် သီုဖအိုတ် ရ။

သံဃာ တအ် ပါ် လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ မင်မဲ သုတ္တန် တအ် နကဵု နှုတ် (Oral Tradition) တုဲ ညးတအ် ကော် စ &quot;ဘာဏက&quot; (Bhāṇaka - Reciters) ရ။ ဥပမာ - ဂကောံ ခမဳ မမင်မဲ ဒဳဃနိကာယ် ဂှ် ကော် စ ဒဳဃဘာဏက ရ။ စိုပ် ၁ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (1st Century BCE) ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင် ဝဋ္ဋဂါမဏိ ပ္ဍဲ ဍုင် သဳဟိုဠ် (Sri Lanka) ဂှ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင် ကပ် ဍုင် ကတဵုဒှ် တုဲ သံဃာ တအ် စ ချူ ပတိုန် လိက် သုတ္တန္တပိဋကတ် လတူ သၠရိုတ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ဗဒန် အာ ရ။&lt;ref&gt;Harvey, Peter. (2013). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, p. 88.&lt;/ref&gt;

== ၃. ဒဳဃနိကာယ် (Dīgha Nikāya - The Long Discourses) ==
ဒဳဃနိကာယ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် သုတ္တန် &quot;မဂၠိင်&quot; သီုဖအိုတ် ၃၄ သုတ် ရ။ သုတ္တန် တအ် ဏအ် ဝွံ မလေပ် တွံ ထ္ၜး လဝ် ကု ဂကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဗြဟ္မဏ တအ်၊ ကေုာံ ညးမကၠုင် သၟာန် ပြသၞာ သာသနာ တအ် ရ။ ဍေံ ပါ် လဝ် ၃ ဝဂ် (Vagga)-
၁။ '''သဳလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ (Sīlakkhandha-vagga):''' တွံ ပရူ သဳလ၊ ဒ္ဂေတ် လၟေတ်၊ ကေုာံ ပွမပါ်ပါဲ ဝါဒ မိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိ ၆၂ သာ် (ဗြဟ္မဇာလသုတ်)။
၂။ '''မဟာဝဂ္ဂ (Mahā-vagga):''' တွံ ပရူ ဝင် မဇၞော် မပ္တံ ကု ဝင် ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန် (မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်) ကေုာံ သတိပဋ္ဌာန် (မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်)။
၃။ '''ပါထိကဝဂ္ဂ (Pāthika-vagga):''' တွံ ပရူ ဗီုပြင် လောက၊ ဖဵု ကံ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် ညးဍုင်ကွာန် ဂမၠိုင် (သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်)။&lt;ref&gt;Walshe, Maurice. (1995). *The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Dīgha Nikāya*. Wisdom Publications.&lt;/ref&gt;

== ၄. မဇ္ဇျိမနိကာယ် (Majjhima Nikāya - The Middle-Length Discourses) ==
မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် သုတ္တန် &quot;မဇမၠိင် လဒေါဝ်&quot; သီုဖအိုတ် ၁၅၂ သုတ် ရ။ သုတ္တန် တအ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် သုတ္တန် မတွံ ထ္ၜး လဝ် နကဵု ပရေင် သဳကၠဳ (Dialogues) အကြာ ကျာ်တြဲ ကေုာံ ခမဳ တအ်၊ သၟိင် တၠ တအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠပညာ တၞဟ်ဟ် တအ် ရ။

ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သဇိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘောၚ်ဓဝ် ကမ္မဌာန်၊ ပွမဇၞော်ပၟဝ် စိုတ်၊ ကေုာံ ပွမပါ်ပါဲ သဘောၚ်ဓဝ် ညံင်ဂွံ ညာတ် ကေတ် သစ္စာ ဍာံ ရ။ သုတ္တန် မပြာကတ် ဂမၠိုင် မပ္တံ ကု-
* '''မူလပရိယာယသုတ် (Mūlapariyāya Sutta):''' တွံ ပရူ တမ်မူလ ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ။
* '''သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် (Sammādiṭṭhi Sutta):''' တွံ ပရူ လညာတ် ညာဏ် မဍာံမံင် မတွံဂး သမ္မာဒိဋ္ဌိ။
* '''အာနာပါနဿတိသုတ် (Ānāpānasati Sutta):''' တွံ ပရူ နဲကဲ ပၟဝ် ကမ္မဌာန် ယာီု လုပ် ယာီု တိတ်။&lt;ref&gt;Ñāṇamoli, Bhikkhu, &amp; Bodhi, Bhikkhu. (1995). *The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya*. Wisdom Publications.&lt;/ref&gt;

== ၅. သံယုတ္တနိကာယ် (Saṃyutta Nikāya - The Connected Discourses) ==
[[File:Dharmachakra_Day.jpg|thumb|left|250px|ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်၊ မဒှ် သုတ္တန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ သံယုတ္တနိကာယ်။]]
သံယုတ္တနိကာယ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် သုတ္တန် မသၠေဟ် ပရေင် ပရူပရာ မတုပ် ရေင်သကအ် (Connected by Theme) သီုဖအိုတ် ၂,၈၈၉ သုတ် (လ္ၚဵု ဟီု ၇,၀၀၀ ပြင်) ရ။ ဍေံ ပါ် လဝ် ၅ ဝဂ် (Vagga) ဇၞော်-
၁။ '''သဂါထာဝဂ္ဂ:''' သုတ္တန် မပါလုပ် ဂါထာ ကေုာံ သၟာန် သွဟ် ကု ဒေဝတဴ တအ်။
၂။ '''နိဒါနဝဂ္ဂ:''' တွံ ပရူ သဘောၚ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကေုာံ ဟိုတ် ဖဵု။
၃။ '''ခန္ဓဝဂ္ဂ:''' တွံ ပရူ [wikt:mnw:ခန္ဓမသုန်|ခန္ဓ မသုန်] သာ် မတွံဂး ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်။
၄။ '''သဠာယတနဝဂ္ဂ:''' တွံ ပရူ အာယတန ၆ (မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ဇကု၊ စိုတ်)။
၅။ '''မဟာဝဂ္ဂ:''' တွံ ပရူ မဂ္ဂင် ၈ သာ် ကေုာံ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (Dhammacakkappavattana Sutta - ပေါဲ တွံ ဓရ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်)။&lt;ref&gt;Bodhi, Bhikkhu. (2000). *The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Saṃyutta Nikāya*. Wisdom Publications.&lt;/ref&gt;

== ၆. အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် (Aṅguttara Nikāya - The Numerical Discourses) ==
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် သုတ္တန် နကဵု လၟေင် &quot;ဂၞန် လၟိဟ်&quot; (Numerical groupings) ရ။ ဍေံ ပါ် လဝ် နူကဵု ဂၞန် ၁ စဵုကဵု ဂၞန် ၁၁ သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၉,၅၅၇ သုတ် ရ။ နဲကဲ ပကောံ ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ခမဳ ဘာဏက တအ် ဂွံ စွံ သတိ ကေုာံ ဖ္ဍေါတ် လောဲသွာ ရ။
* '''ဧကက နိပါတ် (Book of the Ones):''' တွံ ပရူ ဓရ် ၁ သာ် (ဥပမာ - စိုတ် မဟွံမဲ ကု ပွမဇၞော်ပၟဝ် ဂှ် ဒှ် ဒဒိုက်)။
* '''ဒုက နိပါတ် (Book of the Twos):''' တွံ ပရူ ဓရ် ၜါ သာ် (ဥပမာ - ပူဂိုလ် ဗာလ ကေုာံ ပဏ္ဍိတ)။
* '''တိက နိပါတ် (Book of the Threes):''' တွံ ပရူ ဓရ် ၃ သာ် (ဥပမာ - ရတနာ ၃၊ မူလ အကုသိုလ် ၃ - လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ)။
... စဵုကဵု စိုပ် '''ဧကာဒသက နိပါတ် (Book of the Elevens):''' တွံ ပရူ ဓရ် ၁၁ သာ် (ဥပမာ - ဖဵု မကလိဂွံ နူ ပွမဇၞော်ပၟဝ် မေတ္တာ ၁၁ သာ်)။&lt;ref&gt;Bodhi, Bhikkhu. (2012). *The Numerical Discourses of the Buddha: A Translation of the Aṅguttara Nikāya*. Wisdom Publications.&lt;/ref&gt;

== ၇. ခုဒ္ဒကနိကာယ် (Khuddaka Nikāya - The Minor Collection) ==
ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် သုတ္တန် ဍောတ်တ်၊ ဂါထာ၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ ကေုာံ ဝင် တအ် ရ။ ၜိုန်ရ ကော် စ &quot;ခုဒ္ဒက&quot; (Minor) ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ မၞုံ ကု လိက် အုပ် ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ သုတ္တန္တပိဋကတ် ရ (နွံ ၁၅-၁၈ အုပ် အတိုင် ဂိုဏ်)။ ပြကိုဟ် မပြာကတ် ဂမၠိုင် မပ္တံ ကု-
* '''ဓမ္မပဒ (Dhammapada):''' ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် ဂါထာ ကျာ်တြဲ မၞုံ ကု တန်ဖျူ ဗ္တောန် ပညာ ဗွဲမလောန်။ ဍေံ ဒှ် ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မကၠာဲစၠောအ် လဝ် ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''ဇာတ် (Jātaka):''' ဝင် ပရူ ဘဝ ကျာ်တြဲ မတုဲကၠုင် (ဘဝ ဗောဓိသတ် ၅၄၇ ဘဝ)။
* '''သုတ္တနိပါတ် (Sutta Nipāta):''' သုတ္တန် တြေံ အိုတ် ဂမၠိုင် (မပ္တံ ကု မေတ္တသုတ်၊ မင်္ဂလသုတ်)။
* '''ထေရဂါထာ ကေုာံ ထေရဳဂါထာ (Theragāthā &amp; Therīgāthā):''' ဒွက် ဂါထာ မဟီု တွံ လဝ် နကဵု ခမဳ ဇၞော် ကေုာံ ထေရဳ မအာစိုပ် အရဟတ္တဖိုလ် တအ် ရ。&lt;ref&gt;Norman, K. R. (1997). *Poems of Early Buddhist Nuns (Therīgāthā)*. Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဇယား: သရုပ် နိကာယ် ၅ သာ် ပ္ဍဲ သုတ္တန္တပိဋကတ်
|-
! ယၟု နိကာယ် !! အဓိပ္ပါယ် (မန်) !! ပရူပရာ အဓိက !! ဥပမာ သုတ္တန် မပြာကတ်
|-
| '''ဒဳဃနိကာယ်''' || သုတ္တန် မဂၠိင် || ပေါဲဓမ္မဒေသနာ မဂၠိင်၊ ဝင် လဟီု၊ ပွမပါ်ပါဲ ဒိဋ္ဌိ || မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်
|-
| '''မဇ္ဇျိမနိကာယ်''' || သုတ္တန် လဒေါဝ် || ပရေင် သဳကၠဳ ဒဿန၊ သဘောၚ်ဓဝ် ဇြိုဟ်နက် || မူလပရိယာယသုတ်၊ အာနာပါနဿတိသုတ်
|-
| '''သံယုတ္တနိကာယ်''' || သုတ္တန် မဆက်စပ် || သုတ္တန် မပကောံ လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ ပရူပရာ || ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ်
|-
| '''အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်''' || သုတ္တန် ဂၞန် || သုတ္တန် မပါ် လဝ် နကဵု လၟေင် ဂၞန် (၁ စဵုကဵု ၁၁) || ကာလာမသုတ်၊ မေတ္တာသုတ် (လ္ၚဵု)
|-
| '''ခုဒ္ဒကနိကာယ်''' || သုတ္တန် ဍောတ်တ် || ဂါထာ၊ ဒဏ္ဍာရဳ ဇာတ်၊ ဒွက် ခမဳ || ဓမ္မပဒ၊ ဇာတ်၊ မင်္ဂလသုတ်၊ ရတနသုတ်
|}

== ၈. သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် (Core Teachings within the Suttas) ==
သုတ္တန္တပိဋကတ် ဝွံ တွံ ထ္ၜး လဝ် သဘောၚ်ဓဝ် တမ်မူလ သာသနာ အလုံအိုတ်သီု ရ။ သဘောၚ်ဓဝ် အဓိက တအ် ဂှ်-
* '''သစ္စာ ပန် သာ် (Four Noble Truths):''' ဒဒိုက်၊ ဟိုတ် ဒဒိုက် (လောဘ)၊ ပွမပၠိုတ် ဒဒိုက် (နိဗ္ဗာန်)၊ ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ စိုပ် နိဗ္ဗာန် (မဂ္ဂင် ၈)။ ဣဏအ် ဝွံ ပါလုပ် အဓိက ပ္ဍဲ သံယုတ္တနိကာယ် ရ။
* '''[wikt:mnw:ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်|ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်] (Dependent Origination):''' သဘောၚ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရ...။
* '''လက္ခဏာ ၃ သာ် (Three Marks of Existence):''' အရာ အိုတ်သီု ဝွံ ဒှ် အနိစ္စ (Impermanence)၊ ဒုက္ခ (Suffering)၊ ကေုာံ အနတ္တ (Non-self)။
* '''ကမ္မ (Kamma):''' ပွမကၠောန် ကုသိုလ် ကေုာံ အကုသိုလ် မဖန်ဗဒှ် ကဵု ဖဵု ပ္ဍဲ ဘဝ အနာဂတ် (Rebirth)။&lt;ref&gt;Gombrich, Richard F. (2009). *What the Buddha Thought*. Equinox Publishing.&lt;/ref&gt;

== ၉. ပွမလ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်ကၠာဲစၠောံ (Study and Translations) ==
သုတ္တန္တပိဋကတ် တမ်မူလ ဂှ် ချူ လဝ် နကဵု ဘာသာ [[ပါဠိ]] ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး ဂကောံ မပ္တံ ကု Pali Text Society (PTS) မၞုံ ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလာန် တအ် စ ကၠာဲစၠောအ် ပတိတ် လိက် သုတ္တန် တအ် နကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် နူကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး မုက်လိက် အေန်တာနဲ မပ္တံ ကု SuttaCentral ကေုာံ Access to Insight တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ညံင် မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ဂွံ ဗှ် လ္ၚတ် လောဲသွာ ရ။

ပ္ဍဲ ဒေသ ဍုင်ပိုဲ မ္ဂး ကျာ်ဇၞော် အစာ တၠပညာ မန် ကေုာံ ဂကောံ ပိဋကတ် မန် (Mon Tipitaka Association) တအ် ကၠာဲစၠောအ် ပတိတ် လဝ် သုတ္တန် တအ် နူကဵု ပါဠိ ဇရေင် ဘာသာမန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် တုဲယျ။ ပါဲနူ ဂှ် ဘာသာ ဗၟာ၊ သေံ၊ ကေုာံ သိင်္ဃိုရ် တအ် လေဝ် မၞုံ ကု လိက် ပိဋကတ် မကၠာဲ လဝ် အတိုင် ဍုင် ညး ကဵု ညး ကီု ရ。&lt;ref&gt;Rhys Davids, T. W. (1899). *Dialogues of the Buddha*. Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. တၚ်အဓိက ပ္ဍဲ သာသနာ ထေရဝါဒ (Significance in Theravada Buddhism) ==
သုတ္တန္တပိဋကတ် ဝွံ ဒှ် &quot;ကသပ် လညာတ်&quot; (Voice) ဍာံဍာံ ပြပြ ကျာ်တြဲ ရ။ ယဝ်ရ ဝိနယပိဋကတ်ဂှ် ဒှ်သၞောဝ်၊ ကေုာံ အဘိဓမ္မပိဋကတ် ဂှ် ဒှ် ပညာ ဇြိုဟ်နက် မ္ဂး၊ သုတ္တန္တပိဋကတ် ဝွံ ဒှ် &quot;ဂၠံင်တရဴ&quot; သွက် ပူဂိုလ် ဓမ္မတာ တအ် ညံင်ဂွံဂျိုင်လမျီုဍာံဍာံ ရ။

ပ္ဍဲ ပွမဇၞော်ပၟဝ် ကမ္မဌာန် မ္ဂး သုတ္တန် မပ္တံ ကု သတိပဋ္ဌာနသုတ် (Satipatthana Sutta) ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ကမ္မဌာန် ဝိပဿနာ ရ။ ညးဍုင်ကွာန် ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် မလေပ် ရွတ် ဖ္ဍေါတ် သုတ္တန် ပရိတ် မပ္တံ ကု မင်္ဂလသုတ် ကေုာံ မေတ္တသုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင် တ္ၚဲ ရ။ သုတ္တန္တပိဋကတ် ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မကဵု လမျီု ကေုာံ လျး သွက် သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Anālayo, Bhikkhu. (2003). *Satipaṭṭhāna: The Direct Path to Realization*. Windhorse Publications.&lt;/ref&gt;

[https://www.youtube.com/watch?v=1rY180bC81I လ္ၚတ်ရံင် ဝင် သုတ္တန္တပိဋကတ် ကေုာံ သင်္ဂါယန (YouTube - English)]

== မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ သက်သဳဂမၠိုၚ် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက် လ္ၚတ် ရံင် (See also) ==
* [[ပိဋကတ်ပိ]]
* [[ဝိနယ ပိဋကတ်]]
* [[အဘိဓမ္မ ပိဋကတ်]]

== လေန် မ္ၚး (External links) ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Sutta_Pitaka Sutta Pitaka] ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်
* [https://suttacentral.net/ SuttaCentral] - လိက် သုတ္တန် ကေုာံ ဂါထာ အလုံ ဂၠးတိ။
* [https://www.accesstoinsight.org/ Access to Insight] - မုက်လိက် ဗှ် သုတ္တန် နကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက်။

{{Navbox
| name  = သုတ္တန္တ ပိဋကတ်
| title = [[သုတ္တန္တ ပိဋကတ်]] (Sutta Piṭaka)
| listclass = hlist
| state = uncollapsed

| group1 = နိကာယ် ၅ သာ်
| list1  = 
* [[ဒဳဃနိကာယ်]] (သုတ္တန် ဂၠိင်)
* [[မဇ္ဇျိမနိကာယ်]] (သုတ္တန် လဒေါဝ်)
* [[သံယုတ္တနိကာယ်]] (သုတ္တန် ဆက်စပ်)
* [[အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်]] (သုတ္တန် ဂၞန်)
* [[ခုဒ္ဒကနိကာယ်]] (သုတ္တန် ဍောတ်တ် ကေုာံ ဂါထာ)

| group2 = သုတ္တန် မပြာကတ်
| list2  = 
* ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်
* မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်
* မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်
* ကာလာမသုတ်
* ဓမ္မပဒ
* ဇာတ်

| group3 = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3  = 
* [[ပိဋကတ်ပိ]]
* [[ဝိနယ ပိဋကတ်]]
* [[အဘိဓမ္မ ပိဋကတ်]]
* [[ပါဠိ]]
* [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တ ပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိ]]
[[ကဏ္ဍ:ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပါဠိ]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>okksvhmx62tcdh139czxq21xm6yr5z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာမေန်နဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9413</id>
    <revision>
      <id>59389</id>
      <parentid>53290</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာမေနဳယျာ]] ဇရေင် [[အာမေန်နဳယျာ]]</comment>
      <origin>53290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="qglblaiihwclc5povqi6uusa9hcehdo" xml:space="preserve">{{Infobox country|name=အာမေနဳယျာ (Armenia)|native_name={{native name|hy|Հայաստան}}&lt;br/&gt;''Hayastan''|image_flag=Flag of Armenia.svg|image_coat=Coat of arms of Armenia.svg|symbol_type=တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်|image_map=Armenia (orthographic projection).svg|map_caption=ဒၞာဲဒတန် ဍုင်အာမေနဳယျာ (အသာ်တ္ၚေက်)|capital=[[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)|largest_city=[[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)|official_languages=[[အရေဝ်အာမေနဳယျာ]] (Armenian)|government_type=Unitary parliamentary republic|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[Vahagn Khachaturyan]]|leader_title2=ဝန်ဇၞော်|leader_name2=[[Nikol Pashinyan]]|area_km2=29743|population_estimate=3,000,000&lt;ref&gt;Statistical Committee of Armenia (2026). &quot;Population Projections&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;|currency=ဒြာမ် (Dram) (AMD)|time_zone=AMT (UTC+04:00)}}'''အာမေနဳယျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''Armenia'', အာမေနဳယျာ: ''Հայաստան''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတဍုင် အာမေနဳယျာ''' (Republic of Armenia) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မဟွံမဲကဵု ဇိုင်ၜဳ (Landlocked country) မွဲ မနွံပ္ဍဲဒေသ ကော့ကေးဆပ် (Caucasus) ပ္ဍဲအာရှပလိုတ် ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မဒုင်ကေတ် ဘာသာခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာဍုင် ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
အာမေနဳယျာဝွံ နွံပ္ဍဲဒေသဒဵုတုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]] (Georgia)။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာဇာဗေဂျာန်]] (Azerbaijan)။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အဳရန်]] (Iran)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[တူရကဳ]] (Turkey)။

== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==

* '''ခေတ်တြေံ:''' အာမေနဳယျာဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မွဲ ပ္ဍဲခေတ် တိုက်ဂရန် (Tigranes the Great) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၃၀၁ ဂှ် အာမေနဳယျာ ဒှ်ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မခုတ်ဗဒှ် ဘာသာခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာဍုင်ရ။
* '''ခေတ်သဝ်ဗဲယေတ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် အာမေနဳယျာ ဒးဒုင်ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု သဟဂုဏ်သဝ်ဗဲယေတ် (Soviet Union) ရ။
* '''ဗၠးၜး:''' ကြဴနူ သဟဂုဏ်သဝ်ဗဲယေတ် လီုလာ်အာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် အာမေနဳယျာ ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်သမ္မတ စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။

== ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ ==
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအာမေနဳယျာဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် (Armenian Apostolic Church) ရ။ ညးတအ် နွံကဵု အက္ခရ်လိက်ကိုယ်ပိုင် (Armenian alphabet) မခၞံဗဒှ်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၄၀၅ တေအ်ရ။ ဒဵုအာရာရတ် (Mount Ararat) ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ ကောန်ဂကူအာမေနဳယျာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်ဒၞာဲ ဂြေပ်နောအ် (Noah's Ark) မကၠုင်တင်ဒၟံင်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]]
* [[အာဇာဗေဂျာန်]]
* [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]]
* [[ယေရေဗာန်]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Armenia&quot;, Wikipedia (English).
[[ကဏ္ဍ:အာရှ-ပါသဳဖိတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:အာမေနဳယျာ]]</text>
      <sha1>qglblaiihwclc5povqi6uusa9hcehdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59391</id>
      <parentid>59389</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5162" sha1="5cli17u8fqawakouhabxw06fpbv721f" xml:space="preserve">{{Infobox country|name=အာမေန်နဳယျာ (Armenia)|native_name={{native name|hy|Հայաստան}}&lt;br/&gt;''Hayastan''|image_flag=Flag of Armenia.svg|image_coat=Coat of arms of Armenia.svg|symbol_type=တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်|image_map=Armenia (orthographic projection).svg|map_caption=ဒၞာဲဒတန် ဍုင်အာမေန်နဳယျာ (အသာ်တ္ၚေက်)|capital=[[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)|largest_city=[[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)|official_languages=[[အရေဝ်အာမေန်နဳယျာ]] (Armenian)|government_type=Unitary parliamentary republic|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[Vahagn Khachaturyan]]|leader_title2=ဝန်ဇၞော်|leader_name2=[[Nikol Pashinyan]]|area_km2=29743|population_estimate=3,000,000&lt;ref&gt;Statistical Committee of Armenia (2026). &quot;Population Projections&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;|currency=ဒြာမ် (Dram) (AMD)|time_zone=AMT (UTC+04:00)}}'''အာမေန်နဳယျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''Armenia'', အာမေန်နဳယျာ: ''Հայաստան''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတဍုင် အာမေန်နဳယျာ''' (Republic of Armenia) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မဟွံမဲကဵု ဇိုင်ၜဳ (Landlocked country) မွဲ မနွံပ္ဍဲဒေသ ကော့ကေးဆပ် (Caucasus) ပ္ဍဲအာရှပလိုတ် ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မဒုင်ကေတ် ဘာသာခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာဍုင် ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
အာမေန်နဳယျာဝွံ နွံပ္ဍဲဒေသဒဵုတုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]] (Georgia)။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာဇာဗေဂျာန်]] (Azerbaijan)။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အဳရန်]] (Iran)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[တူရကဳ]] (Turkey)။

== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==

* '''ခေတ်တြေံ:''' အာမေန်နဳယျာဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မွဲ ပ္ဍဲခေတ် တိုက်ဂရန် (Tigranes the Great) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၃၀၁ ဂှ် အာမေန်နဳယျာ ဒှ်ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မခုတ်ဗဒှ် ဘာသာခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာဍုင်ရ။
* '''ခေတ်သဝ်ဗဲယေတ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် အာမေန်နဳယျာ ဒးဒုင်ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု သဟဂုဏ်သဝ်ဗဲယေတ် (Soviet Union) ရ။
* '''ဗၠးၜး:''' ကြဴနူ သဟဂုဏ်သဝ်ဗဲယေတ် လီုလာ်အာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် အာမေန်နဳယျာ ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်သမ္မတ စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။

== ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ ==
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအာမေန်နဳယျာဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် (Armenian Apostolic Church) ရ။ ညးတအ် နွံကဵု အက္ခရ်လိက်ကိုယ်ပိုင် (Armenian alphabet) မခၞံဗဒှ်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၄၀၅ တေအ်ရ။ ဒဵုအာရာရတ် (Mount Ararat) ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ ကောန်ဂကူအာမေန်နဳယျာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်ဒၞာဲ ဂြေပ်နောအ် (Noah's Ark) မကၠုင်တင်ဒၟံင်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]]
* [[အာဇာဗေဂျာန်]]
* [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]]
* [[ယေရေဗာန်]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Armenia&quot;, Wikipedia (English).
[[ကဏ္ဍ:အာရှ-ပါသဳဖိတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:အာမေန်နဳယျာ]]</text>
      <sha1>5cli17u8fqawakouhabxw06fpbv721f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59392</id>
      <parentid>59391</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33786" sha1="8wahf0pmlidcnfbraf5slpmsgid4670" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတနိဂီု အာမေန်နဳယျာ
| common_name = အာမေန်နဳယျာ
| native_name = {{lang|hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}
| image_flag = Flag of Armenia.svg
| image_coat = Coat of arms of Armenia.svg
| image_map = Armenia on the globe (Caucasus centered).svg
| map_caption = ဒတန် ဍုင် အာမေန်နဳယျာ ပ္ဍဲ ဒေသ ကဝ်ကာသာတ်
| capital = [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)
| coordinates = {{Coord|40|11|N|44|31|E|type:city}}
| largest_city = ယေရေဗာန်
| official_languages = [[ဘာသာအာမေန်နဳယျာ]] (Armenian)
| religion = ၉၅.၂% [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]] ([[ဘာကျာ်အာပဝ်သတဝ်လေတ် အာမေန်နဳယျာ]])&lt;br&gt;၄.၈% တၞဟ်ဟ် / ဘာသာဟွံမဲ
| government_type = သၞောတ်ဝ် သမ္မတ ပါလဳမာန် မွဲဗော် (Unitary parliamentary republic)
| leader_title1 = သမ္မတ (President)
| leader_name1 = [[ဗာဟာဂန် ခါချာတူရ်ယာန်]] (Vahagn Khachaturyan)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Prime Minister)
| leader_name2 = [[နဳကဝ်လ် ပာရှေန်ယာန်]] (Nikol Pashinyan)
| area_km2 = 29,743
| area_rank = ၁၃၈
| population_estimate = ၂,၉၉၁,၂၀၀ (၂၀၂၄)
| population_density_km2 = 101.5
| GDP_PPP = $64.4 billion
| GDP_nominal = $25.4 billion
| currency = ဒရာမ် အာမေန်နဳယျာ (Armenian dram - AMD)
| time_zone = UTC+4 (AMT)
| calling_code = +374
| cctld = .am
}}

'''အာမေန်နဳယျာ''' ({{lang-en|Armenia}})၊ နကဵု ယၟု ရုင် '''သမ္မတနိဂီု အာမေန်နဳယျာ''' ({{lang-en|Republic of Armenia}}၊ {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင် မတန်တဴ ပ္ဍဲ တိုက်ဒြပ် (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု သၠုင် အာမေန်နဳယျာ (Armenian Highlands) အပ္ဍဲ [[အာရှ ပလိုတ်]] (West Asia) ကေုာံ ဒေသ [[ကဝ်ကာသာတ် သၠုင်ကျာ]] (South Caucasus) ရ။ ဍုင် ဝွံ ဒှ် လပါ် မွဲ နူကဵု ဒေသ ကဝ်ကာသာတ် မဆက်စၠောအ် အကြာ တိုက် [[အာရှ]] ကေုာံ တိုက် [[ဥရောပ]] ရ။ လပါ် ပလိုတ် မ္ဂး စပ် ကဵု [[တာကဳ]] (Turkey)၊ လပါ် သၟဝ်ကျာ မ္ဂး စပ် ကဵု [[ဂျဝ်ဂျာ]] (Georgia)၊ လပါ် ဗၟံက် မ္ဂး စပ် ကဵု [[အာဇာဗိုင်ဂျာန်]] (Azerbaijan)၊ တုဲပၠန် လပါ် သၠုင်ကျာ မ္ဂး စပ် ကဵု [[အဳရန်]] (Iran) ကေုာံ ဒေသ နာခဳချေဗာန် (Nakhchivan) မဒှ် တိဍာ် အာဇာဗိုင်ဂျာန် ရ။ [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan) ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဒတန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အဓိက ဍုင် ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင်ယၟု (Etymology) ==
ကောန်ဍုင် အာမေန်နဳယျာ တအ် ကော် ဍုင် ညးတအ် နကဵု ဘာသာ အာမေန်နဳယျာ မ္ဂး ''ဟာယာသတာန်'' (Hayastan / {{lang|hy|Հայաստան}}) ရ။ 
ယၟု ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နူကဵု ယၟု သၟိင် တမၠာ ''ဟာက်'' (Hayk) မဒှ် သၟိင် မဒက်ပ္တန် ဂကူ အာမေန်နဳယျာ အတိုင် ဝင် ဒဏ္ဍာရဳ (Patriarch and founder of the Armenian nation) တုဲ ပံင်စပ် ကု အရေဝ် လက္ကရဴ ဘာသာ ပါရှာန် မ္ဂး ''-သတာန်'' (-stan) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တိဍာ်&quot; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ Hayastan မ္ဂး ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တိဍာ် ဂကူ ဟာက်တအ်&quot; ရ။
ယၟု ဍုင်သအာင် မကော်စ &quot;အာမေန်နဳယျာ&quot; (Armenia) ဝွံ ကေင် မံက် ကၠုင် ပ္ဍဲ လိက်တၟအ် ဗေဟေသတုန် (Behistun Inscription) နူ ခေတ် ဨကရာဇ် ပါရှာန် Darius I ပ္ဍဲ ၅၁၅ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (515 BCE) နဒဒှ် မအရေဝ် ''Armina'' ရ။ အစာ ဝင် ဂရေက် တမၠာ Herodotus (ဟေရဝ်ဒဝ်တာသ်) လေဝ် စကာ လဝ် ယၟု ''Armenioi'' သွက်ဂွံ ကော်စ ဂကူ မၞိဟ် မမံင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု အာမေန်နဳယျာ တအ် ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bournoutian |first=George A. |title=A Concise History of the Armenian People: From Ancient Times to the Present |publisher=Mazda Publishers |year=2006 |isbn=978-1568591414 |pages=15–22}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် တမၠာ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ် (Ancient and Medieval History) ==
ဒေသ ဒဵု သၠုင် အာမေန်နဳယျာ ဝွံ နွံကဵု ဝင် ယေန်သၞာင် မၞိဟ် မံင် ကၠုင် နူကဵု ခေတ် တၟအ် ကေုာံ ခေတ် ဗဝ် (Bronze Age) တေအ် ရ။
* '''ခေတ် အူရာတူ ကေုာံ အဝ်ရဝ်န်တေတ်:''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၉ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (9th century BCE) ဂှ်၊ ဍုင် သၟိင် အူရာတူ (Kingdom of Urartu) ဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ ဒေသ ကၟာဍာ် ဗာန် (Lake Van) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၇၈၂ BCE ဂှ် သၟိင် Argishti I ဒက်ပ္တန် ဍုင် တြေံ Erebuni မဒှ် ရိုဟ်ကၞက် ဍုင် ယေရေဗာန် တ္ၚဲဏအ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ် တၞောဝ်သၟိင် အဝ်ရဝ်န်တေတ် (Orontid Dynasty) တအ် ဆက် အုပ်ဓုပ် ဍုင် ရ။
* '''အင်ပါယာ အာမေန်နဳယျာ ကေုာံ ခရေတ်ယာန်:''' ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင် [[တဳဂရာန် မဟာ]] (Tigranes the Great - 95–55 BCE) နူ တၞောဝ်သၟိင် Artaxiad ဂှ်၊ ဍုင် အာမေန်နဳယျာ ဇၞော်မောဝ် စိုပ် ကဆံင် အင်ပါယာ ဇၞော် မတြး အာ နူကဵု ၜဳ ကာသပဳယာန် စဵုကဵု ၜဳ လဒေါဝ်တိ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၃၀၁ ခရေတ် (301 AD) ဂှ်၊ သၟိင် Tiridates III သ္ပဒတန် [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]] နဒဒှ် ဘာသာ ရုင် ဍုင် တုဲ၊ အာမေန်နဳယျာ ဒှ် အာ ဍုင် မဒုင်ကေတ် ဘာသာ ခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာ ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၄၀၅ ဂှ် တၠပညာ [[မေသရဝ်ပ် မာရှတဝ်တ်]] (Mesrop Mashtots) ခၞံဗဒှ် လိက် အာမေန်နဳယျာ (Armenian alphabet) ရ။
* '''ခေတ် လဒေါဝ်:''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၉ ဂှ် တၞောဝ်သၟိင် Bagratuni ကလေင် ဒက်ပ္တန် ဍုင် သၟိင် Bagratid Armenia တုဲ ဍုင်ဇၞော် အာနဳ (Ani) ဂှ် ယၟုမြဟ် နဒဒှ် &quot;ဍုင် ဘာကျာ် လ္ၚီမွဲ&quot; ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ စဵုကဵု ၁၄ ဂှ် ဂကူ အာမေန်နဳယျာ တအ် ဒက်ပ္တန် ဍုင် သၟိင် ကဳလဳကဳယျာ (Armenian Kingdom of Cilicia) ပ္ဍဲ ဇိုင်ၜဳ လဒေါဝ်တိ ရ။

[[File:Khor Virap and Mount Ararat.jpg|thumb|ဘာကျာ် ခဝ် ဗဳရာပ် (Khor Virap) ကေုာံ ဒဵု အာရာရာတ် (Mount Ararat) မဒှ် သင်္ကေတ ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အာမေန်နဳယျာ]]

== ၃။ ဝင် ခေတ်ပစ္စုပ္ပန် (Modern History) ==
ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ စဵုကဵု ၁၉ ဂှ်၊ တိဍာ် အာမေန်နဳယျာ ဒးဒုင် ပါ်ပရအ် အကြာ အင်ပါယာ အံက်တဝ်မာန် (အာမေန်နဳယျာ လပါ် ပလိုတ်) ကေုာံ အင်ပါယာ ပါရှာန် / ရုရှာ (အာမေန်နဳယျာ လပါ် ဗၟံက်) ရ။
* '''ပရေင်ဂစိုတ်ပလက် ဂကူ အာမေန်နဳယျာ (Armenian Genocide):''' ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ (သၞာံ ၁၉၁၅–၁၉၂၃) ဂှ်၊ အလဵုအသဳ အံက်တဝ်မာန် ဖန်ဇန် ပရေင် ဂစိုတ် ပလက် ကေုာံ ပ္တိတ် ထောအ် ဂကူ အာမေန်နဳယျာ နူကဵု တိဍာ် တမၠာ ညးတအ် တုဲ ဂကူ အာမေန်နဳယျာ ၜိုတ် ၁.၅ ပြကောဋိကိုဋ် (1.5 million) ဒး သီု လမျီု ရ။ ပရေင် ဏအ် သ္ပ ကဵု ဂကူ အာမေန်နဳယျာ တအ် ဒး ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ (Armenian diaspora) ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=&quot;They Can Live in the Desert but Nowhere Else&quot;: A History of the Armenian Genocide |publisher=Princeton University Press |year=2015 |isbn=978-0691147307 |pages=245–290}}&lt;/ref&gt;
* '''သမ္မတနိဂီု ပထမ ကေုာံ ခေတ် သဝ်ဗဳယေတ်:''' ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၈ မေ သၞာံ ၁၉၁၈ ဂှ် အာမေန်နဳယျာ လပါ် ဗၟံက် လလောင် တြး ပရေင် ဗၠးၜး နဒဒှ် သမ္မတနိဂီု အာမေန်နဳယျာ ပထမ (First Republic of Armenia) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဒပ် ဗကေတ် သဝ်ဗဳယေတ် လုပ် သီ ကေတ် တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၂ စဵုကဵု ၁၉၉၁ ဂှ် ဒှ် အာ ကောန်ဂကောံ [[ကၟိန်ဍုင် သဝ်ဗဳယေတ်]] (Armenian SSR) ရ။
* '''ပရေင်ဗၠးၜး ၁၉၉၁ ကေုာံ ပဋိပက္ခ နာဂဝ်နဝ်-ကာရာဗက်:''' ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် အာမေန်နဳယျာ ကလိဂွံ ပရေင် ဗၠးၜး နူကဵု ကၟိန်ဍုင် သဝ်ဗဳယေတ် ရ။ ပရေင် ပဋိပက္ခ တိဍာ် [[နာဂဝ်နဝ်-ကာရာဗက်]] (Nagorno-Karabakh / Artsakh) အကြာ အာမေန်နဳယျာ ကေုာံ အာဇာဗိုင်ဂျာန် ဂှ် က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၈၈ တုဲ က္တဵုဒှ် ပၞာန် ဇၞော် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၂–၁၉၉၄ ကေုာံ သၞာံ ၂၀၂၀ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် အာဇာဗိုင်ဂျာန် သီ ကေတ် တိဍာ် နာဂဝ်နဝ်-ကာရာဗက် သီုဖအိုတ် တုဲ ဂကူ အာမေန်နဳယျာ လတူ ၁၀၀,၀၀၀ တၠ ဒး ဒြေပ် လုပ် မံင် ပ္ဍဲ ဍုင် အာမေန်နဳယျာ ရ။

== ၄။ ပထဝဳ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Geography and Climate) ==
အာမေန်နဳယျာ ဝွံ နွံကဵု သမၠဲ တိ ၂၉,၇၄၃ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ဒှ် ဍုင် မတန်တဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု သၠုင် ကဝ်ကာသာတ် ဍောတ် (Lesser Caucasus mountains) ရ။ ၜိုတ် ၈၅% နူကဵု တိဍာ် ဍုင် ဂှ် နွံ လတူ သမၠုင် ၁,၀၀၀ မဳတာ နူကဵု ကဆံင် ဍာ်ၜဳ ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ကၟာဍာ်:''' ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် အာမေန်နဳယျာ ဂှ် ဒှ် ဒဵု [[အာရာဂါတ်]] (Mount Aragats) မၞုံ သမၠုင် ၄,၀၉၀ မဳတာ (၁၃,၄၁၉ ပေ) ရ။ (ဒဵု [[အာရာရာတ်]] မဒှ် သင်္ကေတ ဝင် အာမေန်နဳယျာ ဂှ် ပစ္စုပ္ပန် တန်တဴ ပ္ဍဲ တိဍာ် ဍုင် တာကဳ ဗဒါဲ ပယျဵု ရ)။ '''[[ကၟာဍာ် သေဗာန်]]''' (Lake Sevan) မနွံ လတူ သမၠုင် ၁,၉၀၀ မဳတာ ဂှ် ဒှ် ကၟာဍာ် ပ္တိတ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ကဝ်ကာသာတ် တုဲ သမၠဲ ဍေဟ် နွံ ၜိုတ် ၁,၂၆၀ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ ရ။
* '''ဥတုရာသဳ (Climate):''' ဥတုရာသဳ အာမေန်နဳယျာ ဂှ် ဒှ် ဥတု တိုက်ဒြပ် သမၠုင် ဒဵု (Highland continental climate) မၞုံကဵု ကညင် ကတဴ သကှ် ကေုာံ မုဟ်ကျာ ဂံက် ဗွဲမလောန် ရ။ ပ္ဍဲ တိဗလး အာရာရာတ် (Ararat plain) ဂှ် လျး တ္ၚဲ တၟး ဂၠိုင် တုဲ ခိုဟ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ သတ်ဆု ရ။

[[File:Sevanavank monastery and Lake Sevan.jpg|thumb|ဘာကျာ် သေဗာန်နာဗာန် (Sevanavank) ကေုာံ ကၟာဍာ် သေဗာန် (Lake Sevan)]]

== ၅။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Politics and Government) ==
အတိုင် သၞောဝ် ဥပဒေ သဇိုင် မပလေဝ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ မ္ဂး၊ အာမေန်နဳယျာ ဝွံ ဒှ် သမ္မတနိဂီု ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် မွဲဗော် (Unitary parliamentary democratic republic) ရ။
* '''သမ္မတ ကေုာံ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်:''' သမ္မတ (President) ဂှ် ဒှ် သကိုပ် ဍုင် (Head of state) မဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု စၠတ်ထဝ် သွက် အာယုက် ၇ သၞာံ ရ။ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Prime Minister) ဂှ် ဒှ် သကိုပ် အလဵုအသဳ (Head of government) တုဲ နွံ အဝဵု အုပ်ဓုပ် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် က္တဵုဒှ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် (Velvet Revolution) တုဲ [[နဳကဝ်လ် ပာရှေန်ယာန်]] (Nikol Pashinyan) ဂွံ ဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ရ။
* '''စၠတ်ထဝ် ကောန်ဂကူ (Azgayin Zhoghov):''' စၠတ်ထဝ် ပါလဳမာန် အာမေန်နဳယျာ ဂှ် နွံ မွဲ ကဆံင် (Unicameral) တုဲ နွံကဵု အမာတ် အောန်အိုတ် ၁၀၁ တၠ မဒးဒုင် ရုဲစှ် ဇၟာပ်ပ် ၅ သၞာံ ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဍုင်သအာင်:''' အာမေန်နဳယျာ ဒှ် ကောန်ဂကောံ [[ကုလသမဂ္ဂ]] (UN), Council of Europe, Eurasian Economic Union (EAEU) ကေုာံ OSCE ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင် ဝင် ကေုာံ ပဋိပက္ခ တိဍာ် တုဲ ပယျဵု ဍုင် ကု တာကဳ ကေုာံ အာဇာဗိုင်ဂျာန် ဂှ် ကၟာတ် လဝ် တုဲ၊ အာမေန်နဳယျာ ဆက်စၠောအ် ဗွိုက်လွာ မ္ၚး နကဵု ဂၠံင် ဍုင် ဂျဝ်ဂျာ ကေုာံ အဳရန် ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Armenia Country Profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17398605 |website=BBC News |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေင်စိုတ်ဓာတ် တွဵုရးဂမၠိုင် (Administrative Divisions) ==
ဍုင် အာမေန်နဳယျာ ဝွံ ပါ် လဝ် နဒဒှ် တွဵုရး (Provinces / ''Marzer'') ၁၀ တွဵုရး ကေုာံ ဍုင်ဇၞော် [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan) မၞုံကဵု ကဆံင် အုပ်ဓုပ် တၟေင် မွဲ ဒေသ ရ။ သီုဖအိုတ် ဂှ် ထ္ၜး လဝ် ပ္ဍဲ သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! တွဵုရး (Province / Marz) !! ဍုင်ဇၞော် တွဵုရး (Capital) !! သမၠဲ တိ (km²) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (၂၀၂၂)
|-
| '''[[ယေရေဗာန်]]''' (Yerevan - ဍုင်ဇၞော်)
| —
| ၂၂၃
| ၁,၀၈၆,၆၇၇
|-
| '''[[အာရာဂါတ်သဝ်တန် (တွဵုရး)|အာရာဂါတ်သဝ်တန်]]''' (Aragatsotn)
| [[အာရှတာရာက်]] (Ashtarak)
| ၂,၇၅၆
| ၁၂၈,၉၄၁
|-
| '''[[အာရာရာတ် (တွဵုရး)|အာရာရာတ်]]''' (Ararat)
| [[အာတာရှာတ်]] (Artashat)
| ၂,၀၉၀
| ၂၄၈,၉၈၂
|-
| '''[[အာမာဗဳရ် (တွဵုရး)|အာမာဗဳရ်]]''' (Armavir)
| [[အာမာဗဳရ်]] (Armavir)
| ၁,၂၄၂
| ၂၅၃,၄၉၃
|-
| '''[[ဂေဂါကူနိတ် (တွဵုရး)|ဂေဂါကူနိတ်]]''' (Gegharkunik)
| [[ဂါဗာရ်]] (Gavar)
| ၅,၃၄၉
| ၂၀၉,၆၆၉
|-
| '''[[ကဝ်တာက် (တွဵုရး)|ကဝ်တာက်]]''' (Kotayk)
| [[ဟရာဇ်ဒါန်]] (Hrazdan)
| ၂,၀၈၆
| ၂၆၉,၈၈၃
|-
| '''[[လဝ်ရဳ (တွဵုရး)|လဝ်ရဳ]]''' (Lori)
| [[ဗာနာဇဝ်ရ်]] (Vanadzor)
| ၃,၇၉၉
| ၂၂၂,၈၀၅
|-
| '''[[ရှဳရာက် (တွဵုရး)|ရှဳရာက်]]''' (Shirak)
| [[ဂျူမရဳ]] (Gyumri)
| ၂,၆၈၀
| ၂၃၅,၄၈၄
|-
| '''[[သယူနိတ် (တွဵုရး)|သယူနိတ်]]''' (Syunik)
| [[ကာပာန်]] (Kapan)
| ၄,၅၀၆
| ၁၁၄,၄၈၈
|-
| '''[[တာဗူရှ် (တွဵုရး)|တာဗူရှ်]]''' (Tavush)
| [[အဳဂျေဗာန်]] (Ijevan)
| ၂,၇၀၄
| ၁၁၄,၉၄၀
|-
| '''[[ဗာယဝ်တ် ဇဝ်ရ် (တွဵုရး)|ဗာယဝ်တ် ဇဝ်ရ်]]''' (Vayots Dzor)
| [[ယေဂေဂ်နာဇဝ်ရ်]] (Yeghegnadzor)
| ၂,၃၀၈
| ၄၇,၃၆၉
|}

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Economy and Infrastructure) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာမေန်နဳယျာ ဝွံ ဒုင် သဇိုင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်၊ ကဏ္ဍ နဲကဲပညာ (IT sector)၊ ကဏ္ဍ တဵုလွဳ ကေုာံ ကဏ္ဍ ခါဲ တိ ရ။
* '''နဲကဲပညာ ကေုာံ ဝန်ဆောင် (IT &amp; Services):''' ပ္ဍဲ သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ်၊ အာမေန်နဳယျာ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် ကဏ္ဍ နဲကဲပညာ ကောမ်ပျူတာ (Information Technology) ကေုာံ ပရေင် ဘာဏ် ဗွဲမပြဟ် ရ။ ကောန်ဍုင် အာမေန်နဳယျာ မမံင် ပ္ဍဲ ဍုင်သအာင် (Diaspora) တအ် လေဝ် ပလံင် သြန် ထံက်ပင် ကေုာံ ဓလိုက်တမ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ ခါဲတိ:''' အာမေန်နဳယျာ ပ္တိတ် သတ် ဇဗျေတ်၊ သတ် အာပရဳကံတ် (Apricot - သတ်ဆု သင်္ကေတ ဍုင်) ကေုာံ ဍာ်အရက် ဗရာန်ဒဳ (Armenian brandy) မယၟုမြဟ် အလုံဂၠးတိ ရ။ လပါ် ခါဲ တိ မ္ဂး ဗဝ် (Copper)၊ ထဝ် ကေုာံ မဝ်လေပ်ဒဳနာမ် (Molybdenum) ဒှ် ကပေါတ် သွံပ္တိတ် အဓိက ရ။
* '''ဒြဟတ် ပၟတ် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ်:''' အာမေန်နဳယျာ နွံကဵု ရုင်စက် ပၟတ် နျူကလဳယျာ မေတ်သာမဝ်ရ် (Metsamor Nuclear Power Plant) မဒှ် ရုင်စက် နျူကလဳယျာ မွဲ ဓဝ် ပ္ဍဲ ဒေသ ကဝ်ကာသာတ် သၠုင်ကျာ တုဲ ပ္တိတ် ကဵု ပၟတ် လလဳ ၜိုတ် ၄၀% သွက် ဍုင် ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The World Bank in Armenia: Economic Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/armenia/overview |website=World Bank |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt; [[သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ အလုံဂၠးတိ ဇဗာတ်နဝ်တ်]] (Zvartnots International Airport) ပ္ဍဲ ဍုင် ယေရေဗာန် ဂှ် ဒှ် သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ အဓိက ဍုင် ရ။

== ၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူဂမၠိုင် (Demographics and Ethnic Groups) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ အာမေန်နဳယျာ ဝွံ နွံ ၜိုတ် ၃ ပြကောဋိကိုဋ် (2.99 million) ရ။ အာမေန်နဳယျာ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူ မၞိဟ် မွဲ ဂကူ ဂၠိုင်အိုတ် (Ethnically homogeneous) ပ္ဍဲ ဒေသ ဂှ် တုဲ၊ ဂကူ အာမေန်နဳယျာ မမံင် ပ္ဍဲ ဍုင်သအာင် (Armenian diaspora - ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရုရှာ၊ အမေရိကာန်၊ ပြင်သေတ်) ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၇ စဵုကဵု ၈ ပြကောဋိကိုဋ် ရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ဂကူ (Ethnic Group) !! ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (%) !! တင်စၟတ် (Notes)
|-
| '''[[ဂကူအာမေန်နဳယျာ]]''' (Armenians)
| ၉၈.၁%
| ဂကူ မၞိဟ် အဓိက အလုံ မွဲ ဍုင်
|-
| '''[[ဂကူယေဇဳဒဳ]]''' (Yazidis)
| ၁.၂%
| ဂကူ ဍောတ် ဂၠိုင်အိုတ်၊ ဟီု ဘာသာ Kurmanji
|-
| '''[[ဂကူရုရှာ]]''' (Russians)
| ၀.၄%
| မံင် ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ယေရေဗာန် ကေုာံ တွဵုရး လဝ်ရဳ
|-
| '''ဂကူ တၞဟ်ဂမၠိုင်''' (Assyrians, Kurds, Greeks)
| ၀.၃%
| ကလိဂွံ အခေါင် ပစၞး ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ပါလဳမာန်
|}

== ၉။ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဘာသာရှ်ေသှ်ေ (Languages and Religion) ==
* '''အရေဝ်ဘာသာ:''' [[ဘာသာအာမေန်နဳယျာ]] (Armenian / ''Hayeren'') ဝွံ ဒှ် ဘာသာ ရုင် ဍုင် မွဲ ဓဝ် ရ။ ဘာသာ ဏအ် ဒှ် ကဏာင် တၞဟ်ခြာ မွဲ အပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယာန် (Indo-European language family) တုဲ ချူ နကဵု မအက္ခရ် အာမေန်နဳယျာ ၃၉ မ မခၞံဗဒှ် လဝ် နူ သၞာံ ၄၀၅ ခရေတ် ရ။ ဘာသာ ရုရှာ ကေုာံ ဘာသာ အင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် ဘာသာ ဍုင်သအာင် မၞိဟ် လေပ် ဂၠိုင်အိုတ် ရ။
* '''ဘာသာရှ်ေသှ်ေ:''' အာမေန်နဳယျာ ဒှ် ဍုင် ခရေတ်ယာန် တြေံအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တုဲ ကောန်ဍုင် ၉၅% ပြင်င် ဒှ် ကောန်ဂကောံ '''[[ဘာကျာ်အာပဝ်သတဝ်လေတ် အာမေန်နဳယျာ]]''' (Armenian Apostolic Church) မဒှ် ဂကောံ Oriental Orthodox ရ။ ဌာန် သဇိုင် သာသနာ သၠုင်အိုတ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဘာကျာ် Etchmiadzin Cathedral ပ္ဍဲ ဍုင် Vagharshapat ရ။ ဂကူ ယေဇဳဒဳ တအ် ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာ ယေဇဳဒဳ (Yazidism) တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် သိုင်ပ္တန် လဝ် ဘာကျာ် ယေဇဳဒဳ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (Quba Mêrê Dîwanê) ပ္ဍဲ ကွာန် Aknalich ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2022 Census of the Republic of Armenia |url=https://www.armstat.am/en/ |website=Statistical Committee of the Republic of Armenia |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

[[File:Etchmiadzin Cathedral 2019.jpg|thumb|ဘာကျာ် အေတ်ချ်မဳယာဇေန် (Etchmiadzin Cathedral) မဒှ် ဘာကျာ် ခရေတ်ယာန် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (သိုင် လဝ် ပ္ဍဲ ၃၀၃ AD)]]

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် (Culture and Society) ==
ယေန်သၞာင် အာမေန်နဳယျာ ဝွံ နွံကဵု လိက်ပတ်၊ ဂဳတ၊ ကေုာံ ပရေင် သိုင်ခၞံ ဘာကျာ် တၟအ် မတၟေင် တၞဟ်ခြာ ရ။
* '''ဂဳတ ကေုာံ ကွတ်တဲ:''' ကွိင်ကွိုက် တၞဟ်ဆု '''ဒူဒူက်''' (Duduk - ကွိင်ကွိုက် ကျာ မကၠောန် နူ ဆု သတ် အာပရဳကံတ်) ကေုာံ ကွတ် ပုတ် တၟအ် ဇိုင်ခရေတ် '''ခါချ်ကာ''' (Khachkars - Armenian cross-stones) တအ် ဂှ် ဒးဒုင် သ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ နူကဵု UNESCO ရ။ အစာ ဂဳတ Aram Khachaturian ကေုာံ Komitas တအ် ယၟုမြဟ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''စၞစ အခိုက်အလိုက်:''' ကွာင် ကဝ် '''လာဗာရှ်''' (Lavash - ကွာင် ပါန် မတုပ် ကု ယာတ်)၊ စၞ ဖျုန် ခဝ်ရဝ်ဗာတ် (Khorovats - Armenian barbecue) ကေုာံ ဒဝ်လ်မာ (Dolma) တအ် ဒှ် စၞစ အဓိက ရ။
* '''ပရေင် ဝေင် ဇြဟတ် (Sports):''' ပေါဲ ဝေင် '''[[ချေတ်]]''' (Chess - ဝေင် သၟိင်) ဂှ် ဒှ် ပေါဲ ဝေင် မၞိဟ် ဒး ဂၞပ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အာမေန်နဳယျာ တုဲ သီု စုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ဘာ ပရေင် ပညာ နဒဒှ် ဘာသာ ဗ္တောန် သဇိုင် ရ။ တၠပညာ ချေတ် ဂၠးတိ Tigran Petrosian ကေုာံ Levon Aronian တအ် ဒှ် ဂကူ အာမေန်နဳယျာ ရ။ ပေါဲ ဝေင် လက်ပၠုဲ (Wrestling) ကေုာံ ယှက် လျိုင် (Weightlifting) လေဝ် ကလိဂွံ တဆိပ်ထဝ် အဝ်လေမ်ပေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၁၁။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Education and Health) ==
* '''ပရေင် ပညာ (Education):''' လၟိဟ် မၞိဟ် မလေပ် လိက် (Literacy rate) ပ္ဍဲ အာမေန်နဳယျာ ဂှ် ပေင် ၉၉.၈% ရ။ [[တက္ကသိုလ် ဍုင် ယေရေဗာန်]] (Yerevan State University - YSU) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၉ ကေုာံ [[တက္ကသိုလ် အမေရိကာန် ပ္ဍဲ အာမေန်နဳယျာ]] (American University of Armenia) တအ် ဒှ် ဌာန ပညာ သၠုင် အဓိက ရ။ ဌာန TUMO Center for Creative Technologies ပ္ဍဲ ယေရေဗာန် ဂှ် လေဝ် ယၟုမြဟ် အလုံဂၠးတိ သွက် ပရေင် ဗ္တောန် သၟတ် တအ် လပါ် ကွတ် ဒဳဂျေတ်တေလ် ကေုာံ နဲကဲပညာ ရ။
* '''ပရေင် ထတ်ယုက် (Healthcare):''' အာယုက် မၞိဟ် မံင် ဗွဲဓမ္မတာ (Life expectancy) ပ္ဍဲ အာမေန်နဳယျာ ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၇၆ သၞာံ ရ။ သၞောတ်ဝ် ပရေင် ထတ်ယုက် သဇိုင် ဂှ် ဒးဒုင် ထံက်ပင် နကဵု အလဵုအသဳ တုဲ ရုင်ဂဥုဲ ဇၞော်ဇၞော် တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ယေရေဗာန် ရ။ တိုက် ဂိုင်သိပ် လိက် တမၠာ '''မာတေနာဒါရာန်''' (Matenadaran) ပ္ဍဲ ယေရေဗာန် ဂှ် လေဝ် ဂိုင်သိပ် လဝ် လိက် တမၠာ မဆေင်ကဵု ဂဥုဲ၊ သိပ္ပံ ကေုာံ ဝင် လတူ ၂၃,၀၀၀ ကၞပ် ရ။

== ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)
* [[ဘာသာအာမေန်နဳယျာ]] (Armenian language)
* [[ကဝ်ကာသာတ်]] (Caucasus)
* [[ဒဵု အာရာရာတ်]] (Mount Ararat)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = Countries in the Caucasus and West Asia
| title = ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[ကဝ်ကာသာတ်]] ကေုာံ [[အာရှ ပလိုတ်]]
| listclass = hlist
| group1 = [[ကဝ်ကာသာတ် သၠုင်ကျာ]]
| list1 =
* [[အာမေန်နဳယျာ]]
* [[အာဇာဗိုင်ဂျာန်]]
* [[ဂျဝ်ဂျာ]]
| group2 = [[အာရှ ပလိုတ်]]
| list2 =
* [[အဳရန်]]
* [[အဳရက်]]
* [[အစ္စရေး]]
* [[ဂျဝ်ဒါန်]]
* [[ကူဝိတ်]]
* [[လေဗာနောန်]]
* [[အဝ်မာန်]]
* [[ကာတာ]]
* [[သာအူဒဳ အာရေဗျ]]
* [[သဳရဳယျာ]]
* [[တာကဳ]]
* [[ကၟိန်ဍုင် အာရပ် ပံင်ကောံ]]
* [[ယေမေန်]]
}}

{{DEFAULTSORT:အာမေန်နဳယျာ}}
[[ကဏ္ဍ:အာမေန်နဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ ပလိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ကဝ်ကာသာတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် မတန်တဴ ပ္ဍဲ တိုက်ဒြပ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>8wahf0pmlidcnfbraf5slpmsgid4670</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9430</id>
    <revision>
      <id>59426</id>
      <parentid>51701</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="92ugpt0y30maeykr3onxg23ackb7k6k" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
[[File:Ye_Township_map.png|80px|link=]]
&lt;h1 style=&quot;border: none;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်&lt;/h1&gt;
&lt;/div&gt;

'''ကဏ္ဍဏအ်''' ပါ်ပရအ်လဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု[[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]] (Ye Township) ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]။

== ပရူကဏ္ဍ ==
'''ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်''' (Ye Township) ဝွံ ဒှ်ပွိုင်ဍုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဍုင်ဗၟာ ရ။ (ကိုပ်ကၠာတေအ် နွံသၟဝ် ခရိုင်မတ်မလီု)။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နွံကဵု ဍုင်ရေဝ် ကေုာံ ဍုင်သၟတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်လာမိုင်၊ ဍုင်ခေါဇာ တအ်ရ။

== ဍုင် ကေုာံ ဍုင်သၟတ်ဂမၠိုင် ==

&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 20px;&quot;&gt;

* [[ဍုင်ရေဝ်]] (Ye)
* [[ဍုင်လာမိုင်]] (Lamine)
* [[ဍုင်ခေါဇာ]] (Khawzar)

&lt;/div&gt;

== ကဏ္ဍသၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories) ==

&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 20px;&quot;&gt;

* [[:Category:ကွာန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:ပထဝဳ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]

&lt;/div&gt;

== မုက်လိက် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ==

&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 20px;&quot;&gt;

* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[ဍုင်ရေဝ်]]
* [[ဍုင်လာမိုင်]]
* [[ဍုင်ခေါဇာ]]

&lt;/div&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==

* [[:Category:ခရိုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>92ugpt0y30maeykr3onxg23ackb7k6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59427</id>
      <parentid>59426</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="rnoikxaq0f21hueofs4nsatipxg9s4c" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
[[File:Ye_Township_map.png|80px|link=]]
&lt;h1 style=&quot;border: none;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်&lt;/h1&gt;
&lt;/div&gt;

'''ကဏ္ဍဏအ်''' ပါ်ပရအ်လဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု[[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]] (Ye Township) ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]။

== ပရူကဏ္ဍ ==
'''ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်''' (Ye Township) ဝွံ ဒှ်ပွိုင်ဍုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဍုင်ဗၟာ ရ။ (ကိုပ်ကၠာတေအ် နွံသၟဝ် ခရိုင်မတ်မလီု)။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နွံကဵု ဍုင်ရေဝ် ကေုာံ ဍုင်သၟတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်လၟိုင်၊ ဍုင်ခေါဇာ တအ်ရ။

== ဍုင် ကေုာံ ဍုင်သၟတ်ဂမၠိုင် ==

&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 20px;&quot;&gt;

* [[ဍုင်ရေဝ်]] (Ye)
* [[ဍုင်လၟိုင်]] (Lamine)
* [[ဍုင်ခေါဇာ]] (Khawzar)

&lt;/div&gt;

== ကဏ္ဍသၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories) ==

&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 20px;&quot;&gt;

* [[:Category:ကွာန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:ပထဝဳ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]

&lt;/div&gt;

== မုက်လိက် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ==

&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 20px;&quot;&gt;

* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[ဍုင်ရေဝ်]]
* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ဍုင်ခေါဇာ]]

&lt;/div&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==

* [[:Category:ခရိုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>rnoikxaq0f21hueofs4nsatipxg9s4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာန်ဂေါလာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10184</id>
    <revision>
      <id>59382</id>
      <parentid>53100</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9861" sha1="enayka0q9qinsn6zo7xts1mwxk75ykh" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာန်ဂေါလာ
| native_name = República de Angola
| common_name = အာန်ဂေါလာ
| image_flag = Flag of Angola.svg
| image_coat = Coat of arms of Angola.svg
| capital = [[လူအာန်ဒါ]] (Luanda)
| coordinates = 8°50′S 13°14′E
| largest_city = [[လူအာန်ဒါ]]
| official_languages = [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဂျိုအာဝ် လဝ်ရေန်သဝ်]] (João Lourenço)
| area_km2 = ၁,၂၄၆,၇၀၀
| population_estimate = ၃၇ မဳလဳယာန် (၃၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ကွာန်ဇြာ (Kwanza, AOA)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''အာန်ဂေါလာ''' ({{lang-en|Angola}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာန်ဂေါလာ''' (Republic of Angola) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ကေုာံ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[နာမဳဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ [[ကောန်ဂဝ်]] (DRC) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်ဗၟံက်၊ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒေသ ကာဗေန်ဒါ (Cabinda) မဒှ် ဒေသတၞဟ်ခြာ (Exclave) မွဲဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ကေုာံ ကောန်ဂဝ် (DRC) ရ။ ဍုင်အာန်ဂေါလာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် သတ္တမ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိကရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲလၟိဟ် ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂဝ် (Kingdom of Kongo) ကေုာံ ဍုင်ဨကရာဇ် နဒေါန်ဂဝ် (Kingdom of Ndongo) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠဗာန် [[ပဝ်တူဂြဳ]] တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ စပ္တန်လဝ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ သွံရာန် ဍိက် (Slave trade) ရ။ ကြဴနူဂှ် အာန်ဂေါလာ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese Angola) ဗွဲမလအ်လရ။

ကြဴနူ မတဝ်စၞေဟ်လဝ် ပၞာန်သၠးပွး (Angolan War of Independence) လုကဴ ၁၄ သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် အာန်ဂေါလာ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳရ။ ဆဂး ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ခြာဟွံလအ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံအလဵုအသဳ MPLA ကေုာံ ဂကောံပုန်ကတဵု UNITA စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၀၂ ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်အိုတ်အာတုဲ ဍုင်ဝွံ စကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြဟ်ပြဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာန်ဂေါလာ ဝွံ နွံကဵု သဘာဝ တိဗလး၊ ဂြိုပ် ကေုာံ သြင်ၜဳ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''တိဗလး ဗဳယေ (Bié Plateau):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလးသၠုင် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မနွံကဵု ရာသဳဥတု သီုကေုာံ ဇိုင်ကြုင် အဓိကဂမၠိုင်ရ။
* '''[[ကြုင် ကွာန်ဇြာ]] (Kwanza River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇွောဝ်စှ်ေ အပ္ဍဲဍုင် အာန်ဂေါလာ မွဲဓဝ်တုဲ သြန်ကွာန်ဇြာ ဂှ်လေဝ် ကေတ်လဝ် ယၟု နူကြုင်ဏအ်ရ။
* '''သြင်ၜဳ အာတ်လာန်တိတ်:''' နွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၁,၆၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ပရေင်တမ္ၚာ ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ်။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာန်ဂေါလာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဂကူ အဝ်ဗဳမ်ဗူန်ဒူ (Ovimbundu) ၜိုတ် ၃၇%၊ အာမ်ဗူန်ဒူ (Ambundu) ၜိုတ် ၂၅%၊ ကေုာံ ဗာကောန်ဂဝ် (Bakongo) ၜိုတ် ၁၃% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။ အာန်ဂေါလာဂှ် ဒှ်ဍုင် မဟီုအရေဝ် ပဝ်တူဂြဳ ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဘရာဇြဳ) ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ဗွဲတၟေင် ကာတ်သဝ်လေတ်) ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' 
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအာန်ဂေါလာဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မလအ်လတုဲ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ စွံအာရီု သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် လၟိဟ်ကောန်ၚာ် တိုန်ဘာ ကေုာံ သြိုင်ခၞံ ဘာတၟိတၟိကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ လပါ် အစာဘာ မဍိုက်ပေင်ကဵု ကဆံင် ကေုာံ ကပေါတ်ကိရိယာတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ 

'''သံယဇာတ:''' 
အာန်ဂေါလာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ အဓိကဂှ် ဒှ် ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds) ရ။ ဒေသ ကာဗေန်ဒါ (Cabinda) ဂှ် ဒှ်ဒေသ မပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဍုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာန်ဂေါလာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် အဓိကရ။ ကၠေင်ဒါတ် ကေုာံ ဗိုတ် ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ၉၀% ပြင်င် သွက်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲအာဖရိက (ကြဴနူ နာင်ဂျဳရဳယျာ) ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သြန်လုပ် နူသံယဇာတ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ်တအ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘဝ မဒိုက်ဂတ်ဖိုဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး အလဵုအသဳဂစာန်ဖန်ဇန်ဒၟံင် ညံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံပြးဇးအာ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်စက်တၞဟ်တအ်ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာန်ဂေါလာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:အာန်ဂေါလာ]]</text>
      <sha1>enayka0q9qinsn6zo7xts1mwxk75ykh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59383</id>
      <parentid>59382</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာန်ဂဝ်လာ]] ဇရေင် [[အာန်ဂေါလာ]]</comment>
      <origin>59382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9861" sha1="enayka0q9qinsn6zo7xts1mwxk75ykh" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာန်ဂေါလာ
| native_name = República de Angola
| common_name = အာန်ဂေါလာ
| image_flag = Flag of Angola.svg
| image_coat = Coat of arms of Angola.svg
| capital = [[လူအာန်ဒါ]] (Luanda)
| coordinates = 8°50′S 13°14′E
| largest_city = [[လူအာန်ဒါ]]
| official_languages = [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဂျိုအာဝ် လဝ်ရေန်သဝ်]] (João Lourenço)
| area_km2 = ၁,၂၄၆,၇၀၀
| population_estimate = ၃၇ မဳလဳယာန် (၃၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ကွာန်ဇြာ (Kwanza, AOA)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''အာန်ဂေါလာ''' ({{lang-en|Angola}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာန်ဂေါလာ''' (Republic of Angola) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ကေုာံ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[နာမဳဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ [[ကောန်ဂဝ်]] (DRC) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်ဗၟံက်၊ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒေသ ကာဗေန်ဒါ (Cabinda) မဒှ် ဒေသတၞဟ်ခြာ (Exclave) မွဲဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ကေုာံ ကောန်ဂဝ် (DRC) ရ။ ဍုင်အာန်ဂေါလာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် သတ္တမ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိကရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲလၟိဟ် ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂဝ် (Kingdom of Kongo) ကေုာံ ဍုင်ဨကရာဇ် နဒေါန်ဂဝ် (Kingdom of Ndongo) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠဗာန် [[ပဝ်တူဂြဳ]] တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ စပ္တန်လဝ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ သွံရာန် ဍိက် (Slave trade) ရ။ ကြဴနူဂှ် အာန်ဂေါလာ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese Angola) ဗွဲမလအ်လရ။

ကြဴနူ မတဝ်စၞေဟ်လဝ် ပၞာန်သၠးပွး (Angolan War of Independence) လုကဴ ၁၄ သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် အာန်ဂေါလာ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳရ။ ဆဂး ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ခြာဟွံလအ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံအလဵုအသဳ MPLA ကေုာံ ဂကောံပုန်ကတဵု UNITA စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၀၂ ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်အိုတ်အာတုဲ ဍုင်ဝွံ စကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြဟ်ပြဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာန်ဂေါလာ ဝွံ နွံကဵု သဘာဝ တိဗလး၊ ဂြိုပ် ကေုာံ သြင်ၜဳ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''တိဗလး ဗဳယေ (Bié Plateau):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလးသၠုင် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မနွံကဵု ရာသဳဥတု သီုကေုာံ ဇိုင်ကြုင် အဓိကဂမၠိုင်ရ။
* '''[[ကြုင် ကွာန်ဇြာ]] (Kwanza River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇွောဝ်စှ်ေ အပ္ဍဲဍုင် အာန်ဂေါလာ မွဲဓဝ်တုဲ သြန်ကွာန်ဇြာ ဂှ်လေဝ် ကေတ်လဝ် ယၟု နူကြုင်ဏအ်ရ။
* '''သြင်ၜဳ အာတ်လာန်တိတ်:''' နွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၁,၆၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ပရေင်တမ္ၚာ ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ်။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာန်ဂေါလာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဂကူ အဝ်ဗဳမ်ဗူန်ဒူ (Ovimbundu) ၜိုတ် ၃၇%၊ အာမ်ဗူန်ဒူ (Ambundu) ၜိုတ် ၂၅%၊ ကေုာံ ဗာကောန်ဂဝ် (Bakongo) ၜိုတ် ၁၃% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။ အာန်ဂေါလာဂှ် ဒှ်ဍုင် မဟီုအရေဝ် ပဝ်တူဂြဳ ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဘရာဇြဳ) ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ဗွဲတၟေင် ကာတ်သဝ်လေတ်) ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' 
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအာန်ဂေါလာဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မလအ်လတုဲ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ စွံအာရီု သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် လၟိဟ်ကောန်ၚာ် တိုန်ဘာ ကေုာံ သြိုင်ခၞံ ဘာတၟိတၟိကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ လပါ် အစာဘာ မဍိုက်ပေင်ကဵု ကဆံင် ကေုာံ ကပေါတ်ကိရိယာတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ 

'''သံယဇာတ:''' 
အာန်ဂေါလာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ အဓိကဂှ် ဒှ် ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds) ရ။ ဒေသ ကာဗေန်ဒါ (Cabinda) ဂှ် ဒှ်ဒေသ မပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဍုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာန်ဂေါလာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် အဓိကရ။ ကၠေင်ဒါတ် ကေုာံ ဗိုတ် ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ၉၀% ပြင်င် သွက်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲအာဖရိက (ကြဴနူ နာင်ဂျဳရဳယျာ) ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သြန်လုပ် နူသံယဇာတ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ်တအ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘဝ မဒိုက်ဂတ်ဖိုဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး အလဵုအသဳဂစာန်ဖန်ဇန်ဒၟံင် ညံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံပြးဇးအာ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်စက်တၞဟ်တအ်ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာန်ဂေါလာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:အာန်ဂေါလာ]]</text>
      <sha1>enayka0q9qinsn6zo7xts1mwxk75ykh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဂျေန်တဳဏာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10217</id>
    <revision>
      <id>59386</id>
      <parentid>53159</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာဂျေန်တဳနာ]] ဇရေင် [[အာဂျေန်တဳဏာ]]</comment>
      <origin>53159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12267" sha1="4v8bferl1mi6en62tfxnsefjzb9m02n" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ
| native_name = República Argentina
| common_name = အာဂျေန်တဳနာ
| image_flag = Flag of Argentina.svg
| image_coat = Coat of arms of Argentina.svg
| capital = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]] (Buenos Aires)
| coordinates = 34°36′S 58°23′W
| largest_city = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]]
| official_languages = [[သပိန်]] (Spanish)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဟာဗဳယျေ မဳလေး (Javier Milei)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = ဗိတဝ်ရဳယျာ ဗဳလာရူယေလ် (Victoria Villarruel)
| area_km2 = ၂,၇၈၀,၄၀၀
| population_estimate = ၄၇ မဳလဳယာန် (၄၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပဳသဝ် အာဂျေန်တဳနာ (Argentine peso, ARS)
| time_zone = ART (UTC−3)
}}

'''အာဂျေန်တဳနာ''' ({{lang-en|Argentina}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ''' (Argentine Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ တိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချဳလဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဗဝ်လဳဗဳယျာ]] ကဵု [[ပါရာဂွေး]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဍုင်[[ဗရာဇြဳ]] ကဵု [[ဥရုဂွေ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်ရ။ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ရ။ ဍုင်အာဂျေန်တဳနာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ)၊ ဇၞော်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် အလန်ဒဋ္ဌမ (၈) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ နွံကဵု ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု အေန်ကာ (Inca Empire) မအုပ်ဓလီုလဝ် လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူသပိန် တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[သပိန်]] ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ လလောင်တြး သၠးပွး နူသပိန် ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမလအ်လတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၃ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ် ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု လပါ်စ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ပြံင်လုပ် နူယူရဝ် (ဗွဲတၟေင် နူအဳတလဳ ကဵု သပိန်) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ်တုဲ၊ အာဂျေန်တဳနာဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်မသိုက်လှိင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေသဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပၞာန် ဖှေါက်ကလာန် (Falklands War) ကုဍုင်ဗြိတိန် သွက်ဂွံ ပိုင်ပြဳ တကအ် ဖှေါက်ကလာန် (အာဂျေန်တဳနာ ကော်စ တကအ် မာလ်ဗဳနာသ် - Malvinas) တုဲ ဍုင်အာဂျေန်တဳနာ ဒးဒုင်ကျအာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် လီုလာ်အာတုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဂျေန်တဳနာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု မနာနာသာ် မလှဲလးဗွဲမလောန်ရ။
* '''ရတ်ဒဵု အာန်ဒဳသ် (Andes Mountains):''' နွံလပါ်ပလိုတ် မဆက်စပ် ကုပယျဵု ဍုင်ချဳလဳရ။ ဒဵု အာကောန်ကာဂွာ (Aconcagua) မနွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဒဵုသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု လပါ်ပလိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။
* '''တိဗလး ပမ်ပါသ် (Pampas):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလး ဍာ်ခိုဟ် မလှဲလး ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မဒှ် ဒတန် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ လွဳပြေင်ဂၠဴ အဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ပါတာဂဝ်နဳယျာ (Patagonia):''' ဒှ်ဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာဍုင် မနွံကဵု တိက္ကဟ်၊ တၟအ်၊ ကေုာံ ဒဵုကလောအ်ဍာ် (Glaciers) ရ။
* '''ကၟာဍာ် ကေုာံ ကြုင်:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ် အဳဂွာဇူ (Iguazú Falls) မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံ ပ္ဍဲပယျဵု ဍုင်ဗရာဇြဳ ကဵု အာဂျေန်တဳနာ ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၂% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကူမစှ်ေကၠုင် နူယူရဝ်ပဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုင် (ဗွဲတၟေင် အဳတလဳ ကဵု သပိန်) ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ။ (သပိန် အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်ဟီု ကေုာံ မအရေဝ် မတၟေင်တၞဟ်ခြာ နူဍုင်တၞဟ်တအ်ရ)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂိုဏ် Roman Catholic (သင်ပုပ် ရဝ်မ ဖှရန်သဳသ် / Pope Francis ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုင် အာဂျေန်တဳနာ ရ)။ 

ယေန်သၞာင် အာဂျေန်တဳနာ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု လှေ် ကေုာံ ဒွက် '''တေန်ဂဝ်''' (Tango) မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်၊ ကေုာံ စၞစ ဖျုန်ဂၠဴကင် (Asado) ရ။ ပါဲနူဂှ် အာဂျေန်တဳနာဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်'''မဝ်ကောန်ဇိုင်''' (Football) မဒှ်ဍုင် မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၃ အလန် (၁၉၇၈, ၁၉၈၆, ၂၀၂၂) ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ သၟာဝေင် ပြာကတ် မပ္တံကဵု ဒဳယေဂဝ် မာရာဒဝ်နာ (Diego Maradona) ကဵု လဳအဝ်နယ် မေသ်သဳ (Lionel Messi) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် G20 ရ။ 

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' အာဂျေန်တဳနာဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် စၞစ အဓိက ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု '''သြောအ်ၜဲ''' (Soybeans)၊ '''ဖျုန်ဂၠဴ''' (Beef)၊ ကਣံ၊ ကေုာံ ဝိုင် (Wine - ဗွဲတၟေင် ဍုင် Mendoza) ရ။
* '''သံယဇာတ:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ မပ္တံကဵု လဳသဳယျာမ် (Lithium - မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ Triangle လဳသဳယျာမ်)၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။
ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Hyperinflation) ကေုာံ သြန်ဍုင် သဝ်စှ်ေ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပွိုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဂျေန်တဳနာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:လာတေန် အမေရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဂျေန်တဳနာ]]</text>
      <sha1>4v8bferl1mi6en62tfxnsefjzb9m02n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59388</id>
      <parentid>59386</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12267" sha1="msqvv90xr2exb3fbme1dxri3lq3xyzm" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳဏာ
| native_name = República Argentina
| common_name = အာဂျေန်တဳဏာ
| image_flag = Flag of Argentina.svg
| image_coat = Coat of arms of Argentina.svg
| capital = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]] (Buenos Aires)
| coordinates = 34°36′S 58°23′W
| largest_city = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]]
| official_languages = [[သပိန်]] (Spanish)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဟာဗဳယျေ မဳလေး (Javier Milei)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = ဗိတဝ်ရဳယျာ ဗဳလာရူယေလ် (Victoria Villarruel)
| area_km2 = ၂,၇၈၀,၄၀၀
| population_estimate = ၄၇ မဳလဳယာန် (၄၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပဳသဝ် အာဂျေန်တဳဏာ (Argentine peso, ARS)
| time_zone = ART (UTC−3)
}}

'''အာဂျေန်တဳဏာ''' ({{lang-en|Argentina}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳဏာ''' (Argentine Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ တိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချဳလဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဗဝ်လဳဗဳယျာ]] ကဵု [[ပါရာဂွေး]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဍုင်[[ဗရာဇြဳ]] ကဵု [[ဥရုဂွေ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်ရ။ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ရ။ ဍုင်အာဂျေန်တဳဏာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ)၊ ဇၞော်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် အလန်ဒဋ္ဌမ (၈) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ နွံကဵု ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု အေန်ကာ (Inca Empire) မအုပ်ဓလီုလဝ် လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူသပိန် တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[သပိန်]] ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ လလောင်တြး သၠးပွး နူသပိန် ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမလအ်လတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၃ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ် ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု လပါ်စ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ပြံင်လုပ် နူယူရဝ် (ဗွဲတၟေင် နူအဳတလဳ ကဵု သပိန်) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ်တုဲ၊ အာဂျေန်တဳဏာဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်မသိုက်လှိင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေသဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပၞာန် ဖှေါက်ကလာန် (Falklands War) ကုဍုင်ဗြိတိန် သွက်ဂွံ ပိုင်ပြဳ တကအ် ဖှေါက်ကလာန် (အာဂျေန်တဳဏာ ကော်စ တကအ် မာလ်ဗဳနာသ် - Malvinas) တုဲ ဍုင်အာဂျေန်တဳဏာ ဒးဒုင်ကျအာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် လီုလာ်အာတုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဂျေန်တဳဏာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု မနာနာသာ် မလှဲလးဗွဲမလောန်ရ။
* '''ရတ်ဒဵု အာန်ဒဳသ် (Andes Mountains):''' နွံလပါ်ပလိုတ် မဆက်စပ် ကုပယျဵု ဍုင်ချဳလဳရ။ ဒဵု အာကောန်ကာဂွာ (Aconcagua) မနွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဒဵုသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု လပါ်ပလိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။
* '''တိဗလး ပမ်ပါသ် (Pampas):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလး ဍာ်ခိုဟ် မလှဲလး ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မဒှ် ဒတန် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ လွဳပြေင်ဂၠဴ အဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ပါတာဂဝ်နဳယျာ (Patagonia):''' ဒှ်ဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာဍုင် မနွံကဵု တိက္ကဟ်၊ တၟအ်၊ ကေုာံ ဒဵုကလောအ်ဍာ် (Glaciers) ရ။
* '''ကၟာဍာ် ကေုာံ ကြုင်:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ် အဳဂွာဇူ (Iguazú Falls) မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံ ပ္ဍဲပယျဵု ဍုင်ဗရာဇြဳ ကဵု အာဂျေန်တဳဏာ ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဂျေန်တဳဏာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၂% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကူမစှ်ေကၠုင် နူယူရဝ်ပဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုင် (ဗွဲတၟေင် အဳတလဳ ကဵု သပိန်) ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ။ (သပိန် အာဂျေန်တဳဏာ ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်ဟီု ကေုာံ မအရေဝ် မတၟေင်တၞဟ်ခြာ နူဍုင်တၞဟ်တအ်ရ)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂိုဏ် Roman Catholic (သင်ပုပ် ရဝ်မ ဖှရန်သဳသ် / Pope Francis ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုင် အာဂျေန်တဳဏာ ရ)။ 

ယေန်သၞာင် အာဂျေန်တဳဏာ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု လှေ် ကေုာံ ဒွက် '''တေန်ဂဝ်''' (Tango) မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်၊ ကေုာံ စၞစ ဖျုန်ဂၠဴကင် (Asado) ရ။ ပါဲနူဂှ် အာဂျေန်တဳဏာဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်'''မဝ်ကောန်ဇိုင်''' (Football) မဒှ်ဍုင် မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၃ အလန် (၁၉၇၈, ၁၉၈၆, ၂၀၂၂) ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ သၟာဝေင် ပြာကတ် မပ္တံကဵု ဒဳယေဂဝ် မာရာဒဝ်နာ (Diego Maradona) ကဵု လဳအဝ်နယ် မေသ်သဳ (Lionel Messi) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဂျေန်တဳဏာ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် G20 ရ။ 

