ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1527</id>
    <revision>
      <id>59710</id>
      <parentid>57270</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>59710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62577" sha1="luvuvgqn1e7usyqeyy4r3j3o736n714" xml:space="preserve">'''ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ''' ({{Lang-en|'''Genocide'''}}) ဂှ် ဒှ်အရာမကၠောန်ပ နကဵုဆန္ဒနွံနွံ သွက်ဂွံ ပလီုပဠက် ဂကူမွဲ (ဂကူမဟီုဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ကောန်ဂကူ၊ ကောန်ဍုင်၊ တၞောဝ်ဗဳဇ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဘာသာ) နကဵု သီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မွဲကရေက်ရ။ မအရေဝ်မန် မကော် &quot;ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ&quot; ဝွံ ကၠာဲနူ ဘာသာအင်္ဂလိက် မကော်ဂး &quot;genocide&quot; ရ။ မအရေဝ် ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ပဂပ်လဝ် မအရေဝ်ၜါ အရေဝ်ဂရိတ် ''γένος'' (&quot;ဗဳဇ၊ ဂကူ&quot;) ကဵု အရေဝ်လေတ္တေန် ''-caedo'' (&quot;ဂစိုတ်&quot;).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Stanton, Gregory H., [http://genocidewatch.net/genocide-2/what-is-genocide/ What is genocide?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315170823/http://genocidewatch.net/genocide-2/what-is-genocide/ |date=2022-03-15 }}, Genocide Watch&lt;/ref&gt; မအရေဝ် genocide ဝွံ Raphael Lemkin ခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ညး မနွံယၟု ''Axis Rule in Occupied Europe ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ်ရ။''&lt;ref name=&quot;schab&quot;&gt;{{Cite book|last=William Schabas|url=https://books.google.com/books?id=pYptuRHDQPgC&amp;pg=PA25&amp;dq=Lemkin's+interest+in+the+subject+dates+to+his+days+as+a+student+at+Lvov+University#v=onepage|title=Genocide in international law: the crimes of crimes|publisher=Cambridge University Press|authorlink=William Schabas}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Power|2003}} နကဵုဘာသာမန် စၞးမချူ ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ဂှ် မကြိယာ ဂစိုတ်၊ ကေုာံ ပဠက် ဂှ်ပထောအ် မနာမ်တုဲ ဒှ်အာ &quot;ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ&quot; ရ။ 

လိက်ကသုက်ပဋိညာဉ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Genocide Convention) ဂှ် စကတဵုဒှ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၄၈တုဲ ပံက်လဝ် ပွံက် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ နကဵု &quot;မကၠောန်ပ နကဵုဆန္ဒနွံနွံ သွက်ဂွံ ပလီုပလက်၊ သီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲကရေက် လတူကောန်ဂကူမွဲ၊ ကောန်ဍုင်အရင်မွဲ၊ တၞောဝ်ဗဳဇမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဘာသာမွဲ၊ နမပ&quot; မပတံ ကု ဂစိုတ် ကောန်ဂကောံ ညးတအ်၊ ကတဵုဗဒှ် ညံင်ခန္ဓကာယ ဟွံသေင်မ္ဂး စိတ္တ ဂွံဂိသကေဝ် ကုကောန်ဂကောံညးတအ်၊ နကဵုဆန္ဒနွံနွံ ကဵုဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ပရေင်မံင်စံင်ဘဝ ညးတအ် ညံင်ဂွံစိုပ်အာ ကဆံင် ခန္ဓကာယ မဂွံလီုလာ် နကဵုသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မွဲကရေက်၊ စဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံ ၜံင်ကောန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုအမိင်အဝဵု ပြံင်ပဆုဲထောအ် ကောန်ၚာ် နကဵု ဂကောံဍေဟ်တအ် ကဵုအာမံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်။&lt;ref name=&quot;UNLegalDef&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/ar/preventgenocide/adviser/pdf/osapg_analysis_framework.pdf|title=Legal definition of genocide|publisher=United Nations|accessdate=22 February 2017}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.voanews.com/a/what-is-genocide/3238713.html|title=What Is Genocide?|first=VOA|last=News|website=voanews.com|accessdate=22 October 2017|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811221949/https://www.voanews.com/a/what-is-genocide/3238713.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide art. 2, 78 U.N.T.S. 277, Dec. 9, 1948. &lt;/ref&gt;

နူကဵု Political Instability Task Force ဗၟံက်ထ္ၜး အကြာသၞာံ ၁၉၅၆ ကဵု ၂၀၁၆ ဂဟ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ကတဵုဒှ်ဂွံလဝ် သီုဖအိုတ် ၄၃ ဒၞာဲ၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ မၞိဟ်မဒးချိုတ်အာ ၜိုတ် ၅၀ မဳလဳလာန်ရ။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=4KdHDAAAQBAJ&amp;pg=PA510&amp;dq=Since+1956,+some+forty-three+genocides+have+taken+place#v=onepage&amp;q=Since%201956%2C%20some%20forty-three%20genocides%20have%20taken%20place|title=Economic Aspects of Genocides, Other Mass Atrocities, and Their Prevention|editor=Charles H. Anderton, [[Jurgen Brauer]]|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-937829-6}} &lt;/ref&gt; နကဵု ရုင် UNHCR ဟီု ဟိုတ်နူ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူတုဲ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် မၞိဟ် ၅၀ မဳလဳယာန်ပြင်င် ဒးပြံင်တိတ် နူကဵု သ္ၚိဌာန်ဇကုရ။&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

== တမ်မူလ ဝေါဟာရ ==
ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ် မအရေဝ် မဂစိုတ်မၞိဟ် နကဵုဂကောံ နကဵုကရောမ်ဂှ် စကာဒၟံင် မအရေဝ်နာနာသာ် မပတံ ကု&quot;massacre,&quot; (မဂစိုတ် နကဵုဂကောံ) &quot;extermination,&quot; (ပဠက်ထပိုတ်)&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Exterminate Them! Written Accounts of the Murder, Rape, and Slavery of Native Americans during the California Gold Rush, 1848–1868|date=1999|publisher=Michigan State University Press}}&lt;/ref&gt;  ကေုာံ &quot;crimes against humanity&quot; (ဒုဟ် မကလိလောန် လတူကောန်မၞိဟ်) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၁ ဝန်ဇၞော်ချာချဳလ် ( Winston Churchill) ဗၟံက်ထ္ၜး ဂျာမနဳ မလုပ်သီ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်ဂှ် ညးဟီု &quot;a crime without a name&quot; (ဒုဟ်ရာဇာဝတ် သက္ကုယၟု)ရ။&lt;ref&gt; Churchill, Winston (24 August 1941). Prime Minister Winston Churchill's [http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/410824a.html Broadcast to the World About the Meeting With President Roosevelt (Speech). British Library of Information] – via ibiblio.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ရပ်ဖေလ် လေမ်ခိန် (Raphael Lemkin) ခၞံဗဒှ်ပတိုန် မအရေဝ် ''genocide'' ပ္ဍဲလိက်ညး ''Axis Rule in Occupied Europe'' မဒှ်လိက် မချူလဝ် ပရူဗီုပၞာန်နာဇြဳဂျာမနဳ မလုပ်သီကေတ် ဍုင်ယူရောပ်တုဲ မဂစိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။&lt;ref name=&quot;ushmm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007050|title=Coining a Word and Championing a Cause: The Story of Raphael Lemkin|publisher=United States Holocaust Memorial Museum (USHMM), Holocaust Encyclopedia.|quote=Lemkin's memoirs detail early exposure to the history of Ottoman attacks against Armenians (which most scholars believe constitute genocide), antisemitic pogroms, and other histories of group-targeted violence as key to forming his beliefs about the need for legal protection of groups.}} &lt;/ref&gt; မအရေဝ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး နကဵုသၞောတ်ဝ်စှေ်စှေ် ပလီုပလာ်ထောအ် ကောန်ဂကူမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်မွဲမွဲ၊&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1982/03/28/books/when-people-kill-a-people.html|title=When people kill a people}} &quot;In 1943, in the course of his monumental study ''Axis Rule in Occupied Europe'', the late Raphael Lemkin coined the word genocide – from the Greek genos (race or tribe) and the Latin cide (killing) – to describe the deliberate 'destruction of a nation or of an ethnic group'.&quot;&lt;/ref&gt; တုဲ မအရေဝ်ဂှ် ဗွဲမပြဟ်ဂှ် ဂွံဒုင်လွဳစ ပ္ဍဲအရေဝ်ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မအရေဝ် ''genocide'' ဂှ် ဒှ်မအရေဝ် မဗဂပ်လဝ် အရေဝ်ၜါ အရေဝ်ဂရိတ် ''geno-'' (γένος, မဂွံအဓိပ္ပာယ် 'ဂကူ' ဟွံသေင်မ္ဂး 'ကောန်ဂကူ') ကေုာံ မအရေဝ် ''caedere''  (မအရေဝ်လေတ္တေန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot; ဒဒှ်မဂစိုတ်&quot;){{Sfn|Lemkin|2008}} မအရေဝ်ဂှ် စစကာကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလိက်ရုင်ဂှ် စနူသၞာံ ၁၉၄၅၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင် နဒဒှ် အရေဝ်ဥပဒေမွဲဂှ် ဟွံစကာဏီရ။&lt;ref name=&quot;HolocaustEncyclopedia2014&quot;&gt; &quot;[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/what-is-genocide What Is Genocide?]&quot;, Holocaust Encyclopedia, United States Holocaust Memorial Museum, 24 June 2014.&lt;/ref&gt;  ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက်ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ပဝ်လာန် (Polish Genocide Trials) မတုပ်လဝ်စိုတ် အကြာ Arthur Greiser ကဵု Amon Leopold Goth ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ ဂှ် စကာလဝ် မအရေဝ်ဏအ် ပ္ဍဲလိက်သၞောဝ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ &lt;ref&gt;Reassessing the Nuremberg Military Tribunals: Transitional Justice, Trial Narratives, and Historiography (War and Genocide) page 110 edited by Alexa Stiller and Kim C. Premiel Berghahn Books 2012 &lt;/ref&gt;