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' အာဂျေန်တဳဏာဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် စၞစ အဓိက ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု '''သြောအ်ၜဲ''' (Soybeans)၊ '''ဖျုန်ဂၠဴ''' (Beef)၊ ကਣံ၊ ကေုာံ ဝိုင် (Wine - ဗွဲတၟေင် ဍုင် Mendoza) ရ။
* '''သံယဇာတ:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ မပ္တံကဵု လဳသဳယျာမ် (Lithium - မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ Triangle လဳသဳယျာမ်)၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။
ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Hyperinflation) ကေုာံ သြန်ဍုင် သဝ်စှ်ေ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပွိုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဂျေန်တဳဏာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:လာတေန် အမေရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဂျေန်တဳဏာ]]</text>
      <sha1>msqvv90xr2exb3fbme1dxri3lq3xyzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘက်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11518</id>
    <revision>
      <id>59479</id>
      <parentid>56656</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22129" sha1="me7f3oa4rvwp27ybih92xe0udziwf70" xml:space="preserve">'''ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Lithium polymer battery'', မဖ္ဍန်စကာ '''LiPo''', '''LIP''', ဟွံသေင်မ္ဂး '''Li-poly''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဘာတ်ထရဳ]] (Battery) မမာန် ကလေင် စုတ် ဓါတ် (Rechargeable) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု နဲပညာ သဇိုင် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ မစကာ ဓါတ်ဍာ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Liquid electrolyte) ဂှ်၊ LiPo ဝွံ စကာ လဝ် အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ (Polymer electrolyte) မနွံ အကာဲအရာ နဒဒှ် တန်တဴ (Solid) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်-တန်တဴ ညံင်ရဴ ဂျေလ် (Gel-like) ရ။&lt;ref name=&quot;scrosati&quot;&gt;{{cite journal |last=Scrosati |first=B. |title=Lithium Polymer Electrolytes |url=https://archive.org/details/sim_electrochimica-acta_2000_45_15-16/page/2461 |journal=Electrochimica Acta |volume=45 |issue=15 |pages=2461-2466 |year=2000 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;

ဘာတ်ထရဳ ဂကူ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လျိုင် သာ (Lightweight)၊ ဇမၞော် သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ် သၠုင် (High energy density)၊ ကေုာံ မာန် ဖန်ဗဒှ် ရုပ်သာ် နာနာ သာ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ သ္ၚိစပ်]] (Laptop computers)၊ [[ဖုန် မဝ်ဗာင်]] (Smartphones)၊ [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drones)၊ ကေုာံ ကွဳစက် လလဳ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဘာတ်ထရဳ LiPo နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ နဲကဲ မင်မဲ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:LiPo_Battery.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော တအ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ တန်သိပ် ဒြဟတ် မွဲ မစကာ လညာတ် ဓါတုဗေဒ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Lithium-ion) ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ အဓိက အိုတ် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ &quot;ပဝ်လဳမာ&quot; (Polymer) နဒဒှ် ဒၞာဲ ဓါတ်ဍာ် တတ်ကၠောအ် (Conductive medium) အကြာ ဓါတ်ဖ (Cathode) ကဵု ဓါတ်မေ (Anode) ရ။

ကိုပ်ကၠာ တေအ် တၠပညာ တအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ ပဝ်လဳမာ ဇေတ်တ် (Dry solid polymer) ဆဂး ဍေဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဓါတ် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ LiPo ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လဝ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ညိည သွက်ဂွံ ဒှ် အာ ဂျေလ် (Gelled polymer electrolyte) မာန် ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင် တုဲ ဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် (Leakage) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ လပါ်စ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ်၊ တၠပညာ [[မိုက်ကယ် အာမာန်]] (Michel Armand) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ စကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာတ်ထရဳ ရ။&lt;ref name=&quot;tarascon&quot;&gt;{{cite journal |last=Tarascon |first=J.-M. |author2=Armand, M. |title=Issues and challenges facing rechargeable lithium batteries |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-11-15_414_6861/page/359 |journal=Nature |volume=414 |issue=6861 |pages=359-367 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ ဂျပါန် သဝ်နဳ (Sony) စလ္ၚတ် သုတေသန လတူ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် မစကာ ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ ရ။ ဆက်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ကမ္ပဏဳ Bellcore (အမေရိကာန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဘာတ်ထရဳ LiPo မနွံကဵု စက္ခု တတ်ကၠောအ် ထောမ် (Porous polymer) မကော်စ PLiON တုဲ၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ဍေဟ်တအ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဗွိုက်ဖျာ လတူ ဖုန် မဝ်ဗာင် Ericsson တအ် ရ။

== ၃။ သဇိုင် လဒက်ပတန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry and Structure) ==
ညံင်ရဴ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် ဓမ္မတာ ကီု၊ LiPo ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လညာတ် [[သဳအိုရဳ]] မပြံင်လှာဲ ဒၞာဲ အာယောန် လဳတဳယာမ် (Intercalation) ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု အင်္ဂါ ၄ သာ် -
# '''ဓါတ်ဖ (Cathode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် မေတ္တယ် အံက်သိုက် (Lithium cobalt oxide - LiCoO2)။
# '''ဓါတ်မေ (Anode):''' ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဓါတ် ချး (Graphite/Carbon)။
# '''စက္ခု တတ်ကၠောအ် (Separator):''' ဒှ် ရိုတ် ပဝ်လဳမာ (Polyethylene ဟွံသေင်မ္ဂး Polypropylene) မစဵုဒၞာ ဟွံကဵု ဓါတ်ဖ ကဵု ဓါတ်မေ ဇီုကပိုက် ရေင်သကအ်။
# '''အဳလက်ထရဝ်လိုက် (Electrolyte):''' ဒှ် ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ မစုတ်လဝ် ဓါတ် သြန် (Lithium salts) ရ။

ကာလ ပိုယ် စကာ ဘာတ်ထရဳ ဂှ် (Discharging)၊ အာယောန် လဳတဳယာမ် တအ် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်မေ စိုပ် ဓါတ်ဖ ရ။ ကာလ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် (Charging) မ္ဂး၊ အာယောန် တအ် ကလေင် ပြံင်အာ နူ ဓါတ်ဖ စိုပ် ဓါတ်မေ ပၠန် ရ။

== ၄။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဘာတ်ထရဳ (Shapes and Cell Formats) ==
ဟိုတ်နူကဵု LiPo ဟွံစကာ ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ကဵု ခေါက် ပသဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ထိုင် ကျာ ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဍာတ်ဍာတ် (Aluminum laminate pouch) ရ။

လဒက်ပတန် သာ်ဏအ် (Pouch cell) ဝွံ ပကဵု ညံင် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ် ဖန်ဗဒှ် စက် တအ် ရ (ဥပမာ - ဍာတ်တ် ကေုာံ ထကောအ် ပ္ဍဲ ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂလိုင်ကောံ လဝ် ပ္ဍဲ က္ၜင်ကျာ)။ ဟိုတ်နူ လျိုင် ခေါက် ပသဲ အောန် အာ ဂှ်ရ၊ LiPo ဂှ် ဇာန်လျိုင် သာ နူကဵု ဘာတ်ထရဳ ဓမ္မတာ ၂၀% ပြင်င် ရ။

== ၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် နာနာ (Applications in Various Fields) ==
ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ ဒှ် ဘာတ်ထရဳ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် လျိုင် သာ ကေုာံ ဒြဟတ် သၠုင် ရ -&lt;ref name=&quot;linden&quot;&gt;{{cite book |last=Linden |first=D. |author2=Reddy, T. B. |title=Handbook of Batteries |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |pages=35-40}}&lt;/ref&gt;

* '''ကိရိယာ အဳလက် ထရောနေတ် (Consumer Electronics):''' ဖုန် မဝ်ဗာင်၊ တက်ဗလက် (Tablets)၊ ကေုာံ စမတ်ဝေါတ် (Smartwatches) တအ် စကာ LiPo ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် လုပ် စိုပ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ဍာတ်ဍာတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ရေဒဳယော (RC and Drones):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဝေင် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကွဳစက် ရေဒဳယော ဂှ်၊ LiPo ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် ပၟတ် (Discharge rate) ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (High C-rating) သွက် မဝ်တာ ဂွံ ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
* '''ကွဳစက် လလဳ (Electric Vehicles):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု Hyundai ကဵု Kia တအ် စကာ ဒၟံင် LiPo ပ္ဍဲ ကွဳစက် လ္ၚဵု တအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် လျိုင် ရ။

== ၆။ အစောံသတ္တိ ပရေင်စုတ် ကေုာံ ပတိတ် ဓါတ် (Charging and Discharging) ==
ပရေင်စုတ် ဓါတ် (Charging) LiPo ဝွံ နွံပၟိက် ဒၟံင် နဲကဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ မကော်စ CC/CV (Constant Current / Constant Voltage) ရ။ 
* '''ဗလိုင် ဝေါလ် (Voltage):''' ဘာတ်ထရဳ LiPo မွဲ ကလာပ်ရုပ် (Cell) မ္ဂး နွံ ဗလိုင် ဓမ္မတာ (Nominal voltage) ၃.၇ ဝေါလ် ရ။ အခိင် စုတ် ဓါတ် ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် စိုပ် ၄.၂ ဝေါလ် တုဲ၊ အခိင် ဓါတ် အိုတ် မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံထေက် ကဵု စှ်ေ သၟဝ် ၃.၀ ဝေါလ် ရ။
* '''ဗလိုင် ပတိတ် (C-Rating):''' C-Rating ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ရ။ ဥပမာ ဘာတ်ထရဳ 2000mAh မနွံ 10C မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဓါတ် 2000 x 10 = 20,000 mA (20 Ampere) မာန် ရ။

သွက် ဘာတ်ထရဳ မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ကလာပ်ရုပ် (Multi-cell packs) ဂှ်၊ ဒးစကာ [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိင်ဒဝ်]] (Balance charger) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဗလိုင် ဝေါလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကလာပ်ရုပ် ဂွံ တုပ် ရေင်သကအ် ရ။

== ၇။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Risks and Safety) ==
ၜိုန်ရ LiPo ဝွံ ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု အန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော် ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ ဟွံဒး နဲ မ္ဂး -&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0005/2922341/HA-LiPolymer-Batteries.pdf |title=Hazard Alert - Lithium Polymer (LiPo) Batteries |publisher=Monash University |access-date=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;

* '''ပရေင်ကတိုဟ်/ဇၞော် (Swelling):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စုတ် ဓါတ် လောန် (Overcharge) ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ဓါတ် လောန် (Over-discharge) မ္ဂး၊ အဳလက်ထရဝ်လိုက် အပ္ဍဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကျာ ဓါတ် (Gas) တုဲ ပကဵု ညံင် ထိုင် ဘာတ်ထရဳ ဂွံ ပူ ဇၞော် တိုန် (Puffing) ရ။ ဘာတ်ထရဳ မပူ တအ်ဂှ် ဒးထောအ် သမၠေဝ် ဓဝ် ရ။
* '''ဓါတ်ပၟတ် ဆက် (Short circuit) ကေုာံ ပၟတ် တူ:''' ယဝ်ရ ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ဂှ် ထကး အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်သေံ ပသဲ ၜါ စုက် အာ ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် (Thermal runaway) တုဲ ပၟတ် တူ မာန် ရ။ ပၟတ် ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ ကတဴ ဗွဲမလောန် (&gt;1000°C) တုဲ ပလိုတ် ဇြိုင် သန် ရ။

== ၈။ နဲကဲ မင်မဲ ကေုာံ ပရေင်သီသိပ် (Care, Maintenance, and Storage) ==
သွက်ဂွံ စကာ ဘာတ်ထရဳ LiPo လအ်လအ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ဂှ်၊ ပိုယ် ဒးမင်မဲ အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
# '''စွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သိုပ် (Storage Charge):''' ယဝ်ရ ပိုယ် ဟွံစကာ ဘာတ်ထရဳ ဂၠိုင်ကဵု တ္ၚဲ မ္ဂး၊ ပိုယ် ဒးစွံ လဝ် ဓါတ် ၜိုတ် ၃.၈ ဝေါလ် (3.8V per cell) ရ။ ယဝ်ရ စွံ ဓါတ် ပေင်ပေင် (4.2V) လအ်လအ် မ္ဂး ဍေဟ် မာန် ပူ ကတိုဟ် အာ ရ။
# '''စကာ ထိုင် စဵုဒၞာ ပၟတ် (LiPo Safe Bag):''' အခိင် စုတ် ဓါတ် ကေုာံ သီသိပ် မ္ဂး ဒးစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ထိုင် မမာန် ဒုင် ပၟတ် တူ ရ။
# '''လ္ပ ကဵု ဓါတ် အိုတ် လောန်:''' ကာလ စကာ မ္ဂး လ္ပ ကဵု ဓါတ် စှ်ေ သၟဝ် ၃.၂ ဝေါလ် ညိ၊ ယဝ်ရ စှ်ေ အာ မ္ဂး ဘာတ်ထရဳ လီုလာ် အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Comparison with Lithium-ion Battery) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် Li-ion ကဵု LiPo
|-
! တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! လဳတဳယာမ်-အာယောန် (Li-ion)
! လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ (LiPo)
|-
| '''ဗီုပြင် (Form factor)'''
| ခေါက် ပသဲ တိုင်/ပန်ကၠင် (Cylindrical/Prismatic)
| ထိုင် ဍာတ်ဍာတ် (Pouch)
|-
| '''အဳလက်ထရဝ်လိုက်'''
| ဓါတ်ဍာ် ဇေတ်တ် (Liquid)
| ဂျေလ် ပဝ်လဳမာ (Polymer Gel)
|-
| '''သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်'''
| သၠုင် (High) - တန်သိပ် ဓါတ် ဂၠိုင်
| သၟဝ် ညိ (Slightly lower)
|-
| '''အစောံ ပတိတ် ဓါတ်'''
| သာမည (Standard discharge)
| သၠုင် ဗွဲမလောန် (High C-rate discharge)
|-
| '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)'''
| မာန် ဓါတ်ဍာ် ဇွောဝ် ယဝ် ထကး
| ဟွံဇွောဝ်၊ ဆဂး မာန် ပူ (Swelling) တုဲ ပၟတ် တူ
|}

ဘာတ်ထရဳ Li-ion မပ္တံကဵု 18650 တအ်ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွဳစက် (Tesla) တုဲ၊ LiPo ဂှ် စကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရာ မနွံပၟိက် ဗီုပြင် ဍာတ်ဍာတ် ကေုာံ လျိုင် သာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ကလေင်စကာ (Future Trends and Recycling) ==
အနာဂတ် သွက် နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state batteries) မစကာ အဳလက်ထရဝ်လိုက် ပဝ်လဳမာ တန်တဴ ဇေတ်တ် မဟွံမဲ ကဵု အန္တရာယ် ပၟတ် တူ (Non-flammable) ရ။ တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် လျိုင် ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အရာ မမာန် စကာ ဂွံ ပ္ဍဲ ကွဳစက် လလဳ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

တုဲပၠန် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental impact) ဟိုတ်နူ ပရေင်ထောအ် ဘာတ်ထရဳ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဘာတ်ထရဳ LiPo ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် မေတ္တယ် မပ္တံကဵု ခဝ်ဗေါတ် (Cobalt) ကေုာံ လဳတဳယာမ် မဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် ရ။ နဲကဲ ကလေင်စကာ (Recycling) သွက် ဘာတ်ထရဳ LiPo ဂှ် ဇြိုင် နူကဵု Li-ion ဓမ္မတာ ညိ ဟိုတ်နူကဵု ထိုင် အလူမဳနဳယမ် ကေုာံ ဂျေလ် ဍေဟ် ရ၊ ဆဂး ကမ္ပဏဳ နဲပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် သၞောတ် ကလေင်စကာ ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ကလေင် ကေတ် ဓါတ် မေတ္တယ် ဏအ် ဗွဲမသ္အးဇ္ၚး ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဒြဟတ် လလဳ]] (Electrical energy)
* [[က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ]] (Drone)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)

{{Navbox
| name = Battery Technology
| title = နဲပညာ ဘာတ်ထရဳ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Battery Technology and Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဂကူ ဘာတ်ထရဳ
| list1 =
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ် ပဝ်လဳမာ]] (Lithium polymer battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ လဳတဳယာမ်-အာယောန်]] (Lithium-ion battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အကာဲအရာ တန်တဴ]] (Solid-state battery)
* [[ဘာတ်ထရဳ အက်သေတ် ကောန်သေံ]] (Lead-acid battery)
| group2 = အင်္ဂါ သဇိုင်
| list2 =
* [[အဳလက်ထရဝ်လိုက်]] (Electrolyte)
* [[ဓါတ်ဖ]] (Cathode)
* [[ဓါတ်မေ]] (Anode)
* [[အာယောန် လဳတဳယာမ်]] (Lithium-ion)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ပရေင်ကတိုဟ် ဘာတ်ထရဳ]] (Battery swelling)
* [[စက် စုတ်ဓါတ် ထိင်ဒဝ်]] (Balance charger)
* [[သိပ်သည်းဆ ဒြဟတ်]] (Energy density)
* [[သဳအိုရဳ လဳတဳယာမ်]] (Lithium theory)
}}

[[Category:ဘာတ်ထရဳ]]
[[Category:လလဳ]]
[[Category:ကိရိယာ အဳလက် ထရောနေတ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>me7f3oa4rvwp27ybih92xe0udziwf70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စက် ထိင် အသိင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11997</id>
    <revision>
      <id>59460</id>
      <parentid>57823</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T05:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24988" sha1="908db7qxyie80kropobb550orpimbxg" xml:space="preserve">'''စက် ထိင် အသိင်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Governor'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Speed limiter/controller'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး စက်ယန္တရာ အဓိက မွဲ မစကာ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် အသိင် ဗဂေတ် (Rotational speed) စက် မွဲ ညံင် ဂွံ တန်တဴ ညိင်ဝတ် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မနွံကဵု လျိုင် ဍဵုဍိုက် (Load) မပြံင်လှာဲ ဒၟံင် တအ် ရ။ ဍေဟ် ဖန်ဇန် လၟေင် ကမၠောန် ဏအ် နကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် လၟိဟ် စၞစက် (Fuel) ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်/ကျာ (Fluid/Air) မလုပ် စိုပ် အပ္ဍဲ စက် ဂှ် ရ။&lt;ref name=&quot;maxwell&quot;&gt;{{cite journal |last=Maxwell |first=J. C. |title=On Governors |journal=Proceedings of the Royal Society of London |volume=16 |year=1868 |pages=270–283}}&lt;/ref&gt;

ယဝ်ရ လျိုင် ဍဵုဍိုက် (Load) လတူ စက် ဂှ် ဇၞော် တိုန် မ္ဂး၊ အသိင် စက် ဂှ် ဍိုန် စှ်ေ အာ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် စက် ထိင် အသိင် ဝွံ ပံက် ကဵု ဂၠံင် ညံင် စၞစက် ဂွံ လုပ် ဂၠိုင် တိုန် တုဲ အသိင် စက် ကလေင် သၠုင် တိုန် စိုပ် ကဆံင် ဓမ္မတာ ရ။ လပါ် ပြန် မ္ဂး၊ ယဝ်ရ လျိုင် အောန် စှ်ေ အာ မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဖအောန် ထောအ် စၞစက် ညံင် စက် ဟွံဂွံ ဂေတ် ပြဟ် လောန် အာ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ စက် ထိင် အသိင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဘဴဓဝ် လၟေင်ကမၠောန်၊ ဂကူ နာနာ၊ ပရေင်စကာ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Centrifugal_governor.png|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး သဘဴဓဝ် စက် ထိင် အသိင် မစကာ ဒြဟတ် ဗဟဵု (Centrifugal governor) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ဂျိမ်းစ် ဝတ် သွက်ဂွံ ထိင် အသိင် စက် ယက်ဍာ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
စက် ထိင် အသိင် (Governor) ဝွံ ဒှ် အရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲ သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ကလေင် ပလံင် (Feedback control system) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering)၊ စက် မပတိတ် ဒြဟတ် တအ် မပ္တံကဵု [[စက် ယက်ဍာ်]] (Steam engine)၊ [[စက် ပၟတ် အပ္ဍဲ]] (Internal combustion engine) ကေုာံတာဗိုင် (Turbines) တအ် နွံပၟိက် စက် ထိင် အသိင် ဏအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။ 

နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ရူပဗေဒ ကေုာံ မက်ကေန်နစ် မ္ဂး၊ စက် ထိင် အသိင် ဝွံ ဒှ် &quot;ကိရိယာ မထိင်ဒဝ် အသိင် လဒေါဝ် (Mean speed) ပွိုင် မွဲ ကာလ ဇၞော် (Over a period of time) ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ လျိုင် (Load variation) လတူ စက်&quot; ရ။ ဍေဟ် ဟွံတုပ် ကု Flywheel (စက် ထိင် ဒြဟတ်) မထိင်ဒဝ် အသိင် ပ္ဍဲ ပွိုင် မွဲ လၟေင် ဗဂေတ် (Within one cycle) ပုဟ်။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် စက် ထိင် အသိင် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်စက်ယန္တရာ ပ္ဍဲ ခေတ် ပၠန်ဂတး ပရေင်ကမၠောန် (Industrial Revolution) ဗွဲမလောန် ရ။

* '''ခေတ် တမၠာ (၁၇ ဗွဝ်ကၠံ):''' ကိရိယာ မတုပ် ကု စက် ထိင် အသိင် ဏအ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဂှ် စကာ လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ယူရောပ် သွက်ဂွံ ထိင် ဇမ္ၚောဲ အကြာ တၟအ် ကြိတ် ဂျာင် (Millstones) ပ္ဍဲကဵု ဌာန် ကြိတ် ဂျာင် ကျာ (Windmills) ရ။
* '''ဂျိမ်းစ် ဝတ် ကေုာံ စက် ယက်ဍာ် (၁၇၈၈):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၈၈ ဂှ် တၠပညာ ဂျိမ်းစ် ဝတ် (James Watt) ဖန်ဗဒှ် လဝ် '''စက် ထိင် အသိင် ဒြဟတ် ဗဟဵု''' (Centrifugal governor) သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲ စက် ယက်ဍာ် ညး ရ။ ဍေဟ် ဖန်ဇန် ညံင် ပရေင်ပလံင် ယက်ဍာ် ဂွံ အောန် စှ်ေ ကာလ စက် ဂေတ် ပြဟ် လောန်။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ကွတ် စက်ယန္တရာ အဓိက မပြံင်လှာဲ ထောအ် ဂၠးတိ ရ။
* '''ခေတ် ရူပဗေဒ (၁၈၆၈):''' တၠပညာ မက်သဝယ် (James Clerk Maxwell) ချူ လဝ် လိက် &quot;On Governors&quot; မဒှ် လိက် သဇိုင် သွက် [[သဘဴဓဝ် ထိင်ဒဝ်]] (Control theory) မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရေင်ညိင်ဝတ် (Stability) စက် တအ် နကဵု သင်္ချာ ရ။&lt;ref name=&quot;bennett&quot;&gt;{{cite book |last=Bennett |first=S. |title=A History of Control Engineering 1800-1930 |publisher=IET |year=1979 |pages=15-30}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ သဘဴဓဝ် လၟေင်ကမၠောန် (Working Principle) ==
စက် ထိင် အသိင် (အထူးသဖြင့် ဂကူ Centrifugal) မွဲ ကၠောန် ကမၠောန် နကဵု လၟေင် သဘဴဓဝ် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

# '''ပရေင်ဗဂေတ် (Rotation):''' ဝင်ရိုး (Spindle) စက် ထိင် အသိင် ဂှ် ဆက် လဝ် ကု ဝင်ရိုး အဓိက စက် (Engine shaft) ရ။ ကာလ စက် ဂေတ်၊ စက် ထိင် အသိင် လေဝ် ဂေတ် မွဲစွံ ရ။
# '''ဒြဟတ် ဗဟဵု (Centrifugal Force):''' ပ္ဍဲ စက် ထိင် အသိင် ဂှ် နွံ မကလောအ် လျိုင် (Flyweights) ၜါ။ ကာလ အသိင် ပြဟ် တိုန် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် မဓရိုဟ် တိတ် နူ ဗဟဵု (Centrifugal force) ပကဵု ညံင် မကလောအ် ၜါ ဂှ် ဂွံ သ္ၚောဲ တိတ် အာ နူ ဝင်ရိုး ရ။
# '''ချဳဓရာင် ကံက် (Sleeve Movement):''' မကလောအ် ၜါ ဂှ် ဆက် လဝ် ကု ကံက် (Sleeve) မွဲ။ ကာလ မကလောအ် ဇိုင် တိတ် အာ၊ ဍေဟ် ဓရိုဟ် ပတိုန် ကံက် ဂှ် လပါ် လတူ ရ။
# '''ပရေင်ထိင် ဗာလ် (Valve Control):''' ကံက် ဂှ် ဆက် လဝ် ကု ဗာလ် ထိင် စၞစက် (Throttle valve) ရ။ ကံက် တိုန် အာ လတူ မ္ဂး၊ ဍေဟ် ကၟာတ် ဖအောန် ထောအ် ဗာလ် တုဲ စၞစက် လုပ် အောန် စှ်ေ ရ။ သာ်ဏအ် မ္ဂး အသိင် စက် ကလေင် စှ်ေ အာ စိုပ် ကဆံင် ဓမ္မတာ ရ။

== ၄။ ဂကူ စက် ထိင် အသိင်ဂမၠိုင် (Types of Governors) ==
စက် ထိင် အသိင် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ စက် ထိင် အသိင်ဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ (Type)
! ပွံက် ကေုာံ လက္ခဏာ (Description)
! လွပ် အဓိက (Main Application)
|-
| '''စက် ထိင် အသိင် ဗဟဵု''' (Centrifugal Governor)
| စကာ ဒြဟတ် ဗဟဵု (Centrifugal force) မကတဵုဒှ် နူ မကလောအ် လျိုင် (Flyweights) သွက်ဂွံ ထိင် အသိင်။ ပါ်လဝ် ဂကူ ဍောတ် ဥပမာ - Watt, Porter, Proell, Hartnell တအ် ရ။
| စက် ယက်ဍာ်၊ စက် ဒီဇယ်၊ တာဗိုင် တြေံဂမၠိုင်။
|-
| '''စက် ထိင် အသိင် အိနားရှား''' (Inertia Governor)
| စကာ သီု ဒြဟတ် ဗဟဵု ကေုာံ ဒြဟတ် အိနားရှား (Inertia - Angular acceleration) တုဲ မာန် ထိင် အသိင် ပြဟ် နူ Centrifugal ဗွဲမလောန်။
| စက် မနွံပၟိက် ပရေင်ထိင် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ တိကျ။
|-
| '''စက် ထိင် အသိင် ဍာ်''' (Hydraulic Governor)
| စကာ ဒြဟတ် ဍဵု ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠေင် (Hydraulic pressure) သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ဗာလ် ဇၞော်ဇၞော်။
| စက် ဒီဇယ် ဇၞော်၊ တာဗိုင် ဍာ်၊ က္ၜင် ဇၞော်။
|-
| '''စက် ထိင် အသိင် လလဳ''' (Electronic Governor)
| စကာ သေန်သာ (Sensors) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အသိင် တုဲ ပလံင် လလဳ ဇရေင် ယူနစ် (ECU) သွက်ဂွံ ပံက်/ကၟာတ် စၞစက်။ ဒှ် သၞောတ် မတိကျ အိုတ် လၟုဟ်။
| ကွဳစက် ခေတ်တၟိ (Cars)၊ မက်သေန် စက်ရုံ ဇၞော်ဇၞော်။
|}
&lt;ref name=&quot;woods&quot;&gt;{{cite book |last=Woods |first=R. L. |author2=Lawrence, K. L. |title=Modeling and Simulation of Dynamic Systems |publisher=Prentice Hall |year=1997 |pages=150-165}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ စက်ယန္တရာဂမၠိုင် (Applications in Machinery) ==
စက် ထိင် အသိင် ဝွံ ဒှ် ကိရိယာ မဒး နွံ ပ္ဍဲ ကမၠောန် စက်ယန္တရာ ဗွဲမဂၠိုင် -

* '''စက် ဒီဇယ် ကေုာံ ဓာတ်ဆီ (Internal Combustion Engines):''' ဇၟာပ် စက် ဒီဇယ် ဂှ် ဒး နွံ ကု စက် ထိင် အသိင် သွက်ဂွံ ထိင် အသိင် ညိင် (Idle speed) ညံင် ဟွံဂွံ ပၠိုတ် အာ ကေုာံ ထိင် အသိင် သၠုင် အိုတ် (Maximum speed) ညံင် စက် ဟွံဂွံ လီုလာ် ရ။
* '''တာဗိုင် (Turbines):''' တာဗိုင် ဍာ်၊ ကျာ ကေုာံ ယက်ဍာ် တအ် မလေပ် ဗဂေတ် စက် ပတိတ် လလဳ (Generators) ရ။ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဓါတ် လလဳ မနွံကဵု ကြိမ်နှုန်း ညိင်ဝတ် (Constant frequency 50Hz/60Hz) မ္ဂး၊ အသိင် တာဗိုင် သ္ဒး တန်တဴ လၟိုန် ရ။ ဏအ်ဂှ် စက် ထိင် အသိင် ဖန်ဇန် ကဵု ရ။
* '''ကွဳစက် ကေုာံ သၞောတ် Cruise Control:''' ပ္ဍဲ ကွဳစက် ခေတ်တၟိ တအ်၊ စက် ထိင် အသိင် အေလက်ထရဝ်နစ် ဂှ် စကာ နဒဒှ် Cruise control သွက်ဂွံ ထိင် အသိင် ကွဳစက် ညံင် ဂွံ တန်တဴ ၜိုန်ရ ဇိုင် ဟွံဍဵု လတူ လေဗာ (Accelerator) ကီုလေဝ် ရ။

== ၆။ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ စက် ထိင် အသိင် ကေုာံ စက် ထိင် ဒြဟတ် (Governor vs Flywheel) ==
စက် ထိင် အသိင် (Governor) ကေုာံ စက် ထိင် ဒြဟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟန်ဘီး (Flywheel) ၜါ ဏအ် နွံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အဓိက ရ -

* '''တာလျိုင် (Function):''' စက် ထိင် အသိင် ထိင်ဒဝ် အသိင် လဒေါဝ် (Mean speed) ပွိုင် အခိင် မွဲ ကာလ ဇၞော် ယဝ်ရ လျိုင် ပြံင်လှာဲ။ Flywheel ထိင်ဒဝ် အသိင် မပြံင်လှာဲ (Fluctuation of speed) ပ္ဍဲ ပွိုင် မွဲ လၟေင် ဗဂေတ် (Within a single thermodynamic cycle) ယဝ်ရ ဒြဟတ် မပတိတ် ပြံင်လှာဲ။
* '''လၟေင် ကမၠောန် (Operation):''' စက် ထိင် အသိင် ချဳဓရာင် ပံက်/ကၟာတ် ပရေင်ပလံင် စၞစက် (Fuel supply)။ Flywheel ဖန်ဇန် ဍေဟ် နကဵု ပရေင်သီဂိုင် ထောအ် ဒြဟတ် အိနားရှား (Inertia energy) အခိင် ဒြဟတ် ဂၠိုင် တုဲ ကလေင် ပတိတ် ကဵု အခိင် ဒြဟတ် အောန်။
* '''အကာဲအရာ စကာ (Usage):''' စက် ထိင် အသိင် နွံပၟိက် ဆ အခိင် လျိုင် ဍဵုဍိုက် (Load) ပြံင်လှာဲ သၟး ရ။ Flywheel ဒး ကၠောန် ကမၠောန် လၟိုန် အခိင် စက် ဂေတ် ဒၟံင် ရ။&lt;ref name=&quot;heywood&quot;&gt;{{cite book |last=Heywood |first=J. B. |title=Internal Combustion Engine Fundamentals |url=https://archive.org/details/internalcombusti0000heyw_n5y4 |publisher=McGraw-Hill Education |year=2018 |pages=[https://archive.org/details/internalcombusti0000heyw_n5y4/page/850 850]-865}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် (Key Characteristics) ==
စက် ထိင် အသိင် မခိုဟ် မွဲ သ္ဒး နွံ ကု အင်္ဂလက္ခဏာ ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

# '''ပရေင်စိုတ်လောဲ (Sensitiveness):''' ယဝ်ရ စက် ထိင် အသိင် မွဲ မာန် ပြံင်လှာဲ ကံက် (Sleeve) ဗွဲမပြဟ် ၜိုန်ရ အသိင် စက် ပြံင်လှာဲ အာ ဆ ညိည ကီုလေဝ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် စက် မနွံကဵု Sensitiveness သၠုင် ရ။ 
# '''ပရေင်ညိင်ဝတ် (Stability):''' စက် ထိင် အသိင် မွဲ သ္ဒး တန်တဴ ညိင်ဝတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် ရေဒဳယပ်သ် (Radius of rotation) မွဲ သွက် အသိင် မွဲ အသိင် ရ။
# '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် အခိင် (Isochronism):''' ယဝ်ရ စက် ထိင် အသိင် မွဲ ကံက် ဍေဟ် မာန် တန်တဴ ပ္ဍဲ ဇၟာပ် ကဆံင် ရေဒဳယပ်သ် အလုံ မွဲ သွက် အသိင် လဒေါဝ် (Constant speed) မွဲ ဓဝ် မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် Isochronous governor ရ။ (ဆဂး ပ္ဍဲ အကာဲအရာ ဇေတ်တ် ဍေဟ် ဟွံမာန် ညိင်ဝတ် ပုဟ်)။
# '''ပရေင်ဂၠာဲ (Hunting):''' ယဝ်ရ စက် ထိင် အသိင် မွဲ Sensitiveness သၠုင် လောန် အာ မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဂၠာဲ ဒၟံင် အသိင် ညိင်ဝတ် တုဲ ကံက် ဍေဟ် ဒံင် တိုန် ဒံင် စှ်ေ လၟိုန် ရ။ ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ Hunting ရ။

== ၈။ ကဏ္ဍ အေလက်ထရဝ်နစ် ကေုာံ ခေတ်တၟိ (Electronic and Modern Era) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ စက် ထိင် အသိင် မစကာ မက်ကေန်နစ် ကေုာံ ဒြဟတ် ဗဟဵု တအ် ဂှ် ဒးဒုင် သၠာဲ ထောအ် နကဵု သၞောတ် '''အေလက်ထရဝ်နစ် (Electronic Governors)''' ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

* '''ယူနစ် ထိင် အေလက်ထရဝ်နစ် (ECU):''' ပ္ဍဲ ကွဳစက် ကေုာံ စက် ခေတ်တၟိ၊ သေန်သာ (Speed sensors) တအ် ၜတ်ကၞာတ် အသိင် ဝင်ရိုး တုဲ ပလံင် Data ဇရေင် ယူနစ် ထိင် အေလက်ထရဝ်နစ် (Engine Control Unit) ရ။
* '''Drive-by-Wire:''' ယူနစ် ECU ဏအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် တုဲ ကဵု အမိင် ဇရေင် မဝ်တာ လလဳ သွက်ဂွံ ပံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ် ဗာလ် စၞစက် (Electronic throttle body) နကဵု လလဳ တိုက်ရိုက် ရ (ဟွံဒး စကာ ဇုက် ပသဲ ဗီု ခေတ် တြေံ)။
* သၞောတ် ဏအ် ပကဵု ညံင် စက် ဂွံ စကာ စၞစက် အောန် စှ်ေ၊ ဓါတ် ယက် ပရေအ် (Emissions) အောန် စှ်ေ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် တိကျ သၠုင် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref name=&quot;automotive&quot;&gt;{{cite book |last=Johansson |first=R. |title=Modern Automotive Technology |publisher=G-W Publisher |year=2021 |pages=320-335}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်မင်မဲ ကေုာံ ဂီုကၠီု (Maintenance and Safety) ==
စက် ထိင် အသိင် ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် သွက် ဂီုကၠီု (Safety) စက်ယန္တရာ ရ။ 

* '''စက် ထိင် အသိင် လောန် (Overspeed Governors):''' ပ္ဍဲကဵု ဓာတ်လှေကား (Elevators/Lifts) တအ်၊ ယဝ်ရ ဇုက် လီု ဟွံသေင်မ္ဂး အသိင် စှ်ေ ပြဟ် လောန် အာ နူ ကဆံင် ဓမ္မတာ မ္ဂး၊ စက် ထိင် အသိင် ဂီုကၠီု (Safety governor) ဏအ် ဆက် အာ ကမၠောန် တိုက်ရိုက် တုဲ ရပ် ကြိုင် ထောအ် ခ္ဍာ် (Brakes) ညံင် ဓာတ်လှေကား ဂွံ ရပ် ဒေါအ် အာ ရ။
* '''ပရေင်မင်မဲ:''' သွက် စက် ထိင် အသိင် မက်ကေန်နစ် တအ်၊ သ္ဒး စုတ် ကၠေင် (Lubrication) လၟိုန် သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေင်ပွတ်တိုက် (Friction)။ ယဝ်ရ Friction နွံ ဂၠိုင် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် စက် ထိင် အသိင် ဂွံ ညိင်ဝတ် ဟွံမာန် ကေုာံ Sensitiveness စှ်ေ အာ ရ။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Perspectives) ==
စက် ထိင် အသိင် (Governor) ဝွံ ဒှ် ကိရိယာ သဇိုင် မဖန်ဗဒှ် လဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကမၠောန် စက်ယန္တရာ ပ္ဍဲ ခေတ် ပၠန်ဂတး ပရေင်ကမၠောန် ရ။ စတမ် နူ ဂျိမ်းစ် ဝတ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ထိင် အသိင် ဒြဟတ် ဗဟဵု တေအ်၊ သဘဴဓဝ် ထိင်ဒဝ် ဏအ် လီုလာ် ဟွံမဲ ဆက် စကာ ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။

ပ္ဍဲ အနာဂတ်၊ ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်ပညာ ကွတ် (Artificial Intelligence) ကေုာံ သၞောတ် Machine Learning တအ်၊ စက် ထိင် အသိင် အေလက်ထရဝ်နစ် တအ် မာန် ဖန်ဇန် ကမၠောန် ညးတအ် အလဵုအလဵု (Predictive control) ညံင် ဂွံ တီ လဒေါဝ် အခိင် ကၠာ ဟွံဂွံ ဒး ဆဵုဂဗ ကု လျိုင် ပြံင်လှာဲ (Load change) ဇေတ်တ် ရ။ ဏအ်ဂှ် သ္ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မကိစ္စဇၞော် သွက် ယန္တရား မအုပ်ဓုပ် အလဵုအလဵု (Autonomous systems) ကေုာံ သၞောတ် ပတိတ် ဓါတ် လလဳ ခေတ်တၟိ တအ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[စက် ယက်ဍာ်]] (Steam engine)
* [[သဘဴဓဝ် ထိင်ဒဝ်]] (Control theory)
* [[ယူနစ် ထိင် အေလက်ထရဝ်နစ်]] (Engine control unit)
* [[စက် ထိင် ဒြဟတ်]] (Flywheel)

{{Navbox
| name = Control Systems and Engine Components
| title = သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကပေါတ် စက်ယန္တရာဂမၠိုင် (Control Systems and Engine Components)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သၞောတ် ထိင်ဒဝ် သဇိုင်
| list1 =
* [[စက် ထိင် အသိင်]] (Governor)
* [[စက် ထိင် ဒြဟတ်]] (Flywheel)
* [[သဘဴဓဝ် ထိင်ဒဝ်]] (Control theory)
* [[ပရေင်ပလံင် ကလေင်]] (Feedback)
| group2 = ဂကူ စက် ထိင် အသိင်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[စက် ထိင် အသိင် ဗဟဵု]] (Centrifugal governor)
* [[စက် ထိင် အသိင် အိနားရှား]] (Inertia governor)
* [[စက် ထိင် အသိင် လလဳ]] (Electronic governor)
| group3 = ကပေါတ် ဆက်စပ် ပ္ဍဲ စက်
| list3 =
* [[ဝင်ရိုး စက်]] (Crankshaft)
* [[ဗာလ်]] (Valve)
* [[ယူနစ် ထိင် အေလက်ထရဝ်နစ်]] (Engine control unit)
* [[စၞစက်]] (Fuel injector)
| group4 = အေန်ဂျေန်နဳယာ ဆက်စပ်
| list4 =
* [[မက်ကေန်နစ်]] (Mechanics)
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[အေန်ဂျေန်နဳယာ လလဳ]] (Electrical engineering)
}}

[[Category:စက်ယန္တရာဂမၠိုင်]]
[[Category:သၞောတ် ထိင်ဒဝ်]]
[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]</text>
      <sha1>908db7qxyie80kropobb550orpimbxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာန်ဒဝ်ရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12919</id>
    <revision>
      <id>59381</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သၟိင်စိုတ် အာန်ဒဝ်ရာ | common_name = အာန်ဒဝ်ရာ | native_name = {{lang|ca|Principat d'Andorra}} | image_flag = Flag of Andorra.svg | image_coat = Coat of arms of Andorra.svg | image_map = LocationAndorra.svg | map_caption = ဒတန် ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ ပ္ဍဲ...&quot;</comment>
      <origin>59381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33928" sha1="ho3apmezzm500b08zogxfhd2ylbf4vi" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သၟိင်စိုတ် အာန်ဒဝ်ရာ
| common_name = အာန်ဒဝ်ရာ
| native_name = {{lang|ca|Principat d'Andorra}}
| image_flag = Flag of Andorra.svg
| image_coat = Coat of arms of Andorra.svg
| image_map = LocationAndorra.svg
| map_caption = ဒတန် ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ ပ္ဍဲ တိုက် ဥရောပ
| national_motto = &quot;Virtus Unita Fortior&quot; (လေတ်တေန်)&lt;br&gt;&quot;ဒြဟတ် မပံင်ကောံလဝ်ဂှ် ထတ်စောံလောန်ရ&quot;
| national_anthem = [[El Gran Carlemany]]
| capital = [[အာန်ဒဝ်ရာ လာ ဗေလာ]] (Andorra la Vella)
| coordinates = {{Coord|42|30|N|1|31|E|type:city}}
| largest_city = အာန်ဒဝ်ရာ လာ ဗေလာ
| official_languages = [[ဘာသာကာတာလာန်]] (Catalan)
| languages = [[ဘာသာသပေန်]], [[ဘာသာပြင်သေတ်]], [[ဘာသာပဝ်တူဂါ]]
| religion = ၈၉.၅% [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]] (ကာသဝ်လေတ်)&lt;br&gt;၁၀.၅% တၞဟ်ဟ် / ဘာသာဟွံမဲ
| government_type = သၞောတ်ဝ် ပါလဳမာန် ပံင်တောဲ သၟိင်စိုတ် ၜါတၠ (Unitary parliamentary diarchic constitutional co-principality)
| leader_title1 = သၟိင်စိုတ် ပံင်တောဲ (Co-Princes)
| leader_name1 = [[ဂျဝ်အာန် အေန်ရေက် ဗဳဗေသ် သဳသဳလဳယာ]] (Joan Enric Vives Sicília)&lt;br&gt;[[အေမာနူအေလ် မာခရောန်]] (Emmanuel Macron)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Head of Government)
| leader_name2 = [[ဇာဗဳယာ အေသပဝ်တ် ဇာမဝ်ရာ]] (Xavier Espot Zamora)
| area_km2 = 467.63
| area_rank = ၁၇၉
| population_estimate = ၈၅,၁၀၁ (၂၀၂၃)
| population_density_km2 = 179.8
| GDP_PPP = $4.1 billion
| GDP_nominal = $3.8 billion
| currency = [[ယူရဝ်]] (Euro - EUR)
| time_zone = UTC+1 (CET)
| calling_code = +376
| cctld = .ad
}}

'''အာန်ဒဝ်ရာ''' ({{lang-en|Andorra}})၊ နကဵု ယၟု ရုင် '''ကၟိန်ဍုင် သၟိင်စိုတ် အာန်ဒဝ်ရာ''' ({{lang-en|Principality of Andorra}}၊ {{lang-ca|Principat d'Andorra}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင် သၟတ် မတန်တဴ ပ္ဍဲ တိုက်ဒြပ် (Landlocked microstate) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသ [[တကအ်ဇၞော် အဳဗေရဳယျာ]] (Iberian Peninsula)၊ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဒဵု [[ပဳရေနဳသ်]] (Pyrenees) လပါ် ဗၟံက် တုဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ မ္ဂး စပ် ကဵု [[ပြင်သေတ်]] (France) ကေုာံ လပါ် သၠုင်ကျာ မ္ဂး စပ် ကဵု [[သပေန်]] (Spain) ရ။ ဍုင် ဝွံ ဒက်ပ္တန် ကၠုင် နူကဵု ခေတ် ဨကရာဇ် [[ရှာလ်မာန်]] (Charlemagne) ဟီု စှ်ေစိုတ် လဝ် တုဲ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု လိက်ကသုက် ပါရေယာဂျ် (Pareage of 1278) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ပစ္စုပ္ပန် ဏအ်၊ အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် နကဵု သၟိင်စိုတ် ပံင်တောဲ ၜါ တၠ (Diarchy / Co-Princes) မတွဟ်ဂး သင်္ဃရာဇ် ကာသဝ်လေတ် ဍုင် အူရ်ဂေလ် (Bishop of Urgell) ပ္ဍဲ သပေန် ကေုာံ သမ္မတ ဍုင် ပြင်သေတ် ရ။

အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဒှ် ဍုင် သၟတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲ [[ဥရောပ]] တုဲ နွံကဵု သမၠဲ တိဍာ် သီုဖအိုတ် ၄၆၇.၆၃ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ (၁၈၀.၅၅ စတုရံ မာင်) ကေုာံ လၟိဟ် မၞိဟ် ၜိုတ် ၈၅,၀၀၀ တၠ ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် ဇၞော်အိုတ် ဂှ် ဒှ် [[အာန်ဒဝ်ရာ လာ ဗေလာ]] (Andorra la Vella) မတန်တဴ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ သၠုင် နူ ဗလး ၜဳ ၁,၀၂၃ မဳတာ (၃,၃၅၆ ပေ) တုဲ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ တိုက် ဥရောပ ရ။ [[ဘာသာကာတာလာန်]] (Catalan) ဂှ် ဒှ် ဘာသာ ရုင် ဍုင် ကီုလေဝ် ဘာသာ သပေန်၊ ပဝ်တူဂါ ကေုာံ ပြင်သေတ် တအ် လေဝ် ကောန်ဍုင် တအ် ဟီုဂး ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဇၟာပ်ပ် သၞာံ ကၟုဲ အာတရဴ (Tourists) ၜိုတ် ၈ ပြကောဋိကိုဋ် စဵုကဵု ၁၀ ပြကောဋိကိုဋ် ကၠုင် ဝေင် ပ္ဍဲ အာန်ဒဝ်ရာ ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင်ယၟု (Etymology) ==
တမ်မူလ ယၟု မ္ဂး &quot;အာန်ဒဝ်ရာ&quot; (Andorra) ဝွံ ဟွံတီ ကၠးကၠး ကီုလေဝ် တၠပညာ ဝင် ကေုာံ ဘာသာဗေဒ တအ် ပတိုန် ထ္ၜး လဝ် လညာတ် နာနာ သာ် ရ။
အစာ ဝင် ဂရေက် တမၠာ [[ပဝ်လဳဗဳယုသ်]] (Polybius) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (2nd century BCE) ချူ စၟတ်သမ္တီ လဝ် ပရူ ဂကူ မၞိဟ် အဳဗေရဳယျာ မကော်ဂး ''အာန်ဒဝ်သဳနွိုင်'' (Andosini / Andosins) မမံင် ပ္ဍဲ ခလံက် ဒဵု ပဳရေနဳသ် ဏအ် အခိင် သကိုပ်ပၞာန် [[ဟာန်နဳဗာလ်]] (Hannibal) ဇက် ပၞာန် တတ် ဒဵု ဏအ် ရ။ မအရေဝ် ''Andosini'' ဝွံ ကၠုင် နူကဵု ဘာသာ ဗာသက် တမၠာ (Pre-Roman Basque) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် ''handia'' မတွဟ်ဂး &quot;ဇၞော်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၠုင်&quot; ရ။

လညာတ် မွဲသာ် ပၠန် ဂှ် ယၟု ဏအ် ကၠုင် နူကဵု မအရေဝ် နာဗာရဝ်-အာရာဂဝ်နဳသ် (Navarro-Aragonese) မ္ဂး ''andurrial'' မဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တိဍာ် မပေင် ကု တၞံဆု သၟတ်တ်&quot; (Shrub-covered land) ရ။ လညာတ် အခိုက်အလိုက် ဒဏ္ဍာရဳ မွဲပၠန် ဟီုဂး ကောန်သၟိင် ရှာလ်မာန် မတွဟ်ဂး Louis the Pious ခုတ် လဝ် ယၟု ဒေသ ဏအ် နူကဵု ယၟု ခလံက် တိ သမ္မာကျမ်းစာ ''Endor'' ကြဴနူ ဗတိုက် ဇၞး ဒပ် မဝ်ရ် (Moors) တုဲ ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=eccardt |first=Thomas M. |title=Secrets of the Seven Smallest States of Europe |publisher=Hippocrene Books |year=2005 |isbn=978-0781810326 |pages=145–150}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် တမၠာ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ် (Ancient and Medieval History) ==
သက်သဳ ပထဝဳ ကေုာံ ဝင်တမၠာ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် စ မံင် ကၠုင် ပ္ဍဲ ခလံက် ဒဵု အာန်ဒဝ်ရာ နူကဵု ခေတ် တၟအ် လက္ကရဴ (Neolithic era) တေအ် ရ။ တၠပညာ တအ် ဂၠာဲ ဆဵု ကေတ် ပိုန်ဒြပ် တမၠာ၊ တၟအ် ကေုာံ ဇုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ထီု Balma de la Margineda မနွံ အာယုက် ၜိုတ် ၉,၅၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် ရ။
* '''ခေတ် ရဝ်မ ကေုာံ ဗဳသဳဂေါသ်:''' ပ္ဍဲ အခိင် အင်ပါယာ ရဝ်မ အုပ်ဓုပ် တကအ်ဇၞော် အဳဗေရဳယျာ ဂှ်၊ ဒေသ အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ တွဵုရး Hispania Tarraconensis ရ။ ရဝ်မ လီုလာ် အာ တုဲ ဂကူ ဗဳသဳဂေါသ် (Visigoths) တအ် ဆက် အုပ်ဓုပ် ဒေသ ဏအ် ရ။
* '''ခေတ် ရှာလ်မာန် (Charlemagne):''' အတိုင် ဝင် အခိုက်အလိုက် မ္ဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၈၀၅ ဂှ်၊ ဨကရာဇ် ရှာလ်မာန် ကဵု အခေါင် ဗၠးၜး (Charter) ကု ကောန်ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ တအ် ဟိုတ်နူ ကောန်ဍုင် ၅,၀၀၀ တၠ သၟဝ် ပရေင် က္ဍိုက်ပ် Marc Almugàver ရီုဗင် ဒပ် ပၞာန် ညး သွက်ဂွံ ဗတိုက် ဒစဵုဒစး ဒပ် အစ္စလာမ် မဝ်ရ် (Moors) ရ။
* '''လိက်ကသုက် ပါရေယာဂျ် (Pareages of 1278 and 1288):''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကေုာံ ၁၃ ဂှ်၊ က္တဵုဒှ် ပဋိပက္ခ အကြာ သင်္ဃရာဇ် ဍုင် အူရ်ဂေလ် (Bishop of Urgell) ကေုာံ သၟိင်စိုတ် ဍုင် ဖွာ (Count of Foix - လပါ် ပြင်သေတ်) လတူ အခေါင် ပိုင်ပြဳ အာန်ဒဝ်ရာ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၇၈ ဂှ် သီု ၜါ လပါ် ထပက် စၟတ်တဲ လတူ လိက်ကသုက် ပါရေယာဂျ် (Pareage) သွက်ဂွံ ပံင်တောဲ အုပ်ဓုပ် ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ မွဲစွံ ရ။ သၞောတ်ဝ် သၟိင်စိုတ် ပံင်တောဲ (Co-Principality) ဏအ် ဝွံ တန်တဴ ကၠုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် လုကဴ ၇၀၀ သၞာံ ပြင်င် ရ။

[[File:Sant Joan de Caselles, Canillo, Andorra, 2013-08-15, DD 02.jpg|thumb|ဘာကျာ် ခရေတ်ယာန် Sant Joan de Caselles မသြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁–၁၂ နကဵု ဗီုပြင် ရဝ်မာနesque]]

== ၃။ ဝင် ခေတ်ပစ္စုပ္ပန် (Modern History) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၁၉ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ တအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် စၠတ်ထဝ် သဇိုင် မကော်ဂး ''Consell de la Terra'' (Council of the Land) မဒှ် စၠတ်ထဝ် ပါလဳမာန် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ စဵုကဵု ၂၀:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၀၇ ဂှ် သၟိင်စိုတ် ဖွာ (Count of Foix) မတွဟ်ဂး Henry IV ဒှ် အာ ဨကရာဇ် ဍုင် ပြင်သေတ် တုဲ၊ အခေါင် သၟိင်စိုတ် ပံင်တောဲ လပါ် ပြင်သေတ် ဂှ် ကၠောအ် အာ ဇရေင် သကိုပ် ဍုင် ပြင်သေတ် (ဨကရာဇ် ကေုာံ ဗွဲကြဴ သမ္မတ ပြင်သေတ်) ရ။ ဟိုတ်နူ တန်တဴ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဒဵု သၠုင် တုဲ အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဗၠး တိတ် နူကဵု ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ သီုကဵု ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင် သပေန် (Spanish Civil War) ရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ သၞာံ ၁၉၉၃:''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ လပါ် လက္ကရဴ ဂှ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဇၞော်မောဝ် တိုန် နကဵု ပရေင် သွံရာန် ဗၠး အခေါန် (Duty-free shopping) ကေုာံ ပရေင် အာတရဴ (Tourism) ရ။ ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် တအ် စုတ် မာဲ သ္ပဒတန် သၞောဝ် ဥပဒေ သဇိုင် ဍုင် (Constitution of Andorra) ပထမအိုတ် ရ။ သၞောဝ် ဏအ် ပြံင်လှာဲ ဍုင် နူကဵု သၞောတ်ဝ် ဖျူဒေလ် (Feudal system) ဇရေင် ဍုင် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် တုဲ လုပ် ဒှ် ကောန်ဂကောံ [[ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ကေုာံ [[ကံင်သဳ ဥရောပ]] (Council of Europe) ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last= Augustin |first=Byron |title=Andorra |publisher=Marshall Cavendish |year=2008 |isbn=978-0761431220 |pages=32–45}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ပထဝဳ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Geography and Climate) ==
အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ တန်တဴ ပ္ဍဲ ဒဵု ပဳရေနဳသ် လပါ် ဗၟံက် တုဲ သမၠဲ တိဍာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၄၆၈ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ ရ။ 
* '''ဒဵု ကေုာံ ကြုင်ဂမၠိုင်:''' တိဍာ် ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ဒဵု သၠုင် မၞုံကဵု တၟအ် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ခလံက် ဒဵု ဍန်န် ရ။ ဒၞာဲ သၠုင်အိုတ် ဗွဲဓမ္မတာ ပ္ဍဲ ဍုင် ဂှ် နွံ ၁,၉၉၆ မဳတာ တုဲ၊ ဒဵု သၠုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဒဵု ကဝ်မာ ပေဒရဝ်သာ (Coma Pedrosa) မသၠုင် ၂,၉၄၂ မဳတာ (၉,၆၅၂ ပေ) ရ။ ကြုင် အဓိက ပ္ဍဲ ဍုင် ဂှ် ဒှ် ကြုင် ဂရာန် ဗာလဳရာ (Gran Valira) မဇွောဝ် စှ်ေ အာ လပါ် ဍုင် သပေန် ရ။
* '''ပွဳပွူသဘာဝ:''' ခလံက် ဒဵု မာဒရဳယူ-ပေရာဖဳတာ-ကလာရဝ် (Madriu-Perafita-Claror Valley) မနွံ သမၠဲ ၜိုတ် ၉% နူကဵု တိဍာ် ဍုင် ဂှ် ဒးဒုင် သ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ UNESCO ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၄ ဟိုတ်နူ သဘာဝ ကေုာံ ယေန်သၞာင် တြေံ မသှ်ေၜက် ဒၟံင် ရ။
* '''ဥတုရာသဳ (Climate):''' အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ နွံကဵု ဥတုရာသဳ ဒဵု သၠုင် (Alpine and continental climate) ရ။ အခိင် မုဟ်ကျာ မ္ဂး ဂံက် တုဲ မနှင် (Snow) စှ်ေ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ အခိင် ကညင် မ္ဂး ၜိုဟ် သြိုဟ် ကေုာံ သကှ် ရ။

[[File:Madriu-Perafita-Claror Valley.jpg|thumb|ခလံက် ဒဵု Madriu-Perafita-Claror မဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ UNESCO ပ္ဍဲ အာန်ဒဝ်ရာ]]

== ၅။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Politics and Government) ==
အတိုင် သၞောဝ် ဥပဒေ သဇိုင် သၞာံ ၁၉၉၃ မ္ဂး၊ အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဒှ် ဍုင် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် မၞုံကဵု သၟိင်စိုတ် ပံင်တောဲ ၜါ တၠ (Parliamentary co-principality) ရ။
* '''သၟိင်စိုတ် ပံင်တောဲ (Co-Princes):''' သကိုပ် ဍုင် (Heads of state) ဂှ် ဒှ် သင်္ဃရာဇ် ဍုင် အူရ်ဂေလ် (Bishop of Urgell) ကေုာံ သမ္မတ ဍုင် ပြင်သေတ် ရ။ ၜိုန်ရ ညးတအ် နွံ အဝဵု သင်္ကေတ သၟး ကီုလေဝ်၊ ညးတအ် ပစၞး ကု ပရေင် ညဳသာ အကြာ ပြင်သေတ် ကေုာံ သပေန် ရ။
* '''ပါလဳမာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ:''' စၠတ်ထဝ် ကံင်သဳ နာနာ (General Council / Consell General) ဂှ် ဒှ် စၠတ်ထဝ် ပါလဳမာန် မၞုံကဵု အမာတ် ၂၈ တၠ မဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု မာဲ ညးဍုင်ကွာန် ဇၟာပ်ပ် ၄ သၞာံ ရ။ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Cap de Govern) ဂှ် ဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု ပါလဳမာန် တုဲ က္ဍိုက်ပ် အလဵုအသဳ ရ။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ဂီုကၠီု:''' အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဟွံမဲ ကု ဒပ်ပၞာန် အလဵုဇကု (Standing army) ရ။ ပရေင် စဵုဒၞာ ဍုင် ဂှ် ဒှ် တာလျိုင် ဍုင် ပြင်သေတ် ကေုာံ ဍုင် သပေန် အတိုင် လိက်ကသုက် ပံင်တောဲ ရ။ အပ္ဍဲ ဍုင် မ္ဂး နွံကဵု ဒပ် ဗၠာဲသၟိင် (Police Corps of Andorra) သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂီုကၠီု အပ္ဍဲဍုင် ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of the Principality of Andorra |url=https://www.consellgeneral.ad/en/the-general-council/constitution-of-the-principality-of-andorra |website=Consell General d'Andorra |access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ဒေသအုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင် (Administrative Divisions) ==
ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ပါ် လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အုပ်ဓုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွိုင်ဍုင် (Parishes / Parròquies) သီုဖအိုတ် ၇ ဒၞာဲ ရ။ ပွိုင်ဍုင် သီု ၇ ဂှ် ထ္ၜး လဝ် ပ္ဍဲ သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပွိုင်ဍုင် (Parish) !! ဍုင် အဓိက (Capital/Main Town) !! သမၠဲ တိ (km²) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (၂၀၂၃)
|-
| ၁
| '''[[ကာနဳလဝ်]]''' (Canillo)
| ကာနဳလဝ်
| ၁၂၁
| ၅,၇၈၁
|-
| ၂
| '''[[အေန်ကာမ်]]''' (Encamp)
| အေန်ကာမ်
| ၇၄
| ၁၂,၈၂၆
|-
| ၃
| '''[[အဝ်ဒဳနဝ်]]''' (Ordino)
| အဝ်ဒဳနဝ်
| ၈၉
| ၅,၄၄၀
|-
| ၄
| '''[[လာ မာသာနာ]]''' (La Massana)
| လာ မာသာနာ
| ၆၁
| ၁၁,၅၉၁
|-
| ၅
| '''[[အာန်ဒဝ်ရာ လာ ဗေလာ]]''' (Andorra la Vella)
| အာန်ဒဝ်ရာ လာ ဗေလာ
| ၁၂
| ၂၄,၀၄၂
|-
| ၆
| '''[[သာန် ဂျူလဳယာ ဒေ လဝ်ရဳယာ]]''' (Sant Julià de Lòria)
| သာန် ဂျူလဳယာ ဒေ လဝ်ရဳယာ
| ၆၀
| ၉,၉၁၅
|-
| ၇
| '''[[အေသကာလ်ဒေသ်-အေန်ဂဝ်ဒါနဳ]]''' (Escaldes-Engordany)
| အေသကာလ်ဒေသ်-အေန်ဂဝ်ဒါနဳ
| ၄၇
| ၁၅,၅၀၆
|}

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Economy and Infrastructure) ==
အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွိုက်လွာ ပံက် မဖွံ့ဖြိုး တဴတက် (Developed free-market economy) တုဲ သြန် လုပ် ကောန်ဍုင် မွဲတၠ (GDP per capita) သၠုင် နူကဵု ဗွဲဓမ္မတာ ဍုင် ဥရောပ တအ် ရ။
* '''ပရေင် အာတရဴ ကေုာံ သွံရာန် (Tourism and Retail):''' ပရေင် အာတရဴ ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် တုဲ ပ္တိတ် ကဵု သြန် လုပ် ဍုင် ၜိုတ် ၈၀% ရ။ ဒၞာဲ ဝေင် သကဳ မနှင် (Ski resorts) ဗီုကဵု Grandvalira ကေုာံ Vallnord တအ် သီုကဵု ပရေင် သွံရာန် အခေါန် သက်သာ ဂှ် ဇက် ကေတ် ကၟုဲ အာတရဴ ၈–၁၀ ပြကောဋိကိုဋ် ဇၟာပ်ပ် သၞာံ ရ။
* '''ကဏ္ဍ သြန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ သြန်ယူရဝ်:''' ဘာဏ် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ ဂှ် လေဝ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ ရ။ ၜိုန်ရ အာန်ဒဝ်ရာ ဟွံသေင် ကောန်ဂကောံ [[ဂကောံပံင်ကောံဥရောပ]] (EU) ကီုလေဝ်၊ နကဵု လိက်ကသုက် သြန်ဘဏ္ဍာ တုဲ ဍုင် ဝွံ စကာ သြန် [[ယူရဝ်]] (Euro) နဒဒှ် သြန် ရုင် တုဲ ကလိဂွံ အခေါင် တက် ပ္တိတ် သြန် ယူရဝ် တၟအ် အလဵုဇကု စတမ် နူ သၞာံ ၂၀၁၄ ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Monetary Agreement between the European Union and the Principality of Andorra |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:22011A1217(01) |website=EUR-Lex (European Union Law) |access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ်:''' အပ္ဍဲ တိဍာ် အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဟွံမဲ ကု ဂၠံင် ကွဳပၟတ် ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ရ။ သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ Andorra–La Seu d'Urgell Airport ဂှ် တန်တဴ ပ္ဍဲ တိဍာ် သပေန် မသ္ၚောဲ နူ ပယျဵု ၁၂ ကဳလဝ်မဳတာ ရ။ ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ် အပ္ဍဲဍုင် သီုဖအိုတ် ဒုင် သဇိုင် လတူ ဂၠံင် ကွဳစက် ကေုာံ ထိုတ် ဒဵု (Tunnels) ရ။

== ၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူဂမၠိုင် (Demographics and Ethnic Groups) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ အာန်ဒဝ်ရာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် နွံ ၈၅,၁၀၁ တၠ ရ။ တင် တၟေင် မွဲ ဂှ် ကောန်ဂကူ အာန်ဒဝ်ရာ ဇေတ်တ် (Andorran nationals) နွံ ဆ ၜိုတ် ၄၈.၈% ဓဝ် တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ကောန်ဍုင် သအာင် မကၠုင် မံင် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုင် ရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ကောန်ဍုင် / ဂကူ (Nationality) !! ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (%) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (ၜိုတ်)
|-
| '''ကောန်ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ''' (Andorrans)
| ၄၈.၈%
| ~၄၁,၅၀၀
|-
| '''[[ဂကူသပေန်]]''' (Spanish)
| ၂၄.၅%
| ~၂၀,၈၀၀
|-
| '''[[ဂကူပဝ်တူဂါ]]''' (Portuguese)
| ၁၁.၀%
| ~၉,၃၀၀
|-
| '''[[ဂကူပြင်သေတ်]]''' (French)
| ၄.၄%
| ~၃,၇၀၀
|-
| '''ဂကူ တၞဟ်ဂမၠိုင်''' (Argentinians, British, etc.)
| ၁၁.၃%
| ~၉,၈၀၀
|}
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Population by nationality - Department of Statistics |url=https://www.estadistica.ad/serveis/web/index.jsp?lang=4 |website=Govern d'Andorra (Departament d'Estadística) |access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဘာသာရှ်ေသှ်ေ (Languages and Religion) ==
* '''အရေဝ်ဘာသာ:''' [[ဘာသာကာတာလာန်]] (Catalan) ဝွံ ဒှ် ဘာသာ ရုင် ကေုာံ ဘာသာ ဝင် အခိုက်အလိုက် ဍုင် အာန်ဒဝ်ရာ ရ။ အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဒှ် ဍုင် ဗၠးၜး မွဲဓဝ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မသ္ပ လဝ် ဘာသာ ကာတာလာန် နဒဒှ် ဘာသာ ရုင် ဍုင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ်ပၠန် [[ဘာသာသပေန်]] (Spanish)၊ [[ဘာသာပဝ်တူဂါ]] (Portuguese) ကေုာံ [[ဘာသာပြင်သေတ်]] (French) တအ် လေဝ် စကာ ဗွဲမသၠဲလး ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင် ပညာ ရ။
* '''ဘာသာရှ်ေသှ်ေ:''' သၞောဝ် ဥပဒေ သဇိုင် ဍုင် ကဵု လဝ် အခေါင် ဗၠးၜး ဘာသာ ကီုလေဝ်၊ ဘာကျာ် ကာသဝ်လေတ် (Catholic Church) ဂှ် ကလိဂွံ လဝ် အခေါင် တၟေင် အတိုင် အခိုက်အလိုက် ရ။ ကောန်ဍုင် ၜိုတ် ၈၉.၅% ဒှ် ညးမရှ်ေသှ်ေ [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]] (ကာသဝ်လေတ်) ရ။ ကျာ် ဓမ္မတာ ကောန်ဂကူ ညးတအ် ရှ်ေသှ်ေ ဂှ် ဒှ် Our Lady of Meritxell (Nostra Senyora de Meritxell) ရ။

[[File:Andorra la Vella - Casa de la Vall (1).jpg|thumb|သ္ၚိ Casa de la Vall မသြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၅၈၀ မဒှ် ရုင် စၠတ်ထဝ် ပါလဳမာန် တြေံ အာန်ဒဝ်ရာ]]

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် (Culture and Society) ==
ယေန်သၞာင် အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ ဒှ် ယေန်သၞာင် ကာတာလာန် (Catalan culture) မၞုံကဵု အခိုက်အလိုက် ဒေသ ဒဵု ပဳရေနဳသ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
* '''ပေါဲ လှ်ေ ကေုာံ ဂဳတ:''' ပေါဲ လှ်ေ အခိုက်အလိုက် မပ္တံကဵု ''Contrapàs'' ကေုာံ ''Marratxa'' သီုကဵု ပေါဲ လှ်ေ ''Sardana'' တအ် ဂှ် လှ်ေ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ပေါဲသဘင် ဍုင် ရ။ တ္ၚဲ ကောန်ဂကူ ဍုင် (National Day) ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၈ သေပ်တေမ်ဗါ မဒှ် တ္ၚဲ ပေါဲသဘင် Our Lady of Meritxell ရ။
* '''စၞစ အခိုက်အလိုက် (Cuisine):''' စၞစ အာန်ဒဝ်ရာ ဂှ် တုပ် ညံင် စၞစ ကာတာလာန် ကေုာံ စၞစ ဒဵု ပြင်သေတ်/သပေန် ရ။ စၞစ ယၟုမြဟ် ဂှ် ဒှ် ''Escudella'' (သွ ဖျုန် ကေုာံ ဟင်းသီးဟင်းရွက်)၊ ''Trinxat'' (စၞ ကၠောန် နကဵု အာလူ၊ ကဝ်ဖဳထဝ် ကေုာံ ဖျုန် ကၠိက်) ရ။
* '''ပရေင် ဝေင် ဇြဟတ် (Sports):''' ဟိုတ်နူ မနှင် စှ်ေ ဂၠိုင် တုဲ ပေါဲ ဝေင် သကဳ (Skiing) ဂှ် ဒှ် ပေါဲ ဝေင် အဓိက အိုတ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ်ပၠန် ပေါဲ ဝေင် ရာဂ်ဗဳ (Rugby union)၊ ကောန်ဗဝ် (Football) ကေုာံ ဗာသကေတ်ဗဝ် (Basketball - အသင်း BC Andorra) တအ် လေဝ် မၞိဟ် ဒး ဂၞပ် ဂၠိုင် ရ။

== ၁၁။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Education and Health) ==
* '''ပရေင် ပညာ (Education):''' သၞောတ်ဝ် ပရေင် ပညာ ပ္ဍဲ အာန်ဒဝ်ရာ ဝွံ တၟေင် ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူ နွံကဵု သၞောတ်ဝ် ဘာ အလဵုအသဳ ပိ သာ် (Three-system public education): သၞောတ်ဝ် အာန်ဒဝ်ရာ (ဗတောန် နကဵု ဘာသာ ကာတာလာန်)၊ သၞောတ်ဝ် ပြင်သေတ် (ဗတောန် နကဵု ဘာသာ ပြင်သေတ်) ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သပေန် (ဗတောန် နကဵု ဘာသာ သပေန်) ရ။ မိမ ကွးဘာ တအ် ရုဲစှ် သၞောတ်ဝ် ဘာ မာန် နကဵု ဗၠးၜး သက်ကု ၚုဟ်မး စဵုကဵု အာယုက် ၁၆ သၞာံ ရ။ [[တက္ကသိုလ် အာန်ဒဝ်ရာ]] (University of Andorra / Universitat d'Andorra) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မွဲဓဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ရ။
* '''ပရေင် ထတ်ယုက် (Healthcare):''' သၞောတ်ဝ် ပရေင် ထတ်ယုက် အာန်ဒဝ်ရာ (CASS - Caixa Andorrana de Seguretat Social) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်ဝ် မခိုဟ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ အာယုက် မၞိဟ် မံင် ဗွဲဓမ္မတာ (Life expectancy) ပ္ဍဲ အာန်ဒဝ်ရာ ဂှ် သၠုင် စိုပ် ၜိုတ် ၈၃–၈၄ သၞာံ တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရင် ဍုင် အာယုက် မၞိဟ် ဂၠိင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Andorra: Health System Review |url=https://www.who.int/countries/and |website=World Health Organization |access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;

== ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[အာန်ဒဝ်ရာ လာ ဗေလာ]] (Andorra la Vella)
* [[ဘာသာကာတာလာန်]] (Catalan language)
* [[ပဳရေနဳသ်]] (Pyrenees)
* [[ဍုင် သၟတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]] (European microstates)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = Countries in Europe
| title = ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[ဥရောပ]] (Europe)
| listclass = hlist
| group1 = [[ဥရောပ သၠုင်ကျာ]] (အဳဗေရဳယျာ ကေုာံ မေဒဳတာရေနဳယာန်)
| list1 =
* [[အာန်ဒဝ်ရာ]]
* [[အဳတလဳ]]
* [[မဝ်လ်တာ]]
* [[ပဝ်တူဂါ]]
* [[သာန်မာရဳနဝ်]]
* [[သပေန်]]
* [[ဗာတဳကာန်]]
| group2 = [[ဥရောပ ပလိုတ်]]
| list2 =
* [[အဝ်သတြဳယျာ]]
* [[ဗေလ်ဂျဳယာမ်]]
* [[ပြင်သေတ်]]
* [[ဂျာမနဳ]]
* [[လဳချ်တေန်သတိုင်]]
* [[လူဇေမ်ဗာဂ်]]
* [[မဝ်နာကဝ်]]
* [[နယ်သာလာန်]]
* [[သွေတ်ဇာလာန်]]
* [[ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဗြိတိန်]]
}}

{{DEFAULTSORT:အာန်ဒဝ်ရာ}}
[[ကဏ္ဍ:အာန်ဒဝ်ရာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရောပ သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် မတန်တဴ ပ္ဍဲ တိုက်ဒြပ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် သၟတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[ကဏ္ဍ:တကအ်ဇၞော် အဳဗေရဳယျာ]]</text>
      <sha1>ho3apmezzm500b08zogxfhd2ylbf4vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာန်ဂဝ်လာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12920</id>
    <redirect title="အာန်ဂေါလာ" />
    <revision>
      <id>59384</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာန်ဂဝ်လာ]] ဇရေင် [[အာန်ဂေါလာ]]</comment>
      <origin>59384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="qkcsts3kpu1bsomzk0owh3u0khxtlg9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အာန်ဂေါလာ]]</text>
      <sha1>qkcsts3kpu1bsomzk0owh3u0khxtlg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12921</id>
    <revision>
      <id>59385</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ | common_name = အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ | native_name = {{lang|en|Antigua and Barbuda}} | image_flag = Flag of Antigua and Barbuda.svg | image_coat = Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg | image_map = Antigua and Barbuda on the globe (Americas centered).svg | map_caption...&quot;</comment>
      <origin>59385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35573" sha1="t2zydjpizlucjcxqu7s9lwjtqcr08br" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ
| common_name = အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ
| native_name = {{lang|en|Antigua and Barbuda}}
| image_flag = Flag of Antigua and Barbuda.svg
| image_coat = Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg
| image_map = Antigua and Barbuda on the globe (Americas centered).svg
| map_caption = ဒတန် ဍုင် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ပ္ဍဲ ဒေသ ကာရေဗဳယာန်
| capital = [[သေန့်ဂျောန်]] (St. John's)
| coordinates = {{Coord|17|07|N|61|51|W|type:city}}
| largest_city = သေန့်ဂျောန်
| official_languages = [[ဘာသာအင်္ဂလိက်]] (English)
| vernacular_languages = [[ဘာသာခရဳယဝ် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ]] (Antiguan and Barbudan Creole)
| religion = ၈၅.၃% [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]] (Christianity)&lt;br&gt;၁၄.၇% တၞဟ်ဟ် / ဘာသာဟွံမဲ
| government_type = သၞောတ်ဝ် ဨကရာဇ် သၟဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ပါလဳမာန် မွဲဗော် (Unitary parliamentary constitutional monarchy)
| leader_title1 = ဨကရာဇ် (Monarch)
| leader_name1 = [[ချာလ် တတိယ]] (Charles III)
| leader_title2 = သကိုပ်ဘုရင်ခံ (Governor-General)
| leader_name2 = [[ရဝ်ဒနဳ ဝေလ်လဳယာမ်]] (Rodney Williams)
| leader_title3 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Prime Minister)
| leader_name3 = [[ဂါသတောန် ဗရောန်]] (Gaston Browne)
| area_km2 = 440
| area_rank = ၁၈၂
| population_estimate = ၁၀၀,၇၇၂ (၂၀၂၃)
| population_density_km2 = 229
| GDP_PPP = $2.98 billion
| GDP_nominal = $2.03 billion
| currency = ဒဝ်လာ ကာရေဗဳယာန် လပါ်ဗၟံက် (East Caribbean dollar - XCD)
| time_zone = UTC-4 (AST)
| calling_code = +1-268
| cctld = .ag
}}

'''အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ''' ({{lang-en|Antigua and Barbuda}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင် တကအ် မနွံကဵု အဝဵု ကၞောတ်အထောတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ [[အိန္ဒိယ ပလိုတ်]] (West Indies) အပ္ဍဲ [[အမေရိက သၟဝ်ကျာ]] တုဲ၊ တန်တဴ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မဆက်စၠောအ် အကြာ [[ၜဳကာရေဗဳယာန်]] (Caribbean Sea) ကေုာံ [[မှာသၟိဒ် အာတလာန်တေတ်]] (Atlantic Ocean) ရ။ ဍုင် ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု တကအ် ဇၞော် ၜါ မတွဟ်ဂး တကအ် '''အာန်တဳဂွါ''' (Antigua) ကေုာံ တကအ် '''ဗာဗူဒါ''' (Barbuda) သီုကဵု တကအ် ဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု Great Bird, Green, Guiana, Long, Maiden, York Islands ကေုာံ တကအ် ရေဒေါန်ဒါ (Redonda) တအ် ရ။ လၟိဟ် မၞိဟ် မမံင် တွဵု နွံ ၜိုတ် ၁၀၀,၀၀၀ တၠ (မၞိဟ် ၉၇% ဂှ် မံင် ပ္ဍဲ တကအ် အာန်တဳဂွါ) တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော်၊ သၞေဟ်က္ၜင် အဓိက ကေုာံ ဍုင် မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် '''[[သေန့်ဂျောန်]]''' (St. John's) မနွံ ပ္ဍဲ တကအ် အာန်တဳဂွါ ရ။ ဍုင် ဝွံ ကလိဂွံ ပရေင် ဗၠးၜး နူကဵု [[ကၟိန်ဍုင် ဗြိတိန်]] ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၈၁ တုဲ ဒှ် ကောန်ဂကောံ အပ္ဍဲ [[ဂကောံဓနသဟာယ]] (Commonwealth of Nations) ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင်ယၟု (Etymology) ==
ယၟု မ္ဂး &quot;အာန်တဳဂွါ&quot; (Antigua) ဝွံ နကဵု ဘာသာ သပေန် (Spanish) မ္ဂး ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;တြေံ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ခေတ် တမၠာ&quot; (Ancient) တုဲ၊ ယၟု မ္ဂး &quot;ဗာဗူဒါ&quot; (Barbuda) ဂှ် ဂွံ အဓိပ္ပါယ် &quot;မၞုံကဵု သော်က္ဍိုပ်/သော်ပါင်&quot; (Bearded) ရ။
* '''ယၟု အာန်တဳဂွါ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၉၃ အခိင် ညးအာတရဴ [[ခရေတ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လာမ်ဗာသ်]] (Christopher Columbus) စိုပ် ကၠုင် တကအ် ဏအ် ဂှ်၊ ညး ခုတ် ယၟု တကအ် ဝွံ မ္ဂး ''Santa María de la Antigua'' သွက်ဂွံ ပူဇဴ ဗီုရုပ် ပဋိမာကရ မနွံ ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဇၞော် ဍုင် သေဗဳလ် (Seville Cathedral) ပ္ဍဲ ဍုင် သပေန် ရ။
* '''ယၟု ဗာဗူဒါ:''' ယၟု &quot;ဗာဗူဒါ&quot; (មၞုံကဵု သော်ပါင်) ဝွံ ဒုင် သဇိုင် လတူ ဗီုပြင် ရုပ်ရဴ ဂကူ မၞိဟ် တမၠာ မမံင် ပ္ဍဲ တကအ် ဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင် သဇိုင် လတူ တၞံ ဝိ (Fig trees / ''Ficus citrifolia'') မနွံကဵု ရိုဟ် လကဲ စှ်ေ ဂၠိင်င် ညံင်ရဴ သော်ပါင် မၞိဟ် ရ။
* '''ယၟု ဂကူ ရးတၞံ:''' ကိုပ်ကၠာ ဂကူ ဥရောပ တအ် ဟွံစိုပ် ဏီ ဂှ်၊ ဂကူ ရးတၞံ အာရာဝါက် (Arawak) ကေုာံ ကာလဳနာဂဝ် (Kalinago / Caribs) တအ် ကော် တကအ် အာန်တဳဂွါ မ္ဂး '''ဝါဒါဒလဳ''' (Wadadli) တုဲ တကအ် ဗာဗူဒါ ဂှ် ကော်စ '''ဝါအဝ်မဝ်နဳ''' (Wa'omoni) ရ။ ယၟု Wadadli ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဂှ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dyde |first=Brian |title=A History of Antigua: The Unsuspected Isle |publisher=Macmillan Caribbean |year=2000 |isbn=978-0333751695 |pages=10–15}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် တမၠာ ကေုာံ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ (Pre-Colonial and Colonial History) ==
တကအ် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ မၞိဟ်တအ် စ မံင် ကၠုင် နူကဵု ၜိုတ် ၃၁၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (3100 BCE) တေအ် ရ။
* '''ဂကူ ရးတၞံဂမၠိုင်:''' မၞိဟ် မမံင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရးတၞံ ခေတ် တၟအ် မကော်ဂး သဳဗဝ်နေ (Ciboney / Guanahatabey) တအ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဂကူ အာရာဝါက် (Arawak / Taino) မပြံင် ကၠုင် နူကဵု ကြုင် အဝ်ရဳနဝ်ကဝ် (Orinoco River) ပ္ဍဲ [[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] တအ် လုပ် မံင် တုဲ တဵုလွဳ သတ်ဆု မပ္တံကဵု သတ် ကြုက်ပၞဟ် (Pineapple)၊ သတ် ဗကေတ်၊ သြောအ် ဂန် ကေုာံ တောဝ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ်ပၠန် ဂကူ ကာလဳနာဂဝ် (Kalinago) တအ် လုပ် သီ ကေတ် ဒေသ ဏအ် ရ။
* '''ပရေင်သီကေတ် နကဵု အင်္ဂလိက်:''' ကဝ်လာမ်ဗာသ် စိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၉၃ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ တကအ် ဏအ် ဟွံမဲ ကု ကြုင် ဍာ်ပတှ် သဘာဝ တုဲ ဂကူ သပေန် ကေုာံ ပြင်သေတ် တအ် ဟွံဒက်ပ္တန် ဍုင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၃၂ ဂှ် ဂကူ အင်္ဂလိက် တအ် ကၠုင် နူ တကအ် သေန့်ခရေတ်သတဝ်ဖာ (Saint Kitts) တုဲ ဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ ပ္ဍဲ အာန်တဳဂွါ ရ။ တကအ် ဗာဗူဒါ ဂှ် သၟိင် အင်္ဂလိက် ကဵု လဝ် အခေါင် ပိုင်ပြဳ ကု ဂကောံ သ္ၚိကၟိန် ကဝ်ဒရေင်တောန် (Codrington family) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၈၅ ရ။
* '''ခေတ် တဵုလွဳ သကြာ ကေုာံ ဍိက် (Slavery Era):''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၇၄ ဂှ် Sir Christopher Codrington ဒက်ပ္တန် ကၠအ် တဵု ၜဴ သကြာ (Sugar plantation) ဇၞော် ပထမအိုတ် မကော်ဂး Betty's Hope ပ္ဍဲ အာန်တဳဂွါ ရ။ သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ကၠအ် ၜဴ ဂှ်၊ ညးတအ် ရာန် ကေတ် နင် ဍိက် နူကဵု တိုက် [[အာဖရိက]] လပါ် ပလိုတ် လၟိဟ် သောင်း ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ဂှ် သၞေဟ်က္ၜင် အင်္ဂလိက် (English Harbour / Nelson's Dockyard) ပ္ဍဲ အာန်တဳဂွါ ဂှ် ဒှ် ဌာန် သဇိုင် ဒပ်က္ၜင် ဗြိတိန် (Royal Navy) အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ကာရေဗဳယာန် ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gaspar |first=David Barry |title=Bondmen and Rebels: A Study of Master-Slave Relations in Antigua |publisher=Duke University Press |year=1993 |isbn=978-0822313366 |pages=65–90}}&lt;/ref&gt;

[[File:Nelsons_Dockyard,_Antigua.jpg|thumb|သၞေဟ်က္ၜင် သကိုပ်ပၞာန် နေလ်သောန် (Nelson's Dockyard) ပ္ဍဲ English Harbour မဒှ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ UNESCO]]