'''ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ''' နကဵုဘာသာမန်ဝွံ ကၠာဲလဝ် နူမအရေဝ် အင်္ဂလိက် '''genocide''' ရ။ ယဝ်ရ ကၠာဲတုပ်ပ်မ္ဂး &quot;ဂမ္စိုတ်ဂကူ&quot; ၜိုတ်ဏအ်လေဝ် ဍိုက်ပေင်ဒၟံင်ကီုလေဝ် တၞဟ်နအဓိပ္ပါယ် ဂွံမံက်ကၠးတုဲ ထပ်စုတ်လဝ် &quot;ကမၠက်&quot; မွဲမရ။ မအရေဝ် &quot;ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ&quot; ဝွံ ဒှ်မနာမ်မွဲတုဲ တမ်ရိုဟ်ကြိယာဍေဟ်ဂှ် ဒှ် &quot;ဂစိုတ်&quot; &quot;ပဠက်&quot; ရ။

==နဒဒှ် ရာဇာဝတ်==

===သၞောဝ် ဂၠးကဝ်===
[[File:Auschwitz Resistance 280 cropped.jpg|thumb|upright=1.15|ကောန်ဂကောံ''[[Sonderkommando]]'' (ပၞာန်ဂျာမနဳ) စံင်ဒၟံင် ဇွဂကူဂျူ ပ္ဍဲအံက်သဝိတ်ဇ် [[Auschwitz]] II-Birkenau, an [[extermination camp]]]]
ကြဴနူ ဂကူဂျူ မဒးဒုင်စံင်ယဇ် (Holocaust) ကုနာဇြဳဂျာမနဳ ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ်တုဲ လေမ်ခိန် (Lemkin) ဂစာန်ဗက်စန်ဒက် ညံင်ညးဂၠးကဝ်ဂမၠိုင် ဂွံဒုင်တဲ သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကေုာံ ကၟာတ်လဒဵု ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူရ။ ပရေင်ဂိုတ်ဂစာန်ညးဂှ် အံင်ဇၞး ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုအသာမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ဒကုတ်ကိုပ်ကၠာဂှ် နကဵုကုလသမဂ္ဂ ပဒတန် ဒဒှ်ရ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူဂှ် မဒှ်အရာ မဒစဵုဒစး ကုသၞောဝ်ဂၠးကဝ်၊ ဆဂး နကဵုသၞောဝ် ဟွံဂွံဖျေဟ်လဝ်ဏီရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုအသာမ်ဗလဳ ဂှ် ပဒတန် လိက်ကသုက်ပဋိညာဉ် စဵုဒၞာ ကေုာံ ကဵုဒုဟ်ဒဏ် ကုရာဇာဝတ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ (Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide) (CPPCG)တုဲ လိက်ကသုက်ဂှ် ဒှ်လိက်ကသုက် မပံက်အဓိပ္ပါယ် ရာဇာဝတ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rubinstein |first=W.D. |url=https://books.google.com/?id=nMMAk4VwLLwC&amp;pg=PA308#v=onepage |title=Genocide: a history |publisher=Pearson Education |year=2004 |page=308 |isbn=978-0-582-50601-5}}&lt;/ref&gt;

{{Quote|text=ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ (genocide) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမဒစဵုဒစး အခေါင်အရာ ဂကောံမၞိဟ်မွဲ သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ၊ နကဵု ဂမ္စိုတ်မနုဿ (homicide) ဂှ် ဒှ်အရာ မဒစဵုဒစး အခေါင်အရာ ကောန်မၞိဟ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံဂျိုင်တန်တဴ၊ ပွမဒစဵုဒစး အခေါင်အရာ မဂျိုင်တန်တဴ မြဴသာ်ဝွံတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမခဍဳလျတ် ဇီုကပိုက် ကုဝိညာဏ်ကောန်မၞိဟ်တုဲ ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဆောမ်လေင် ပ္ဍဲကောန်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် ကုဒြဟတ် မပ္တံ ကုအခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳ ကေုာံ အရာမခၞံဗဒှ် နကဵု ဂကောံကောန်ဂကူဂှ်ရ။ တုဲပၠန် အရာဝွံ ဒှ်အရာ မဒစဵုဒစး ကုသၞောဝ်ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် မဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂရ။ အခိင်ကာလ မဗတိုက်ပလီု ဂကူမွဲမွဲ၊ ကွေတ်ဘာသာမွဲမွဲ ကေုာံ လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲမွဲမ္ဂး ဒုဟ်ရာဇာဝတ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ဗီုဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။|sign=|source=တင်လတုပ်စိုတ် ကုလသမဂ္ဂ ၉၆ (၁) UN Resolution 96(1), 11 December 1946}}

လိက်ကသုက်ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူဂှ် ပဒတန် ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုအသာမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ၉ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၈&lt;ref name=&quot;UNLegalDef&quot; /&gt; တုဲ ဒှ်ဒတန် ပ္ဍဲ ၁၂ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၅၁ (Resolution 260 (III))။ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် ချူ ပံက်လဝ် ပွံက် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ နကဵု ဂကောံဍုင်ဂၠးကဝ် မဒုင်လဝ်တဲတုဲ နကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် စုတ်ပၠုပ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဍုင်ညးတအ်ရ။ တုဲပၠန် သီုကဵု ပဒတန် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ရုင်ဗစာရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် မကော်ဂး International Criminal Court (ICC) နကဵု တင်လတုပ်စိုတ် (ဝါ) ဖျေဟ်သၞောဝ် ဗီုလဒက်ပတန် ရုင်ဗစာ ရာဇာဝတ် ဂၠးကဝ် မကော်ဂး &quot;ရဝ်မ ဥပဓိ ရုင်ဗစာ ရာဇာဝတ် ဂၠးကဝ် (Rome Statute of the International Criminal Court) ရ။ ပ္ဍဲပိုဒ်ဇၞော်ၜါ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပဋိညာဉ်ဂှ် ပံက်လဝ် ပွံက် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ 

{{quotation|...&amp;nbsp;တင်မထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ မွဲမွဲဂှ် ယဝ်ရ ကၠောန်ပဒး နကဵု ဆန္ဒ သွက်ဂွံ ပလီု၊ နကဵုသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မွဲကရေက် (အဝဲလစှ်ေ) လတူ ဍုင်မွဲ၊ ကောန်ဂကူမွဲ၊ ဗဳဇဂကူမွဲ၊ ဂကောံဘာသာမွဲ မပ္တံ ကု {{plainlist|
* (က) မဂစိုတ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်၊ (Killing members of the group)
* (ခ) ကတဵုဗဒှ် ညံင်ခန္ဓကာယ ဟွံသေင်မ္ဂး စိတ္တ ဂွံဂိသကေဝ် ကုကောန်ဂကောံညးတအ် (Causing serious [[#&quot;bodily harm&quot;|bodily]] or mental harm to members of the group)
* (ဂ) နကဵုဆန္ဒနွံနွံ ကဵုဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ပရေင်မံင်စံင်ဘဝ ညးတအ် ညံင်ဂွံစိုပ်အာ ကဆံင် ခန္ဓကာယ မဂွံလီုလာ် နကဵုသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မွဲကရေက် (Deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part)
* (ဃ) ကဵုဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ညံင်ဟွံဂွံၜံင်ကောန်ဇာတ် ကုဂကောံမၞိဟ်ဂှ် (Imposing measures intended to prevent births within the group)
* (င) နကဵုအမိင်အဝဵု ပြံင်ပဆုဲထောအ် ကောန်ၚာ် နကဵု ဂကောံဍေဟ်တအ် ကဵုအာမံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်။ (Forcibly transferring children of the group to another group.)}}|sign=|source=}}

===ဆန္ဒ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ (Genocidal intent)===
ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ဂှ် နကဵုစိုတ်ပၟိက်ဆန္ဒ ပါ်လဝ် ၜါပြကာ။ (၁) ပြကာစိုတ်ဓမ္မတာ (the general mental element)၊ (၂) ပြကာဆန္ဒမရန်တၟအ်နွံနွံ (the element of specific intent)။ ပြကာစိုတ်ဓမ္မတာ ဟီုမ္ဂးဂှ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ရာဇာဝတ် မကလိလောန်လဝ်ဂှ် ကလိလောန် နကဵု ဆန္ဒနွံနွံ၊ ကသပ်လညာတ် အစဳအဇန်နွံနွံ ကဵုဒှ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဟွံစွံသတိမွဲသာ် ကလိလောန်ဒးအာရ။ ဆဂး နကဵု ဒုဟ်ရာဇာဝတ် ဂၠးကဝ် မဆေင်ကဵု ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် ကေတ်စ ကလိလောန်လဝ် ဒုဟ် နကဵု ဆန္ဒနွံနွံရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ/သၞောဝ် ရဝ်မ မ္ဂး &quot;ဆန္ဒနွံနွံ&quot; ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ မကၠောန်ပ နကဵုမဖန်ဇန် စပ်ကဵု ကိစ္စရာဇာဝတ် မပတုဲဂှ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cpi.int/nr/rdonlyres/ea9aeff7-5752-4f84-be94-0a655eb30e16/0/rome_statute_english.pdf|title=Rome Statute of the International Criminal Court|last=|first=|date=July 1998|website=International Criminal Court|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|accessdate=2019-12-13|archivedate=2018-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180318090721/https://www.icc-cpi.int/nr/rdonlyres/ea9aeff7-5752-4f84-be94-0a655eb30e16/0/rome_statute_english.pdf}}&lt;/ref&gt;

ပြကာဆန္ဒမရန်တၟအ်နွံနွံဂှ် ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် တင်ရန်တၟအ် မကလိလောန် ဗီုမကၠောန်ပ &quot;သွက်ဂွံပလီုပလာ်ထောအ် နကဵုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မွဲကရေက် လတူ ဍုင်မွဲ၊ ဂကူမွဲ၊ ဂကောံဘာသာမွဲတအ် ဒှ်တမ်ရ။ ပြကာဆန္ဒမရန်တၟအ်နွံနွံဂှ် ဒှ်အရာ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ သွက်ဂွံပါ်တၞဟ်ခြာ ကုရာဇာဝတ်ဂၠးတိတၞဟ် မပ္တံ ကုရာဇာဝတ်ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ရာဇာဝတ်မပလီုပလာ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

===ဆန္ဒ မိက်ဂွံ ပလီု(Intent to destroy)===
ပ္ဍဲ[[ဂဗုတ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာ]] ဍုင်ဂါမ်ဗဳယျာ မတေင်လဝ် ပ္ဍဲ[[ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်]] ကုဍုင်ဗၟာဂှ် ဍုင်ဗၟာ (ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ) ဂစာန်ပတိုန်ဂလာန် ဒဒှ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂစိုတ်ဒးအာ ဂကူ[[ရဝ်ဟိန်ဂျာ]]တအ်ဂှ် နကဵု ဆန္ဒနွံနွံ ဟွံသေင်၊ ဟိုတ်နူကဵု ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် အာဗတိုက် သၟာပကီုပရာပ်အာသာတအ်တုဲ ဒးအာကောန်ဍုင်ကွာန်ညိညဂှ်ရ ဂဗုတ်ဂှ် ဟွံစိုပ်ကဆံင် [[ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ]] ရ။

====နကဵုသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲကရေက် (In whole or in part)====
[[File:Ambassador Morgenthau's Story p314.jpg|thumb|ညးမဒုင် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ အာမေနိယာန်ဂမၠိုင်]]

လဟီုမ္ဂး နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် &quot;in whole or in part&quot; (နကဵု သီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲကရေက်) ဂှ် ဒှ်အရာ တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ပရေင်မၞိဟ်တအ် မပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂၠိုင်မွဲရ။&lt;ref name=&quot;What is Genocide&quot;&gt;[http://efchr.mcgill.ca/WhatIsGenocide_en.php?menu=2 &quot;What is Genocide?&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505161753/http://efchr.mcgill.ca/WhatIsGenocide_en.php?menu=2 |date=5 May 2007 }} McGill Faculty of Law ([[McGill University]])&lt;/ref&gt;ရုင်သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးကဝ် (International Criminal Tribunal) လတူ ဂဗုတ်''Prosecutor v. Radislav Krstic – Trial Chamber I – Judgment – IT-98-33 (2001) ICTY8 (2 August 2001)'' မဆေင်ကဵု ဍုင်ယူဂဝ်သလာဗဳယျာ (တြေံ) ညာတ်ကေတ်&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2001/8.html|title=Prosecutor v. Dario Kordic &amp; Mario Cerkez - Trial Chamber III - Judgment - en IT-95-14/2 [2001] ICTY 8 (26 February 2001)|website=www.worldlii.org|accessdate=15 December 2019|archivedate=25 May 2012|archiveurl=https://archive.today/20120525111049/http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2001/8.html}}&lt;/ref&gt;ဒဒှ်ရ ကလိလောန်လဝ် ဒုဟ်ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂဗုတ် ''Prosecutor v. Radislav Krstic – Appeals Chamber – Judgment – IT-98-33 (2004) ICTY 7 (19 April 2004)''&lt;ref name=PvRKappel&gt;{{cite web|url=http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2004/7.html|title=The Prosecutor v. Limaj et al. – Decision on Prosecution's Motion to Amend the Amended Indictment – Trial Chamber – en IT-03-66 [2004] ICTY 7 (12 February 2004)|website=www.worldlii.org|accessdate=22 October 2017|archivedate=23 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140823231159/http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2004/7.html}}&lt;/ref&gt;ဂှ် နကဵု သၞောဝ်ပိုဒ်ဇၞော် ၈၊ ၉၊ ၁၀၊ ကေုာံ ၁၁ မ္ဂး ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ &quot; နကဵု မွဲကရေက်&quot;၊ မွဲကရေက်ဂှ် ဒှ်အရာ မပလီု သွက်ဂကောံမၞိဟ် မဂွံဂျိုင်တန်တဴ မွဲကရေက်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် ဂကူသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်ကီုလေဝ် မဆေင်ကဵု ကောန်ဂကူဂှ် လ္ၚဵု/မွဲကရေက်တအ်ဂှ် ဂစိုတ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် လိက်ပဋိညာဉ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူဂှ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံပလီုပလာ်ထောအ် ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ နကဵု မဂစိုတ်ပလီုထောအ် မွဲကရေက်ဂှ် ဒှ်အရာမလီုထောအ် ဂကောံမၞိဟ်သီုဖအိုတ်မာန်ပေင်င်ရ။

နာဲဗစာတအ် ဆက်ဗၟံက်ထ္ၜး စပ်ကဵု ပိုဒ်ဇၞော် ၁၂၊ &quot;နမရန်တၟအ် မွဲကရေက်ဂှ် ညာတ်ကေတ် သွက်ဂွံပလီု လၟိဟ်မရန်တၟအ်လဝ်တအ်ဂှ်ရ။ မရန်တၟအ် သွက်ဂွံပလီုထောအ် မွဲကရေက် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဒၞာဲမစကၠောန် သွက်ဂွံပလီုပလာ် ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်တုဲ ဒှ်အရာမတုဲဒှ်အာ ဆက်ၜိုတ်ဂှ် ဟွံသေင်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်ပူဂိုလ် မဒးဒုင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဂစိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာမတုဲဒှ် ဟွံသေင်တုဲ ဒှ်အရာမဆက်စပ်ဒၟံင် ကုလၟိဟ်မၞိဟ်အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;[http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2004/7.html Prosecutor v. Radislav Krstic – Appeals Chamber – Judgment – IT-98-33 (2004) ICTY 7 (19 April 2004)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823231159/http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2004/7.html |date=23 August 2014 }} See Paragraph 6: &quot;Article 4 of the Tribunal's Statute, like the Genocide Convention, covers certain acts done with &quot;intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnical, racial or religious group, as such&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www1.umn.edu/humanrts/icty/statute.html Statute of the International Tribunal for the Prosecution of Persons Responsible for Serious Violations of International Humanitarian Law Committed in the Territory of the Former Yugoslavia since 1991], U.N. Doc. S/25704 at 36, annex (1993) and S/25704/Add.1 (1993), adopted by Security Council on 25 May 1993, [[United Nations Security Council Resolution 827|Resolution 827]] (1993).&lt;/ref&gt;