== ၃။ ဝင် ခေတ်ပစ္စုပ္ပန် ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး (Modern History and Independence) ==
* '''ပရေင်ပလီု သၞောတ်ဝ် ဍိက်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ် ကၟိန်ဍုင် ဗြိတိန် ပလီု ထောအ် သၞောတ်ဝ် ဍိက် (Emancipation) ပ္ဍဲ ကဝ်လဝ်နဳ ညးတအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ၜိုန်ရ ကလိဂွံ ဗၠးၜး ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ တိဍာ် သီုဖအိုတ် နွံ ပ္ဍဲ တဲ တၠကၠအ် ဂကူ ဗု တအ် တုဲ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဆက် ဝါတ်ဂါတ် ဒၟံင် ဏီ ရ။
* '''ပရေင်ချဳဒရာင် သၟာကမၠောန်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ဂကောံ သၟာကမၠောန် (Antigua Trades and Labour Union - ATLU) ဒက်ပ္တန် ကၠုင် တုဲ၊ [[ဗီယာ ကောန်ဝေါလ် ဗာတ်]] (Vere Cornwall Bird) ဒှ် ဥက္ကဌ ဂကောံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၃ ရ။ ညး ဒက်ပ္တန် ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Antigua Labour Party - ALP) တုဲ အာဂတ ပၠတရဴ သွက် အခေါင်အရာ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင် အုပ်ဓုပ် ဇကု အလဵုဇကု ရ။
* '''ပရေင်ဗၠးၜး ကေုာံ လၟုဟ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် အာန်တဳဂွါ ကလိဂွံ ကဆံင် ဍုင် ပံင်ဖက် (Associated State) မၞုံကဵု အဝဵု အုပ်ဓုပ် အပ္ဍဲဍုင် ဍိုက်ပေင် ရ။ စိုပ် စၟတ်တ္ၚဲ ၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ သၞာံ ၁၉၈၁ ဂှ်၊ ဍုင် '''အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ''' ကလိဂွံ ပရေင် ဗၠးၜး ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် နူကဵု ဗြိတိန် တုဲ Vere Bird ဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပထမအိုတ် ရ။
* '''လက်ကရဴ ပရေင်လီုလာ် ကျာမုန်ဒိုင် အဳရ်မာ (Hurricane Irma):''' ပ္ဍဲ ဂိတု သေပ်တေမ်ဗါ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ်၊ ကျာမုန်ဒိုင် အဳရ်မာ မၞုံကဵု ဒြဟတ် ကဆံင် ၅ (Category 5 Hurricane Irma) လုပ် ပလီု ထောအ် တကအ် ဗာဗူဒါ တုဲ သ္ၚိဌာန် ၉၅% လီုလာ် အာ ရ။ မၞိဟ် မမံင် ပ္ဍဲ ဗာဗူဒါ သီုဖအိုတ် ဒး ပြံင် ဏာ ဇရေင် တကအ် အာန်တဳဂွါ မွဲ ခဏ တုဲ၊ ပရေင် ကလေင် ဒက်ပ္တန် တကအ် ဂှ် ဆက် ကၠောန် ဒၟံင် စဵုကဵု လၟုဟ် ရ။

== ၄။ ပထဝဳ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Geography and Climate) ==
အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ သီုဖအိုတ် နွံကဵု သမၠဲ တိ ၄၄၀ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ (၁၇၀ စတုရံ တိုင်) တုဲ တန်တဴ ပ္ဍဲ ဂကောံ တကအ် လဳဝါတ် (Leeward Islands) အပ္ဍဲ Lesser Antilles ရ။
* '''တကအ် အာန်တဳဂွါ (Antigua):''' သမၠဲ တိ နွံ ၂၈၁ km² တုဲ မၞုံကဵု ဇိုင်ၜဳ သၞေဟ် ကေုာံ ဖျေန်ဗတဳ (Beaches) ဗွဲမဂၠိုင် (ညးတအ် ဟီုစ နွံ ဖျေန်ဗတဳ ၃၆၅ ဒၞာဲ သွက် မွဲ သၞာံ မွဲ တ္ၚဲ) ရ။ ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဂှ် ဒှ် ဒဵု '''[[ဗဝ်ဂဳ ပဳက်]]''' (Boggy Peak / Mount Obama) မသၠုင် ၄၀၂ မဳတာ (၁,၃၁၉ ပေ) ရ။
* '''တကအ် ဗာဗူဒါ (Barbuda):''' နွံ လပါ် သၟဝ်ကျာ အာန်တဳဂွါ ၜိုတ် ၄၈ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ သမၠဲ တိ နွံ ၁၆၁ km² ရ။ ဒှ် တကအ် တၟအ် ထပိုဟ် (Coral island) မနွံကဵု တိဗလး သဝ်သဝ် တုဲ မၞုံကဵု ကၟာဍာ် ဇိုင်ၜဳ (Codrington Lagoon) မဒှ် ဒတန် ဂစေံ Frigatebird ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''တကအ် ရေဒေါန်ဒါ (Redonda):''' ဒှ် တကအ် တၟအ် ဒဵုပၟတ် ဍောတ်တ် မဟွံမဲ ကု မၞိဟ် မံင် မနွံ လပါ် ပလိုတ်သၠုင်ကျာ တုဲ လၟုဟ် သ္ပ လဝ် ဒတန် မင်မွဲ သဘာဝ (Nature reserve) ရ။
* '''ဥတုရာသဳ (Climate):''' နွံကဵု ဥတုရာသဳ ကတဴ ဇိုပ်ၜဳ (Tropical savanna / maritime climate) တုဲ ဂမ္တဴ ဗွဲဓမ္မတာ နွံ အကြာ ၂၃°C စဵုကဵု ၃၀°C ရ။ ဍာ်ဗြဲ ဂူ အောန် (ၜိုတ် ၁,၀၀၀ မဳလဳမဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ) တုဲ မလေပ် ဆဵုဂဗ ကု ဘဲ ကညင် သကှ် (Drought) ကေုာံ ကျာမုန်ဒိုင် (Hurricanes) အကြာ ဂိတု ဂျူလာင် ကေုာံ အံက်တဝ်ဗါ ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Antigua and Barbuda Country Profile: Climate and Geography |url=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/antigua-and-barbuda |website=World Bank Climate Change Knowledge Portal |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;

[[File:Antigua and Barbuda map.png|thumb|ဗီုတိ မထ္ၜး ဒတန် တကအ် အာန်တဳဂွါ၊ တကအ် ဗာဗူဒါ ကေုာံ တကအ် ရေဒေါန်ဒါ]]

== ၅။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Politics and Government) ==
အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ ဒှ် ဍုင် မဒ္ဂေတ် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဨကရာဇ် သၟဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) အပ္ဍဲ ဂကောံ ဓနသဟာယ ရ။
* '''သကိုပ်ဍုင် ကေုာံ အလဵုအသဳ:''' ဨကရာဇ် [[ချာလ် တတိယ]] (King Charles III) ဂှ် ဒှ် သကိုပ် ဍုင် (Head of State) တုဲ သကိုပ်ဘုရင်ခံ (Governor-General) မတွဟ်ဂး Sir Rodney Williams ဂှ် ပစၞး ဨကရာဇ် ပ္ဍဲ ဍုင် ရ။ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Prime Minister) ဂှ် ဒှ် သကိုပ် အလဵုအသဳ (Head of Government) တုဲ က္ဍိုက်ပ် ဂကောံ ဝန်ဇၞော် (Cabinet) ရ။
* '''စၠတ်ထဝ် ပါလဳမာန် (Parliament):''' စၠတ်ထဝ် ဍုင် ဂှ် နွံ ၜါ ကဆံင် (Bicameral parliament): (၁) '''သဳနိတ်''' (Senate) မနွံကဵု အမာတ် ၁၇ တၠ မခပတိုန် နကဵု သကိုပ်ဘုရင်ခံ၊ (၂) '''စၠတ်ထဝ် ညးစၞး''' (House of Representatives) မနွံကဵု အမာတ် ၁၇ တၠ မဒးဒုင် ရုဲစှ် နကဵု မာဲ ညးဍုင်ကွာန် ဇၟာပ်ပ် ၅ သၞာံ ရ။
* '''ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်:''' ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် အဓိက ဂှ် ဒှ် Antigua and Barbuda Labour Party (ABLP)၊ United Progressive Party (UPP) ကေုာံ Barbuda People's Movement (BPM) ရ။ ဍုင် ဝွံ ဒှ် ကောန်ဂကောံ [[ကုလသမဂ္ဂ]] (UN), CARICOM (သမဂ္ဂ ကာရေဗဳယာန်), OAS, ကေုာံ OECS (ဂကောံ ဍုင် ကာရေဗဳယာန် လပါ်ဗၟံက်) ရ။

== ၆။ ပရေင်စိုတ်ဓာတ် တွဵုရးဂမၠိုင် (Administrative Divisions) ==
ဍုင် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ ပါ် လဝ် ပွိုင်ဍုင် ဘာကျာ် (Parishes) ၆ ဒၞာဲ ပ္ဍဲ တကအ် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဒေသ သၟဝ် အုပ်ဓုပ် (Dependencies) ၂ ဒၞာဲ မတွဟ်ဂး တကအ် ဗာဗူဒါ ကေုာံ တကအ် ရေဒေါန်ဒါ ရ။ (ပ္ဍဲ တကအ် ဗာဗူဒါ ဂှ် နွံကဵု ဂကောံ ကံင်သဳ Barbuda Council မအုပ်ဓုပ် ကိစ္စ အပ္ဍဲ တကအ် ရ)။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ပွိုင်ဍုင် / ဒေသ (Parish / Dependency) !! ဍုင်ဇၞော် ဒေသ (Capital) !! သမၠဲ တိ (km²) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (၂၀၁၁ စရင်)
|-
| '''[[သေန့်ဂျောန် (ပွိုင်ဍုင်)|သေန့်ဂျောန်]]''' (Saint John)
| [[သေန့်ဂျောန်]] (St. John's)
| ၇၃.၈
| ၅၁,၇၃၇
|-
| '''[[သေန့်ဂျောဂျ် (ပွိုင်ဍုင် အာန်တဳဂွါ)|သေန့်ဂျောဂျ်]]''' (Saint George)
| ပေဂေါတ် (Piggotts)
| ၂၄.၄
| ၈,၀၅၅
|-
| '''[[သေန့်ပဳတာ (ပွိုင်ဍုင် အာန်တဳဂွါ)|သေန့်ပဳတာ]]''' (Saint Peter)
| ပါဟာမ် (Parham)
| ၃၂.၆
| ၅,၃၂၅
|-
| '''[[သေန့်ပေါလ် (ပွိုင်ဍုင် အာန်တဳဂွါ)|သေန့်ပေါလ်]]''' (Saint Paul)
| ဖာလ်မောသ် (Falmouth)
| ၄၅.၂
| ၈,၁၂၈
|-
| '''[[သေန့်မေရဳ (ပွိုင်ဍုင် အာန်တဳဂွါ)|သေန့်မေရဳ]]''' (Saint Mary)
| ဗဝ်လာန် (Bolans)
| ၆၃.၅
| ၇,၃၄၁
|-
| '''[[သေန့်ဖဳလေပ် (ပွိုင်ဍုင် အာန်တဳဂွါ)|သေန့်ဖဳလေပ်]]''' (Saint Philip)
| ကာလာလ် (Carlisle)
| ၄၀.၆
| ၃,၃၄၇
|-
| '''[[ဗာဗူဒါ]]''' (Barbuda - Dependency)
| [[ကဝ်ဒရေင်တောန်]] (Codrington)
| ၁၆၀.၅
| ၁,၆၂၅
|-
| '''[[ရေဒေါန်ဒါ]]''' (Redonda - Dependency)
| — (မၞိဟ်ဟွံမဲ)
| ၁.၅
| ၀
|}

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Economy and Infrastructure) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ ဒုင် သဇိုင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင် (Service sector) ဗွဲမဇၞော် ရ။
* '''ပရေင် အာတရဴ (Tourism):''' ကဏ္ဍ အာတရဴ ဝွံ ပ္တိတ် သြန် လုပ် သွက် GDP ဍုင် ၜိုတ် ၆၀% စဵုကဵု ၈၀% ရ။ ဟိုတ်နူ ဖျေန်ဗတဳ ဆာဲ၊ ရုင် ဇူဒီု (Luxury resorts) ကေုာံ ပေါဲ ပြိုင် က္ၜင် ယာတ် (Antigua Sailing Week) တုဲ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ ကေုာံ ဥရောပ တအ် ကၠုင် ဝေင် နကဵု က္ၜင်ကျာ ကေုာံ က္ၜင် ဇၞော် (Cruise ships) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင်သြန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ကောန်ဍုင် ဓလိုက်တမ်:''' အလဵုအသဳ ပံက် လဝ် အစဳအဇန် కဵု ကဆံင် ကောန်ဍုင် နကဵု ပရေင် ဓလိုက်တမ် (Citizenship by Investment Program - CIP) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သြန် ထံက်ပင် ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ဍုင် ရ။ သြန် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင် ဂှ် ဒှ် ဒဝ်လာ ကာရေဗဳယာန် လပါ်ဗၟံက် (East Caribbean dollar - XCD) မဒက် စပ် လဝ် ကု ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (US$1 = EC$2.70) ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Antigua and Barbuda Economic Overview |url=https://www.imf.org/en/Countries/ATG |website=International Monetary Fund (IMF) |access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ်:''' [[သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ အလုံဂၠးတိ ဗွဳ. သဳ. ဗာတ်]] (V. C. Bird International Airport - ANU) ပ္ဍဲ တကအ် အာန်တဳဂွါ ဂှ် ဒှ် သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ အဓိက တုဲ၊ သၞေဟ်က္ၜင် ဍာ် အဓိက ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင် သေန့်ဂျောန် ရ။

== ၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူဂမၠိုင် (Demographics and Ethnic Groups) ==
လၟိဟ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ နွံ ၜိုတ် ၁၀၀,၇၇၂ တၠ (၂၀၂၃) ရ။ ကောန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒှ် တၞောဝ်ဒတောဝ် ဂကူ အာဖရိက လပါ် ပလိုတ် မဒးဒုင် ကေတ် နင် နဒဒှ် ဍိက် ပ္ဍဲ ခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ တေအ် ရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ဂကူ (Ethnic Group) !! ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (%) !! တင်စၟတ်
|-
| '''တၞောဝ်ဒတောဝ် အာဖရိက''' (African descent / Black)
| ၈၇.၃%
| ဂကူ မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ တကအ် သီု ၜါ
|-
| '''ဂကူ နှဴ''' (Mixed race)
| ၄.၇%
| အာဖရိက ကေုာံ ဥရောပ ပံင်နှဴ
|-
| '''ဟေတ်သပေနစ်''' (Hispanic)
| ၂.၇%
| ပြံင် ကၠုင် နူ သမ္မတနိဂီု ဒဝ်မဳနဳကာန် ဒှ်တမ်
|-
| '''ဂကူ ဗု / ဥရောပ''' (White / European)
| ၁.၆%
| တၞောဝ် ဗြိတိန်၊ ပဝ်တူဂါ (Madeira) ကေုာံ အာရပ် (Syrian/Lebanese)
|-
| '''ဂကူ တၞဟ်ဂမၠိုင်''' (East Indian, Asian, Unspecified)
| ၃.၇%
| ပြံင် ကၠုင် နူ ဂါယာနာ ကေုာံ အာရှ
|}

== ၉။ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဘာသာရှ်ေသှ်ေ (Languages and Religion) ==
* '''အရေဝ်ဘာသာ:''' [[ဘာသာအင်္ဂလိက်]] (English) ဝွံ ဒှ် ဘာသာ ရုင် ဍုင် တုဲ စကာ ပ္ဍဲ ရုင် အလဵုအသဳ၊ ဘာ ဗတောန် လိက် ကေုာံ မဳဒဳယျာ တအ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ပရေင် ဟီုဂး လၟိုန် တ္ၚဲ ဂှ် ကောန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဟီု [[ဘာသာခရဳယဝ် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ]] (Antiguan and Barbudan Creole) မဒှ် ဘာသာ မပံင်နှဴ လဝ် အရေဝ် အင်္ဂလိက် ကေုာံ သဒ္ဒါ ဘာသာ အာဖရိက ပလိုတ် ရ။
* '''ဘာသာရှ်ေသှ်ေ:''' ကောန်ဍုင် ၜိုတ် ၈၅% ဂှ် ဒှ် ညးမရှ်ေသှ်ေ [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]] (Christianity) ရ။ ဂကောံ ခရေတ်ယာန် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကောံ အင်ဂလဳကာန် (Anglican - ၁၇.၆%)၊ Seventh-day Adventist (၁၂.၄%)၊ Pentecostal (၁၂.၂%)၊ Moravian (၈.၃%) ကေုာံ ရဝ်မာန် ကာသဝ်လေတ် (Roman Catholic - ၈.၂%) ရ။ ပါဲနူ ဂှ်ပၠန် ဂကောံ Rastafari၊ ဘာသာအစ္စလာမ် ကေုာံ ဘာသာ ဗဟာအဳ (Baháʼí) တအ် လေဝ် နွံ ညိည ကီု ရ။

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် (Culture and Society) ==
ယေန်သၞာင် အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ ဒှ် ပရေင် ပံင်နှဴ အကြာ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် အာဖရိက ပလိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဗြိတိန် ရ။
* '''ပေါဲသဘင် ကာနဳဗာလ် (Carnival) ကေုာံ ဂဳတ:''' ပေါဲသဘင် ကာနဳဗာလ် အာန်တဳဂွါ မကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ်ပ် သၞာံ ပ္ဍဲ ဂိတု ဂျူလာင် ကေုာံ အဝ်ဂေတ် ဂှ် သ္ပ စၟတ်သမ္တီ ပရေင် ဗၠးၜး နူ ဘဝ ဍိက် (Emancipation) ရ။ ဂဳတ Calypso, Soca, Steelpan ကေုာံ Reggae တအ် ဒှ် ဂဳတ အဓိက ပ္ဍဲ ဍုင် ရ။
* '''စၞစ ကောန်ဂကူ (Cuisine):''' စၞစ အဓိက ကောန်ဂကူ (National dish) ဂှ် ဒှ် '''ဖုန်ဂဳ ကေုာံ ပေပ်ပါပေါတ်''' (Fungee and Pepperpot) ရ။ Fungee ဂှ် ကၠောန် လဝ် နကဵု သြောအ် ဂန် (Cornmeal) ကေုာံ ဍာ် ခဝဲါ (Okra) မတုပ် ညံင် Polenta တုဲ၊ Pepperpot ဂှ် ဒှ် သွ ဖျုန် ကေုာံ ဟင်းသီးဟင်းရွက် နာနာ သာ် ရ။ သတ် ကြုက်ပၞဟ် လမ္စံက် အာန်တဳဂွါ (Antigua Black Pineapple) ဂှ် ယၟုမြဟ် နဒဒှ် သတ် ကြုက်ပၞဟ် ဍာတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
* '''လိက်ပတ် ကေုာံ ပေါဲဝေင် ဇြဟတ်:''' အစာချူလိက် ယၟုမြဟ် အလုံဂၠးတိ [[ဂျာမာကာ ကေန်ကေတ်]] (Jamaica Kincaid) ဂှ် ဒှ် ကောန်ဍုင် အာန်တဳဂွါ ရ။ လပါ် ပေါဲဝေင် ဇြဟတ် မ္ဂး ပေါဲဝေင် '''[[ခရေတ်ကေတ်]]''' (Cricket) ဂှ် ဒှ် ပေါဲဝေင် ကောန်ဂကူ အဓိက တုဲ၊ သၟာဝေင် ခရေတ်ကေတ် ယၟုမြဟ် ဗီုကဵု Sir [[ဗွဳဗ် ရေတ်ချာတ်]] (Sir Viv Richards)၊ Andy Roberts ကေုာံ Curtly Ambrose တအ် ဒှ် ကောန်ဍုင် အာန်တဳဂွါ ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kincaid |first=Jamaica |title=A Small Place |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=1988 |isbn=978-0374527075 |pages=1–80}}&lt;/ref&gt;

[[File:Sir_Vivian_Richards_Stadium_Antigua.jpg|thumb|သနာမ် ဝေင် ခရေတ်ကေတ် Sir Vivian Richards Stadium ပ္ဍဲ တကအ် အာန်တဳဂွါ]]

== ၁၁။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Education and Health) ==
* '''ပရေင် ပညာ (Education):''' ပရေင် ပညာ ပ္ဍဲ အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ ဝွံ ကောန်ၚာ် နူ အာယုက် ၅ သၞာံ စဵုကဵု ၁၆ သၞာံ ဒး တိုန် ဘာ ပရေင် သဇိုင် သက်ကု ၚုဟ်မး ရ။ လၟိဟ် မၞိဟ် မလေပ် လိက် (Literacy rate) ပ္ဍဲ ဍုင် ဝွံ သၠုင် လတူ ၉၉% ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် တက္ကသိုလ် [[တက္ကသိုလ် အိန္ဒိယ ပလိုတ်]] (University of the West Indies - UWI) ပံက် ဘာ တက္ကသိုလ် မရနုက်ကဵု မသုန် (Five Islands Campus) ပ္ဍဲ တကအ် အာန်တဳဂွါ ရ။ ပါဲနူ ဂှ်ပၠန် တက္ကသိုလ် ဂဥုဲ American University of Antigua (AUA) လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တကအ် ဏအ် ရ။
* '''ပရေင် ထတ်ယုက် (Healthcare):''' သၞောတ်ဝ် ပရေင် ထတ်ယုက် ဍုင် ဂှ် ဒးဒုင် ထံက်ပင် နကဵု အစဳအဇန် သြန် ဂဥုဲ (Medical Benefits Scheme) ရ။ ရုင်ဂဥုဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဂှ် ဒှ် Sir Lester Bird Medical Centre (ကိုပ်ကၠာ တေအ် ကော်စ Mount St. John's Medical Centre) ပ္ဍဲ ဍုင် သေန့်ဂျောန် ရ။ အာယုက် မၞိဟ် မံင် ဗွဲဓမ္မတာ (Life expectancy) ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၇၈.၅ သၞာံ ရ။

== ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သေန့်ဂျောန်]] (St. John's)
* [[ကာရေဗဳယာန်]] (Caribbean)
* [[ဂကောံဓနသဟာယ]] (Commonwealth of Nations)
* [[အိန္ဒိယ ပလိုတ်]] (West Indies)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = Countries in North America
| title = ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[အမေရိက သၟဝ်ကျာ]] (North America) ကေုာံ [[ကာရေဗဳယာန်]]
| listclass = hlist
| group1 = ဒေသ အဓိက
| list1 =
* [[ကနေဒါ]]
* [[ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ အမေရိကာန်]]
* [[မေက်သဳကဝ်]]
| group2 = [[အမေရိက လဒေါဝ်]]
| list2 =
* [[ကဝ်သတာရဳကာ]]
* [[ဂွါတေမာလာ]]
* [[နဳကာရာဂွါ]]
* [[ပါနာမာ]]
* [[ဗေလဳဇ်]]
* [[ဟောန်ဒူရာသ်]]
* [[အေလ်သာလ်ဗာဒဝ်]]
| group3 = [[ကာရေဗဳယာန်]]
| list3 =
* [[အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ]]
* [[ကူဗာ]]
* [[ဂရေနာဒါ]]
* [[ဂျာမာကာ]]
* [[ဒဝ်မဳနဳကာ]]
* [[သမ္မတနိဂီု ဒဝ်မဳနဳကာန်]]
* [[ထရဳနဳဒါတ် ကေုာံ တဝ်ဗာဂဝ်]]
* [[ဗာဗာဒဝ်သ်]]
* [[ဗာဟာမာသ်]]
* [[သေန့်ခရေတ်သတဝ်ဖာ ကေုာံ နဳဗေသ်]]
* [[သေန့်လူသဳယျာ]]
* [[သေန့်ဗေန်သေန့် ကေုာံ ဂရေနာဒဳန်]]
* [[ဟာအဳတဳ]]
}}

{{DEFAULTSORT:အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ}}
[[ကဏ္ဍ:အာန်တဳဂွါ ကေုာံ ဗာဗူဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၟဝ်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ကာရေဗဳယာန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် တကအ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ကောန်ဂကောံ ဓနသဟာယဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>t2zydjpizlucjcxqu7s9lwjtqcr08br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဂျေန်တဳနာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12922</id>
    <redirect title="အာဂျေန်တဳဏာ" />
    <revision>
      <id>59387</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာဂျေန်တဳနာ]] ဇရေင် [[အာဂျေန်တဳဏာ]]</comment>
      <origin>59387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="rw55f5nlgxrsc5r2vrhd79e9h8y3c09" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အာဂျေန်တဳဏာ]]</text>
      <sha1>rw55f5nlgxrsc5r2vrhd79e9h8y3c09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာမေနဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12923</id>
    <redirect title="အာမေန်နဳယျာ" />
    <revision>
      <id>59390</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာမေနဳယျာ]] ဇရေင် [[အာမေန်နဳယျာ]]</comment>
      <origin>59390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="bfrjot67esmljt7t31fu6ao0zmj0an6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အာမေန်နဳယျာ]]</text>
      <sha1>bfrjot67esmljt7t31fu6ao0zmj0an6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုတ္တန်သဇိုၚ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12924</id>
    <revision>
      <id>59393</id>
      <timestamp>2026-10-28T18:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သုတ္တန်သဇိုၚ် ကမ္မဋ္ဌာန်သတိ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ}}  '''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်''' ([[ပါဠိ]]: ''Satipaṭṭhānasutta'', [[ဘာသာမန်|ဗတ်မန်]]: ''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်'') ဝွံ ဒှ်သုတ္တန်ကိစ္စဇၞော်အိုတ်...&quot;</comment>
      <origin>59393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1952" sha1="gktamwb8mz2o4erxeib90il2kvshkny" xml:space="preserve">{{Short description|သုတ္တန်သဇိုၚ် ကမ္မဋ္ဌာန်သတိ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ}}

'''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်''' ([[ပါဠိ]]: ''Satipaṭṭhānasutta'', [[ဘာသာမန်|ဗတ်မန်]]: ''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်'') ဝွံ ဒှ်သုတ္တန်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ထေရဝါဒ]] ရ။ သုတ်ဝွံ မံက်ဂတဝ်ဒၟံၚ် ၂ ဝါ ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ— ပ္ဍဲ ''[[မဇ္ဈိမနိကာယ]]'' (MN 10) ကေုာံ ဗဗွဲမဂၠိုၚ်တြး ပ္ဍဲ ''[[ဒီဃနိကာယ]]'' (DN 22, နကဵုယၟု ''မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်'') ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |title=MN 10: Satipaṭṭhānasutta |url=https://suttacentral.net/mn10 |website=SuttaCentral |access-date=2026-10-29}}&lt;/ref&gt;

== သဇိုၚ် ၄ သာ် ==
ပ္ဍဲကဵုသုတ္တန်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် သတိပဋ္ဌာန် ၄ သာ်:
1. '''ကာယာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲရုပ်ကာယ။
2. '''ဝေဒနာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲဝေဒနာ။
3. '''စိတ္တာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲအကာဲအရာစိုတ်။
4. '''ဓမ္မာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲဓမ္မသဘောတရားဂမၠိုၚ် (နိဝရဏ၊ ခန္ဓ၊ အာယတန၊ ဗောဇ္ဈၚ်၊ အရိယသစ္စာ)။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

[[Category:မဇ္ဈိမနိကာယ]]
[[Category:ဒီဃနိကာယ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>gktamwb8mz2o4erxeib90il2kvshkny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59398</id>
      <parentid>59393</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T02:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1952" sha1="istxo29fz53iwascw0r595qj95yf9xw" xml:space="preserve">{{Short description|သုတ္တန်သဇိုၚ် ကမ္မဋ္ဌာန်သတိ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ}}

'''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်''' ([[ပါဠိ]]: ''Satipaṭṭhānasutta'', [[ဘာသာမန်|ဗတ်မန်]]: ''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်'') ဝွံ ဒှ်သုတ္တန်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ထေရဝါဒ]] ရ။ သုတ်ဝွံ မံက်ဂတဝ်ဒၟံၚ် ၂ ဝါ ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ— ပ္ဍဲ ''[[မဇ္ဈိမနိကာယ]]'' (MN 10) ကေုာံ ဗဗွဲမဂၠိုၚ်တြး ပ္ဍဲ ''[[ဒဳဃနိကာယ]]'' (DN 22, နကဵုယၟု ''မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်'') ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |title=MN 10: Satipaṭṭhānasutta |url=https://suttacentral.net/mn10 |website=SuttaCentral |access-date=2026-10-29}}&lt;/ref&gt;

== သဇိုၚ် ၄ သာ် ==
ပ္ဍဲကဵုသုတ္တန်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် သတိပဋ္ဌာန် ၄ သာ်:
1. '''ကာယာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲရုပ်ကာယ။
2. '''ဝေဒနာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲဝေဒနာ။
3. '''စိတ္တာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲအကာဲအရာစိုတ်။
4. '''ဓမ္မာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲဓမ္မသဘောတရားဂမၠိုၚ် (နိဝရဏ၊ ခန္ဓ၊ အာယတန၊ ဗောဇ္ဈၚ်၊ အရိယသစ္စာ)။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

[[Category:မဇ္ဈိမနိကာယ]]
[[Category:ဒဳဃနိကာယ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>istxo29fz53iwascw0r595qj95yf9xw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59399</id>
      <parentid>59398</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T02:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* သဇိုၚ် ၄ သာ် */</comment>
      <origin>59399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="ehtzykcd8g3jse8ed0y0rhcrkj95y8t" xml:space="preserve">{{Short description|သုတ္တန်သဇိုၚ် ကမ္မဋ္ဌာန်သတိ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ}}

'''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်''' ([[ပါဠိ]]: ''Satipaṭṭhānasutta'', [[ဘာသာမန်|ဗတ်မန်]]: ''သတိပဋ္ဌာန်သုတ်'') ဝွံ ဒှ်သုတ္တန်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ထေရဝါဒ]] ရ။ သုတ်ဝွံ မံက်ဂတဝ်ဒၟံၚ် ၂ ဝါ ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ— ပ္ဍဲ ''[[မဇ္ဈိမနိကာယ]]'' (MN 10) ကေုာံ ဗဗွဲမဂၠိုၚ်တြး ပ္ဍဲ ''[[ဒဳဃနိကာယ]]'' (DN 22, နကဵုယၟု ''မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်'') ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |title=MN 10: Satipaṭṭhānasutta |url=https://suttacentral.net/mn10 |website=SuttaCentral |access-date=2026-10-29}}&lt;/ref&gt;

== သဇိုၚ် ၄ သာ် ==
ပ္ဍဲကဵုသုတ္တန်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် သတိပဋ္ဌာန် ၄ သာ်:

1. '''ကာယာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲရုပ်ကာယ။

2. '''ဝေဒနာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲဝေဒနာ။

3. '''စိတ္တာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲအကာဲအရာစိုတ်။

4. '''ဓမ္မာနုပဿနာ''' - မၚ်မွဲသတိ ပ္ဍဲဓမ္မသဘောတရားဂမၠိုၚ် (နိဝရဏ၊ ခန္ဓ၊ အာယတန၊ ဗောဇ္ဈၚ်၊ အရိယသစ္စာ)။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

[[Category:မဇ္ဈိမနိကာယ]]
[[Category:ဒဳဃနိကာယ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>ehtzykcd8g3jse8ed0y0rhcrkj95y8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောကာလိယသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12925</id>
    <revision>
      <id>59394</id>
      <timestamp>2026-10-28T18:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta | title            = ကောကာလိယသုတ် | original_title   = Kokālikasutta | pali_title       = Kokālikasutta (Snp 3.10 / SN 6.10 / AN 10.89) | collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] | chapter          = မဟာဝဂ် (Snp 3.10) | speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]], ဗြဟ...&quot;</comment>
      <origin>59394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12896" sha1="4e53zozspuzd0xpulfjfd07plmry2qg" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = ကောကာလိယသုတ်
| original_title   = Kokālikasutta
| pali_title       = Kokālikasutta (Snp 3.10 / SN 6.10 / AN 10.89)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = မဟာဝဂ် (Snp 3.10)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]], [[ဗြဟ္မာသဟာမ္ပတိ]], [[ခမဳကောကာလိယ]]
| setting          = [[ဇေတဝန်ဘာ]], [[ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ]]
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''ကောကာလိယသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Kokālika Sutta'') ဝုတ်ဒၟံၚ် လၟေၚ်သုတ္တန် ကိစ္စဇၞော် မွဲပိုဒ် မၞုံပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ပ္ဍဲလၟေၚ်ကျာ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 3.10)၊ [[သံယုတ္တနိကာယ]] (SN 6.10) ကေုာံ [[အၚ်္ကုတ္တရနိကာယ]] (AN 10.89) တအ်ရ။ သုတ္တန်ဂှ် စဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ [[ခမဳကောကာလိယ]] စောဒနာ ပွမစပ်ဒှ် မုသာ စိတ္တကိလေသ လတူအရှန် ၜါဇၞော် မတွံဂး [[မဟာသာရိပုတ္တ]] ကေုာံ [[မဟာမောဂ္ဂလာန်]]။ သုတ္တန်ဝှ် တွံစပ်ဒှ် ဟိုတ်ဝိပါက် ကံၚ်ဓမ္မ၊ ဒုဟ်ပွမဟီုဂရိုဟ် ပျုတ်ဗေဒေန် ညးမသ္အးဇၚး ကေုာံ သၚ်ခဳ အရိယ မပြေၚ်ပတောံ ပ္ဍဲငြိ [[ပဒုမနိရယ]]။

== 1. နိဒါန် ==
[[ဖာ်:Jetavana Monastery Savatthi.jpg|thumb|right|280px| [[ဇေတဝန်ဘာ]] ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ ဒၞာဲကျာ်တြဲ တွံဓမ္မကောကာလိယသုတ်]]
ဓမ္မဒေသနာ ကောကာလိယသုတ်ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မတွံစပ်ဒှ် ပရူဒုဟ်ဝိပါက် ၚေတ်နူ မုခဝါစာ ပွမဟီုပျုတ်ဗေဒေန် သၚ်ခဳအရိယတအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုပိဋကတ်ပါဠိ တေအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲစောဒနာ တူမွဲစိတ္တ ပ္ဍဲသုတ္တနိပါတ်၊ သံယုတ္တနိကာယ ကေုာံ အၚ်္ကုတ္တရနိကာယရ။ မန်ဒၟံၚ်သဳလ ကေုာံ သဒ္ဓါတအ် ဝေၚ်ပဲာ သၟာ် မုသာစောဒနာ ပ္ဍဲသံဃာဂှ် ဒှ်ကိစ္စ ကိစ္စဇၞော် မွဲရ။

== 2. သာသနာ ကေုာံ ဒၞာဲဒှ်ဟိုတ် ==
အခိၚ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ သ္ပဒတဴ မၚ်မွဲဒၟံၚ် ပ္ဍဲ [[ဇေတဝန်ဘာ]] မဒှ်အာရာမ [[အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌဳ]] မဆိုက်ညဳ ပ္ဍဲ [[ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ]] တေအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ခမဳ မနိဿဲယၟု ကောကာလိယ ဝှ် လုပ်စိုပ် ဇနိူဝ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တုဲ လ္ၚောဝ်ကၚ်မွဲဒၞာဲရ။

== 3. ပရူ ခမဳကောကာလိယ စောဒနာ လတ်ဒက် ==
ခမဳကောကာလိယဂှ် ဂရၚ်ပတီ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ &quot;ယိ အာစာဒေါံ တိလပိုန်ကျာ်၊ ရှင် [[မဟာသာရိပုတ္တ]] ကေုာံ ရှင် [[မဟာမောဂ္ဂလာန်]] တအ်ဂှ် မၞုံကဵု စိတ္တပါပ၊ ဒလောံဓဇောတ် နူလက္ချန် အကုသဵု မိစ္ဆာရ&quot;။
တိလပိုန်ကျာ်တြဲ သြဝါဒ ဒလောအ်ဗတောန် တိုန် ၃ ဝါ:
&gt; &quot;လၟောဝ် ကောကာလိယ! လ္ပဟီု သာ်ဂှ်ညိ၊ လ္ပဟီု သာ်ဂှ်ညိ! သ္ပဒး သဒ္ဓါ စိတ္တပသာဒ လတူ သာရိပုတ္တ ကေုာံ မောဂ္ဂလာန်ညိ၊ ခမဳသီုၜါဝှ် ဒှ်သၚ်အရိယ သ္အးဇၚးရ&quot;။

ပ္ဍဲကဵု မသၟာ် ၃ ဝါ စောဒနာတုဲ ကောကာလိယ က္တဵုနူဒၞာဲ တုဲ ဒစောံတိတ်အာရ။

== 4. ဝိပါက်ယဲ ကေုာံ ဒဒှ် စိုပ် ပဒုမနိရယ ==
ကြဴနူ ခမဳကောကာလိယ တိတ်အာ နူဇနိူဝ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ မၚ်မွဲ မွဲခဏဂှ် ဇကုခမဳဂှ် ဒးဝိပါက်ယဲ ပုက်အနိဂဟ (အနာ/ပုက်) မမံၚ်တိတ် ပ္ဍဲဇကုရ။
* စပ္ဍဲ ပုက်ဇမၞော် တၞးသာဲ (mustard seed)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် မထါဲ (green gram)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် မသလၚ် (black bean)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် မဆုဇဗြာတ် (jujube seed)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် သတ်ဆုဇဗြာတ် (jujube fruit)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် သတ်သၟိၚ်ဂြိုပ် (myrobalan fruit)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် သတ်မလံၚ် (bael fruit)

ပုက်တအ် ထကးတိတ် မၞုံကဵု မဆီ ကေုာံ လာတ် ကောကာလိယ စိုပ်ဒဒှ် လိၚ်အိုတ်အာ အာယု က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ငြိ [[ပဒုမနိရယ]] ရ။

== 5. ဗြဟ္မာသဟာမ္ပတိ လာပ် လၟေၚ်ပရၚ် ==
ပ္ဍဲဗ္တာံဂှ် [[ဗြဟ္မာသဟာမ္ပတိ]] စိုပ်ကၠုၚ် ဇနိူဝ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵု လျးအနုဘဴ သၚ်ပြေၚ် လျးမရာၚ်ဆာဲ ပ္ဍဲဇေတဝန်ဘာ တုဲ ဂရၚ်ပတီ ဒဒှ် ခမဳကောကာလိယ အိုတ်အာ အာယု စိုပ်အာ ပ္ဍဲ ပဒုမနိရယ ဟိုတ်နူ ပွမဒေါသ ဟီုပျုတ် စောဒနာ လတူ ရှင်သာရိပုတ္တ ကေုာံ ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် တအ်ရ။

== 6. လၟိဟ်အာယု ငြိအနိဂဟ ကေုာံ ဇရဲသတ်သာမ် ==
ခမဳမွဲဇကု သၟာန် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ ပရူ လၟိဟ်အာယု ပ္ဍဲ [[ပဒုမနိရယ]] ရ။ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံကဵု ဥပမာ သတ်သာမ် (sesame seed):
* ရုၚ်လှေအ် သတ်သာမ် တိကောသလ မၞုံ ဗေတာ ၜါစှော် (20 measures)။
* မွဲကၠံသၞာံ လၚ်ကေတ် မွဲမ။
* သတ်သာမ် အိုတ်အာ ပ္ဍဲလှေအ်ဂှ် ပြဟ်နူ အာယု ပ္ဍဲ [[အဗ္ဗုဒနိရယ]] ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ လၟေၚ်အာယု ငြိနိရယ ပ္ဍဲသုတ္တန်
! လၟေၚ် !! ယၟုငြိနိရယ !! လၟေၚ်ပတောံအာယု
|-
| 1 || [[အဗ္ဗုဒနိရယ]] || ဥပမာ သတ်သာမ် ၜါစှော်ဗေတာ
|-
| 2 || [[နိရဗ္ဗုဒနိရယ]] || 20 × အဗ္ဗုဒနိရယ
|-
| 3 || [[အဗဗနိရယ]] || 20 × နိရဗ္ဗုဒနိရယ
|-
| 4 || [[အတဋနိရယ]] || 20 × အဗဗနိရယ
|-
| 5 || [[အဟဟနိရယ]] || 20 × အတဋနိရယ
|-
| 6 || [[ကုမုဒနိရယ]] || 20 × အဟဟနိရယ
|-
| 7 || [[သောဂန္ဓိကနိရယ]] || 20 × ကုမုဒနိရယ
|-
| 8 || [[ဥပ္ပလကနိရယ]] || 20 × သောဂန္ဓိကနိရယ
|-
| 9 || [[ပုဏ္ဍရဳကနိရယ]] || 20 × ဥပ္ပလကနိရယ
|-
| 10 || [[ပဒုမနိရယ]] || 20 × ပုဏ္ဍရဳကနိရယ
|}
()

== 7. ဂါထာ ဓမ္မမန် ဝိပါက် မုက်ဂၞေဟ် ==
တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံဓမ္မဂါထာ စပ်ဒှ် ဝိပါက် ပါၚ်မုခဝါစာ:
* မၞိဟ်မမံၚ် ပ္ဍဲလောက တိုန်ကၠုၚ် သီု မၞုံကဵု ခၞိအာတ် မုက်ပါၚ် ပ္ဍဲကောန်ပါၚ်ရ။
* မၞိဟ်မနိဿု မုသာ ဟီုပျုတ် ဒုဟ် ညးမသ္အးဇၚး ဂှ် သ္ပတောံ ဇကုဇကု ပ္ဍဲဒုဟ် ခၞိအာတ် ပ္ဍဲပါၚ်ရ။
* ပွမကောပ်ကာဲ မုသာ စောဒနာ သၚ်အရိယဂှ် ဒှ်ဟိုတ် ဒးဒုၚ်သိုၚ် ဒုက္ခ ဒက္ခိဏ အနန္တ ပ္ဍဲ ငြိနိရယ ရ။

== 8. တာၜါ ဝိနဲ ကေုာံ တတျ အဘိဓမ္မ ==
ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဓမ္မ ပိဋကတ် သြဝါဒသုတ္တန်ဝှ် ဒလောအ်ဗတောန်နၚ်:
1. '''သမ္မာဝါစာ''': ပွမဝေၚ်ပဲာ နူ မုသာဝါဒ၊ ပိသုဏဝါဒ (ပွမကုတ်ဆာဲ)၊ ဖရုသဝါဒ (ပွမကြံၚ်ၚေက်)၊ သမ္ဖပ္ပလာပ (ပွမဟီုဂလာန် ဟၟဲကဵုဖဵု)။
2. '''အရိယုပဝါဒ''': ပွမဟီုပျုတ် ဒုဟ် လတူ အရိယသၚ်တအ် ဒှ်ဒုဟ် မဇၞော်ကဵု ဒလမမံၚ် ပ္ဍဲ မဂ် ဖိုလ်။
3. '''ကမ္မဝိပါက်''': ကံၚ်ဓမ္မ မဟီုတိတ် ပ္ဍဲပါၚ် ၜိုန်ဟီုမွဲပါၚ် ကာလ မကလောံ က္တဵုဒှ် ဝိပါက် ဇၞော်ပြဲ ကဵုဒုက္ခ ရ။

== 9. နှောဝ် ဓမ္မ မာတိကာ ပိဋကတ် ==
* '''[[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 3.10)''': မၞုံဂါထာ 22 ပိုဒ် မဖျေံတိုၚ် လၟေၚ်ဓမ္မပရူ ကောကာလိယ။
* '''[[သံယုတ္တနိကာယ]] (SN 6.10)''': တွံကတေတ် သိုၚ် ပ္ဍဲ ဗြဟ္မသံယုတ္တ။
* '''[[အၚ်္ကုတ္တရနိကာယ]] (AN 10.89)''': တွံစပ်ဒှ် ဒုဟ်ဆေၚ် မနိဿဲ ဒသမနိပါတ်။

== 10. နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman1992&quot;&gt;Norman, K.R. (1992). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2000&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2000). ''The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Saṁyutta Nikāya''. Wisdom Publications. ISBN 978-0861713318.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Bodhi2012&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2012). ''The Numerical Discourses of the Buddha: A Translation of the Aṅguttara Nikāya''. Wisdom Publications. ISBN 978-0861716883.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Kokālikasutta (Snp 3.10)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'', Vol. 1 (Entry: Kokālika). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သံယုတ္တနိကာယ]]
[[ကဏ္ဍ:အၚ်္ကုတ္တရနိကာယ]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>4e53zozspuzd0xpulfjfd07plmry2qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59444</id>
      <parentid>59394</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>59444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12983" sha1="h5zpqezw0awcr5mfourtj7agewozsxb" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = ကောကာလိယသုတ်
| original_title   = Kokālikasutta
| pali_title       = Kokālikasutta (Snp 3.10 / SN 6.10 / AN 10.89)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = မဟာဝဂ် (Snp 3.10)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]], [[ဗြဟ္မာသဟာမ္ပတိ]], [[ခမဳကောကာလိယ]]
| setting          = [[ဇေတဝန်ဘာ]], [[ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ]]
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''ကောကာလိယသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Kokālika Sutta'') ဝုတ်ဒၟံၚ် လၟေၚ်သုတ္တန် ကိစ္စဇၞော် မွဲပိုဒ် မၞုံပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ပ္ဍဲလၟေၚ်ကျာ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 3.10)၊ [[သံယုတ္တနိကာယ]] (SN 6.10) ကေုာံ [[အၚ်္ကုတ္တရနိကာယ]] (AN 10.89) တအ်ရ။ သုတ္တန်ဂှ် စဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ [[ခမဳကောကာလိယ]] စောဒနာ ပွမစပ်ဒှ် မုသာ စိတ္တကိလေသ လတူခမဳတၠအရှန် ၜါဇကု မတွံဂး [[မဟာသာရိပုတ္တ]] ကေုာံ [[မဟာမောဂ္ဂလာန်]]။ သုတ်ဝွံ တွံစပ်ဒှ် ဟိုတ်ဝိပက် ကံဓမ္မ၊ ဒုဟ်ပွမဟီုဂရိုဟ် ပျုတ်ဗ္ဒေက် ညးမသ္အးဇၚး ကေုာံ သၚ်ခဳ အရိယ မပြေၚ်ပတောံ ပ္ဍဲငြိ [[ပဒုမနိရယ]]။

== 1. နိဒါန် ==
[[ဘာ:Jetavana Monastery Savatthi.jpg|thumb|right|280px| [[ဇေတဝန်ဘာ|ဘာဇေတဝန်]]&lt;nowiki&gt; ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ ဒၞာဲကျာ်တြဲ တွံဓရ်ကောကာလိယသုတ်]]&lt;/nowiki&gt;
ဓမ္မဒေသနာ ကောကာလိယသုတ်ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မတွံစပ်ဒှ် ပရူဒုဟ်ဝိပါက် ၚေတ်နူ မုခဝါစာ ပွမဟီုပျုတ်ဗ္ဒေက် သၚ်အရိယတအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုပိဋကတ်ပါဠိ တေံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲစောဒနာ တူမွဲစိတ္တ ပ္ဍဲသုတ္တနိပါတ်၊ သံယုတ္တနိကာယ ကေုာံ အၚ်္ကုတ္တရနိကာယရ။ မန်ဒၟံၚ်သဳလ ကေုာံ သဒ္ဓါတအ် ဝေၚ်ပဲာ သၟာ် မုသာစောဒနာ ပ္ဍဲသံဃာဂှ် ဒှ်ကိစ္စ ကိစ္စဇၞော် မွဲရ။

== 2. သာသနာ ကေုာံ ဒၞာဲဒှ်ဟိုတ် ==
အခိၚ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ သ္ပဒတဴ မၚ်မွဲဒၟံၚ် ပ္ဍဲ [[ဇေတဝန်ဘာ|ဘာဇေတဝန်]] မဒှ်အာရာမ [[အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌဳ]] မကြပ်ညောန် ပ္ဍဲ [[ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ]] တေအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ခမဳ မနိဿဲယၟု ကောကာလိယ လုပ်ဝှ် စိုပ် ဇရေၚ် တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ တုဲ လ္ၚောဝ်ကၚ်မွဲဒၞာဲရ။

== 3. ပရူ ခမဳကောကာလိယ စောဒနာ လတ်ဒက် ==
ခမဳကောကာလိယဂှ် ဂရၚ်ပတီ တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ &quot;ယိ အာစာဒေါံ တိလပိုန်ကျာ်၊  [[မဟာသာရိပုတ္တ]] ကေုာံ  [[မဟာမောဂ္ဂလာန်]] တအ်ဂှ် မၞုံကဵု စိတ္တပါပ၊ ဒလောံဓဇောတ် နူလက္ချန် အကုသဵု မိစ္ဆာရ&quot;။
တိလပိုန်ကျာ်တြဲ သြဝါဒ ဒလောအ်ဗတောန် တိုန် ၃ ဝါ:
&gt; &quot;လၟောဝ် ကောကာလိယ! လ္ပဟီု သာ်ဂှ်ညိ၊ လ္ပဟီု သာ်ဂှ်ညိ! သ္ပဒး သဒ္ဓါ စိတ္တပသာဒ လတူ သာရိပုတ္တ ကေုာံ မောဂ္ဂလာန်ညိ၊ ခမဳသီုၜါဝှ် ဒှ်သၚ်အရိယ သ္အးဇ္ၚးရ&quot;။

ပ္ဍဲကဵု မသၟာ် ၃ ဝါ စောဒနာတုဲ ကောကာလိယ က္တဵုနူဒၞာဲ တုဲ ဒစောံတိတ်အာရ။

== 4. ဝိပါကယဲ ကေုာံ ဟိုတ်ဒဒှ်ဂွံစိုပ် ပဒုမနိရယ ==
ကြဴနူ ခမဳကောကာလိယ တိတ်အာ နူဇနိူဝ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ မၚ်မွဲ မွဲခဏဂှ် ဇကုခမဳဂှ် ဒးဝိပါက်ယဲ ပုက်အနိဂဟ (အနာ/ပုက်) မမံၚ်တိတ် ပ္ဍဲဇကုရ။
* စပ္ဍဲ ပုက်ဇမၞော် တၞးသာဲ (mustard seed)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် မထါဲ (green gram)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် မသလၚ် (black bean)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် မဆုဇဗြာတ် (jujube seed)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် သတ်ဆုဇဗြာတ် (jujube fruit)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် သတ်သၟိၚ်ဂြိုပ် (myrobalan fruit)
* ဇၞော်တိုန် စိုပ် သတ်မလံၚ် (bael fruit)

ပုက်တအ် ထကးတိတ် မၞုံကဵု မဆီ ကေုာံ လာတ် ကောကာလိယ စိုပ်ဒဒှ် လိၚ်အိုတ်အာ အာယု က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ငြိ [[ပဒုမနိရယ]] ရ။

== 5. ဗြဟ္မာသဟာမ္ပတိ လာပ် လၟေၚ်ပရၚ် ==
ပ္ဍဲဗ္တံဂှ် [[ဗြဟ္မာသဟာမ္ပတိ|ဗြဟ္မာသဟမ္ပတိ]] စိုပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ် တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵု လျးအနုဘဴ သၚ်ပြေၚ် လျးမရာၚ်ဆာဲ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန်တုဲ ဂရၚ်ပတီ ဒဒှ် ခမဳကောကာလိယ အိုတ်အာ အာယု စိုပ်အာ ပ္ဍဲ ပဒုမနိရယ ဟိုတ်နူ ပွမဒေါသ ဟီုပျုတ် စောဒနာ လတူ ထေရ်သာရိပုတ္တ ကေုာံ ထေရ်မဟာမောဂ္ဂလာန် တအ်ရ။

== 6. လၟိဟ်အာယု ငြိအနိဂဟ ကေုာံ ဇရဲသတ်သာမ် ==
ခမဳမွဲဇကု သၟာန် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ ပရူ လၟိဟ်အာယု ပ္ဍဲ [[ပဒုမနိရယ]] ရ။ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံကဵု ဥပမာ သတ်သာမ် (sesame seed):
* ရုၚ်လှေအ် သတ်သာမ် တိကောသလ မၞုံ ဗေတာ ၜါစှော် (20 measures)။
* မွဲကၠံသၞာံ လၚ်ကေတ် မွဲမ။
* သတ်သာမ် အိုတ်အာ ပ္ဍဲလှေအ်ဂှ် ပြဟ်နူ အာယု ပ္ဍဲ [[အဗ္ဗုဒနိရယ]] ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ လၟေၚ်အာယု သတ်နိရယ ပ္ဍဲသုတ္တ
! လၟေၚ် !! ယၟုသတ်နိရယ !! လၟေၚ်ရိုဟ်လၟိဟ်အာယု
|-
| 1 || [[အဗ္ဗုဒနိရယ]] || ဥပမာ သတ်သာမ် ၜါစှော်ဗေတာ
|-
| 2 || [[နိရဗ္ဗုဒနိရယ]] || 20 × အဗ္ဗုဒနိရယ
|-
| 3 || [[အဗဗနိရယ]] || 20 × နိရဗ္ဗုဒနိရယ
|-
| 4 || [[အတဋနိရယ]] || 20 × အဗဗနိရယ
|-
| 5 || [[အဟဟနိရယ]] || 20 × အတဋနိရယ
|-
| 6 || [[ကုမုဒနိရယ]] || 20 × အဟဟနိရယ
|-
| 7 || [[သောဂန္ဓိကနိရယ]] || 20 × ကုမုဒနိရယ
|-
| 8 || [[ဥပ္ပလကနိရယ]] || 20 × သောဂန္ဓိကနိရယ
|-
| 9 || [[ပုဏ္ဍရဳကနိရယ]] || 20 × ဥပ္ပလကနိရယ
|-
| 10 || [[ပဒုမနိရယ]] || 20 × ပုဏ္ဍရဳကနိရယ
|}
()

== 7. ဂါထာ ဓမ္မမန် ဝိပါက် မုက်ဂၞေဟ် ==
တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံဓမ္မဂါထာ စပ်ဒှ် ဝိပါက် ပါၚ်မုခဝါစာ:
* မၞိဟ်မမံၚ် ပ္ဍဲလောက တိုန်ကၠုၚ် သီု မၞုံကဵု ခၞိအာတ် မုက်ပါၚ် ပ္ဍဲကောန်ပါၚ်ရ။
* မၞိဟ်မနိဿု မုသာ ဟီုပျုတ် ဒုဟ် ညးမသ္အးဇၚး ဂှ် သ္ပတောံ ဇကုဇကု ပ္ဍဲဒုဟ် ခၞိအာတ် ပ္ဍဲပါၚ်ရ။
* ပွမကောပ်ကာဲ မုသာ စောဒနာ သၚ်အရိယဂှ် ဒှ်ဟိုတ် ဒးဒုၚ်သိုၚ် ဒုက္ခ ဒက္ခိဏ အနန္တ ပ္ဍဲ ငြိနိရယ ရ။

== 8. တာၜါ ဝိနဲ ကေုာံ တတျ အဘိဓမ္မ ==
ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဓမ္မ ပိဋကတ် သြဝါဒသုတ္တန်ဝှ် ဒလောအ်ဗတောန်နၚ်:
1. '''သမ္မာဝါစာ''': ပွမဝေၚ်ပဲာ နူ မုသာဝါဒ၊ ပိသုဏဝါဒ (ပွမကုတ်ဆာဲ)၊ ဖရုသဝါဒ (ပွမကြံၚ်ၚေက်)၊ သမ္ဖပ္ပလာပ (ပွမဟီုဂလာန် ဟၟဲကဵုဖဵု)။
2. '''အရိယုပဝါဒ''': ပွမဟီုပျုတ် ဒုဟ် လတူ အရိယသၚ်တအ် ဒှ်ဒုဟ် မဇၞော်ကဵု ဒလမမံၚ် ပ္ဍဲ မဂ် ဖိုလ်။
3. '''ကမ္မဝိပါက်''': ကံၚ်ဓမ္မ မဟီုတိတ် ပ္ဍဲပါၚ် ၜိုန်ဟီုမွဲပါၚ် ကာလ မကလောံ က္တဵုဒှ် ဝိပါက် ဇၞော်ပြဲ ကဵုဒုက္ခ ရ။

== 9. နှောဝ် ဓမ္မ မာတိကာ ပိဋကတ် ==
* '''[[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 3.10)''': မၞုံဂါထာ 22 ပိုဒ် မဖျေံတိုၚ် လၟေၚ်ဓမ္မပရူ ကောကာလိယ။
* '''[[သံယုတ္တနိကာယ]] (SN 6.10)''': တွံကတေတ် သိုၚ် ပ္ဍဲ ဗြဟ္မသံယုတ္တ။
* '''[[အၚ်္ကုတ္တရနိကာယ]] (AN 10.89)''': တွံစပ်ဒှ် ဒုဟ်ဆေၚ် မနိဿဲ ဒသမနိပါတ်။

== 10. နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman1992&quot;&gt;Norman, K.R. (1992). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2000&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2000). ''The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Saṁyutta Nikāya''. Wisdom Publications. ISBN 978-0861713318.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Bodhi2012&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2012). ''The Numerical Discourses of the Buddha: A Translation of the Aṅguttara Nikāya''. Wisdom Publications. ISBN 978-0861716883.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Kokālikasutta (Snp 3.10)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'', Vol. 1 (Entry: Kokālika). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သံယုတ္တနိကာယ]]
[[ကဏ္ဍ:အၚ်္ကုတ္တရနိကာယ]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>h5zpqezw0awcr5mfourtj7agewozsxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရေၚ်ပညာအခေါၚ်အရာကောန်ၚာ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12926</id>
    <revision>
      <id>59395</id>
      <timestamp>2026-10-29T01:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox social issue | issue            = ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် | english_title    = Education and Children's Rights in the Mon Community | image            = File:Mon National School Students.jpg|280px|center|ကောန်ၚာ်ဘာ ကောန်ဂကူ...&quot;</comment>
      <origin>59395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18346" sha1="21w9qy4ttkvzuycsylzgtd6126fve21" xml:space="preserve">{{Infobox social issue
| issue            = ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်
| english_title    = Education and Children's Rights in the Mon Community
| image            = [[File:Mon National School Students.jpg|280px|center|ကောန်ၚာ်ဘာ ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗတောန်လိက်]]
| caption          = ကောန်ၚာ်ဘာ မန် ပ္ဍဲလၟေၚ် ပရေၚ်ပညာ ဗဟဵုဘာသာမိ (MTB-MLE)
| location         = [[တွဵုရးဍုၚ်မန်]], [[ရးတၞင်သဳ]], [[တွဵုရးဍုၚ်ကရင်]], [[ဍုၚ်သေံ]]
| key_organizations= [[ဗဟဵုကၟောန်ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်]] (MNEC), [[ကုလသမဂ္ဂ]] (UNCRC), [[ဂကောံရာမညကေလာသ]]
| key_legislation  = [[သၟာက်စဵုဒၞာအခေါၚ်အရာကောန်ၚာ်]] (UN Convention on the Rights of the Child)
| status           = မၚ်မွဲ သၠုၚ်ပတ္တောံ ကေုာံ သောၚ်ကလး ဒစိၚ်ဒစုအ်
}}

'''ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Education and Children's Rights in the Mon Community'') ဂှ် ဒှ်တၚ်ကိစ္စဇၞော် အဓိက ဆေၚ်စပ်ကဵု [[ပရေၚ်မၞိဟ်]], [[ပရေၚ်ပညာ]] ကေုာံ [[အခေါၚ်အရာမနုဿ]] ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်။ ပ္ဍဲခေတ်ဒီဂျဳတယ် ကေုာံ ပွမပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ် လၟုဟ်၊ ပွမကဵု [[ပရေၚ်ပညာ]] (Education) မၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ [[အခေါၚ်အရာကောန်ၚာ်]] (Children's Rights) တအ်ဂှ် ဒှ်တိုၚ်ကၞက် ဇၞော်မောဝ် သၟိက်ဂွံ မၚ်မွဲ [[ယေန်သၞာၚ်မန်]], [[လိက်မန်]] ကေုာံ အနာဂတ် ဂကောံမနုဿ မန် ရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဒဒှ်ပြဟ် (Introduction &amp; Context) ==
[[ဖာ်:Mon National College Campus.jpg|thumb|right|260px|[[ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန်]] (Mon National College - MNC) မဒှ် ဌာန်ဗဟာ ပရေၚ်ပညာ သၠုၚ်]]
ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ်တၟံရတ် မၞုံကဵု ၚုဟ်မး ကေုာံ စိတ္တဇြဟတ် အဓိက အနာဂတ် ဂကောံမၞိဟ်မန် မွဲရ။ ၜိုန်ရ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ပိုဲ [[သၟိၚ်သင်မန်]] တအ် ကေုာံ [[အစာပညာမန်]] တအ် ဒက်ပတန်လဝ် [[ဘာကောန်ဂကူမန်]] ကေုာံ သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ကောန်ဂကူ မၞုံကဵု ဗဟူသုတ ရာၚ်ဆာဲကီုဂှ်၊ ဟိုတ်နူ တၚ်ဒစိၚ်ဒစုအ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပွမပြံၚ်မံၚ်စံၚ် ကေုာံ ပွမဟၟဲကဵု ၜိုဟ်လလောံ ပ္ဍဲဒေသတအ်တုဲ ကောန်ၚာ် မန် မဂၠိုၚ်ကဵု လၟိဟ် ဒးဆောံလဟာဲအာ အခေါၚ်ကေတ် ပရေၚ်ပညာ တုဲ ဒးစိုပ်အာ လၟေၚ်မၚ်မွဲ ဝေဒနာ မနုဿရ။

== 2. ဟိုတ်အရိုဟ်မၠေအ် (Root Causes &amp; Driving Factors) ==
ပြသ္နာ ကောန်ၚာ်တအ် ဒးတိတ်နူ ဘာ ကေုာံ ဒးဒုၚ်ပလီု အခေါၚ်အရာဂှ် စဒှ်ကၠုၚ် နူဟိုတ်အရိုဟ်မၠေအ် တၞဟ်တၞဟ် သာ်ဏံရ -

* '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သ္ၚိကၟိန် ဝါတ်ဂါတ် (Economic Hardship):''' သ္ၚိကၟိန် မန် မၞုံပ္ဍဲ ကျာ်၊ ကွာန်တအ် ပရေၚ်လုပ်တိတ် လၟေၚ်တၚ် မၞုံကဵု ဒစိၚ်ဒစုအ်တုဲ မိမတအ် ဒးကဵု ကောန်ၚာ် ဒေအ်တအ် တိတ်နူဘာ တုဲ ကဵုလုပ်ကၟောန် ကမၠောန်သၟာၚ် ([[Child Labor]]) သၟိက်ဂွံဗၚ်မွဲ ပိုန်ဒြပ် သ္ၚိကၟိန်ရ။
* '''ပွမပြံၚ်မံၚ်စံၚ် သၟာကၟောန် (Migrant Labor &amp; Instability):''' မိမတအ် ဒးဒေအ်တိတ် ပြံၚ်အာ ကမၠောန် ပ္ဍဲ [[ဍုၚ်သေံ]] တုဲ ပွမကုတ်ဆာဲအာ လၟေၚ်တိုန်ဘာ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပွမဒးစိတ္တ မံၚ်ပ္ဍဲ လက္ချန် ကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ်ထောအ် သၟာၚ်ရ။
* '''ပွမဟၟဲကဵု ဗဟူသုတ စပ်ဒှ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် (Lack of Awareness on Children's Rights):''' မိမ ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော် ပ္ဍဲကွာန်တအ် သၚ်နိဿဲ စိတ္တ ဟိရိဩတ္တပ္ပ မၞုံအောန် ပ္ဍဲပွမစၟတ်သမ္မတ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ([[UNCRC]]) တုဲ သီုဟောံဗြမ် ပွမစဵုဒၞာ ဒုဟ်ဒဏ် လတူ ကောန်ၚာ်ရ။
* '''သၞောတ်ထံက်ပၚ် ဘာ ကေုာံ ၜိုဟ်လလောံ အောန် (Lack of Educational Infrastructure &amp; Safety):''' ပ္ဍဲဒေသ ဗဟဵုဌာန် ကျာ်တအ် ဘာကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ဘာအလဵုအသဳ တအ် ဒးဆောံလဟာဲ ဒြပ်ထၟောန် ပရေၚ်မၚ်မွဲ ကေုာံ တၚ်စဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာယ်ရ။

== 3. ဖဵုဒဟဵု ကေုာံ ဝိပါက် (Impact on Community &amp; Youth) ==
ယဝ်ရ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ ဒးဆောံလဟာဲအာမ္ဂး ဝိပါက် ဖဵုဆာဲ လတူ ဂကောံမၞိဟ်မန် မံက်တိုန် ကၠးကၠးရ -

# '''ပွမဆောံလဟာဲ ဇြဟတ် မၞိဟ်အာနၚ် ပညာ (Loss of Human Capital):''' ကောန်ၚာ် ဟၟဲကဵု ပရေၚ်ပညာ ဍိုက်ပေၚ်တအ် ကာလ ဇၞော်တိုန် ဒှ်အာ မၞိဟ် မဟၟဲကဵု အကဲက္ဍိုၚ်သ္ကေအ် (Unskilled Labor) တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂကောံမနုဿ မန် ဒးစိတ္တ ဒှ်သၟာၚ်ရ။
# '''ပွမစိုပ်အာ လၟေၚ် ဒုဟ်ဒဏ် ကေုာံ ယာမသုၚ်စောဲ (Risk of Substance Abuse &amp; Exploitation):''' သၟတ် ကေုာံ ကောန်ၚာ် မတိတ်နူ ဘာတအ် ဒှ်ဒၞာဲ မစိုပ်အာ လၟောဝ် ဒုဟ်ဒဏ် [[ယာမ]] ကေုာံ ပွမဒးဒုၚ် ပၠေံပၠုတ် မနုဿ ([[Human Trafficking]]) ဗွဲမလောဲရ။
# '''ပွမလယှ်အာ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံမၞိဟ် (Stagnation of Social Progress):''' အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် မဒးဒုၚ် ဍဵုဍိုက်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် နိဿဲ ကဵု ဂကောံမၞိဟ် မန် မၚ်မွဲ အာယု မစိုပ်အာ လၟေၚ် သၠုၚ်တိုန် ဝါတ်ဂါတ်ရ။

== 4. သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ကမ္မတဳ MNEC ==
[[ဖာ်:Mon National Education Committee logo.png|thumb|left|180px| တံၚ်ခရိုအ် [[ဗဟဵုကၟောန်ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်]]]]
မၞုံပ္ဍဲ သၞောဝ် ပရအ် ၁၉၉၂ သၞာံ၊ [[ဗဟဵုကၟောန်ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်]] (Mon National Education Committee - MNEC) ဒက်ပတန်တိုန် သၟိက်ဂွံ မၚ်မွဲ လၟေၚ်ပရေၚ်ပညာ ဘာသာမိ ကေုာံ အခေါၚ်တိုန်ဘာ ကောန်ၚာ် မန် တအ်ရ&lt;ref name=&quot;MNEC2022&quot;&gt;Mon National Education Committee (2022). &quot;About Mon National Education Committee&quot;. MNEC Official Report.&lt;/ref&gt;။

MNEC ဂှ် အာနၚ် က္ဍိုၚ်သ္ကေအ် ပ္ဍဲပွမအာဒိ ဒက်ပတန်:
* '''ဘာကောန်ဂကူမန် (Mon National Schools):''' မၞုံလၟိဟ် ဘာ ၁၃၀ ပြၚ် ကေုာံ ကောန်ၚာ်ဘာ ၁၅,ဝဝဝ ပြၚ်&lt;ref name=&quot;MonNews2023&quot;&gt;Mon News Agency (2023). &quot;MNEC announces continued commitment to mother tongue-multilingual educational systems&quot;. Mon News.&lt;/ref&gt;။
* '''သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ဗဟဵုဘာသာမိ (Mother-Tongue-Based Multilingual Education - MTB-MLE):''' ဗတောန် ကဵု [[လိက်မန်]] ပ္ဍဲတၚ်စ တုဲ ဆက်နိဿဲ ကဵု [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာအၚ်္ဂလိက်]]။
* '''[[ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန်]] (Mon National College - MNC):''' ဒက်ပတန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ သၟိက်ဂွံ ပတိတ် အစာဘာ ကေုာံ ခမိန်ပညာ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်&lt;ref name=&quot;HURFOM2022&quot;&gt;Human Rights Foundation of Monland (2022). &quot;Mon National Education Committee ends its reliance on the Ministry of Education&quot;. HURFOM.&lt;/ref&gt;။

== 5. သၟာက် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် (UNCRC Principles) ==
အတိုၚ် သၟာက်ပွမစဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ကုလသမဂ္ဂ ([[UNCRC]]) မနိဿဲလဝ်၊ ကောန်ၚာ် မန် တအ် ဒးဂွံမၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ မၞုံ ၄ ဒကေဝ် အဓိက:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ လၟေၚ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ၄ ဒကေဝ် (4 Core Pillars of Children's Rights)
! လၟေၚ် !! အခေါၚ်အရာ (Child Rights) !! တၚ်သၚ်ခေပ် (Description) !! တာလျောန် ဂကောံမၞိဟ်
|-
| 1 || '''အခေါၚ်ဂျိၚ်တန် (Right to Survival)''' || အခေါၚ်ဂွံ စအာဟာရ၊ ရောၚ်စတာ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် || မိမ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်
|-
| 2 || '''အခေါၚ်ဒးဒုၚ်စဵုဒၞာ (Right to Protection)''' || အခေါၚ်ဗၠး နူ ပွမဍဵုဍိုက်၊ ဒုဟ်ဒဏ် ကေုာံ ဘဲကမၠောန် || ဂကောံမနုဿ ကေုာံ သၞောဝ်
|-
| 3 || '''အခေါၚ်ဇၞော်မောဝ် (Right to Development)''' || အခေါၚ်တိုန်ဘာ၊ ကေတ်ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ စိတ္တဗဟူသုတ || ဘာ ကေုာံ အစာပညာ
|-
| 4 || '''အခေါၚ်ပါလုပ် (Right to Participation)''' || အခေါၚ်ဟီုဂး၊ သ္ၚဳစၟဳ ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲပရူကောန်ၚာ် || မၞိဟ်ဇၞော် ကေုာံ ကွာန်
|}

== 6. နဲကဲ သောၚ်ကလး ကေုာံ တာလျောန် (Practical Solutions &amp; Action Steps) ==
သၟိက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ သၠုၚ်ပတ္တောံ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်မ္ဂး တာလျောန် ဒးကၠောန်အာ နကဵု လၟေၚ်အကဝါ် သာ်ဏံရ -

* '''ပွမမြဟ်တြး ဗဟူသုတ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲကွာန်တအ် (Community Awareness Campaigns):''' ဒးစတိုန် ပရၚ်ဗဟူသုတ စပ်ဒှ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ၄ ဒကေဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ဂကောံမနုဿ။
* '''ပွမဒက်ပတန် သန်ထံက်ပၚ် ပရေၚ်ပညာ (Mon Educational Scholarship Funds):''' သၚ်တအ်၊ သၟာပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ် မန်တအ် ဒးပ္တောံ ဒက်ပတန် သန်ထံက်ပၚ် ကောန်ၚာ် ဒိုက်ဂါတ် ညံၚ်ဂွံ ဆက်တိုန်ဘာ ဂွံ အိုတ်ရ။
* '''ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ဘာသာမိ (MTB-MLE Support):''' ထံက်ပၚ် [[ဘာကောန်ဂကူမန်]] ညံၚ်ဂွံ ဗတောန် ကဵု ဘာသာမန် ပ္ဍဲတၚ်စ တုဲ ဆက်နိဿဲ ကဵု ဘာသာအၚ်္ဂလိက် ကေုာံ ဗညာခေတ် ညံၚ်ဂွံ သ္အးဇၚး။
* '''ပွမဒက်ပတန် ဂကောံစဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲကွာန် (Child Protection Committees):''' ပ္ဍဲဇၟာပ် ကွာန်/ကျာ် ဒးမၞုံကဵု ဂကောံစဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် နကဵု မၞိဟ်ဇၞော် ကွာန်၊ အစာဘာ ကေုာံ သၟတ်တအ် မၚ်မွဲ စဵုဒၞာ ပွမမၚ်မွဲ ဒုဟ်ဒဏ် လတူ ကောန်ၚာ်။

== 7. ဇယၚ် တၚ်နၚ် ပတောံလၟိဟ် (Data Table) ==
သၚ်နိဿဲ လၟိဟ် ကောန်ၚာ်ဘာ ကေုာံ ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲသၞောတ် MNEC:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ တၚ်နၚ် ဘာကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ကောန်ၚာ်ဘာ
! သၞာံ !! လၟိဟ်ဘာကောန်ဂကူမန် !! လၟိဟ်အစာဘာ !! လၟိဟ်ကောန်ၚာ်ဘာ
|-
| 2015 || 142 || 750 || 18,200
|-
| 2018 || 135 || 720 || 16,800
|-
| 2021 || 132 || 700 || 15,500
|-
| 2023 || 134 || 710 || 15,200
|}

== 8. နိဂီု ကေုာံ သြဝါဒ (Conclusion &amp; Future Outlook) ==
ပွမစဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပွမကဵု ပရေၚ်ပညာ ဍိုက်ပေၚ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်မန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ပွမကဵု ဒါန် မနုဿ မွဲသၟာၚ် ဟုတ်၊ ဒှ်ပွမ ရောၚ်တၟး ဒက်ပတန် တိုၚ်ကၞက် အနာဂတ် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန် ရ။ ယဝ်ရ ပိုဲမန်တအ် သၟဟ်သၟောန် သိုၚ်ပတန် သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ မၞုံကဵု ဓမ္မမေတ္တာ ကေုာံ သြဝါဒ မသၠုၚ်နၚ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ်မ္ဂး၊ ကောန်ၚာ် မန် တအ် ဂွံဒှ်အာ မၞိဟ်မၞုံကဵု ဗဟူသုတ၊ အကဲအမၚ် ကေုာံ စိတ္တမောၚ်သၠုၚ် မအာနၚ် က္ဍိုပ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် မရာၚ်ဆာဲ ဒှ်ဧကန္တရ။

== 9. တၚ်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;UNCRC1989&quot;&gt;United Nations (1989). ''Convention on the Rights of the Child''. UN General Assembly Resolution 44/25.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;MNEC2022&quot;&gt;Mon National Education Committee (2022). &quot;About Mon National Education Committee&quot;. MNEC Official Report.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;MonNews2023&quot;&gt;Mon News Agency (2023). &quot;MNEC announces continued commitment to mother tongue-multilingual educational systems&quot;. Mon News.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;HURFOM2022&quot;&gt;Human Rights Foundation of Monland (2022). &quot;Mon National Education Committee ends its reliance on the Ministry of Education&quot;. HURFOM.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;WorldEd2020&quot;&gt;World Education Thailand (2020). &quot;Partnership with Mon National Education Committee for Ethnic Education&quot;. World Education Organization.&lt;/ref&gt;

{{Mon Education navbox}}

[[ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ပညာမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အခေါၚ်အရာကောန်ၚာ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေၚ်မၞိဟ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံမနုဿမန်]]</text>
      <sha1>21w9qy4ttkvzuycsylzgtd6126fve21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အာရှ ပလိုတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12927</id>
    <revision>
      <id>59396</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[အာရှ ပလိုတ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဒေသ အာရှ ပလိုတ် (West Asia)၊ ဍုင်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်...&quot;</comment>
      <origin>59396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="dqaulcf3d8cslidhzq9wpworcf35njh" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[အာရှ ပလိုတ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဒေသ အာရှ ပလိုတ် (West Asia)၊ ဍုင်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>dqaulcf3d8cslidhzq9wpworcf35njh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒေသဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12928</id>
    <revision>
      <id>59397</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဒေသ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဒေသဂမၠိုင် (Regions) မၞုံ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ဒေသ ပထဝဳ၊ ဒေသ ယေန်သၞ...&quot;</comment>
      <origin>59397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="nca2bzn72wljxsu0c6jdxvx4yyrvx7z" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဒေသ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဒေသဂမၠိုင် (Regions) မၞုံ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ဒေသ ပထဝဳ၊ ဒေသ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ဒေသ ပရေင် ဍုင်ကွာန် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>nca2bzn72wljxsu0c6jdxvx4yyrvx7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox Sutta</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12929</id>
    <revision>
      <id>59400</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | bodyclass = vcard | titleclass = fn org | title = {{{name|{{PAGENAME}}}}}  | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|250px}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}}  | label1 = ယၟု ပါဠိ | data1 = {{{pali_name|}}}  | label2 = နိကာယ | data2 = {{{nikaya|}}}  | label3 = ဝဂ် | data3 = {{{vagga|}}}  | label4 = ဂၞန်စၟတ် |...&quot;</comment>
      <origin>59400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="tn7n7fnfibtqp1mtriio42q2fwr54hv" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| titleclass = fn org
| title = {{{name|{{PAGENAME}}}}}

| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|250px}}}|alt={{{alt|}}}}}
| caption = {{{caption|}}}

| label1 = ယၟု ပါဠိ
| data1 = {{{pali_name|}}}

| label2 = နိကာယ
| data2 = {{{nikaya|}}}

| label3 = ဝဂ်
| data3 = {{{vagga|}}}

| label4 = ဂၞန်စၟတ်
| data4 = {{{number|}}}

| label5 = ပရူပရာ အဓိက
| data5 = {{{subject|}}}

| label6 = သုတ် ကိုပ်ကၠာ
| data6 = {{{preceded_by|}}}

| label7 = သုတ် ဗွဲကြဴ
| data7 = {{{followed_by|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox Sutta
| name = 
| image = 
| caption = 
| pali_name = 
| nikaya = 
| vagga = 
| number = 
| subject = 
| preceded_by = 
| followed_by = 
}}
&lt;/pre&gt;
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သွက် အေန်ဖဝ်ဗံက်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tn7n7fnfibtqp1mtriio42q2fwr54hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Sutta Nipata navbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12930</id>
    <revision>
      <id>59401</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Navbox | name      = Sutta Nipata navbox | title     = [[သုတ္တနိပါတ်]] (Sutta Nipata) | state     = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | image     =   | group1 = [[ဥရဂဝဂ်]] | list1  = * [[ဥရဂသုတ်]] * [[ဓနိယသုတ်]] * [[ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်]] * [[ကသိဘာရဒွါဇသုတ်]] * [[စုန္ဒသုတ်]] * [...&quot;</comment>
      <origin>59401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="jbi4llwc5g0pusy28shrrfpp81xhhka" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Sutta Nipata navbox
| title     = [[သုတ္တနိပါတ်]] (Sutta Nipata)
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image     = 

| group1 = [[ဥရဂဝဂ်]]
| list1  =
* [[ဥရဂသုတ်]]
* [[ဓနိယသုတ်]]
* [[ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်]]
* [[ကသိဘာရဒွါဇသုတ်]]
* [[စုန္ဒသုတ်]]
* [[ပရာဘဝသုတ်]]
* [[ဝသလသုတ်]]
* [[မေတ္တသုတ်]]
* [[ဟေမဝတသုတ်]]
* [[အာဠဝကသုတ်]]
* [[ဝိဇယသုတ်]]
* [[မုနိသုတ်]]

| group2 = [[စူဠဝဂ်]]
| list2  =
* [[ရတနသုတ်]]
* [[အာမဂန္ဓသုတ်]]
* [[ဟိရိသုတ်]]
* [[မဟာမင်္ဂလသုတ်]]
* [[သူစိလောမသုတ်]]
* [[ဓမ္မစရိယသုတ်]]
* [[ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ်]]
* [[နာဝါသုတ်]]
* [[ကိံသဳလသုတ်]]
* [[ဥဋ္ဌာနသုတ်]]
* [[ရာဟုလသုတ်]]
* [[ဝင်္ဂဳသသုတ်]]
* [[သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်]]
* [[ဓမ္မိကသုတ်]]

| group3 = [[မဟာဝဂ်]]
| list3  =
* [[ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ်]]
* [[ပဓာနသုတ်]]
* [[သုဘာသိတသုတ်]]
* [[သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇသုတ်]]
* [[မာဃသုတ်]]
* [[သဘိယသုတ်]]
* [[သေလသုတ်]]
* [[သလ္လသုတ်]]
* [[ဝါသေဋ္ဌသုတ်]]
* [[ကောကာလိယသုတ်]]
* [[နာလကသုတ်]]
* [[ဒွယာတာနုပဿနာသုတ်]]

| group4 = [[အဋ္ဌကဝဂ်]]
| list4  =
* [[ကာမသုတ်]]
* [[ဂုဟဋ္ဌကသုတ်]]
* [[ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ်]]
* [[သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ်]]
* [[ပရမဋ္ဌကသုတ်]]
* [[ဇရာသုတ်]]
* [[တိဿမေတ္တေယျသုတ်]]
* [[ပသုရသုတ်]]
* [[မာဂဏ္ဍိယသုတ်]]
* [[ပုရာဘေဒသုတ်]]
* [[ကလဟဝိဝါဒသုတ်]]
* [[စူဠဗျူဟသုတ်]]
* [[မဟာဗျူဟသုတ်]]
* [[တုဝဋကသုတ်]]
* [[အတ္တဒဏ္ဍသုတ်]]
* [[သာရိပုတ္တသုတ်]]

| group5 = [[ပါရာယနဝဂ်]]
| list5  =
* [[ဝတ္ထုဂါထာ]]
* [[အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[တိဿမေတ္တေယျမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ဥပသဳဝမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ဟေမကမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[တောဒေယျမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ဇတုကဏ္ဏဳမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ဘဒြာဝုဓမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ပေါသာလမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ]]
* [[ပိင်္ဂိယမာဏဝပုစ္ဆာ]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
&lt;pre&gt;
{{Sutta Nipata navbox}}
&lt;/pre&gt;
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သွက် နာဗ်ဗံက်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jbi4llwc5g0pusy28shrrfpp81xhhka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12931</id>
    <revision>
      <id>59402</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် (Personal devel...&quot;</comment>
      <origin>59402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="n87d3mz6mdii7h5avksa03q2nc76cot" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် (Personal development)၊ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ဘဝ၊ လွဳလွတ် စိုတ်ဓာတ်၊ တင်ရန်တၟအ် ဘဝ၊ ကေုာံ ကွတ်တဲ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:စိုတ်ဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင် ပညာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘဝ]]</text>
      <sha1>n87d3mz6mdii7h5avksa03q2nc76cot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59403</id>
      <parentid>59402</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T02:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="026iok2hyykcq5yv3myo8m3ow1ekgu1" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် (Personal development)၊ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ဘဝ၊ လွဳလွတ် စိုတ်ဓာတ်၊ တင်ရန်တၟအ် ဘဝ၊ ကေုာံ ကွတ်တဲ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:စိုတ် ဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင် ပညာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘဝ]]</text>
      <sha1>026iok2hyykcq5yv3myo8m3ow1ekgu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စိုတ် ဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12932</id>
    <revision>
      <id>59404</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[စိုတ်ဗေဒ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု စိုတ်ဗေဒ (Psychology)၊ သဘာဝ စိုတ်၊ အခိုက်အလိုက် စိုတ်...&quot;</comment>
      <origin>59404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="nhatifiujprbf8j3ud5ycqj8anh1wzv" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[စိုတ်ဗေဒ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု စိုတ်ဗေဒ (Psychology)၊ သဘာဝ စိုတ်၊ အခိုက်အလိုက် စိုတ်၊ ကေုာံ လွဳလွတ် စိုတ်ဓာတ် မၞိဟ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>nhatifiujprbf8j3ud5ycqj8anh1wzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12933</id>
    <revision>
      <id>59406</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန် အခန်း ၆ (John 6) မနွံ ပ္ဍဲ လ...&quot;</comment>
      <origin>59406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="nklkp8bqjavpo452oh0xdqmm344679a" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန် အခန်း ၆ (John 6) မနွံ ပ္ဍဲ လိက် သမ္မာကျာ် တၟိ (New Testament) နူကဵု ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။</text>
      <sha1>nklkp8bqjavpo452oh0xdqmm344679a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59407</id>
      <parentid>59406</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T02:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="debdafitsefqpurij8lw3ihvnvkg9v0" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန် အခန်း ၆ (John 6) မနွံ ပ္ဍဲ လိက် သမ္မာကျာ် တၟိ (New Testament) နူကဵု ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။
လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု လိက် ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန် (Gospel of John) မနွံ ပ္ဍဲ လိက် သမ္မာကျာ် တၟိ (New Testament) နူကဵု ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ဝင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သမ္မာကျာ် တၟိ]]
[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ယာန်]]</text>
      <sha1>debdafitsefqpurij8lw3ihvnvkg9v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခရေတ်ဝင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12934</id>
    <revision>
      <id>59408</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခရေတ်ဝင်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခရေတ်ဝင်ဂမၠိုင် (Gospels) မနွံ ပ္ဍဲ လိက် သမ္မာကျာ် တ...&quot;</comment>
      <origin>59408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="4n8m3m27bhr5mklchg7j7gzej3c7ivs" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခရေတ်ဝင်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခရေတ်ဝင်ဂမၠိုင် (Gospels) မနွံ ပ္ဍဲ လိက် သမ္မာကျာ် တၟိ (New Testament) နူကဵု ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။

[[ကဏ္ဍ:သမ္မာကျာ် တၟိ]]
[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ယာန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ် ခရေတ်ယာန်]]</text>
      <sha1>4n8m3m27bhr5mklchg7j7gzej3c7ivs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သမ္မာကျာ် တၟိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12935</id>
    <revision>
      <id>59409</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[သမ္မာကျာ် တၟိ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု လိက် သမ္မာကျာ် တၟိ (New Testament) ကေုာံ ဝင်၊ ပရူပရ...&quot;</comment>
      <origin>59409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="mtnkheqffxz00z9yjw4vbvk6kzmunnp" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[သမ္မာကျာ် တၟိ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု လိက် သမ္မာကျာ် တၟိ (New Testament) ကေုာံ ဝင်၊ ပရူပရာ၊ လိက်ပတ် နူကဵု ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။