==== ကောန်ဍုင်၊ ကောန်ဂကူ တၞောဝ်ဗဳဇ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဘာသ (“A national, ethnic, racial or religious group”) ====
နကဵု CPPCG ဂှ် ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဂကောံပရေင်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံရိုဟ်ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသွက်ဂွံစဵုဒၞာရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် ရုဲစှ် စွံအာရီု ပ္ဍဲကဵု လက်သန်မတန်ကြန်ဂမၠိုင် (stable identities)တအ်ရ။ လက်သန်မတန်ကြန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လက်သန် မၜံင်ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂှ် တုဲ အရာမပြံင်လှာဲဟွံဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲထောအ်လောဲလောဲ ဟွံဂွံတအ်ရ။ ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဂကောံပရေင်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲ ဗွဲမဗဗွဲကဵု အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အခိင်အခါရ။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Agnieszka Szpak, ''National, Ethnic, Racial, and Religious Groups Protected against Genocide in the Jurisprudence of the ad hoc International Criminal Tribunals'', 23 Eur. J. Int’L L. 155 (2012).&lt;/ref&gt;

ရုင်ဗစာ ရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် (International criminal court) ဂကူတၞဟ်ခြာ ဘာသာတၞဟ်ဂှ် ဟွံပါ်ပါဲတုဲ စွံအာရီု လတူလၟိဟ်ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်ခြာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဟိုတ်နူ အရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ခြာ၊ ဗီုသဏ္ဌာန် ရုပ်သာ်တၞဟ်ခြာ၊ ကွေတ်ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာ တၞဟ်ခြာ ကေုာံ အခိုက်ပြဝေဏဳတၞဟ်ခြာရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ပ္ဍဲရဝါန်ဒါဂှ် ဂကူဟူတူ ကဵု ဂကူတုတ်သဳတအ်ဂှ် ရုပ်သာ်ဗီုပြင် တုပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;William A. Schabas, Genocide in International Law: The Crime of Crimes 124-129 (2d. ed. 2009).&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာမပါ် ဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်ခြာဂှ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပါ်လဝ် ဟွံမဲကီုလေဝ် ရံင်ဗီုပြင် မကလိလောန်ဒုဟ်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။&lt;ref&gt;''Prosecutor v. Bagilishema'' (Case No. ICTR-95-1A-T), Judgment, 7 June 2001, para. 65.&lt;/ref&gt;

=== ဒဒှ် မကၠောန်ပ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ (Genocidal acts) ===
လိက်ပဋိညာဉ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု အရာမစဵုဒၞာလဝ် မသုန်သာ်၊ ယဝ်ရကလိလောန် ကၠောန်ပဒး အရာမသုန်သာ်ဂှ် နကဵု ဆန္ဒနွံနွံမ္ဂး ဒှ်အရာ မကလိလောန်ဒုဟ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ရ။ ဆဂး နကဵု မဂစိုတ် ပတုံကၠေအ် လမျီုဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်ဟေင် မစၟတ်သမ္တီ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူရ။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Sareta Ashraph, Beyond Killing: Gender, Genocide, &amp; Obligations Under International Law 3 (Global Justice Center 2018).&lt;/ref&gt;

==== မဂစိုတ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံမၞိဟ် (Killing members of the group) ====
ဇၟာပ်မဂစိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ဂှ် ဒှ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ဖအိုတ် ဟွံသေင်၊ [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_genocides_by_death_toll စရင်ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ] မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု သၟတ်တြုဟ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ဂစိုတ်ကၠာ မပ္တံကဵု ပန်ဂစိုတ် နကဵုသေနာတ်။&lt;ref&gt;Prosecutor v. Karadžić, Case No. IT-95-5/18-T, Trial Judgment, Int’l Crim. Trib. for the Former Yugoslavia, Mar. 24, 2016&lt;/ref&gt; မၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ သၟတ်ဗြဴတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ချိုတ်သိုက်က် ဗီုကဵု ဗာက်ဂစိုတ်၊ စံင်ဂစိုတ်၊ ပလီုကောန်သမ္ဘာတုဲ ဂစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;HRW, “Leave None to Tell the Story,” at [215]; HRW, “Shattered Lives,” at [39].&lt;/ref&gt; နကဵုလၟေင်သၞောဝ် ရုင်ဓဝ်ရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် ရဝါန်ဒါ (International Criminal Tribunal for Rwanda (ICTR)) ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ မဂစိုတ် ဗွဲမပြဟ်ကီု သီုကဵု မဂစိုတ်သိုက်က်ကီု သီုၜါဂှ် ဒှ်အရာမကၟာတ်လဒဵု ပ္ဍဲကဵု ပိုဒ်ကိုပ်ကၠာဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Prosecutor v. Semanza, Case No. ICTR-97-20-T, Trial Judgment, para. [320], May 15, 2003; Prosecutor v. Ntagerura, Case No. ICTR-99-46-T, Trial Judgment, para. [664], Feb. 24, 2004,&lt;/ref&gt;

====ကတဵုဗဒှ် ညံင်ခန္ဓကာယ ဟွံသေင်မ္ဂး စိတ္တ ဂွံဂိသကေဝ် ကုကောန်ဂကောံညးတအ် (Causing serious [[#&quot;bodily harm&quot;|bodily]] or mental harm to members of the group)====
တင်မစဵုဒၞာ ဒုတိယဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ်ရ။ ရုင်ဗစာ ရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် သွက်ဍုင်ယူဂဝ်သလာပဳယျာဂှ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ အရာမပလီုပလာ်ကောန်သမ္ဘာ ကဵု ပကီုပရာပ်လိင်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု တင်မစဵုဒၞာ ဒုတိယ အရာမကလိလောန်ဒုဟ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ မဒှ်အရာ မကတဵုဗဒှ် ညံင်ခန္ဓကာယ ဟွံသေင်မ္ဂး စိတ္တ ဂွံဂိသကေဝ်ရ။ ပ္ဍဲကာလမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ရုင်ဗစာရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပလီုကောန်သမ္ဘာ ကေုာံ ပကီုပရာပ်လိင်ဂှ် ဒှ်အရာ မပလီုကဵု ခန္ဓကာယ ကီု သီုကဵု စိတ္တရ။&lt;ref&gt;Prosecutor v. Akayesu, Case No. ICTR-96-4-T, Judgment, Sept. 2, 1998, para. 731.&lt;/ref&gt; ပကီုပရာပ်လိင်ဂှ် ဒှ်အရာမၜတ်ကၞာတ် သွက်ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပကီုပရာပ် မဂစိုတ်ပဠက်ဂကူမွဲရ။ ညးမဂစိုတ်ပဠက်ဂကူညးတၞဟ်တအ်ဂှ် အရာဝွံ ဒှ်အရာမပစဒှ်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ကာလ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ပ္ဍဲရဝါန်ဒါဂှ် ပ္ဍဲပွိုင် ပိဂိတုဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဗြဴ မဒးဒုင် ပလီုကောန်သမ္ဘာ ကတဵုဒှ်လဝ် ၜိုတ် အကြာ ၂၅၀,၀၀၀ ကဵု ၅၀၀,၀၀၀။ မၞိဟ်ဗြဴဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ပလီုကောန်သမ္ဘာ နကဵုမၞိဟ်တြုဟ်ဂၠိုင်င် မကော်ဂးစ (gang rape)။&lt;ref&gt;Stephanie K. Wood, ''A Woman Scorned for the “Least Condemned” War Crime: Precedent and Problems with Prosecuting Rape as a Serious Crime in the International Criminal Tribunal for Rwanda'', 13 Colum. J. of Gender &amp; L. 274, at 299-301 (2004).&lt;/ref&gt; 

ပွမပျဲပျာံ၊ ကဵုဒဒိုက် မဆက်ဆောံ ဗွဲမရုန်မဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုဒုဟ်ဒဏ် ဗွဲမဓဇန် နကဵုဆန္ဒနွံနွံဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲအရာမဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ မကတဵုဗဒှ် ညံင်ခန္ဓကာယကီု သီုကဵုစိတ္တ ဂွံဂိသကေဝ် ကီုရ။ နကဵုရုင်ဗစာ စပ်ကဵု ဂဗုတ်ယူဂဝ်သလာပဳယျာဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဂစိုတ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်မွဲတုဲ ကဵုညးသၟေဟ်တအ် ဗဵုဒၟံင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာမပျဲပျာံကီုရ။&lt;ref&gt;Prosecutor v. Karadžić, Case No. IT-95-5/18-T, Trial Judgment, para. [545], Int’l Crim. Trib. for the Former Yugoslavia, March 24, 2016, para. 5664; Patricia Viseur Sellers, “Genocide Gendered: The Srebrenica Cases,” The Fifth Annual Katherine B. Fite Lecture, Proceedings of the Ninth International Humanitarian Law Dialogs, Aug. 30– Sept. 1, 2015.&lt;/ref&gt; 

==== နကဵုဆန္ဒနွံနွံ ကဵုဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ပရေင်မံင်စံင်ဘဝ ညးတအ် ညံင်ဂွံစိုပ်အာ ကဆံင် ခန္ဓကာယ မဂွံလီုလာ် နကဵုသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မွဲကရေက် (Deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction====
တင်မစဵုဒၞာတတိယဂှ် ဍေဟ်တၞဟ်ခြာ ကုတင်တၞဟ်ၜါ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲလတူတေအ်ရ။ ပ္ဍဲတင်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒးအိုတ်လမျီု ပ္ဍဲအခိင်မွဲတဲဓဝ် ဟွံသေင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂွံဗၠးချိုတ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ မဒှ်အရာ ကၟာတ်လဒဵု ညံင်လမျီု ဂွံဆက်ဂျိုင်ရ။ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ဇမၠိင်အခိင် ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ် ဒဒှ်မလီုလာ်ဂှ် နကဵုသၞောဝ်ဓဝ်ဂမၠိုင် တၟော်တော်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵုတင်ဏအ်ရ။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;''Kayishema and Ruzindana,'' (Trial Chamber), May 21, 1999, para. 548&lt;/ref&gt; စပ်ကဵု တင်ဏအ်တုဲ နကဵုဥပမာ ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုကဵု နာဇြဳဂျာမနဳ မကြိုင်လဝ် ဂကူဂျူ ပ္ဍဲဗဒိုပ်တအ်၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူ ဒပ်ပၞာန်တအ် ဗိုင်လဝ် မ္ၚးညးဍုင်အာမေနဳယျာ ဗွဲမဂၠိုင် မဒးချိုတ်ဂှ်လေဝ် ညးပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲတင်ဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒါဝှုရ် (Darfur)ထပိုတ်ထောအ်ဍာ်ဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတင်စဵုဒၞာဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ လတူဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ် ဒဒှ်မလီုထောအ် သ္ၚိဌာန် ဒၞာဲညးတအ်မမံင်ဂှ်လေဝ် ညးတအ်ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု တင်စဵုဒၞာဏအ်ကီုရ။

==== ကဵုဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ညံင်ဟွံဂွံၜံင်ကောန်ဇာတ် ကုဂကောံမၞိဟ်ဂှ် (Imposing measures intended to prevent births within the group)====
တင်မစဵုဒၞာစတုတ္ထဂှ် ဒှ်တင် နကဵုမရန်တၟအ် ညံင်ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ဟွံဆက်ဗဒှ်ပတိုန် တၞောဝ်တၟိတုဲ ကၟာတ်လဒဵု ညံင်ဟွံဂွံကောန်ဇာတ်ရ။ တင်ဏအ်ဂှ် ဥပမာ ကဵုကောန်ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ထပိုတ်ကတေင်ကောန်၊ ကဵုစကာ ပရေင်စဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံကောန် နကဵုနဲအနိက်အထက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံကဵုအခေါင် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု မၞိဟ်ဗြဴ ပရးစွံလဝ် ရေင်သကအ် နကဵုအခိင်လအ်လအ် နကဵုမရန်တၟအ် ညံင်ဂွံဂွံကောန်ဇာတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ပွမပလီုကောန်သမ္ဘာလေဝ် ပ္ဍဲကဵုတင်ဏအ် ညးစုတ်လဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုတင်ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ပလီုကောန်သမ္ဘာအတေင် ညံင်မၞိဟ်ဗြဴတအ်ဂှ် ဂွံကလိဂွံ ကောန်ဇာတ် နူကဵုဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်ရ။&lt;ref&gt;Prosecutor v. Akayesu, Case No. ICTR-96-4-T, Judgment, Sept. 2, 1998, para. 507.&lt;/ref&gt; 

==== နကဵုအမိင်အဝဵု ပြံင်ပဆုဲထောအ် ကောန်ၚာ် နကဵု ဂကောံဍေဟ်တအ် ကဵုအာမံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်။ (Forcibly transferring children of the group to another group) ====
တင်မစဵုဒၞာ လက္ကရဴအိုတ်ဏအ်မွဲဟေင် ဒှ်တင်မစဵုဒၞာ မဟွံပကဵု ညံင်ခန္ဓကာယ ဂွံဂိသကေဝ်၊ တၞဟ်နဂကောံမၞိဟ်ဂှ် (ဝါ) အခိုက်ပြဝေဏဳဂှ် ဂွံလီုလာ် ဂွံကၠေအ်ကၠက်တုဲ ပြံင်ပဆုဲထောအ် ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; အရာဏအ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကောန်ၚာ် နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် မစဵုဒၞာလဝ်ဂှ် ကေတ်ဏာ အာစွံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်တၞဟ်တအ် နမရန်တၟအ် ညံင်ဂွံဖအး ပသောင်ထောအ် အခိုက်ကၞာဂှ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် သၟတ်တြုဟ်တအ်ဂှ် ကေတ်ဏာတုဲ သၠာဲထောအ် ယၟုဍေဟ်တအ်၊ ကဵုရှ်ေသှ်ေဘာသာတၞဟ်တုဲ စကာဍေဟ်တအ် နဒဒှ် ကောန်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး နဒဒှ် ကောန်ပၞာန်ရ။&lt;ref&gt;''See, e.g.,'' Antonie Holslag, ''Exposed Bodies: A Conceptual Approach to Sexual Violence during the Armenian Genocide'', ''in'' Genocide and Gender in the Twentieth Century: A Comparative Study, 96-97(Bloomsbury 2015).&lt;/ref&gt; သၟတ်ဗြဴမ္ဂး ကေတ်ဏာ ဇရေင်ဂကောံမၞိဟ်တအ်တုဲ ဆက်ဆောံ ကုဍေဟ်တအ် နဒဒှ် ဍိက်၊ အရာဏအ်ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူယဇြဳဒဳ ကေုာံ အမေနဳယျာန်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==ဆက် ဗှ်ပရူဏအ်==
{{Div col|colwidth=20em}}
'''Articles'''
* [[Christopher R. Browning]], &quot;The Two Different Ways of Looking at Nazi Murder&quot; (review of [[Philippe Sands]], ''East West Street:  On the Origins of &quot;Genocide&quot; and &quot;Crimes Against Humanity&quot;'', Knopf, 425 pp., $32.50; and [[Christian Gerlach]], ''The Extermination of the European Jews'', Cambridge University Press, 508 pp., ''[[The New York Review of Books]]'', vol. LXIII, no. 18 (November 24, 2016), pp.&amp;nbsp;56–58.  Discusses [[Hersch Lauterpacht]]'s legal concept of &quot;[[crimes against humanity]]&quot;, contrasted with [[Rafael Lemkin]]'s legal concept of &quot;genocide&quot;.  All genocides are crimes against humanity, but not all crimes against humanity are genocides; genocides require a higher standard of proof, as they entail ''intent'' to destroy a particular group.
* [http://www.csmonitor.com/Commentary/Opinion/2009/0819/p09s02-coop.html The Genocide in Darfur is Not What It Seems] Christian Science Monitor
* [https://www.nytimes.com/2015/09/30/opinion/suhartos-purge-indonesias-silence.html Suharto's Purge, Indonesia's Silence]. [[Joshua Oppenheimer]] for ''[[The New York Times]]'', September 29, 2015.
* (in Spanish) Aizenstatd, Najman Alexander. &quot;Origen y Evolución del Concepto de Genocidio&quot;. Vol. 25 Revista de Derecho de la Universidad Francisco Marroquín 11 (2007). {{ISSN|1562-2576}} [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1728522]
* [https://web.archive.org/web/20110808175849/http://www.brynmawr.edu/socialwork/GSSW/schram/harff.pdf No Lessons Learned from the Holocaust? Assessing Risks of Genocide and Political Mass Murder since 1955] American Political Science Review. Vol. 97, No. 1. February 2003.
* (in Spanish) Marco, Jorge. &quot;Genocidio y Genocide Studies: Definiciones y debates&quot;, en: Aróstegui, Julio, Marco, Jorge y Gómez Bravo, Gutmaro (coord.): &quot;De Genocidios, Holocaustos, Exterminios...&quot;, ''Hispania Nova'', 10 (2012). Véase [http://hispanianova.rediris.es/10/dossier/10d002.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331144906/http://hispanianova.rediris.es/10/dossier/10d002.pdf |date=2022-03-31 }}
* [https://web.archive.org/web/20110829115934/http://www.miller-mccune.com/politics/what-really-happened-in-rwanda-3432/ What Really Happened in Rwanda?] Christian Davenport and Allan C. Stam.
* Reyntjens, F. (2004). &quot;Rwanda, Ten Years On: From Genocide to Dictatorship.&quot; African Affairs 103(411): 177–210.
* Brysk, Alison.  1994.  &quot;The Politics of Measurement: The Contested Count of the Disappeared in Argentina.&quot;  Human Rights Quarterly 16: 676–92.
* Davenport, C. and P. Ball (2002). &quot;Views to a Kill: Exploring the Implications of Source Selection in the Case of Guatemalan State Terror, 1977–1996.&quot; Journal of Conflict Resolution 46(3): 427–450.
* Krain, M. (1997). &quot;State-Sponsored Mass Murder: A Study of the Onset and Severity of Genocides and Politicides.&quot; Journal of Conflict Resolution 41(3): 331–360.
* {{Cite journal|ref=harv|last=McCormick|first=Rob|title=The United States' Response to Genocide in the Independent State of Croatia, 1941–1945|journal=Genocide Studies and Prevention|year=2008|volume=3|issue=1|pp=75–98|url=http://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1183&amp;context=gsp}}