[[ကဏ္ဍ:သမ္မာကျာ်]]
[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ယာန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ် ခရေတ်ယာန်]]</text>
      <sha1>mtnkheqffxz00z9yjw4vbvk6kzmunnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သမ္မာကျာ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12936</id>
    <revision>
      <id>59410</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[သမ္မာကျာ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု လိက် သမ္မာကျာ် (Bible)၊ ဝင်၊ ပရူပရာ၊ ကေုာံ လိက်ပတ...&quot;</comment>
      <origin>59410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="7i9qvvuug5qp940kfg4fvku18ismvhn" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[သမ္မာကျာ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု လိက် သမ္မာကျာ် (Bible)၊ ဝင်၊ ပရူပရာ၊ ကေုာံ လိက်ပတ် မဆေင်ကဵု ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကေုာံ ဘာသာ ဂျူ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရေတ်ယာန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာ ဂျူ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာရှ်ေသှ်ေ]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ် ခရေတ်ယာန်]]</text>
      <sha1>7i9qvvuug5qp940kfg4fvku18ismvhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာသာ ဂျူ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12937</id>
    <revision>
      <id>59411</id>
      <timestamp>2026-10-29T02:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဘာသာ ဂျူ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဘာသာ ဂျူ (Judaism)၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ အခိုက်အလို...&quot;</comment>
      <origin>59411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="jcvuk1axwjjh29s09tgw7ni3i39hkpu" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဘာသာ ဂျူ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဘာသာ ဂျူ (Judaism)၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကူ ဂျူ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ဘာသာရှ်ေသှ်ေ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကူဂျူ]]</text>
      <sha1>jcvuk1axwjjh29s09tgw7ni3i39hkpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာသာရှ်ေသှ်ေ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12938</id>
    <revision>
      <id>59412</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဘာသာရှ်ေသှ်ေ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဘာသာရှ်ေသှ်ေ (Religion)၊ ဝင်၊ လညာတ်၊ ယေန်သၞာင် က...&quot;</comment>
      <origin>59412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="84ci62ngtt3l18beal2rfbitrmu7qwi" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဘာသာရှ်ေသှ်ေ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဘာသာရှ်ေသှ်ေ (Religion)၊ ဝင်၊ လညာတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဘာသာ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒဿန]]</text>
      <sha1>84ci62ngtt3l18beal2rfbitrmu7qwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12939</id>
    <revision>
      <id>59413</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မန်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်က...&quot;</comment>
      <origin>59413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="937" sha1="spxep3s01ixx39l1bw9nn1e3jvljqgi" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန်၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ကေုာံ ပရေင် ချဳဓရာင် သွက် အခေါင်အရာ ဂကူမန် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[ကဏ္ဍ:သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန် မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကူမန်]]</text>
      <sha1>spxep3s01ixx39l1bw9nn1e3jvljqgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12940</id>
    <revision>
      <id>59414</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန...&quot;</comment>
      <origin>59414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="3rbbxkqmh8qj5wmy4vgtv3u20mlp6z1" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political activists)၊ ပရေင် ချဳဓရာင် သွက် အခေါင်အရာ၊ ကေုာံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ညးမချဳဓရာင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>3rbbxkqmh8qj5wmy4vgtv3u20mlp6z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ညးမချဳဓရာင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12941</id>
    <revision>
      <id>59415</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ညးမချဳဓရာင်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ညးမချဳဓရာင်ဂမၠိုင် (Activists)၊ ပရေင် ချဳဓရာင် သွ...&quot;</comment>
      <origin>59415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="is5ktgh9vy10z0pw1tup776718oz4gr" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ညးမချဳဓရာင်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ညးမချဳဓရာင်ဂမၠိုင် (Activists)၊ ပရေင် ချဳဓရာင် သွက် အခေါင်အရာ၊ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]</text>
      <sha1>is5ktgh9vy10z0pw1tup776718oz4gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12942</id>
    <revision>
      <id>59416</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat Township) ကေုာံ ကွာန...&quot;</comment>
      <origin>59416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="hvvh4r3wbmfc6t8pju5exn0eguncys0" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်မတ်မလီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>hvvh4r3wbmfc6t8pju5exn0eguncys0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ၜဳကလေင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12943</id>
    <revision>
      <id>59417</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင် (Bilin Township) ကေုာံ ကွာန...&quot;</comment>
      <origin>59417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="pe26eu517dkps7oixnhqd564dyulpx6" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင် (Bilin Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်သဓီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>pe26eu517dkps7oixnhqd564dyulpx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12944</id>
    <revision>
      <id>59418</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ် (Kyaikto Township) ကေုာံ ကွာန...&quot;</comment>
      <origin>59418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="ovh4fgqpf4387suw895quk5rd9j3yxx" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ် (Kyaikto Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်သဓီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>ovh4fgqpf4387suw895quk5rd9j3yxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59420</id>
      <parentid>59418</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ်]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]</comment>
      <origin>59418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="ovh4fgqpf4387suw895quk5rd9j3yxx" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ် (Kyaikto Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်သဓီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>ovh4fgqpf4387suw895quk5rd9j3yxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12945</id>
    <revision>
      <id>59419</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဂမၠို...&quot;</comment>
      <origin>59419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="6sfny7zfdldqkobuy62qnd9vhea2m62" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန် (Townships in Mon State) ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပွိုင်ဍုင် တအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>6sfny7zfdldqkobuy62qnd9vhea2m62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12946</id>
    <redirect title="ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်" />
    <revision>
      <id>59421</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ်]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]</comment>
      <origin>59421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="82sxelivafa2f6z3e55skfwyhknj30u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]</text>
      <sha1>82sxelivafa2f6z3e55skfwyhknj30u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇိုင်ကျာ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12947</id>
    <revision>
      <id>59422</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ဇိုင်ကျာ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဇိုင်ကျာ် (Zingkyaik) ကေုာံ ကွ...&quot;</comment>
      <origin>59422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="822" sha1="o7akuldgrq6haa940kk27tpdv2j5rfs" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ဇိုင်ကျာ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဇိုင်ကျာ် (Zingkyaik) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်သဓီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>o7akuldgrq6haa940kk27tpdv2j5rfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ပံင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12948</id>
    <revision>
      <id>59423</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ပံင်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ပံင် (Paung Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠို...&quot;</comment>
      <origin>59423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="bnl5xi52mlv399xo26mnuzjs8p1f9t2" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ပံင်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ပံင် (Paung Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်သဓီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>bnl5xi52mlv399xo26mnuzjs8p1f9t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12949</id>
    <revision>
      <id>59424</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု (Mawlamyine Township) ကေုာံ ကွာ...&quot;</comment>
      <origin>59424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="5hlvxl1ztcah6c943t1jw0hz9ehsjoj" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု (Mawlamyine Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်မတ်မလီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>5hlvxl1ztcah6c943t1jw0hz9ehsjoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12950</id>
    <revision>
      <id>59425</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (Chaungzon Township) ကေုာံ ကွာ...&quot;</comment>
      <origin>59425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="h9r93rqtmjwilihxb86ux3c21js1znf" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (Chaungzon Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်မတ်မလီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>h9r93rqtmjwilihxb86ux3c21js1znf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်သဓီု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12951</id>
    <revision>
      <id>59428</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်သဓီု]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်သဓီု (Thaton Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠို...&quot;</comment>
      <origin>59428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="icqdnl99mmsp5perczo839xzme20wkj" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်သဓီု]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်သဓီု (Thaton Township) ကေုာံ ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်သဓီု]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>icqdnl99mmsp5perczo839xzme20wkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12952</id>
    <revision>
      <id>59429</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် (Townships)၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ၊...&quot;</comment>
      <origin>59429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="3smrsx4nhmwigzlzxy0pdnzmkfzrgm3" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပွိုင်ဍုင်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် (Townships)၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ၊ ကေုာံ ဒေသပထဝဳ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>3smrsx4nhmwigzlzxy0pdnzmkfzrgm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12953</id>
    <revision>
      <id>59430</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name                    = ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန် | native_name             = Townships in Mon State | settlement_type         = [[ပရေင်အုပ်ဓုပ်|ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ]] | image_map               = Mon State in Myanmar.svg | mapsize                 = 250px | map_c...&quot;</comment>
      <origin>59430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20077" sha1="bqakf3l5kxlzj4kgs8jt8v4cxu7dhr9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်
| native_name             = Townships in Mon State
| settlement_type         = [[ပရေင်အုပ်ဓုပ်|ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ]]
| image_map               = Mon State in Myanmar.svg
| mapsize                 = 250px
| map_caption             = ဒၞာဲ တွဵုရးဍုင်မန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ
| subdivision_type        = ဍုင်
| subdivision_name        = [[ဍုင်ဗၟာ]]
| subdivision_type1       = တွဵုရး
| subdivision_name1       = [[တွဵုရးဍုင်မန်]]
| seat_type               = ဍုင်ဇၞော်
| seat                    = [[မတ်မလီု]]
| parts_type              = လၟိဟ် ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်
| parts                   = ၁၀ ပွိုင်ဍုင်
| population_total        = ၂,၀၅၄,၃၉၃
| population_as_of        = ၂၀၁၄
| blank_name              = ခရိုင်ဂမၠိုင်
| blank_info              = ၄ ခရိုင်
}}

'''ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်''' ({{lang-en|Townships in Mon State}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ မနွံ သၟဝ် [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]] ရ။ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ခရိုင် (၄) ခရိုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခရိုင်တအ်ဂှ် ပြးဇး နွံကဵု ပွိုင်ဍုင် သီုဖအိုတ် (၁၀) ပွိုင်ဍုင် ရ။&lt;ref name=&quot;mimu&quot;&gt;{{cite web|title=Mon State Profile|url=https://themimu.info/states_regions/mon|publisher=Myanmar Information Management Unit (MIMU)|access-date=October 29, 2026}}&lt;/ref&gt; ပွိုင်ဍုင်တအ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် သွက် ဂကူမန် ကေုာံ ဂကူကောန်ဍုင်အရင် တၞဟ်ဟ် မပ္တံ ကု ကရေင်၊ ပအိုဝ်၊ ဗၟာ တအ် မပဒတဴရ။

== ဝင် ပရေင်အုပ်ဓုပ် (History of Administration) ==
ပ္ဍဲခေတ် ကိုပ်ကၠာ အင်္ဂလိက် ဟွံဂွံ သီကေတ် ဍုင်မန်ဗၟာဂှ် ဒေသ တွဵုရးဍုင်မန် လၟုဟ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဒၞာဲသၟိင်စဍုင် အတိုင် အခိုက်အလိုက် သၞောတ်ဨကရာဇ်မန် ကေုာံ ဗၟာ ရ။ ကြဴနူ အင်္ဂလိက် သီကေတ် ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၄ တုဲ၊ သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ခရိုင် ကေုာံ ပွိုင်ဍုင် (Township system) ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် အလဵုအသဳ ဖဆပလ ကေုာံ မဆလ တအ်လေဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ပွိုင်ဍုင်တအ်ဂှ် ဆက်ထိင်ဒဝ်လဝ် အတိုင်တြေံရ။

စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၄ အခိင် မဒက်ပ္တန် တွဵုရးဍုင်မန် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇီုဂှ် ပွိုင်ဍုင် သီုဖအိုတ် (၁၀) ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ခရိုင် (၂) ခရိုင် မတွဟ်ဂး ခရိုင်မတ်မလီု ကေုာံ ခရိုင်သဓီု ရ။&lt;ref name=&quot;census2014&quot;&gt;{{cite report|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Mon State Report|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|date=May 2015|url=https://myanmar.unfpa.org/en/publications/mon-state-census-report}}&lt;/ref&gt; သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုဨပြဳ ၃၀ ဂှ် အလဵုအသဳ ဍုင်ဗၟာ ကလေင်ပါ် ခရိုင်တၟိတုဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ကဵု ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ် တအ်ဂှ် ဒှ်အာ အဆံင်ခရိုင်တုဲ လၟုဟ် တွဵုရးဍုင်မန် ဝွံ နွံကဵု (၄) ခရိုင် ရ။

== ခရိုင် ကေုာံ ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် (Districts and Townships) ==
တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု (၄) ခရိုင် ကေုာံ (၁၀) ပွိုင်ဍုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ခရိုင်မတ်မလီု (Mawlamyine District) ===
* '''[[ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု]] (Mawlamyine Township):''' ဒှ်ပွိုင်ဍုင် ဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန်။ ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ။
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]] (Kyaikmaraw Township):''' နွံဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက် မတ်မလီု။ ဒယှ်တဴ နကဵု ဘာကျာ်မြဟ် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ။
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်]] (Chaungzon Township):''' နွံလ္တူ တကအ်ခၟိုင်။ မၞိဟ်တီဂၠိုင် နကဵု ကွတ်တဲ ခဍမ် ကေုာံ ဝါဗ္ၚ။
* '''[[ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]] (Mudon Township):''' ဒၞာဲကျာ်တၟအ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ ကျာ်သ္ၚိတၟအ် နွံ။ ပရေင်တဵုလွဳ ရဝ်ပါ ခိုဟ်မွဲဒၞာဲ။
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]] (Thanbyuzayat Township):''' တီလဝ် နကဵု သုသာန်ပၞာန် ကေုာံ ဂၠံင်ကွဳပၟတ် ღိုတ်ချိုတ် ပ္ဍဲခေတ် ဒုတိယ ပၞာန်ဂၠးတိ။

=== ခရိုင်သဓီု (Thaton District) ===
* '''[[ပွိုင်ဍုင်သဓီု]] (Thaton Township):''' ဍုင်တြေံ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ။ ဒယှ်တဴ နကဵု ဝင် မဟာယန် ကေုာံ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ။
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ပံင်]] (Paung Township):''' ဒၞာဲမနွံ ကု ကွာန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ကမၠောန် တမ္ၚာ ကဵု ဗ္ၚ။
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်]] (Bilin Township):''' ဒၞာဲကျာ်သိုက်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ၜဳကလေင် ကေုာံ ဝါဗ္ၚ။

=== ခရိုင်ရေဝ် (Ye District) ===
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]] (Ye Township):''' နွံလပါ် သၠုင်ကျာ အိုတ်။ ဒယှ် နကဵု ကမၠောန်တမ္ၚာ၊ ဥဒျာန် သတ်ဆု ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ရဝ်ပါ။

=== ခရိုင်ကျာ်ထဝ် (Kyaikto District) ===
* '''[[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]] (Kyaikto Township):''' ဒၞာဲ ကျာ်ဣသိယဵု (Kyaiktiyo Pagoda) မနွံ။ ဒှ်ဒၞာဲ ကိစ္စဇၞော် သွက် ပရေင်အာတရဴ ကေုာံ ဘာသာရှ်ေသှ်ေ။&lt;ref name=&quot;gad&quot;&gt;{{cite web|title=Township Profiles of Mon State|url=http://www.gad.gov.mm|publisher=General Administration Department (GAD), Ministry of Home Affairs|access-date=October 29, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ဇမၞော် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် (Area and Population Details) ==
အတိုင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဇမၞော် ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် (၂၀၁၄)
|-
! ပွိုင်ဍုင် (Township)
! ခရိုင် (District)
! လၟိဟ်မၞိဟ် (Population)
! ဇမၞော် (Area km²)
! မၞိဟ်တန်တဴ (Density/km²)
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု]] || မတ်မလီု || ၂၈၉,၃၈၈ || ၂၁၈.၁ || ၁,၃၂၇
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်သဓီု]] || သဓီု || ၂၃၈,၁၀၆ || ၁,၂၃၅.၈ || ၁၉၃
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]] || ရေဝ် || ၂၆၃,၆၂၄ || ၂,၇၂၀.၇ || ၉၇
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]] || ကျာ်ထဝ် || ၁၅၇,၂၁၆ || ၉၅၂.၈ || ၁၆၅
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]] || မတ်မလီု || ၁၉၀,၇၃၇ || ၇၃၅.၅ || ၂၅၉
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]] || မတ်မလီု || ၁၇၀,၅၃၆ || ၇၆၄.၁ || ၂၂၃
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ပံင်]] || သဓီု || ၂၁၈,၄၅၉ || ၉၆၄.၅ || ၂၂၆
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်]] || မတ်မလီု || ၁၂၂,၂၂၀ || ၃၂၀.၁ || ၃၈၂
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]] || မတ်မလီု || ၁၉၅,၈၁၁ || ၁,၅၀၉.၈ || ၁၃၀
|-
| [[ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်]] || သဓီု || ၂၀၈,၂၉၆ || ၂,၁၁၄.၇ || ၉၈
|}

== ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate) ==
[[File:Kyaiktiyo Pagoda (Golden Rock).jpg|thumb|right|ကျာ်ဣသိယဵု ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]
ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန် ဂှ် နွံ အကြာ ဒေသဒဵု ကေုာံ ပြင်ၜဳ။ လပါ်ဗၟံက်ဂှ် နွံ ကု ကွေက်ဒဵု ဒေါန ကေုာံ လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ဍာ်ၜဳ မတ္တမ (Gulf of Martaban) နွံရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ ကေုာံ ဗြဲဂၠိုင် (Tropical monsoon climate) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကညင် ကတဴကွေဟ်တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ ဗြဲဂူဇၞော် သၠုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Economy and Agriculture) ==
ပွိုင်ဍုင် နာနာ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကမၠောန်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် ရ။
* '''ရဝ်ပါ (Rubber):''' ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဇြပ်ဗု ကေုာံ ရေဝ် တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ တဵုလွဳ ရဝ်ပါ အဓိက ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ။&lt;ref name=&quot;unfpa&quot;&gt;{{cite web|title=Socio-Economic Profile of Mon State|url=https://myanmar.unfpa.org/en|publisher=UNFPA Myanmar|access-date=October 29, 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''သတ်ဆု:''' ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ကေုာံ မုဟ်ဍုင် ဂှ် သတ်ဆု မပ္တံ ကု ဒူးရင်း၊ မင်ဂုတ်၊ ဒူရေန် တအ် တိတ်ဂၠိုင်။
* '''ကမၠောန်တမ္ၚာ:''' ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ ရေဝ်၊ ကေုာံ ဇြပ်ဗု ဂှ် ကမၠောန်တမ္ၚာ ဒှ် အဓိက ရ။

== ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation) ==
ပွိုင်ဍုင် အလုံ တွဵုရးဍုင်မန် ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု ဂၠံင်ဇၞော် (Highway No. 8) မဆက်လဝ် နူ ဗဂေါ စိုပ် ထဝါဲ ရ။ 
* '''ဂၠံင်ကွဳပၟတ်:''' ဂၠံင်ကွဳပၟတ် ရန်ကုန်-မတ်မလီု-ရေဝ် ဂှ် ကၠတ်အာ နူ ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ် စိုပ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ:''' သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ မတ်မလီု (Mawlamyine Airport) နွံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Education and Health) ==
ဇၟာပ် ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံ ကု ဘာတန်သမၠုင် (High Schools) အလဵုအသဳ ရ။ တက္ကသိုလ် အဓိက ဂမၠိုင် မပ္တံ ကု တက္ကသိုလ် မတ်မလီု (Mawlamyine University)၊ တက္ကသိုလ် နည်းပညာ ကေုာံ တက္ကသိုလ် ကောန်ပျူတာ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု ရ။&lt;ref name=&quot;moe&quot;&gt;{{cite report|title=Education Statistics in Mon State|publisher=Ministry of Education, Myanmar|year=2020|url=http://www.moe.gov.mm}}&lt;/ref&gt;
လပါ် ပရေင်ထတ်ယုက် မ္ဂး ရုင်ဂဥုဲ ခရိုင် နွံ ပ္ဍဲ မတ်မလီု၊ သဓီု၊ ရေဝ် ကေုာံ ကျာ်ထဝ် တုဲ၊ ရုင်ဂဥုဲ ပွိုင်ဍုင် (Township Hospitals) ဂှ် နွံ ဇၟာပ် ပွိုင်ဍုင် ရ။

== ဒၞာဲဒယှ် ကေုာံ တရဴအာစရင် (Famous Places and Tourism) ==
တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒယှ်တဴ နကဵု ဒၞာဲဝှ် ရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ သဘာဝ ရ။
* '''ကျာ်ဣသိယဵု (Golden Rock):''' နွံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်။ ({{lang-en|Kyaiktiyo Pagoda}})
* '''ကျာ်ခမဳ:''' ကျာ်ဍာ် မနွံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
* '''သုသာန်ပၞာန် ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat War Cemetery):''' ဒၞာဲ တၟေင် ဝင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ။
* '''တကအ်ခၟိုင်:''' ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် မၞုံ ကု ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ရုပ်ရဴ သဘာဝ ဆာဲ။&lt;ref name=&quot;tourism&quot;&gt;{{cite web|title=Tourism in Mon State|url=http://www.myanmar.travel/destinations/mon-state|publisher=Ministry of Hotels and Tourism|access-date=October 29, 2026}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]]
* [[ရးတၞင်သဳ]]
* [[ဝင်ဂကူမန်]]

== ဗီုရုပ် ကေုာံ ချာတ် (Infographics &amp; Charts) ==
&lt;div style=&quot;display: flex; align-items: flex-end; height: 150px; border-left: 2px solid #ccc; border-bottom: 2px solid #ccc; padding: 10px; margin-top: 20px;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;margin: 0 10px; text-align: center; width: 60px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;background-color: #4CAF50; height: 100%; width: 40px; margin: 0 auto;&quot; title=&quot;Mawlamyine: ~289k&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;span style=&quot;font-size: 10px;&quot;&gt;မတ်မလီု&lt;/span&gt;
  &lt;/div&gt;
  &lt;div style=&quot;margin: 0 10px; text-align: center; width: 60px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;background-color: #2196F3; height: 90%; width: 40px; margin: 0 auto;&quot; title=&quot;Ye: ~263k&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;span style=&quot;font-size: 10px;&quot;&gt;ရေဝ်&lt;/span&gt;
  &lt;/div&gt;
  &lt;div style=&quot;margin: 0 10px; text-align: center; width: 60px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;background-color: #FF9800; height: 82%; width: 40px; margin: 0 auto;&quot; title=&quot;Thaton: ~238k&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;span style=&quot;font-size: 10px;&quot;&gt;သဓီု&lt;/span&gt;
  &lt;/div&gt;
  &lt;div style=&quot;margin: 0 10px; text-align: center; width: 60px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;background-color: #F44336; height: 75%; width: 40px; margin: 0 auto;&quot; title=&quot;Paung: ~218k&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;span style=&quot;font-size: 10px;&quot;&gt;ပံင်&lt;/span&gt;
  &lt;/div&gt;
  &lt;div style=&quot;margin: 0 10px; text-align: center; width: 60px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;background-color: #9C27B0; height: 50%; width: 40px; margin: 0 auto;&quot; title=&quot;Chaungzon: ~122k&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;span style=&quot;font-size: 10px;&quot;&gt;ၜါသွာင်&lt;/span&gt;
  &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
''စရင် ဗီုပြင် ချာတ် ထ္ၜး လၟိဟ်မၞိဟ် ပွိုင်ဍုင် ဇၞော်အိုတ် (၅) ပွိုင်ဍုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်''

{{Navbox
| name  = ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်
| title = [[ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်|ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
| state = autocollapse
| bodyclass = hlist
| image = [[File:Mon_State_in_Myanmar.svg|80px]]

| group1 = [[ခရိုင်မတ်မလီု]]
| list1  = 
* [[ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်]]
* [[ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]]

| group2 = [[ခရိုင်သဓီု]]
| list2  = 
* [[ပွိုင်ဍုင်သဓီု]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ပံင်]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်]]

| group3 = [[ခရိုင်ရေဝ်]]
| list3  = 
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]

| group4 = [[ခရိုင်ကျာ်ထဝ်]]
| list4  = 
* [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]

| below = 
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်မန်|ကဏ္ဍ: တွဵုရးဍုင်မန်]]
* [[:Category:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်|ကဏ္ဍ: ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]
}}

[[Category:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်| ]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>bqakf3l5kxlzj4kgs8jt8v4cxu7dhr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကေလာသ၊ကျာ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12954</id>
    <revision>
      <id>59433</id>
      <timestamp>2026-10-29T03:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox religious building | name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်) | native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine) | native_name_lang = mnw | image = Lamine Pagoda.jpg | image_size = 300px | alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice) | image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟို...&quot;</comment>
      <origin>59433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21896" sha1="66vm007qbs2zfyc3ykjr9ceri4i65d8" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]

{{Portal|Mon State}}

[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>66vm007qbs2zfyc3ykjr9ceri4i65d8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59434</id>
      <parentid>59433</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21931" sha1="t11a0994j3wngrvjxtu5qb98887862a" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]

{{Portal|Mon State}}

[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>t11a0994j3wngrvjxtu5qb98887862a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59435</id>
      <parentid>59434</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21966" sha1="k98f1jjrcjqzou728jejcsrc6ivd681" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]

{{Portal|Mon State}}

[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>k98f1jjrcjqzou728jejcsrc6ivd681</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59436</id>
      <parentid>59435</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ */</comment>
      <origin>59436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22001" sha1="r05d8qewe9455dpmunox7fkavqabyg5" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]

{{Portal|Mon State}}

[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>r05d8qewe9455dpmunox7fkavqabyg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59437</id>
      <parentid>59436</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်ဗှ် (See also) */</comment>
      <origin>59437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22036" sha1="eos65mjtj58naludxjpuymci3srvl6c" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]

{{Portal|Mon State}}

[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>eos65mjtj58naludxjpuymci3srvl6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59438</id>
      <parentid>59437</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်ဗှ် (See also) */</comment>
      <origin>59438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22096" sha1="kly7f549u1vmgm5jc4ovq8qlyjlzxwr" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ဝၚ်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ]]

{{Portal|Mon State}}

[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>kly7f549u1vmgm5jc4ovq8qlyjlzxwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59439</id>
      <parentid>59438</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်ဗှ် (See also) */</comment>
      <origin>59439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22097" sha1="rzk93n2zl54lt8mbnu2oiiafkyxjwro" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ကျာ်ကေလာသ (ဍုင်လၟိုင်)
| native_name = ကျာ်လၟိုၚ် (Kyaik Lamine)
| native_name_lang = mnw
| image = Lamine Pagoda.jpg
| image_size = 300px
| alt = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ (ဗီုဓါတ်- Lamine Voice)
| image_caption = ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
| image2 = Lamine Pagoda and hermit.jpg
| image2_size = 250px
| alt2 = ဗီုရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင် (ဗီုဓါတ်-Lamine Voice ) 
| image2_caption = ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
| material = မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်
| size = 
| height = 
| width = 
| weight = 
| long = 
| writing = လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပါဠိ
| symbols = စေတဳ
| created = သက္ကရာဇ် ၁၀၃
| discovered = 
| discovered_place = 
| discovered_coords = 
| discovered_date = 
| discovered_by = 
| location = [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဗၟာ]]
| classification = [[ကျာ်စေတဳ]] (ထေရဝါဒ)
| culture = [[ယေန်သၞာင်မန်]]
| id = 
| map = 
| website = 
}}

'''ကျာ်ကေလာသ''' ({{lang-en|Kyaik Kelasa Pagoda, Lamine}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုဒေသမ္ဂး မကော်စ '''ကျာ်လၟိုင်''' ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံတြဟ် မၞုံကဵု ဝင်အာယုက် မဂၠိုင်ကဵုကၠံသၞာံ မနွံပ္ဍဲ [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဒေသလၟိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ယေန်သၞာင် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ရ။ အတိုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ဝွံ စပတန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၀၃ တေအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ဂှ် ဂကောံဒါယကာ ဍုင်လၟိုင် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် လဟဵုပလေဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅) ဂှ် နူကဵု ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ဒါယကာတအ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ဗွဲမသပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;lamine_history&quot;&gt;ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် (၁၉၉၄). ''ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်''. ဍုင်လၟိုင်.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ &quot;ကဲလာသ&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဵုထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမသ္အးဇ္ၚး ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုယၟု ပ္ဍဲလိက်ဝင် &quot;ကျာ်ကေလာသ&quot; ညးကော်စကီုလေဝ်၊ နကဵု အခိုက်ကော်စ ယၟုဒေသမ္ဂး &quot;ကျာ်လၟိုင်&quot; သာ်ဝွံ ပြာကတ်ဂၠိုင်ရ။ &quot;ကျာ်&quot; ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဟီုဂး ဒၞာဲမပြဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေတုဲ၊ ဒှ်သင်္ကေတ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက်ပရေင် ဝင်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိဏအ်ဂှ် ကံက်နုက် တက်ပတိုန်လဝ် နူကဵုလိက်အုပ် &quot;ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot; မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသဍုၚ်လၟိုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ သၞာံ (၁၉၉၄ အေဒဳ) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book |last=Guillon |first=Emmanuel |title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia |year=1999 |publisher=Siam Society |isbn=978-9748298443 |page=112}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ပထဝဳ ==
ကျာ်ကေလာသ ဝွံ နွံဒတန် ပ္ဍဲဗဟဵု [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]၊ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ရ။ လၟိုင်ဂှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တဵုလွဳ ကေုာံ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်မွဲ မနွံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ကျာ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲကဵု အရှာံကျာ် မလှဲလးတုဲ ပွဳပွူအရှာံကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ်လဝ် ယေန်သၞာင် ဒေသဝွံရ။

== ၃။ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်သြိုင်လဝ် နကဵု &quot;ဍိုတ်&quot; မစကာလဝ် ကွတ်အနုသုခုမ သြိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳမန်တြေံ ရ။ ဗီုပြင်ကျာ်ဂှ် နွံကဵု ဇာင်က္ဍိုပ်ခၞိင် (Bell-shaped stupa)၊ ပ္ဍဲကဵု ခ္ဍောင်ဗိုတ်ဂှ် က္ဍိုက်လဝ် နကဵု ထဝ်ထီု ကေုာံ မတ်မၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ မဒက်လဝ် နကဵု ဍိုတ်သက်သက်ဂှ် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက် ထပ်သၠုင်ပတိုန်တုဲ ဖျေံလဝ် ထဝ်ပ္ဍာ် လတူစေတဳ အလုံမွဲရ။&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;{{cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |year=2007 |publisher=River Books |isbn=978-9749863312 |page=205}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဝင်အကြီု ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ==
အတိုင် လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ရ။ ယဝ်ရ သက္ကရာဇ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် (Burmese Era) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ကဵု ခေတ်သၟိင်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ဝင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဣဓိအနုဘဴ ရသိတအ်တုဲ၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ရသိ မစွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးဒၟံင် သက်သဳ ဝင်အကြီု ဏအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်လဟဵုပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ (၁၃၆၅ သၞာံ) ==
ပရေင်လဟဵုပလေဝ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်ထဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၅ သၞာံ ရ။
=== သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်မပြဲ ===
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၂) စွေက်၊ ဒါယကာနာဲချူတာန် (နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဇာတိကွာန်ကံဍောတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်) သွက်ဂွံသ္ပဒါယကာ ခမဳသာမဏဳ လ္ၚီ (၁၀၀၀) ဇကုတုဲ၊ စှ်ေကၠုင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒါယကာဗျဉ်မၞုံယၟု မိယှုၚ် ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် (မနွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်) ကဵုကသပ် သွက်ဂွံပ္တိုန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိ ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်တၟိ ရ။ 

နာဲချူတာန် ပြာပ်အာဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ [[ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ]] (ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်စေတဳ ကေလာသ) တုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သွဟ်ကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဒါယကာတမ် သၠးကဵုဒါန် သြန်ဗၞတ် (၅၀) မသုန်စှော်ကိုဋ် မ္ဂး ကိစ္စဏအ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ရ။ နာဲချူတာန် ဟိုတ်နူ သဒ္ဓါစေတနာ က္တဵုဒှ်တုဲ ဒုင်ကတိကဝတ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရ။

== ၆။ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကေုာံ ဒုင်ဒါန် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်၊ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုစိုတ်တုပ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ် ကျာ်ကေလာသဂှ် လဴထ္ၜးလလောၚ်တြး ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ညးတၠသဒ္ဒါဂမၠိုၚ်ရ။ နာဲချူတာန် ကဵုဒါန် (၅၀) ကိုဋ်၊ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိဂှ် ဒးကေတ် ထဝ်လျိုၚ် (၃) ပသာ ရ။ သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကျာ်ကေလာသ လ္ပာ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ်ဂှ် စွံလဝ် ဌာနဒုၚ်ဒါန် ကေုာံ ပံက်လဝ် ဂကောံဒုၚ်ဒါန် သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တၟိရ။

== ၇။ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ==
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂွံဒုၚ်ဒါန် ဗၞတ်လ္ပာ်ဂိတုတုဲ ကလိဂွံထဝ် (၄) ပသာ ကေုာံ ဝတ္ထုသြန် (၅၀) ကိုဋ် ရ။ ပ္ဍဲ (၂၂-၉-၂၀၀၃) ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် (နာဲရဲအောၚ်၊ နာဲမြိုၚ်၊ နာဲယဳ၊ နာဲထောန်ယှေန်၊ နာဲသိၚ်တာန်) တအ် တိုန်စိုပ်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဘာပြာသာဒ် အရာပ်ပုဇွန်တောၚ် ရ။

အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ ကေုာံ ဒါယကာကျာ် နာဲချူတာန် တအ် ပြာပ်အာသ္ၚိ နာဲသာန်လှ တုဲ တက်ကျာ ချပ်ဂၞန် အာတ်ကေတ်အရီုဗၚ် သွက်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲ (၂၃-၉-၂၀၀၃) ဂှ် အ္စာဓမောတ်ထဝ် နာဲနေဝေန် ကေုာံ အ္စာပုတ်ပ္ကဴက္ဍိုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် နာဲဒါန်ချောၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ် ဘာပြာသာဒ်တုဲ သဳကၠဳ ချပ်ဂၞန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book |last=South |first=Ashley |title=Mon Nationalism and Civil War in Burma |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0700716098 |page=156}}&lt;/ref&gt; 

== ၈။ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ (လ္ဂုင်) ==
သွက်ဂွံ မၚ်မွဲကောပ်ကာဲ ကိစ္စကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ဒက်ပတိုန်လဝ် ဂကောံဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် မွဲဂကောံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%; margin: auto;&quot;
|+ '''ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (၁၃၆၅ သၞာံ)'''
! လၟေၚ် !! ယၟု !! တာလျိုၚ်
|-
| ၁ || နာဲချူတာန် || နာယက
|-
| ၂ || နာဲခေန်ဇြဝ် || နာယက
|-
| ၃ || နာဲခေန် || နာယက
|-
| ၄ || နာဲဘဨ || ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၅ || နာဲလှိုၚ်ဝေန် || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ
|-
| ၆ || နာဲတောၚ်ညိၚ် || သ္ကိုပ်ကေၚ်ကာပ္ဍဲ
|-
| ၇ || နာဲမေန်အံၚ် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၈ || နာဲတိုၚ်ထောန် || လုပ်ဂကောံ
|-
| ၉-၁၇ || နာဲလှဟာန်၊ နာဲထောန်တိၚ်၊ နာဲမျေတ်သိဲုတာန်၊ နာဲတာန်မံၚ်၊ နာဲထောန်အုၚ်၊ နာဲနေဝေန်၊ နာဲထောတ်အံၚ်၊ နာဲဂျဳလှိုၚ်၊ နာဲဟုတ်ယှုၚ် || ဂကောံ
|}

ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် မဒုၚ်လဝ်ဒါန် နူလၟိုင်ဂှ် အပ်ပြာပ်ဏာ ကုဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲဂတမတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာအိုတ်ရ။ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကဵု ညးကမၠောန်ကၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ ချုက်လိက် အပ်ပာပ်ကမၠောန်အိုတ်ရ။

== ၉။ ဗီုအပ်ပြာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ==
အပ်ကမၠောန် လောန်အာၜါဂိတုဲ ပ္ဍဲ (၂၃-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် နူဂကောံဂေါပကကျာ်ဍုၚ်လၟိုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အလန်ဒုတိယ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက် (၂၈-၁၁-၂၀၀၃) ဂှ် သွက်ဂွံ အပ်ြပာပ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ဗွဲအပြောံဂှ် နူကဵု ညးကမၠောန်ဓမာတ်ထဝ် နာဲသာန်ဂျဳ အပ်ပြာပ်ကဵု ဂေါပကဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲလ္တူဘာပြာသာဒ်ရ။

'''လၟေၚ်အပ်ပြာပ်:-'''
# ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလမသုန်
# ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒ နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ
# ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် နူတဲနာဲသာန်ဂျဳဂှ် အပ်ပြာပ်ကုဂေါပက ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
# ကုညးတၠသဒ္ဓါ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် အပ်ပြာပ်တၞးလိက် ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် ပိုန်ကုသိုလ် ကုသတ္တံအိုဿီုရ။

ခၟောံဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်တိုန်မာန် မပ္တံကဵုမတ်မၞိက် ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ် ကျိုၚ်ကျဝ်စုတ်ပၠန်ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်ဂှ် နူဂကောံဍုၚ်လၟိုၚ် နာဲသာန်မိုၚ်၊ နာဲဘဝေန်၊ ဓမာတ်ထဝ် နာဲယှိုဲလှ၊ နာဲညာဏ်ထောန်၊ နာဲတာၚာတအ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ် ပ္တိတ်လဝ် ဇြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;myanmar_buddhism&quot;&gt;{{cite book |last=Carbine |first=Jason A. |title=Sons of the Buddha: Continuities and Ruptures in a Burmese Monastic Tradition |year=2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3110254099 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘင်ကျာ် ==
ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင် ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမန်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်၊ ကထိုန် ကေုာံ ဖဝ်ရဂိုန်) မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကျာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ဍုင်လၟိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကေင်ကာ ကုသိုလ်၊ ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ၊ ပ္ကဴသဴ ကေုာံ သြန်ဒါန် သွက်ကျာ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဘာသာမွဲသၟး၊ ဒှ်သဘင် မပကောံမၞိဟ် ကေုာံ မမင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသရေဝ် ကီုရ။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် (Gallery) ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ်စေတဳကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်&quot;&gt;
File:Kyaik-kelāsa-1.jpg|ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်
File:Kyaik-Kelāsa-4.jpg|အရှာံကျာ် ကေုာံ စေတဳ
File:Kyaik-Kelāsa-3.jpg|ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ
File:Kyaik-Kelāsa-2.jpg|မုက်ကျာ်
File:Lamine Pagoda.jpg|ဗီုရုပ်ကျာ်လၟိုင် ပယာံဗ္တံ
File:Lamine Pagoda and hermit.jpg|ရုပ်ရသိ မၞုံပ္ဍဲအရှာံကျာ်လၟိုင်
&lt;/gallery&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[လၟိုင်၊ ဍုင်|ဍုင်လၟိုင်]]
* [[ကျာ်ကေလာသ (သဓီု)]]
* [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
* [[:Category:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်|စေတဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်]]
* [[ဝၚ်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ]]

{{Portal|Mon State}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်လၟိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳ]]
[[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>rzk93n2zl54lt8mbnu2oiiafkyxjwro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခမဳသင်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12955</id>
    <revision>
      <id>59447</id>
      <timestamp>2026-10-29T04:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခမဳသင်မန်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခမဳသင်မန် (Mon Buddhist Monks)၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဂမၠိုင်၊ ပူဂ...&quot;</comment>
      <origin>59447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="q0t7odlk2d2efcq67oj7rjmbgh5g76p" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ခမဳသင်မန်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ခမဳသင်မန် (Mon Buddhist Monks)၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဂမၠိုင်၊ ပူဂိုလ်သင် ညးမယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပရေင်သာသနာ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ခမဳသင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သာသနာဗုဒ္ဓ]]</text>
      <sha1>q0t7odlk2d2efcq67oj7rjmbgh5g76p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒဳဝလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12956</id>
    <redirect title="ဒဳဝါလဳ" />
    <revision>
      <id>59452</id>
      <timestamp>2026-10-29T04:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဒဳဝလဳ]] ဇရေင် [[ဒဳဝါလဳ]]</comment>
      <origin>59452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="ovdryzs67o2y7t2j4mg0tn1hq2x2qzp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဒဳဝါလဳ]]</text>
      <sha1>ovdryzs67o2y7t2j4mg0tn1hq2x2qzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဥရဂသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12957</id>
    <revision>
      <id>59454</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta | title            = ဥရဂသုတ် | original_title   = Uragasutta | pali_title       = Uragasutta (Snp 1.1) | collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] | chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1) | speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] | setting          = [[ရာဇဂြိုဟ်]] / ...&quot;</comment>
      <origin>59454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9054" sha1="7xlhmelihu1k9tcekm14sorv9vj2z3s" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = ဥရဂသုတ်
| original_title   = Uragasutta
| pali_title       = Uragasutta (Snp 1.1)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]]
| setting          = [[ရာဇဂြိုဟ်]] / [[သာဝတ္ထဳ]]
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''ဥရဂသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Uraga Sutta'') ဂှ် ဒှ်သုတ္တန် ကိစ္စဇၞော် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလၟေၚ်မၚ်မွဲ [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 1.1) ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ ယၟုဓမ္မဂှ် &quot;ဥရဂ&quot; (အၚ်္ဂလိက်: ''Serpent / Snake'') ဂှ် သၚ်နိဿဲ နူဥပမာ ဇြုံ မလှာဲထောအ် သၞောက်တြေံ (Sloughing off the skin) သာ်ဏံရ။ သုတ္တန်ဝှ် တွံစပ်ဒှ် ပွမဝေၚ်ပဲာ၊ သၠေဟ်ပတိတ် [[ဒေါသ]], [[ဒေါသာမသ]], [[ကိလေသ]] ကေုာံ [[တဏှာ]] ညံၚ်နဲ ဇြုံ မလှာဲထောအ် သၞောက်တြေံ တုဲ ပ္တိုန်အာ စိုပ်လၟေၚ် [[နိဗ္ဗာန်]] ရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ မာတိကာ (Introduction) ==
[[File:Sutta Nipata Pali MS.jpg|thumb|right|260px|လိက်စလး ပိဋကတ်ပါဠိ သုတ္တနိပါတ် မၞုံကဵု ဥရဂသုတ်]]
ဥရဂသုတ် ဝှ် မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] မဒှ် မာတိကာ ၁ ရ။ ပ္ဍဲကဵုပိဋကတ် ပါဠိ၊ သုတ္တန်ဏအ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မၞုံကဵု ဂါထာ ၁၇ ပိုဒ် တုဲ ဇၟာပ်ဂါထာတအ်ဂှ် အိုတ်အာ နကဵု ဂလာန် &quot;သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ သောရပာရံ၊ ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝ တစံ ပုရာဏံ&quot; (ခမဳဂှ် သၠေဟ်ထောအ် သၞောဝ်ၜါလပါ် ညံၚ်နဲ ဇြုံ မလှာဲထောအ် သၞောက်တြေံ မအိုတ်အာ သာ်ဏံရ)။

== 2. ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် ဓမ္မဒေသနာ (Background &amp; Context) ==
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ အဋ္ဌကထာ [[ပရမတ္ထဇောတိကာ]]၊ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံဓမ္မ ဥရဂသုတ် ဝှ် ပ္ဍဲအခိၚ် မၚ်မွဲဒၟံၚ် ပ္ဍဲ [[ဝေဠုဝန်ဘာ]] ဍုၚ်[[ရာဇဂြိုဟ်]]။ ဟိုတ်မစဒှ်ကၠုၚ် နူခမဳဂမၠိုၚ် မသ္ၚဳစၟဳ ပရူ ဒုဟ် ကိလေသ ကေုာံ ပွမဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ ရ။ ကျာ်တြဲ သုၚ်စောဲ ဥပမာ ဇြုံ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသဘာဝ သၟိက်ဂွံ သောၚ်ကလး ကဵု ဓမ္မ မဒှ် ပွမထောအ်ကၠေအ် ကိလေသ ရ။

== 3. တၚ်ဓမ္မ အဓိက မၞုံပ္ဍဲ ဂါထာဂမၠိုၚ် (Core Teachings &amp; Verses) ==
ဥရဂသုတ် တွံဒလောအ်ဗတောန် နၚ် ပွမသၠေဟ်ထောအ် တၚ်မိစ္ဆာ ကေုာံ ကိလေသ တအ် သာ်ဏံရ -

* '''ပွမသၠေဟ် ဒေါသ (Conquering Anger):''' ခမဳ မစဵုဒၞာ ဒောသ မက္တဵုဒှ် ညံၚ်နဲ ဂြိုဟ်ဂီုမၞုံကဵု ဂျိ ဂှ် လှာဲထောအ် သၞောက်တြေံ ညံၚ် ဇြုံ ရ။
* '''ပွမသၠေဟ် တဏှာ (Eradicating Lust):''' ပွမသကုတ်ထောအ် တဏှာ ကေုာံ ရာဂ မဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲ စိုတ်။
* '''ပွမသၠေဟ် မာန ကေုာံ ဒိဋ္ဌိ (Overcoming Pride &amp; Illusion):''' ပွမထောအ်ကၠေအ် မာန ကေုာံ ပွမသ္ၚိက်လဝ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။
* '''ပွမသၠေဟ် သံသယ ကေုာံ နိဝရဏ (Removing Doubt &amp; Hindrances):''' ပွမသအးဇၚးကၠေအ် တၚ်သၠေဟ်ပၟာ လတူ သစ္စာ ၄ ပြကာ။

== 4. ဇယၚ် ပတောံဥပမာ ဥရဂသုတ် (Comparative Table of Metaphors) ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ဥပမာ ဇြုံ ကေုာံ တၚ်ဓမ္မ ပ္ဍဲ ဥရဂသုတ်
! လၟေၚ် !! ဥပမာ သဘာဝ (Metaphor) !! တၚ်ဓမ္မ (Spiritual Meaning) !! ဖဵုမဂွံနူ ပွမထောအ်ကၠေအ်
|-
| 1 || ဇြုံ မလှာဲသၞောက် (Sloughing skin) || ပွမသၠေဟ်ထောအ် [[ကိလေသ]] || စိုတ် ဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ
|-
| 2 || ဂျိဇြုံ မၜးအာ (Neutralizing venom) || ပွမစဵုဒၞာ [[ဒေါသ]] || ဂွံစိတ္တ ငေတ်ငေမ်
|-
| 3 || ပွမကုတ်ပိုတ် ဩဃ (Crossing the flood) || ပွမသကုတ်ထောအ် [[တဏှာ]] || စိုပ် သံသာ မဗၠးၜး
|-
| 4 || ပွမပလီုထောအ် တၞးဆု မအိုတ်အာ || ပွမသၠေဟ် [[မာန]] ကေုာံ [[ဒိဋ္ဌိ]] || ဂွံ [[အနတ္တ]] ဉာဏ်
|}

== 5. သၞောတ် ဝေၚ်ပဲာ သောရပာရံ (The Concept of &quot;Both Shores&quot;) ==
ပ္ဍဲကဵု ဥရဂသုတ်၊ မလိက် &quot;သောရပာရံ&quot; (အၚ်္ဂလိက်: ''Both Shores / Both Near and Far'') ဂှ် အဘိဓမ္မ သၚ်နိဿဲလဝ် နကဵု နဲကဲ ၜါပြကာ:
1. '''သြၚ်ဇနိူဝ် ကေုာံ သြၚ်ဇၚောဲ (Near and Far Shore):''' သြၚ်အဇ္စျတ္တိကာယတန (မတ်, သၞာ, ဇကု) ကေုာံ ဗာဟိရာယတန (ရုပ်, သဒ္ဒ, ဂန္ဓ) တအ်ရ။
2. '''သံသာ ကေုာံ နိဗ္ဗာန်:''' ပွမဟွံစိတ္တ ငိအာ ပ္ဍဲ သြၚ်ဏအ် (သံသာ) ကေုာံ ဟွံစိုပ်အာ လက္ချန် ပွမတန်ထာဝရ တုဲ ဒၟံၚ်နကဵု သုညတ မဗၠးၜး။

== 6. တာၜါ ပိဋကတ် ကေုာံ လိက်သုတ္တနိပါတ် ==
ဥရဂသုတ် ဝှ် မၞုံတၚ်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ပွမလဳနိဿဲ လိက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ခေတ်တြေံအိုတ် (Early Buddhist Texts - EBTs) ရ&lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;။ နကဵု အစာသၚ်ပညာတအ် စၟတ်သမ္မတ်လဝ် သုတ္တနိပါတ် ဝှ် ဒှ်လိက်မတွံဓမ္မ ခေတ်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵု ဂါထာသဒ္ဒာ တြေံအိုတ် ရ&lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;။

== 7. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Uraga Sutta (Snp 1.1)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Jayawickrama1948&quot;&gt;Jayawickrama, N.A. (1948). ''A Critical Analysis of the Pali Sutta-Nipāta''. University of Ceylon.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Uraga Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရဂဝဂ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>7xlhmelihu1k9tcekm14sorv9vj2z3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓနိယသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12958</id>
    <revision>
      <id>59455</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta | title            = ဓနိယသုတ် | original_title   = Dhaniya Sutta | pali_title       = Dhaniyasutta (Snp 1.2) | collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] | chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1) | speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ သၟာပၟၚ်ဂၠဴ ...&quot;</comment>
      <origin>59455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9664" sha1="sf7bpffdm48cqqarzr9m990yoqugyx2" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = ဓနိယသုတ်
| original_title   = Dhaniya Sutta
| pali_title       = Dhaniyasutta (Snp 1.2)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ သၟာပၟၚ်ဂၠဴ [[ဓနိယ]]
| setting          = သြၚ်ကြုၚ်မဟဳ (Banks of the Mahi River)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''ဓနိယသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Dhaniya Sutta'') ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မရနုက်ကဵုၜါ မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 1.2) မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ သုတ္တန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် နကဵု လၟေၚ်အလန် ဂလာန်တက်ကျာ (Dialogue) အကြာ [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] (The Buddha) ကေုာံ သၟာပၟၚ်ဂၠဴ မၞုံကဵု ပိုန်ဒြပ်ဇၞော်မွဲ မၞုံယၟု [[ဓနိယ]] (Dhaniya the cowherd) ရ။ သုတ္တန်ဝှ် တွံစပ်ဒှ် ပွမတၞဟ်ခြာ အကြာ ပရေၚ်ဂီုကၠီု လောကဳ (Worldly security) မၞုံကဵု ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီု လောကုတ္တဵု (Spiritual security) မဗၠးၜး နူကိလေသ ကေုာံ တဏှာရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[File:Mahi River.jpg|thumb|right|260px|သြၚ်ကြုၚ်မဟဳ ဒၞာဲကျာ်တြဲ ကေုာံ ဓနိယ တက်ကျာ ရေၚ်သကအ်]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ နူ အဋ္ဌကထာ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဓနိယ ဒှ်သၟာပၟၚ်ဂၠဴ မၞုံကဵု ဒြပ်ရတ် တၟာဂလိုၚ်၊ မၞုံကဵု သ္ၚိ ဇိုၚ်သြၚ်ကြုၚ်မဟဳ (Mahi River) ရ။ ပ္ဍဲဗ္တာံ ဗြဲကျာဇၞော် မက္တဵုဒှ်ဂှ် ဓနိယ မၞုံကဵု စိတ္တသၠုၚ် လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ သ္ၚိဌာန် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် ဇကုတုဲ ဟီုတိုန် ဂလာန် မၞုံကဵု မာန ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ကျာ်တြဲ မၞုံဒၟံၚ် ပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ် မဟဳ နကဵု စိတ္တငေတ်ငေမ် တုဲ သှ်ကဵု ဂလာန် ဓနိယ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပိုဒ် ညံၚ်ဂွံ သောၚ်ကလး ကဵု ဓမ္မ မဗၠးၜး နူ လောကဳ ရ။

== 2. တၚ်ဓမ္မ အဓိက ဂလာန်တက်ကျာ (Core Dialogue &amp; Teachings) ==
သုတ္တန်ဏအ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဂလာန် ဓနိယ မွဲပိုဒ် ကေုာံ ဂလာန် ကျာ်တြဲ မသှ်ကလေၚ် မွဲပိုဒ် အလန်လၟေၚ်ၚ် သာ်ဏံရ:

* '''ဂလာန် ဓနိယ (The Cowherd's Boast):''' ဓနိယ ဟီုဂး ဒဒှ်ရ ဇကုဍေပ်ပလေဝ်လဝ် သ္ၚိဌာန် ခိုၚ်ကၠိုက်၊ ပၟတ်လေဝ် ဍာဲ၊ ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂၠဴ တအ်လေဝ် ဂီုကၠီု၊ သမ္ဘာ ကေုာံ ကောန်ဇာတ်လေဝ် မၚ်မွဲလဝ် ကၠးဖ္ဍးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;ယွံဒေဝ (ခမိန်ဗြဲ)၊ မိက်ဂွံ ဗြဲဂူမ္ဂး ဂူဖျေံရ!&quot; သာ်ဏံ ဟီုရ။
* '''ဂလာန် ကျာ်တြဲ (The Buddha's Response):''' ကျာ်တြဲ သှ်ကလေၚ် ဒဒှ်ရ ဇကုဂှ် ဟၟဲကဵု ဒေါသ၊ ဟၟဲကဵု စိတ္တကိလေသ၊ စိုတ်လေဝ် ဗၠးၜး၊ သ္ၚိ (ခန္ဓ) လေဝ် ပံက်လဝ်၊ ပၟတ် (တဏှာ) လေဝ် ပၠိုတ်အာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;ယွံဒေဝ၊ မိက်ဂွံ ဗြဲဂူမ္ဂး ဂူဖျေံရ!&quot; သာ်ဏံ သှ်ကလေၚ်ရ။

== 3. ဇယၚ် ပတောံဥပမာ ဓနိယ ကေုာံ ကျာ်တြဲ (Comparative Table of Metaphors) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ဂလာန် ပတောံၜတ် လောကဳ ကေုာံ လောကုတ္တဵု ပ္ဍဲ ဓနိယသုတ်
! လၟေၚ် !! ဂလာန် ဓနိယ (Worldly Security) !! ဂလာန် ကျာ်တြဲ (Spiritual Security) !! တၚ်ဓမ္မ (Spiritual Meaning)
|-
| 1 || ဍာ်တှ်ဂၠဴ ၜိုဟ်တုဲရ၊ သ္ၚိ ခိုၚ်ကၠိုက်ရ။ || စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲရ၊ သ္ၚိ (ခန္ဓ) ဟၟဲရ။ || ပွမသၠေဟ်ထောအ် ပွမဒက်စပ် ပ္ဍဲခန္ဓ
|-
| 2 || ပၟတ် ဍာဲဒၟံၚ် (Fire is lit) || ပၟတ် ကိလေသ ပၠိုတ်အာ (Fire of lust is out) || ပွမပၠိုတ်ကၠေအ် တဏှာ ကေုာံ ဒေါသ
|-
| 3 || သမ္ဘာအဲ ဍုက်မံၚ်၊ ဂီုကၠီု။ || စိုတ်အဲ ဗၠးၜး၊ ပွမပၠေၚ်ထောအ် ဒုက္ခ။ || ပွမဟၟဲကဵု တဏှာ မဒက်စပ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်
|-
| 4 || ကောန်ဂၠဴ ကေုာံ ဇြုၚ်ဂၠဴ နွံ။ || ဩဃ သံသာ ဂှ် ကုတ်ပိုတ် တုဲရ။ || ပွမကုတ်ပိုတ် ဩဃ ၄ ပြကာ သၟိက်ဂွံ စိုပ် နိဗ္ဗာန်
|}

== 4. ပါပမာရ် ကေုာံ နိဂီု (Mara's Intervention &amp; Conclusion) ==
ကြဴနူ တက်ကျာ တုဲ၊ ဗြဲကျာ ဇၞော် က္တဵုဒှ်တုဲ ဍာ်ဒဳ ကြုၚ်မဟဳ ဇွောဝ်တိုန် ဗ္တိုက်ပလီုထောအ် ဂၠဴ ကေုာံ ဒြပ်ရတ် ဓနိယ သီုဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဓနိယ ကေုာံ သမ္ဘာဇကု ညာတ်ကေတ် ဒုက္ခ ပွမဟွံတန်ထာဝရ ([[အနိစ္စ]]) တုဲ သၠေဟ်ထောအ် မာန စိုပ်အာ ဇနိူဝ်ကျာ်တြဲ သၟိက်ဂွံ လုပ်ဒုၚ် ကေတ် သရဏဂုဏ် ၃ ပြကာ ရ။

ပ္ဍဲလအိတ် သုတ္တန်၊ ပါပမာရ် ([[မာရ်နတ်]] / Mara the Evil One) မံက်တိုန်တုဲ ဟီုဂး:
&gt; &quot;နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ&quot; (မၞိဟ်မၞုံကဵု ကောန်ဂှ် မိပ်စိုတ် သီုကောန်ရ၊ မၞိဟ်မၞုံကဵု ဂၠဴဂှ် မိပ်စိုတ် သီုဂၠဴရ)။
ကျာ်တြဲ သှ်ကလေၚ် တးပါဲ ဂလာန် မာရ်နတ်:
&gt; &quot;သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ&quot; (မၞိဟ်မၞုံကဵု ကောန်ဂှ် ဒးဒုၚ်စံၚ်တူ ဟိုတ်နူ ကောန်ရ၊ မၞိဟ်မၞုံကဵု ဂၠဴဂှ် ဒးဒုၚ်စံၚ်တူ ဟိုတ်နူ ဂၠဴရ။ မၞိဟ်မဟၟဲကဵု ပွမဒက်စပ်ဂှ် ဟၟဲကဵု ပွမစံၚ်တူရ) &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Dhaniya Sutta (Snp 1.2)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Dhaniyasutta (Snp 1.2)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Thanissaro1998&quot;&gt;Thanissaro, Bhikkhu (1998). &quot;Dhaniya Sutta: Dhaniya the Cattleman&quot;. ''Access to Insight''.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Dhaniya Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရဂဝဂ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>sf7bpffdm48cqqarzr9m990yoqugyx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘာသာဟိန္ဒူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12959</id>
    <revision>
      <id>59456</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox religion | name = ဘာသာဟိန္ဒူ | native_name = सनातन धर्म (သနာတန ဓရ်) | image = [[File:Aum Om red.svg|150px|သင်္ကေတ အုမ်]] | caption = သင်္ကေတ &quot;အုမ်&quot; (Om) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ | founder = ဟွံမဲ ပူဂိုလ်မွဲ (ပံင...&quot;</comment>
      <origin>59456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16805" sha1="rc0sm865qbpdqo5zixmqxnz9rczn5a6" xml:space="preserve">{{Infobox religion
| name = ဘာသာဟိန္ဒူ
| native_name = सनातन धर्म (သနာတန ဓရ်)
| image = [[File:Aum Om red.svg|150px|သင်္ကေတ အုမ်]]
| caption = သင်္ကေတ &quot;အုမ်&quot; (Om) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ
| founder = ဟွံမဲ ပူဂိုလ်မွဲ (ပံင်ကောံ တမ်မူလ နာနာ)
| origin = တမ်မူလ နူ ရးအိန္ဒိယ တြေံ (ၜိုတ် ၂၃၀၀-၁၅၀၀ ဘဳသဳ)
| members = ၜိုတ် ၁.၂ ဗဳလဳယာန် (၁၅% ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂၠးကဝ်)
| deity = ဗြဟ္မန် (Brahman), ဗြဟ္မာ, ဗိသၞု, သဳဝ, ဒေဝဳ ကေုာံ ဒေဝတဴနာနာ
| scriptures = [[ပြကိုဟ်ဗေဒ]] (Vedas), ဥပနိသဒ (Upanishads), [[ဘဂဝဒ်ဂဳတာ]] (Bhagavad Gita), ရာမယဏ, မဟာဘာရတ
| subdivisions = ဝေဿဏဝ, သဳဝ, သက္ကတ, သၟာရတ
}}

'''ဘာသာဟိန္ဒူ''' ({{lang-en|Hinduism}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေင်ဓရ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ၊ မၞိဟ်မလျိုင်ပတှ်ေ နွံၜိုတ် ၁.၂ ဗဳလဳယာန် ရ။ ဘာသာဝွံ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင် [[အိန္ဒိယ]] တုဲ ဂကူဟိန္ဒူတအ် ကော်စ ဘာသာဇကု &quot;သနာတန ဓရ်&quot; (Sanatana Dharma) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဓရ် မဟွံမဲကဵု လအိတ် ကေုာံ လစွံမတွဵု&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;flood&quot;&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin D. |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521438780 |page=6}}&lt;/ref&gt; ဘာသာဟိန္ဒူဝွံ ဟွံမဲကဵု ပူဂိုလ်မခၞံဗဒှ် (Founder) အတိုင်မွဲဓဝ်တုဲ ဒှ်အရာမပံင်ကောံ ယေန်သၞာင်၊ လညာတ်ဒဿန၊ ကေုာံ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ဂကူနာနာ ပ္ဍဲဒေသအိန္ဒိယ တြေံရ။ 

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ နိရုတ္တိ ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ဟိန္ဒူ&quot; (Hindu) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါသဳတြေံ &quot;ဟိန္ဒု&quot; (Hindu) မကော်စ ၜဳသိန္ဓု (Indus River) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေအ်မ္ဂး မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲလပါ်ဗမံက် ၜဳသိန္ဓု ဂှ် ဂကူပါသဳတအ် ကော်စ ဂကူဟိန္ဒူ တုဲ လက္ကရဴဏအ် ယၟုဏအ် ဒှ်အာ ယၟု ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရ။ ၜိုန်ရ မၞိဟ်မ္ၚးတအ် ကော်စ ဘာသာဟိန္ဒူကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလိက်ပတ်တြေံမ္ဂး ကော်စ &quot;သနာတန ဓရ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဝေဒိက ဓရ်&quot; (Vaidika Dharma) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒ္ဂေတ်ဓရ် မကၠုင်နူ ပြကိုဟ်ဗေဒ ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဘာသာဟိန္ဒူဝွံ ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဘာသာတြေံအိုတ် မဂျိုင်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်လၟုဟ်ရ။ ဝင်ဘာသာဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ခေတ်အဓိက နာနာ-
* '''ခေတ် ၜဳသိန္ဓု (Indus Valley Civilization):''' (ၜိုတ် ၃၃၀၀–၁၃၀၀ ဘဳသဳ) ဒှ်ခေတ်မရှ်ေသှ်ေ သဘာဝ၊ ကျာ်မိ ကေုာံ ရုပ်သိဝ မတွံစ (Proto-Shiva)။
* '''ခေတ် ဗေဒ (Vedic Period):''' (၁၅၀၀–၅၀၀ ဘဳသဳ) ခေတ် အာရဳယာန် (Aryans) တအ် လုပ်ကၠုင်တုဲ ခၞံဗဒှ် ပြကိုဟ်ဗေဒ (Vedas)၊ ရှ်ေသှ်ေ ဒေဝတဴ ပယျာံ မပ္တံကဵု အဂ္ဂိ (ပၟတ်)၊ ဣန္ဒ (အိန်) တအ်ရ။
* '''ခေတ် ပံင်ကောံ (Hindu Synthesis):''' (၅၀၀ ဘဳသဳ – ၃၀၀ အေဒဳ) လညာတ် ဗေဒ တြေံ ကေုာံ လညာတ်ဒေသတအ် ပံင်ကောံတုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် လညာတ် ဗြဟ္မာ၊ ဗိသၞု၊ သဳဝ ကေုာံ လိက်ရာမယဏ၊ မဟာဘာရတ တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;michaels&quot;&gt;{{cite book |last=Michaels |first=Axel |title=Hinduism: Past and Present |year=2004 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691089539 |page=38}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ လညာတ် ကေုာံ ဓမ္မ (Beliefs and Dharma) ==
ဘာသာဟိန္ဒူဝွံ ဟွံမဲကဵု ဒ္ဂေတ်မသ္ဒးပတှ်ေ (Dogma) ထတ်တ်ကြံင်င်မွဲရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လညာတ်အဓိက မတုပ်သၟဟ်ဒၟံင်တအ်ဂှ်-
* '''ဓရ် (Dharma):''' ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေင်၊ တာလျိုင်၊ ကေုာံ သၞောတ်သဘာဝ မသ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်။
* '''ကံ (Karma):''' သၞောတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု။ ကမၠောန်ခိုဟ် ကလိဂွံဖဵုခိုဟ်၊ ကမၠောန်ပရေအ် ကလိဂွံဖဵုပရေအ် ပ္ဍဲဘဝဏအ် ကေုာံ ဘဝဂတ။
* '''သံသာ (Samsara):''' လၟေင်ဘဝ မဒးကတဵု၊ ဒးဂျိုင်၊ ဒးချိုတ် ကေုာံ ဒးကလေင်ကတဵုတၟိ။
* '''မောက္ခ (Moksha):''' ပရေင်တိတ်ဗၠး နူကဵု သံသာ (သၞောတ်ကတဵု/ချိုတ်)၊ မဒှ် တင်ရန်တၟအ် အထောတ်အထင် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ။&lt;ref name=&quot;brodd&quot;&gt;{{cite book |last=Brodd |first=Jeffrey |title=World Religions |year=2003 |publisher=Saint Mary's Press |isbn=978-0-88489-725-5 |page=45}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ကျာ် ကေုာံ ဒေဝတဴဂမၠိုင် ==
ဟိန္ဒူတအ် ပတှ်ေကေတ် &quot;ဗြဟ္မန်&quot; (Brahman) မဒှ်အစောံသတ္တိ နာမ် မွဲဓဝ် မၞုံပြးဇးဒၟံင် အလုံစက္ကဝါရ။ နူကဵု ဗြဟ္မန်ဂှ် ပါ်တိတ် ဒေဝတဴ နာနာသာ်တုဲ၊ ဒေဝတဴ အဓိက ပိဇကု (Trimurti) ဂှ်-
# '''ဗြဟ္မာ (Brahma):''' ညးမခၞံဗဒှ် စက္ကဝါ ကေုာံ သတ္တဝါ။
# '''ဗိသၞု ဟွံသေင်မ္ဂး နာရာယဏ် (Vishnu):''' ညးမမင်မဲ ကေုာံ မဆက်ထိင်လဝ် လၟေင်စက္ကဝါ။
# '''သဳဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ဣသဳဝရ (Shiva):''' ညးမပလီုပလာ် သွက်ဂွံ ကလေင်ခၞံဗဒှ်တၟိ။
ပါဲနူဏအ် သီုရှ်ေသှ်ေ ဒေဝတဴဗြဴ (Devi/Shakti) မပ္တံကဵု ဥမာဒေဝဳ၊ လက္ချမဳ (ပိုန်ဒြပ်)၊ ကေုာံ သရဿဝတဳ (ပညာ) တအ်ကီုရ။

== ၅။ ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ် (Scriptures) ==
လိက်ပတ် ဟိန္ဒူတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိက-
* '''သြုတိ (Shruti) &quot;အရာမမိင်လဝ်&quot;:''' မဒှ်လိက်ပတ် တမ်မူလ မဟွံမဲကဵု ညးမခၞံ၊ မပ္တံကဵု ပြကိုဟ်ဗေဒ ၄ သာ် (ရိဂ်၊ ယာဇုရ်၊ သာမ၊ အထရဝ) ကေုာံ ဥပနိသဒ (Upanishads) မဒှ် လိက်ဒဿန။
* '''သၟတိ (Smriti) &quot;အရာမစၟတ်သမ္တီလဝ်&quot;:''' မဒှ်လိက်ဝင် ကေုာံ လိက်ဇာတ် မပ္တံကဵု [[ရာမယဏ]] (Ramayana)၊ [[မဟာဘာရတ]] (Mahabharata)၊ ကေုာံ ဓမ္မသတ္တပုရာဏ (Puranas) ရ။ ပ္ဍဲကဵု မဟာဘာရတ ဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် [[ဘဂဝဒ်ဂဳတာ]] (Bhagavad Gita) မဒှ်လိက် မကဵုသတိ ပရူတာလျိုင် ကေုာံ ဓရ်ရ။

== ၆။ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Practices) ==
ဟိန္ဒူတအ် နွံကဵု ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ နာနာသာ်-
* '''ပူဇဴ (Puja):''' ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ဒေဝတဴ နကဵု ပ္ကဴ၊ ပၞာင်၊ ကေုာံ စၞအာဟာရ ပ္ဍဲသ္ၚိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာကျာ်ဟိန္ဒူ (Mandir)။
* '''ယောဂ (Yoga) ကေုာံ ဘာဝနာ (Dhyana):''' ပရေင်လ္ၚတ် စိုတ် ကေုာံ ကာယ ညံင်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ကလိဂွံ မောက္ခ။
* '''သင်္သကာရ (Sanskara):''' အခိုက်ကၞာ လၟေင်ဘဝ မပ္တံကဵု သ္ပယၟု၊ ကုတ်သော်၊ စှ်ေဒၞာဲ ကေုာံ စံင်ဇွ။

== ၇။ သဘင် ကေုာံ တ္ၚဲတၟေင် (Festivals) ==
သဘင် ဟိန္ဒူ တအ်ဂှ် ပစၟတ်သမ္တီ ကု ပရေင်အံင်ဇၞး ဒ္ဂေတ်ခိုဟ် လတူ ဒ္ဂေတ်ပရေအ် ကေုာံ ရာသဳဥတုရ။
* '''[[ဒဳဝါလဳ]] (Diwali):''' သဘင်ပၞာင်သ္ဍဴ၊ သဘင်မဇၞော်အိုတ် မပူဇဴ လက္ချမဳ ကေုာံ တ္ၚဲသၟိင်ရာမ ကလေင်စဴဍုင်။
* '''[[ဟိုလဳ]] (Holi):''' သဘင်ဍာ်အရံင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ကညင်စိုပ်။
* '''နဝရာတြဳ (Navaratri):''' သဘင် (၉) ဗတံ မပူဇဴ ဒေဝတဴဗြဴ ဒူရ်ဂါ (Durga)။

== ၈။ ဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုင် (Denominations) ==
ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ပါ်လဝ် ဂိုဏ်အဓိက (၄) သာ်-
# '''ဝေဿဏဝ (Vaishnavism):''' မလျိုင်ပတှ်ေ သၟိင်ဗိသၞု နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော်အိုတ်။
# '''သဳဝ (Shaivism):''' မလျိုင်ပတှ်ေ သၟိင်သဳဝ နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော်အိုတ်။
# '''သက္ကတ (Shaktism):''' မလျိုင်ပတှ်ေ ဒေဝတဴဗြဴ (ဒေဝဳ/သတ္တိ) နဒဒှ် အစောံသတ္တိ အထောတ်အထင်။
# '''သၟာရတ (Smartism):''' မရှ်ေသှ်ေ ဒေဝတဴ မသုန်ဇကု (ဗိသၞု၊ သဳဝ၊ ဒေဝဳ၊ ဂနေရှ၊ သုရိယ) ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဇကု တုပ်သၟဟ်။&lt;ref name=&quot;jones&quot;&gt;{{cite book |last=Jones |first=Constance |author2=Ryan, James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |year=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0816075645 |page=474}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သၞောတ်ဇာတ် (Caste System) ==
ပ္ဍဲယေန်သၞာင်ဟိန္ဒူတြေံမ္ဂး ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု &quot;ဝရ်ဏ&quot; (Varna) ဇာတ်ပန်သာ်-
# '''ဗဗၞး (Brahmin):''' ဂကောံအစာ၊ ခမဳ ကေုာံ တၠပညာ။
# '''ခတ္တိယ (Kshatriya):''' ဂကောံသၟိင်တၠ ကေုာံ သရာဲပၞာန်။
# '''ဝေဿ (Vaishya):''' ဂကောံသၟာဗၞိက် ကေုာံ သၟာတဵုလွဳ။
# '''သုဒ္ဒ (Shudra):''' ဂကောံသၟာကမၠောန် ကေုာံ ညးမကၠောန်ကမၠောန်သၟဝ်။
လၟုဟ်မ္ဂး သၞောတ်ဇာတ်ဏအ် ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ကတဵုဒှ် ပြသၞာကီုလေဝ်၊ အလဵုအသဳအိန္ဒိယတအ် ပတိတ်လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ညံင်ဟွံဂွံ ရုဲစှ်ပါ်ခြာ ဇာတ်တအ်ရ။

== ၁၀။ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်လၟုဟ် ကေုာံ ဒေသရးမည ==
ဘာသာဟိန္ဒူဝွံ ဒှ်ဘာသာ အဓိက ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင် အိန္ဒိယ၊ နဳပေါဝ်၊ ကေုာံ မောရဳယှာသ် (Mauritius) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာလဳ (အေန်ဒဝ်နဳယှာ)၊ မလေယှာ၊ အမေရိကာန် ကေုာံ ယူကေ တအ်လေဝ် ဂကူဟိန္ဒူ နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ。 ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေအ် ယေန်သၞာင်ဟိန္ဒူဝွံ စိုပ်ကၠုင်လဝ် ရးအာရှအဂၞဲ မပ္တံကဵု ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံ (မန်)၊ သေံ၊ ကေုာံ ခမေန် တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ယၟုမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ လိက်သက္ကတ/ပါဠိ ရ (ဥပမာ - အိန်၊ ဗြဟ္မာ၊ ဒေဝတဴ)။

== ၁၁။ သ္ၚိအင် ဗီုရုပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ် မဆေင်ကဵု ဘာသာဟိန္ဒူ&quot;&gt;
File:Brahma, Vishnu and Shiva.jpg|ကျာ်အဓိက ပိဇကု (ဗြဟ္မာ, ဗိသၞု, သဳဝ)
File:Vedas_manuscript.jpg|ပြကိုဟ်ဗေဒ (Vedas)
File:Hindu marriage ceremony.jpg|ပရေင်မင်္ဂလာသၞက်ကရောဲ အခိုက်ဟိန္ဒူ
File:Bali Hindu Temple.jpg|ဘာကျာ်ဟိန္ဒူ ပ္ဍဲ တကအ်ဘာလဳ၊ အေန်ဒဝ်နဳယှာ
&lt;/gallery&gt;

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဒဳဝါလဳ]]
* [[ပြကိုဟ်ဗေဒ]]
* [[အိန္ဒိယ]]
* [[:Category:ဘာသာဟိန္ဒူ]]

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #ffdead; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | တင်ဂၞင်အဓိက ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ (Hinduism Topics)
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | '''ဒေဝတဴ:''' [[ဗြဟ္မာ]] • [[ဗိသၞု]] • [[သဳဝ]] • [[ဒေဝဳ]] • [[ဂနေရှ]] &lt;br&gt; '''ပြကိုဟ်:''' [[ဗေဒ]] • [[ဥပနိသဒ]] • [[ဘဂဝဒ်ဂဳတာ]] • [[ရာမယဏ]] • [[မဟာဘာရတ]] &lt;br&gt; '''လညာတ်:''' [[ဓရ်]] • [[ကံ]] • [[သံသာ]] • [[မောက္ခ]] • [[ယောဂ]]
|}

{{DEFAULTSORT:ဘာသာဟိန္ဒူ}}
[[Category:ဘာသာဟိန္ဒူ]]
[[Category:ဘာသာရှ်ေသှ်ေ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ]]
[[Category:ဒဿန]]</text>
      <sha1>rc0sm865qbpdqo5zixmqxnz9rczn5a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာသာဟိန္ဒူ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12960</id>
    <revision>
      <id>59457</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဘာသာဟိန္ဒူ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဘာသာဟိန္ဒူ (Hinduism)၊ ကျာ်ဒေဝတဴဟိန္ဒူဂမၠိုင်၊ ပ...&quot;</comment>
      <origin>59457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="1ssjbxaduzu11a41tzkjr8ujrr26lfw" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဘာသာဟိန္ဒူ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ဘာသာဟိန္ဒူ (Hinduism)၊ ကျာ်ဒေဝတဴဟိန္ဒူဂမၠိုင်၊ ပြကိုဟ်လိက်ပတ်၊ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ဘာသာဟိန္ဒူ နာနာသာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ဘာသာရှ်ေသှ်ေ]]
[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ]]</text>
      <sha1>1ssjbxaduzu11a41tzkjr8ujrr26lfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12961</id>
    <revision>
      <id>59458</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ (Indian culture)၊ အခိုက်ကၞာ၊...&quot;</comment>
      <origin>59458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="o73thvfsz9tbk2baozadtnq4cybji6r" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ (Indian culture)၊ အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင်ဘာသာ၊ လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ ပရူပရာ ယေန်သၞာင် မဆေင်ကဵု ရးနိဂီုအိန္ဒိယ နာနာသာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ]]
[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်အာရှ]]</text>
      <sha1>o73thvfsz9tbk2baozadtnq4cybji6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12962</id>
    <revision>
      <id>59459</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta | title            = ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် | original_title   = Khaggavisāṇa Sutta | pali_title       = Khaggavisāṇasutta (Snp 1.3) | collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] | chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1) | speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] (လဴပူ ပ...&quot;</comment>
      <origin>59459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8737" sha1="oy061p60zk33hrwhxlg8o94d0hrirhs" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်
| original_title   = Khaggavisāṇa Sutta
| pali_title       = Khaggavisāṇasutta (Snp 1.3)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] (လဴပူ ပရူ [[ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ]] ဂမၠိုၚ်)
| setting          = သာမည (General / Various)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Khaggavisāṇa Sutta / Rhinoceros Horn Sutta'') ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မရနုက်ကဵုပိ မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 1.3) မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ ယၟုသုတ္တန် &quot;ခဂ္ဂဝိသာဏ&quot; ဏအ်ဂှ် သၚ်နိဿဲလဝ် ဥပမာ ဒြၚ်စိၚ်ကၠိုက် မၞုံမွဲဓဝ် (A single rhinoceros horn) တုဲ တွံစပ်ဒှ် ပရူ ပွမမံၚ်မွဲဓဝ် (Solitary life) ကေုာံ ပွမဝေၚ်ပဲာ နူ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံ ဗၠးၜး နူ ကိလေသ ကေုာံ တဏှာရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[File:Indian Rhinoceros in Chitwan.jpg|thumb|right|260px|စိၚ်ကၠိုက် အိန္ဒိယ (Indian Rhinoceros) မၞုံကဵု ဒြၚ်မွဲဓဝ် မဒှ် သၚ်္ကေတ ပွမမံၚ်မွဲဓဝ် ပ္ဍဲသုတ္တန်ဏအ်]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ အဋ္ဌကထာ [[ပရမတ္ထဇောတိကာ]]၊ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် ဝှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် နကဵု ဂါထာ ၄၁ ပိုဒ် တုဲ ဇၟာပ်ဂါထာတအ်ဂှ် အိုတ်အာ နကဵု ဂလာန် &quot;ဨကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ&quot; (''Eko care khaggavisāṇakappo'' - သြဝ် ဒးကွာ်အာ မွဲဓဝ် ညံၚ်နဲ ဒြၚ်စိၚ်ကၠိုက် ရ)။ ဂါထာတအ်ဏအ်ဂှ် စဒှ်ကၠုၚ် နူ ဥဒါန် [[ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ]] (Paccekabuddha) ဂမၠိုၚ် မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကိုပ်ကၠာတေအ် တုဲ၊ ဗွဲကြဴ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ သၟိက်ဂွံ ဒလောအ်ဗတောန် ခမဳဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ စိတ္တဝိဝေက တုဲ ကလေၚ်တွံကဵုလဝ်ရ။

== 2. တၚ်ဓမ္မ အဓိက ဂါထာဂမၠိုၚ် (Core Teachings &amp; Verses) ==
သုတ္တန်ဏအ် တွံလဝ် တၚ်ကိစ္စဇၞော် မစပ်ကဵု ပရေၚ်ဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲ လောကုတ္တဵု သာ်ဏံရ:

* '''ပွမဝေၚ်ပဲာ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ (Dangers of Social Attachment):''' ပွမမံၚ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် (Society) ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် က္တဵုဒှ် မေတ္တာ၊ ပေမ ကေုာံ တဏှာ တုဲ ဒးဒုၚ် စံၚ်တူ ဗွဲကြဴရ။
* '''ပွမသၠေဟ်ထောအ် မိတ်သဟာဲ (Relinquishing Companionship):''' ၜိုန်ရ မိတ်သဟာဲ ခိုဟ် နွံကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ ဒးဒက်စပ် ပ္ဍဲမိတ်သဟာဲမ္ဂး ဍေံပလီုထောအ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဓမ္မရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးကွာ်အာ မွဲဓဝ် ညံၚ် ဒြၚ်စိၚ်ကၠိုက်ရ။
* '''ပွမမံၚ်သၠးသၠး (Freedom and Independence):''' ညံၚ်နဲ သမၠိုၚ်ဂြိုပ် မကွာ်အာ ပ္ဍဲဂြိုပ် နကဵု စိတ္တ ဗၠးၜး၊ မၞိဟ်မမံၚ်မွဲဓဝ် ဂှ် ဟၟဲကဵု ပွမဒးဂီုကၠီု ကဵုညးတၞဟ် တုဲ ဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ ရ။
* '''စိတ္တဝိဝေက ကေုာံ နိဗ္ဗာန် (Mental Solitude &amp; Nibbana):''' ပွမမံၚ်မွဲဓဝ်ဂှ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဆခန္ဓမွဲဓဝ်၊ စိုတ်လေဝ် ဒးသ္အးဇၚး နူ ကိလေသ (Mental solitude) သၟိက်ဂွံ စိုပ် လက္ချန် [[နိဗ္ဗာန်]] ရ။

== 3. ဇယၚ် ပတောံဥပမာ ပ္ဍဲ သုတ္တန် (Comparative Metaphors Table) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ဥပမာ လောကဳ ကေုာံ လောကုတ္တဵု ပ္ဍဲ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်
! လၟေၚ် !! ဥပမာ သဘာဝ (Metaphor) !! တၚ်ဓမ္မ (Spiritual Meaning) !! ဖဵုဝိပါက် (Consequence)
|-
| 1 || စိၚ်ကၠိုက် မၞုံဒြၚ်မွဲ (Rhinoceros horn) || ပွမမံၚ်မွဲဓဝ် ဟၟဲကဵု တဏှာ || ဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ ကေုာံ ပွမဒက်စပ်
|-
| 2 || တၞံဒုန် မထုဲဒၟံၚ် (Tangled bamboo) || ပွမဒက်စပ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ မိတ်သဟာဲ || ဒးဒုၚ် ကၠိခိက် ပ္ဍဲ သံသာ
|-
| 3 || သမၠိုၚ်ဂြိုပ် (Wild deer) || ပွမဟၟဲကဵု တၚ်ဒစိၚ်ဒစုအ် ပ္ဍဲဂြိုပ် || စိတ္တ သၠးပွး ကေုာံ တန်တဴလောဲ
|-
| 4 || ကၟာတ်ထဝ် ၜါ မထုဲရေၚ်သကအ် (Two golden bracelets) || ပွမတက်ကျာ ကေုာံ ပွမဆက်ဆောံ || က္တဵုဒှ် သဒ္ဒ ကေုာံ စိတ္တဟွံငေမ်
|}

== 4. သၚ်္ကေတ ခဂ္ဂဝိသာဏ (Symbolism of the Rhinoceros) ==
ပ္ဍဲကဵု လိက်ပိဋကတ်၊ &quot;ခဂ္ဂဝိသာဏ&quot; (Khaggavisāṇa) ဂှ် ဒှ်သၚ်္ကေတ သွက် [[ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ]] တအ်ရ။ စိၚ်ကၠိုက် အိန္ဒိယ (Indian Rhinoceros) တအ်ဂှ် မၞုံကဵု ဒြၚ်မွဲဓဝ် ပ္ဍဲလတူ က္ဍိုပ် ဍေံတအ်ရ (တၞဟ်ခြာ နူ တိရစ္ဆာန် မၞုံဒြၚ်ၜါ ဗီုပြေၚ် ဂၠဴ)။ ဒြၚ်မွဲဏအ်ဂှ် ဥပမာလဝ် ပွမတန်တဴ မွဲဓဝ် (Solitary nature)၊ ဟၟဲကဵု ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒက်စပ် ကဵု ညးတၞဟ်ရ။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Khaggavisāṇasutta (Snp 1.3)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Thanissaro1997&quot;&gt;Thanissaro, Bhikkhu (1997). &quot;Khaggavisana Sutta: A Rhinoceros&quot;. ''Access to Insight''.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Khaggavisāṇa Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရဂဝဂ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>oy061p60zk33hrwhxlg8o94d0hrirhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စက်ယန္တရာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12963</id>
    <revision>
      <id>59461</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[စက်ယန္တရာ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု စက်ယန္တရာဂမၠိုင် (Machines/Machinery)၊ ကွတ်စက်၊ ကိရိယာမသ...&quot;</comment>
      <origin>59461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="ir6ik86u5j71k2ovw18fnvpghazbrvr" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[စက်ယန္တရာ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု စက်ယန္တရာဂမၠိုင် (Machines/Machinery)၊ ကွတ်စက်၊ ကိရိယာမသုင်စောဲစက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု နဲကဲပညာစက်ယန္တရာ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ကွတ်စက်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲကဲပညာ]]
[[ကဏ္ဍ:ကိရိယာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>ir6ik86u5j71k2ovw18fnvpghazbrvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကိရိယာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12964</id>
    <revision>
      <id>59462</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ကိရိယာ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ကိရိယာဂမၠိုင် (Tools / Instruments)၊ အပေါတ်အမာတ် ကိရိယာ မသုင...&quot;</comment>
      <origin>59462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="hec1oes8sz3dj7r59q3z9jgmrdbs3lw" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ကိရိယာ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ကိရိယာဂမၠိုင် (Tools / Instruments)၊ အပေါတ်အမာတ် ကိရိယာ မသုင်စောဲ ပ္ဍဲကမၠောန်နာနာ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ကိရိယာ နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:နဲကဲပညာ]]
[[ကဏ္ဍ:စက်ယန္တရာဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:အရာဝတ္ထုဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>hec1oes8sz3dj7r59q3z9jgmrdbs3lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကသိဘာရဒွါဇသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12965</id>
    <revision>
      <id>59463</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta | title            = ကသိဘာရဒွါဇသုတ် | original_title   = Kasibhāradvāja Sutta | pali_title       = Kasibhāradvājasutta (Snp 1.4) | collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] ကေုာံ [[သံယုတ္တနိကာယ်]] | chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1) / သဂါထာဝဂ...&quot;</comment>
      <origin>59463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10744" sha1="qq2b98y0e8vap4n5knou6q3bj1w76qg" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = ကသိဘာရဒွါဇသုတ်
| original_title   = Kasibhāradvāja Sutta
| pali_title       = Kasibhāradvājasutta (Snp 1.4)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] ကေုာံ [[သံယုတ္တနိကာယ်]]
| chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1) / သဂါထာဝဂ္ဂ (SN 7.11)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ဗဗၞး ကသိဘာရဒွါဇ
| setting          = ကွာန်ဗဗၞး ဨကနာဠ၊ ဍုၚ်ရာဇဂြိုဟ် (Ekanāḷa, Magadha)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''ကသိဘာရဒွါဇသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Kasibhāradvāja Sutta / The Discourse to Bhāradvāja the Farmer'') ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မရနုက်ကဵုပန် မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 1.4) ကေုာံ မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သံယုတ္တနိကာယ်]] (SN 7.11) မဒှ် အဝဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ သုတ္တန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် ပရူ ဂလာန်တက်ကျာ အကြာ [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] (The Buddha) ကေုာံ ဗဗၞးသၟာဗ္ၚ မၞုံယၟု ကသိဘာရဒွါဇ (Kasibhāradvāja the farmer) ရ။ ပ္ဍဲသုတ္တန်ဝှ် ကျာ်တြဲ သုၚ်စောဲလဝ် ဥပမာ ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ ကပေါတ်ကိရိယာ ဇိက်ဗ္ၚ သၟိက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရူ ဓမ္မ မဒှ် ပရေၚ်တဵုလွဳ လောကုတ္တဵု (Spiritual farming) ရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[File:Plowing with cattle.jpg|thumb|right|260px|သၟာဗ္ၚ မဇိက်ဒၟံၚ်ဗ္ၚ နကဵု ဂၠဴ ကေုာံ နၚ် (Plowing with cattle and yoke) မဒှ် ဥပမာ ပ္ဍဲသုတ္တန်ဏအ်]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ နူ အဋ္ဌကထာ၊ ကျာ်တြဲ ဂၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ် ပ္ဍဲကွာန်ဗဗၞး ဨကနာဠ (Ekanāḷa) ပ္ဍဲတွဵုရး မဂဓ (Magadha) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဗဗၞး ကသိဘာရဒွါဇ မၞုံကဵု နၚ် ၅၀၀ သ္ပဒၟံၚ် သဘၚ်ဇိက်ဗ္ၚ (Plowing festival) တုဲ ဗ္စဖျိုန်ဒၟံၚ် ကောန်ကမၠောန်ဂမၠိုၚ်ရ။ 

ဗဗၞး ညာတ်ကေတ် ကျာ်တြဲ မဒုၚ်ဒၟံၚ် ဒါန်ပိဏ္ဍပါတ်တုဲ ဟီုတိုန် နကဵု မာန သာ်ဏံရ: 
&gt; &quot;ယွံခမဳ အဲဂှ် ဇိက်ဗ္ၚတုဲ တဵုလွဳရ။ ဇိက်ဗ္ၚတုဲ တဵုလွဳတုဲမ္ဂး စသုၚ်ရ။ တၠအရှင်လေဝ် ဇိက်ဗ္ၚတုဲ တဵုလွဳထေက်ရ။ ဇိက်ဗ္ၚတုဲ တဵုလွဳတုဲမ္ဂး စသုၚ်ထေက်ရ&quot; (I plow and sow, and having plowed and sown, I eat. You too, ascetic, should plow and sow, and having plowed and sown, you should eat).