'''Books'''
* {{cite book |editor-last=Andreopoulos |editor-first=George J. |year=1994 |title=Genocide: Conceptual and Historical Dimensions |url=https://archive.org/details/genocideconceptu0000unse |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-3249-3 }}
* Ball, P., P. Kobrak, and H. Spirer (1999).  ''State Violence in Guatemala, 1960–1996: A Quantitative Reflection''.  Washington, D.: American Association for the Advancement of Science.
* Bloxham, Donald &amp; Moses, A. Dirk [editors]: ''The Oxford Handbook of Genocide Studies.'' [Interdisciplinary Contributions about Past &amp; Present Genocides]. Oxford University Press, second edition 2013. {{ISBN|978-0-19-967791-7}}
* {{cite book |last=Chalk |first=Frank |title=The History and Sociology of Genocide: Analyses and Case Studies |author2=Kurt Jonassohn |year=1990 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-04446-1 |url=https://archive.org/details/historysociology00chal }}
* {{cite book |last=Charny |first=Israel W. |title=Encyclopedia of Genocide |authorlink=Israel Charny |date=1999 |publisher=ABC-Clio Inc |isbn=978-0-87436-928-1 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofge0000unse }}
* {{cite book |last=Conversi |first= Daniele|year=2005 |chapter=Genocide, ethnic cleansing, and nationalism |editor1-last=Delanty |editor1-first=Gerard |editor2-last=Kumar |editor2-first=Krishan |title=Handbook of Nations and Nationalism |volume=1 |location=London |publisher=Sage Publications |isbn=978-1-4129-0101-7 |pp=319–33 }}
* Corradi, Juan, Patricia Weiss Fagen, and Manuel Antonio Garreton, eds.  1992.  ''Fear at the Edge: State Terror and Resistance in Latin America''.  Berkeley: University of California Press.
* Elliot, G. (1972). ''Twentieth Century Book of the Dead''. New York, C. Scribner.
* {{cite book|editor1=Esparza, Marcia |editor2=Henry R. Huttenbach|editor3=Daniel Feierstein|title=State Violence and Genocide in Latin America: The Cold War Years (Critical Terrorism Studies)|publisher=Routledge|year=2011|isbn=978-0-415-66457-8|url=https://www.routledge.com/State-Violence-and-Genocide-in-Latin-America-The-Cold-War-Years/Esparza-Huttenbach-Feierstein/p/book/9780415496377}}
* {{cite book |last1= Gellately|first1= Robert|author-link1= Robert Gellately|last2= Kiernan|first2= Ben|author-link2= Ben Kiernan|date= July 2003|title= The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective|url= http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-regional-history/specter-genocide-mass-murder-historical-perspective|location= |publisher= Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52750-7}}
* {{cite book |last=Goldhagen |first=Daniel |title=Worse Than War: Genocide, Eliminationism, and the Ongoing Assault on Humanity |authorlink=Daniel Goldhagen |year=2009 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-58648-769-0 |page=[https://archive.org/details/worsethanwargeno00gold/page/672 672] |url=https://archive.org/details/worsethanwargeno00gold/page/672 }}
* {{cite book |last=Harff |first=Barbara |title=Early Warning of Communal Conflict and Genocide: Linking Empirical Research to International Responses |date=August 2003 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-8133-9840-2 }}
* {{cite book |last= Hochschild |first=Adam |title=King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa |authorlink=Adam Hochschild |year=1998 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-75924-0 |title-link=King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa }}
* {{cite book |last= Horowitz |first=Irving |title=Taking Lives: Genocide and State Power |authorlink=Irving Louis Horowitz |year=2001 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-7658-0094-7 |edition=5th}}
* {{cite book |title=Encyclopedia of War Crimes &amp; Genocide |volume=2 |type=Hardcover |first1=Leslie Alan |last1=Horvitz |first2=Christopher |last2=Catherwood |isbn=978-0-8160-8083-0 |location=New York |publisher=Facts on File |year=2011 |edition=Revised |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000horv }}  {{ISBN|0-8160-8083-6}}
* {{cite book |last=Jonassohn |first=Kurt |title=Genocide and Gross Human Rights Violations |url=https://archive.org/details/genocidegrosshum0000jona |author2=Karin Björnson |year=1998 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1-56000-314-4 }}
* {{cite book |last=Jones |first=Adam |title=Genocide: A Comprehensive Introduction |url=https://archive.org/details/genocidecomprehe0002edjone |authorlink=Adam Jones (Canadian scholar) |year=2010 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-48619-4}}
* {{cite book |last=Kelly |first=Michael J. |title=Nowhere to Hide: Defeat of the Sovereign Immunity Defense for Crimes of Genocide &amp; the Trials of Slobodan Milosevic and Saddam Hussein |url=https://archive.org/details/nowheretohidedef0000kell |year=2005 |publisher=Peter Lang |isbn=978-0-8204-7835-7 }}
* {{cite book |last= Kiernan |first=Ben |title=Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur |url= https://archive.org/details/bloodan_kie_2007_00_0326 |authorlink=Ben Kiernan |year=2007 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-10098-3}}
* {{cite book |last=Laban |first=Alexander |title=Genocide: An Anthropological Reader |url=https://archive.org/details/genocideanthropo0000unse |year=2002 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-0-631-22355-9 }}
* {{cite book |last= Lemarchand  |first=René |title=Burundi: Ethnic Conflict and Genocide |authorlink=René Lemarchand |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56623-0 }}
* {{cite book | last=Lemkin | first=Raphael | title=Axis rule in occupied Europe : laws of occupation, analysis of government, proposals for redress | url=https://archive.org/details/axisruleinoccupi0000lemk | publisher=Lawbook Exchange | location=Clark, NJ | year=2008 | isbn=978-1-58477-901-8 | ref=harv}}
* Levene, M. (2005). Genocide in the Age of the Nation State. New York, Palgrave Macmillan.
* {{cite book |last=MacKinnon |first=Catharine A. |title=Are Women Human?: And Other International Dialogues |url=https://archive.org/details/arewomenhumanoth00mack |authorlink=Catharine MacKinnon |year=2006 |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-02555-4 }}
* Lewy, Guenter (2012). ''Essays on Genocide and Humanitarian Intervention''. University of Utah Press. {{ISBN|978-1-60781-168-8}}.
* Mamdani, M. (2001). ''When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism, and the Genocide in Rwanda''. Princeton, NJ, Princeton University Press.
* {{cite book |last=Melvin |first=Jess|date= 2018|title=The Army and the Indonesian Genocide: Mechanics of Mass Murder |url=https://www.routledge.com/The-Army-and-the-Indonesian-Genocide-Mechanics-of-Mass-Murder/Melvin/p/book/9781138574694|location= |publisher=Routledge |isbn=978-1-138-57469-4|author-link= }}
* {{cite book |last=Power |first=Samantha |title=&quot;A Problem from Hell&quot;: America and the Age of Genocide |authorlink=Samantha Power |year=2003 |publisher=Harper Perennial |isbn=978-0-06-054164-4 |title-link=A Problem from Hell }}
* {{cite journal |last=Rosenfeld |first=Gavriel D. |authorlink=Gavriel David Rosenfeld |year=1999  |title=The Politics of Uniqueness: Reflections on the Recent Polemical Turn in Holocaust and Genocide Scholarship |journal=[[Holocaust and Genocide Studies]] |volume=13 |issue=1 |pages=28–61  |url=https://digitalcommons.fairfield.edu/history-facultypubs/100| doi= 10.1093/hgs/13.1.28 }}
* {{cite book |last= Rotberg |first=Robert I. |title=From Massacres to Genocide: The Media, Public Policy, and Humanitarian Crises |url= https://archive.org/details/frommassacrestog0000unse |author2=Thomas G. Weiss |year=1996 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=978-0-8157-7590-4 }}
* {{cite book |last= Rummel |first=R.J. |title=Death by Government: Genocide and Mass Murder in the Twentieth Century |authorlink=R.J. Rummel |year=1994 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1-56000-927-6 |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE1.HTM }}
* {{cite book |last=Sagall |first=Sabby |title=Final Solutions: Human Nature, Capitalism and Genocide |publisher=Pluto Press |year=2013  |page=309 |isbn=978-0-7453-2653-5}}
* {{cite book | last=Sands | first=Philippe | title=East West Street : on the origins of &quot;Genocide&quot; and &quot;Crimes Against Humanity&quot; | url=https://archive.org/details/eastweststreeton0000sand | publisher=Alfred A. Knopf | location=New York | year=2016 | isbn=978-0-385-35071-6 | ref=harv}}
* {{cite book |last=Schabas |first=William A. |title=Genocide in International Law: The Crime of Crimes (second edition) |authorlink=William Schabas  |publisher=Cambridge University Press|year=2009 |isbn=978-0-521-71900-1}}
* Schmid, A.P. (1991). Repression, State Terrorism, and Genocide: Conceptual Clarifications. State Organized Terror: The Case of Violent Internal Repression. P.T. Bushnell. Boulder, Colo.: Westview Press. 312 p.{{ISBN?}}
* {{cite book |last=Shaw |first=Martin |title=What is Genocide? |url=https://archive.org/details/whatisgenocide0000shaw |year=2007 |publisher=Polity Press |location=Cambridge |isbn=978-0-7456-3182-0 }}
* [http://www.ervinstaub.com Staub, Ervin (1989). ''The roots of evil: The origins of genocide and other group violence'']. New York: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-42214-7}}
* [http://www.ervinstaub.com Staub, Ervin (2011). ''Overcoming Evil: Genocide, violent conflict and terrorism'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-538204-4}}
* {{cite book |last=Sunga |first=Lyal S. |title=The Emerging System of International Criminal Law: Developments in Codification and Implementation |url=https://archive.org/details/emergingsystemof0000sung |authorlink=Lyal S. Sunga |year=1997 |publisher= Kluwer |isbn=978-90-411-0472-4 }}
* {{cite book |last=Sunga |first=Lyal S. |title=Individual Responsibility in International Law for Serious Human Rights Violations |year=1992 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-1453-0 }}
* Tams, Christian J.; Berster, Lars; Schiffbauer, Björn (2014). ''Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide: A Commentary''. Munich: [[C.H. Beck]]. {{ISBN|978-3-406-60317-4}}.
* {{cite book|last=Totten |first= Samuel |title=Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts |author2=William S. Parsons |author3-link= Israel W. Charny |author3=Israel W. Charny |year=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-99085-1 |edition=3rd}}
* {{cite book|last=Valentino |first=Benjamin A. |title=Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the 20th Century |url=https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale |year=2004 |publisher=Cornell University Press]|isbn=978-0-8014-3965-0 }}
* Van den Berghe, P.L. (1990). ''State Violence and Ethnicity''. Niwot, CO: University of Colorado Press {{ISBN?}}
* {{cite book|last=Weitz |first=Eric D. |title =A Century of Genocide: Utopias of Race and Nation |url=https://archive.org/details/centuryofgenocid0000weit |url-access=registration |publisher=Princeton University Press |year=2003  |page=[https://archive.org/details/centuryofgenocid0000weit/page/360 360] |isbn=978-0-691-12271-7}}
* {{cite book|url=http://www.minorityrights.org/admin/Download/pdf/MRGGenocideReport.pdf|last=Schabas|first=William A.|author-link=William Schabas|title=Preventing Genocide and Mass Killing: The Challenge for the United Nations|publisher=Minority Rights Group International|location=London|year=2006|isbn=978-1-904584-37-7|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703100816/http://www.minorityrights.org/admin/Download/pdf/MRGGenocideReport.pdf|archivedate=3 July 2007|ref=harv}}
* {{cite book|title=Supplementary Report of the National Inquiry into Missing and Murdered Indigenous Women and Girls|url=https://web.archive.org/web/20240716234141/https://www.mmiwg-ffada.ca/wp-content/uploads/2019/06/Supplementary-Report_Genocide.pdf|author-link=National Inquiry into Missing and Murdered Indigenous Women and Girls|publisher=Government of Canada|location=Ottawa|year=2019}}
{{div col end}}