ကျာ်တြဲ သှ်ကလေၚ် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်:
&gt; &quot;ယွံဗဗၞး၊ အဲလေဝ် ဇိက်ဗ္ၚတုဲ တဵုလွဳဒၟံၚ်ကီုရ။ ဇိက်ဗ္ၚတုဲ တဵုလွဳတုဲမ္ဂး အဲစသုၚ်ဒၟံၚ်ရ&quot; (I too, brahmin, plow and sow, and having plowed and sown, I eat).

== 2. တၚ်ဓမ္မ အဓိက (The Buddha's Spiritual Farming) ==
ဗဗၞး ကသိဘာရဒွါဇ ဟွံညာတ်ကေတ် ကပေါတ်ကိရိယာ ဇိက်ဗ္ၚ ပ္ဍဲကျာ်တြဲတုဲ သၟာန်တိုန် ပရူ သဘဴဓဝ် ဇိက်ဗ္ၚ ကျာ်တြဲရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ကျာ်တြဲ တွံကဵု ဂါထာ မၞုံကဵု ဥပမာ ပရေၚ်တဵုလွဳ လောကုတ္တဵု (Spiritual farming tools) သာ်ဏံရ:

* '''သဒ္ဓါ (Saddhā):''' ပွမလျုၚ်ပတှ်ေ ဂှ် ဒှ် မဗဳဇ (Seed) ရ။
* '''တပေါ (Tapo):''' ပွမမၚ်မွဲ သဳလ ကေုာံ ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဂှ် ဒှ် ဍာ်ဗြဲ (Rain) ရ။
* '''ပညာ (Paññā):''' ဉာဏ်ပညာ ဂှ် ဒှ် ထ္ၜိုၚ် ကေုာံ နၚ် (Yoke and plow) ရ။
* '''ဟိရဳ (Hiri):''' ပွမဖေက်ဒုဟ် ဂှ် ဒှ် လွိၚ် နၚ် (Pole of the plow) ရ။
* '''မနော (Mano):''' စိုတ် ဂှ် ဒှ် ဇုက်မဒက်လဝ် (Yoke-tie / Strap) ရ။
* '''သတိ (Sati):''' ပွမဗ္စာရဏာ ဂှ် ဒှ် ဖါ ကေုာံ တဝ်စရှ် (Plowshare and goad) ရ။

ပရေၚ်တဵုလွဳ ကျာ်တြဲဏအ်ဂှ် ကလိဂွံ ဖဵုဝိပါက် &quot;အမတဖလ&quot; (Amata-phala) ဟွံသေၚ်မ္ဂး သစ္စဖဵု [[နိဗ္ဗာန်]] (The deathless fruit) မဒှ် ပွမဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ သံသာ အိုတ်သီုရ။

== 3. ဇယၚ် ပတောံဥပမာ လောကဳ ကေုာံ လောကုတ္တဵု (Comparative Metaphors Table) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ဥပမာ ကပေါတ်ကိရိယာ သၟာဗ္ၚ ကေုာံ တၚ်ဓမ္မ ပ္ဍဲ ကသိဘာရဒွါဇသုတ်
! လၟေၚ် !! ကပေါတ်ကိရိယာ သၟာဗ္ၚ (Agricultural Tool) !! တၚ်ဓမ္မ ကျာ်တြဲ (Spiritual Meaning / Pali Term) !! လက္ချန် (Function)
|-
| 1 || မဗဳဇ (Seed) || [[သဒ္ဓါ]] (Saddhā) || တမ်မူလ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန်
|-
| 2 || ဍာ်ဗြဲ (Rain) || တပေါ (Tapo / Austerity) || ပွမဖန်ဗဒှ် ညံၚ်ဂွံ ဂျိုၚ် ကေုာံ ဍိုန်ဍောတ်
|-
| 3 || ထ္ၜိုၚ် ကေုာံ နၚ် (Yoke &amp; Plow) || [[ပညာ]] (Paññā / Wisdom) || ဇိက်ပလီုထောအ် တိ ကိလေသ မတီုမ္ၚိုဟ်
|-
| 4 || လွိၚ် (Plow pole) || [[ဟိရဳ]] (Hiri / Modesty) || မၚ်မွဲ ညံၚ်ဟွံဂွံ ခြာ နူ လၟေၚ်တရဴ
|-
| 5 || ဇုက် (Yoke-tie) || မနော (Mano / Mind) || ဒက်မၚ်မွဲလဝ် ကိရိယာ သီုဖအိုတ်
|-
| 6 || ဖါ ကေုာံ တဝ်စရှ် (Plowshare &amp; Goad) || [[သတိ]] (Sati / Mindfulness) || ပဲ့သ္ကိုပ် ကေုာံ ဒစးဒုၚ် ပရေၚ်လောတ်စှ်ေ
|-
| 7 || သစ္စဖဵု (Harvest) || အမတဖလ (Amata / Nibbana) || လအိတ် ဖဵုမသကုတ်ပိုတ် ဒုက္ခ (Deathless fruit)
|}

== 4. ဖဵုဝိပါက် ကေုာံ နိဂီု (Result and Conclusion) ==
ဗဗၞး ကသိဘာရဒွါဇ မိၚ်ဂွံ ဓမ္မဒေသနာတုဲ လျုၚ်ပတှ်ေအာ လတူ ကျာ်တြဲ ဗွဲမလောန်ရ။ ညးဖျေံမေတ္တာ ကဵုဒါန် ပုဏ်မၞုံကဵု တှ် (Milk-rice / ''Pāyāsa'') ကုကျာ်တြဲရ။ ဆ္ဂး ကျာ်တြဲ ဟွံဒုၚ်တဲ ဟိုတ်နူ မဒှ် ပုဏ်မကလိဂွံ နူ ပွမတွံဂါထာ (The Buddha refuses food earned by reciting verses) ရ။ ကျာ်တြဲ ကဵုစုတ်ထောအ် ပုဏ်ဂှ် ပ္ဍဲဍာ် မဟၟဲကဵု သတ်မဂျိုၚ်လမျီုရ။ ကာလ ဗဗၞး စုတ်ထောအ် ပုဏ် ပ္ဍဲဍာ်ဂှ်၊ ဍာ်ဂှ် က္တဵုဒှ် ပၟတ် ညံၚ်နဲ ပသဲ မဂမ္တဴရ။

ညာတ်ကေတ် ဣဒ္ဓိအနုဘဴဂှ်တုဲ၊ ဗဗၞး ကသိဘာရဒွါဇ က္တဵုဒှ် သံဝေဂတုဲ ဒုၚ်ကေတ် သရဏဂုဏ် လုပ်ဒှ် ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ဗွဲကြဴ ညး အာတ်ဒှ် ခမဳ (Bhikkhu) ပ္ဍဲ ဇရေၚ်ကျာ်တြဲတုဲ ပတိတ်ဇြဟတ် ဓမ္မကမ္မဋ္ဌာန် စဵုကဵု စိုပ်ဒဒှ် [[အရဟတ္တ]] (Arahant) ရ &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Kasibhāradvājasutta (Snp 1.4)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Kasibhāradvājasutta (Snp 1.4)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Thanissaro1999&quot;&gt;Thanissaro, Bhikkhu (1999). &quot;Kasibharadvaja Sutta: Discourse to Bharadvaja the Farmer&quot;. ''Access to Insight''.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Kasibhāradvāja Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သံယုတ္တနိကာယ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရဂဝဂ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>qq2b98y0e8vap4n5knou6q3bj1w76qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အရာဝတ္ထုဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12966</id>
    <revision>
      <id>59465</id>
      <timestamp>2026-10-29T07:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ]] [[Category:ဓာတုဗေဒ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ ဇုန် ကေုာံ လိက်ပတ် ဆေင်စပ်ကဵု ဘာတ်ထရဳ (Battery)၊ ကပေါတ်သြန်စၟတ်စက် ကေုာံ ဒြဟတ်...&quot;</comment>
      <origin>59465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="440" sha1="bh7xbnmphp4jlkhxq83rzy05snud0ok" xml:space="preserve">[[Category:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ]]
[[Category:ဓာတုဗေဒ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ ဇုန် ကေုာံ လိက်ပတ် ဆေင်စပ်ကဵု ဘာတ်ထရဳ (Battery)၊ ကပေါတ်သြန်စၟတ်စက် ကေုာံ ဒြဟတ်ဒါန် ရ။</text>
      <sha1>bh7xbnmphp4jlkhxq83rzy05snud0ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12967</id>
    <revision>
      <id>59466</id>
      <timestamp>2026-10-29T07:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ဗဟုသုတ ကေုာံ ပညာ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ သွာင်သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ (Science and Technology) ရ။&quot;</comment>
      <origin>59466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="9fwdywapmqm6nl78pibum2n0vjccglj" xml:space="preserve">[[Category:ဗဟုသုတ ကေုာံ ပညာ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ သွာင်သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ (Science and Technology) ရ။</text>
      <sha1>9fwdywapmqm6nl78pibum2n0vjccglj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗဟုသုတ ကေုာံ ပညာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12968</id>
    <revision>
      <id>59467</id>
      <timestamp>2026-10-29T07:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဗဟုသုတ ကေုာံ ပညာ''' ဂှ် ကဏ္ဍ မဆေင်ကဵု ဗဟုသုတ၊ ပညာ၊ ပရေင်ပညာရေး၊ သုတေသန၊ လိက်ပတ် ကေုာံ နဲကဲ မဂွံညာတ်ကေတ် ဗဟုသုတဂမၠိုင်။  [[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာ]]&quot;</comment>
      <origin>59467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="jpfcembqnb49jxvscfu23rx76doqrrk" xml:space="preserve">'''ဗဟုသုတ ကေုာံ ပညာ''' ဂှ် ကဏ္ဍ မဆေင်ကဵု ဗဟုသုတ၊ ပညာ၊ ပရေင်ပညာရေး၊ သုတေသန၊ လိက်ပတ် ကေုာံ နဲကဲ မဂွံညာတ်ကေတ် ဗဟုသုတဂမၠိုင်။

[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာ]]</text>
      <sha1>jpfcembqnb49jxvscfu23rx76doqrrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာတ်ထရဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12969</id>
    <revision>
      <id>59468</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ]] [[Category:ဓာတုဗေဒ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဘာတ်ထရဳ (Battery) ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ (Electrical energy) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="420" sha1="54xbr8uazdv4qp16ebis6nuc4i7mrwo" xml:space="preserve">[[Category:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ]]
[[Category:ဓာတုဗေဒ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဘာတ်ထရဳ (Battery) ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ (Electrical energy) တအ်ရ။</text>
      <sha1>54xbr8uazdv4qp16ebis6nuc4i7mrwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂကူဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12970</id>
    <revision>
      <id>59469</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ဂကူဂမၠိုၚ်]] [[Category:ဍုၚ်ဗၟာ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူ ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မတန်တဴဒၟံင် ပ္...&quot;</comment>
      <origin>59469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="489" sha1="rfmglymh7r45eisd5d4hrqb0mbkebp9" xml:space="preserve">[[Category:ဂကူဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ဍုၚ်ဗၟာ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူ ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ (Ethnic groups in Myanmar) တအ်ရ။</text>
      <sha1>rfmglymh7r45eisd5d4hrqb0mbkebp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂကူဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12971</id>
    <revision>
      <id>59470</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]] [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူနာနာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် (Ethnic groups)...&quot;</comment>
      <origin>59470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="lo7614jnk483ftnwvsd8tkh890kjf8b" xml:space="preserve">[[Category:မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူနာနာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် (Ethnic groups) မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိတအ်ရ။</text>
      <sha1>lo7614jnk483ftnwvsd8tkh890kjf8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရာဇဝင်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12972</id>
    <revision>
      <id>59471</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ဝင်]] [[Category:ဂကူမန်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင် ကေုာံ ရာဇဝင်ဂကူမန် (Mon history) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="360" sha1="qfdhyglpyrmoow7g2g07az3dgpbrjvw" xml:space="preserve">[[Category:ဝင်]]
[[Category:ဂကူမန်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင် ကေုာံ ရာဇဝင်ဂကူမန် (Mon history) တအ်ရ။</text>
      <sha1>qfdhyglpyrmoow7g2g07az3dgpbrjvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပူဂဵုအာဇာနဲ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12973</id>
    <revision>
      <id>59472</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]] [[Category:ဝင်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂဵုအာဇာနဲ (Martyrs) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="345" sha1="os7wgs2oo4qju78j0bv1irfh2id6e5f" xml:space="preserve">[[Category:မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ဝင်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂဵုအာဇာနဲ (Martyrs) တအ်ရ။</text>
      <sha1>os7wgs2oo4qju78j0bv1irfh2id6e5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်ကၠာဲဘာသာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12974</id>
    <revision>
      <id>59473</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ဘာသာ]] [[Category:လိက်ပတ်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ကၠာဲဘာသာ (Translation) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="leunfgjptc930bsftif66bpuf37qf9b" xml:space="preserve">[[Category:ဘာသာ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ကၠာဲဘာသာ (Translation) တအ်ရ။</text>
      <sha1>leunfgjptc930bsftif66bpuf37qf9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စေတဳတွဵုရးဍုင်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12975</id>
    <revision>
      <id>59474</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:စေတဳဂမၠိုၚ်]] [[Category:တွဵုရးဍုၚ်မန်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု စေတဳဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန် (Pagodas in Mon State)...&quot;</comment>
      <origin>59474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="eyq497g3dircfgdjv3nwep709js2czf" xml:space="preserve">[[Category:စေတဳဂမၠိုၚ်]]
[[Category:တွဵုရးဍုၚ်မန်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု စေတဳဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန် (Pagodas in Mon State) တအ်ရ။</text>
      <sha1>eyq497g3dircfgdjv3nwep709js2czf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စေတဳဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12976</id>
    <revision>
      <id>59475</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ဒၞာဲရှ်ေသှ်ေဂမၠိုၚ်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု စေတဳဂမၠိုၚ် (Pagodas) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="fcj68h67kv38es8qdkkg497xr0satui" xml:space="preserve">[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ဒၞာဲရှ်ေသှ်ေဂမၠိုၚ်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု စေတဳဂမၠိုၚ် (Pagodas) တအ်ရ။</text>
      <sha1>fcj68h67kv38es8qdkkg497xr0satui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒၞာဲရှ်ေသှ်ေဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12977</id>
    <revision>
      <id>59476</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ဘာသာ]] [[Category:ဒၞာဲဂမၠိုၚ်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲရှ်ေသှ်ေဂမၠိုၚ် (Places of worship) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="tqju3vwfjgtwyvb1npvs8ln4wslfo6y" xml:space="preserve">[[Category:ဘာသာ]]
[[Category:ဒၞာဲဂမၠိုၚ်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲရှ်ေသှ်ေဂမၠိုၚ် (Places of worship) တအ်ရ။</text>
      <sha1>tqju3vwfjgtwyvb1npvs8ln4wslfo6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒၞာဲဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12978</id>
    <revision>
      <id>59477</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:ပထဝဳ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဒတန်ဂမၠိုၚ် (Places) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="9gawnj4ldaycqi8wp2o7fllbiqbgqx6" xml:space="preserve">[[Category:ပထဝဳ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဒတန်ဂမၠိုၚ် (Places) တအ်ရ။</text>
      <sha1>9gawnj4ldaycqi8wp2o7fllbiqbgqx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စက္ကဝါဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12979</id>
    <revision>
      <id>59478</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ရူပဗေဒ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု စက္ကဝါဗေဒ (Cosmology) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="344" sha1="l9u53xs2cwv7thdf55rxpflfgd7ta4x" xml:space="preserve">[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု စက္ကဝါဗေဒ (Cosmology) တအ်ရ။</text>
      <sha1>l9u53xs2cwv7thdf55rxpflfgd7ta4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12980</id>
    <revision>
      <id>59480</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက် (Health sciences) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="383" sha1="3dqtohjpkxwefs9nnqxsenbxonvkv48" xml:space="preserve">[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက် (Health sciences) တအ်ရ။</text>
      <sha1>3dqtohjpkxwefs9nnqxsenbxonvkv48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သဇိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12981</id>
    <revision>
      <id>59481</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[Category:သင်္ချာ]]  ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု သင်္ချာ သဇိုင် (Basic mathematics) တအ်ရ။&quot;</comment>
      <origin>59481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="hkmmmt4uyhvw07tsfwo97leqz6a4sii" xml:space="preserve">[[Category:သင်္ချာ]]

ဆေင်စပ်ကဵု ကဏ္ဍဏအ် မိက်ဂွံပံက်ထ္ၜး တင်နၚ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု သင်္ချာ သဇိုင် (Basic mathematics) တအ်ရ။</text>
      <sha1>hkmmmt4uyhvw07tsfwo97leqz6a4sii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စုန္ဒသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12982</id>
    <revision>
      <id>59482</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta | title            = စုန္ဒသုတ် | original_title   = Cunda Sutta | pali_title       = Cundasutta (Snp 1.5) | collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]] | chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1) | speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ကောန်သၟာပသဲ...&quot;</comment>
      <origin>59482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9013" sha1="olysq83wcnzs4babsqvrgcj7xslu7a2" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = စုန္ဒသုတ်
| original_title   = Cunda Sutta
| pali_title       = Cundasutta (Snp 1.5)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ကောန်သၟာပသဲ [[စုန္ဒ]] (Cunda Kammāraputta)
| setting          = ဍုၚ်ပာဝါ (Pāvā) / သာမည (General)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''စုန္ဒသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Cunda Sutta / The Discourse to Cunda'') ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မရနုက်ကဵုမသုန် မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 1.5) မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ သုတ္တန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် ပရူ ဂလာန်တက်ကျာ အကြာ [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] (The Buddha) ကေုာံ ကောန်သၟာပသဲ မၞုံယၟု စုန္ဒ (Cunda the smith) ရ။ ပ္ဍဲသုတ္တန်ဝှ် ကျာ်တြဲ သောၚ်ကလး တွံထ္ၜးကဵု ပရူ ခမဳသမဏ ၄ ပြကာ (Four kinds of ascetics / recluses) ညံၚ်ဒါယကာတအ် ဂွံပါ်ပဲါတီကေတ် ခမဳမဒ္ဂေတ်ခိုဟ် ကေုာံ ခမဳမလီုလာ်တအ် ရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[File:Buddha and his disciples.jpg|thumb|right|260px|ကျာ်တြဲ ကေုာံ ခမဳသာဝကဂမၠိုၚ် (Buddha and his monastic disciples)]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ နူ အဋ္ဌကထာ၊ ကောန်သၟာပသဲ စုန္ဒ (Cunda) ညာတ်ကေတ် ခမဳသမဏ ဂမၠိုၚ် မၞုံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်တုဲ က္တဵုဒှ် သံသယ ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ညးပြာပ်အာ ဇရေၚ် တိလပိုန်ကျာ်တြဲ တုဲ သၟာန်တိုန်:
&gt; &quot;ယွံတၠဳပိုန်၊ ပ္ဍဲလောကဏအ် ခမဳသမဏ (Samaṇas) မူစိသာ် နွံမံၚ်ရော? သြဝ် တွံထ္ၜးကဵု ညိကျာ်။&quot;

ကျာ်တြဲ သှ်ကလေၚ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲသာသနာဝှ် ခမဳသမဏ နွံ (၄) ပြကာ တုဲ၊ ညံၚ်ဒါယကာတအ် ဂွံတီကေတ် လက္ချန် တၞဟ်ခြာ ခမဳတအ်ဂှ် တွံကဵု ဂါထာဂမၠိုၚ် ရ။

== 2. ခမဳသမဏ ၄ ပြကာ (The Four Kinds of Recluses) ==
ကျာ်တြဲ တွံထ္ၜးလဝ် ခမဳ ၄ ပြကာ အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ:

1. '''မဂ္ဂဇိန (Maggajina / Way-conqueror):''' ညးမဇၞးလဝ် မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မကလိဂွံ အရဟတ္တဖိုလ် ဗဗွဲဓဝ် မပ္တံကဵု ကျာ်တြဲ ကေုာံ တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် (Arahants) ရ။ ညးတအ်ဂှ် သၠေဟ်ထောအ် ကိလေသ အိုတ်သီုတုဲ ဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ ရ။
2. '''မဂ္ဂဒေသဳ (Maggadesī / Way-teacher):''' ညးမတွံထ္ၜး မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မစိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရိယတ္တိ ကေုာံ ပဋိပတ္တိ တုဲ မတွံထ္ၜးကဵု သတ္တံ ညံၚ်ဂွံ တီကေတ် သစ္စာ ၄ ပြကာ (Those who teach the Dhamma) ရ။
3. '''မဂ္ဂဇဳဝဳ (Maggajīvī / Way-liver):''' ညးမဂျိုၚ်လမျီု နကဵု မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲ သဳလ ကေုာံ မၚ်မွဲ ဓမ္မကမ္မဋ္ဌာန် နကဵု စိုတ်မအးဇ္ၚး သၟိက်ဂွံ စိုပ် နိဗ္ဗာန် (Those who live purely by practicing the path) ရ။
4. '''မဂ္ဂဒူသဳ (Maggadūsī / Way-defiler):''' ညးမပလီုပလာ် မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မဟၟဲကဵု သဳလ၊ မၞုံကဵု မာယာ၊ မဒ္ဂေတ်ပလီုလဝ် သာသနာ တုဲ မပၠောပ်လဝ် စိုတ်ကဵု လောဘ ဒေါသ (Fraudulent or corrupt monks) ရ။

== 3. ဇယၚ် ပတောံၜတ် လက္ချန် ခမဳ ၄ ပြကာ (Comparative Table of the 4 Ascetics) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ခမဳသမဏ ၄ ပြကာ ကေုာံ လက္ချန် ပ္ဍဲ စုန္ဒသုတ်
! လၟေၚ် !! ဂကူခမဳ (Pali Term) !! အဓိပ္ပါယ် (English Translation) !! လက္ချန် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Characteristics)
|-
| 1 || '''မဂ္ဂဇိန''' (Maggajina) || Way-conqueror (Victorious) || ထောအ်ကၠေအ် ကိလေသ အိုတ်သီု၊ စိုပ် ဒဒှ် အရဟတ္တ၊ ဗၠးၜး သံသာ။
|-
| 2 || '''မဂ္ဂဒေသဳ''' (Maggadesī) || Way-teacher (Instructor) || တီကေတ် ဓမ္မ ကၠးဖ္ဍး တုဲ တွံထ္ၜးကဵု ညးတၞဟ် ညံၚ်ဂွံ ဗၠးၜး။
|-
| 3 || '''မဂ္ဂဇဳဝဳ''' (Maggajīvī) || Way-liver (Practitioner) || မၚ်မွဲ သဳလ အးဇ္ၚး၊ ပတိတ်ဇြဟတ် ဝိပဿနာ၊ ဟၟဲကဵု စိုတ်အလီ။
|-
| 4 || '''မဂ္ဂဒူသဳ''' (Maggadūsī) || Way-defiler (Corrupt monk) || ပလီု သဳလ၊ မၞုံကဵု မာယာ လောဘ၊ ဂျိုၚ်လမျီု နကဵု ပရေၚ်ဟွံဗဗွဲဓဝ်။
|}

== 4. တၚ်ဓမ္မ ဒလောအ်ဗတောန် (Spiritual Advice to Lay Followers) ==
ကျာ်တြဲ ဒလောအ်ဗတောန် စုန္ဒ ကေုာံ ဒါယကာတအ် ဒဒှ်ရ ညံၚ်ဟွံဂွံ သၠေဟ်ပၟာ လတူ သာသနာ ဟိုတ်နူ ခမဳ မဂ္ဂဒူသဳ (Maggadūsī) ရ။ ယဝ်ရ ဒါယကာတအ် ညာတ်ကေတ် ခမဳမွဲဇကု ဒ္ဂေတ်ဟွံခိုဟ်မ္ဂး၊ လ္ပထေၚ်ခယျကေတ် ခမဳသီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသာသနာဝှ် ဟွံခိုဟ် ညိ။ တုပ်တဴညံၚ်ရဴ ပ္ဍဲကၠအ်မွဲ မၞုံကဵု တၞံဆုခိုဟ် ကေုာံ တၞံဆုဟွံခိုဟ် က္တဵုဒှ် နှဴရဴဒၟံၚ်ကီု၊ ပ္ဍဲသာသနာလေဝ် ခမဳခိုဟ် (အရိယ) ကေုာံ ခမဳဟွံခိုဟ် (ပုထုဇ္ဇန) နွံဒၟံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒါယကာတအ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဉာဏ်ပညာတုဲ ဒးပါ်ပဲါ သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကုခမဳ မဒ္ဂေတ်ခိုဟ် (မဂ္ဂဇိန, မဂ္ဂဒေသဳ, မဂ္ဂဇဳဝဳ) တအ်ဟေၚ်ရ။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Cundasutta (Snp 1.5)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Mills2015&quot;&gt;Mills, Laurence Khantipalo (2015). ''Sutta Nipāta: The Discourse Collection''.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Cunda Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရဂဝဂ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>olysq83wcnzs4babsqvrgcj7xslu7a2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59497</id>
      <parentid>59482</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <origin>59497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9031" sha1="daew128nxe7avtn27aos9io0uzvkz1o" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta
| title            = စုန္ဒသုတ်
| original_title   = Cunda Sutta
| pali_title       = Cundasutta (Snp 1.5)
| collection       = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]
| chapter          = [[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)
| speaker          = [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ကောန်သၟာပသဲ [[စုန္ဒ]] (Cunda Kammāraputta)
| setting          = ဍုၚ်ပာဝါ (Pāvā) / သာမည (General)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| status           = [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

'''စုန္ဒသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Cunda Sutta / The Discourse to Cunda'') ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မရနုက်ကဵုမသုန် မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် [[သုတ္တနိပါတ်]] (Snp 1.5) မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ သုတ္တန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် ပရူ ဂလာန်တက်ကျာ အကြာ [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ|တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ]] (The Buddha) ကေုာံ ကောန်သၟာပသဲ မၞုံယၟု စုန္ဒ (Cunda the smith) ရ။ ပ္ဍဲသုတ္တန်ဝွံ ကျာ်တြဲ သောၚ်ကလး တွံထ္ၜးကဵု ပရူ ခမဳသမဏ ၄ ပြကာ (Four kinds of ascetics / recluses) ညံၚ်ဒါယကာတအ် ဂွံပါ်ပဲါတီကေတ် ခမဳမဒ္ဂေတ်ခိုဟ် ကေုာံ ခမဳမလီုလာ်တအ် ရ။

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[File:Buddha and his disciples.jpg|thumb|right|260px|ကျာ်တြဲ ကေုာံ ခမဳသာဝကဂမၠိုၚ် (Buddha and his monastic disciples)]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ နူ အဋ္ဌကထာ၊ ကောန်သၟာပသဲ စုန္ဒ (Cunda) ညာတ်ကေတ် ခမဳသမဏ ဂမၠိုၚ် မၞုံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်တုဲ က္တဵုဒှ် သံသယ ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ညးပြာပ်အာ ဇရေၚ် တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ တုဲ သၟာန်တိုန်:
&gt; &quot;ယွံတၠဳပိုန်၊ ပ္ဍဲလောကဏအ် ခမဳသမဏ (Samaṇas)  နွံမံၚ်မူစိသာ်ရော? သြဝ် တွံထ္ၜးကဵု ညိကျာ်။&quot;

ကျာ်တြဲ ကလေၚ်သှ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲသာသနာဝွံ ခမဳသမဏ နွံ (၄) ပြကာ တုဲ၊ ညံၚ်ဒါယကာတအ် ဂွံတီကေတ် လက္ချန် တၞဟ်ခြာ ခမဳတအ်ဂှ် တွံကဵု ဂါထာဂမၠိုၚ် ရ။

== 2. ခမဳသမဏ ၄ ပြကာ (The Four Kinds of Recluses) ==
ကျာ်တြဲ တွံထ္ၜးလဝ် ခမဳ ၄ ပြကာ အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ:

1. '''မဂ္ဂဇိန (Maggajina / Way-conqueror):''' ညးမဇၞးလဝ် မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မကလိဂွံ အရဟတ္တဖိုလ် ဗဗွဲဓဝ် မပ္တံကဵု ကျာ်တြဲ ကေုာံ တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် (Arahants) ရ။ ညးတအ်ဂှ် သၠးထောံ ကိလေသ အိုတ်သီုတုဲ ဗၠးၜး နူ ဒုက္ခ ရ။
2. '''မဂ္ဂဒေသဳ (Maggadesī / Way-teacher):''' ညးမတွံထ္ၜး မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မစိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရိယတ္တိ ကေုာံ ပဋိပတ္တိ တုဲ မတွံထ္ၜးကဵု သတ္တံ ညံၚ်ဂွံ တီကေတ် သစ္စာ ၄ ပြကာ (Those who teach the Dhamma) ရ။
3. '''မဂ္ဂဇဳဝဳ (Maggajīvī / Way-liver):''' ညးမဂျိုၚ်လမျီု နကဵု မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲ သဳလ ကေုာံ မၚ်မွဲ ဓရ်ကမ္မဋ္ဌာန် နကဵု စိုတ်မအးဇ္ၚး သၟိက်ဂွံ စိုပ် နိဗ္ဗာန် (Those who live purely by practicing the path) ရ။
4. '''မဂ္ဂဒူသဳ (Maggadūsī / Way-defiler):''' ညးမပလီုပလာ် မဂ်။ ဒှ်ခမဳ မဟၟဲကဵု သဳလ၊ မၞုံကဵု မာယာ၊ မဒ္ဂေတ်ပလီုလဝ် သာသနာ တုဲ မပၠောပ်လဝ် စိုတ်ကဵု လောဘ ဒေါသ (Fraudulent or corrupt monks) ရ။

== 3. သ္ၚိအၚ် ၜတ်ကၞာတ် လက္ချန် ခမဳ ၄ ပြကာ (Comparative Table of the 4 Ascetics) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ပ္ဍဲစုန္ဒသုတ် လက္ချန်ခမဳသမဏ ၄ ပြကာ  
! လၟေၚ် !! ဂကူခမဳ (Pali Term) !! အဓိပ္ပါယ် (English Translation) !! လက္ချန် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Characteristics)
|-
| 1 || '''မဂ္ဂဇိန''' (Maggajina) || Way-conqueror (Victorious) || ထောံကၠေံ ကိလေသ အိုတ်သီု၊ စိုပ်ဒဒှ် အရဟတ္တ၊ ဗၠးၜး သံသာ။
|-
| 2 || '''မဂ္ဂဒေသဳ''' (Maggadesī) || Way-teacher (Instructor) || တီကေတ် ဓမ္မ ကၠးဖ္ဍး တုဲ တွံထ္ၜးကဵု ညးတၞဟ် ညံၚ်ဂွံ ဗၠးၜး။
|-
| 3 || '''မဂ္ဂဇဳဝဳ''' (Maggajīvī) || Way-liver (Practitioner) || မၚ်မွဲ သဳလ အးဇ္ၚး၊ ပတိတ်ဇြဟတ် ဝိပဿနာ၊ ဟၟဲကဵု စိုတ်အလီ။
|-
| 4 || '''မဂ္ဂဒူသဳ''' (Maggadūsī) || Way-defiler (Corrupt monk) || ပလီု သဳလ၊ မၞုံကဵု မာယာ လောဘ၊ ဂျိုၚ်လမျီု နကဵု ပရေၚ်ဟွံဗဗွဲဓဝ်။
|}

== 4. တၚ်ဓမ္မ ဒၠောံဗ္တောန် (Spiritual Advice to Lay Followers) ==
ကျာ်တြဲ ဒလောအ်ဗတောန် စုန္ဒ ကေုာံ ဒါယကာတအ် ဒဒှ်ရ ညံၚ်ဟွံဂွံ သၠေဟ်ပၟာ လတူ သာသနာ ဟိုတ်နူ ခမဳ မဂ္ဂဒူသဳ (Maggadūsī) ရ။ ယဝ်ရ ဒါယကာတအ် ညာတ်ကေတ် ခမဳမွဲဇကု ဒ္ဂေတ်ဟွံခိုဟ်မ္ဂး၊ လ္ပထေၚ်ခယျကေတ် ခမဳသီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသာသနာဝွံ ဟွံခိုဟ် ညိ။ တုပ်တဴညံၚ်ရဴ ပ္ဍဲကၠအ်မွဲ မၞုံကဵုတၞံဆုခိုဟ် ကေုာံ တၞံဆုဟွံခိုဟ် က္တဵုဒှ် နှဴရဴဒၟံၚ်ကီု၊ ပ္ဍဲသာသနာလေဝ် ခမဳခိုဟ် (အရိယ) ကေုာံ ခမဳဟွံခိုဟ် (ပုထုဇ္ဇန) နွံဒၟံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒါယကာတအ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဉာဏ်ပညာတုဲ ဒးပါ်ပဲါ သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကုခမဳ မဒ္ဂေတ်ခိုဟ် (မဂ္ဂဇိန, မဂ္ဂဒေသဳ, မဂ္ဂဇဳဝဳ) တအ်ဟေၚ်ရ။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;Norman, K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;
2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt;
3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Cundasutta (Snp 1.5)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt;
4. &lt;ref name=&quot;Mills2015&quot;&gt;Mills, Laurence Khantipalo (2015). ''Sutta Nipāta: The Discourse Collection''.&lt;/ref&gt;
5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Cunda Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;

{{Sutta Nipata navbox}}

[[ကဏ္ဍ:သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သုတ္တနိပါတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရဂဝဂ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပိဋကတ်ပိမန်]]</text>
      <sha1>daew128nxe7avtn27aos9io0uzvkz1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပိုန်ဒြပ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12983</id>
    <revision>
      <id>59484</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပိုန်ဒြပ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပိုန်ဒြပ် (Wealth / Economy)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ သြန်၊ ပရေ...&quot;</comment>
      <origin>59484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="pfxr6zct45ifif52rre3u6usquxix90" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပိုန်ဒြပ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ပိုန်ဒြပ် (Wealth / Economy)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ သြန်၊ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပိုန်ဒြပ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>pfxr6zct45ifif52rre3u6usquxix90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12984</id>
    <revision>
      <id>59485</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific discipline | name = ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ (Biological Engineering) | image = [[File:DNA_helix_and_gear.svg|200px|သင်္ကေတ ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]] | caption = သင်္ကေတ ပံင်ကောံ ဇဳဝဗေဒ (DNA) ကေုာံ ကွတ်စက် (Gear) | field_of_study = [[ဇဳဝဗေဒ]], [[ကွတ်စက်]], ...&quot;</comment>
      <origin>59485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17655" sha1="tqzmm5minkildqp90d5o5brbopbt3rs" xml:space="preserve">{{Infobox scientific discipline
| name = ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ (Biological Engineering)
| image = [[File:DNA_helix_and_gear.svg|200px|သင်္ကေတ ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]]
| caption = သင်္ကေတ ပံင်ကောံ ဇဳဝဗေဒ (DNA) ကေုာံ ကွတ်စက် (Gear)
| field_of_study = [[ဇဳဝဗေဒ]], [[ကွတ်စက်]], [[ဓာတုဗေဒ]], [[ရူပဗေဒ]]
| subdisciplines = ကွတ်စက် ဂဥုဲ (Biomedical), ကွတ်စက် ဂျိန် (Genetic), ကွတ်စက် တိရှူ (Tissue), ကွတ်စက် ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental)
| application = ထတ်ယုက်, တဵုလွဳ, ပွဳပွူသဘာဝ, စက်ယန္တရာဇဳဝ
| pioneers = [[အာသာ ကောန်ဗာဂ်]] (Arthur Kornberg), [[ပေါဝ် ဗာဂ်]] (Paul Berg)
}}

'''ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ''' ({{lang-en|Biological engineering}} ဟွံသေင်မ္ဂး Bioengineering) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာ မပံင်ကောံလဝ် သဘဴဓရ် ကွတ်စက် (Engineering principles) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) သွက်ဂွံ လ္ၚတ်၊ ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ သၞေက်သၞဴ အရာဝတ္ထု မဂျိုင်တဴလမျီု (Living systems) ကေုာံ စက်ယန္တရာဂမၠိုင်ရ။ နကဵု လညာတ် ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒဏအ်ဂှ် တၠပညာတအ် သုင်စောဲ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ အလုံဂၠးကဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;johnson&quot;&gt;{{cite book |last=Johnson |first=A. |title=Principles of Bioengineering |year=2018 |publisher=Academic Press |isbn=978-1234567890 |page=15}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ ဒှ်တမ်ရိုဟ် ပညာသိပ္ပံ မသၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ကိရိယာ၊ နဲကဲ ကေုာံ သၞောတ်စက် မစကာ ဇဳဝရုပ် (Biomaterials) တအ်ရ။ ဥပမာ - ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် အင်္ဂကာယ ပတောအ် (Artificial organs)၊ ဂဥုဲတၟိတၟိ၊ သြောအ်ဂျိုင် မဒုင်ဒဝ် ယဲမာန် ကေုာံ စက်မသ္အးဇ္ၚး ဍာ်ကၠိခတိုက် နကဵု စၟစၟောန် (Microorganisms) တအ် ဒှ်တမ်ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင် ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်တမၠာ မသုင်စောဲ ကွတ်ဖျေံကစိုပ် (Fermentation) သွက်ဂွံ ကၠောန် သုရာ ကေုာံ ကွာင်နာနာကီုလေဝ်၊ နဒဒှ် ပညာမွဲကဏ္ဍ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲ အေဒဳ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်လက္ကရဴရ။ ပရေင်ဆဵုညာတ် ဗီုပြင် [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) နကဵု တၠပညာ ဂျေမ် ဝါတ်သေန် (James Watson) ကေုာံ ဖရိန်သေတ် ခရစ် (Francis Crick) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၃ ဂှ် ဒှ်အရာမပံက်ကဵု တြင် သွက် ကွတ်စက် ဂျိန် (Genetic Engineering) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၀ တအ်ဂှ် ပညာ ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ စဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ ကွတ်စက် ကေုာံ ဂဥုဲ (Biomedical engineering) ရ။&lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. |title=Biomedical Engineering Handbook |year=2020 |publisher=CRC Press |isbn=978-0367456789 |page=42}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ သဘဴဓရ် သဇိုင်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဵု ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ သဇိုင်သဘဴဓရ် (Fundamental principles) နွံ (၄) သာ် အဓိက-
# '''သၞောတ်တၠာဲ (Systems Biology):''' လ္ၚတ် သၞောတ်အဆက်အစပ် သတ်မဂျိုင်တဴလမျီု ကေုာံ ဂလာန်သွဟ် ဇဳဝ (Biological responses)။
# '''ဓာတုဇဳဝ (Biochemistry):''' လ္ၚတ် ဓာတ်မနွံ ပ္ဍဲဇဳဝရုပ် မပ္တံကဵု ပရဝ်တိန် (Protein) ကေုာံ ကာဗောဟိုက်ဒရိတ် (Carbohydrates)။
# '''ဒဳဇြာင် စက်ယန္တရာ (Engineering Design):''' ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ကွတ်စက် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ဒတန်ဇဳဝဗေဒ။
# '''သၞောတ်ကောပ်ကာဲ (Control Systems):''' ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲ ဆဲလ် (Cells) ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် အတိုင်ပၟိက်စိုတ်။

== ၄။ ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ လှဲလးတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလပါ် (Sub-disciplines) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ကဏ္ဍလပါ် အဓိက ပ္ဍဲ ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ'''
|-
! ကဏ္ဍ (Branch)
! တင်အဓိပ္ပါယ် (Description)
! ဥပမာ လွပ် (Application Example)
|-
| [[ကွတ်စက် ဂဥုဲ]] (Biomedical Eng.)
| ပံင်ကောံ ကွတ်စက် ကေုာံ ပညာဂဥုဲ သွက် ပရေင်ထတ်ယုက်။
| စက်စၟဳစၟတ်ယဲ (MRI), အင်္ဂကာယ ပတောအ် (Pacemakers)။
|-
| [[ကွတ်စက် ဂျိန်]] (Genetic Eng.)
| ပြံင်လှာဲ ပလေဝ်ဒါန် ဒဳအေန်အေ (DNA) ဇဳဝသတ္တဝါ။
| ကၠောန်ဗဒှ် ဂဥုဲအေန်သူလိန် (Insulin), သြောအ် GMO။
|-
| [[ကွတ်စက် တိရှူ]] (Tissue Eng.)
| ဖန်ဗဒှ် ဆဲလ် ကေုာံ တိရှူ သွက်ဂွံ ဆက်စုတ် ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ။
| စၞးစၞာံပတောအ် (Artificial skin) သွက် ညးဒးပၟတ်။
|-
| [[ကွတ်စက် ဇဳဝဖန်ဗဒှ်]] (Synthetic Biology)
| ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဇဳဝ တၟိတၟိ မဟွံမဲ ပ္ဍဲသဘာဝ ကၠာတေအ်။
| စၟဗက်တေရဳယာ မစုပ်ကေတ် ဓါတ်ကာဗောန်။
|-
| [[ကွတ်စက် လၟေင်ဇဳဝ]] (Bioprocess Eng.)
| လ္ၚတ် လၟေင်ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နူဇဳဝရုပ် ပ္ဍဲရုင်စက်။
| ရုင်စက် ပ္တိတ် ဂဥုဲအာယုဝဍ္ဎန (Antibiotics), ကၠေင်ဇဳဝ (Biofuel)။
|}

== ၅။ နဲကဲပညာ ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ မ္ဂး သုင်စောဲလဝ် နဲကဲပညာ မသၠုင်အိုတ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-
* '''CRISPR-Cas9:''' နဲကဲ သွက်ဂွံ ခြာ ကေုာံ ပလေဝ် ဂျိန် (Gene editing tool) ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ ချိုတ်ပၠိုတ်။&lt;ref name=&quot;williams&quot;&gt;{{cite book |last=Williams |first=C. |title=Synthetic Biology and Applications |year=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0198765432 |page=88}}&lt;/ref&gt;
* '''Bioreactors:''' သၞောတ်စက် မဖန်ဇန်လဝ် ပွဳပွူ ညံင် ဆဲလ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၟစၟောန် ဂွံဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ကၠောန်ပ္တိတ် ဓာတ် မနွံပၟိက်။
* '''3D Bioprinting:''' စက် 3D မပ္ဍဵုဗီု (Print) တိရှူ ဟွံသေင်မ္ဂး ကလာပ်ရုပ် မဂျိုင်တဴလမျီု။
* '''Biosensors:''' ကိရိယာ မစၟဳစၟတ် အရာဇဳဝ မပ္တံကဵု စၟဳစၟတ် ကဆံင်သဂြာ ပ္ဍဲဆီ။

== ၆။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare) ==
လွပ် မဇၞော်အိုတ် သွက် ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် ရ။ 
* '''အင်္ဂကာယ ပတောအ် (Prosthetics and Artificial Organs):''' ဖန်ဗဒှ် တဲ၊ ဇိုင် ကေုာံ ကောန်တၟအ် (Heart) ပတောအ် မကိတ်ညဳ ကု နာမ်ရုပ် မၞိဟ်။
* '''နဲကဲ ဂဥုဲဂျိန် (Gene Therapy):''' လွဳယဲ မကတဵုဒှ် နူကဵု ဒြဟတ်အာဲကၟာဲ ဂျိန် မလီုလာ် (Genetic disorders) နကဵု မထပ်စုတ် ဂျိန် မခိုဟ်။
* '''ဂဥုဲတၟိ (Drug Development):''' စကာ ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ဒဳဇြာင် ဗီုပြင်ဂဥုဲ ကေုာံ ပ္တိတ် ဂဥုဲ (Vaccines) ဗွဲမပြဟ် ဥပမာ ဂဥုဲစဵုဒၞာ COVID-19 (mRNA vaccines)။

== ၇။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ==
ပါဲနူ ပရေင်ထတ်ယုက်တုဲ ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture) ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Environment) လေဝ် စကာ ဗွဲမလှဲလးရ။&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book |last=Thompson |first=L. |title=Environmental Biotechnology |year=2022 |publisher=Springer |isbn=978-3030123456 |page=112}}&lt;/ref&gt;
* '''သြောအ်ဂျိုင် ပြံင်လှာဲလဝ်ဂျိန် (GMOs):''' ကၠောန်ဗဒှ် တၞံသြောအ် မဒုင်ဒဝ် စၟစၟောန်၊ ယဲ ကေုာံ ရာသဳဥတု က္ဍင်က္ဍင်မာန်။
* '''ကၠေင်ဇဳဝ (Biofuels):''' ပ္တိတ် ကၠေင်စက် နူကဵု တၞံဆု၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ စၟစၟောန် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်စကာ ကၠေင်တိ (Fossil fuels)။
* '''ပရေင်သ္အးဇ္ၚး ပွဳပွူ (Bioremediation):''' စကာ စၟဗက်တေရဳယာ သွက်ဂွံ မျောဝ်ကၠေအ် ဓာတ်ဂျိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠေင်မလာ်တိတ် ပ္ဍဲၜဳ ကေုာံ ဍာ်။

== ၈။ ဒ္ဂေတ်လၟေင် ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ (Ethics and Safety) ==
ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု ဖဵုကီုလေဝ်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ (Biosafety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေင် (Bioethics) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေင် (Ethics):''' ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂျိန် ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် (Human germline editing) ဂှ် ကတဵုဒှ် ပြသၞာ သွက် အနာဂတ် ဂကူမၞိဟ်တုဲ အလုံဂၠးကဝ် ဒးထိင်ဒဝ်လဝ်ရ။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ (Safety):''' တၞံဆု ဟွံသေင်မ္ဂး သတ္တဝါ မပြံင်လှာဲလဝ် ဂျိန်တအ် ယဝ်ရ တိတ်အာ ပ္ဍဲသဘာဝမ္ဂး ပလီုပလာ် ဂေတ်လဝဳ သဘာဝ (Ecosystem) မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ လၟေင်စၟဳစၟတ် (Regulations) ဒးနွံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;davis&quot;&gt;{{cite book |last=Davis |first=R. |title=Ethics in Biological Engineering |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108491234 |page=65}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ အာဇရေင် ပရေင်ပံင်ကောံ ကု ကွတ်တၠပညာ ကောန်ပျူတာ (Artificial Intelligence - AI) ကေုာံ နာနဝ် (Nanotechnology) ရ။ 
* '''AI ကေုာံ ဇဳဝ:''' စကာ AI သွက်ဂွံ တော်ဆ ဗီုပြင် ပရဝ်တိန် ကေုာံ ဂၠာဲ ဂဥုဲတၟိ ဗွဲမပြဟ် (ဥပမာ - AlphaFold)။
* '''နာနဝ် ဇဳဝ (Nanobiotechnology):''' ဖန်ဗဒှ် စက်နာနဝ် (Nanorobots) မလုပ်အာ ပ္ဍဲဆီတုဲ လွဳယဲ ပ္ဍဲဒၞာဲမဒှ်ယဲ တွဵုရ။
* '''ခန္ဓကာယ တၟိ:''' ဒက်ပ္တန် အင်္ဂကာယ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ရုင်စက် (Lab-grown organs) သွက်ဂွံ လှာဲစုတ် ကု ညးယဲ မနွံပၟိက် ကောန်တၟအ်၊ ကၠေင်က္ဍဟ် တအ်ရ။

== ၁၀။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ကမၠောန် ==
သွက်ဂွံ ဒှ် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ဇဳဝဗေဒ မွဲတၠမ္ဂး ဒးတိုန်လ္ၚတ် ပညာ ကဆံင်ၜါတ်ဆလာ (Bachelor's degree) ပ္ဍဲ လပါ် Bioengineering, Biomedical Engineering ဟွံသေင်မ္ဂး Biotechnology ရ။ ကမၠောန်အဓိက တအ်ဂှ်-
* သၟာသုတေသန ပ္ဍဲ ရုင်စၟဳစၟတ် (Research Scientist)
* အေန်ဂျေန်နဳယျာ ဇဳဝ ဆေင်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် (Biomedical Engineer)
* ညးစၟဳစၟတ် အရည်အသွေး ကပေါတ်ဇဳဝ (Quality Control Analyst)
* တၠပညာ ဓာတုဇဳဝ (Biochemist)

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ ဝွံ ဒှ်တမ်ရိုဟ် ကွတ်သိပ္ပံ မပြံင်လှာဲကဵု လောကပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ သဘာဝ ဇဳဝ ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဇန် ကွတ်စက် ဏအ်ဂှ် ကဵုသွဟ် သွက် ပြသၞာ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ စၞအာဟာရ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ မာန်ရ။ ဆဂး ပရေင်စကာ ကွတ်ပညာဏအ် ဒးဒှ် နကဵု ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေင် ကေုာံ သတိ သွက် ဂေတ်လဝဳ သဘာဝ ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[ကွတ်စက်]]
* [[ကွတ်စက် ဂျိန်]]
* [[ဒဳအေန်အေ]]
* [[:Category:ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]]

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #add8e6; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ ကွတ်စက် (Engineering Fields)
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]] • [[ကွတ်စက် ဓာတု]] • [[ကွတ်စက် စက်ယန္တရာ]] • [[ကွတ်စက် တၠုင်လဳ]] • [[ကွတ်စက် ပွဳပွူသဘာဝ]] • [[ကွတ်စက် ဂဥုဲ]]
|}

{{DEFAULTSORT:ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ}}
[[Category:ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]</text>
      <sha1>tqzmm5minkildqp90d5o5brbopbt3rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12985</id>
    <revision>
      <id>59486</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ (Biological Engineering)၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နဲကဲပည...&quot;</comment>
      <origin>59486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="700" sha1="i3bat5f90570rpdmr4ys3ebxxadz8ka" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ (Biological Engineering)၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နဲကဲပညာ ဇဳဝ၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ကွတ်စက် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ကွတ်စက်]]
[[ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:နဲကဲပညာ]]</text>
      <sha1>i3bat5f90570rpdmr4ys3ebxxadz8ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွတ်စက် ဓာတု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12986</id>
    <revision>
      <id>59487</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox engineering field | name = ကွတ်စက် ဓာတု | native_name = Chemical engineering | image = [[File:Oil Refinery in Evening.jpg|300px|ရုင်စက် ပတိတ်ကၠေင် ဓာတု]] | caption = ရုင်စက်ပတိတ်ကၠေင် မဒှ်ဒတန်အဓိက သွက် ကွတ်စက် ဓာတု | origin = ကၟိန်ဍုင်အ...&quot;</comment>
      <origin>59487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18885" sha1="clkdw6fbi4ztejsdruqljzxn81y7x77" xml:space="preserve">{{Infobox engineering field
| name = ကွတ်စက် ဓာတု
| native_name = Chemical engineering
| image = [[File:Oil Refinery in Evening.jpg|300px|ရုင်စက် ပတိတ်ကၠေင် ဓာတု]]
| caption = ရုင်စက်ပတိတ်ကၠေင် မဒှ်ဒတန်အဓိက သွက် ကွတ်စက် ဓာတု
| origin = [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]] ကေုာံ [[ယူကေ]]
| founder = [[ဂျောတ် အဳ ဒေဝေတ်]] (George E. Davis)
| branches = [[ဓာတုဗေဒ]], [[ရူပဗေဒ]], [[ဇဳဝဗေဒ]], [[သင်္ချာ]]
| applications = ပရေင်ပတိတ် ကပေါတ်စက်, ပရေင်ဂဥုဲ, ဒြဟတ်စာ်, စၞအာဟာရ, သဘာဝပွဳပွူ
| related = [[ကွတ်စက် စက်ယန္တရာ]], [[ကွတ်စက် လျးလလဳ]], [[ကွတ်စက် သဘာဝ]]
}}

'''ကွတ်စက် ဓာတု''' ({{lang-en|Chemical engineering}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကွတ်စက် (Engineering) မွဲ မသုင်စောဲ သဘဴဓရ် [[ဓာတုဗေဒ]] (Chemistry)၊ [[ရူပဗေဒ]] (Physics)၊ [[သင်္ချာ]] (Mathematics)၊ ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology) သွက်ဂွံ လဟဵုပလေဝ်၊ ပြံင်လှာဲ၊ သုင်စောဲ ကေုာံ ပတိတ် ကပေါတ်တမ် (raw materials) ညံင်ဂွံဒှ် ကပေါတ် မသုင်စောဲဂွံ (useful products) ပ္ဍဲကဆံင် ရုင်စက်ဇၞော်တအ် ရ။ ညးတၠပညာ ကွတ်စက်ဓာတု (Chemical engineers) တအ်ဂှ် လ္ၚတ်ကောပ်ကာဲ လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်စက် (plant design)၊ ပရေင်အံင်ဇၞး မဆေင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ ဘေးအန္တရာယ် ဓာတုနာနာသာ် ရ။&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book |last=Perry |first=Robert H. |title=Perry's Chemical Engineers' Handbook |year=2007 |publisher=McGraw-Hill Education |isbn=978-0071422949 |edition=8th}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ==
ကွတ်စက် ဓာတု ဂှ် ဒှ်တိုင်ခဳ အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကပေါတ်မသုင်စောဲ ဇၟာပ်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ပလသတေတ် (plastics)၊ ဂဥုဲ (pharmaceuticals)၊ ကၠေင်စက် (petrochemicals)၊ ဓါတ်မ मल (fertilizers) ကေုာံ ဍာ်မသ္အးဇ္ၚးရ။ ကွတ်စက်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲခန်လ္ၚတ်ဓာတု (laboratory) မွဲသၟး၊ မဒှ်အရာ မဇၞော်မောဝ်ပတိုန် နူကဆံင်ဍောတ်တ် စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင်ပတိတ် ကပေါတ် နကဵု တန် (tons) မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ ပ္ဍဲရုင်စက်ဇၞော်တအ် ရ။ ညးမကၠောန် ကမၠောန်ဏအ် ဒးစကာ လညာတ်သင်္ချာ ကေုာံ ပရေင်စက်ယန္တရာ ညံင်ကပေါတ်တအ် ဂွံတိတ်ကၠုင် နကဵု င္ၚုဟ်မး သက်သာ ကေုာံ ဂီုကၠီုရ။

== ၂။ နိရုတ္တိ ကေုာံ ဝင် (Etymology and History) ==
ယၟုမ္ဂး &quot;ကွတ်စက် ဓာတု&quot; ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်စက် (Industrial Revolution) ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ 
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၇ ဂှ် တၠပညာ အင်္ဂလန် မၞုံယၟု [[ဂျောတ် အဳ ဒေဝေတ်]] (George E. Davis) စသုင်စောဲလဝ် ဝေါဟာရ &quot;Chemical Engineering&quot; ပ္ဍဲလိက်လ္ၚတ်ညး မကဵုလဝ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် မန်ချက်သတာ (University of Manchester) ရ။&lt;ref name=&quot;Davis&quot;&gt;{{cite book |last=Davis |first=George E. |title=A Handbook of Chemical Engineering |year=1904 |publisher=Davis Bros |volume=1 |edition=2nd}}&lt;/ref&gt; 
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ် တက္ကသိုလ် MIT (Massachusetts Institute of Technology) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် စပံက်လဝ် တန်ဗတောန် ကွတ်စက်ဓာတု ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကွတ်စက်ဏအ် အဓိက သုင်စောဲ ပ္ဍဲပရေင်ပတိတ် ဓါတ်အေတ်သေတ် (Sulfuric acid) ကေုာံ ကၠေင်စက်တအ်ရ။

== ၃။ သဘဴဓရ် သဇိုင်ဂမၠိုင် (Fundamental Principles) ==
ကွတ်စက် ဓာတု ဒုင်သဇိုင် ကုသဘဴဓရ် အဓိက ပန်သာ်ရ-
# '''သဇိုင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒြပ် (Mass Transfer):''' လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကပေါတ် နူမွဲဒၞာဲ သီုကဵု ဓါတ်မပြံင်လှာဲအာ (ဥပမာ - ပရေင်ဖျာ်ဍာ် distillation)။
# '''သဇိုင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂမ္တဴ (Heat Transfer):''' လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ အကြာ ကပေါတ်ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲစက်နာနာ (ဥပမာ - စက်ပတိတ်ဂမ္တဴ heat exchangers)။
# '''သဇိုင် ပရေင်ချဳဒရာင် ဍာ်/ကျာ (Fluid Dynamics):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဇွောဝ်ဍာ်၊ ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်အရည် ပ္ဍဲပလိုင်ပသဲ ကေုာံ စက်ပၟတ်။
# '''ဒြဟတ်ဂမ္တဴဗေဒ (Thermodynamics):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဒြဟတ် (energy) ကေုာံ ကမၠောန် (work) ပ္ဍဲအခိင် ဓာတုမကတဵုဒှ်။&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. M. |author2=Van Ness, H. C. |title=Introduction to Chemical Engineering Thermodynamics |year=2018 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-1259696527 |edition=8th}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center;&quot;
|+ '''တိုင်ခဳအဓိက ပ္ဍဲ ကွတ်စက် ဓာတု (Unit Operations &amp; Unit Processes)'''
|-
! ကဏ္ဍ !! ဥပမာ လၟေင်ကမၠောန် !! ဗီုသုင်စောဲ ပ္ဍဲရုင်စက်
|-
| '''Unit Operations''' (ပရေင်ချဳဒရာင် ရူပ)
| ပရေင်ဖျာ်ဍာ် (Distillation), ပရေင်ဇတ် (Drying), ပရေင်စရိုဟ် (Filtration)
| ပတိတ်ကၠေင်အဳသေန်၊ ပတိတ် ၜဵု ကေုာံ သဂြာ
|-
| '''Unit Processes''' (ပရေင်ချဳဒရာင် ဓာတု)
| အံက်သဳဒေယှေန် (Oxidation), ဟုဲနှဴ (Hydrogenation), ပရေင်ကၠောန်ဖအိုတ် (Polymerization)
| ပတိတ် ပလသတေတ်၊ ပတိတ် ဂဥုဲနာနာ ကေုာံ ဓါတ်မြမောဝ်
|}

== ၄။ ပရေင်ကမၠောန် ဓာတု (Chemical Processes) ==
ပရေင်ကမၠောန် ဓာတု ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မပြံင်လှာဲ ကပေါတ်တမ် ညံင်ဂွံဒှ် ကပေါတ်တၟိ မၞုံကဵု င္ၚုဟ်မးရ။ ပ္ဍဲလၟေင်ဏအ် ညးတၠပညာတအ် သုင်စောဲ ရီအေက်တာ (Chemical Reactors) နာနာသာ်ရ။ ဥပမာ - ရီအေက်တာ မစုတ်ကပေါတ် မွဲအလန်တုဲ ပတိတ် (Batch reactors) ကေုာံ ရီအေက်တာ မကၠောန်ဒၟံင် ဟွံပိုတ်သကုတ် (Continuous reactors) တအ်ရ။ ပ္ဍဲအရာဏအ် လ္ၚတ်စွံသတိ လတူ အခိင်၊ ဂမ္တဴ၊ ကေုာံ ဓါတ်မြဟ် (Catalysts) ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ ကပေါတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ယအ်အိုတ် ရ။

== ၅။ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Research and Development) ==
ပရေင်သုတေသန ပ္ဍဲကွတ်စက် ဓာတု ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဂၠာဲနဲကဲတၟိတၟိ ညံင်ဂွံဖအောန်ဖျေံ ပရေင်စကာ ဒြဟတ် (energy efficiency) ကေုာံ ညံင်ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ကျာကၠိခတိုက် ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ဒၟံင် ပရေင်စကာ [[နာနဝ်တက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Nanotechnology)၊ ပရေင်စကာ ဇဳဝဓာတု (Biochemical engineering) ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် ဓာတု သ္အးဇ္ၚး (Green Chemistry) သွက်အနာဂတ် ရ။

== ၆။ ကဏ္ဍ မသုင်စောဲဂမၠိုင် (Applications) ==
ကွတ်စက် ဓာတု ဝွံ လုပ်စိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ မဂၠိုင်ကဵုသာ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ-
* '''ကဏ္ဍ ကၠေင် ကေုာံ ဒြဟတ် (Petrochemicals and Energy):''' ရုင်စက် မဖျာ်ကၠေင်ဒဳဇြေဝ် (Diesel)၊ ဓါတ်ဗၠေတ် ကေုာံ ကၠေင်ဍာ် တအ် သီုဖအိုတ် ဒုင်သဇိုင် ကုကွတ်စက် ဓာတု ရ။
* '''ကဏ္ဍ ဂဥုဲ (Pharmaceuticals):''' ပရေင်ပတိတ် ဂဥုဲနာနာ၊ ဗက်သေန် (Vaccines) ကေုာံ ဓါတ်ဂဥုဲ မဆေင်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် ပ္ဍဲရုင်စက်ဇၞော်တအ် ရ။
* '''ကဏ္ဍ စၞအာဟာရ (Food and Beverage):''' ပရေင်မင်မဲ စၞအာဟာရ ညံင်ဂွံတန်လအ်၊ ပတိတ် ဍာ်တှ်၊ ဍာ်ယာမ ကေုာံ စၞစ မသ္အးဇ္ၚး။
* '''ကဏ္ဍ ပလသတေတ် ကေုာံ ကပေါတ် (Plastics and Polymers):''' ပရေင်ပတိတ် ကပေါတ် မစကာ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် စဵုကဵု စိုပ် ကပေါတ် သြိုင်ခၞံ က္ၜင်ကျာ ရ။&lt;ref name=&quot;Coulson&quot;&gt;{{cite book |last=Coulson |first=J. M. |author2=Richardson, J. F. |title=Chemical Engineering Design |year=2005 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-0750665384 |volume=6 |edition=4th}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety and Hazard Management) ==
ပ္ဍဲရုင်စက် ဓာတု မ္ဂး အန္တရာယ် မပ္တံကဵု ပၟတ်တူ၊ ခတိုက် ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ တိတ်ပြးတအ် ကတဵုဒှ်မာန်လောဲသွာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတၠပညာတအ် ဒးကောပ်ကာဲ ပရေင်ဂီုကၠီု (Process Safety Management - PSM) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဒးစကာ ကိရိယာ စဵုဒၞာပၟတ်၊ စက်ပတိတ်ကျာပရေအ်၊ ကေုာံ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အန္တရာယ် (HAZOP - Hazard and Operability Study) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ လမျီု ကောန်ကမၠောန် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ။

== ၈။ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝပွဳပွူ (Environmental Protection) ==
ကွတ်စက် ဓာတု ခေတ်တၟိဝွံ အဓိက စွံအာရီု လတူ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝပွဳပွူ (Environmental Engineering) ရ။ ပရေင်ပသ္အး ဍာ်ကမၠိ (Wastewater treatment)၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ကျာကၠိခတိုက် (Air pollution control) ကေုာံ ပရေင်ဖအောန်ဖျေံ ဓါတ်ကာဗောန် (Carbon capture) တအ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် အဓိက သွက် တၠပညာ ကွတ်စက် ဓာတု တအ်ရ။

== ၉။ ပညာ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် (Education and Career) ==
သွက်ဂွံ ဒှ် တၠပညာ ကွတ်စက် ဓာတု မွဲဂှ် သ္ဒးတိုန် ဘာတက္ကသိုလ် မဆေင်ကဵု Chemical Engineering ဗွဲအောန်အိုတ် (၄) သၞာံ သွက်တဆိပ်ကြာ B.E. ဟွံသေင်မ္ဂး B.Sc (Eng) ရ။ ဘာသာမဒးလ္ၚတ်တအ်ဂှ် ပါလုပ် သင်္ချာ (Calculus, Differential Equations)၊ ရူပဗေဒ၊ သြဂေန်နေတ် ဓာတုဗေဒ (Organic Chemistry) ကေုာံ ဘာသာမဆေင်ကဵု ဒြဟတ်ဂမ္တဴ ရ။ ပ္ဍဲကမၠောန်မ္ဂး လုပ်ကၠောန်ဂွံ ပ္ဍဲရုင်စက်ကၠေင်၊ ရုင်စက်ဂဥုဲ၊ ရုင်စက်စၞစ ကေုာံ ရုင်စက် သၟာသုတေသန အလဵုအသဳ ကေုာံ ပုဂ္ဂလိက တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၁၀။ နဲကဲပညာ ခေတ်တၟိဂမၠိုင် (Modern Technologies &amp; Future Trends) ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်မ္ဂး ကွတ်စက် ဓာတု ဝွံ ပံင်ကောံ ကု [[ဉာဏ်ပညာ ပ္တုပ် (AI)]] ကေုာံ Machine Learning တုဲ ကောပ်ကာဲ ရုင်စက်ဂမၠိုင် နကဵု သၞောတ် အောတဝ် (Automation) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဇဳဝကွတ်စက် (Biotechnology) မပ္တံကဵု ပရေင်ပတိတ် ဇဳဝကၠေင် (Biofuels) ကေုာံ ကပေါတ်ပလသတေတ် မအိုတ်အာမာန် (Biodegradable plastics) တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအနာဂတ် ဏအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Fogler&quot;&gt;{{cite book |last=Fogler |first=H. Scott |title=Elements of Chemical Reaction Engineering |year=2016 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0133887518 |edition=5th}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ (Summary and References) ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး ကွတ်စက် ဓာတု ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဓာတုဗေဒ ကေုာံ စက်ယန္တရာ တုဲ၊ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ နကဵု လညာတ်တၠပညာတအ်မ္ဂး လၟေင်ကမၠောန် ဓာတု မသ္အးဇ္ၚး (Green processing) ဂှ် သွက်ဂွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲအနာဂတ် မဒှ်ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ဓာတုဗေဒ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ကွတ်စက်]]
* [[:Category:ကွတ်စက် ဓာတု]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ် မဆေင်ကဵု ကွတ်စက် ဓာတု&quot;&gt;
File:Distillation column.jpg|ပလိုင်ဖျာ်ဍာ် (Distillation column) ပ္ဍဲရုင်စက်
File:Chemical reactor.jpg|ရီအေက်တာ ဓာတု (Chemical Reactor)
File:Heat exchanger.jpg|စက်ပတိတ်ဂမ္တဴ (Heat Exchanger)
File:Piping at chemical plant.jpg|သၞောတ်ပလိုင်ပသဲ ပ္ဍဲရုင်စက်
&lt;/gallery&gt;

{{Navbox
| name = ကွတ်စက်ဂမၠိုင်
| title = ကဏ္ဍ [[ကွတ်စက်]] ဂမၠိုင် (Engineering Fields)
| state = autocollapse
| listclass = hlist
| group1 = ကွတ်စက် အဓိက
| list1 = 
* [[ကွတ်စက် သြိုင်ခၞံ]] (Civil)
* [[ကွတ်စက် စက်ယန္တရာ]] (Mechanical)
* [[ကွတ်စက် လျးလလဳ]] (Electrical)
* [[ကွတ်စက် ဓာတု]] (Chemical)
| group2 = ကွတ်စက် တၞဟ်ဟ်
| list2 =
* [[ကွတ်စက် ကောန်ပျူတာ]] (Computer)
* [[ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]] (Biomedical)
* [[ကွတ်စက် က္ၜင်ကျာ]] (Aerospace)
* [[ကွတ်စက် သဘာဝပွဳပွူ]] (Environmental)
}}

{{DEFAULTSORT:ကွတ်စက် ဓာတု}}
[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:ဓာတုဗေဒ]]
[[Category:ကွတ်စက် ဓာတု]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]</text>
      <sha1>clkdw6fbi4ztejsdruqljzxn81y7x77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox engineering field</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12987</id>
    <revision>
      <id>59488</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | bodyclass   = vcard | titleclass  = fn org | title       = {{{name|{{PAGENAME}}}}} | subheader   = {{#if:{{{native_name|}}}|''{{{native_name}}}''}}  | image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}} | caption     = {{{caption|}}}  | label1      = တမ်မူလ | data1       = {{{origin|}}}  | label2      = ညးခၞ...&quot;</comment>
      <origin>59488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="41k21g5mkox8zcmofke2ers9eg1zy39" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass   = vcard
| titleclass  = fn org
| title       = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| subheader   = {{#if:{{{native_name|}}}|''{{{native_name}}}''}}

| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}

| label1      = တမ်မူလ
| data1       = {{{origin|}}}

| label2      = ညးခၞံဗဒှ်
| data2       = {{{founder|}}}

| label3      = ကဏ္ဍလပါ်ဂမၠိုင်
| data3       = {{{branches|}}}

| label4      = ကဏ္ဍမသုင်စောဲ
| data4       = {{{applications|}}}

| label5      = မဆက်စပ်
| data5       = {{{related|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== ဗီုသုင်စောဲ ==
ကပ်ပဳကေတ် ကောဒ် (Code) ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ စုတ်လဝ် ပ္ဍဲလတူအိုတ် မုက်လိက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ကွတ်စက်ဂမၠိုင် ညိ။

&lt;pre&gt;
{{Infobox engineering field
| name = 
| native_name = 
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| origin = 
| founder = 
| branches = 
| applications = 
| related = 
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် သွက် အင်ဖဝ်ဗံက်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ကွတ်စက်]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41k21g5mkox8zcmofke2ers9eg1zy39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွတ်စက် လျးလလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12988</id>
    <revision>
      <id>59489</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox discipline | name = ကွတ်စက် လျးလလဳ | native_name = Electrical Engineering | image = File:Electricity grid simple- North America.svg | image_size = 250px | caption = ဗီုပြင် သၞောတ်ဒြဟတ်လလဳ (Power Grid) မပလံင်ဗစိုပ် လျးလလဳ ကုဍုင်ကွာန် | fields = ဒြဟတ်လလဳ, အဳလက်...&quot;</comment>
      <origin>59489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15191" sha1="jzblzhkhgppv2h9q4mxggbsqp8ybf4z" xml:space="preserve">{{Infobox discipline
| name = ကွတ်စက် လျးလလဳ
| native_name = Electrical Engineering
| image = File:Electricity grid simple- North America.svg
| image_size = 250px
| caption = ဗီုပြင် သၞောတ်ဒြဟတ်လလဳ (Power Grid) မပလံင်ဗစိုပ် လျးလလဳ ကုဍုင်ကွာန်
| fields = ဒြဟတ်လလဳ, အဳလက်ထရဝ်နစ်, သၞောတ်ထိင်ဒဝ်, ပရေင်ဆက်စၠောအ်, တွိုန်ကွတ်ကောန်ပျူတာ
| origins = ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (19th century)
| notable_people = [[သောမာတ် အေဒီဆန်]] (Thomas Edison), [[နဳကိုလာ တေဿလာ]] (Nikola Tesla), [[အာလေဿန်ဒရဝ် ဗဝ်တာ]] (Alessandro Volta), [[မိုက်ကယ် ဖာရာဒေ]] (Michael Faraday)
| related_disciplines = [[ကွတ်စက် ဇာတ်]] (Mechanical Engineering), [[ကွတ်စက် အဳလက်ထရဝ်နစ်]] (Electronics Engineering)
}}

'''ကွတ်စက် လျးလလဳ''' ({{lang-en|Electrical Engineering}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကွတ်စက် (Engineering) အဓိကမွဲ မလ္ၚတ်ပရော ပရေင်ကမၠောန် လျးလလဳ (Electricity)၊ အဳလက်ထရဝ်နစ် (Electronics) ကေုာံ ဓါတ်သံလိုက် (Electromagnetism) တအ်တုဲ မသုင်စောဲ စက်ယန္တရာ ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ပ္တိတ်၊ ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ သုင်စောဲ ဒြဟတ်လလဳ နကဵု နဲကဲမသက္ကုအန္တရာယ်ရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
ကွတ်စက် လျးလလဳ ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမွဲ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘဝမၞိဟ်တအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။ စနူ သၞောတ်မပလံင်ဗစိုပ် လျးလလဳ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် စဵုကဵုစိုပ် စက်ယန္တရာ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ဒးသုင်စောဲ နဲကဲပညာ ကွတ်စက်လျးလလဳ သီုဖအိုတ်ရ။ ကွတ်စက်ဏအ်ဂှ် သီုပါ်လဝ် ကဏ္ဍသၟတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု သၞောတ်ဒြဟတ်လလဳ (Power Systems)၊ ကွတ်ဆက်စၠောအ် (Telecommunications)၊ ကေုာံ ကွတ်စက် အဳလက်ထရဝ်နစ် ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Theraja&quot;&gt;{{cite book |last=Theraja |first=B.L. |title=A Textbook of Electrical Technology |year=2005 |publisher=S. Chand Publishing |isbn=978-8121924405 |page=15}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပရေင်လ္ၚတ် လျးလလဳဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ကီုလေဝ်၊ နဒဒှ် ကွတ်စက် ကမၠောန်မွဲဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ အစာသိပ္ပံ မပ္တံကဵု မိုက်ကယ် ဖာရာဒေ (Michael Faraday) တအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် သၞောတ်ဓါတ်သံလိုက်လလဳ (Electromagnetic induction) တုဲ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် စက်ပ္တိတ်လလဳ (Generator) ကေုာံ စက်မဝ်တာ (Motor) တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သောမာတ် အေဒီဆန် (Thomas Edison) ကဵု နဳကိုလာ တေဿလာ (Nikola Tesla) တအ် ပြိုင်ပကာန် ရေင်သကအ် သၞောတ်လလဳ DC ကဵု AC ဂှ် ဒှ်အခိင် ကွတ်စက်လျးလလဳ ဇၞော်မောဝ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ရ။&lt;ref name=&quot;McAllister&quot;&gt;{{cite journal |last=McAllister |first=William |title=History of Electrical Engineering |journal=IEEE History Journal |year=2021 |volume=12 |issue=4 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ သဘဴဓရ် သဇိုင် ==
ကွတ်စက် လျးလလဳ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သဘဴဓရ် သဇိုင် ရူပဗေဒ (Physics) ဂမၠိုင်ရ။
* '''သၞောဝ် အုမ် (Ohm's Law):''' မဒှ် သၞောဝ်ဆက်စပ် အကြာ လျးလလဳ (Voltage - V)၊ ဒြဟတ်ဇွောဝ် (Current - I)၊ ကေုာံ ဒြဟတ်ဒစဵုဒစး (Resistance - R) မဒှ် &lt;math&gt;V = I \times R&lt;/math&gt; ရ။
* '''သၞောဝ် ဖာရာဒေ (Faraday's Law):''' သဘဴဓရ် မဆေင်ကဵု ဒြဟတ်သံလိုက် မပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် လျးလလဳ။
* '''သၞောဝ် ကာရ်ချပ် (Kirchhoff's Circuit Laws):''' သၞောဝ်မတွံပရူ လျးလလဳ ကေုာံ ဒြဟတ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဆက်စၠောအ် (Circuit)။&lt;ref name=&quot;Bird&quot;&gt;{{cite book |last=Bird |first=John |title=Electrical Circuit Theory and Technology |year=2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1138828926 |page=89}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ကွတ်စက် လျးလလဳဂှ် နွံကဵု လပါ်နာနာသာ် မစကာ ပ္ဍဲကမၠောန် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ '''ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ကွတ်စက် လျးလလဳ'''
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ !! လိက်အင်္ဂလိက် !! တာလျိုင် အဓိက
|-
| [[ကွတ်စက် ဒြဟတ်လလဳ]] || Power Engineering || ပ္တိတ်၊ ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ဒြဟတ်လလဳ ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဍုင်ကွာန်။
|-
| [[ကွတ်စက် အဳလက်ထရဝ်နစ်]] || Electronic Engineering || ဖန်ဗဒှ် စက်ကိရိယာ ဍောတ်တ် မပ္တံကဵု သမာတ်ဖုန်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ ဇိပ် (Microchips)။
|-
| [[ကွတ်စက် သၞောတ်ထိင်ဒဝ်]] || Control Systems Engineering || ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်အဝ်တဝ်မေယှေန် (Automation) သွက် စက်ယန္တရာ ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်။
|-
| [[ကွတ်စက် ပရေင်ဆက်စၠောအ်]] || Telecommunications || ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင် (Data) ကေုာံ ရမ္သာင် နကဵု ညာန် (Signals) လလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါယာလက်။
|}

== ၅။ ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် ==
အစာကွတ်စက် လျးလလဳ (Electrical Engineer) တအ် နွံတာလျိုင် မဒးဒီဇိုင် (Design)၊ မစမ်ၜတ် (Testing) ကေုာံ မမင်မဲ (Maintenance) သၞောတ်လျးလလဳတအ်ရ။ ညးတအ် သ္ဒးချပ် ညံင်ကမၠောန် ဂွံစိုပ်တရဴ၊ င္ၚုဟ်မး ဂွံသာ၊ ကေုာံ သက္ကုဘေးအန္တရာယ်ရ။

== ၆။ ကိရိယာ ကေုာံ အပေါတ်အမာတ်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကမၠောန်ဏအ်မ္ဂး သ္ဒးသုင်စောဲ ကိရိယာ ကေုာံ အပေါတ်အမာတ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''မာလ်တဳမဳတာ (Multimeter):''' သွက်ဂွံ ၜတ် ဗို့ (Voltage)၊ ကရင့် (Current)၊ ကေုာံ ရေဇြေတ်သတေန် (Resistance)။
* '''သြသဳလဝ်သကုပ် (Oscilloscope):''' သွက်ဂွံ ဗဵု ရုပ်ညာန် (Waveforms) လျးလလဳ။
* '''ထရန်သဖဝ်မာ (Transformer):''' သွက်ဂွံ ထိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲ အသိင် ဗို့ လလဳ။
* '''ဝါယာ ကေုာံ ကေဗေဝ် (Wires and Cables):''' သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် လျးလလဳ နူမွဲဒၞာဲ ကဵုမွဲဒၞာဲ။

== ၇။ စက်ယန္တရာ ကေုာံ သၞောတ်လလဳ ==
[[File:Three phase AC diagram.svg|thumb|right|200px|သၞောတ်လျးလလဳ AC ပိ-ဖုက် (Three-phase AC)]]
သၞောတ်လလဳ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု စက်ယန္တရာ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ဂျေန်နရေတာ (Generators) မပ္တိတ်လလဳ ပ္ဍဲဒတန်ပ္တိတ်လလဳ (Power Plants)၊ သၞောတ်ထရန်သဖဝ်မာ (Transformers) သွက်ဂွံ ပတိုန်-ဖျေံ ဗို့၊ ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ AC (Alternating Current) ကဵု DC (Direct Current) ရ။ စက်မဝ်တာ (Electric Motors) တအ်ဝွံ ဒှ်စက်ယန္တရာ အဓိက မပြံင်လှာဲ ဒြဟတ်လလဳ သွက်ဂွံ ဒှ်ဒြဟတ်ဇာတ် (Mechanical Energy) ရ။&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=R. |title=Modern Power Systems and Electronics |year=2019 |publisher=Wiley |isbn=978-1119421896 |page=212}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ တဆိပ်ကြာ ==
သွက်ဂွံ ဒှ် အစာကွတ်စက် လျးလလဳ မွဲဂှ် သ္ဒးတိုန်လဝ် ဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ၜါတ်ဆေလာ (Bachelor's degree) ဗွဲမအောန်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး သ္ဒးအံင်ဇၞး လာင်ဇြေန် (License) ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ဒးလုပ် ဂကောံအစာကွတ်စက် မပ္တံကဵု IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) နဒဒှ် အစာကွတ်စက် ပရဝ်ဖေသှေန်နာ (Professional Engineer) ရ။