==နိဿဲ==
{{Reflist}}

[[Category:BEHM]]</text>
      <sha1>luvuvgqn1e7usyqeyy4r3j3o736n714</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တၞံခရေတ်သမာတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1549</id>
    <revision>
      <id>59712</id>
      <parentid>57490</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>59712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14495" sha1="8kore2bqzrv4g9ghgt8hn8o8d4yyo7b" xml:space="preserve">[[File:Décoration du sapin de Noël.jpg|thumb|သၟတ်ဗြဴ မကယျိုင်ဒၟံင် တၞံခရေတ်သမာတ်၊ ပါန်သူ မဓဇက်လဝ် နကဵု Marcel Rieder (1862–1942) နူ 1898]]
'''တၞံခရေတ်သမာတ်''' ({{Lang-en|Christmas tree}}) ဂှ် ဒှ်တၞံပြဳ ပ္ဍဲအခိင်ခရေတ်သမာတ်မ္ဂး ကေတ်ပၠုပ် အပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ ကွက်ကယျိုင်စုတ် နာနာသာ် မပတံ ကဵုဗီုကောန်ကၟအ်၊ ဗီုဗဝ်ခ္ဍမ်မ်ကျေဝ်ဝ်တအ်ရ။ တၞံဆုမကၠောန်လဝ် နကဵုပလာသတေတ်လေဝ် နွံကီုရ။ စိုပ်အခိင်ပတိတ် ကာလသဘင်တုဲ ဂိုင်စွံလဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ်လတူအိုတ်ဂှ် ရုပ်မစုတ် မွဲဍုင် ကဵု မွဲဍုင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲဒိန်မက်မ္ဂး ညးစုတ် ရုင်သၞံင် နကဵုသင်္ကေတ လျးသၞံင်မတၟး ပ္ဍဲအခိင် နာဲယေသှု မသၠးဂပ္ဘ၊ ဍုင်အင်္ဂလိက်မ္ဂး စုတ်ရုပ် ကောန်အိန် မဒှ်သင်္ကေတ ပ္ဍဲအခိင် နာဲယေသှု သၠးဂပ္ဘ ပ္ဍဲဗာတ္တလာဟေန်ဂှ် ကောန်အိန်တအ် ကောံကၠုင်ရ။ 