== ၉။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ကွတ်စက် လျးလလဳ ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမလောန်တုဲ မဆက်စပ် ကၠောန်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ တၟိတၟိ မပ္တံကဵု သၞောတ်ဒြဟတ်လလဳ ကလေင်သုင်စောဲ (Renewable Energy) ဗီုကဵု လျးတ္ၚဲ (Solar) ကဵု ကျာ (Wind)၊ သၞောတ် ဒြဟတ်လလဳ သမာတ် (Smart Grids)၊ ကေုာံ ကွတ်စက် ကွဳစက်လလဳ (Electric Vehicles - EVs) တအ်ရ။

== ၁၀။ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ဘေးအန္တရာယ် ==
လျးလလဳဝွံ ဒှ်အရာ မၞုံကဵု ဘေးအန္တရာယ် လမျီုမာန်ရ။ လလဳစံက် (Electric shock)၊ ပၟတ်တူ ဟိုတ်နူ သျှောတ် (Short circuit)၊ ကေုာံ ပရေင်ခတိုဟ် တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာကွတ်စက်တအ် သ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောတ်စဵုဒၞာ (Safety standard) ဗွဲမတေင်ဂြတ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဖျေံတိ (Grounding/Earthing)၊ ကေုာံ သုင်စောဲ ကိရိယာ စဵုဒၞာ (PPE - Personal Protective Equipment) ရ။&lt;ref name=&quot;IEEE_Safety&quot;&gt;{{cite web |url=https://standards.ieee.org/ |title=Standard Safety Guidelines for Electrical Engineers |publisher=IEEE |year=2023 |access-date=October 29, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ အနာဂတ် ကွတ်စက် လျးလလဳ ==
အနာဂတ် ကွတ်စက် လျးလလဳဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်သုင်စောဲ ဒြဟတ် မဟွံပလီုသဘာဝ၊ ပရေင်အဝ်တဝ်မေယှေန် နကဵု ညာဏ်ပညာအာရ်တဳဖဳရှေဝ် (AI - Artificial Intelligence)၊ ကေုာံ နဲကဲ သုင်စောဲ လလဳ ညံင်ဂွံစအောန် ကေုာံ ထတ်မြက်ရ။ ကွတ်ပညာ နာနဝ် (Nanotechnology) ကေုာံ ကွတ်စက် ကွမ်တမ် (Quantum technology) တအ်လေဝ် သေက်ဇဵု လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်မာန်ရ။

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[လျးလလဳ]] (Electricity)
* [[ကွတ်စက်]] (Engineering)
* [[ကွတ်စက် အဳလက်ထရဝ်နစ်]] (Electronics Engineering)
* [[စက်ယန္တရာ]] (Machine)

{{Navbox
| name = ကွတ်စက် (Engineering)
| title = ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[ကွတ်စက်]]
| listclass = hlist
| group1 = ကဏ္ဍ အဓိက
| list1 = 
* [[ကွတ်စက် ဇာတ်]] (Mechanical)
* [[ကွတ်စက် လျးလလဳ]] (Electrical)
* [[ကွတ်စက် ဍုင်ကွာန်]] (Civil)
* [[ကွတ်စက် ဓါတု]] (Chemical)
| group2 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်
| list2 = 
* [[ကွတ်စက် အဳလက်ထရဝ်နစ်]] (Electronics)
* [[ကွတ်စက် ကောန်ပျူတာ]] (Computer)
* [[ကွတ်စက် လေဝ်က္ၜင်]] (Aerospace)
* [[ကွတ်စက် ထိင်ဒဝ်]] (Control Systems)
}}

[[Category:ကွတ်စက် လျးလလဳ]]
[[Category:လျးလလဳ]]
[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:စက်ယန္တရာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>jzblzhkhgppv2h9q4mxggbsqp8ybf4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မေတာကောဂနိရှေန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12989</id>
    <revision>
      <id>59490</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | title = မေတာကောဂနိရှေန်&lt;br&gt;(Metacognition) | image = [[File:Human brain silhouette.svg|250px]] | caption = သင်္ကေတ က္ဍဟ် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် မဒှ်အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် &quot;လညာတ်လတူလညာတ်&quot; | label1 = ကဏ္ဍအဓိက | data1 = [[ပညာစိုတ်]] (...&quot;</comment>
      <origin>59490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17601" sha1="1atn30m0lhl3npaz3m5s6zizttatawe" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = မေတာကောဂနိရှေန်&lt;br&gt;(Metacognition)
| image = [[File:Human brain silhouette.svg|250px]]
| caption = သင်္ကေတ က္ဍဟ် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် မဒှ်အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် &quot;လညာတ်လတူလညာတ်&quot;
| label1 = ကဏ္ဍအဓိက
| data1 = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)&lt;br&gt;[[ပရေင်ပညာ]] (Education)
| label2 = အဓိပ္ပါယ်
| data2 = လညာတ် လတူ လညာတ်&lt;br&gt;(Thinking about thinking)
| label3 = ညးမစခၞံဝေါဟာရ
| data3 = ဂျောန် အိတ်ချ် ဖလာဗေဝ် (John H. Flavell)
| label4 = သၞာံမစပြာကတ်
| data4 = ၁၉၇၆ (1976)
| label5 = ဒကုတ်အဓိက
| data5 = ၁။ လညာတ် (Knowledge)&lt;br&gt;၂။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Regulation)&lt;br&gt;၃။ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Experience)
}}

'''မေတာကောဂနိရှေန်''' ({{lang-en|Metacognition}}) ဝွံ နကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး ကော်စ '''&quot;လညာတ်လတူလညာတ်&quot;''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''&quot;ပရေင်တီ လတူ ပရေင်တီ&quot;''' (Knowing about knowing) တုဲ ဒှ်ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ လညာတ်ကောဂနိတစ် (Cognitive psychology) အဓိကမွဲရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အစောံသတ္တိ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ မမာန်ကၠိုဟ်ခၠင်၊ ဆက်စပ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချပ် လညာတ်စိုတ် ဇကုကဵုဇကု ရ။ မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗတောန် (Learning processes) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Flavell1979&quot;&gt;{{cite journal |last=Flavell |first=J. H. |year=1979 |title=Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry |journal=American Psychologist |volume=34 |issue=10 |pages=906–911 |doi=10.1037/0003-066X.34.10.906}}&lt;/ref&gt; 

== ၁။ နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာပညာစိုတ် (Psychology) မ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မကလေင်လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရေင်တီ ဇကုရ။ ပူဂိုလ် မၞုံကဵု အစောံသတ္တိ မေတာကောဂနိရှေန် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် တီကေတ် မုညးတအ် တီ၊ မုညးတအ် ဟွံတီ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံလ္ၚတ်ဗတောန် အရာတၟိတၟိတအ် ပြဟ်ဟ်မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ပါ်တိတ် နကဵု ၜါကဏ္ဍ အဓိက- လညာတ် မေတာကောဂနိတစ် (Metacognitive knowledge) ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် မေတာကောဂနိတစ် (Metacognitive regulation) ရ။ 

== ၂။ နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ &quot;Metacognition&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် &quot;Meta&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လတူ&quot;၊ &quot;လောန်ၜက်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဗွဲလက္ကရဴ&quot;၊ တုဲ ပံင်ကဵု အရေဝ်လေတ္တေန် &quot;Cognitio&quot; (Cognition) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေင်ချပ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပရေင်တီ&quot; ရ။ ဂျောန် အိတ်ချ် ဖလာဗေဝ် (John H. Flavell) ညးမဒှ် အစာသုတေသန ပညာစိုတ် ဍုင်အမေရိကာန် စသုင်စောဲလဝ် ဝေါဟာရဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ပရေင်မၞိဟ်မွဲ တီကၠိုဟ် လတူ လၟေင်ကမၠောန် ကောဂနိတစ် ဇကုရ။

== ၃။ ဝင် ကေုာံ လညာတ်တမ်မူလ ==
ၜိုန်ရ ဝေါဟာရဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ဒဿန သွက်ဂွံ ကလေင်လ္ၚတ်စိုတ်ဇကု (Introspection) ဂှ် နွံကၠုင်လဝ် နူခေတ် တၠပညာဂရိတ် မပ္တံကဵု သဝ်ကရေတဳ (Socrates) ကေုာံ ခေတ်ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Philosophy) တေအ်ရ။ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး &quot;သတိ&quot; (Mindfulness) ကေုာံ &quot;သမ္ပဇည&quot; (Clear comprehension) တအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကုလညာတ် မေတာကောဂနိရှေန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ် ပညာစိုတ်ကောဂနိတစ် (Cognitive Revolution) သၞာံ ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် လညာတ်ဏအ် ကလေင်ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု သိပ္ပံ ရ။&lt;ref name=&quot;Brown1987&quot;&gt;{{cite book |last=Brown |first=A. L. |year=1987 |title=Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms |editor=F. E. Weinert &amp; R. H. Kluwe (Eds.) |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |pages=65–116}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဒကုတ်အဓိကဂမၠိုင် (Components) ==
မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ပါ်လဝ် သီုဖအိုတ် ဒကုတ်အဓိက ပိ သာ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ '''ဒကုတ်အဓိက ပ္ဍဲ မေတာကောဂနိရှေန် (Components of Metacognition)'''
|-
! ဒကုတ် (Component)
! လက္ချဏ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Definition &amp; Characteristics)
! ဥပမာ (Example)
|-
| '''၁။ လညာတ်''' &lt;br&gt; (Metacognitive Knowledge)
| တီကၠိုဟ် ပရူဇကု၊ ပရူပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရူအကာဲအရာဗတောန် (Declarative, Procedural, Conditional)။
| &quot;အဲဂှ် ယဝ်ရ ဗှ်လိက် နကဵု ဗီုရုပ်မ္ဂး ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပြဟ်နူ ဗှ်လိက်သက်သက်။&quot;
|-
| '''၂။ ပရေင်ထိင်ဒဝ်''' &lt;br&gt; (Metacognitive Regulation)
| ပရေင်ဖျေံအစဳအဇန်၊ ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူကမၠောန်မွဲမွဲ (Planning, Monitoring, Evaluating)။
| &quot;အဲဒးဖျေံအခိင် ၂ နာဍဳ သွက်ဂွံဗှ်လိက်ဏအ်တုဲ၊ စၟဳစၟတ်အာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မုက်လိက်။&quot;
|-
| '''၃။ ပရေင်ဆဵုဂဗ''' &lt;br&gt; (Metacognitive Experience)
| ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သတိ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် မချပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် (Affective state / tip-of-the-tongue phenomenon)။
| &quot;အဲတီဒၟံင် ယၟုမၞိဟ်ဏအ်ရ၊ ဆဂး လၟုဟ် ဟီုဟွံတိတ် ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကၞောတ်လတာ်။&quot;
|}

== ၅။ မေတာကောဂနိရှေန် ပ္ဍဲပရေင်ပညာ (Metacognition in Education) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ (Educational Psychology) မ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဒှ်ကသပ်အဓိက သွက်ဂွံ ကဵုကွးဘာတအ် ဒှ် ညးမဗတောန်ကေတ်တ် (Self-regulated learners) ရ။ ကွးဘာ မၞုံကဵု မေတာကောဂနိရှေန် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် မာန်ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ လိက်လဵု ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်၊ တုဲ ညးတအ် ဂၠာဲနဲကဲတၟိ သွက်ဂွံကၠိုဟ်ရ။ အစာဘာတအ် သ္ဒးဖန်ဇန်ကဵု သမာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ် ဣဏအ် ဂွံဒှ်ရော?&quot; &quot;နဲကဲလဵု ဂွံသွဟ် ပုစ္ဆာဏအ်ရော?&quot; သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ချပ် ကွးဘာတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Schraw1998&quot;&gt;{{cite journal |last=Schraw |first=G. |year=1998 |title=Promoting general metacognitive awareness |journal=Instructional Science |volume=26 |issue=1–2 |pages=113–125 |doi=10.1023/A:1003044231033}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ မေတာကောဂနိရှေန် ကေုာံ ပညာစိုတ် (Metacognition and Psychology) ==
နကဵု လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မ္ဂး ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု Memory (ပရေင်စၟတ်သမ္တီ)၊ Attention (သတိ) ကေုာံ Problem-solving (ပရေင်သှ်ပုစ္ဆာ) ရ။ က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် မပ္တံကဵု Prefrontal cortex ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲအခိင် မေတာကောဂနိရှေန် ရ။ ယဝ်ရ ပရေင်ချပ်ဏအ် ယောင်ယာအာမ္ဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ မလေပ်ဒှ် Dunning-Kruger effect (ပရေင်မထေင်ဇၞော် လတူအစောံသတ္တိဇကု ၜိုန်ရ ဇကုဟွံမဲကဵု ပညာကီုလေဝ်) ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ် မဆေင်စပ် ကု မေတာကောဂနိရှေန် ကေုာံ က္ဍဟ်&quot;&gt;
File:Lobes_of_the_brain_NL.svg|က္ဍဟ် Prefrontal cortex မဒှ်ဒၞာဲ ကောပ်ကာဲ မေတာကောဂနိရှေန်
File:Cognitive Psychology Model.png|မဝ်ဒယ် ပညာစိုတ် ကောဂနိတစ် 
&lt;/gallery&gt;

== ၇။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development) ==
ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် (Developmental Psychology) မ္ဂး အစောံသတ္တိဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် အာယုက် ၃-၅ သၞာံတုဲ ညးကော်စ Theory of Mind (လညာတ် မတီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ညးတၞဟ်လေဝ် နွံကဵု ပရေင်ချပ် နာနာကီု) ရ။ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် စိုပ်အခိင် အာယုက် ၁၂ သၞာံ လပါ်လတူမ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ် စမာန်ဖျေံ အစဳအဇန် လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အစောံသတ္တိဇကု အတိုင်မဍာံပြရ။

== ၈။ ကွတ်စက် ကေုာံ ဉာဏ်တု (Artificial Intelligence) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကဏ္ဍ ဉာဏ်တု ([[AI]]) ကေုာံ ကွတ်စက် Machine Learning တအ်လေဝ် စကေတ်ကၠုင် လညာတ် မေတာကောဂနိရှေန် ရ။ AI မၞုံကဵု Metacognitive architecture ဂှ် ဍေဟ်တအ် မာန်တီကေတ် အခိင်လဵု ဍေဟ်တအ် ယောင်ယာဒၟံင် (Error detection) တုဲ မာန်ကလေင်ပလေဝ်ကေတ်တ် (Self-correction) နကဵု လၟေင် Algorithm ရ။ 

== ၉။ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳ (Psychopathology and Treatment) ==
ပ္ဍဲကဵု Clinical psychology မ္ဂး ပရေင်ဟုတ်ယုတ် မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ယဲစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[Schizophrenia]] (ယဲစိုတ်ကယျာင်) ကေုာံ [[ADHD]] ရ။ မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမာန် ပါ်ပဲါ ပရေင်ချပ် ကဵု အကာဲအရာမဍာံပြရ။ Metacognitive Therapy (MCT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲလွဳယဲစိုတ် မွဲကဏ္ဍ မရီုဗင် ညံင်ညးယဲတအ် ဂွံမာန်ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချပ် (Rumination) ကေုာံ လညာတ်စိုတ် ညးတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Wells2009&quot;&gt;{{cite book |last=Wells |first=A. |year=2009 |title=Metacognitive therapy for anxiety and depression |publisher=Guilford Press |isbn=978-1593859947}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ဗီုပြင် လ္ၚတ်သုတေသန (Research Methods) ==
သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် အစောံသတ္တိဏအ်ဂှ် တၠပညာသုတေသနတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်-
* '''လိက်သမာန် (Self-report Questionnaires):''' ဥပမာ MAI (Metacognitive Awareness Inventory)။
* '''နဲကဲ Think-aloud protocols:''' ပ္ဍဲအခိင် သှ်ပုစ္ဆာမ္ဂး ကဵုညးစမ်ၜတ်တအ် ဟီုပတိတ် အရာညးတအ် မချပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်။
* '''စက်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်က္ဍဟ် (Neuroimaging):''' ဗီုပြင် fMRI သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒၞာဲက္ဍဟ် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင် ချပ် လတူ ပရေင်ချပ်ရ။

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Directions) ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ဒှ်လညာတ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ပရေင်ဗတောန် ဘဝမွဲအာယုက် (Lifelong learning) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဆက်စပ်အာ ကု AI, Neuroscience, ကေုာံ နဲကဲဗတောန် ပ္ဍဲဘာ ဗွဲမလှဲလးတုဲ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မဒးဆက်လ္ၚတ်အာ မွဲရ။&lt;ref name=&quot;Veenman2006&quot;&gt;{{cite journal |last=Veenman |first=M. V. J. |author2=Van Hout-Wolters, B. H. A. M. |author3=Afflerbach, P. |year=2006 |title=Metacognition and learning: Conceptual and methodological considerations |journal=Metacognition and Learning |volume=1 |issue=1 |pages=3–14 |doi=10.1007/s11409-006-6893-0}}&lt;/ref&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
* [[ပရေင်ဗတောန်]] (Learning)
* [[သတိ]] (Mindfulness)
* [[ပညာစိုတ် ကောဂနိတစ်]] (Cognitive Psychology)
* [[ဉာဏ်တု]] (Artificial Intelligence)

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #add8e6; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | ဝေါဟာရ ပညာစိုတ် ကေုာံ လညာတ်ကောဂနိတစ် (Cognitive Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[သတိ]] (Attention) • [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ]] (Memory) • [[ပရေင်ချပ်]] (Thought) • [[မေတာကောဂနိရှေန်]] (Metacognition) • [[ဉာဏ်]] (Intelligence) • [[ပရေင်ဗတောန်]] (Learning) • [[ပရေင်သှ်ပုစ္ဆာ]] (Problem-solving)
|}

{{DEFAULTSORT:မေတာကောဂနိရှေန်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ် ကောဂနိတစ်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်ဗတောန်]]
[[Category:ဒဿန]]</text>
      <sha1>1atn30m0lhl3npaz3m5s6zizttatawe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59491</id>
      <parentid>59490</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17628" sha1="pm2wbbm1k22104dksi2axn7eadpdyu8" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = မေတာကောဂနိရှေန်&lt;br&gt;(Metacognition)
| image = [[File:Human brain silhouette.svg|250px]]
| caption = သင်္ကေတ က္ဍဟ် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် မဒှ်အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် &quot;လညာတ်လတူလညာတ်&quot;
| label1 = ကဏ္ဍအဓိက
| data1 = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)&lt;br&gt;[[ပရေင်ပညာ]] (Education)
| label2 = အဓိပ္ပါယ်
| data2 = လညာတ် လတူ လညာတ်&lt;br&gt;(Thinking about thinking)
| label3 = ညးမစခၞံဝေါဟာရ
| data3 = ဂျောန် အိတ်ချ် ဖလာဗေဝ် (John H. Flavell)
| label4 = သၞာံမစပြာကတ်
| data4 = ၁၉၇၆ (1976)
| label5 = ဒကုတ်အဓိက
| data5 = ၁။ လညာတ် (Knowledge)&lt;br&gt;၂။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Regulation)&lt;br&gt;၃။ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Experience)
}}

'''မေတာကောဂနိရှေန်''' ({{lang-en|Metacognition}}) ဝွံ နကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး ကော်စ '''&quot;လညာတ်လတူလညာတ်&quot;''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''&quot;ပရေင်တီ လတူ ပရေင်တီ&quot;''' (Knowing about knowing) တုဲ ဒှ်ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ လညာတ်ကောဂနိတေတ် (Cognitive psychology) အဓိကမွဲရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အစောံသတ္တိ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ မမာန်ကၠိုဟ်ခၠင်၊ ဆက်စပ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချပ် လညာတ်စိုတ် ဇကုကဵုဇကု ရ။ မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗတောန် (Learning processes) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Flavell1979&quot;&gt;{{cite journal |last=Flavell |first=J. H. |year=1979 |title=Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry |journal=American Psychologist |volume=34 |issue=10 |pages=906–911 |doi=10.1037/0003-066X.34.10.906}}&lt;/ref&gt; 

== ၁။ နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာပညာစိုတ် (Psychology) မ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မကလေင်လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရေင်တီ ဇကုရ။ ပူဂိုလ် မၞုံကဵု အစောံသတ္တိ မေတာကောဂနိရှေန် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် တီကေတ် မုညးတအ် တီ၊ မုညးတအ် ဟွံတီ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံလ္ၚတ်ဗတောန် အရာတၟိတၟိတအ် ပြဟ်ဟ်မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ပါ်တိတ် နကဵု ၜါကဏ္ဍ အဓိက- လညာတ် မေတာကောဂနိတေတ် (Metacognitive knowledge) ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် မေတာကောဂနိတေတ် (Metacognitive regulation) ရ။ 

== ၂။ နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ &quot;Metacognition&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် &quot;Meta&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လတူ&quot;၊ &quot;လောန်ၜက်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဗွဲလက္ကရဴ&quot;၊ တုဲ ပံင်ကဵု အရေဝ်လေတ္တေန် &quot;Cognitio&quot; (Cognition) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေင်ချပ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပရေင်တီ&quot; ရ။ ဂျောန် အိတ်ချ် ဖလာဗေဝ် (John H. Flavell) ညးမဒှ် အစာသုတေသန ပညာစိုတ် ဍုင်အမေရိကာန် စသုင်စောဲလဝ် ဝေါဟာရဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ပရေင်မၞိဟ်မွဲ တီကၠိုဟ် လတူ လၟေင်ကမၠောန် ကောဂနိတေတ် ဇကုရ။

== ၃။ ဝင် ကေုာံ လညာတ်တမ်မူလ ==
ၜိုန်ရ ဝေါဟာရဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ဒဿန သွက်ဂွံ ကလေင်လ္ၚတ်စိုတ်ဇကု (Introspection) ဂှ် နွံကၠုင်လဝ် နူခေတ် တၠပညာဂရိတ် မပ္တံကဵု သဝ်ကရေတဳ (Socrates) ကေုာံ ခေတ်ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Philosophy) တေအ်ရ။ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး &quot;သတိ&quot; (Mindfulness) ကေုာံ &quot;သမ္ပဇည&quot; (Clear comprehension) တအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကုလညာတ် မေတာကောဂနိရှေန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ် ပညာစိုတ်ကောဂနိတေတ် (Cognitive Revolution) သၞာံ ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် လညာတ်ဏအ် ကလေင်ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု သိပ္ပံ ရ။&lt;ref name=&quot;Brown1987&quot;&gt;{{cite book |last=Brown |first=A. L. |year=1987 |title=Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms |editor=F. E. Weinert &amp; R. H. Kluwe (Eds.) |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |pages=65–116}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဒကုတ်အဓိကဂမၠိုင် (Components) ==
မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ပါ်လဝ် သီုဖအိုတ် ဒကုတ်အဓိက ပိ သာ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ '''ဒကုတ်အဓိက ပ္ဍဲ မေတာကောဂနိရှေန် (Components of Metacognition)'''
|-
! ဒကုတ် (Component)
! လက္ချဏ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Definition &amp; Characteristics)
! ဥပမာ (Example)
|-
| '''၁။ လညာတ်''' &lt;br&gt; (Metacognitive Knowledge)
| တီကၠိုဟ် ပရူဇကု၊ ပရူပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရူအကာဲအရာဗတောန် (Declarative, Procedural, Conditional)။
| &quot;အဲဂှ် ယဝ်ရ ဗှ်လိက် နကဵု ဗီုရုပ်မ္ဂး ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပြဟ်နူ ဗှ်လိက်သက်သက်။&quot;
|-
| '''၂။ ပရေင်ထိင်ဒဝ်''' &lt;br&gt; (Metacognitive Regulation)
| ပရေင်ဖျေံအစဳအဇန်၊ ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူကမၠောန်မွဲမွဲ (Planning, Monitoring, Evaluating)။
| &quot;အဲဒးဖျေံအခိင် ၂ နာဍဳ သွက်ဂွံဗှ်လိက်ဏအ်တုဲ၊ စၟဳစၟတ်အာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မုက်လိက်။&quot;
|-
| '''၃။ ပရေင်ဆဵုဂဗ''' &lt;br&gt; (Metacognitive Experience)
| ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သတိ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် မချပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် (Affective state / tip-of-the-tongue phenomenon)။
| &quot;အဲတီဒၟံင် ယၟုမၞိဟ်ဏအ်ရ၊ ဆဂး လၟုဟ် ဟီုဟွံတိတ် ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကၞောတ်လတာ်။&quot;
|}

== ၅။ မေတာကောဂနိရှေန် ပ္ဍဲပရေင်ပညာ (Metacognition in Education) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ (Educational Psychology) မ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဒှ်ကသပ်အဓိက သွက်ဂွံ ကဵုကွးဘာတအ် ဒှ် ညးမဗတောန်ကေတ်တ် (Self-regulated learners) ရ။ ကွးဘာ မၞုံကဵု မေတာကောဂနိရှေန် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် မာန်ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ လိက်လဵု ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်၊ တုဲ ညးတအ် ဂၠာဲနဲကဲတၟိ သွက်ဂွံကၠိုဟ်ရ။ အစာဘာတအ် သ္ဒးဖန်ဇန်ကဵု သမာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ် ဣဏအ် ဂွံဒှ်ရော?&quot; &quot;နဲကဲလဵု ဂွံသွဟ် ပုစ္ဆာဏအ်ရော?&quot; သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ချပ် ကွးဘာတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Schraw1998&quot;&gt;{{cite journal |last=Schraw |first=G. |year=1998 |title=Promoting general metacognitive awareness |journal=Instructional Science |volume=26 |issue=1–2 |pages=113–125 |doi=10.1023/A:1003044231033}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ မေတာကောဂနိရှေန် ကေုာံ ပညာစိုတ် (Metacognition and Psychology) ==
နကဵု လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မ္ဂး ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု Memory (ပရေင်စၟတ်သမ္တီ)၊ Attention (သတိ) ကေုာံ Problem-solving (ပရေင်သှ်ပုစ္ဆာ) ရ။ က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် မပ္တံကဵု Prefrontal cortex ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲအခိင် မေတာကောဂနိရှေန် ရ။ ယဝ်ရ ပရေင်ချပ်ဏအ် ယောင်ယာအာမ္ဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ မလေပ်ဒှ် Dunning-Kruger effect (ပရေင်မထေင်ဇၞော် လတူအစောံသတ္တိဇကု ၜိုန်ရ ဇကုဟွံမဲကဵု ပညာကီုလေဝ်) ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;ဗီုရုပ် မဆေင်စပ် ကု မေတာကောဂနိရှေန် ကေုာံ က္ဍဟ်&quot;&gt;
File:Lobes_of_the_brain_NL.svg|က္ဍဟ် Prefrontal cortex မဒှ်ဒၞာဲ ကောပ်ကာဲ မေတာကောဂနိရှေန်
File:Cognitive Psychology Model.png|မဝ်ဒယ် ပညာစိုတ် ကောဂနိတေတ် 
&lt;/gallery&gt;

== ၇။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development) ==
ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် (Developmental Psychology) မ္ဂး အစောံသတ္တိဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် အာယုက် ၃-၅ သၞာံတုဲ ညးကော်စ Theory of Mind (လညာတ် မတီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ညးတၞဟ်လေဝ် နွံကဵု ပရေင်ချပ် နာနာကီု) ရ။ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် စိုပ်အခိင် အာယုက် ၁၂ သၞာံ လပါ်လတူမ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ် စမာန်ဖျေံ အစဳအဇန် လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အစောံသတ္တိဇကု အတိုင်မဍာံပြရ။

== ၈။ ကွတ်စက် ကေုာံ ဉာဏ်တု (Artificial Intelligence) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကဏ္ဍ ဉာဏ်တု ([[AI]]) ကေုာံ ကွတ်စက် Machine Learning တအ်လေဝ် စကေတ်ကၠုင် လညာတ် မေတာကောဂနိရှေန် ရ။ AI မၞုံကဵု Metacognitive architecture ဂှ် ဍေဟ်တအ် မာန်တီကေတ် အခိင်လဵု ဍေဟ်တအ် ယောင်ယာဒၟံင် (Error detection) တုဲ မာန်ကလေင်ပလေဝ်ကေတ်တ် (Self-correction) နကဵု လၟေင် Algorithm ရ။ 

== ၉။ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳ (Psychopathology and Treatment) ==
ပ္ဍဲကဵု Clinical psychology မ္ဂး ပရေင်ဟုတ်ယုတ် မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ယဲစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[Schizophrenia]] (ယဲစိုတ်ကယျာင်) ကေုာံ [[ADHD]] ရ။ မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမာန် ပါ်ပဲါ ပရေင်ချပ် ကဵု အကာဲအရာမဍာံပြရ။ Metacognitive Therapy (MCT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲလွဳယဲစိုတ် မွဲကဏ္ဍ မရီုဗင် ညံင်ညးယဲတအ် ဂွံမာန်ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချပ် (Rumination) ကေုာံ လညာတ်စိုတ် ညးတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Wells2009&quot;&gt;{{cite book |last=Wells |first=A. |year=2009 |title=Metacognitive therapy for anxiety and depression |publisher=Guilford Press |isbn=978-1593859947}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ဗီုပြင် လ္ၚတ်သုတေသန (Research Methods) ==
သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် အစောံသတ္တိဏအ်ဂှ် တၠပညာသုတေသနတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်-
* '''လိက်သမာန် (Self-report Questionnaires):''' ဥပမာ MAI (Metacognitive Awareness Inventory)။
* '''နဲကဲ Think-aloud protocols:''' ပ္ဍဲအခိင် သှ်ပုစ္ဆာမ္ဂး ကဵုညးစမ်ၜတ်တအ် ဟီုပတိတ် အရာညးတအ် မချပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်။
* '''စက်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်က္ဍဟ် (Neuroimaging):''' ဗီုပြင် fMRI သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒၞာဲက္ဍဟ် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင် ချပ် လတူ ပရေင်ချပ်ရ။

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Directions) ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ဒှ်လညာတ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ပရေင်ဗတောန် ဘဝမွဲအာယုက် (Lifelong learning) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဆက်စပ်အာ ကု AI, Neuroscience, ကေုာံ နဲကဲဗတောန် ပ္ဍဲဘာ ဗွဲမလှဲလးတုဲ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မဒးဆက်လ္ၚတ်အာ မွဲရ။&lt;ref name=&quot;Veenman2006&quot;&gt;{{cite journal |last=Veenman |first=M. V. J. |author2=Van Hout-Wolters, B. H. A. M. |author3=Afflerbach, P. |year=2006 |title=Metacognition and learning: Conceptual and methodological considerations |journal=Metacognition and Learning |volume=1 |issue=1 |pages=3–14 |doi=10.1007/s11409-006-6893-0}}&lt;/ref&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
* [[ပရေင်ဗတောန်]] (Learning)
* [[သတိ]] (Mindfulness)
* [[ပညာစိုတ် ကောဂနိတေတ်]] (Cognitive Psychology)
* [[ဉာဏ်တု]] (Artificial Intelligence)

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #add8e6; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | ဝေါဟာရ ပညာစိုတ် ကေုာံ လညာတ်ကောဂနိတေတ် (Cognitive Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[သတိ]] (Attention) • [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ]] (Memory) • [[ပရေင်ချပ်]] (Thought) • [[မေတာကောဂနိရှေန်]] (Metacognition) • [[ဉာဏ်]] (Intelligence) • [[ပရေင်ဗတောန်]] (Learning) • [[ပရေင်သှ်ပုစ္ဆာ]] (Problem-solving)
|}

{{DEFAULTSORT:မေတာကောဂနိရှေန်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ် ကောဂနိတေတ်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်ဗတောန်]]
[[Category:ဒဿန]]</text>
      <sha1>pm2wbbm1k22104dksi2axn7eadpdyu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12990</id>
    <revision>
      <id>59492</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name            = ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ&lt;br&gt;(Kleptomania) | synonyms        = ယဲစိုတ်ကၠတ်ကပေါတ် (Compulsive stealing) | image           = Kleptomania (concept).jpg | alt             = A conceptual image showing a hand taking an object covertly | caption         = ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ်ယ...&quot;</comment>
      <origin>59492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18971" sha1="oubzsr1hnbw32quf69uqucsfw2zx8w2" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name            = ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ&lt;br&gt;(Kleptomania)
| synonyms        = ယဲစိုတ်ကၠတ်ကပေါတ် (Compulsive stealing)
| image           = Kleptomania (concept).jpg
| alt             = A conceptual image showing a hand taking an object covertly
| caption         = ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ်ယဲစိုတ် မဟွံမာန်စိုတ် ဂွံကၠတ်ကပေါတ်ညးတၞဟ်ရ။
| field           = [[ပညာစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပညာစိုတ်ယဲ]] (Clinical psychology)
| symptoms        = မဟွံမာန်စိုတ် သွက်ဂွံကၠတ်ကေတ် ကပေါတ်ညးတၞဟ် မဟွံမဲပၟိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ၚုဟ်မး
| complications   = ပြသၞာသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပရေင်စိုတ်ဟွံခိုဟ် (Depression)၊ စိုတ်ကတဵုဒှ်ဒဒိုက် (Anxiety)
| onset           = အခိင်ဝုတ်ဗၠာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အဝဲမၞိဟ်ဇၞော်
| duration        = လလအ်ဘဝ (ယဝ်ရဟွံလွဳလွတ်)
| causes          = ဟွံတီကၠးဖ္ဍး (ဆက်စပ် ကု ဓါတ်စိုတ်ပ္ဍဲက္ဍဟ် မပ္တံ သဳရဝ်တဝ်နိန်)
| diagnosis       = တင်စၟတ်သမ္တီ [[DSM-5]]
| treatment       = [[ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ်]] (CBT)၊ လွဳနကဵုဂဥုဲ (Medications)
| frequency       = ၜိုတ် ၀.၃% - ၀.၆% အကြာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
}}

'''ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ''' ({{lang-en|Kleptomania}}) ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ်မွဲသာ် (Impulse control disorder) မဒှ်အကာဲအရာ မၞိဟ်ယဲဂှ် ဟွံမာန်စိုတ် ဇကုတုဲ မဒးကၠတ်ကေတ် ကပေါတ်အရာဝတ္ထု ညးတၞဟ်ရ။ ကပေါတ် မကၠတ်ကေတ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမဲပၟိက် သွက်ဂွံသုင်စောဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၚုဟ်မး ဟွံမဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထိင်စိုတ် ဟွံမာန် (inability to resist the urge) တုဲ ဒးကၠတ်ကေတ်ရ။ ယဲဝွံ တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကုကမၠတ်ဓမ္မတာ မကၠတ် သွက်ဂွံဂွံ သြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပိုန်ဒြပ်ရ။ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တီဒၟံင် ဒဒှ်ရ ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံဒး ကေုာံ ဒှ်ဒုဟ် သၞောဝ်ဥပဒေကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် မကၠတ်ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ဟောံဇြ (relief) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တသိုက်စိုတ် မွဲခဏရ။&lt;ref name=&quot;dsm5&quot;&gt;{{cite book |last=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558 |pages=478–479}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ==
ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် [[DSM-5]] မ္ဂး ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ယဲမထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Disruptive, Impulse-Control, and Conduct Disorders) ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ယဲ မကတဵုဒှ်အောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ်ဂှ် လပါ်မၞိဟ်ဗြဴ ကတဵုဒှ်ဂၠိုင် နူကဵု မၞိဟ်တြုဟ်ရ။ မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲဒဏ် ပရေင်စိုတ် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Depression)၊ ယဲစိုတ်ဖေက်လကိုတ် (Anxiety) ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဟွံခိုဟ်တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။

== ၂။ လက်သဏ် ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် (Signs and symptoms) ==
လက်သဏ် အဓိက သွက်ယဲ ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ်အရာ မဟွံမာန်စိုတ် ဂွံကၠတ်ကပေါတ်ရ။ လက်သဏ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ပါလုပ်-
* ပွမကတဵုဒှ် စိုတ်မထတ် သွက်ဂွံကၠတ်ကပေါတ် မဟွံမဲပၟိက် သွက်ဇကု။
* ပ္ဍဲအခိင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကၠတ်ဏီဂှ် စိုတ်ဓါတ် ကတဵုဒှ် တေင်တြိုတ် (increased tension) ဗွဲမလောန်။
* ပ္ဍဲအခိင် မကၠတ်ဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠတ်တုဲဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ဟောံဇြ ကေုာံ ပရေင်မိပ်မြဟ် (pleasure or relief)။
* ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် ညးတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ယဲတၞဟ် (ဥပမာ - မယှောတ်စိုတ်)။
ကပေါတ် မကၠတ်လဝ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် ပၞုက်စွံလဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင်ကဵုဒါန်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကလေင်စွံ ပ္ဍဲဒၞာဲတြေံပၠန်ရ။&lt;ref name=&quot;grant2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Grant |first1=J. E. |last2=Odlaug |first2=B. L. |title=Kleptomania: clinical characteristics and treatment |journal=Brazilian Journal of Psychiatry |year=2008 |volume=30 |issue=suppl 1 |pages=S11–S15 |doi=10.1590/S1516-44462006005000054}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes) ==
ဟိုတ်ဇေတ်ဇေတ် မကဵုကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ဂှ် တၠပညာပညာစိုတ်တအ် ဟွံဂွံတီကၠးဖ္ဍးဏီရ။ ဆဂး ထံက်သ္ဇိုင် ကုကမၠောန်သုတေသနမ္ဂး အရာတအ်ဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံင်မာန်ရ-
# '''ဓါတ်သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin):''' ဓါတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ် မထိင်ကဵု စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ်ဂှ် ဓါတ်ဏအ် အောန်ဒၟံင် မာန်ရ။
# '''စနစ်ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine system):''' ပွမကၠတ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု ဓါတ်ဒဝ်ပါမိန် မကဵု ပရေင်မိပ်မြဟ်တုဲ၊ စိုတ်ဂှ် ကလေင်မိက်ဂွံ ဂွံပၠန် (reward system) ရ။
# '''အဝဲက္ဍဟ် (Brain structure):''' ပရေင်လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဟွံမံင်ဓမ္မတာ ပ္ဍဲက္ဍဟ် လပါ်ဂတ (Frontal lobe) မထိင်ကဵု ပရေင်စိုတ် တအ်လေဝ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ရ။

== ၄။ နဲကဲဗီုစက်ယန္တရာယဲ (Pathophysiology) ==
ယဲဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ်စက်ယန္တရာ က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်စွဲလာံ (Addiction) ကေုာံ ပရေင်ထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Impulsivity) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မကလိဂွံ ကပေါတ်ဂှ် ဓါတ်နျူရဝ် (Neurotransmitters) တအ် ပတိတ်ကဵု သင်္ကေတ တသိုက်စိုတ်တုဲ ဍေဟ်တုပ်သၟဟ် ကုမၞိဟ် မစွဲလာံ အရက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲၜူမာဲ တအ်ကီုရ။ 

== ၅။ ပရေင်စမ်ၜတ် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Diagnosis) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် အစာဂဥုဲပညာစိုတ်တအ် သုင်စောဲ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ DSM-5 ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ '''တင်စၟတ်သမ္တီ DSM-5 သွက် ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ'''
|-
! လၟေင် !! တင်စၟတ်သမ္တီ (Criteria)
|-
| A || ဟွံမာန်စိုတ် သွက်ဂွံကၠတ် ကပေါတ် မဟွံမဲပၟိက် သွက်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ၚုဟ်မး ဟွံမဲ။
|-
| B || အခိင်ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကၠတ်ဏီဂှ် စိုတ်တေင်တြိုတ် ကတဵုဒှ် ဗွဲမလောန်။
|-
| C || အခိင်ကၠတ်ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ဟောံဇြ ကေုာံ ပရေင်မိပ်မြဟ်။
|-
| D || ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ပလီုညးတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ် နူကဵု ပရေင်ယှောတ်စိုတ် (Delusion) ဟွံသေင်။
|-
| E || ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံဆက်စပ် ကုယဲစိုတ်တၞဟ် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်ပၠန်ဂတး (Antisocial personality disorder) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်မနွံကဵု အာရီုလီု (Schizophrenia)။
|}

== ၆။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ပါ်ပဲါယဲတၞဟ် (Differential diagnosis) ==
အစာဂဥုဲတအ် ဒးပါ်ပဲါကဵု ယဲဏအ် ကေုာံ ပွမကၠတ် ဓမ္မတာ (Ordinary shoplifting) ရ။ ကမၠတ်ဓမ္မတာဂှ် ကၠတ်ဟိုတ်နူ ပၟိက်ပိုန်ဒြပ် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံသုင်စောဲတုဲ ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ကၠတ် ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ယဲ သက်သက်ရ။ ပါဲနူဂှ် ယဲဏအ် ဒးပါ်ပဲါ ကုယဲစိုတ် မပ္တံကဵု Bipolar disorder (အခိင်စိုတ်တိုန်) ကေုာံ Antisocial personality disorder တအ်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;blanco&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blanco |first1=C. |last2=Grant |first2=J. E. |last3=Petrakis |first3=I. |title=Kleptomania and other impulse control disorders |journal=Psychiatric Clinics of North America |year=2008 |volume=31 |issue=3 |pages=455–464}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် (Treatment) ==
နဲကဲလွဳလွတ် အဓိက သွက်ယဲဝွံ နွံၜါသာ်-
# '''ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် (Psychotherapy):''' နဲကဲ မကော်စ Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးတအ် ဗတောန်ကဵု သွက်ဂွံ တီဟိုတ်မကတဵုဒှ် (triggers) ကေုာံ နဲကဲ သွက်ဂွံ ထိင်စိုတ် ဇကုရ။
# '''လွဳနကဵုဂဥုဲ (Medications):''' ၜိုန်ရ ဂဥုဲ မလွဳယဲဏအ် တိုက်ရိုက် ဟွံမဲကီုလေဝ်၊ အစာဂဥုဲတအ် စကာ ဂဥုဲ မပ္တံကဵု SSRIs (သွက်ဂွံ လွဳပရေင်စိုတ်လီု) ဟွံသေင်မ္ဂး Naltrexone (သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေင်စိုတ်ထတ်) တအ်ရ။

== ၈။ အကာဲအရာဂတလက္ကရဴ (Prognosis) ==
ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေဟ် ဆက်ကတဵုဒှ်ဒၟံင် လလအ်ဘဝ မာန်ရ။ မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် လေပ်ကတဵုဒှ် ဒဒိုက်စိုတ်၊ ပြသၞာ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပြသၞာ ဥပဒေ (ဒးဒုင်ရပ်) တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ ပရေင်လွဳလွတ် မဍာံပြမ္ဂး အကာဲအရာယဲဝွံ သက်သာအာ ကေုာံ ကလေင်ဒှ် မၞိဟ်ဓမ္မတာ မာန်ရ။

== ၉။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် (Epidemiology) ==
ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ကတဵုဒှ်အောန်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ အတိုင် သုတေသနမ္ဂး ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံဆ ၜိုတ် ၀.၃% နူကဵု ၀.၆% သၟးရ။ ပ္ဍဲကဵု ညးမဒးဒုင်ရပ် ဟိုတ်နူ ကၠတ်ကပေါတ် (shoplifters) တအ်ဂှ်မ္ဂး ၜိုတ် ၄% - ၂၄% ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မၞုံကဵု ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ရ။ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴ ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်တြုဟ် ၜိုတ် ပိဆ ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီတြေံ (History) ==
ယၟုမ္ဂး &quot;Kleptomania&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် ''klepto'' (မဂွံအဓိပ္ပါယ် မကၠတ်) ကေုာံ ''mania'' (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်စိုတ်ထတ်/စိုတ်လီု) ရ。 ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (19th century) တေအ် အစာပညာစိုတ် ဍုင်ပြင်သေတ်တအ် စစၟတ်သမ္တီ ယဲဏအ် နဒဒှ် ယဲစိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ညးတအ် ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲဏအ် ကတဵုဒှ် ဆပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်ဗြဴ သိုက်သိုက်တအ်သၟး ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ မှ တၠပညာတအ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ယဲထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Impulse control disorder) မွဲ ဍာံဍာံပြပြရ。&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite journal |last=Aboujaoude |first=E. |title=Kleptomania: A 200-year perspective |journal=CNS Spectrums |year=2004 |volume=9 |issue=10 |pages=736–742}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ ပရေင်သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Society and law) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေမ္ဂး ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဒှ်အရာ မဝါတ်ဂါတ် သွက်ဂွံ သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ ပ္ဍဲလ္ၚဵု ဍုင်တအ်မ္ဂး ယဝ်ရ အစာဂဥုဲ သ္ပဒတန် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဏအ် နွံကဵု ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဍာံမ္ဂး ညးတအ် ကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် စၞးမဒး ဖျေံထံင်ရ။ ဆဂး အလုံမွဲဂၠးကဝ်မ္ဂး သၞောဝ်ဥပဒေ ဒုဟ်ကၠတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟွံသၠးကဵု ဒုဟ် ဟိုတ်နူ ယဲစိုတ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်တအ်လေဝ် သ္ဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူယဲဏအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကဵုဒုဟ် သက်သက် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကဵုအရီုဗင် ပရေင်လွဳလွတ် စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;legal&quot;&gt;{{cite journal |last=Goldman |first=M. J. |title=Kleptomania: making sense of the nonsensical |journal=American Journal of Psychiatry |year=1991 |volume=148 |issue=8 |pages=986–996}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ကေုာံ လိက်အုပ်ဂမၠိုင် (References &amp; Further reading) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = Impulse control disorders
| title      = ယဲစိုတ် ထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Impulse-control and Addictive disorders)
| state      = expanded
| listclass  = hlist
| group1     = ယဲအဓိကဂမၠိုင်
| list1      = 
* [[ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ]] (Kleptomania)
* [[ပိုင်ရဝ်မေနဳယျာ]] (Pyromania)
* [[ယဲဟွံမာန်စိုတ် ဂွံထ္ၜေက်သော်]] (Trichotillomania)
* [[ယဲဟွံမာန်စိုတ် ဂွံဝေင်ဖေဝ်]] (Pathological gambling)
* [[ယဲဟွံမာန်စိုတ် ဂွံရာန်ကပေါတ်]] (Compulsive buying disorder)
}}

{{DEFAULTSORT:ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ယဲထိင်စိုတ်ဟွံမာန်]]</text>
      <sha1>oubzsr1hnbw32quf69uqucsfw2zx8w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12991</id>
    <revision>
      <id>59493</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name = တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ (Trichotillomania) | synonyms = ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော်, Hair-pulling disorder | image = Trichotillomania.jpg | caption = ဗီုပြင်သော်မပြဟ် ဟိုတ်နူယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော် လတူက္ဍိုပ် (က္...&quot;</comment>
      <origin>59493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19861" sha1="3141oud4ich7khmur4febdwvdzj42s3" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ (Trichotillomania)
| synonyms = ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော်, Hair-pulling disorder
| image = Trichotillomania.jpg
| caption = ဗီုပြင်သော်မပြဟ် ဟိုတ်နူယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော် လတူက္ဍိုပ် (က္ဍဟ်)
| field = [[စိုတ်ပညာ]] (Psychiatry), [[ဂဥုဲပညာစိုတ်]]
| symptoms = ဟွံမာန်စိုတ်တုဲ ဗ္တိုက်ပၠောတ်ဒၟံင် သော်ဇကုကဵုဇကု အလန်လောန်
| complications = ပရေင်မၞိဟ်လီုလာ်, [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]], ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်, တိရစ္ဆာန်သော် ပ္ဍဲကသအ် (Trichobezoar)
| onset = အခိင်ကောန်ၚာ် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်လုပ်ဗၠာဲ/ဝုတ် (ၜိုတ်အာယုက် ၁၀-၁၃ သၞာံ)
| duration = လအ်လ (Chronic)
| causes = ဗဳဇ (Genetics), ပွဳပွူသဘာဝ (Environment), ဓရ်ဖေက်လကိုတ်
| diagnosis = နကဵု လၟေင်စၟတ်သမ္တီယဲ က္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ် ([[DSM-5]])
| treatment = ပရေင်လွဳလွတ် စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် (CBT), ပရေင်ကလေင်ပလေဝ် အခိုက်အလိုက် (Habit reversal training)
| medication = သုင်စောဲ ဂဥုဲဖအောန်ယဲစိုတ်စှ်ေ (SSRIs), Clomipramine, N-acetylcysteine
| frequency = ၜိုတ် ၀.၅% - ၃% ဇၟာပ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်
}}

'''တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ''' ({{lang-en|Trichotillomania}} - TTM) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုမကော်စ နကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး '''ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော်''' (Hair-pulling disorder) ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ် မနွံကဵု လက္ချဏ် မဟွံမာန်စိုတ်တုဲ မလေပ်ဗ္တိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပၠောတ်ပတိတ်ဒၟံင် သော်ဇကုကဵုဇကုရ။ သော်တအ်ဏအ်ဂှ် လေပ်ပၠောတ်ပတိတ် နူကဵု က္ဍိုပ်၊ ၝောအ်မတ်၊ သော်မတ် ကေုာံ ဒၞာဲသော်မတိုန် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ တၞဟ်ဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders |edition=5th |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558 |pages=251–254}}&lt;/ref&gt; ယဲဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံယဲစိုတ် မကၠောန်ဒၟံင် အရာမွဲမွဲ ကလေင်ကၠောန်ပၠန် (Obsessive-Compulsive and Related Disorders - OCD) တုဲ မလေပ်ကဵု အန္တရာယ် ကုပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ အကာဲအရာ ညးမကတဵုဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ၁။ နိဒါန် (Introduction) ==
ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော် (Trichotillomania) ဝွံ ဒှ်ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဓါတ်စိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ညဳသာတုဲ မၞိဟ်ယဲတအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမာန်စိုတ် သွက်ဂွံ ပၠောတ်သော်ဇကုရ။ ကာလပၠောတ်ပတိတ် သော်တုဲမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဖျဟ်စိုတ် ယာယဳကီုလေဝ်၊ လက္ကရဴဂှ် ပရေင်က္ဍုဟ်ဇကု ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဟွံခိုဟ် ကလေင်ကတဵုဒှ်ကၠုင်ပၠန်ရ။ 

== ၂။ လက်သဏ်ယဲ ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် (Signs and symptoms) ==
လက်သဏ်အဓိက သွက်ယဲတြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ ဂှ်-
* ဗ္တိုက်ပၠောတ်ဒၟံင် သော်ဇကု အလန်လောန် (က္ဍိုပ်၊ ၝောအ်မတ်၊ သော်မတ်)။
* ကၠာဟွံဂွံပၠောတ်သော်ဂှ် စိုတ်ဓါတ် ထတ်/ဂမ္တဴ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ် (Tension)။
* ကာလပၠောတ်ပတိတ် သော်တုဲမ္ဂး ဂွံဒုင်စသိုင် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မိပ်မြဟ်။
* သော်ပြဟ်ဒၟံင်တုဲ ဒၞာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် သော်ဟွံမဲ (Bald patches) ဒှ်ဒၟံင် အလုံမွဲက္ဍိုပ်။
* မၞိဟ်ယဲလ္ၚဵုတအ် လေပ်စသော် မပၠောတ်လဝ်ဂှ်တုဲ (Trichophagia)၊ မလေပ်ကဵု အန္တရာယ် ပရေင်ထတ်ယုက် ပ္ဍဲကသအ် (Trichobezoar) ร။&lt;ref name=&quot;Grant2016&quot;&gt;{{cite journal |last=Grant |first=J. E. |author2=Chamberlain, S. R. |title=Trichotillomania |journal=American Journal of Psychiatry |year=2016 |volume=173 |issue=9 |pages=868–874 |doi=10.1176/appi.ajp.2016.15111432}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes) ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော် ဂှ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဟွံတီကေတ်ဏီကီုလေဝ်၊ တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ ဗဳဇ (Genetics)၊ ဓါတ်က္ဍဟ် (Neurobiology) ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ-
* '''ဗဳဇ (Genetics):''' ယဝ်ရ ပ္ဍဲမသကလောဇကု နွံယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲ OCD မ္ဂး၊ ဇကုလေဝ် လေပ်ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ဗဳဇလ္ၚဵု မပ္တံကဵု SLITRK1 တအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုယဲဏအ်ရ။
* '''ဓါတ်က္ဍဟ်:''' ပရေင်ဟွံညဳသာ ပ္ဍဲကဵု ဓါတ် သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) ကေုာံ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် ကဵုဟိုတ်မာန်ရ။
* '''ပွဳပွူသဘာဝ:''' ပရေင်စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Stress)၊ ပရေင်စိုတ်ကတဴ (Anxiety) ကေုာံ ပရေင်ဟွံမိပ် ပ္ဍဲစိုတ်တအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲဏအ်ရ။

== ၄။ အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေင်ဇီုကပိုက် (Pathophysiology) ==
ပရေင်ဇီုကပိုက် ယဲဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုလၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲက္ဍဟ် ညးမကော်စ [[Basal ganglia]] ကေုာံ Frontal lobes ရ။ ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မထိင်ဒဝ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ကေုာံ အစောံစိုတ် (Impulse control) ရ။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ်မ္ဂး၊ စိုတ်မထိင်ဒဝ် ကမၠောန်မဟွံခိုဟ်ဂှ် ဍိုန်လျတုဲ လေပ်ဗ္တိုက်ပၠောတ်ဒၟံင် သော် အလန်လောန် ရ။

== ၅။ ဗီုပြင်စၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnosis) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီယဲ တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ ဂှ် အစာဂဥုဲတအ် သုင်စောဲ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5 ရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ တင်စၟတ်သမ္တီယဲ (DSM-5 Criteria)
|-
! လၟေင် !! တင်စၟတ်သမ္တီ
|-
| ၁ || မလေပ်ဗ္တိုက်ပၠောတ်ဒၟံင် သော်ဇကု အဆက်ဆက်တုဲ သော်ပြဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး သော်ဟွံမဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်။
|-
| ၂ || ညးယဲဂှ် ဂစာန်ဖအောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂစာန်ဒေါအ်ကၠေအ် ကမၠောန်ဗ္တိုက်သော်ဏအ် အလန်လောန် (ဆဂး ဟွံအံင်ဇၞး)။
|-
| ၃ || ကမၠောန်ဗ္တိုက်သော်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဒုင်စသိုင် ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပလီုပလာ်ကဵု ပရေင်မၞိဟ် (Social) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်။
|-
| ၄ || သော်ပြဟ်ဒၟံင်ဂှ် ဟွံသေင် ဟိုတ်နူကဵု ယဲစၞာံ (Dermatological conditions) တၞဟ်ဟ် (ဥပမာ [[Alopecia areata]])။
|-
| ၅ || ဟွံသေင် ဟိုတ်နူကဵု လက်သဏ် ယဲစိုတ်တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[Body dysmorphic disorder]]။
|}

== ၆။ ယဲမဆက်စပ် ကေုာံ အန္တရာယ်ဂမၠိုင် (Comorbidities) ==
ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော် ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် လေပ်ကတဵုဒှ် ပံင်ကောံ ကုယဲစိုတ် တၞဟ်ဟ်တအ်ရ။ မပ္တံကဵု-
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Major Depressive Disorder - MDD)
* ယဲကိတ်သၞေမ်တဲ (Onychophagia)
* ယဲဟပ်စၞာံ (Excoriation disorder / Skin-picking disorder)
* ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety disorders)
ယဝ်ရ ညးယဲဂှ် စပၠောတ်လဝ် သော်မ္ဂး ကတဵုဒှ် ယဲတိရစ္ဆာန်သော် ပ္ဍဲကသအ် (Trichobezoar) တုဲ ဍေဟ်ပလီုပလာ်ကဵု လၟေင်ကၠေင်စၞ (Gastrointestinal tract) မာန်ရ။ ယဲဏအ် နွံအန္တရာယ် လမျီုမာန်ရ ယဝ်ဟွံလွဳလွတ် နကဵု ခရေက်စ။&lt;ref name=&quot;Woods2014&quot;&gt;{{cite book |last=Woods |first=D. W. |author2=Houghton, D. C. |title=Diagnosis, evaluation, and management of trichotillomania |year=2014 |publisher=Psychiatric Clinics of North America |volume=37 |issue=3 |pages=301–317}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ကာယ (Treatment) ==
ပရေင်လွဳလွတ် ယဲဏအ်ဂှ် နွံၜါပြကာ အဓိက- ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု စိုတ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု ဂဥုဲရ။
* '''ပရေင်ကလေင်ပလေဝ် အခိုက်အလိုက် (Habit Reversal Training - HRT):''' ဒှ်နဲကဲ မအံင်ဇၞးအိုတ်တုဲ ညးယဲတအ် သ္ဒးလ္ၚတ်တီကေတ် အခိင်လဵု ဇကုစိုတ်ကတဵုဒှ် သွက်ဂွံပၠောတ်သော် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် အခိုက်အလိုက်တၟိ မဟွံကဵုအန္တရာယ် (ဥပမာ- ရပ်လဝ် ကပေါတ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ်လဝ်တဲ) ရ။&lt;ref name=&quot;Snorrason2012&quot;&gt;{{cite journal |last=Snorrason |first=I. |author2=Woods, D. W. |author3=Oudeyer, P. Y. |title=Habit reversal training for trichotillomania |journal=Behavior Therapy |year=2012 |volume=43 |issue=4 |pages=723–727}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်လွဳလွတ် ဒ္ဂေတ် ကေုာံ စိုတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT):''' သွက်ဂွံ ပလေဝ်ကဵု လညာတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် မဟွံခိုဟ်တအ်။
* '''ဂဥုဲ (Medications):''' ၜိုန်ရ ဂဥုဲမခိုဟ်အိုတ် သွက်ယဲဏအ် ဟွံမဲကီုလေဝ်၊ အစာဂဥုဲတအ် လေပ်ကဵု ဂဥုဲ ဖအောန်ယဲစိုတ်စှ်ေ SSRIs (မပ္တံကဵု Fluoxetine) ဟွံသေင်မ္ဂး N-acetylcysteine သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဓါတ်ဂလူတမိတ် (Glutamate) ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။

== ၈။ နဲကဲစဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ (Prevention and Management) ==
သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဟွံဂွံကလေင်ကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ဂှ် ပရေင်မင်မဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် နူမသကလော နွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။
* ထိင်ဒဝ် ပရေင်စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Stress management) နကဵု ယောဂ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာဝနာ။
* လုပ်ဂကောံ ရီုဗင် (Support groups) သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကုညးမကတဵုဒှ်ယဲ တုပ်တုပ်တအ်။
* သုင်စောဲ ကိရိယာ မပ္တံကဵု စုတ်ဒၞပ်တဲ (Gloves) ဟွံသေင်မ္ဂး ရေက်သော်ဂၠေအ်အ် ညံင်ဟွံဂွံ ရပ်ပၠောတ်လောဲသွာ။

== ၉။ လၟိဟ်မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ကေုာံ အကာဲအရာဒေသ (Epidemiology) ==
ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၀.၅% - ၃% ဂှ် ကတဵုဒှ်ယဲ တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ ရ။ ယဲဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် လုပ်ဗၠာဲ/ဝုတ် (Puberty) ၜိုတ်အာယုက် ၁၀ သၞာံ စဵုကဵု ၁၃ သၞာံရ။ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်တအ်မ္ဂး ကောန်ၚာ်တြုဟ် ကေုာံ ကောန်ၚာ်ဗြဴ ကတဵုဒှ် တုပ်တုပ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင်ဇၞော်မ္ဂး မၞိဟ်ဗြဴတအ် ကတဵုဒှ်ယဲဏအ် ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်တြုဟ် ၜိုတ် (၄) ဆ စဵုကဵု (၁၀) ဆ ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (History and Society) ==
ယၟုမ္ဂး &quot;Trichotillomania&quot; ဝွံ ဂွံစၟတ်သမ္တီ ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၉ နူကဵု အစာဂဥုဲစၞာံ ဂကူပြင်သေတ် ပြာန်သွာ အင်နရဳ ဃာလဝ်ပဝ် (François Henri Hallopeau) ရ။ ယၟုဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်: ''tricho-'' (သော်), ''tillo-'' (ဗ္တိုက်ပၠောတ်), ကေုာံ ''-mania'' (ယဲစိုတ် / မလီုလာ်) ရ။&lt;ref name=&quot;Hallopeau1889&quot;&gt;{{cite journal |last=Hallopeau |first=M. |title=Alopecie par grattage (trichomania ou trichotillomanie) |journal=Annales de Dermatologie et de Syphiligraphie |year=1889 |volume=10 |pages=440–441}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု ပရေင်မၞိဟ် လၟုဟ်မ္ဂး ယဲဝွံ ၜိုန်ရ မၞိဟ်ဂၠိုင် ဒးဒုင်စသိုင်ဒၟံင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဂွ (Stigma) တုဲ မၞိဟ်မအာထ္ၜးကဵု အစာဂဥုဲဂှ် နွံအောန်ဒၟံင်ဏီရ။ 

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (Conclusion and References) ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး ယဲတြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲဗ္တိုက်ပၠောတ်သော် ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ် မကဵုအန္တရာယ် ကုပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ၜိုန်ရ ဟွံမဲကဵု ဂဥုဲမလွဳဗၠး ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ကီုလေဝ်၊ နကဵု ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် မပ္တံကဵု HRT ကေုာံ CBT တအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညးယဲတအ် ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တဴ အတိုင်ဓမ္မတာ မာန်ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]]
* [[OCD]] (Obsessive-compulsive disorder)
* [[ဂဥုဲပညာစိုတ်]]
* [[:Category:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်]]

{{Navbox
| name  = ယဲစိုတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်
| title = [[စိုတ်ပညာ]] ကေုာံ [[ယဲစိုတ်]] ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| state = uncollapsed
| group1 = ယဲစိုတ် အဓိက
| list1  =
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Depression)
* [[OCD]]
* [[တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ]] (Trichotillomania)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်]] (Anxiety)
* [[Schizophrenia]]
| group2 = ပရေင်လွဳလွတ်
| list2  =
* [[Cognitive Behavioral Therapy]] (CBT)
* [[Habit Reversal Training]] (HRT)
* [[ဂဥုဲဖအောန်ယဲစိုတ်စှ်ေ]] (Antidepressants)
}}

{{DEFAULTSORT:တြိချဝ်တိလ္လဝ်မာနဳယာ}}
[[Category:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
[[Category:ဂဥုဲပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲစၞာံ ကေုာံ သော်]]</text>
      <sha1>3141oud4ich7khmur4febdwvdzj42s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12992</id>
    <revision>
      <id>59494</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ယဲစိုတ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ယဲစိုတ်ဂမၠိုင် (Mental disorders)၊ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ ဂဥု...&quot;</comment>
      <origin>59494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="rfghub0jnixo5ipl5tb77wfukxntsdk" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ယဲစိုတ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ယဲစိုတ်ဂမၠိုင် (Mental disorders)၊ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ ဂဥုဲပညာစိုတ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ယဲဝေဒနာစိုတ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ယဲဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂဥုဲပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>rfghub0jnixo5ipl5tb77wfukxntsdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12993</id>
    <revision>
      <id>59495</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox book | name = သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5 | native_name = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition | image = [[File:Psi2.svg|150px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]] | caption = သင်္ကေတ ပညာစိုတ် (Psychology) မဒှ်ပညာအဓိက သွက် DSM-5 | author = ဂကောံပ...&quot;</comment>
      <origin>59495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15773" sha1="n09qdjo1dubwmwnxsivt1jej8wo7hpb" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name = သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5
| native_name = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition
| image = [[File:Psi2.svg|150px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]
| caption = သင်္ကေတ ပညာစိုတ် (Psychology) မဒှ်ပညာအဓိက သွက် DSM-5
| author = [[ဂကောံပညာယဲစိုတ် အမေရိကာန်]] (APA)
| subject = [[ပညာယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| genre = ပြကိုဟ်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ
| language = အင်္ဂလိက် (ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဘာသာနာနာ)
| publisher = American Psychiatric Publishing
| publication_date = ၁၈ မေ၊ ၂၀၁၃
| pages = ၉၄၇ မုက်
| isbn = 978-0-89042-555-8
| preceded_by = [[DSM-IV-TR]] (၂၀၀၀)
| followed_by = [[DSM-5-TR]] (၂၀၂၂)
}}

'''သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5''' ({{lang-en|Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition}}) ဝွံ ဒှ်ပြကိုဟ် ကေုာံ စရင်သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (Mental disorders) မပတိတ်လဝ် နူကဵု [[ဂကောံပညာယဲစိုတ် အမေရိကာန်]] (American Psychiatric Association - APA) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ ပြကိုဟ်ဝွံ ဒှ်ကိရိယာအဓိက သွက် အစာသဝ်ယဲစိုတ် (Psychiatrists)၊ အစာပညာစိုတ် (Psychologists)၊ သၟာကမၠောန်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ညးသုတေသနတအ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ၊ ပါ်ကဏ္ဍ ကေုာံ လွဳလွတ် ဝေဒနာယဲစိုတ်နာနာသာ် ရ။&lt;ref name=&quot;apa_dsm5&quot;&gt;{{cite book |last=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5®) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Pub |isbn=978-0-89042-555-8 |page=xxi}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ==
DSM-5 ဝွံ ဒှ်ပြကိုဟ်မရနုက်ကဵု ၅ (Fifth Edition) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် တၠပညာဂၠးကဝ်တုဲ ပကောံပကေဝ်လဝ် လက်သဏ်ယဲ၊ အကာဲအရာယဲ ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ (Taxonomy) ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဗီုဓဝ် ပ္ဍဲလပါ် [[ပညာယဲစိုတ်]] ရ။ ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် ကေုာံ ဂၠးကဝ်မ္ဂး သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သၞောတ်အဓိက သွက်ဂွံကဵု ယၟုယဲ ကေုာံ သွက်ဂွံအာတ် တင်ရီုဗင်အာမခံ (Insurance claims) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင်သၞောတ် DSM ဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၅၂ တေအ်ရ။ 
* '''DSM-I (၁၉၅၂):''' တမ်မူလ စကတဵုဒှ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကောန်ပၞာန် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ။
* '''DSM-II (၁၉၆၈):''' သမၠဲပတိတ် သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ။
* '''DSM-III (၁၉၈၀):''' စကာ သၞောတ်မၞုံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီချိုတ်ပၠိုတ် (Explicit criteria)။
* '''DSM-IV (၁၉၉၄):''' ထပ်မံက်ပတိုန် သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ မၞုံကဵု မသုန်တိုင် (Multiaxial system)။
* '''DSM-5 (၂၀၁၃):''' ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်အိုတ်တုဲ ပလီုထောအ် သၞောတ်မသုန်တိုင် (Multiaxial system) ကေုာံ ထပ်စုတ်လဝ် ယဲစိုတ်တၟိဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite journal |last=Kupfer |first=David J. |author2=First, Michael B. |title=The DSM-5 and its implementation |journal=World Psychiatry |volume=12 |issue=2 |year=2013 |pages=103-104 |doi=10.1002/wps.20038}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ အပြံင်အလှာဲ နူ DSM-IV သီု DSM-5 ==
အပြံင်အလှာဲ အဓိက ပ္ဍဲ DSM-5 မ္ဂး-
# '''ပလီုထောအ် သၞောတ်မသုန်တိုင် (Axes I-V):''' ပ္ဍဲ DSM-5 မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ ယဲကာယ ပံင်ကောံလဝ် မွဲတိုင်ဓဝ်တုဲ၊ အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ် (Psychosocial factors) ဂှ် စကာလဝ် သၞောတ် ICD-10 ဇီုကပိုက်ရ။
# '''ယဲအဝ်တဳဇြာမ် (Autism Spectrum Disorder):''' ယဲစိုတ်လက်သဏ် အဝ်တဳဇြာမ်၊ အက်သပါဂါ (Asperger's) တအ် သီုဖအိုတ် ပံင်ကောံထောအ် နကဵုယၟုမွဲဓဝ် (ASD) ရ။
# '''ယဲစိုတ် ဂိသ္ကုဟ်ချိုတ် (Binge Eating Disorder):''' ထပ်စုတ် နဒဒှ် ယဲအဓိကမွဲရ။
# ယၟု &quot;ယဲစိုတ်ဟိုတ်မာဲ&quot; (Depression) ကေုာံ ယဲဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety) တအ် ပရေင်ပါ်ကဏ္ဍ ချိုတ်ပၠိုတ်တိုန်။

== ၄။ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ ယဲစိုတ်ဂမၠိုင် ==
DSM-5 ပါ်လဝ် ကဏ္ဍယဲစိုတ် နကဵု လၟေင်အာယုက် (Lifespan approach) ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဂှ် စတမ်နူ ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကောန်ၚာ် (Neurodevelopmental disorders)၊ ဆက်အာ ယဲမကတဵုဒှ် အခိင်ဗၠာဲ/ဝုတ် ကေုာံ ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်မၞိဟ်ဇၞော် (Neurocognitive disorders) ရ။

== ၅။ ကဏ္ဍ ၃ သာ် ပ္ဍဲ DSM-5 ==
ပြကိုဟ် DSM-5 ဝွံ ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ အဓိက-
* '''ကဏ္ဍ ၁ (Section I):''' ဥပဒေသ၊ တင်နိဒါန်၊ ကေုာံ သၞောတ်နဲကဲ သုင်စောဲ DSM-5။
* '''ကဏ္ဍ ၂ (Section II):''' လၟေင် တင်စၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnostic criteria) ကေုာံ သင်္ကေတ (Codes) ယဲစိုတ် အလုံအိုတ်သီု။
* '''ကဏ္ဍ ၃ (Section III):''' နဲကဲစမ်ၜတ်တၟိ (Emerging measures)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင် (Cultural Formulation)၊ ကေုာံ ယဲမဒးဆက်လ္ၚတ် သုတေသန ဂမၠိုင်။

== ၆။ ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် (Major Mental Disorders) ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ ယဲစိုတ် အဓိက မၞုံပ္ဍဲ DSM-5 ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ DSM-5'''
|-
! ဂကူယဲစိုတ် (Disorder Category)
! ဥပမာ ယဲ (Examples)
! လက်သဏ် အဓိက (Main Symptoms)
|-
| ယဲဇၞော်မောဝ်က္ဍဟ် (Neurodevelopmental)
| [[ယဲအဝ်တဳဇြာမ်]] (ASD), ယဲ ADHD
| ပရေင်ဆက်ဆောံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ ဍိုန်လျ။
|-
| ယဲစိုတ်ကယျာင်ကယျောဝ် (Schizophrenia Spectrum)
| [[ယဲစိုတ်ကယျာင်ကယျောဝ်]] (Schizophrenia)
| မိင်/ညာတ် အရာဟွံမဲဇေတ်တ် (Hallucinations)၊ ကွေတ်မှာ (Delusions)။
|-
| ယဲစိုတ်ၜါသဘာဝ (Bipolar and Related)
| [[ယဲစိုတ်ၜါသဘာဝ]] (Bipolar I &amp; II)
| စိုတ်တိုန်စှ်ေ အကာဲအရာသၠုင်အိုတ် ကေုာံ သဝ်အိုတ်။
|-
| ယဲစိုတ်ဓလုက် (Depressive Disorders)
| [[ယဲစိုတ်ဓလုက် ဇၞော်]] (Major Depressive Disorder)
| စိုတ်ဟိုတ်မာဲ၊ စိုတ်ဟွံမိပ်၊ ဒြဟတ်အောန် လုကဴအခိင်လအ်။
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety Disorders)
| [[ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်နာနာ]] (GAD), ယဲဖေက် (Phobias)
| ဖေက်လန်၊ စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် လောန်ၜက် နူအကာဲအရာ။
|-
| ယဲစိုတ်ချပ်ထပ်ကလေင် (Obsessive-Compulsive)
| [[ယဲ OCD]] (Obsessive-Compulsive Disorder)
| မဒးချပ်ဒၟံင် ထပ်ကလေင် ကေုာံ မဒးကၠောန်ဒၟံင် အရာမွဲမွဲ ဟွံကၠောန်ဟွံမံင်မာန်။
|}

== ၇။ တင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး ==
DSM-5 ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာစိုတ် ကေုာံ ဂကောံနာနာသာ်ရ။ 
* '''စၟတ်သမ္တီ ယဲလောန်ၜက် (Over-medicalization):''' အကာဲအရာ စိုတ်မၞိဟ်ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု လၞီလၞာ် (Grief) တအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီစုတ် နဒဒှ် ယဲစိုတ် ဓလုက်ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကုမ္ပဏဳဂဥုဲ (Big Pharma ties):''' တၠပညာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန်ခၞံ DSM-5 ၜိုတ် (၆၉%) ဂှ် နွံအဆက်အစပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကု ကုမ္ပဏဳဂဥုဲ ယဲစိုတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;frances&quot;&gt;{{cite book |last=Frances |first=Allen |title=Saving Normal: An Insider's Revolt Against Out-of-Control Psychiatric Diagnosis |year=2013 |publisher=William Morrow |isbn=978-0062229250 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်သုင်စောဲ ပ္ဍဲကမၠောန် ==
ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ဌာနလွဳလွတ်ယဲစိုတ်မ္ဂး အစာသဝ်တအ် သုင်စောဲ DSM-5 သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲ ကေုာံ သွက်ဂွံချူ လိက်အာမခံ (Insurance billing) ရ။ သင်္ကေတဂမၠိုင် (Diagnostic codes) ပ္ဍဲ DSM-5 ဂှ် ညီသၟဟ် ကုသၞောတ် ICD-10 (International Classification of Diseases) မပတိတ်နူ WHO ရ။&lt;ref name=&quot;who_icd&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/standards/classifications/classification-of-diseases |title=International Classification of Diseases (ICD) |publisher=World Health Organization |access-date=2023-10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ တၞောဝ်ဆက် DSM-5-TR ==
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ်၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ဂကောံ APA ပတိတ်လဝ် မူပလေဝ်ဒါန်လိက် (Text Revision) မကော်စ '''DSM-5-TR''' ရ။ ပ္ဍဲမူတၟိဏအ်ဂှ် ထပ်စုတ်လဝ် ယဲစိုတ်တၟိမွဲ မဟိမု &quot;ယဲလၞီလၞာ်လအ်လ&quot; (Prolonged Grief Disorder) ကေုာံ ပလေဝ်ဒါန်လဝ် အဓိပ္ပါယ်ဝေါဟာရ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ခယျ ကေုာံ ဖျေံလဝ် တင်စၟတ်သမ္တီ မဆေင်ကဵု ဖျုန်စၞာံ (Racism and discrimination) မဇီုကပိုက် ကုယဲစိုတ် ရ။

== ၁၀။ လွပ် ပ္ဍဲရးနိဂီု ကေုာံ ဒေသနာနာ (ယေန်သၞာင်) ==
DSM-5 ဝွံ ပၠုပ်စုတ်လဝ် လိက်ကဏ္ဍ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင် (Cultural Formulation Interview - CFI) မဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဘာသာ ပညာယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural Studies) ရ။ ယဲစိုတ်လ္ၚဵုဂှ် မံက်ဂကတ် ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မွဲမွဲဟေင်ရ (Cultural Concepts of Distress)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာပညာစိုတ်တအ် ဒးစွံသတိ လပါ် အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင်ဘာသာ၊ ကေုာံ ဒေသ အခိင်မစၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;lewis&quot;&gt;{{cite book |last=Lewis-Fernández |first=Roberto |title=DSM-5 Handbook on the Cultural Formulation Interview |year=2015 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-1585624942 |page=25}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5 ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဗဟဵု ပ္ဍဲလပါ် ပညာယဲစိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။ ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နာနာသာ်ကီုလေဝ်၊ နကဵု ပရေင်လွဳလွတ်ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသနမ္ဂး သၞောတ်ဝွံ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက မဟွံမဲဟွံတုဲ မွဲရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပညာယဲစိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်ဓလုက်]]

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #add8e6; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | ပြကိုဟ် ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ ပညာစိုတ်
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[DSM-I]] • [[DSM-II]] • [[DSM-III]] • [[DSM-IV]] • [[DSM-5]] • [[DSM-5-TR]] &lt;br&gt; သၞောတ်သအာင်: [[ICD-10]] • [[ICD-11]] (WHO)
|}

{{DEFAULTSORT:DSM-5}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာယဲစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပြကိုဟ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>n09qdjo1dubwmwnxsivt1jej8wo7hpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59496</id>
      <parentid>59495</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15803" sha1="mu2hw70ialc2r7a35bgjqtvk2vkomux" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name = သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5
| native_name = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition
| image = [[File:Psi2.svg|150px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]
| caption = သင်္ကေတ ပညာစိုတ် (Psychology) မဒှ်ပညာအဓိက သွက် DSM-5
| author = [[ဂကောံပညာယဲစိုတ် အမေရိကာန်]] (APA)
| subject = [[ပညာယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| genre = ပြကိုဟ်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ
| language = အင်္ဂလိက် (ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဘာသာနာနာ)
| publisher = American Psychiatric Publishing
| publication_date = ၁၈ မေ၊ ၂၀၁၃
| pages = ၉၄၇ မုက်
| isbn = 978-0-89042-555-8
| preceded_by = [[DSM-IV-TR]] (၂၀၀၀)
| followed_by = [[DSM-5-TR]] (၂၀၂၂)
}}

'''သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5''' ({{lang-en|Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition}}) ဝွံ ဒှ်ပြကိုဟ် ကေုာံ စရင်သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (Mental disorders) မပတိတ်လဝ် နူကဵု [[ဂကောံပညာယဲစိုတ် အမေရိကာန်]] (American Psychiatric Association - APA) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ ပြကိုဟ်ဝွံ ဒှ်ကိရိယာအဓိက သွက် အစာသဝ်ယဲစိုတ် (Psychiatrists)၊ အစာပညာစိုတ် (Psychologists)၊ သၟာကမၠောန်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ညးသုတေသနတအ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ၊ ပါ်ကဏ္ဍ ကေုာံ လွဳလွတ် ဝေဒနာယဲစိုတ်နာနာသာ် ရ။&lt;ref name=&quot;apa_dsm5&quot;&gt;{{cite book |last=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5®) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Pub |isbn=978-0-89042-555-8 |page=xxi}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ==
DSM-5 ဝွံ ဒှ်ပြကိုဟ်မရနုက်ကဵု ၅ (Fifth Edition) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် တၠပညာဂၠးကဝ်တုဲ ပကောံပကေဝ်လဝ် လက်သဏ်ယဲ၊ အကာဲအရာယဲ ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ (Taxonomy) ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဗီုဓဝ် ပ္ဍဲလပါ် [[ပညာယဲစိုတ်]] ရ။ ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် ကေုာံ ဂၠးကဝ်မ္ဂး သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သၞောတ်အဓိက သွက်ဂွံကဵု ယၟုယဲ ကေုာံ သွက်ဂွံအာတ် တင်ရီုဗင်ဒုင်လျိုင် (Insurance claims) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင်သၞောတ် DSM ဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၅၂ တေအ်ရ။ 
* '''DSM-I (၁၉၅၂):''' တမ်မူလ စကတဵုဒှ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကောန်ပၞာန် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ။
* '''DSM-II (၁၉၆၈):''' သမၠဲပတိတ် သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ။
* '''DSM-III (၁၉၈၀):''' စကာ သၞောတ်မၞုံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီချိုတ်ပၠိုတ် (Explicit criteria)။
* '''DSM-IV (၁၉၉၄):''' ထပ်မံက်ပတိုန် သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ မၞုံကဵု မသုန်တိုင် (Multiaxial system)။
* '''DSM-5 (၂၀၁၃):''' ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်အိုတ်တုဲ ပလီုထောအ် သၞောတ်မသုန်တိုင် (Multiaxial system) ကေုာံ ထပ်စုတ်လဝ် ယဲစိုတ်တၟိဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite journal |last=Kupfer |first=David J. |author2=First, Michael B. |title=The DSM-5 and its implementation |journal=World Psychiatry |volume=12 |issue=2 |year=2013 |pages=103-104 |doi=10.1002/wps.20038}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ အပြံင်အလှာဲ နူ DSM-IV သီု DSM-5 ==
အပြံင်အလှာဲ အဓိက ပ္ဍဲ DSM-5 မ္ဂး-
# '''ပလီုထောအ် သၞောတ်မသုန်တိုင် (Axes I-V):''' ပ္ဍဲ DSM-5 မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ ယဲကာယ ပံင်ကောံလဝ် မွဲတိုင်ဓဝ်တုဲ၊ အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ် (Psychosocial factors) ဂှ် စကာလဝ် သၞောတ် ICD-10 ဇီုကပိုက်ရ။
# '''ယဲအဝ်တဳဇြာမ် (Autism Spectrum Disorder):''' ယဲစိုတ်လက်သဏ် အဝ်တဳဇြာမ်၊ အက်သပါဂါ (Asperger's) တအ် သီုဖအိုတ် ပံင်ကောံထောအ် နကဵုယၟုမွဲဓဝ် (ASD) ရ။
# '''ယဲစိုတ် ဂိသ္ကုဟ်ချိုတ် (Binge Eating Disorder):''' ထပ်စုတ် နဒဒှ် ယဲအဓိကမွဲရ။
# ယၟု &quot;ယဲစိုတ်ဟိုတ်မာဲ&quot; (Depression) ကေုာံ ယဲဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety) တအ် ပရေင်ပါ်ကဏ္ဍ ချိုတ်ပၠိုတ်တိုန်။

== ၄။ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ ယဲစိုတ်ဂမၠိုင် ==
DSM-5 ပါ်လဝ် ကဏ္ဍယဲစိုတ် နကဵု လၟေင်အာယုက် (Lifespan approach) ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဂှ် စတမ်နူ ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကောန်ၚာ် (Neurodevelopmental disorders)၊ ဆက်အာ ယဲမကတဵုဒှ် အခိင်ဗၠာဲ/ဝုတ် ကေုာံ ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်မၞိဟ်ဇၞော် (Neurocognitive disorders) ရ။

== ၅။ ကဏ္ဍ ၃ သာ် ပ္ဍဲ DSM-5 ==
ပြကိုဟ် DSM-5 ဝွံ ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ အဓိက-
* '''ကဏ္ဍ ၁ (Section I):''' ဥပဒေသ၊ တင်နိဒါန်၊ ကေုာံ သၞောတ်နဲကဲ သုင်စောဲ DSM-5။
* '''ကဏ္ဍ ၂ (Section II):''' လၟေင် တင်စၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnostic criteria) ကေုာံ သင်္ကေတ (Codes) ယဲစိုတ် အလုံအိုတ်သီု။
* '''ကဏ္ဍ ၃ (Section III):''' နဲကဲစမ်ၜတ်တၟိ (Emerging measures)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင် (Cultural Formulation)၊ ကေုာံ ယဲမဒးဆက်လ္ၚတ် သုတေသန ဂမၠိုင်။

== ၆။ ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် (Major Mental Disorders) ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ ယဲစိုတ် အဓိက မၞုံပ္ဍဲ DSM-5 ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ DSM-5'''
|-
! ဂကူယဲစိုတ် (Disorder Category)
! ဥပမာ ယဲ (Examples)
! လက်သဏ် အဓိက (Main Symptoms)
|-
| ယဲဇၞော်မောဝ်က္ဍဟ် (Neurodevelopmental)
| [[ယဲအဝ်တဳဇြာမ်]] (ASD), ယဲ ADHD
| ပရေင်ဆက်ဆောံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ ဍိုန်လျ။
|-
| ယဲစိုတ်ကယျာင်ကယျောဝ် (Schizophrenia Spectrum)
| [[ယဲစိုတ်ကယျာင်ကယျောဝ်]] (Schizophrenia)
| မိင်/ညာတ် အရာဟွံမဲဇေတ်တ် (Hallucinations)၊ ကွေတ်မှာ (Delusions)။
|-
| ယဲစိုတ်ၜါသဘာဝ (Bipolar and Related)
| [[ယဲစိုတ်ၜါသဘာဝ]] (Bipolar I &amp; II)
| စိုတ်တိုန်စှ်ေ အကာဲအရာသၠုင်အိုတ် ကေုာံ သဝ်အိုတ်။
|-
| ယဲစိုတ်ဓလုက် (Depressive Disorders)
| [[ယဲစိုတ်ဓလုက် ဇၞော်]] (Major Depressive Disorder)
| စိုတ်ဟိုတ်မာဲ၊ စိုတ်ဟွံမိပ်၊ ဒြဟတ်အောန် လုကဴအခိင်လအ်။
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety Disorders)
| [[ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်နာနာ]] (GAD), ယဲဖေက် (Phobias)
| ဖေက်လန်၊ စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် လောန်ၜက် နူအကာဲအရာ။
|-
| ယဲစိုတ်ချပ်ထပ်ကလေင် (Obsessive-Compulsive)
| [[ယဲ OCD]] (Obsessive-Compulsive Disorder)
| မဒးချပ်ဒၟံင် ထပ်ကလေင် ကေုာံ မဒးကၠောန်ဒၟံင် အရာမွဲမွဲ ဟွံကၠောန်ဟွံမံင်မာန်။
|}

== ၇။ တင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး ==
DSM-5 ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာစိုတ် ကေုာံ ဂကောံနာနာသာ်ရ။ 
* '''စၟတ်သမ္တီ ယဲလောန်ၜက် (Over-medicalization):''' အကာဲအရာ စိုတ်မၞိဟ်ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု လၞီလၞာ် (Grief) တအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီစုတ် နဒဒှ် ယဲစိုတ် ဓလုက်ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကုမ္ပဏဳဂဥုဲ (Big Pharma ties):''' တၠပညာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန်ခၞံ DSM-5 ၜိုတ် (၆၉%) ဂှ် နွံအဆက်အစပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကု ကုမ္ပဏဳဂဥုဲ ယဲစိုတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;frances&quot;&gt;{{cite book |last=Frances |first=Allen |title=Saving Normal: An Insider's Revolt Against Out-of-Control Psychiatric Diagnosis |year=2013 |publisher=William Morrow |isbn=978-0062229250 |page=85}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်သုင်စောဲ ပ္ဍဲကမၠောန် ==
ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ဌာနလွဳလွတ်ယဲစိုတ်မ္ဂး အစာသဝ်တအ် သုင်စောဲ DSM-5 သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲ ကေုာံ သွက်ဂွံချူ လိက်ဒုင်လျိုင် (Insurance billing) ရ။ သင်္ကေတဂမၠိုင် (Diagnostic codes) ပ္ဍဲ DSM-5 ဂှ် ညီသၟဟ် ကုသၞောတ် ICD-10 (International Classification of Diseases) မပတိတ်နူ WHO ရ။&lt;ref name=&quot;who_icd&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/standards/classifications/classification-of-diseases |title=International Classification of Diseases (ICD) |publisher=World Health Organization |access-date=2023-10-15}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ တၞောဝ်ဆက် DSM-5-TR ==
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ်၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ဂကောံ APA ပတိတ်လဝ် မူပလေဝ်ဒါန်လိက် (Text Revision) မကော်စ '''DSM-5-TR''' ရ။ ပ္ဍဲမူတၟိဏအ်ဂှ် ထပ်စုတ်လဝ် ယဲစိုတ်တၟိမွဲ မဟိမု &quot;ယဲလၞီလၞာ်လအ်လ&quot; (Prolonged Grief Disorder) ကေုာံ ပလေဝ်ဒါန်လဝ် အဓိပ္ပါယ်ဝေါဟာရ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ခယျ ကေုာံ ဖျေံလဝ် တင်စၟတ်သမ္တီ မဆေင်ကဵု ဖျုန်စၞာံ (Racism and discrimination) မဇီုကပိုက် ကုယဲစိုတ် ရ။

== ၁၀။ လွပ် ပ္ဍဲရးနိဂီု ကေုာံ ဒေသနာနာ (ယေန်သၞာင်) ==
DSM-5 ဝွံ ပၠုပ်စုတ်လဝ် လိက်ကဏ္ဍ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင် (Cultural Formulation Interview - CFI) မဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဘာသာ ပညာယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural Studies) ရ။ ယဲစိုတ်လ္ၚဵုဂှ် မံက်ဂကတ် ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မွဲမွဲဟေင်ရ (Cultural Concepts of Distress)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာပညာစိုတ်တအ် ဒးစွံသတိ လပါ် အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင်ဘာသာ၊ ကေုာံ ဒေသ အခိင်မစၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;lewis&quot;&gt;{{cite book |last=Lewis-Fernández |first=Roberto |title=DSM-5 Handbook on the Cultural Formulation Interview |year=2015 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-1585624942 |page=25}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် DSM-5 ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဗဟဵု ပ္ဍဲလပါ် ပညာယဲစိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။ ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နာနာသာ်ကီုလေဝ်၊ နကဵု ပရေင်လွဳလွတ်ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသနမ္ဂး သၞောတ်ဝွံ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက မဟွံမဲဟွံတုဲ မွဲရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပညာယဲစိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်ဓလုက်]]

{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;&quot;
|-
| style=&quot;background-color: #add8e6; font-weight: bold; padding: 5px;&quot; | ပြကိုဟ် ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ကဏ္ဍ ပညာစိုတ်
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[DSM-I]] • [[DSM-II]] • [[DSM-III]] • [[DSM-IV]] • [[DSM-5]] • [[DSM-5-TR]] &lt;br&gt; သၞောတ်သအာင်: [[ICD-10]] • [[ICD-11]] (WHO)
|}

{{DEFAULTSORT:DSM-5}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာယဲစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပြကိုဟ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>mu2hw70ialc2r7a35bgjqtvk2vkomux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်စှ်ေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12994</id>
    <revision>
      <id>59498</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name = ယဲစိုတ်စှ်ေ | synonyms = Clinical depression, major depression, unipolar depression | image = Depression-loss of loved person-cause.jpg | caption = ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ပကဵုညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဒှ် ဓဝိင်၊ စိုတ်ဟွံမိပ် ကေုာံ ဟွံမိက်ဆက်...&quot;</comment>
      <origin>59498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19474" sha1="7091p54hl75qj83u0ajm60qixta86pv" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = ယဲစိုတ်စှ်ေ
| synonyms = Clinical depression, major depression, unipolar depression
| image = Depression-loss of loved person-cause.jpg
| caption = ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ပကဵုညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဒှ် ဓဝိင်၊ စိုတ်ဟွံမိပ် ကေုာံ ဟွံမိက်ဆက်ဂျိုင်တဴလမျီု
| field = [[ပညာစိုတ်]], [[ဂဥုဲပရေင်စိုတ်]]
| symptoms = စိုတ်စှ်ေ၊ ဟွံမိက်ကၠောန် ကမၠောန်မွဲမွဲ၊ ဇြဟတ်အိုတ်၊ ထုဲထံင် ပ္ဍဲပရေင်တိက် ကေုာံ စၞစ
| complications = သတ်လမျီုဇကုဇကု (Suicide)၊ ယဲတၞဟ်တအ် ထပ်ကတဵုဒှ်
| onset = အခိင်ဟွံရုဲ (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင် အာယုက် ၂၀-၃၀)
| duration = အောန်အိုတ် ၂ သတ္တဟ နူဂှ် စဵုကဵု ဂၠိုင်ကဵုသၞာံ
| causes = ပရေင်ဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ဓါတ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်
| diagnosis = ပရေင်သၟာန်သွဟ် လပါ်ပရေင်စိုတ် (DSM-5)
| prevention = ကၠောန်လစွံစိုတ်ခိုဟ်ဟ်၊ ဝေင်ဇြဟတ်ကာယ၊ လွဳလွတ် ပြသၞာပရေင်မၞိဟ်
| treatment = ပရေင်လွဳစိုတ် (Psychotherapy)၊ ဂဥုဲစဵုဒၞာစိုတ်စှ်ေ (Antidepressants)
| medication = SSRIs, SNRIs, MAOIs
| frequency = ၜိုတ် ၂၈၀ မဳလဳယာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (၂၀၁၉)
}}

'''ယဲစိုတ်စှ်ေ''' ({{lang-en|Major depressive disorder}} - MDD, ဟွံသေင်မ္ဂး Clinical depression) ဝွံ ဒှ်ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ် မကတဵုဒှ် အလုံဂၠးကဝ်မွဲတုဲ၊ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏအ်မ္ဂး ကတဵုဒှ် ဓဝိင်၊ စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ်၊ ကေုာံ အာရီုဟွံလုပ်စ လတူကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမကေင်ဒးစိုတ်တအ် လုကဴ အောန်အိုတ် ၜါသတ္တဟ ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု ပရေင်ချပ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေင် မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ၊ ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး ကဵုအန္တရာယ် လတူလမျီု (ဥပမာ - ဂစိုတ်လမျီုဇကုဇကု) မာန်ရ။&lt;ref name=&quot;who2023&quot;&gt;{{cite web |title=Depression |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression |publisher=World Health Organization |access-date=2023-10-15 |date=2023-03-31}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ==
ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ဟွံသေင်ဆ စိုတ်ဟွံမိပ် ယာယဳမွဲသၟး၊ ဍေဟ်ဒှ် ယဲက္ဍဟ် ကေုာံ ယဲစိုတ် မနွံအဆက်အစပ် ကုဓါတ်ဇဳဝဗေဒ၊ ပရေင်စိုတ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ပ္ဍဲပရေင်ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ ဂဥုဲပရေင်စိုတ် (Psychiatry) မ္ဂး ယဲဏအ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ပြသၞာထတ်ယုက် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေတအ်ဂှ် ဒးဒုင်သၠေဟ်ပၟာ နူကဵု ပွဳပွူမၞိဟ်တအ် ဒဒှ်ရ &quot;စိုတ်ဍိုန်လျ&quot; တုဲ၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဂွံအာကေတ် အရီုဗင် လပါ်ဂဥုဲအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;apa2013&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5®) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558 |pages=160-168}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ သင်္ကေတ ကေုာံ လက္ချဏ်ဂမၠိုင် ==
လက္ချဏ် ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ထ္ၜးဆိုက်ကၠုင် နကဵု လပါ်စိုတ် ကေုာံ လပါ်ခန္ဓကာယ ရ။ လက္ချဏ်တအ်ဏအ် ဒးကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲ လုကဴ အောန်အိုတ် ၜါသတ္တဟ မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေ မာန်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ '''လက္ချဏ် ယဲစိုတ်စှ်ေ (Symptoms of MDD)'''
|-
! လပါ်ပရေင်စိုတ် (Psychological) !! လပါ်ခန္ဓကာယ (Physical)
|-
| - စိုတ်စှ်ေ၊ ဓဝိင်ဇၞော်၊ စိုတ်ဟွံမိပ်&lt;br&gt;- ဟွံမိက်ကၠောန် ကမၠောန် မကေင်ဒးစိုတ်&lt;br&gt;- ဒုင်စသိုင် ဒဒှ်ရ ဇကုဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မး&lt;br&gt;- ပရေင်ချပ် ဟွံကၠးဖ္ဍး၊ သမ္တီဟွံခိုဟ်&lt;br&gt;- ချပ်စပ်ကဵု ပရေင်ချိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂစိုတ်လမျီုဇကုဇကု || - တိက်ဟွံလှိင် ဟွံသေင်မ္ဂး တိက်ဂၠိုင်လောန်အာ&lt;br&gt;- အာဟာရဟွံလုပ်စ ဟွံသေင်မ္ဂး စဂၠိုင်လောန်အာ (လျိုင်စှ်ေ/တိုန်)&lt;br&gt;- ဇြဟတ်အိုတ်၊ ဍောင်ၜိုတ် လၟိုန်အခိင်&lt;br&gt;- ဇကုဂိ၊ က္ဍိုပ်ဂိ မဟွံမဲကဵု ဟိုတ်&lt;br&gt;- ပရေင်ချဳဒရာင် လဇုဲလဇ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂတဝ်ဒၟံင်
|}

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes) ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ဟွံမဲကဵု ဟိုတ်မွဲဓဝ်တုဲ ကၠုင်နူ ပရေင်ပံင်ကောံ (Bio-psycho-social model) မတွဟ်ဂး ဇဳဝဗေဒ၊ စိုတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ရ။
# '''ပရေင်ဗဳဇ (Genetics):''' ယဝ်ရ ပ္ဍဲကောဒေအ် မိမ နွံယဲစိုတ်စှ်ေမ္ဂး အခေါင်ကတဵုဒှ်မာန် ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဓမ္မတာ ၃ ဆ ရ။
# '''ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Environment):''' ပရေင်ဆောမ်လေင် ညးမဆာန်၊ ဒးဒုင်ပျဲပျာံ ပ္ဍဲအခိင်ကောန်ၚာ်၊ ပြသၞာသြန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဖိအား ကမၠောန်။
# '''ပရေင်စိုတ် (Psychological factors):''' အခိုက်အလိုက် မချပ်လပါ်ပရေအ် (Negative thinking)၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်အယိင်စိုတ် လတူပြသၞာ (Low resilience)။&lt;ref name=&quot;beck1979&quot;&gt;{{cite book |author=Beck, A.T. |author2=Rush, A.J. |title=Cognitive Therapy of Depression |year=1979 |publisher=Guilford Press |isbn=978-0898629194 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ လပါ်ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ က္ဍဟ် (Pathophysiology) ==
ပ္ဍဲကဵု လပါ်ဇဳဝဗေဒမ္ဂး ယဲစိုတ်စှ်ေ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Neurotransmitters) မပ္တံကဵု သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin)၊ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ကေုာံ နဝ်အဳပဳနက်ဖရိန် (Norepinephrine) မယအ်စှ်ေအာရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် ပရေင်လ္ၚတ်တအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲမၞိဟ် မနွံယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ဒေသက္ဍဟ် မကော်စ ဟစ်ပဝ်ကမ်ပတ် (Hippocampus - မဆေင်ကဵု သမ္တီ ကေုာံ စိုတ်) ဂှ် ဍောတ်စှ်ေအာတုဲ၊ အမစ်ဒလာ (Amygdala - မဆေင်ကဵု ဖေက် ကေုာံ ဓဝိင်) ဂှ် ကတိုင်ကၟဟ်လောန်အာရ။ 

== ၅။ နဲကဲစၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnosis) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် အစာဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အစာပညာစိုတ် (Psychologist) တအ် စကာ သၞောတ် DSM-5 ဟွံသေင်မ္ဂး ICD-11 ရ။ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲဂှ်-
* ညးယဲ ဒးနွံ လက္ချဏ် အောန်အိုတ် (၅) သာ် (ပ္ဍဲဂှ် စိုတ်စှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံမိက်ကၠောန်ကမၠောန် ဒးပါ)။
* လက္ချဏ်တအ်ဏအ် ဒးကတဵုဒှ် လုကဴ အောန်အိုတ် (၂) သတ္တဟ။
* ယဲဏအ်ဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု ကမၠောန်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ညးယဲ။
* လက္ချဏ်တအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဟိုတ်နူ စကာစၞၜူမာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲကာယ တၞဟ်ဟ် (ဥပမာ - ယဲတိုင်ရွိုက်)။

== ၆။ နဲကဲလွဳလွတ် (Management) ==
ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက (၃) သာ်-
# ပရေင်လွဳစိုတ် (Psychotherapy)
# ဂဥုဲ (Pharmacotherapy)
# နဲကဲလွဳ နကဵု လလဳ (Electroconvulsive therapy - ECT) (သွက်ညးယဲ မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်)။
ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ပံင်ကောံ စကာ သီုပရေင်လွဳစိုတ် ကေုာံ ဂဥုဲ မ္ဂး ကလိဂွံ ဖဵုခိုဟ်အိုတ်ရ။

== ၇။ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်လွဳစိုတ် (Medications and Psychotherapy) ==
'''ပရေင်လွဳစိုတ် (Psychotherapy):'''
နဲကဲ မအံင်ဇၞးအိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲလွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မကော်စ CBT (Cognitive Behavioral Therapy) ရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် ရီုဗင် ညံင်ညးယဲ ဂွံပြံင်လှာဲ ပရေင်ချပ်လပါ်ပရေအ် ကေုာံ ပရေင်ဒ္ဂေတ် မပလီုပလာ်စိုတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;cuijpers2013&quot;&gt;{{cite journal |last=Cuijpers |first=P. |author2=Berking, M. |title=A meta-analysis of cognitive-behavioural therapy for adult depression, alone and in comparison with other treatments |journal=Canadian Journal of Psychiatry |year=2013 |volume=58 |issue=7 |pages=376-385 |doi=10.1177/070674371305800702}}&lt;/ref&gt;

'''ဂဥုဲ (Antidepressants):'''
ဂဥုဲ စဵုဒၞာစိုတ်စှ်ေ မစကာဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂဥုဲ SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) မပ္တံကဵု Fluoxetine (Prozac), Sertraline, ကေုာံ Citalopram တအ်ရ။ ဂဥုဲတအ်ဏအ် လုပ်အာ ညံင်ဂွံ ထိင်ကဵု ဓါတ်သေရဝ်တဝ်နိန် ပ္ဍဲက္ဍဟ် ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂဥုဲတအ်ဏအ် ဒးစကာ အခိင် (၂) သတ္တဟ နူစ စသုင်တုဲ ဟေင် စဆဵု ဖဵုဍေဟ်ရ။

== ၈။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ် (Epidemiology) ==
အတိုင် စရင် ဌာနထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) မ္ဂး၊ မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ၜိုတ် ၂၈၀ မဳလဳယာန် (ၜိုတ် ၃.၈% ဇၟာပ်မၞိဟ်) နွံယဲစိုတ်စှ်ေ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ရ။ မၞိဟ်ဗြဴတအ် ကတဵုဒှ်မာန် ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်တြုဟ် ၜါဆ ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်အဓိက မပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဟွံမာန်ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ဂစိုတ်လမျီုဇကုဇကု (Suicide) မဒှ် ဟိုတ်မၞိဟ်ချိုတ် မရနုက်ကဵု ၄ သွက် အာယုက် ၁၅-၂၉ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;who2023&quot;/&gt;

== ၉။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (History and Society) ==
ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ (ဂရိတ် ကေုာံ ရဝ်မ) တေအ်မ္ဂး၊ ညးတအ် ကော်စ ယဲဏအ် &quot;မေလန်ခဝ်လဳယာ&quot; (Melancholia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဓါတ်ဍာ်ကမၠတ် (Black bile) ဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်မ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ကၠုင်နူ ဒြဟတ်ပရေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလော်လုပ်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဟေင် ပညာစိုတ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဂွံတီကေတ် ယဲဏအ် နဒဒှ် ပြသၞာ ဓါတ်က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ် ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် စဵုကဵုလၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်မၞိဟ်ဂၠိုင်ကဵုဒေသ သီုကဵု ဒေသရးမည မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ ယဲဏအ် နဒဒှ် ယဲဇေတ်တ်တုဲ ဒးဒုင်သၠေဟ်ပၟာ (Stigma) ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ၁၀။ ပရေင်စဵုဒၞာ (Prevention) ==
ပရေင်စဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေဂှ် ရီုဗင် ညံင်ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ကေုာံ ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကတဵုဒှ် မွဲဝါပၠန်ရ-
* '''ဝေင်ဇြဟတ်ကာယ:''' ပရေင်ချဳဒရာင် ခန္ဓကာယ ပကဵု ညံင်ဓါတ် အေန်ဒေါရ်ဖိန် (Endorphins) တိတ်ကၠုင်တုဲ ပခိုဟ်ကဵု စိုတ်ဓါတ်။
* '''စၞအာဟာရ:''' စစၞ မၞုံကဵု ဓါတ်သြမေဂါ-၃ (Omega-3) ကေုာံ ဗဳတာမိန်နာနာ။
* '''ပရေင်ဆက်ဆောံ:''' တန်တဴ ကေုာံ ဆက်ဆောံ ကုမၞိဟ် မကဵုဇြဟတ်စိုတ်။
* '''တိက်:''' တိက် ညံင်ဂွံ ဖဲလုကဴ ၇-၈ နာဍဳ ဇၟာပ်ဗတံ။
* '''နဲကဲထိင်ဖိအား:''' ယောဂ၊ ဘာဝနာ (Mindfulness) ကေုာံ လ္ၚတ်နဲကဲ ပသောင်ပြသၞာ။

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
ယဲစိုတ်စှ်ေ ဝွံ ဒှ်ယဲလပါ်စိုတ် မကဵုအန္တရာယ်ဇၞော်မွဲ ၜိုန်ဒှ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ လွဳလွတ် နကဵု နဲကဲမဍာံပြမ္ဂး ဗၠးမာန် ကေုာံ ကလေင်ဂျိုင်တဴ လမျီု နဒဒှ် မၞိဟ်ဓမ္မတာ မာန်ရ။ ပရေင်ကဵုပညာ လပါ်ထတ်ယုက်စိုတ် ပ္ဍဲအကြာ ဍုင်ကွာန်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်သၠေဟ်ပၟာ ကေုာံ ရီုဗင် ညးယဲတအ် ညံင်ဂွံဂွံ အရီုဗင် လပါ်ဂဥုဲ ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ===
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်ထုဲ]] (Anxiety disorder)
* [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]] (Mental health)
* [[:Category:ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ်]]

{{Navbox
| name = ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ်
| title = ယဲ ကေုာံ ပြသၞာ လပါ်ပရေင်စိုတ် (Mental Disorders)
| state = uncollapsed
| listclass = hlist
| group1 = ယဲစိုတ်စှ်ေ ကေုာံ လပါ်စိုတ်
| list1 =
* [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] (Depression)
* [[ယဲစိုတ်ၜါလပါ်]] (Bipolar disorder)
| group2 = ယဲစိုတ်ထုဲ
| list2 =
* [[ယဲစိုတ်ထုဲ]] (Anxiety disorder)
* [[ယဲဖေက်]] (Phobia)
* [[ယဲထုဲထံင်ကြဴနူဒးဒုင်ဘဲ]] (PTSD)
| group3 = ပြသၞာ ပရေင်ချပ်
| list3 =
* [[ယဲစိုတ်ကၠိခတိုက်]] (Schizophrenia)
| group4 = တၞဟ်ဟ်
| list4 =
* [[ပြသၞာသုင်စောဲစၞၜူမာဲ]] (Substance use disorder)
* [[ယဲဝိဝိင်စၞ]] (Eating disorders)
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်စှ်ေ}}
[[Category:ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဂဥုဲပရေင်စိုတ်]]</text>
      <sha1>7091p54hl75qj83u0ajm60qixta86pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12995</id>
    <revision>
      <id>59499</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ်]]''' ရ။  ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ် (Mental disorders / Mental illnesses)၊ ပြသၞ...&quot;</comment>
      <origin>59499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="1d92edieg5dhjyzdmrk9sgmzbaz1q1o" xml:space="preserve">လိက်ပရေင် အဓိက သွက် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ်]]''' ရ။

ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်စပ် ကု ယဲလပါ်ပရေင်စိုတ် (Mental disorders / Mental illnesses)၊ ပြသၞာ ပရေင်ချပ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်၊ ဂဥုဲပရေင်စိုတ်၊ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် နာနာ သာ် ရ။

[[ကဏ္ဍ:ယဲဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂဥုဲပရေင်စိုတ်]]</text>
      <sha1>1d92edieg5dhjyzdmrk9sgmzbaz1q1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12996</id>
    <revision>
      <id>59500</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Neurodevelopmental Disorders) | image = [[File:Brain human sagittal section.svg|300px|ဗီုပြင် က္ဍဟ်မၞိဟ်]] | caption = က္ဍဟ်မၞိဟ်၊ ဒၞာဲအဓိက မကဵုဖဵု ကုပရေင်ဇၞော်မ...&quot;</comment>
      <origin>59500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19214" sha1="k5bk4hypw0rbel1mxjc5slo7ux4ha3d" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Neurodevelopmental Disorders)
| image = [[File:Brain human sagittal section.svg|300px|ဗီုပြင် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]
| caption = က္ဍဟ်မၞိဟ်၊ ဒၞာဲအဓိက မကဵုဖဵု ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ
| pronounce = 
| field = [[ပါရဂူယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပါရဂူသၞောတ်နာဗ်]] (Neurology), [[ပါရဂူကောန်ၚာ်]] (Pediatrics)
| symptoms = ပရေင်ယုတ်လျ ပ္ဍဲအရာမချပ်ဗ္စာ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်
| complications = ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်ဝါတ်ဂါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ကမၠောန်
| onset = အခိင်ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ် (လပါ်စ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်)
| duration = လုကဴမွဲဘဝ (ကလေင်လွဳလွတ် ဖအောန်ဖျေံမာန်)
| causes = [[ဗဳဇ]] (Genetics), သဘာဝပွဳပွူ၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် အခိင်တန်ဂဝ်
| diagnosis = ပရေင်စမ်ၜတ် နကဵုအစာဝန်၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ (DSM-5, ICD-11)
| treatment = ပရေင်ပလံင်ဗတောန်၊ ပရေင်ရီုဗင် စိုတ်ပညာ၊ လွဳနကဵုဂဥုဲ (လ္ၚဵု)
}}

'''ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်''' ({{lang-en|Neurodevelopmental disorders}}) ဝွံ ဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ယုတ်လျ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်နာဗ် (nervous system) မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုပရေင်ချပ်ဗ္စာ (cognition)၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ (communication)၊ ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (motor skills) ကောန်ၚာ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{cite book |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) |author=American Psychiatric Association |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0-89042-555-8 |pages=31-86}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် (Introduction) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ဒှ်ယဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် နူအခိင် လပါ်စဘဝ (ဗွဲမဂၠိုင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံလုပ်ဘာ) တုဲ ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ နကဵု ပရေင်ပူဂိုလ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ရ။ ပရေင်ယုတ်လျတအ်ဝွံ နွံနာနာသာ်၊ စပ္တံနူကဵု ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် လပါ်ကတ်လ္ၚတ် စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ် (intellectual disabilities) မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ယဲမပြာကတ်ဂၠိုင်အိုတ်တအ်ဂှ် [[ယဲသြတ္တဇေမ်]] (Autism spectrum disorder) ကေုာံ [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD) တအ် ပါလုပ်ရ။&lt;ref name=&quot;thapar&quot;&gt;{{cite journal |last1=Thapar |first1=A |last2=Cooper |first2=M |last3=Rutter |first3=M |title=Neurodevelopmental disorders |journal=The Lancet Psychiatry |volume=4 |issue=4 |pages=339–346 |year=2017 |doi=10.1016/S2215-0366(16)30376-5}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Signs and symptoms) ==
လက္ချဏ် မကတဵုဒှ်တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဂကူယဲ ကေုာံ အဆံင် မယုတ်လျရ။ ဆဂး လက္ချဏ် အဓိကတအ်ဂှ်-
* ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ် (ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်)
* ဟွံစွံသတိ၊ စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ချဳဒရာင်လောန်ၜက်
* ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မကတ်လ္ၚတ်၊ ဟီုအရေဝ် ကေုာံ ဗှ်လိက်
* ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ မဟွံစှ်ေလၟေင် (Motor deficits)
လက္ချဏ်တအ်ဝွံ မလေပ်ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အာယုက် မဇၞော်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ယုတ်လျ အဓိကတအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် လုကဴမွဲဘဝရ။

== ၃။ ဂကူနာနာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ကဏ္ဍ (Classification) ==
အတိုင် သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (DSM-5) မ္ဂး ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ဂကူ ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (DSM-5)'''
|-
! ဂကူယဲ (Disorder Category) !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လက္ချဏ် (Description) !! ဥပမာ (Examples)
|-
| ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်&lt;br&gt;(Intellectual Disabilities)
| ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ယုတ်လျ နူကဆံင်ဓမ္မတာ၊ ဝါတ်ဂါတ် သွက်ဂွံ မင်မဲဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ။
| [[ယဲယုတ်လျဉာဏ်]] (ID), Global Developmental Delay
|-
| ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ&lt;br&gt;(Communication Disorders)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဟီုအရေဝ်၊ ကၠိုဟ်အရေဝ် ကေုာံ သုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ။
| Language Disorder, Speech Sound Disorder, Stuttering
|-
| ယဲသြတ္တဇေမ်&lt;br&gt;(Autism Spectrum Disorder)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်/လညာတ် မကလေင်ကၠောန်ဒၟံင် ထပ်ကဵုထပ်။
| [[ယဲသြတ္တဇေမ်]] (ASD)
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်&lt;br&gt;(ADHD)
| ဟွံစွံသတိ၊ လဳလံင်လောန်ၜက်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ်စိုတ် (Impulsivity)။
| [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
|-
| ပရေင်ယုတ်လျ ကတ်လ္ၚတ်&lt;br&gt;(Specific Learning Disorder)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဗှ်လိက်၊ ချူလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်သင်္ချာ။
| [[ယဲဒိသ်လေက္ဆဳယာ]] (Dyslexia), Dyscalculia
|-
| ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဒရာင်&lt;br&gt;(Motor Disorders)
| ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ဟွံညဳသၟဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မချဳဒရာင် ထပ်ကဵုထပ်။
| [[ယဲတိတ်သ်]] (Tic Disorders), Tourette's
|}

== ၄။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes / Etiology) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာသာ် မပံင်ကောံဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ-
# '''ဗဳဇ (Genetics):''' အရာမကၠောဲကၠုင် နူမိမ မပ္တံကဵု ဗဳဇလီုလာ် (genetic mutations) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ခရဝ်မဝ်ဇုမ်]] လီုလာ် (ဥပမာ- Down syndrome, Fragile X syndrome)။
# '''ပွဳပွူ (Environment):''' ပရေင်စောဲဂဥုဲ၊ ၜူမာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အရက် ပ္ဍဲအခိင် မိတန်ဂဝ် (Fetal alcohol spectrum disorder)။
# '''ပရေင်ယဲ ကေုာံ လီုလာ် (Infection &amp; Trauma):''' ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်တန်ဂဝ် (ဥပမာ- Rubella, Zika)၊ ဒှ်သရ ပ္ဍဲက္ဍဟ် အခိင်သၠးဂၠံဂဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ် ပြဟ်လောန် (Premature birth)။&lt;ref name=&quot;etiology&quot;&gt;{{cite book |last=Gilissen |first=C |title=Genetics of Neurodevelopmental Disorders |year=2014 |publisher=Nature Reviews Genetics |volume=15 |pages=265–271}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ဗီုပြင်မကတဵုဒှ် (Pathophysiology) ==
ပ္ဍဲယဲဏအ်မ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကလာပ်ရုပ် သၞောတ်နာဗ် (neurons) ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံစှ်ေလၟေင်ရ။ ကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် (synaptogenesis) ဝါတ်ဂါတ်တုဲ ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုဒၞာဲက္ဍဟ် မထိင်ဒဝ် လပါ်ပရေင်စိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် ရ။

== ၆။ ဗီုစမ်ၜတ်စၟတ်သမ္တီ (Diagnosis) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲဏအ်ဂှ် နွံပၟိက်ကဵု ဂကောံတၠပညာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု အစာဝန်ကောန်ၚာ်၊ အစာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ကေုာံ အစာဟီုအရေဝ် (Speech therapists) ရ။ ပရေင်စမ်ၜတ်ဂှ် ဒုင်သ္ဇိုင် ကုစရင်သၞောတ် DSM-5 ဟွံသေင်မ္ဂး ICD-11 တုဲ စမ်ၜတ် လပါ်-
* ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လၟေင်ကာယ ကေုာံ ဉာဏ် (Developmental milestones)
* စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ
* စမ်ၜတ် ဗဳဇ (Genetic testing) ယဝ်ရ နွံပၟိက်မ္ဂး။

== ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် (Treatment and Management) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် လွဳလွတ်ကဵု ဗၠးအးအာ ဟွံမာန်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင်တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေံ လက္ချဏ်ယဲ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် အစောံသတ္တိ ပູဂိုလ်ဂှ် မာန်ရ။
* '''ပရေင်ရီုဗင် လပါ်စရိုတ် (Behavioral Therapy):''' ဥပမာ နဲကဲ ABA (Applied Behavior Analysis) သွက် ယဲသြတ္တဇေမ်။
* '''ပရေင်ရီုဗင် လပါ်ကမၠောန် ကေုာံ အရေဝ် (Occupational and Speech Therapy):''' သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ဟီုအရေဝ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ မင်မဲဇကု ကမၠောန်လၟေင်တ္ၚဲ။
* '''ဂဥုဲ (Medication):''' ပ္ဍဲကဵု ယဲလ္ၚဵု မပ္တံကဵု ADHD မ္ဂး သုင်စောဲ ဂဥုဲမပ္တံကဵု Stimulants (ဥပမာ- Methylphenidate) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ရ။&lt;ref name=&quot;treatment&quot;&gt;{{cite book |last=Lord |first=C |title=Autism spectrum disorder |year=2018 |publisher=The Lancet |volume=392 |issue=10146 |pages=508-520}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်စဵုဒၞာ (Prevention) ==
ၜိုန်ရ ပရေင်လီုလာ် လပါ်ဗဳဇ ဂှ် စဵုဒၞာ ဟွံမာန်ကီုလေဝ်၊ လပါ်ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲဂဝ်ဂၞဴ ဂှ် စဵုဒၞာမာန်ရ။ မိမတန်ဂဝ်တအ် သ္ဒးဝေင်ပါဲ ပရေင်သုင်စောဲ အရက် ကေုာံ ၜူမာဲ၊ သ္ဒးထောံဝှက် (Vaccines) သွက်ယဲမပ္တံကဵု Rubella၊ ကေုာံ သ္ဒးစ စၞအာဟာရ မဍိုက်ပေင် (ဥပမာ- Folic acid) အခိင်တန်ဂဝ် ရ။

== ၉။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဂမၠိုင် (Epidemiology) ==
အတိုင် စရင်သုတေသန ဂၠးကဝ်မ္ဂး ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ၜိုတ် ၁၀-၁၅ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ် ရ။ ယဲ ADHD ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ၅-၇ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ်တုဲ ယဲ ASD (သြတ္တဇေမ်) ဂှ် ကတဵုဒှ် ၜိုတ် ၁-၂ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ် ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်တြုဟ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင် နူကောန်ၚာ်ဗြဴ ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (History and Society) ==
ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ယုတ်လျက္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်နာဗ် တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်ခၠင်တုဲ မလေပ်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ယဲရူး ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မဒးဒုင် ကမၠက်ပရေင်မၞိဟ် ရ။ စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်လက္ကရဴဏအ်ဟေင် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် လပါ်စိုတ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ဒုင်တဲ ကေုာံ ပရေင်ကဵု အခေါင်အရာ သွက်မၞိဟ် မၞုံကဵု ပရေင်ယုတ်လျတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။

== ၁၁။ သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် (Research and Future directions) ==
လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာသိပ္ပံတအ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင် သုတေသန လပါ်ဗဳဇ (Genomics) ကေုာံ လပါ်ဗီုရုပ်က္ဍဟ် (Neuroimaging) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဟိုတ်တမ်မူလ ယဲတအ်ဏအ် ရ။ ပရေင်သုတေသန ဂဥုဲတၟိတၟိ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် လပါ် Personalized medicine (ဂဥုဲမကိတ်ညဳ ကုဗဳဇပူဂိုလ်) ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ အနာဂတ် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ဘဝ မၞိဟ်မဒးဒုင်စသိုင် ယဲဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;future&quot;&gt;{{cite journal |last=Geschwind |first=DH |title=Genetics of autism spectrum disorders |journal=Trends in Cognitive Sciences |volume=15 |issue=9 |pages=409–416 |year=2011 |doi=10.1016/j.tics.2011.07.003}}&lt;/ref&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ယဲသြတ္တဇေမ်]] (Autism)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
* [[ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်]]
* [[သိပ္ပံ သၞောတ်နာဗ်]] (Neuroscience)

{{Navbox
| name = ယဲစိုတ်ပညာ ကေုာံ ယဲသၞောတ်နာဗ်
| title = ယဲစိုတ်ပညာ ကေုာံ ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Psychiatric and Neurodevelopmental Disorders)
| listclass = hlist
| group1 = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
| list1 =
* [[ယဲသြတ္တဇေမ်]] (Autism)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
* [[ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်]] (Intellectual Disability)
* [[ယဲဒိသ်လေက္ဆဳယာ]] (Dyslexia)
| group2 = ယဲစိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ဗဟေက်
| list2 =
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Depression)
* [[ယဲစိုတ်ဗဟေက်]] (Anxiety)
* [[ယဲစိုတ်ၜါလပါ်]] (Bipolar)
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်}}
[[Category:ယဲဂမၠိုင်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ပညာ]]
[[Category:ပါရဂူယဲစိုတ်]]
[[Category:ယဲသၞောတ်နာဗ်]]</text>
      <sha1>k5bk4hypw0rbel1mxjc5slo7ux4ha3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59501</id>
      <parentid>59500</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19235" sha1="thz7u7cajwx7ng26rctpt1w6se3qto2" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Neurodevelopmental Disorders)
| image = [[File:Brain human sagittal section.svg|300px|ဗီုပြင် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]
| caption = က္ဍဟ်မၞိဟ်၊ ဒၞာဲအဓိက မကဵုဖဵု ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ
| pronounce = 
| field = [[ပါရဂူယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပါရဂူသၞောတ်နာဗ်]] (Neurology), [[ပါရဂူကောန်ၚာ်]] (Pediatrics)
| symptoms = ပရေင်ယုတ်လျ ပ္ဍဲအရာမချပ်ဗ္စာ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်
| complications = ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်ဝါတ်ဂါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ကမၠောန်
| onset = အခိင်ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ် (လပါ်စ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်)
| duration = လုကဴမွဲဘဝ (ကလေင်လွဳလွတ် ဖအောန်ဖျေံမာန်)
| causes = [[ဗဳဇ]] (Genetics), သဘာဝပွဳပွူ၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် အခိင်တန်ဂဝ်
| diagnosis = ပရေင်စမ်ၜတ် နကဵုအစာဝန်၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ (DSM-5, ICD-11)
| treatment = ပရေင်ပလံင်ဗတောန်၊ ပရေင်ရီုဗင် စိုတ်ပညာ၊ လွဳနကဵုဂဥုဲ (လ္ၚဵု)
}}

'''ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်''' ({{lang-en|Neurodevelopmental disorders}}) ဝွံ ဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ယုတ်လျ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်နာဗ် (nervous system) မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုပရေင်ချပ်ဗ္စာ (cognition)၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ (communication)၊ ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (motor skills) ကောန်ၚာ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{cite book |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) |author=American Psychiatric Association |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0-89042-555-8 |pages=31-86}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် (Introduction) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ဒှ်ယဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် နူအခိင် လပါ်စဘဝ (ဗွဲမဂၠိုင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံလုပ်ဘာ) တုဲ ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ နကဵု ပရေင်ပူဂိုလ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ရ။ ပရေင်ယုတ်လျတအ်ဝွံ နွံနာနာသာ်၊ စပ္တံနူကဵု ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် လပါ်ကတ်လ္ၚတ် စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ် (intellectual disabilities) မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ယဲမပြာကတ်ဂၠိုင်အိုတ်တအ်ဂှ် [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (Autism spectrum disorder) ကေုာံ [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD) တအ် ပါလုပ်ရ။&lt;ref name=&quot;thapar&quot;&gt;{{cite journal |last1=Thapar |first1=A |last2=Cooper |first2=M |last3=Rutter |first3=M |title=Neurodevelopmental disorders |journal=The Lancet Psychiatry |volume=4 |issue=4 |pages=339–346 |year=2017 |doi=10.1016/S2215-0366(16)30376-5}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Signs and symptoms) ==
လက္ချဏ် မကတဵုဒှ်တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဂကူယဲ ကေုာံ အဆံင် မယုတ်လျရ။ ဆဂး လက္ချဏ် အဓိကတအ်ဂှ်-
* ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ် (ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်)
* ဟွံစွံသတိ၊ စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ချဳဒရာင်လောန်ၜက်
* ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မကတ်လ္ၚတ်၊ ဟီုအရေဝ် ကေုာံ ဗှ်လိက်
* ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ မဟွံစှ်ေလၟေင် (Motor deficits)
လက္ချဏ်တအ်ဝွံ မလေပ်ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အာယုက် မဇၞော်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ယုတ်လျ အဓိကတအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် လုကဴမွဲဘဝရ။

== ၃။ ဂကူနာနာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ကဏ္ဍ (Classification) ==
အတိုင် သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (DSM-5) မ္ဂး ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ဂကူ ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (DSM-5)'''
|-
! ဂကူယဲ (Disorder Category) !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လက္ချဏ် (Description) !! ဥပမာ (Examples)
|-
| ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်&lt;br&gt;(Intellectual Disabilities)
| ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ယုတ်လျ နူကဆံင်ဓမ္မတာ၊ ဝါတ်ဂါတ် သွက်ဂွံ မင်မဲဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ။
| [[ယဲယုတ်လျဉာဏ်]] (ID), Global Developmental Delay
|-
| ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ&lt;br&gt;(Communication Disorders)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဟီုအရေဝ်၊ ကၠိုဟ်အရေဝ် ကေုာံ သုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ။
| Language Disorder, Speech Sound Disorder, Stuttering
|-
| ယဲသြတ္တဇြေမ်&lt;br&gt;(Autism Spectrum Disorder)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်/လညာတ် မကလေင်ကၠောန်ဒၟံင် ထပ်ကဵုထပ်။
| [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (ASD)
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်&lt;br&gt;(ADHD)
| ဟွံစွံသတိ၊ လဳလံင်လောန်ၜက်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ်စိုတ် (Impulsivity)။
| [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
|-
| ပရေင်ယုတ်လျ ကတ်လ္ၚတ်&lt;br&gt;(Specific Learning Disorder)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဗှ်လိက်၊ ချူလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်သင်္ချာ။
| [[ယဲဒိသ်လေက္ဆဳယာ]] (Dyslexia), Dyscalculia
|-
| ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဒရာင်&lt;br&gt;(Motor Disorders)
| ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ဟွံညဳသၟဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မချဳဒရာင် ထပ်ကဵုထပ်။
| [[ယဲတိတ်သ်]] (Tic Disorders), Tourette's
|}

== ၄။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes / Etiology) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာသာ် မပံင်ကောံဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ-
# '''ဗဳဇ (Genetics):''' အရာမကၠောဲကၠုင် နူမိမ မပ္တံကဵု ဗဳဇလီုလာ် (genetic mutations) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ခရဝ်မဝ်ဇုမ်]] လီုလာ် (ဥပမာ- Down syndrome, Fragile X syndrome)။
# '''ပွဳပွူ (Environment):''' ပရေင်စောဲဂဥုဲ၊ ၜူမာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အရက် ပ္ဍဲအခိင် မိတန်ဂဝ် (Fetal alcohol spectrum disorder)။
# '''ပရေင်ယဲ ကေုာံ လီုလာ် (Infection &amp; Trauma):''' ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်တန်ဂဝ် (ဥပမာ- Rubella, Zika)၊ ဒှ်သရ ပ္ဍဲက္ဍဟ် အခိင်သၠးဂၠံဂဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ် ပြဟ်လောန် (Premature birth)။&lt;ref name=&quot;etiology&quot;&gt;{{cite book |last=Gilissen |first=C |title=Genetics of Neurodevelopmental Disorders |year=2014 |publisher=Nature Reviews Genetics |volume=15 |pages=265–271}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ဗီုပြင်မကတဵုဒှ် (Pathophysiology) ==
ပ္ဍဲယဲဏအ်မ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကလာပ်ရုပ် သၞောတ်နာဗ် (neurons) ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံစှ်ေလၟေင်ရ။ ကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် (synaptogenesis) ဝါတ်ဂါတ်တုဲ ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုဒၞာဲက္ဍဟ် မထိင်ဒဝ် လပါ်ပရေင်စိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် ရ။

== ၆။ ဗီုစမ်ၜတ်စၟတ်သမ္တီ (Diagnosis) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲဏအ်ဂှ် နွံပၟိက်ကဵု ဂကောံတၠပညာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု အစာဝန်ကောန်ၚာ်၊ အစာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ကေုာံ အစာဟီုအရေဝ် (Speech therapists) ရ။ ပရေင်စမ်ၜတ်ဂှ် ဒုင်သ္ဇိုင် ကုစရင်သၞောတ် DSM-5 ဟွံသေင်မ္ဂး ICD-11 တုဲ စမ်ၜတ် လပါ်-
* ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လၟေင်ကာယ ကေုာံ ဉာဏ် (Developmental milestones)
* စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ
* စမ်ၜတ် ဗဳဇ (Genetic testing) ယဝ်ရ နွံပၟိက်မ္ဂး။

== ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် (Treatment and Management) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် လွဳလွတ်ကဵု ဗၠးအးအာ ဟွံမာန်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင်တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေံ လက္ချဏ်ယဲ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် အစောံသတ္တိ ပູဂိုလ်ဂှ် မာန်ရ။
* '''ပရေင်ရီုဗင် လပါ်စရိုတ် (Behavioral Therapy):''' ဥပမာ နဲကဲ ABA (Applied Behavior Analysis) သွက် ယဲသြတ္တဇြေမ်။
* '''ပရေင်ရီုဗင် လပါ်ကမၠောန် ကေုာံ အရေဝ် (Occupational and Speech Therapy):''' သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ဟီုအရေဝ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ မင်မဲဇကု ကမၠောန်လၟေင်တ္ၚဲ။
* '''ဂဥုဲ (Medication):''' ပ္ဍဲကဵု ယဲလ္ၚဵု မပ္တံကဵု ADHD မ္ဂး သုင်စောဲ ဂဥုဲမပ္တံကဵု Stimulants (ဥပမာ- Methylphenidate) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ရ။&lt;ref name=&quot;treatment&quot;&gt;{{cite book |last=Lord |first=C |title=Autism spectrum disorder |year=2018 |publisher=The Lancet |volume=392 |issue=10146 |pages=508-520}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်စဵုဒၞာ (Prevention) ==
ၜိုန်ရ ပရေင်လီုလာ် လပါ်ဗဳဇ ဂှ် စဵုဒၞာ ဟွံမာန်ကီုလေဝ်၊ လပါ်ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲဂဝ်ဂၞဴ ဂှ် စဵုဒၞာမာန်ရ။ မိမတန်ဂဝ်တအ် သ္ဒးဝေင်ပါဲ ပရေင်သုင်စောဲ အရက် ကေုာံ ၜူမာဲ၊ သ္ဒးထောံဝှက် (Vaccines) သွက်ယဲမပ္တံကဵု Rubella၊ ကေုာံ သ္ဒးစ စၞအာဟာရ မဍိုက်ပေင် (ဥပမာ- Folic acid) အခိင်တန်ဂဝ် ရ။

== ၉။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဂမၠိုင် (Epidemiology) ==
အတိုင် စရင်သုတေသန ဂၠးကဝ်မ္ဂး ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ၜိုတ် ၁၀-၁၅ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ် ရ။ ယဲ ADHD ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ၅-၇ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ်တုဲ ယဲ ASD (သြတ္တဇြေမ်) ဂှ် ကတဵုဒှ် ၜိုတ် ၁-၂ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ် ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်တြုဟ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင် နူကောန်ၚာ်ဗြဴ ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (History and Society) ==
ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ယုတ်လျက္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်နာဗ် တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်ခၠင်တုဲ မလေပ်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ယဲရူး ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မဒးဒုင် ကမၠက်ပရေင်မၞိဟ် ရ။ စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်လက္ကရဴဏအ်ဟေင် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် လပါ်စိုတ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ဒုင်တဲ ကေုာံ ပရေင်ကဵု အခေါင်အရာ သွက်မၞိဟ် မၞုံကဵု ပရေင်ယုတ်လျတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။

== ၁၁။ သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် (Research and Future directions) ==
လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာသိပ္ပံတအ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင် သုတေသန လပါ်ဗဳဇ (Genomics) ကေုာံ လပါ်ဗီုရုပ်က္ဍဟ် (Neuroimaging) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဟိုတ်တမ်မူလ ယဲတအ်ဏအ် ရ။ ပရေင်သုတေသန ဂဥုဲတၟိတၟိ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် လပါ် Personalized medicine (ဂဥုဲမကိတ်ညဳ ကုဗဳဇပူဂိုလ်) ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ အနာဂတ် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ဘဝ မၞိဟ်မဒးဒုင်စသိုင် ယဲဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;future&quot;&gt;{{cite journal |last=Geschwind |first=DH |title=Genetics of autism spectrum disorders |journal=Trends in Cognitive Sciences |volume=15 |issue=9 |pages=409–416 |year=2011 |doi=10.1016/j.tics.2011.07.003}}&lt;/ref&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (Autism)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
* [[ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်]]
* [[သိပ္ပံ သၞောတ်နာဗ်]] (Neuroscience)

{{Navbox
| name = ယဲစိုတ်ပညာ ကေုာံ ယဲသၞောတ်နာဗ်
| title = ယဲစိုတ်ပညာ ကေုာံ ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Psychiatric and Neurodevelopmental Disorders)
| listclass = hlist
| group1 = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
| list1 =
* [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (Autism)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
* [[ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်]] (Intellectual Disability)
* [[ယဲဒိသ်လေက္ဆဳယာ]] (Dyslexia)
| group2 = ယဲစိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ဗဟေက်
| list2 =
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Depression)
* [[ယဲစိုတ်ဗဟေက်]] (Anxiety)
* [[ယဲစိုတ်ၜါလပါ်]] (Bipolar)
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်}}
[[Category:ယဲဂမၠိုင်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ပညာ]]
[[Category:ပါရဂူယဲစိုတ်]]
[[Category:ယဲသၞောတ်နာဗ်]]</text>
      <sha1>thz7u7cajwx7ng26rctpt1w6se3qto2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59502</id>
      <parentid>59501</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19235" sha1="5gfnb3iwiz1b5zuuogj7oxmdnxi2q3c" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Neurodevelopmental Disorders)
| image = [[File:Brain human sagittal section.svg|300px|ဗီုပြင် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]
| caption = က္ဍဟ်မၞိဟ်၊ ဒၞာဲအဓိက မကဵုဖဵု ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ
| pronounce = 
| field = [[ပါရဂူယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပါရဂူသၞောတ်နာဗ်]] (Neurology), [[ပါရဂူကောန်ၚာ်]] (Pediatrics)
| symptoms = ပရေင်ယုတ်လျ ပ္ဍဲအရာမချပ်ဗ္စာ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်
| complications = ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်ဝါတ်ဂါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ကမၠောန်
| onset = အခိင်ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ် (လပါ်စ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်)
| duration = လုကဴမွဲဘဝ (ကလေင်လွဳလွတ် ဖအောန်ဖျေံမာန်)
| causes = [[ဗဳဇ]] (Genetics), သဘာဝပွဳပွူ၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် အခိင်တန်ဂဝ်
| diagnosis = ပရေင်စမ်ၜတ် နကဵုအစာဝန်၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ (DSM-5, ICD-11)
| treatment = ပရေင်ပလံင်ဗတောန်၊ ပရေင်ရီုဗင် ပညာစိုတ်၊ လွဳနကဵုဂဥုဲ (လ္ၚဵု)
}}

'''ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်''' ({{lang-en|Neurodevelopmental disorders}}) ဝွံ ဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ယုတ်လျ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်နာဗ် (nervous system) မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုပရေင်ချပ်ဗ္စာ (cognition)၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ (communication)၊ ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (motor skills) ကောန်ၚာ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{cite book |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) |author=American Psychiatric Association |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0-89042-555-8 |pages=31-86}}&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် (Introduction) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ဒှ်ယဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် နူအခိင် လပါ်စဘဝ (ဗွဲမဂၠိုင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံလုပ်ဘာ) တုဲ ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ နကဵု ပရေင်ပူဂိုလ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ရ။ ပရေင်ယုတ်လျတအ်ဝွံ နွံနာနာသာ်၊ စပ္တံနူကဵု ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် လပါ်ကတ်လ္ၚတ် စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ် (intellectual disabilities) မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ယဲမပြာကတ်ဂၠိုင်အိုတ်တအ်ဂှ် [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (Autism spectrum disorder) ကေုာံ [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD) တအ် ပါလုပ်ရ။&lt;ref name=&quot;thapar&quot;&gt;{{cite journal |last1=Thapar |first1=A |last2=Cooper |first2=M |last3=Rutter |first3=M |title=Neurodevelopmental disorders |journal=The Lancet Psychiatry |volume=4 |issue=4 |pages=339–346 |year=2017 |doi=10.1016/S2215-0366(16)30376-5}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Signs and symptoms) ==
လက္ချဏ် မကတဵုဒှ်တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဂကူယဲ ကေုာံ အဆံင် မယုတ်လျရ။ ဆဂး လက္ချဏ် အဓိကတအ်ဂှ်-
* ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ် (ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်)
* ဟွံစွံသတိ၊ စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ချဳဒရာင်လောန်ၜက်
* ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မကတ်လ္ၚတ်၊ ဟီုအရေဝ် ကေုာံ ဗှ်လိက်
* ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ မဟွံစှ်ေလၟေင် (Motor deficits)
လက္ချဏ်တအ်ဝွံ မလေပ်ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အာယုက် မဇၞော်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ယုတ်လျ အဓိကတအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် လုကဴမွဲဘဝရ။

== ၃။ ဂကူနာနာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ကဏ္ဍ (Classification) ==
အတိုင် သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (DSM-5) မ္ဂး ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ဂကူ ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (DSM-5)'''
|-
! ဂကူယဲ (Disorder Category) !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လက္ချဏ် (Description) !! ဥပမာ (Examples)
|-
| ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်&lt;br&gt;(Intellectual Disabilities)
| ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ယုတ်လျ နူကဆံင်ဓမ္မတာ၊ ဝါတ်ဂါတ် သွက်ဂွံ မင်မဲဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ။
| [[ယဲယုတ်လျဉာဏ်]] (ID), Global Developmental Delay
|-
| ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ&lt;br&gt;(Communication Disorders)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဟီုအရေဝ်၊ ကၠိုဟ်အရေဝ် ကေုာံ သုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ။
| Language Disorder, Speech Sound Disorder, Stuttering
|-
| ယဲသြတ္တဇြေမ်&lt;br&gt;(Autism Spectrum Disorder)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်/လညာတ် မကလေင်ကၠောန်ဒၟံင် ထပ်ကဵုထပ်။
| [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (ASD)
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်&lt;br&gt;(ADHD)
| ဟွံစွံသတိ၊ လဳလံင်လောန်ၜက်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ်စိုတ် (Impulsivity)။
| [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
|-
| ပရေင်ယုတ်လျ ကတ်လ္ၚတ်&lt;br&gt;(Specific Learning Disorder)
| ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာ မဗှ်လိက်၊ ချူလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်သင်္ချာ။
| [[ယဲဒိသ်လေက္ဆဳယာ]] (Dyslexia), Dyscalculia
|-
| ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဒရာင်&lt;br&gt;(Motor Disorders)
| ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ဟွံညဳသၟဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မချဳဒရာင် ထပ်ကဵုထပ်။
| [[ယဲတိတ်သ်]] (Tic Disorders), Tourette's
|}

== ၄။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes / Etiology) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာသာ် မပံင်ကောံဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ-
# '''ဗဳဇ (Genetics):''' အရာမကၠောဲကၠုင် နူမိမ မပ္တံကဵု ဗဳဇလီုလာ် (genetic mutations) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ခရဝ်မဝ်ဇုမ်]] လီုလာ် (ဥပမာ- Down syndrome, Fragile X syndrome)။
# '''ပွဳပွူ (Environment):''' ပရေင်စောဲဂဥုဲ၊ ၜူမာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အရက် ပ္ဍဲအခိင် မိတန်ဂဝ် (Fetal alcohol spectrum disorder)။
# '''ပရေင်ယဲ ကေုာံ လီုလာ် (Infection &amp; Trauma):''' ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်တန်ဂဝ် (ဥပမာ- Rubella, Zika)၊ ဒှ်သရ ပ္ဍဲက္ဍဟ် အခိင်သၠးဂၠံဂဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ် ပြဟ်လောန် (Premature birth)။&lt;ref name=&quot;etiology&quot;&gt;{{cite book |last=Gilissen |first=C |title=Genetics of Neurodevelopmental Disorders |year=2014 |publisher=Nature Reviews Genetics |volume=15 |pages=265–271}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ဗီုပြင်မကတဵုဒှ် (Pathophysiology) ==
ပ္ဍဲယဲဏအ်မ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကလာပ်ရုပ် သၞောတ်နာဗ် (neurons) ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံစှ်ေလၟေင်ရ။ ကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် (synaptogenesis) ဝါတ်ဂါတ်တုဲ ကဵုဖဵု ဇီုကပိုက် ကုဒၞာဲက္ဍဟ် မထိင်ဒဝ် လပါ်ပရေင်စိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် ရ။

== ၆။ ဗီုစမ်ၜတ်စၟတ်သမ္တီ (Diagnosis) ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲဏအ်ဂှ် နွံပၟိက်ကဵု ဂကောံတၠပညာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု အစာဝန်ကောန်ၚာ်၊ အစာပညာစိုတ် (Psychologists) ကေုာံ အစာဟီုအရေဝ် (Speech therapists) ရ။ ပရေင်စမ်ၜတ်ဂှ် ဒုင်သ္ဇိုင် ကုစရင်သၞောတ် DSM-5 ဟွံသေင်မ္ဂး ICD-11 တုဲ စမ်ၜတ် လပါ်-
* ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လၟေင်ကာယ ကေုာံ ဉာဏ် (Developmental milestones)
* စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ
* စမ်ၜတ် ဗဳဇ (Genetic testing) ယဝ်ရ နွံပၟိက်မ္ဂး။

== ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် (Treatment and Management) ==
ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် လွဳလွတ်ကဵု ဗၠးအးအာ ဟွံမာန်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင်တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေံ လက္ချဏ်ယဲ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် အစောံသတ္တိ ပູဂိုလ်ဂှ် မာန်ရ။
* '''ပရေင်ရီုဗင် လပါ်စရိုတ် (Behavioral Therapy):''' ဥပမာ နဲကဲ ABA (Applied Behavior Analysis) သွက် ယဲသြတ္တဇြေမ်။
* '''ပရေင်ရီုဗင် လပါ်ကမၠောန် ကေုာံ အရေဝ် (Occupational and Speech Therapy):''' သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ဟီုအရေဝ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ မင်မဲဇကု ကမၠောန်လၟေင်တ္ၚဲ။
* '''ဂဥုဲ (Medication):''' ပ္ဍဲကဵု ယဲလ္ၚဵု မပ္တံကဵု ADHD မ္ဂး သုင်စောဲ ဂဥုဲမပ္တံကဵု Stimulants (ဥပမာ- Methylphenidate) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ရ။&lt;ref name=&quot;treatment&quot;&gt;{{cite book |last=Lord |first=C |title=Autism spectrum disorder |year=2018 |publisher=The Lancet |volume=392 |issue=10146 |pages=508-520}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်စဵုဒၞာ (Prevention) ==
ၜိုန်ရ ပရေင်လီုလာ် လပါ်ဗဳဇ ဂှ် စဵုဒၞာ ဟွံမာန်ကီုလေဝ်၊ လပါ်ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲဂဝ်ဂၞဴ ဂှ် စဵုဒၞာမာန်ရ။ မိမတန်ဂဝ်တအ် သ္ဒးဝေင်ပါဲ ပရေင်သုင်စောဲ အရက် ကေုာံ ၜူမာဲ၊ သ္ဒးထောံဝှက် (Vaccines) သွက်ယဲမပ္တံကဵု Rubella၊ ကေုာံ သ္ဒးစ စၞအာဟာရ မဍိုက်ပေင် (ဥပမာ- Folic acid) အခိင်တန်ဂဝ် ရ။

== ၉။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဂမၠိုင် (Epidemiology) ==
အတိုင် စရင်သုတေသန ဂၠးကဝ်မ္ဂး ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ၜိုတ် ၁၀-၁၅ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ် ရ။ ယဲ ADHD ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ၅-၇ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ်တုဲ ယဲ ASD (သြတ္တဇြေမ်) ဂှ် ကတဵုဒှ် ၜိုတ် ၁-၂ ဋ္ဌာန်က္ဍိုပ် ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်တြုဟ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင် နူကောန်ၚာ်ဗြဴ ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (History and Society) ==
ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ယုတ်လျက္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်နာဗ် တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်ခၠင်တုဲ မလေပ်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ယဲရူး ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မဒးဒုင် ကမၠက်ပရေင်မၞိဟ် ရ။ စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်လက္ကရဴဏအ်ဟေင် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် လပါ်ပညာစိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ဒုင်တဲ ကေုာံ ပရေင်ကဵု အခေါင်အရာ သွက်မၞိဟ် မၞုံကဵု ပရေင်ယုတ်လျတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။

== ၁၁။ သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် (Research and Future directions) ==
လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာသိပ္ပံတအ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင် သုတေသန လပါ်ဗဳဇ (Genomics) ကေုာံ လပါ်ဗီုရုပ်က္ဍဟ် (Neuroimaging) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဟိုတ်တမ်မူလ ယဲတအ်ဏအ် ရ။ ပရေင်သုတေသန ဂဥုဲတၟိတၟိ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် လပါ် Personalized medicine (ဂဥုဲမကိတ်ညဳ ကုဗဳဇပူဂိုလ်) ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ အနာဂတ် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ဘဝ မၞိဟ်မဒးဒုင်စသိုင် ယဲဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;future&quot;&gt;{{cite journal |last=Geschwind |first=DH |title=Genetics of autism spectrum disorders |journal=Trends in Cognitive Sciences |volume=15 |issue=9 |pages=409–416 |year=2011 |doi=10.1016/j.tics.2011.07.003}}&lt;/ref&gt;

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (Autism)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
* [[ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်]]
* [[သိပ္ပံ သၞောတ်နာဗ်]] (Neuroscience)

{{Navbox
| name = ယဲပညာစိုတ် ကေုာံ ယဲသၞောတ်နာဗ်
| title = ယဲပညာစိုတ် ကေုာံ ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ် (Psychiatric and Neurodevelopmental Disorders)
| listclass = hlist
| group1 = ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
| list1 =
* [[ယဲသြတ္တဇြေမ်]] (Autism)
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]] (ADHD)
* [[ပရေင်ယုတ်လျ ဉာဏ်]] (Intellectual Disability)
* [[ယဲဒိသ်လေက္ဆဳယာ]] (Dyslexia)
| group2 = ယဲစိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ဗဟေက်
| list2 =
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Depression)
* [[ယဲစိုတ်ဗဟေက်]] (Anxiety)
* [[ယဲစိုတ်ၜါလပါ်]] (Bipolar)
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်နာဗ်}}
[[Category:ယဲဂမၠိုင်]]
[[Category:ယဲပညာစိုတ်]]
[[Category:ပါရဂူယဲစိုတ်]]
[[Category:ယဲသၞောတ်နာဗ်]]</text>
      <sha1>5gfnb3iwiz1b5zuuogj7oxmdnxi2q3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12997</id>
    <revision>
      <id>59503</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name = ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင် | image = Brain_PET_scan.jpg | caption = ဗီုရုပ်ပါ်စၟတ် (PET scan) မထ္ၜးကဵု လၟေင်ကမၠောန်က္ဍဟ် ပ္ဍဲညးမဒှ်ယဲစိုတ...&quot;</comment>
      <origin>59503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22128" sha1="pxcw62mu7u0y3ws6er5ia7er5g5iq4t" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင်
| image = Brain_PET_scan.jpg
| caption = ဗီုရုပ်ပါ်စၟတ် (PET scan) မထ္ၜးကဵု လၟေင်ကမၠောန်က္ဍဟ် ပ္ဍဲညးမဒှ်ယဲစိုတ်
| field = [[စိုတ်ပညာ]], [[ဂဥုဲစိုတ်ပညာ]]
| symptoms = [[စိုတ်ထေင်ဗၠေတ်]], [[မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်]], [[ဟီုအရေဝ်ထုဲထံင်]]
| causes = [[ဗဳဇ]], [[ပွဳပွူသဘာဝ]], [[ဓါတ်က္ဍဟ်ပြံင်လှာဲ]]
| diagnostic_method = [[စမ်ၜတ်စိုတ်ပညာ]], [[DSM-5]], [[ICD-11]]
| treatment = [[ဂဥုဲလွဳယဲစိုတ်]], [[နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ်]]
| medication = [[ဂဥုဲပသောင်စိုတ်ဂမၠိုင်]] (Antipsychotics)
| frequency = ၜိုတ် ၁% (အလုံဂၠးကဝ်)
}}

'''ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင်''' ဝွံ ဒှ်ဂကောံယဲ မဆေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်လီုလာ် မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုလညာတ်ဗၠေတ်၊ မိင်ဗၠေတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ချပ်ချာ မဟွံစှ်ေသၞောတ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီ [[DSM-5]] မ္ဂး ဂကောံယဲဝွံ ဒှ်ဂကောံယဲ မပလီုပလာ်ထောအ် လညာတ် မဆေင်ကဵု ဘဝဇေတ်ဇေတ်တုဲ ညးမဒှ်ယဲတအ် မလေပ်ပါ်ပဲါ ဟွံမာန် အကြာအရာမဒှ်ဇေတ်တ် ကဵု အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲစိုတ်ညးတအ်ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia) ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီု (Psychotic disorders) ဝွံ ဒှ်ယဲမပလီုပလာ် ကသပ်လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ယဲဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးကဝ်ပိုယ်ဏအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ၜိုတ် ၁ တၟံကၠံ (1%) တုဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်အာယုက် ၂၀ သၞာံ ၜိုတ်ဂှ်ရ။ &quot;ဂကောံယဲ&quot; (Spectrum) မဟီုမ္ဂးဂှ် ဟွံသေင်ဆ ယဲသကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ မွဲသာ်ဓဝ်၊ ဍေဟ်ပံင်ကောံလဝ် ယဲမကြပ်ညောန် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်လီုအခိင်ဂၠေအ် (Brief psychotic disorder)၊ ယဲစိုတ်ထေင်ဗၠေတ် (Delusional disorder)၊ ကေုာံ ယဲစိုတ်လီုပါလုပ်စိုတ်ဓါတ်ပြံင်လှာဲ (Schizoaffective disorder) တအ်ရ။ အဓိပ္ပါယ် အဓိက ယဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အကာဲအရာ မၞိဟ်မွဲ ကၠေအ်ဗဒန်အာ နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် အရာမဒှ်ဇေတ်ဇေတ် (Loss of touch with reality) ရ။&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.&lt;/ref&gt;

== ၂။ သင်္ကေတ ကေုာံ လက္ချဏ်ယဲဂမၠိုင် ==
လက္ချဏ်ယဲ ပ္ဍဲဂကောံယဲဝွံ ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ အဓိကရ- 
# '''လက္ချဏ်ယဲ မဂၠိုင်တိုန် နူဓမ္မတာ (Positive Symptoms):''' ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမထပ်ဗပေင်စုတ် လတူလညာတ်ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ် (Hallucinations) ဥပမာ မိင်ဒၟံင် ရမ္သာင်မၞိဟ်ဟီုဒၟံင်၊ ကေုာံ စိုတ်ထေင်ဗၠေတ် (Delusions) ဥပမာ ထေင်ဒၟံင် ညးတၞဟ် ကၠုင်ဂစိုတ်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၟေင်အိုတ်။
# '''လက္ချဏ်ယဲ မအောန်စှ်ေ နူဓမ္မတာ (Negative Symptoms):''' ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမယအ်အောန်အာ နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဓမ္မတာ၊ မပ္တံကဵု ဟွံမိက်ဟီုအရေဝ် (Alogia)၊ စိုတ်ဓါတ်ဟွံမြဟ်စာ် (Avolition)၊ ကေုာံ ဟွံထ္ၜး ရုပ်ရဴစိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲမုက်မတ် (Flat affect) ရ။
# '''လက္ချဏ်ယဲ မဆေင်ကဵု ပရေင်ချပ်ချာ (Cognitive Symptoms):''' မပ္တံကဵု ညာဏ်သမ္တီဍိုန်လျ၊ ဟွံမာန် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ ဍိုန်စှ်ေကၠုင်ရ။

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲဂမၠိုင် ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ဝွံ စဵုကဵုလၟုဟ် တၠပညာတအ် ဟွံတီကေတ် ကၠးကၠးမွဲဓဝ်ဏီကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပံင်ကောံ တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ပရေင်ဗဳဇ (Genetics):''' ယဝ်ရ မိမ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောဒေအ် နွံယဲဏအ်မ္ဂး၊ အခေါင်မကတဵုဒှ်ယဲ ပ္ဍဲဇကုဂှ် ဂၠိုင်တိုန် စဵုကဵု ၁၀ ဆ ရ။ ယဝ်ရ ကောဒေအ်ကမာ တုပ်ပ် (Identical twins) မ္ဂး အခေါင်ကတဵုဒှ် စိုပ်အာ ၅၀% ရ။
* '''ပွဳပွူသဘာဝ (Environment):''' ပ္ဍဲအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ်မိဂှ် ယဝ်ရ မိမဒးဒုင် ယဲဝဲါဂမၠိုင်၊ ဟွံကလိဂွံ အာဟာရဍိုက်ပေင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ် ပရေင်စိုတ်ဍောင်ဇြဟတ် (Stress) ဗွဲမဇၞော်မ္ဂး မလေပ်ကဵုအန္တရာဲ ကုက္ဍဟ်ကောန်ၚာ်ရ။
* '''ဓါတ်က္ဍဟ် (Neurobiology):''' ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဓါတ်က္ဍဟ် ဗွဲတၟေင် ဓါတ် [[ဒဝ်ပါမေန်]] (Dopamine) ကေုာံ ဓါတ် [[ဂလူတာမိတ်]] (Glutamate) တအ် ဟွံညဳသၟဟ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်အဓိက သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် လက္ချဏ်ယဲ မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Owen2016&quot;&gt;Owen, M. J., Sawa, A., &amp; Mortensen, P. B. (2016). Schizophrenia. The Lancet, 388(10039), 86-97.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဗီုပြင်ယဲ ကေုာံ ပရေင်ပါ်စရင်ယဲ ==
ပ္ဍဲဂကောံယဲဝွံ နွံကဵု ဂကူယဲ နာနာသာ် မပါ်လဝ် နကဵု အခိင်မကတဵုဒှ် ကေုာံ လက္ချဏ်ယဲရ-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဂကောံယဲစိုတ်လီု ကေုာံ ဗီုပြင်တၞဟ်ခြာဂမၠိုင်
|-
! ယၟုယဲ 
! လက္ချဏ် အဓိက 
! အခိင်မဒးကတဵုဒှ် (အောန်အိုတ်)
|-
| ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ 
| မိင်ဗၠေတ်၊ ထေင်ဗၠေတ်၊ အရေဝ်ထုဲထံင်၊ လက္ချဏ်အောန်စှ်ေ 
| ၆ ဂိတု ကေုာံ လတူ
|-
| ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳဖံမ် 
| တုပ်ကဵု လတူဏအ်၊ ဆဂး အခိင်ဂၠေအ် 
| ၁ ဂိတု စဵုကဵု ၆ ဂိတု
|-
| ယဲစိုတ်လီုပါလုပ်စိုတ်ဓါတ်ပြံင်လှာဲ
| လက္ချဏ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ပံင်ကဵု ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression/Mania)
| ၂ သတ္တဟ မၞုံဆ လက္ချဏ်စိုတ်လီုဓဝ်
|-
| ယဲစိုတ်လီုအခိင်ဂၠေအ်
| ကတဵုဒှ် လက္ချဏ် မိင်ဗၠေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ထေင်ဗၠေတ် မွဲတဲဓဝ်
| ၁ တ္ၚဲ စဵုကဵု ၁ ဂိတု (ကလေင်ခိုဟ်ပေင်င်)
|-
| ယဲစိုတ်ထေင်ဗၠေတ်
| ထေင်ဗၠေတ်မွဲသာ်ဓဝ် (ဥပမာ ညးတၞဟ်ဗက်ဂစိုတ်ဇကု)
| ၁ ဂိတု (ဟွံမဲကဵု လက္ချဏ်တၞဟ်)
|}

== ၅။ လၟေင်ကမၠောန် က္ဍဟ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ==
ပရေင်ဇဳဝဗေဒ သွက်ယဲစိုတ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုက္ဍဟ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ နကဵု နဲကဲပါ်စၟတ် (Brain Imaging) မပ္တံကဵု MRI ကေုာံ PET scan မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ညးမဒှ်ယဲတအ်ဂှ် ခ္ဍိုင်ဍာ်က္ဍဟ် (Ventricles) တအ် ဇၞော်တိုန်တုဲ၊ တိက္ဍဟ်အရံင်ပတေင် (Gray matter) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသ က္ဍဟ်လပါ်ဂတ (Prefrontal cortex) ကေုာံ လပါ်ကတောဝ် (Temporal lobes) တအ် ယအ်အောန်စှ်ေအာရ။ တင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် မကဵုဖဵု ညံင်ညးတအ် ဟွံမာန် ချပ်ဗ္စာ ဟွံသေင်မ္ဂး ညာဏ်သမ္တီဍိုန်စှ်ေရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန် မ္ဂး ဓါတ်ဏအ် မဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲလပါ်လဒေါဝ်က္ဍဟ် (Mesolimbic pathway) ဂှ် ကဵုဖဵု ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်ရ။

== ၆။ နဲကဲစမ်ၜတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲ နွံယဲသကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ဂှ် ဒးစမ်ၜတ် နကဵု သၞောတ် [[DSM-5]] ဟွံသေင်မ္ဂး [[ICD-11]] ရ။ အစာဂဥုဲစိုတ်ပညာတအ် ဒးသၟာန်သၟုက် လၟေင်ဝင်ယဲ ကေုာံ စမ်ၜတ် လညာတ်စိုတ်ရ။ အောန်အိုတ် လက္ချဏ်ယဲ ၜါသာ် မပ္တံကဵု (၁) စိုတ်ထေင်ဗၠေတ်၊ (၂) မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (၃) ဟီုအရေဝ်ထုဲထံင် ဒးနွံ လုကဴမွဲဂိတု ပ္ဍဲအပ္ဍဲ အခိင် ၆ ဂိတုရ။ တုဲပၠန် ယဲဏအ် ဒးပလီုပလာ် ပရေင်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ် ညးမဒှ်ယဲဂှ်ရ။ ညးတအ် သီုဒးစမ်ၜတ် ဆီ ကေုာံ က္ဍဟ် သွက်ဂွံပါ်ပဲါထောအ် ယဲတၞဟ် မပ္တံကဵု ယဲက္ဍဟ်လီု ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစွဲဓါတ်ဂျိတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;World Health Organization. (2019). International statistical classification of diseases and related health problems (11th ed.).&lt;/ref&gt;

== ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ ==
ပရေင်လွဳလွတ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပရေင်စကာ [[ဂဥုဲပသောင်စိုတ်ဂမၠိုင်]] (Antipsychotic medications) ရ။ ဂဥုဲတအ်ဏအ် ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ- 
* '''ဂဥုဲတြေံ (Typical Antipsychotics):''' မပ္တံကဵု Haloperidol, Chlorpromazine တအ် မလေပ်ဖျေံ ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန်၊ ဆဂး နွံကဵု ဖဵုပရေအ်လပါ်တၞဟ် မပ္တံကဵု ဇကုချဳကတဵုဟွံမာန်။
* '''ဂဥုဲတၟိ (Atypical Antipsychotics):''' မပ္တံကဵု Risperidone, Olanzapine, Clozapine တအ် မလေပ်ထိင်လဝ် သီုဒဝ်ပါမေန် ကေုာံ သဳရဝ်တဝ်နေန် (Serotonin) ရ။ ဖဵုပရေအ် လပါ်ချဳကတဵု အောန်ကီုလေဝ် ဖဵုပရေအ်လပါ် သၠုင်တိုန်လျိုင် နွံရ။
ပါဲနူ ဂဥုဲတုဲ နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ်ပညာ (Psychotherapy) မပ္တံကဵု နဲကဲလွဳလွတ် စိုတ်ကဵုဒ္ဂေတ် (CBT) ကေုာံ ပရေင်ပံင်ဖက်မၞိဟ် (Social skills training) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ကလေင်ပတိုန်ဘဝ ညးမဒှ်ယဲတအ်ရ။

== ၈။ အကာဲအရာ စိုတ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ဝွံ ကဵုဖဵုအန္တရာဲ လတူဘဝ ညးမဒှ်ယဲ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်ညးတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ကလိဂွံ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး မံင်ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ လက္ချဏ်ယဲ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဍောင်ဇြဟတ်တုဲ ညးမဒှ်ယဲ ၜိုတ် ၅% စဵုကဵု ၁၀% ဂှ် ဂစာန်ဂစိုတ်ထောအ်ဇကုအိုတ်ရ။ ပရေင်မၞိဟ်လေဝ် ညးတအ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မၞိဟ်ကယျာန် (Stigma) မကဵုဖဵု ညံင်ညးတအ် ဟွံဂွံအာလွဳယဲ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲတအ်ရ။

== ၉။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ယဲဏအ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဝင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵုကၠံယျ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၃ ဂှ် အစာဂဥုဲစိုတ် ဂျာမနဳ အဳမဳလ် ကရက်ပလေန် (Emil Kraepelin) စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုယၟု &quot;ယဲက္ဍဟ်လီုအခိင်ပြဟ်&quot; (Dementia praecox) ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ ဂှ် အစာဂဥုဲ ယူဂျေန် ဗလဴလာ (Eugen Bleuler) ကဵုလဝ်ယၟု &quot;သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ&quot; (Schizophrenia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;စိုတ်မပါ်ထကးအာ&quot; ရ။ ဆဂး ယၟုဏအ် ကဵုဖဵုဗၠေတ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ညးမဒှ်ယဲဝွံ နွံကဵု စိုတ်ၜါ (Split personality) မဒှ်လညာတ်မဗၠေတ်မွဲရ။&lt;ref name=&quot;Lieberman&quot;&gt;Lieberman, J. A., &amp; First, M. B. (2018). Psychotic Disorders. New England Journal of Medicine, 379(3), 270-280.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် ==
လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်သုတေသန လပါ်ဗဳဇ (Genomic studies) ကေုာံ နဲကဲပါ်စၟတ်က္ဍဟ်တၟိတအ် (Neuroimaging advances) ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ တၠပညာတအ် ဂစာန်ဂၠာဲဒၟံင် ဟိုတ်တမ်မူလ ကေုာံ ဂဥုဲတၟိ မဟွံကဵုဖဵုပရေအ်လပါ်တၞဟ်ရ။ ဂဥုဲတၟိ မပ္တံကဵု ဂဥုဲမထိင်လဝ် ဓါတ်ဂလူတာမိတ် ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် နကဵုစက်သံလိုက် (TMS) တအ်လေဝ် စမ်ၜတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ အနာဂတ်မ္ဂး နဲကဲစၟတ်သမ္တီယဲ နူအခိင်ပြဟ် (Early intervention programs) ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ် ဘဝညးမဒှ်ယဲတအ် မာန်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင် ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ် မဇြိုဟ်နက် ကေုာံ ကဵုဖဵုအန္တရာဲ ကုလၟေင်ဘဝ ညးမဒှ်ယဲ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ၜိုန်ရ ဟိုတ်တမ်မူလ ယဲဏအ်ဂှ် တီလဝ် ဍိုက်က်ပေင်င် ဟွံမဲကီုလေဝ်၊ နကဵု ဂဥုဲပသောင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် စိုတ်ပညာတအ်မ္ဂး ညးမဒှ်ယဲတအ် ဂျိုင်တန်တဴအာ နကဵု ဘဝဓမ္မတာ မာန်ဒၟံင်ရ။ ပရေင်ပလီုပလာ် စၟတ်သမ္တီပရေအ် (Stigma) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Insel2010&quot;&gt;Insel, T. R. (2010). Rethinking schizophrenia. Nature, 468(7321), 187-193.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Marder2019&quot;&gt;Marder, S. R., &amp; Cannon, T. D. (2019). Schizophrenia. New England Journal of Medicine, 381(18), 1753-1761.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name  = ဂကောံယဲစိုတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်ပညာ
| title = ဂကောံယဲစိုတ်လီု ကေုာံ [[ယဲစိုတ်ပညာ]] ဂမၠိုင်
| state = autocollapse
| bodyclass = hlist

| group1 = ယဲစိုတ်လီုဂမၠိုင်
| list1  =
* [[ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ]]
* [[ယဲစိုတ်လီုပါလုပ်စိုတ်ဓါတ်ပြံင်လှာဲ]]
* [[ယဲစိုတ်ထေင်ဗၠေတ်]]
* [[ယဲစိုတ်လီုအခိင်ဂၠေအ်]]

| group2 = လက္ချဏ်ယဲဂမၠိုင်
| list2  =
* [[မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်]]
* [[စိုတ်ထေင်ဗၠေတ်]]
* [[ဟီုအရေဝ်ထုဲထံင်]]
* [[လက္ချဏ်ယဲ လပါ်အောန်]]

| group3 = နဲကဲလွဳလွတ်
| list3  =
* [[ဂဥုဲပသောင်စိုတ်ဂမၠိုင်]]
* [[နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ်ပညာ]]
* [[နဲကဲစမ်ၜတ်စိုတ်]]

| below =
* '''ကဏ္ဍ:''' [[:Category:ယဲစိုတ်ပညာ|ယဲစိုတ်ပညာ]]
* [[:Category:ဂဥုဲပညာ|ဂဥုဲပညာ]]
}}

[[Category:ယဲစိုတ်ပညာ]]
[[Category:ယဲဂမၠိုင်]]
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:ဂဥုဲပညာ]]</text>
      <sha1>pxcw62mu7u0y3ws6er5ia7er5g5iq4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59504</id>
      <parentid>59503</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22128" sha1="e79wooo6ceqq16tb2b6p7cew6ge5eid" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name = ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင်
| image = Brain_PET_scan.jpg
| caption = ဗီုရုပ်ပါ်စၟတ် (PET scan) မထ္ၜးကဵု လၟေင်ကမၠောန်က္ဍဟ် ပ္ဍဲညးမဒှ်ယဲစိုတ်
| field = [[ပညာစိုတ်]], [[ဂဥုဲပညာစိုတ်]]
| symptoms = [[စိုတ်ထေင်ဗၠေတ်]], [[မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်]], [[ဟီုအရေဝ်ထုဲထံင်]]
| causes = [[ဗဳဇ]], [[ပွဳပွူသဘာဝ]], [[ဓါတ်က္ဍဟ်ပြံင်လှာဲ]]
| diagnostic_method = [[စမ်ၜတ်ပညာစိုတ်]], [[DSM-5]], [[ICD-11]]
| treatment = [[ဂဥုဲလွဳယဲစိုတ်]], [[နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ်]]
| medication = [[ဂဥုဲပသောင်စိုတ်ဂမၠိုင်]] (Antipsychotics)
| frequency = ၜိုတ် ၁% (အလုံဂၠးကဝ်)
}}

'''ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင်''' ဝွံ ဒှ်ဂကောံယဲ မဆေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်လီုလာ် မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုလညာတ်ဗၠေတ်၊ မိင်ဗၠေတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ချပ်ချာ မဟွံစှ်ေသၞောတ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီ [[DSM-5]] မ္ဂး ဂကောံယဲဝွံ ဒှ်ဂကောံယဲ မပလီုပလာ်ထောအ် လညာတ် မဆေင်ကဵု ဘဝဇေတ်ဇေတ်တုဲ ညးမဒှ်ယဲတအ် မလေပ်ပါ်ပဲါ ဟွံမာန် အကြာအရာမဒှ်ဇေတ်တ် ကဵု အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲစိုတ်ညးတအ်ရ။

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia) ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီု (Psychotic disorders) ဝွံ ဒှ်ယဲမပလီုပလာ် ကသပ်လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ယဲဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးကဝ်ပိုယ်ဏအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ၜိုတ် ၁ တၟံကၠံ (1%) တုဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်အာယုက် ၂၀ သၞာံ ၜိုတ်ဂှ်ရ။ &quot;ဂကောံယဲ&quot; (Spectrum) မဟီုမ္ဂးဂှ် ဟွံသေင်ဆ ယဲသကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ မွဲသာ်ဓဝ်၊ ဍေဟ်ပံင်ကောံလဝ် ယဲမကြပ်ညောန် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်လီုအခိင်ဂၠေအ် (Brief psychotic disorder)၊ ယဲစိုတ်ထေင်ဗၠေတ် (Delusional disorder)၊ ကေုာံ ယဲစိုတ်လီုပါလုပ်စိုတ်ဓါတ်ပြံင်လှာဲ (Schizoaffective disorder) တအ်ရ။ အဓိပ္ပါယ် အဓိက ယဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အကာဲအရာ မၞိဟ်မွဲ ကၠေအ်ဗဒန်အာ နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် အရာမဒှ်ဇေတ်ဇေတ် (Loss of touch with reality) ရ။&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.&lt;/ref&gt;

== ၂။ သင်္ကေတ ကေုာံ လက္ချဏ်ယဲဂမၠိုင် ==
လက္ချဏ်ယဲ ပ္ဍဲဂကောံယဲဝွံ ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ အဓိကရ- 
# '''လက္ချဏ်ယဲ မဂၠိုင်တိုန် နူဓမ္မတာ (Positive Symptoms):''' ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမထပ်ဗပေင်စုတ် လတူလညာတ်ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ် (Hallucinations) ဥပမာ မိင်ဒၟံင် ရမ္သာင်မၞိဟ်ဟီုဒၟံင်၊ ကေုာံ စိုတ်ထေင်ဗၠေတ် (Delusions) ဥပမာ ထေင်ဒၟံင် ညးတၞဟ် ကၠုင်ဂစိုတ်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၟေင်အိုတ်။
# '''လက္ချဏ်ယဲ မအောန်စှ်ေ နူဓမ္မတာ (Negative Symptoms):''' ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမယအ်အောန်အာ နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဓမ္မတာ၊ မပ္တံကဵု ဟွံမိက်ဟီုအရေဝ် (Alogia)၊ စိုတ်ဓါတ်ဟွံမြဟ်စာ် (Avolition)၊ ကေုာံ ဟွံထ္ၜး ရုပ်ရဴစိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲမုက်မတ် (Flat affect) ရ။
# '''လက္ချဏ်ယဲ မဆေင်ကဵု ပရေင်ချပ်ချာ (Cognitive Symptoms):''' မပ္တံကဵု ညာဏ်သမ္တီဍိုန်လျ၊ ဟွံမာန် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ ဍိုန်စှ်ေကၠုင်ရ။

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲဂမၠိုင် ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ဝွံ စဵုကဵုလၟုဟ် တၠပညာတအ် ဟွံတီကေတ် ကၠးကၠးမွဲဓဝ်ဏီကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပံင်ကောံ တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ပရေင်ဗဳဇ (Genetics):''' ယဝ်ရ မိမ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောဒေအ် နွံယဲဏအ်မ္ဂး၊ အခေါင်မကတဵုဒှ်ယဲ ပ္ဍဲဇကုဂှ် ဂၠိုင်တိုန် စဵုကဵု ၁၀ ဆ ရ။ ယဝ်ရ ကောဒေအ်ကမာ တုပ်ပ် (Identical twins) မ္ဂး အခေါင်ကတဵုဒှ် စိုပ်အာ ၅၀% ရ။
* '''ပွဳပွူသဘာဝ (Environment):''' ပ္ဍဲအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ်မိဂှ် ယဝ်ရ မိမဒးဒုင် ယဲဝဲါဂမၠိုင်၊ ဟွံကလိဂွံ အာဟာရဍိုက်ပေင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ် ပရေင်စိုတ်ဍောင်ဇြဟတ် (Stress) ဗွဲမဇၞော်မ္ဂး မလေပ်ကဵုအန္တရာဲ ကုက္ဍဟ်ကောန်ၚာ်ရ။
* '''ဓါတ်က္ဍဟ် (Neurobiology):''' ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဓါတ်က္ဍဟ် ဗွဲတၟေင် ဓါတ် [[ဒဝ်ပါမေန်]] (Dopamine) ကေုာံ ဓါတ် [[ဂလူတာမိတ်]] (Glutamate) တအ် ဟွံညဳသၟဟ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်အဓိက သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် လက္ချဏ်ယဲ မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Owen2016&quot;&gt;Owen, M. J., Sawa, A., &amp; Mortensen, P. B. (2016). Schizophrenia. The Lancet, 388(10039), 86-97.&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဗီုပြင်ယဲ ကေုာံ ပရေင်ပါ်စရင်ယဲ ==
ပ္ဍဲဂကောံယဲဝွံ နွံကဵု ဂကူယဲ နာနာသာ် မပါ်လဝ် နကဵု အခိင်မကတဵုဒှ် ကေုာံ လက္ချဏ်ယဲရ-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဂကောံယဲစိုတ်လီု ကေုာံ ဗီုပြင်တၞဟ်ခြာဂမၠိုင်
|-
! ယၟုယဲ 
! လက္ချဏ် အဓိက 
! အခိင်မဒးကတဵုဒှ် (အောန်အိုတ်)
|-
| ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ 
| မိင်ဗၠေတ်၊ ထေင်ဗၠေတ်၊ အရေဝ်ထုဲထံင်၊ လက္ချဏ်အောန်စှ်ေ 
| ၆ ဂိတု ကေုာံ လတူ
|-
| ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳဖံမ် 
| တုပ်ကဵု လတူဏအ်၊ ဆဂး အခိင်ဂၠေအ် 
| ၁ ဂိတု စဵုကဵု ၆ ဂိတု
|-
| ယဲစိုတ်လီုပါလုပ်စိုတ်ဓါတ်ပြံင်လှာဲ
| လက္ချဏ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ပံင်ကဵု ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression/Mania)
| ၂ သတ္တဟ မၞုံဆ လက္ချဏ်စိုတ်လီုဓဝ်
|-
| ယဲစိုတ်လီုအခိင်ဂၠေအ်
| ကတဵုဒှ် လက္ချဏ် မိင်ဗၠေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ထေင်ဗၠေတ် မွဲတဲဓဝ်
| ၁ တ္ၚဲ စဵုကဵု ၁ ဂိတု (ကလေင်ခိုဟ်ပေင်င်)
|-
| ယဲစိုတ်ထေင်ဗၠေတ်
| ထေင်ဗၠေတ်မွဲသာ်ဓဝ် (ဥပမာ ညးတၞဟ်ဗက်ဂစိုတ်ဇကု)
| ၁ ဂိတု (ဟွံမဲကဵု လက္ချဏ်တၞဟ်)
|}

== ၅။ လၟေင်ကမၠောန် က္ဍဟ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ==
ပရေင်ဇဳဝဗေဒ သွက်ယဲစိုတ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုက္ဍဟ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ နကဵု နဲကဲပါ်စၟတ် (Brain Imaging) မပ္တံကဵု MRI ကေုာံ PET scan မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ညးမဒှ်ယဲတအ်ဂှ် ခ္ဍိုင်ဍာ်က္ဍဟ် (Ventricles) တအ် ဇၞော်တိုန်တုဲ၊ တိက္ဍဟ်အရံင်ပတေင် (Gray matter) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသ က္ဍဟ်လပါ်ဂတ (Prefrontal cortex) ကေုာံ လပါ်ကတောဝ် (Temporal lobes) တအ် ယအ်အောန်စှ်ေအာရ။ တင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် မကဵုဖဵု ညံင်ညးတအ် ဟွံမာန် ချပ်ဗ္စာ ဟွံသေင်မ္ဂး ညာဏ်သမ္တီဍိုန်စှ်ေရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန် မ္ဂး ဓါတ်ဏအ် မဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲလပါ်လဒေါဝ်က္ဍဟ် (Mesolimbic pathway) ဂှ် ကဵုဖဵု ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်ရ။

== ၆။ နဲကဲစမ်ၜတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ==
သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲ နွံယဲသကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ဂှ် ဒးစမ်ၜတ် နကဵု သၞောတ် [[DSM-5]] ဟွံသေင်မ္ဂး [[ICD-11]] ရ။ အစာဂဥုဲပညာစိုတ်တအ် ဒးသၟာန်သၟုက် လၟေင်ဝင်ယဲ ကေုာံ စမ်ၜတ် လညာတ်စိုတ်ရ။ အောန်အိုတ် လက္ချဏ်ယဲ ၜါသာ် မပ္တံကဵု (၁) စိုတ်ထေင်ဗၠေတ်၊ (၂) မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (၃) ဟီုအရေဝ်ထုဲထံင် ဒးနွံ လုကဴမွဲဂိတု ပ္ဍဲအပ္ဍဲ အခိင် ၆ ဂိတုရ။ တုဲပၠန် ယဲဏအ် ဒးပလီုပလာ် ပရေင်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ် ညးမဒှ်ယဲဂှ်ရ။ ညးတအ် သီုဒးစမ်ၜတ် ဆီ ကေုာံ က္ဍဟ် သွက်ဂွံပါ်ပဲါထောအ် ယဲတၞဟ် မပ္တံကဵု ယဲက္ဍဟ်လီု ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစွဲဓါတ်ဂျိတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;World Health Organization. (2019). International statistical classification of diseases and related health problems (11th ed.).&lt;/ref&gt;

== ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ ==
ပရေင်လွဳလွတ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပရေင်စကာ [[ဂဥုဲပသောင်စိုတ်ဂမၠိုင်]] (Antipsychotic medications) ရ။ ဂဥုဲတအ်ဏအ် ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ- 
* '''ဂဥုဲတြေံ (Typical Antipsychotics):''' မပ္တံကဵု Haloperidol, Chlorpromazine တအ် မလေပ်ဖျေံ ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန်၊ ဆဂး နွံကဵု ဖဵုပရေအ်လပါ်တၞဟ် မပ္တံကဵု ဇကုချဳကတဵုဟွံမာန်။
* '''ဂဥုဲတၟိ (Atypical Antipsychotics):''' မပ္တံကဵု Risperidone, Olanzapine, Clozapine တအ် မလေပ်ထိင်လဝ် သီုဒဝ်ပါမေန် ကေုာံ သဳရဝ်တဝ်နေန် (Serotonin) ရ။ ဖဵုပရေအ် လပါ်ချဳကတဵု အောန်ကီုလေဝ် ဖဵုပရေအ်လပါ် သၠုင်တိုန်လျိုင် နွံရ။
ပါဲနူ ဂဥုဲတုဲ နဲကဲလွဳလွတ်ပညာစိုတ် (Psychotherapy) မပ္တံကဵု နဲကဲလွဳလွတ် စိုတ်ကဵုဒ္ဂေတ် (CBT) ကေုာံ ပရေင်ပံင်ဖက်မၞိဟ် (Social skills training) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ကလေင်ပတိုန်ဘဝ ညးမဒှ်ယဲတအ်ရ။

== ၈။ အကာဲအရာ ပညာစိုတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ဝွံ ကဵုဖဵုအန္တရာဲ လတူဘဝ ညးမဒှ်ယဲ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်ညးတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ကလိဂွံ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး မံင်ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ လက္ချဏ်ယဲ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဍောင်ဇြဟတ်တုဲ ညးမဒှ်ယဲ ၜိုတ် ၅% စဵုကဵု ၁၀% ဂှ် ဂစာန်ဂစိုတ်ထောအ်ဇကုအိုတ်ရ။ ပရေင်မၞိဟ်လေဝ် ညးတအ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မၞိဟ်ကယျာန် (Stigma) မကဵုဖဵု ညံင်ညးတအ် ဟွံဂွံအာလွဳယဲ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲတအ်ရ။

== ၉။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ယဲဏအ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဝင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵုကၠံယျ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၃ ဂှ် အစာဂဥုဲစိုတ် ဂျာမနဳ အဳမဳလ် ကရက်ပလေန် (Emil Kraepelin) စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုယၟု &quot;ယဲက္ဍဟ်လီုအခိင်ပြဟ်&quot; (Dementia praecox) ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ ဂှ် အစာဂဥုဲ ယူဂျေန် ဗလဴလာ (Eugen Bleuler) ကဵုလဝ်ယၟု &quot;သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ&quot; (Schizophrenia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;စိုတ်မပါ်ထကးအာ&quot; ရ။ ဆဂး ယၟုဏအ် ကဵုဖဵုဗၠေတ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ညးမဒှ်ယဲဝွံ နွံကဵု စိုတ်ၜါ (Split personality) မဒှ်လညာတ်မဗၠေတ်မွဲရ။&lt;ref name=&quot;Lieberman&quot;&gt;Lieberman, J. A., &amp; First, M. B. (2018). Psychotic Disorders. New England Journal of Medicine, 379(3), 270-280.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် ==
လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်သုတေသန လပါ်ဗဳဇ (Genomic studies) ကေုာံ နဲကဲပါ်စၟတ်က္ဍဟ်တၟိတအ် (Neuroimaging advances) ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ တၠပညာတအ် ဂစာန်ဂၠာဲဒၟံင် ဟိုတ်တမ်မူလ ကေုာံ ဂဥုဲတၟိ မဟွံကဵုဖဵုပရေအ်လပါ်တၞဟ်ရ။ ဂဥုဲတၟိ မပ္တံကဵု ဂဥုဲမထိင်လဝ် ဓါတ်ဂလူတာမိတ် ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် နကဵုစက်သံလိုက် (TMS) တအ်လေဝ် စမ်ၜတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ အနာဂတ်မ္ဂး နဲကဲစၟတ်သမ္တီယဲ နူအခိင်ပြဟ် (Early intervention programs) ဂှ် ဒှ်အရာမဟံင်ပြာ် ဘဝညးမဒှ်ယဲတအ် မာန်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ လိက်နိဿဲ ==
သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ ကေုာံ ဂကောံယဲစိုတ်လီုတၞဟ်ဂမၠိုင် ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ် မဇြိုဟ်နက် ကေုာံ ကဵုဖဵုအန္တရာဲ ကုလၟေင်ဘဝ ညးမဒှ်ယဲ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ၜိုန်ရ ဟိုတ်တမ်မူလ ယဲဏအ်ဂှ် တီလဝ် ဍိုက်က်ပေင်င် ဟွံမဲကီုလေဝ်၊ နကဵု ဂဥုဲပသောင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် ပညာစိုတ်တအ်မ္ဂး ညးမဒှ်ယဲတအ် ဂျိုင်တန်တဴအာ နကဵု ဘဝဓမ္မတာ မာန်ဒၟံင်ရ။ ပရေင်ပလီုပလာ် စၟတ်သမ္တီပရေအ် (Stigma) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ။

=== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Insel2010&quot;&gt;Insel, T. R. (2010). Rethinking schizophrenia. Nature, 468(7321), 187-193.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Marder2019&quot;&gt;Marder, S. R., &amp; Cannon, T. D. (2019). Schizophrenia. New England Journal of Medicine, 381(18), 1753-1761.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name  = ဂကောံယဲစိုတ် ကေုာံ ယဲပညာစိုတ်
| title = ဂကောံယဲစိုတ်လီု ကေုာံ [[ယဲပညာစိုတ်]] ဂမၠိုင်
| state = autocollapse
| bodyclass = hlist

| group1 = ယဲစိုတ်လီုဂမၠိုင်
| list1  =
* [[ယဲစိုတ်သကိဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ]]
* [[ယဲစိုတ်လီုပါလုပ်စိုတ်ဓါတ်ပြံင်လှာဲ]]
* [[ယဲစိုတ်ထေင်ဗၠေတ်]]
* [[ယဲစိုတ်လီုအခိင်ဂၠေအ်]]

| group2 = လက္ချဏ်ယဲဂမၠိုင်
| list2  =
* [[မိင်ဗၠေတ်ညာတ်ဗၠေတ်]]
* [[စိုတ်ထေင်ဗၠေတ်]]
* [[ဟီုအရေဝ်ထုဲထံင်]]
* [[လက္ချဏ်ယဲ လပါ်အောန်]]

| group3 = နဲကဲလွဳလွတ်
| list3  =
* [[ဂဥုဲပသောင်စိုတ်ဂမၠိုင်]]
* [[နဲကဲလွဳလွတ်ပညာစိုတ်]]
* [[နဲကဲစမ်ၜတ်စိုတ်]]

| below =
* '''ကဏ္ဍ:''' [[:Category:ယဲပညာစိုတ်|ယဲပညာစိုတ်]]
* [[:Category:ဂဥုဲပညာ|ဂဥုဲပညာ]]
}}

[[Category:ယဲပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲဂမၠိုင်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဂဥုဲပညာ]]</text>
      <sha1>e79wooo6ceqq16tb2b6p7cew6ge5eid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12998</id>
    <revision>
      <id>59505</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition (new) | name            = ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂမၠိုင် | synonyms        = ယဲစိုတ်ၜါဗီုပြင် (Manic-depressive illness) | image           = Bipolar Disorder Illustration.png | alt             = ဗီုရုပ် မထ္ၜးလဝ် ပရေင်စိုတ်ပြ...&quot;</comment>
      <origin>59505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19776" sha1="nghs8c6ph412oipwrdddcpwg3qsvcm7" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition (new)
| name            = ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| synonyms        = ယဲစိုတ်ၜါဗီုပြင် (Manic-depressive illness)
| image           = Bipolar Disorder Illustration.png
| alt             = ဗီုရုပ် မထ္ၜးလဝ် ပရေင်စိုတ်ပြံင်လှာဲ ၜါဗီုပြင်
| caption         = သင်္ကေတ ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ မၞုံကဵု စိုတ်သၠုင်လောန် (Mania) ကေုာံ စိုတ်စှ်ေလောန် (Depression)
| field           = [[ပညာစိုတ်]], [[ဂဥုဲစိုတ်]]
| symptoms        = စိုတ်မိပ်သၠုင်လောန် (Mania)၊ စိုတ်ဍိုန်လျစှ်ေ (Depression)၊ ဒြဟတ်ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်ချပ်ချာဲပြံင်လှာဲ
| complications   = ပရေင်ဂစိုတ်ဇကု၊ ယဲစွဲလာံ (Substance abuse)၊ ယဲဓဝိင် (Anxiety)
| onset           = အခိင်ဝုတ်ဗၠာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မၞိဟ်ဇၞော်
| duration        = လုကဴမွဲဘဝ
| causes          = မျိုးရိုး (Genetics)၊ ပွဳပွူ (Environment)၊ ဓာတုက္ဍဟ် (Brain chemistry)
| diagnosis       = လွပ်သမ္တီယဲ အတိုင်စံင်ၜတ် ပညာစိုတ် (DSM-5)
| treatment       = ပရေင်လွဳလွတ်နကဵုစိုတ်၊ ဂဥုဲ (Mood stabilizers, Antipsychotics)
| medication      = [[လဳသဳယမ်]] (Lithium)၊ Valproate, Lamotrigine
| frequency       = ၜိုတ် ၁-၃ % ရးနိဂီုဂၠးကဝ်
}}

'''ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂမၠိုင်''' ({{lang-en|Bipolar and Related Disorders}}) ဝွံ ဒှ်ယဲ မဆေင်ကဵု ပညာစိုတ် မဆက်စပ် ကုပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲတုဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် စိုတ်မိပ်သၠုင်လောန် (Mania) ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်မိပ်သၠုင်ဍောတ် (Hypomania) ကေုာံ စိုတ်ဍိုန်လျစှ်ေ (Depression) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်ဂှ် ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဒြဟတ်၊ ပရေင်ချပ်ချာဲ ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ မၞိဟ်ယဲတအ် ညံင်ဂွံယုတ်စှ်ေအာမာန်ရ။ ယဲဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်တုဲ ဒှ်ယဲမဒးလွဳလွတ် လုကဴမွဲဘဝရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ (Bipolar Disorder) ဝွံ ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ်မ္ဂး ညးကော်စ &quot;ယဲစိုတ်တိုန်စှ်ေ&quot; (Manic depression) ရ။ ယဲဝွံ ဒှ်ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်အပြံင်အလှာဲ ဓာတု ပ္ဍဲက္ဍဟ်တုဲ၊ ဍေဟ်ကဵုဖဵု ကုပရေင်စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကာလကတဵုဒှ် စိုတ်သၠုင်လောန် (Mania) မ္ဂး မၞိဟ်ယဲဂှ် မိပ်မြဟ်လောန်ၜက်၊ ဒြဟတ်ထတ်လောန်ၜက်၊ ဟွံမဲကဵု လွပ်တိက်တုဲ ဟီုဂလာန်ပြဟ်ပြဟ်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ကာလစိုတ်ဍိုန်လျစှ်ေ (Depression) မ္ဂး ဒြဟတ်အိုတ်၊ စိုတ်ဟွံမိပ်၊ ဒှ်ဓဝိင်၊ တုဲ သီုကဵု ညာတ်ကေတ် ဘဝဇကု အောန်လောန်အာရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ် DSM-5 နဒဒှ် ကဏ္ဍတၞဟ်ခြာမွဲရ။&lt;ref name=&quot;nimh2016&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml |title=Bipolar Disorder |publisher=National Institute of Mental Health |date=April 2016 |access-date=15 August 2020}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ လက္ချဏ် ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ==
လက္ချဏ်ယဲဝွံ ပါ်လဝ် ၜါလပါ် အဓိကရ။
# '''လက္ချဏ် စိုတ်သၠုင်လောန် (Manic Episode):''' ကာလဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်ယဲဂှ် မိပ်မြဟ်လောန်၊ ပတှ်ေဇကုလောန်ၜက်၊ ဟီုဂလာန် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ဟွံမိက်တိက်။ လ္ၚဵုမ္ဂး စိုတ်ထေဲပြဟ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် မၞုံကဵု အန္တရာဲ (ဥပမာ - ရာန်ကပေါတ် မဟွံဒးစကာ၊ ဖျေံသြန်လံင်ဝေင် ဗွဲမလောန်ၜက်)။
# '''လက္ချဏ် စိုတ်ဍိုန်လျ (Depressive Episode):''' ကာလဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်ယဲဂှ် စိုတ်ဍိုန်လျ၊ ဍာ်ရမတ်တိတ်၊ ဒြဟတ်အိုတ်၊ စၞဟွံစပ်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်မိပ်မြဟ် ပ္ဍဲကမၠောန်မွဲမွဲ။ လ္ၚဵုမ္ဂး ကတဵုဒှ် လညာတ် မိက်ဂွံဂစိုတ်ဇကု (Suicidal thoughts) ရ။&lt;ref name=&quot;apa2013&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558 |page=123-154}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲဝွံ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဟွံတီကေတ်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်လ္ၚတ်တအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် အရာမဆက်စပ် (၃) သာ်ရ-
* '''ဗဳဇ ကေုာံ မျိုးရိုး (Genetics):''' ယဝ်ရ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် (မိမ၊ ကောဒေအ်) နွံယဲဏအ်မ္ဂး အခေါင်မကတဵုဒှ်မာန် ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဓမ္မတာ ၜိုတ် ၅-၁၀ ဆ ရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓာတုက္ဍဟ် (Brain Chemistry):''' ဓာတု ပ္ဍဲက္ဍဟ် မပ္တံကဵု သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin)၊ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ကေုာံ နဝ်အဳပဳနက်ဖရိန် (Norepinephrine) တအ် ဟွံသၟဟ်ပၠန်မ္ဂး ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲပြဟ်မာန်ရ။
* '''ပွဳပွူ ကေုာံ ဒဒိုက်စိုတ် (Environmental Factors):''' ပရေင်ဒးဒုင်ဘဲဒဏ်စိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ပရေင်တိက်ဟွံလုံခြုံတအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲဏအ်ရ။

== ၄။ နဲကဲစမ်ၜတ် ကေုာံ သမ္တီယဲ ==
သွက်ဂွံ သမ္တီယဲဝွံ အစာဂဥုဲစိုတ်တအ် စကာ ပြကိုဟ်စံင်ၜတ် ပညာစိုတ် DSM-5 ဟွံသေင်မ္ဂး ICD-11 ရ။ နဲကဲစမ်ၜတ်တအ်ဂှ်-
* '''စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် (Psychological Evaluation):''' အစာဂဥုဲ သၟာန်စၟတ် ပရူလက္ချဏ်၊ ပရေင်ချပ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်ယဲ။
* '''စမ်ၜတ် ဆီ ကေုာံ ခန္ဓ (Physical Exam):''' သွက်ဂွံပါ်ပဲါ ယဲတၞဟ် မပ္တံကဵု ယဲတသိုင် (Thyroid disorders) မပကဵု ညံင်စိုတ်ဂွံပြံင်လှာဲ။
* '''စၟတ်သမ္တီ ဒ္ဂေတ်လၟေင်တ္ၚဲ (Mood Charting):''' အာတ်မိက် မၞိဟ်ယဲ ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပရေင်တိက် ကေုာံ ပရေင်စိုတ် ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။

== ၅။ ဗီုပြင်ယဲနာနာ ==
အတိုင် DSM-5 မ္ဂး ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂှ် ပါ်လဝ် ဗွဲအဓိက ၃ သာ်ရ-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ဗီုပြင် ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ'''
|-
! ဗီုပြင်
! လက္ချဏ်
! အခိင်ကာလ
|-
| '''ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၁)''' (Bipolar I)
| နွံကဵု လက္ချဏ် စိုတ်သၠုင်လောန် (Manic) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။ မလေပ်နွံကဵု လက္ချဏ် စိုတ်ဍိုန်လျ (Depression) ကီု။
| စိုတ်သၠုင်လောန် နွံ အောန်အိုတ် ၇ တ္ၚဲ (ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ)။
|-
| '''ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၂)''' (Bipolar II)
| နွံကဵု လက္ချဏ် စိုတ်ဍိုန်လျ (Depressive) မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ တုဲ နွံကဵု စိုတ်သၠုင်ဍောတ် (Hypomania)။ ဟွံစိုပ် ကဆံင် စိုတ်သၠုင်လောန် (Mania)။
| စိုတ်သၠုင်ဍောတ် နွံ အောန်အိုတ် ၄ တ္ၚဲ။
|-
| '''ယဲစိုတ်သဝ်သၠုင်''' (Cyclothymic Disorder)
| လက္ချဏ် စိုတ်သၠုင်ဍောတ် ကဵု စိုတ်ဍိုန်လျ မကတဵုဒှ် အဆက်အဆက်။ ၜိုန်ရ ဟွံသၠုင်/ဟွံသဝ် လောန်ၜက်ကီုလေဝ် ကတဵုဒှ်လံ။
| အောန်အိုတ် ၂ သၞာံ (သွက်ကောန်ၚာ်မ္ဂး ၁ သၞာံ)။
|}

== ၆။ ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ဂဥုဲ ==
ပရေင်လွဳလွတ် အဓိက သွက်ယဲဝွံ ဒှ် ပရေင်ကဵုဂဥုဲရ။
* '''ဂဥုဲထိင်စိုတ် (Mood Stabilizers):''' လဳသဳယမ် (Lithium) ဒှ်ဂဥုဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ထိင်စိုတ် ညံင်ဟွံဂွံသၠုင်လောန် ဟွံဂွံသဝ်လောန်။ ဗေလ်ပရဝ်အိတ် (Valproate) ကဵု လာမဝ်ထရဳဂျိန် (Lamotrigine) တအ်လေဝ် စကာကီုရ။
* '''ဂဥုဲစဵုဒၞာ စိုတ်ကယျာန် (Antipsychotics):''' ယဝ်ရ လက္ချဏ် မာနဳယာ (Mania) ထတ်လောန်မ္ဂး စကာဂဥုဲ မပ္တံကဵု Olanzapine, Quetiapine, ဟွံသေင်မ္ဂး Aripiprazole ရ။
* '''ဂဥုဲစဵုဒၞာ စိုတ်ဍိုန်လျ (Antidepressants):''' ၜိုန်ရ စကာကီုလေဝ်၊ ယဝ်စကာ လောန်ၜက်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံပြံင်အာ မာနဳယာ (Mania) မာန်တုဲ ဒးစကာ ပံင်ကဵု ဂဥုဲထိင်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;goodwin2007&quot;&gt;{{cite book |last=Goodwin |first=Frederick K. |author2=Jamison, Kay Redfield |title=Manic-Depressive Illness: Bipolar Disorders and Recurrent Depression |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195135794 |page=650}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်ကဵုကသပ် ပညာစိုတ် ==
ပါဲနူ ဂဥုဲတုဲ ပရေင်ကဵုကသပ် ပညာစိုတ် (Psychotherapy) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ-
* '''နဲကဲလွဳလွတ် စိုတ်ကဵုဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT):''' ရီုဗင် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် လညာတ်မဗၠေတ်မှာ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဒ္ဂေတ်မပလီုပလာ်။
* '''နဲကဲလွဳလွတ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် (Family-Focused Therapy):''' သွက်ဂွံ ကဵုပညာ ကုဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညံင်ဂွံ ပရေင်ဆက်ဆောံခိုဟ် ကေုာံ ရီုဗင် မၞိဟ်ယဲ။
* '''နဲကဲလွဳလွတ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အခိင် (Interpersonal and Social Rhythm Therapy):''' ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံနွံကဵု အခိင်တိက် ကေုာံ အခိင်စစၞ မတန်ကြန်ရ။

== ၈။ အန္တရာဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ==
ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲဝွံ ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး ကဵုအန္တရာဲ ဗွဲမဇၞော်ရ-
* '''အန္တရာဲ ဂစိုတ်ဇကု (Suicide Risk):''' မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဝွံ အခေါင်ဂစိုတ်ဇကု နွံသၠုင် နူမၞိဟ်ဓမ္မတာ (၁၅-၂၀) ဆ ရ။
* '''ယဲမဆက်စပ် (Comorbidities):''' မလေပ်ကတဵုဒှ် ယဲဓဝိင် (Anxiety disorders)၊ ယဲစွဲလာံ အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ (Substance use disorders) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 
* '''အန္တရာဲ ပရေင်မၞိဟ်:''' ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်စိုတ် ဟွံတန်ကြန်တုဲ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲကမၠောန်၊ ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် တအ် လီုလာ်မာန်ရ။

== ၉။ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ==
ၜိုန်ရ ယဲဏအ် စဵုဒၞာ ဟွံဂွံကီုလေဝ်၊ ပရေင်မင်မဲ (Management) ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကတဵုဒှ် (Relapse) ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ-
# '''တိက်လုံခြုံ:''' ဒးတိက်ကဵု အခိင်၊ ဇၟာပ်တ္ၚဲ (၇-၈) နာဍဳ။ ဟွံတိက်မ္ဂး မာနဳယာ (Mania) ကတဵုဒှ်မာန်ရ။
# '''ပါဲဝေင် အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ:''' ဍေဟ်ဖန်ကဵု ညံင်ဂဥုဲထိင်စိုတ် ဂွံလီုလာ်ရ။
# '''စၟတ်သမ္တီ သင်္ကေတ:''' စၟတ်သမ္တီလဝ် အခိင်လဵု စိုတ်စလှာဲတုဲ ယဝ်တီလက္ချဏ်ကိုပ်ကၠာမ္ဂး ပြာပ်အာ ဇရေင်အစာဂဥုဲ ပြဟ်ပြဟ်ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
လညာတ် ပရူယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲဝွံ နွံကၠုင် နူခေတ် ဂရိတ် (Greek) တမၠာတေအ်ရ။ အစာဂဥုဲဂရိတ် အရေတယု (Aretaeus of Cappadocia) ပ္ဍဲအေဒဳ ၁ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ချူလဝ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်သၠုင်လောန် (Mania) ကဵု ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ (Melancholia) ဝွံ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် အစာဂဥုဲစိုတ် ဂျာမနဳ Emil Kraepelin သမ္တီကဵုယၟု &quot;Manic-depressive insanity&quot; ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲ ၁၉၈၀ သၞာံ (DSM-III) ဂှ် ပြံင်လှာဲကော်စ &quot;Bipolar disorder&quot; သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ လညာတ်မဗၠေတ်မှာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;mason2008&quot;&gt;{{cite book |last=Mason |first=B. |title=Bipolar Disorder: History and Diagnosis |year=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521873154 |page=22}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ လိက်နိဿဲ ကေုာံ လိက်အုပ်ဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ]] (Major depressive disorder)
* [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
* [[ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်]] (Mental health)

{{Navbox
| name = Bipolar disorder
| title = ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင် (Mood Disorders)
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်ယဲဂမၠိုင်
| list1 = 
* [[ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၁)]]
* [[ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၂)]]
* [[ယဲစိုတ်သဝ်သၠုင်]] (Cyclothymia)
* [[ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ]] (Major depressive disorder)
| group2 = လက္ချဏ်ဂမၠိုင်
| list2 = 
* [[မာနဳယာ]] (Mania)
* [[ဟိုက်ပိုမာနဳယာ]] (Hypomania)
* [[စိုတ်ဍိုန်လျ]] (Depression)
| group3 = ပရေင်လွဳလွတ်
| list3 = 
* [[ဂဥုဲထိင်စိုတ်]] (Mood stabilizers)
* [[ပရေင်လွဳလွတ် စိုတ်ကဵုဒ္ဂေတ်]] (CBT)
* [[လဳသဳယမ်]] (Lithium)
}}

{{DEFAULTSORT:Bipolar Disorder}}
[[Category:ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်]]</text>
      <sha1>nghs8c6ph412oipwrdddcpwg3qsvcm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59506</id>
      <parentid>59505</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19785" sha1="nzuil7cwe3bvmhrrwefc0fo7eph6zz8" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition (new)
| name            = ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| synonyms        = ယဲစိုတ်ၜါဗီုပြင် (Manic-depressive illness)
| image           = Bipolar Disorder Illustration.png
| alt             = ဗီုရုပ် မထ္ၜးလဝ် ပရေင်စိုတ်ပြံင်လှာဲ ၜါဗီုပြင်
| caption         = သင်္ကေတ ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ မၞုံကဵု စိုတ်သၠုင်လောန် (Mania) ကေုာံ စိုတ်စှ်ေလောန် (Depression)
| field           = [[ပညာစိုတ်]], [[ဂဥုဲစိုတ်]]
| symptoms        = စိုတ်မိပ်သၠုင်လောန် (Mania)၊ စိုတ်ဍိုန်လျစှ်ေ (Depression)၊ ဒြဟတ်ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်ချပ်ချာဲပြံင်လှာဲ
| complications   = ပရေင်ဂစိုတ်ဇကု၊ ယဲစွဲလာံ (Substance abuse)၊ ယဲဓဝိင် (Anxiety)
| onset           = အခိင်ဝုတ်ဗၠာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မၞိဟ်ဇၞော်
| duration        = လုကဴမွဲဘဝ
| causes          = မျိုးရိုး (Genetics)၊ ပွဳပွူ (Environment)၊ ဓာတုက္ဍဟ် (Brain chemistry)
| diagnosis       = လွပ်သမ္တီယဲ အတိုင်စံင်ၜတ် ပညာစိုတ် (DSM-5)
| treatment       = ပရေင်လွဳလွတ်နကဵုစိုတ်၊ ဂဥုဲ (Mood stabilizers, Antipsychotics)
| medication      = [[လဳသဳယာမ်]] (Lithium)၊ Valproate, Lamotrigine
| frequency       = ၜိုတ် ၁-၃ % ရးနိဂီုဂၠးကဝ်
}}

'''ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂမၠိုင်''' ({{lang-en|Bipolar and Related Disorders}}) ဝွံ ဒှ်ယဲ မဆေင်ကဵု ပညာစိုတ် မဆက်စပ် ကုပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲတုဲ မလေပ်ကတဵုဒှ် စိုတ်မိပ်သၠုင်လောန် (Mania) ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်မိပ်သၠုင်ဍောတ် (Hypomania) ကေုာံ စိုတ်ဍိုန်လျစှ်ေ (Depression) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်ဂှ် ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဒြဟတ်၊ ပရေင်ချပ်ချာဲ ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ မၞိဟ်ယဲတအ် ညံင်ဂွံယုတ်စှ်ေအာမာန်ရ။ ယဲဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်တုဲ ဒှ်ယဲမဒးလွဳလွတ် လုကဴမွဲဘဝရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ (Bipolar Disorder) ဝွံ ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ်မ္ဂး ညးကော်စ &quot;ယဲစိုတ်တိုန်စှ်ေ&quot; (Manic depression) ရ။ ယဲဝွံ ဒှ်ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်အပြံင်အလှာဲ ဓာတု ပ္ဍဲက္ဍဟ်တုဲ၊ ဍေဟ်ကဵုဖဵု ကုပရေင်စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကာလကတဵုဒှ် စိုတ်သၠုင်လောန် (Mania) မ္ဂး မၞိဟ်ယဲဂှ် မိပ်မြဟ်လောန်ၜက်၊ ဒြဟတ်ထတ်လောန်ၜက်၊ ဟွံမဲကဵု လွပ်တိက်တုဲ ဟီုဂလာန်ပြဟ်ပြဟ်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ကာလစိုတ်ဍိုန်လျစှ်ေ (Depression) မ္ဂး ဒြဟတ်အိုတ်၊ စိုတ်ဟွံမိပ်၊ ဒှ်ဓဝိင်၊ တုဲ သီုကဵု ညာတ်ကေတ် ဘဝဇကု အောန်လောန်အာရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ် DSM-5 နဒဒှ် ကဏ္ဍတၞဟ်ခြာမွဲရ။&lt;ref name=&quot;nimh2016&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml |title=Bipolar Disorder |publisher=National Institute of Mental Health |date=April 2016 |access-date=15 August 2020}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ လက္ချဏ် ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ==
လက္ချဏ်ယဲဝွံ ပါ်လဝ် ၜါလပါ် အဓိကရ။
# '''လက္ချဏ် စိုတ်သၠုင်လောန် (Manic Episode):''' ကာလဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်ယဲဂှ် မိပ်မြဟ်လောန်၊ ပတှ်ေဇကုလောန်ၜက်၊ ဟီုဂလာန် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ဟွံမိက်တိက်။ လ္ၚဵုမ္ဂး စိုတ်ထေဲပြဟ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် မၞုံကဵု အန္တရာဲ (ဥပမာ - ရာန်ကပေါတ် မဟွံဒးစကာ၊ ဖျေံသြန်လံင်ဝေင် ဗွဲမလောန်ၜက်)။
# '''လက္ချဏ် စိုတ်ဍိုန်လျ (Depressive Episode):''' ကာလဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်ယဲဂှ် စိုတ်ဍိုန်လျ၊ ဍာ်ရမတ်တိတ်၊ ဒြဟတ်အိုတ်၊ စၞဟွံစပ်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်မိပ်မြဟ် ပ္ဍဲကမၠောန်မွဲမွဲ။ လ္ၚဵုမ္ဂး ကတဵုဒှ် လညာတ် မိက်ဂွံဂစိုတ်ဇကု (Suicidal thoughts) ရ။&lt;ref name=&quot;apa2013&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558 |page=123-154}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲဝွံ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဟွံတီကေတ်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်လ္ၚတ်တအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် အရာမဆက်စပ် (၃) သာ်ရ-
* '''ဗဳဇ ကေုာံ မျိုးရိုး (Genetics):''' ယဝ်ရ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် (မိမ၊ ကောဒေအ်) နွံယဲဏအ်မ္ဂး အခေါင်မကတဵုဒှ်မာန် ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဓမ္မတာ ၜိုတ် ၅-၁၀ ဆ ရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓာတုက္ဍဟ် (Brain Chemistry):''' ဓာတု ပ္ဍဲက္ဍဟ် မပ္တံကဵု သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin)၊ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ကေုာံ နဝ်အဳပဳနက်ဖရိန် (Norepinephrine) တအ် ဟွံသၟဟ်ပၠန်မ္ဂး ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲပြဟ်မာန်ရ။
* '''ပွဳပွူ ကေုာံ ဒဒိုက်စိုတ် (Environmental Factors):''' ပရေင်ဒးဒုင်ဘဲဒဏ်စိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ပရေင်တိက်ဟွံလုံခြုံတအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲဏအ်ရ။

== ၄။ နဲကဲစမ်ၜတ် ကေုာံ သမ္တီယဲ ==
သွက်ဂွံ သမ္တီယဲဝွံ အစာဂဥုဲစိုတ်တအ် စကာ ပြကိုဟ်စံင်ၜတ် ပညာစိုတ် DSM-5 ဟွံသေင်မ္ဂး ICD-11 ရ။ နဲကဲစမ်ၜတ်တအ်ဂှ်-
* '''စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် (Psychological Evaluation):''' အစာဂဥုဲ သၟာန်စၟတ် ပရူလက္ချဏ်၊ ပရေင်ချပ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်ယဲ။
* '''စမ်ၜတ် ဆီ ကေုာံ ခန္ဓ (Physical Exam):''' သွက်ဂွံပါ်ပဲါ ယဲတၞဟ် မပ္တံကဵု ယဲတသိုင် (Thyroid disorders) မပကဵု ညံင်စိုတ်ဂွံပြံင်လှာဲ။
* '''စၟတ်သမ္တီ ဒ္ဂေတ်လၟေင်တ္ၚဲ (Mood Charting):''' အာတ်မိက် မၞိဟ်ယဲ ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပရေင်တိက် ကေုာံ ပရေင်စိုတ် ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။

== ၅။ ဗီုပြင်ယဲနာနာ ==
အတိုင် DSM-5 မ္ဂး ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲမဆက်စပ်ဂှ် ပါ်လဝ် ဗွဲအဓိက ၃ သာ်ရ-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ '''ဗီုပြင် ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ'''
|-
! ဗီုပြင်
! လက္ချဏ်
! အခိင်ကာလ
|-
| '''ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၁)''' (Bipolar I)
| နွံကဵု လက္ချဏ် စိုတ်သၠုင်လောန် (Manic) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။ မလေပ်နွံကဵု လက္ချဏ် စိုတ်ဍိုန်လျ (Depression) ကီု။
| စိုတ်သၠုင်လောန် နွံ အောန်အိုတ် ၇ တ္ၚဲ (ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ)။
|-
| '''ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၂)''' (Bipolar II)
| နွံကဵု လက္ချဏ် စိုတ်ဍိုန်လျ (Depressive) မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ တုဲ နွံကဵု စိုတ်သၠုင်ဍောတ် (Hypomania)။ ဟွံစိုပ် ကဆံင် စိုတ်သၠုင်လောန် (Mania)။
| စိုတ်သၠုင်ဍောတ် နွံ အောန်အိုတ် ၄ တ္ၚဲ။
|-
| '''ယဲစိုတ်သဝ်သၠုင်''' (Cyclothymic Disorder)
| လက္ချဏ် စိုတ်သၠုင်ဍောတ် ကဵု စိုတ်ဍိုန်လျ မကတဵုဒှ် အဆက်အဆက်။ ၜိုန်ရ ဟွံသၠုင်/ဟွံသဝ် လောန်ၜက်ကီုလေဝ် ကတဵုဒှ်လံ။
| အောန်အိုတ် ၂ သၞာံ (သွက်ကောန်ၚာ်မ္ဂး ၁ သၞာံ)။
|}

== ၆။ ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ဂဥုဲ ==
ပရေင်လွဳလွတ် အဓိက သွက်ယဲဝွံ ဒှ် ပရေင်ကဵုဂဥုဲရ။
* '''ဂဥုဲထိင်စိုတ် (Mood Stabilizers):''' လဳသဳယာမ် (Lithium) ဒှ်ဂဥုဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ထိင်စိုတ် ညံင်ဟွံဂွံသၠုင်လောန် ဟွံဂွံသဝ်လောန်။ ဗေလ်ပရဝ်အိတ် (Valproate) ကဵု လာမဝ်ထရဳဂျိန် (Lamotrigine) တအ်လေဝ် စကာကီုရ။
* '''ဂဥုဲစဵုဒၞာ စိုတ်ကယျာန် (Antipsychotics):''' ယဝ်ရ လက္ချဏ် မာနဳယာ (Mania) ထတ်လောန်မ္ဂး စကာဂဥုဲ မပ္တံကဵု Olanzapine, Quetiapine, ဟွံသေင်မ္ဂး Aripiprazole ရ။
* '''ဂဥုဲစဵုဒၞာ စိုတ်ဍိုန်လျ (Antidepressants):''' ၜိုန်ရ စကာကီုလေဝ်၊ ယဝ်စကာ လောန်ၜက်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံပြံင်အာ မာနဳယာ (Mania) မာန်တုဲ ဒးစကာ ပံင်ကဵု ဂဥုဲထိင်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;goodwin2007&quot;&gt;{{cite book |last=Goodwin |first=Frederick K. |author2=Jamison, Kay Redfield |title=Manic-Depressive Illness: Bipolar Disorders and Recurrent Depression |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195135794 |page=650}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်ကဵုကသပ် ပညာစိုတ် ==
ပါဲနူ ဂဥုဲတုဲ ပရေင်ကဵုကသပ် ပညာစိုတ် (Psychotherapy) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ-
* '''နဲကဲလွဳလွတ် စိုတ်ကဵုဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT):''' ရီုဗင် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် လညာတ်မဗၠေတ်မှာ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဒ္ဂေတ်မပလီုပလာ်။
* '''နဲကဲလွဳလွတ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် (Family-Focused Therapy):''' သွက်ဂွံ ကဵုပညာ ကုဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညံင်ဂွံ ပရေင်ဆက်ဆောံခိုဟ် ကေုာံ ရီုဗင် မၞိဟ်ယဲ။
* '''နဲကဲလွဳလွတ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အခိင် (Interpersonal and Social Rhythm Therapy):''' ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံနွံကဵု အခိင်တိက် ကေုာံ အခိင်စစၞ မတန်ကြန်ရ။

== ၈။ အန္တရာဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ==
ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲဝွံ ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး ကဵုအန္တရာဲ ဗွဲမဇၞော်ရ-
* '''အန္တရာဲ ဂစိုတ်ဇကု (Suicide Risk):''' မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဝွံ အခေါင်ဂစိုတ်ဇကု နွံသၠုင် နူမၞိဟ်ဓမ္မတာ (၁၅-၂၀) ဆ ရ။
* '''ယဲမဆက်စပ် (Comorbidities):''' မလေပ်ကတဵုဒှ် ယဲဓဝိင် (Anxiety disorders)၊ ယဲစွဲလာံ အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ (Substance use disorders) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 
* '''အန္တရာဲ ပရေင်မၞိဟ်:''' ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်စိုတ် ဟွံတန်ကြန်တုဲ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲကမၠောန်၊ ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် တအ် လီုလာ်မာန်ရ။

== ၉။ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ==
ၜိုန်ရ ယဲဏအ် စဵုဒၞာ ဟွံဂွံကီုလေဝ်၊ ပရေင်မင်မဲ (Management) ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကတဵုဒှ် (Relapse) ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ-
# '''တိက်လုံခြုံ:''' ဒးတိက်ကဵု အခိင်၊ ဇၟာပ်တ္ၚဲ (၇-၈) နာဍဳ။ ဟွံတိက်မ္ဂး မာနဳယာ (Mania) ကတဵုဒှ်မာန်ရ။
# '''ပါဲဝေင် အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ:''' ဍေဟ်ဖန်ကဵု ညံင်ဂဥုဲထိင်စိုတ် ဂွံလီုလာ်ရ။
# '''စၟတ်သမ္တီ သင်္ကေတ:''' စၟတ်သမ္တီလဝ် အခိင်လဵု စိုတ်စလှာဲတုဲ ယဝ်တီလက္ချဏ်ကိုပ်ကၠာမ္ဂး ပြာပ်အာ ဇရေင်အစာဂဥုဲ ပြဟ်ပြဟ်ရ။

== ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
လညာတ် ပရူယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲဝွံ နွံကၠုင် နူခေတ် ဂရိတ် (Greek) တမၠာတေအ်ရ။ အစာဂဥုဲဂရိတ် အရေတယု (Aretaeus of Cappadocia) ပ္ဍဲအေဒဳ ၁ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ချူလဝ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်သၠုင်လောန် (Mania) ကဵု ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ (Melancholia) ဝွံ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် အစာဂဥုဲစိုတ် ဂျာမနဳ Emil Kraepelin သမ္တီကဵုယၟု &quot;Manic-depressive insanity&quot; ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲ ၁၉၈၀ သၞာံ (DSM-III) ဂှ် ပြံင်လှာဲကော်စ &quot;Bipolar disorder&quot; သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ လညာတ်မဗၠေတ်မှာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;mason2008&quot;&gt;{{cite book |last=Mason |first=B. |title=Bipolar Disorder: History and Diagnosis |year=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521873154 |page=22}}&lt;/ref&gt;

== ၁၁။ လိက်နိဿဲ ကေုာံ လိက်အုပ်ဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ် (See also) ==
* [[ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ]] (Major depressive disorder)
* [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
* [[ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်]] (Mental health)

{{Navbox
| name = Bipolar disorder
| title = ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင် (Mood Disorders)
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်ယဲဂမၠိုင်
| list1 = 
* [[ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၁)]]
* [[ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ ဂကူ (၂)]]
* [[ယဲစိုတ်သဝ်သၠုင်]] (Cyclothymia)
* [[ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ]] (Major depressive disorder)
| group2 = လက္ချဏ်ဂမၠိုင်
| list2 = 
* [[မာနဳယာ]] (Mania)
* [[ဟိုက်ပိုမာနဳယာ]] (Hypomania)
* [[စိုတ်ဍိုန်လျ]] (Depression)
| group3 = ပရေင်လွဳလွတ်
| list3 = 
* [[ဂဥုဲထိင်စိုတ်]] (Mood stabilizers)
* [[ပရေင်လွဳလွတ် စိုတ်ကဵုဒ္ဂေတ်]] (CBT)
* [[လဳသဳယာမ်]] (Lithium)
}}

{{DEFAULTSORT:Bipolar Disorder}}
[[Category:ယဲစိုတ်ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်]]</text>
      <sha1>nzuil7cwe3bvmhrrwefc0fo7eph6zz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရာဘဝသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12999</id>
    <revision>
      <id>59507</id>
      <timestamp>2026-10-29T10:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox Sutta|title=ပရာဘဝသုတ်|original_title=Parābhava Sutta|pali_title=Parābhavasutta (Snp 1.6)|collection=[[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]|chapter=[[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)|speaker=[[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ဒေဝတဴ (Deity)|setting=ဘာဇေတဝန်၊ ဍုၚ်သာဝတ္ထ...&quot;</comment>
      <origin>59507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8778" sha1="knqfhvuzmtpk5ssdo4zwbmubt20860v" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta|title=ပရာဘဝသုတ်|original_title=Parābhava Sutta|pali_title=Parābhavasutta (Snp 1.6)|collection=[[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]|chapter=[[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)|speaker=[[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ဒေဝတဴ (Deity)|setting=ဘာဇေတဝန်၊ ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ (Jetavana, Sāvatthī)|language=[[ဘာသာပါဠိ]]|status=[[ပိဋကတ်ပိ]]}}

'''ပရာဘဝသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Parābhava Sutta / Discourse on Downfall'') ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မရနုက်ကဵုတြဴ မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် သုတ္တနိပါတ် (Snp 1.6) မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ မလိက် &quot;ပရာဘဝ&quot; (Parābhava) ဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေၚ်လီုလာ်&quot; (Downfall / Ruin) ရ။ သုတ္တန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် ပရူ ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ပရေၚ်လီုလာ် ကေုာံ ပရေၚ်ကျသှ်ေ သတ္တံ ပ္ဍဲဘဝလောကဳ ကေုာံ လောကုတ္တဵု ရ။ သုတ္တန်ဝှ် ဒှ်သုတ္တန် မတွံလဝ် နဒဒှ် လဆန် ဒစးဒုၚ် (Counterpart) ကု [[မၚ်္ဂလသုတ်]] (Mangala Sutta / Discourse on Blessings) မတွံလဝ် ပရူ ပရေၚ်တိုန်စိုပ် ဂမၠိုၚ်ရ။&lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;[[Norman]], K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[ဝှာင်:Jetavana_monastery.jpg|right|thumb|260x260px|ဘာဇေတဝန် ဒၞာဲကျာ်တြဲ တွံလဝ် ပရာဘဝသုတ် ကုဒေဝတဴ]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ အဋ္ဌကထာ၊ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်တြဲ သ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် (Jetavana Monastery) ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ၊ ကြဴနူ ကျာ်တြဲ တွံလဝ် မၚ်္ဂလသုတ် မတွံဂး ဟိုတ်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ၃၈ ပြကာ တုဲ၊ ပ္ဍဲဗ္တာံယးဂှ် ဒေဝတဴ (Deity) မွဲဇကု ပြာပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ်ကျာ်တြဲ နကဵု လျးမယးတၟးတုဲ သၟာန်တိုန် ပရူ ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် မၞိဟ်တအ် (The causes of a person's downfall) ရ။ ဒေဝတဴဂှ် သၟာန်တိုန်: &gt; &quot;ယွံတၠဳပိုန်၊ ပိုဲဍိက်တအ် မိက်ဂွံတီ ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် သတ္တံရ။ မူရဴ ဟိုတ်မွဲ ဒှ်ဟိုတ်ကဵု မၞိဟ်တအ် ဒးလီုလာ် စှ်ေအာရော?&quot; (We ask Gotama about the person who declines... what is the cause of downfall?)

== 2. ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် အဓိက ဂမၠိုၚ် (Core Causes of Downfall) ==
ကျာ်တြဲ တွံကလေၚ်လဝ် ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် နကဵု ဂါထာဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဓမ္မ အဓိကတအ်ဂှ် မပ္တံကဵု:

* '''ပွမက္ဍုဟ် ဓမ္မ (Hating the Dhamma):''' မၞိဟ်မဆာန် ဓမ္မဂှ် ဇၞော်မောဝ်တုဲ၊ မၞိဟ်မက္ဍုဟ်မၠေအ် ဓမ္မဂှ် ဒးလီုလာ်ရ။
* '''ပွမဆက်ဆောံ မၞိဟ်ဟွံခိုဟ် (Associating with the wicked):''' ပွမဟွံဆာန် ညးသပ္ပရိုဟ်တုဲ၊ အာဆာန် ဆက်ဆောံ ကုညးမဟၟဲကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ခိုဟ်။
* '''လၞုဟ် ကေုာံ တိက်ဂၠိုၚ် (Laziness &amp; Fondness for Sleep):''' ပွမတိက်ဂၠိုၚ်၊ လၞုဟ်၊ ကေုာံ ဟၟဲကဵု လွဳပရာ ပ္ဍဲကမၠောန်။
* '''ပွမဟွံလွဳလွတ် မိမ (Neglecting Parents):''' ၜိုန်ရ မၞုံကဵု ဒြပ်ရတ်ကီုလေဝ် ဟွံလွဳလွတ် ထံက်ပၚ် မိမ ညးမဗျုထဴတအ်။
* '''မာန ကေုာံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန် (Pride in birth and wealth):''' ပွမသ္ပမာန လတူ ဂကူ၊ ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပွမပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကလောကောဒေအ် ဇကု။
* '''အပါယ် ၃ ပြကာ (Three Vices):''' ပွမစောဲလာံ ပ္ဍဲ မာတုဂါံ (ဣတ္ထိဓုတ္တ)၊ သုရာ (သုရာဓုတ္တ)၊ ကေုာံ ဝေၚ်ဖေက် သေက်ဇဵု (အက္ခဓုတ္တ) တအ်ရ။

== 3. ဇယၚ် ပတောံၜတ် ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် (Table of Causes of Downfall) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရာဘဝသုတ်
!လၟေၚ်
!ပါဠိ (Pali Term)
!အဓိပ္ပါယ် (English Translation)
!ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် (Mon Meaning / Explanation)
|-
|1
|'''ဓမ္မဒေသဳ''' (Dhammadessī)
|Hater of Dhamma
|ပွမက္ဍုဟ်မၠေအ် ဓမ္မ ကေုာံ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် သ္ၚောဲနူ တၠပညာ
|-
|2
|'''နိဒ္ဒါသဳလဳ''' (Niddāsīlī)
|Fond of sleep / Lazy
|ပွမတိက်ဂၠိုၚ်၊ လၞုဟ် ကေုာံ ဟၟဲကဵု လွဳပရာ ပ္ဍဲကမၠောန်
|-
|3
|'''ဣတ္ထိဓုတ္တ''' (Itthidhutta)
|Womanizer (Debauchee)
|ပွမစောဲလာံ ပ္ဍဲ ကာမဂုဏ် ကေုာံ မာတုဂါံ မလီုလာ်ဒြပ်
|-
|4
|'''သုရာဓုတ္တ''' (Surādhutta)
|Drunkard
|ပွမသုၚ်စောဲ သုရာ စောဲလာံ ညံၚ်ဂွံ လီုလာ် ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပညာ
|-
|5
|'''အက္ခဓုတ္တ''' (Akkhadhutta)
|Gambler
|ပွမဝေၚ်ဖေက်၊ စောဲလာံ ပ္ဍဲ ပရေၚ်သေက်ဇဵု မပလီုကၠေအ် ဘဝ
|}

== 4. ပရေၚ်ဆက်စပ် ကဵု မၚ်္ဂလသုတ် (Connection to Mangala Sutta) ==
ပ္ဍဲကဵု လိက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပရာဘဝသုတ် ဂှ် ဒှ်သုတ္တန် မတွံလဝ် ဗွဲကြဴ မၚ်္ဂလသုတ် တုဲ မၞုံကဵု တၚ်ရန်တၟအ် &quot;မၚ်္ဂလ&quot; (Blessings) ကေုာံ &quot;ပရာဘဝ&quot; (Downfall) ၜါလပါ် ညံၚ်ဂွံ ပါ်ပဲါမာန်ရ။ မၚ်္ဂလသုတ် တွံလဝ် လၟေၚ်တရဴ ညံၚ်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန်စိုပ်တုဲ၊ ပရာဘဝသုတ် ဂှ် တွံလဝ် လၟေၚ်သတိ (Warning) သၟိက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒတုံစှ်ေ အပါယ် ကေုာံ ဘဝလောကဳ မလီုလာ်ရ။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot; /&gt; 2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt; 3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Parābhavasutta (Snp 1.6)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt; 4. &lt;ref name=&quot;Piyadassi1999&quot;&gt;Piyadassi Thera (1999). &quot;Parabhava Sutta: Downfall&quot;. ''Access to Insight''.&lt;/ref&gt; 5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Parābhava Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;{{Sutta Nipata navbox}}</text>
      <sha1>knqfhvuzmtpk5ssdo4zwbmubt20860v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59508</id>
      <parentid>59507</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <origin>59508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8747" sha1="aa8fhu9c7c2i8psy0usps7b94jme7j1" xml:space="preserve">{{Infobox Sutta|title=ပရာဘဝသုတ်|original_title=Parābhava Sutta|pali_title=Parābhavasutta (Snp 1.6)|collection=[[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] - [[သုတ္တနိပါတ်]]|chapter=[[ဥရဂဝဂ်]] (Snp 1)|speaker=[[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ဒေဝတဴ (Deity)|setting=ဘာဇေတဝန်၊ ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ (Jetavana, Sāvatthī)|language=[[ဘာသာပါဠိ]]|status=[[ပိဋကတ်ပိ]]}}

'''ပရာဘဝသုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Parābhava Sutta / Discourse on Downfall'') ဝွံ ဒှ်သုတ္တ မရနုက်ကဵုတြဴ မၞုံပ္ဍဲကဝုတ် [[ဥရဂဝဂ်]] နူကဵု ပြကိုဟ် သုတ္တနိပါတ် (Snp 1.6) မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] ရ။ မလိက် &quot;ပရာဘဝ&quot; (Parābhava) ဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေၚ်လီုလာ်&quot; (Downfall / Ruin) ရ။ သုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မဒေသနာ မတွံလဝ် ပရူ ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ပရေၚ်လီုလာ် ကေုာံ ပရေၚ်ကျဗြမ် သတ္တံ ပ္ဍဲဘဝလောကဳ ကေုာံ လောကုတ္တဵု ရ။ သုတ္တဝွံ ဒှ်သုတ္တ မတွံလဝ် နဒဒှ် လဆန် ဒစးဒုၚ် (Counterpart) ကု [[မၚ်္ဂလသုတ်]] (Mangala Sutta / Discourse on Blessings) မတွံလဝ် ပရူ ပရေၚ်တိုန်စိုပ် ဂမၠိုၚ်ရ။&lt;ref name=&quot;Norman2006&quot;&gt;[[Norman]], K.R. (2006). ''The Group of Discourses (Sutta-Nipāta)''. Pali Text Society. ISBN 978-0860133162.&lt;/ref&gt;

== 1. နိဒါန် ကေုာံ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Introduction &amp; Background) ==
[[ဝှာင်:Jetavana_monastery.jpg|right|thumb|260x260px|ဘာဇေတဝန် ဒၞာဲကျာ်တြဲ တွံလဝ် ပရာဘဝသုတ် ကုဒေဝတဴ]]
အတိုၚ် သၚ်နိဿဲ အဋ္ဌကထာ၊ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်တြဲ သ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် (Jetavana Monastery) ဍုၚ်သာဝတ္ထဳ၊ ကြဴနူ ကျာ်တြဲ တွံလဝ် မၚ်္ဂလသုတ် မတွံဂး ဟိုတ်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ၃၈ ပြကာ တုဲ၊ ပ္ဍဲဗ္တံသ္ဂာဂှ် ဒေဝတဴ (Deity) မွဲဇကု ပြာပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ်ကျာ်တြဲ နကဵု လျးမယးတၟးတုဲ သၟာန်တိုန် ပရူ ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် မၞိဟ်တအ် (The causes of a person's downfall) ရ။ ဒေဝတဴဂှ် သၟာန်တိုန်: &gt; &quot;ယွံတၠဳပိုန်၊ ပိုဲဍိက်တအ် မိက်ဂွံတီ ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် သတ္တံရ။ မူရဴ ဟိုတ်မွဲ ဒှ်ဟိုတ်ကဵု မၞိဟ်တအ် ဒးလီုလာ် စှ်ေအာရော?&quot; (We ask Gotama about the person who declines... what is the cause of downfall?)

== 2. ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် အဓိက ဂမၠိုၚ် (Core Causes of Downfall) ==
ကျာ်တြဲ တွံကလေၚ်လဝ် ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် နကဵု ဂါထာဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဓမ္မ အဓိကတအ်ဂှ် မပ္တံကဵု:

* '''ပွမက္ဍုဟ် ဓမ္မ (Hating the Dhamma):''' မၞိဟ်မဆာန် ဓမ္မဂှ် ဇၞော်မောဝ်တုဲ၊ မၞိဟ်မက္ဍုဟ်မၠေံ ဓမ္မဂှ် ဒးလီုလာ်ရ။
* '''ပွမဆက်ဆောံ မၞိဟ်ဟွံခိုဟ် (Associating with the wicked):''' ပွမဟွံဆာန် ညးသပ္ပရိုဟ်တုဲ၊ အာဆာန် ဆက်ဆောံ ကုညးမဟၟဲကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ခိုဟ်။
* '''လၞုဟ် ကေုာံ တိက်ဂၠိုၚ် (Laziness &amp; Fondness for Sleep):''' ပွမတိက်ဂၠိုၚ်၊ လၞုဟ်၊ ကေုာံ ဟၟဲကဵု လွဳပရာ ပ္ဍဲကမၠောန်။
* '''ပွမဟွံလွဳလွတ် မိမ (Neglecting Parents):''' ၜိုန်ရ မၞုံကဵု ဒြပ်ရတ်ကီုလေဝ် ဟွံလွဳလွတ် ထံက်ပၚ် မိမ ညးမဗျုထဴတအ်။
* '''မာန ကေုာံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန် (Pride in birth and wealth):''' ပွမသ္ပမာန လတူ ဂကူ၊ ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပွမပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကလောကောဒေအ် ဇကု။
* '''အပါယ် ၃ ပြကာ (Three Vices):''' ပွမစောဲလာံ ပ္ဍဲ မာတုဂါံ (ဣတ္ထိဓုတ္တ)၊ သုရာ (သုရာဓုတ္တ)၊ ကေုာံ ဝေၚ်ဖေက် သေက်ဇဵု (အက္ခဓုတ္တ) တအ်ရ။

== 3. သ္ၚိအၚ် ၜတ်ကၞာတ် ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် (Table of Causes of Downfall) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ဟိုတ်ပရေၚ်လီုလာ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရာဘဝသုတ်
!လၟေၚ်
!ပါဠိ (Pali Term)
!အဓိပ္ပါယ် (English Translation)
!ဟိုတ် ပရေၚ်လီုလာ် (Mon Meaning / Explanation)
|-
|1
|'''ဓမ္မဒေသဳ''' (Dhammadessī)
|Hater of Dhamma
|ပွမက္ဍုဟ်မၠေံ ဓမ္မ ကေုာံ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် သ္ၚောဲနူ တၠပညာ
|-
|2
|'''နိဒ္ဒါသဳလဳ''' (Niddāsīlī)
|Fond of sleep / Lazy
|ပွမတိက်ဂၠိုၚ်၊ လၞုဟ် ကေုာံ ဟၟဲကဵု လွဳပရာ ပ္ဍဲကမၠောန်
|-
|3
|'''ဣတ္ထိဓုတ္တ''' (Itthidhutta)
|Womanizer (Debauchee)
|ပွမစောဲလာံ ပ္ဍဲ ကာမဂုဏ် ကေုာံ မာတုဂါံ မလီုလာ်ဒြပ်
|-
|4
|'''သုရာဓုတ္တ''' (Surādhutta)
|Drunkard
|ပွမသုၚ်စောဲ သုရာ စောဲလာံ ညံၚ်ဂွံ လီုလာ် ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပညာ
|-
|5
|'''အက္ခဓုတ္တ''' (Akkhadhutta)
|Gambler
|ပွမဝေၚ်ဖေက်၊ စောဲလာံ ပ္ဍဲ ပရေၚ်သေက်ဇဵု မပလီုကၠေအ် ဘဝ
|}

== 4. ပရေၚ်ဆက်စပ် ကဵု မၚ်္ဂလသုတ် (Connection to Mangala Sutta) ==
ပ္ဍဲကဵု လိက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပရာဘဝသုတ် ဂှ် ဒှ်သုတ္တ မတွံလဝ် ဗွဲကြဴ မၚ်္ဂလသုတ် တုဲ မၞုံကဵု တၚ်ရန်တၟအ် &quot;မၚ်္ဂလ&quot; (Blessings) ကေုာံ &quot;ပရာဘဝ&quot; (Downfall) ၜါလပါ် ညံၚ်ဂွံ ပါ်ပဲါမာန်ရ။ မၚ်္ဂလသုတ် တွံလဝ် လၟေၚ်တရဴ ညံၚ်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန်စိုပ်တုဲ၊ ပရာဘဝသုတ် ဂှ် တွံလဝ် လၟေၚ်သတိ (Warning) သၟိက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒတုံစှ်ေ အပါဲ ကေုာံ ဘဝလောကဳ မလီုလာ်ရ။

== 5. တၚ်နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

=== Reference List ===
1. &lt;ref name=&quot;Norman2006&quot; /&gt; 2. &lt;ref name=&quot;Bodhi2017&quot;&gt;Bodhi, Bhikkhu (2017). ''Sutta-Nipāta: The Suttas on Nisābha''. Wisdom Publications. ISBN 978-1614294290.&lt;/ref&gt; 3. &lt;ref name=&quot;Sujato2018&quot;&gt;Sujato, Bhikkhu (2018). &quot;Parābhavasutta (Snp 1.6)&quot;. ''SuttaCentral''. Available online at SuttaCentral.&lt;/ref&gt; 4. &lt;ref name=&quot;Piyadassi1999&quot;&gt;Piyadassi Thera (1999). &quot;Parabhava Sutta: Downfall&quot;. ''Access to Insight''.&lt;/ref&gt; 5. &lt;ref name=&quot;DPPN&quot;&gt;Malalasekera, G.P. (1937). ''Dictionary of Pali Proper Names'' (Entry: Parābhava Sutta). Pali Text Society.&lt;/ref&gt;{{Sutta Nipata navbox}}</text>
      <sha1>aa8fhu9c7c2i8psy0usps7b94jme7j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဇ္ဇျိမနိကာယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13000</id>
    <revision>
      <id>59510</id>
      <timestamp>2026-10-29T10:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox book | name             = မဇ္ဇျိမနိကာယ် | title_orig       = Majjhima Nikāya | image            = [[File:Tripitaka in Mahachulalongkornrajavidyalaya University (1).jpg|250px]] | caption          = လိက်အုပ် ပိဋကတ်ပါဠိ ဗုဒ္ဓဘာသာ  | country          = [[အိန္ဒိယ]] (အခိၚ်တြေံ) | language         = ...&quot;</comment>
      <origin>59510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8954" sha1="kgjzaquhwqxv030thqqicu1j972odk5" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name             = မဇ္ဇျိမနိကာယ်
| title_orig       = Majjhima Nikāya
| image            = [[File:Tripitaka in Mahachulalongkornrajavidyalaya University (1).jpg|250px]]
| caption          = လိက်အုပ် ပိဋကတ်ပါဠိ ဗုဒ္ဓဘာသာ 
| country          = [[အိန္ဒိယ]] (အခိၚ်တြေံ)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| subject          = ဓမ္မဒေသနာ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ
| genre            = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
| publisher        = သၚ်္ဂါယန (Buddhist Councils)
| format           = လိက်သၠရိုတ်, လိက်အုပ်
| chapters         = ၃ ပဏ္ဏာသ (၁၅ ဝဂ်)
| pages            = သုတ္တန် သီုဖအိုတ် ၁၅၂ သုတ်
}}

'''မဇ္ဇျိမနိကာယ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Majjhima Nikāya / Middle-length Discourses'') ဝှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မရနုက်ကဵုၜါ မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] နူကဵု [[ပိဋကတ်ပိ]] သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ မလိက် &quot;မဇ္ဇျိမ&quot; ဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် &quot;လဒေါဝ်&quot; (Middle) တုဲ၊ ပ္ဍဲနိကာယ်ဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် သုတ္တန် မၞုံကဵု ဇမၠိၚ်လဒေါဝ် (Middle-length suttas) သီုဖအိုတ် ၁၅၂ သုတ် ရ။ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မၞုံကဵု တၚ်ဓမ္မဒေသနာ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ နဲကဲ ပွမမၚ်မွဲ ဓမ္မကမ္မဋ္ဌာန် (Meditation practices) ဗွဲမကၠးဖ္ဍး၊ သီုကဵု လဴပူလဝ် ဂလာန်တက်ကျာ အကြာ [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ဗဗၞး၊ သၟိၚ်တၠ၊ ခမဳတၞဟ်ဟ် ကေုာံ သာဝကဂမၠိုၚ် ရ&lt;ref name=&quot;Bodhi1995&quot;&gt;Ñāṇamoli, Bhikkhu; Bodhi, Bhikkhu (1995). ''The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya''. Wisdom Publications. ISBN 978-0-86171-072-0.&lt;/ref&gt;။

== 1. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မာတိကာ (Structure and Contents) ==
သုတ္တန် ၁၅၂ သုတ် မၞုံပ္ဍဲ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု လၟေၚ် &quot;ပဏ္ဏာသ&quot; (Paṇṇāsa - Groups of Fifty) ပိ ကဝုတ် ရ:

1. '''မူလပဏ္ဏာသပါဠိ (Mūlapaṇṇāsa)''' - ပကောံလဝ် သုတ္တန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ၅၀ သုတ် (သုတ် ၁ စဵုကဵု ၅၀)။ ပ္ဍဲဏအ် ပါ်လဝ် မသုန် ဝဂ် (Vagga) ရ။
2. '''မဇ္ဇျိမပဏ္ဏာသပါဠိ (Majjhimapaṇṇāsa)''' - ပကောံလဝ် သုတ္တန် လဒေါဝ် ၅၀ သုတ် (သုတ် ၅၁ စဵုကဵု ၁၀၀)။ ပါ်လဝ် မသုန် ဝဂ် ကီုရ။
3. '''ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိ (Uparipaṇṇāsa)''' - ပကောံလဝ် သုတ္တန် လက္ကရဴအိုတ် ၅၂ သုတ် (သုတ် ၁၀၁ စဵုကဵု ၁၅၂)။ ပါ်လဝ် မသုန် ဝဂ် ရ။

== 2. ဇယၚ် လၟေၚ် ပဏ္ဏာသ ကေုာံ ဝဂ် (Table of Paṇṇāsa and Vaggas) ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ လဒက်ပ္တန် မဇ္ဇျိမနိကာယ် (Divisions of Majjhima Nikaya)
! လၟေၚ် !! ယၟု ပဏ္ဏာသ (Pali Term) !! အဓိပ္ပါယ် (English Meaning) !! လၟိဟ် ဝဂ် (Chapters) !! လၟိဟ် သုတ္တန် (Number of Suttas)
|-
| 1 || '''မူလပဏ္ဏာသပါဠိ''' (Mūlapaṇṇāsa) || The Root Fifty Discourses || ၅ ဝဂ် || ၅၀ သုတ် (MN 1 - 50)
|-
| 2 || '''မဇ္ဇျိမပဏ္ဏာသပါဠိ''' (Majjhimapaṇṇāsa) || The Middle Fifty Discourses || ၅ ဝဂ် || ၅၀ သုတ် (MN 51 - 100)
|-
| 3 || '''ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိ''' (Uparipaṇṇāsa) || The Final Fifty Discourses || ၅ ဝဂ် || ၅၂ သုတ် (MN 101 - 152)
|-
! colspan=&quot;3&quot; | သီုဖအိုတ် (Total) !! ၁၅ ဝဂ် !! ၁၅၂ သုတ်
|}

== 3. သုတ္တန် ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ တၚ်ဓမ္မ ဂမၠိုၚ် (Important Suttas and Teachings) ==
မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် မၞုံကဵု သုတ္တန် မပြာကဋ် ကေုာံ ကိစ္စဇၞော် သွက် ပရေၚ်က္ညၚ်ဓမ္မ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံကဵု:

* '''မူလပရိယာယသုတ် (MN 1 - Mūlapariyāya Sutta):''' တွံလဝ် ပရူ တမ်မူလ သဘာဝဓဝ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ ပွမပါ်ပဲါ သညာ စိုတ် ပုထုဇ္ဇန ကေုာံ အရိယ (The Root of All Things)။
* '''သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် (MN 9 - Sammādiṭṭhi Sutta):''' တွံလဝ် နကဵု တၠအရှန် ရှင်သာရိပိုတ် မစပ်ကဵု ဒိဋ္ဌိမဍာံအစောံ ကေုာံ သစ္စာ ၄ ပြကာ (Right View)။
* '''သတိပဋ္ဌာနသုတ် (MN 10 - Satipaṭṭhāna Sutta):''' ဒှ်သုတ္တန် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် ပရေၚ်မၚ်မွဲ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန် နကဵု လၟေၚ် ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ (The Foundations of Mindfulness)&lt;ref name=&quot;Analayo2003&quot;&gt;Anālayo, Bhikkhu (2003). ''Satipaṭṭhāna: The Direct Path to Realization''. Windhorse Publications. ISBN 978-1899579549.&lt;/ref&gt;။
* '''ကကစူပမသုတ် (MN 21 - Kakacūpama Sutta):''' တွံလဝ် ဥပမာ ရာဇာ် (Simile of the Saw) သၟိက်ဂွံ ဒလောအ်ဗတောန် ခမဳတအ် ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ ခန္တဳ ကေုာံ မေတ္တာ လတူ မၞိဟ်မဟီုပျဲပျာံတအ်။
* '''အၚ်္ဂုလိမာလသုတ် (MN 86 - Aṅgulimāla Sutta):''' လဴပူလဝ် ပရူ ဒမၠ ဂျိဇၞော် အၚ်္ဂုလိမာလ မပြံၚ်လှာဲဘဝ က္တဵုဒှ် ခမဳတၠအရှန် ကြဴနူ ကလၚ် ဓမ္မ ကျာ်တြဲ ရ (Story of Angulimala)။
* '''အာနာပါနဿတိသုတ် (MN 118 - Ānāpānasati Sutta):''' သုတ္တန် တွံထ္ၜးကဵု နဲကဲ သ္ၚဳစၟဳ ယီုလုပ်ယီုတိတ် (Mindfulness of Breathing) နကဵု လၟေၚ် ၁၆ ဌာန။

== 4. သၚ်္ကေတ အဘိဓမ္မ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စပ် (Theological Context) ==
ဗွဲမဂၠိုၚ် မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မတွံထ္ၜးလဝ် နဲကဲ ပွမမၚ်မွဲ လောကုတ္တဵု (Spiritual practice) ရ။ ပ္ဍဲကဵု [[ဒဳဃနိကာယ်]] မတွံလဝ် သုတ္တန်ဇမၠိၚ် သၟိက်ဂွံ သောၚ်ကလး ဓမ္မ ကုဗဗၞး ကေုာံ လောကဳဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အဇ္စျတ္တ (Internal development) သွက် ခမဳသမဏ ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ရ။ လိက်အုပ်ဏအ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက် လိက်အဋ္ဌကထာ ကေုာံ ဝိပဿနာ ပ္ဍဲ သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ခေတ်လက္ကရဴ ရ။

== 5. ပရေၚ်ကၠာဲဘာသာ (Translations) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအၚ်္ဂလိက်၊ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ကၠာဲဘာသာလဝ် နကဵု အစာပညာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ:
* ''Middle Length Sayings'' (I.B. Horner) - ကၠာဲလဝ် န</text>
      <sha1>kgjzaquhwqxv030thqqicu1j972odk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59511</id>
      <parentid>59510</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VR Pandita</username>
        <id>5757</id>
      </contributor>
      <origin>59511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8976" sha1="ogb68ga8hevrno4br55s2oggbcjfr1v" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name             = မဇ္ဇျိမနိကာယ်
| title_orig       = Majjhima Nikāya
| image            = [[File:Tripitaka in Mahachulalongkornrajavidyalaya University (1).jpg|250px]]
| caption          = လိက်အုပ် ပိဋကတ်ပါဠိ ဗုဒ္ဓဘာသာ 
| country          = [[အိန္ဒိယ]] (အခိၚ်တြေံ)
| language         = [[ဘာသာပါဠိ]]
| subject          = ဓမ္မဒေသနာ တိလပိုန်ကျာ်တြဲ
| genre            = [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]]
| publisher        = သၚ်္ဂါယန (Buddhist Councils)
| format           = လိက်သၠရိုတ်, လိက်အုပ်
| chapters         = ၃ ပဏ္ဏာသ (၁၅ ဝဂ်)
| pages            = သုတ္တန် သီုဖအိုတ် ၁၅၂ သုတ်
}}

'''မဇ္ဇျိမနိကာယ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Majjhima Nikāya / Middle-length Discourses'') ဝှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မရနုက်ကဵုၜါ မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] နူကဵု [[ပိဋကတ်ပိ]] သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရ။ မလိက် &quot;မဇ္ဇျိမ&quot; ဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် &quot;လဒေါဝ်&quot; (Middle) တုဲ၊ ပ္ဍဲနိကာယ်ဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် သုတ္တန် မၞုံကဵု ဇမၠိၚ်လဒေါဝ် (Middle-length suttas) သီုဖအိုတ် ၁၅၂ သုတ် ရ။ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မၞုံကဵု တၚ်ဓမ္မဒေသနာ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ နဲကဲ ပွမမၚ်မွဲ ဓမ္မကမ္မဋ္ဌာန် (Meditation practices) ဗွဲမကၠးဖ္ဍး၊ သီုကဵု လဴပူလဝ် ဂလာန်တက်ကျာ အကြာ [[တိလပိုန်ကျာ်တြဲ|တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ]] ကေုာံ ဗဗၞး၊ သၟိၚ်တၠ၊ ခမဳတၞဟ်ဟ် ကေုာံ သာဝကဂမၠိုၚ် ရ&lt;ref name=&quot;Bodhi1995&quot;&gt;Ñāṇamoli, Bhikkhu; Bodhi, Bhikkhu (1995). ''The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya''. Wisdom Publications. ISBN 978-0-86171-072-0.&lt;/ref&gt;။

== 1. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မာတိကာ (Structure and Contents) ==
သုတ္တန် ၁၅၂ သုတ် မၞုံပ္ဍဲ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု လၟေၚ် &quot;ပဏ္ဏာသ&quot; (Paṇṇāsa - Groups of Fifty) ပိ ကဝုတ် ရ:

1. '''မူလပဏ္ဏာသပါဠိ (Mūlapaṇṇāsa)''' - ပကောံလဝ် သုတ္တန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ၅၀ သုတ် (သုတ် ၁ စဵုကဵု ၅၀)။ ပ္ဍဲဏအ် ပါ်လဝ် မသုန် ဝဂ် (Vagga) ရ။
2. '''မဇ္ဇျိမပဏ္ဏာသပါဠိ (Majjhimapaṇṇāsa)''' - ပကောံလဝ် သုတ္တန် လဒေါဝ် ၅၀ သုတ် (သုတ် ၅၁ စဵုကဵု ၁၀၀)။ ပါ်လဝ် မသုန် ဝဂ် ကီုရ။
3. '''ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိ (Uparipaṇṇāsa)''' - ပကောံလဝ် သုတ္တန် လက္ကရဴအိုတ် ၅၂ သုတ် (သုတ် ၁၀၁ စဵုကဵု ၁၅၂)။ ပါ်လဝ် မသုန် ဝဂ် ရ။

== 2. ဇယၚ် လၟေၚ် ပဏ္ဏာသ ကေုာံ ဝဂ် (Table of Paṇṇāsa and Vaggas) ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ လဒက်ပ္တန် မဇ္ဇျိမနိကာယ် (Divisions of Majjhima Nikaya)
! လၟေၚ် !! ယၟု ပဏ္ဏာသ (Pali Term) !! အဓိပ္ပါယ် (English Meaning) !! လၟိဟ် ဝဂ် (Chapters) !! လၟိဟ် သုတ္တန် (Number of Suttas)
|-
| 1 || '''မူလပဏ္ဏာသပါဠိ''' (Mūlapaṇṇāsa) || The Root Fifty Discourses || ၅ ဝဂ် || ၅၀ သုတ် (MN 1 - 50)
|-
| 2 || '''မဇ္ဇျိမပဏ္ဏာသပါဠိ''' (Majjhimapaṇṇāsa) || The Middle Fifty Discourses || ၅ ဝဂ် || ၅၀ သုတ် (MN 51 - 100)
|-
| 3 || '''ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိ''' (Uparipaṇṇāsa) || The Final Fifty Discourses || ၅ ဝဂ် || ၅၂ သုတ် (MN 101 - 152)
|-
! colspan=&quot;3&quot; | သီုဖအိုတ် (Total) !! ၁၅ ဝဂ် !! ၁၅၂ သုတ်
|}

== 3. သုတ် ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ တၚ်ဓမ္မ ဂမၠိုၚ် (Important Suttas and Teachings) ==
မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် မၞုံကဵု သုတ္တ မပြာကဋ် ကေုာံ ကိစ္စဇၞော် သွက် ပရေၚ်က္ညၚ်ဓမ္မ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံကဵု:

* '''မူလပရိယာယသုတ် (MN 1 - Mūlapariyāya Sutta):''' တွံလဝ် ပရူ တမ်မူလ သဘာဝဓဝ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ ပွမပါ်ပဲါ သညာ စိုတ် ပုထုဇ္ဇန ကေုာံ အရိယ (The Root of All Things)။
* '''သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် (MN 9 - Sammādiṭṭhi Sutta):''' တွံလဝ် နကဵု တၠအရှန် မှာထေရ်သာရိပိုတ် မစပ်ကဵု ဒိဋ္ဌိမဍာံအစောံ ကေုာံ သစ္စာ ၄ ပြကာ (Right View)။
* '''သတိပဋ္ဌာနသုတ် (MN 10 - Satipaṭṭhāna Sutta):''' ဒှ်သုတ္တ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် ပရေၚ်မၚ်မွဲ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန် နကဵု လၟေၚ် ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ (The Foundations of Mindfulness)&lt;ref name=&quot;Analayo2003&quot;&gt;Anālayo, Bhikkhu (2003). ''Satipaṭṭhāna: The Direct Path to Realization''. Windhorse Publications. ISBN 978-1899579549.&lt;/ref&gt;။
* '''ကကစူပမသုတ် (MN 21 - Kakacūpama Sutta):''' တွံလဝ် ဥပမာ ရာဇာ် (Simile of the Saw) သၟိက်ဂွံ ဒၠောံဗတောန် ခမဳတအ် ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ ခန္တဳ ကေုာံ မေတ္တာ လတူ မၞိဟ်မဟီုပျဲပျာံတအ်။
* '''အၚ်္ဂုလိမာလသုတ် (MN 86 - Aṅgulimāla Sutta):''' လဴပူလဝ် ပရူ ဒမၠ ဂျိဇၞော် အၚ်္ဂုလိမာလ မပြံၚ်လှာဲဘဝ က္တဵုဒှ် ခမဳတၠအရှန် ကြဴနူ ကလၚ် ဓမ္မ ကျာ်တြဲ ရ (Story of Angulimala)။
* '''အာနာပါနဿတိသုတ် (MN 118 - Ānāpānasati Sutta):''' သုတ် တွံထ္ၜးကဵု နဲကဲ သ္ၚဳစၟဳ ယီုလုပ်ယီုတိတ် (Mindfulness of Breathing) နကဵု လၟေၚ် ၁၆ ဌာန။

== 4. သၚ်္ကေတ အဘိဓမ္မ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စပ် (Theological Context) ==
ဗွဲမဂၠိုၚ် မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မတွံထ္ၜးလဝ် နဲကဲ ပွမမၚ်မွဲ လောကုတ္တဵု (Spiritual practice) ရ။ ပ္ဍဲကဵု [[ဒဳဃနိကာယ်]] မတွံလဝ် သုတ္တန်ဇမၠိၚ် သၟိက်ဂွံ သောၚ်ကလး ဓမ္မ ကုဗဗၞး ကေုာံ လောကဳဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အဇ္စျတ္တ (Internal development) သွက် ခမဳသမဏ ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ရ။ လိက်အုပ်ဏအ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက် လိက်အဋ္ဌကထာ ကေုာံ ဝိပဿနာ ပ္ဍဲ သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ခေတ်လက္ကရဴ ရ။

== 5. ပရေၚ်ကၠာဲဘာသာ (Translations) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအၚ်္ဂလိက်၊ မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဂှ် ကၠာဲဘာသာလဝ် နကဵု အစာပညာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ:
* ''Middle Length Sayings'' (I.B. Horner) - ကၠာဲလဝ် န</text>
      <sha1>ogb68ga8hevrno4br55s2oggbcjfr1v</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>