==ဝင်အတိက်==
အခိုက် တၞံခရေတ်သမာတ်ဝွံ နူတမ်မူလ ကၠုင်နူ ဍုင်ဂျာမနဳ၊ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၀တအ် နူကဵုဒေသဍုင် ဗေန် (Bern)၊ ဖရိန်ဗဝ် (Freiburg)၊ ကေုာံ သတြာသ်ဗေါက် (Strasbourg)ရ။&lt;ref name=SkovForeningen&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226020846/http://www.skovforeningen.dk/site/juletraeets_historie/ |archivedate=2017-12-26 |title=juletræets historie - Dansk Skovforening. Hentet den 19. december 2014. |url=http://www.skovforeningen.dk/site/juletraeets_historie/ |accessdate=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; မာရ်တိန် လုတေရ် (Martin Luther) ဟီု ဒဒှ်ရ မဂွံ ဍေန်စုတ် ပၞာင်မဍေန်လဝ် လတူတၞံဆုမသ္ၚေက်လၟိုန်။&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ikyr6IrlD5wC&amp;pg=PA119 |author=Helen Haidle |title=Christmas Legends to Remember' |year=2002 |isbn=978-1-56292-534-5 |page=119 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book |url=http://booheyheyks.google.com/books?id=YDx3g-05fNoC&amp;lpg=PA22 |author=Debbie Trafton O'Neal, David LaRochelle |title=Before and After Christmas |publisher=Augsburg Fortress |year=2001 |isbn=978-0-8066-4156-0 |page=22 }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; တၞံဆုခရေတ်သမာတ် ကၠာအိုတ် ၜိုတ်ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဖရိန်ဗဝ် သၟာကၠောန်ကွာင်မွဲ ညးကွက်စုတ်လဝ် မခၜေတ် ပ္ဍဲတၞံပြဳမွဲတၞံရ။&lt;ref&gt;Füssler, Claudia: Der Baum der Bäume, I. Badische Zeitung, 2017.12.17&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၁ ဂှ် သၟိင်ပကင်ရင်ဍုင်တအ် ဒးဗလး ပၟင်ပၟဲ ပ္ဍဲဂြိုပ်ဍုင်ညး ဗဒါဲ Kinzheimer သွက်ဂွံမင်ရံင် ညံင်ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဂွံဗက်ထောအ် တၞံပြဳတုဲ ပတၞံခရေတ်သမာတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၅ အစာချူလိက် ဟွံတီယၟုမွဲ ချူဇန်လဝ် &quot;''တ္ၚဲ[[ခရေတ်သမာတ်]]သဝ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဍုင်သတြာသ်ဗဗေါက် မၞိဟ်တအ် ပစူတၞံပြဳ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဆိုန်ကၟုဲ၊ တုဲ ကွက်စုတ် ပ္ကဴရောသာ၊ ရုပ်စက္ခော အသာ်နာနာ၊ သတ်ဗဴ၊ ထဝ်ဂတှေ်ကီု သီုကဵု သဂြာ နာနာဂၠိုင်ရာ''&quot;&lt;ref name=SkovForeningen /&gt; 

စဵုကဵုစိုပ် ၜိုတ် ၁၈၀၀တအ်ဂှ် အခိုက်မပစူ တၞံခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ မကွက်ကယျိုင်စုနာနာသာ်ဂှ် နွံဆ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် သေဌဳတအ်ဟေင်ရ။ ကြဴနူဂှ် အခိုက်ဂှ် ပြးတိတ် နူဂျာမနဳ။ တၞံခရေတ်သမာတ် ပစူကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု နန် Wandsbech Slot ပ္ဍဲ (Holsten) ဂှ် ဒှ်သၞာံ ၁၇၉၆ ရ။&lt;ref name=SkovForeningen /&gt;

ကောန်ဂျာမနဳ မပြံင်မံင် ပ္ဍဲဒိန်မက်တအ် ကေုာံ မစှ်ေဒၞာဲ ကုဒိန်မက်တုဲ ကၠုင်မံင် ဒိန်မက်တုဲ အခိုက်ဏအ် စိုပ်အာ ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ တၞံခရေတ်သမာတ် ပစူကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒိန်မက်ဂှ် ဒှ်သၞာံ ၁၈၀၈ ပ္ဍဲ Holsteinborg။ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်ဂှ် စဒှ် နူသၞာံ ၁၈၁၁ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် Lehmann ပ္ဍဲဂၠံင် Ny Kongensgade ရ။ ညးတၞဟ်တအ် မိက်ဂွံဗဵုတုဲ ကေတ်ဇိုင်ကၞိန်တုဲ ကၠတ်ဗဵု ပ္ဍဲဗဒင်ရ။&lt;ref name=SkovForeningen /&gt;

အခိုက်မ္ဂး တၞးသ္ၚေက် ပ္ဍဲဥတုဂံက်ဂှ် ကေတ်ပၠုပ် ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ မပယျေဝ် သွက်သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဗြိတိန်ကေင်နွံကၠုင်ဒၟံင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵု ကၠံကီုလေဝ်&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.gutenberg.org/files/42959/42959-h/42959-h.htm#Footnote_213_213|title=Survey of London|last=Stow|first=John|publisher=John Windet|year=1603|location=London|quote=&quot;Against the feast of Christmas every man's house, as also the parish churches, were decked with holm, ivy, bays, and whatsoever the season of the year afforded to be green.&quot;|access-date=3 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816193124/http://www.gutenberg.org/files/42959/42959-h/42959-h.htm#Footnote_213_213|archive-date=16 August 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;ဗက်နင်တၞံဆုဍောတ်တ် အတိုင်မွဲတၞံတုဲ မကေတ်ပၠုပ် ပ္ဍဲသ္ၚိ ဗီုကဵု တၞံခရေတ်သမာတ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ၜိုတ်ၜါဗွဝ်ကၠံ မတုဲကၠုင်ရ။ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၀၀ ဂှ် ကောန်ဗၠာဲဨကရာဇ်အင်္ဂလိက် စှ်ေဒၞာဲ ကုကောန်ဨကရာဇ်ဂျာမနဳတုဲ အခိုက်ဂျာမနဳ မပၠုပ် တၞံခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဗွိုင်နန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thamesweb.co.uk/christmas/christmas_tree.html|title=The History of the Christmas Tree at Windsor|access-date=3 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20111224161224/http://www.thamesweb.co.uk/christmas/christmas_tree.html|archive-date=24 December 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;ပ္ဍဲအခိင် ဨကရာဇ်ဗြဴဝိတဝ်ရဳယျာ (Queen Victoria) မဒှ် ဘဝကောန်ၚာ်ဂှ် ညးချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီညး ဇၟာပ်ပ်မစိုပ် အခိင်ခရေတ်သမာတ်မ္ဂး ပ္ဍဲခဒမ်ညး ပတူစုတ်လဝ် တၞံဆုမွဲတၞံရ။ ပ္ဍဲလိက်ဂျာနေဝ်ညး သဘင်ခရေတ်သမာတ် သၞာံ ၁၈၃၂ အခိင်ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၃ သၞာံဂှ် ညးချူလဝ်&lt;ref&gt;{{cite book |title=The girlhood of Queen Victoria: a selection from Her Majesty's diaries |url=https://archive.org/details/girlhoodofqueenv19122vict |page=[https://archive.org/details/girlhoodofqueenv19122vict/page/61 61] |publisher=J. Murray |year=1912 |author=Queen Victoria |author-link=Queen Victoria |editor=[[Reginald Brett, 2nd Viscount Esher]] }}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
ကြဴနူ စၞသဝ်တ္ၚဲတုဲ... ပိုယ်အာ ဇရေင်ခဒမ် ဓဇက်ရုပ် မနွံဗဒါဲ ခဒမ်စပုင်... ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် နွံခုင်ဇၞော်ဇၞော်ၜါမ တုဲပၠန် စွံပစူလဝ် တၞံဆု ဇၞော်ဇၞော်ၜါတၞံ၊ ပ္ဍဲတၞံဆုတအ်ဂှ် ကွက်လဝ် ပၟတ် ကေုာံ မခၜေတ် ကေုာံ ကပေါတ်ကိရိယာနာနာသာ်။ တၟာဲတဲတအ်ဂှ် ဖျေဟ်စွံလဝ် သၟဝ်တၞံဆုတအ်ဂှ်ရ...
&lt;/blockquote&gt;

ကြဴနူ ဝိတဝ်ရိယျာ ဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ်ညး ကောန်သၟိင်ဍုင်ဂျာမနဳ အာလ်ဗာတ် (Prince Albert) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ တုဲ အခိုက် တၞံခရေတ်သမာတ်ဂှ် ပြးဇးဂၠိုင်ကၠုင်၊&lt;ref&gt;{{cite book |author=Marie Claire Lejeune |title=Compendium of symbolic and ritual plants in Europe |page=550 |publisher=Man &amp; Culture |isbn=978-90-77135-04-4 |url=https://books.google.com/books?id=g5GBAAAAMAAJ |year=2002 }}&lt;/ref&gt; ပြးစိုပ်အာ ဇရေင် ဂကောံသ္ၚိသေဌဳ၊ သမ္ၚေဟ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;&quot;GERMAN CHRISTMAS TREES. The nobility and gentry are respectfully informed that these handsome JUVENILE CHRISTMAS PRESENTS are supplied and elegantly fitted up...&quot;:''Times'' [London, England] 20 December 1842, p.&amp;nbsp;1.&lt;/ref&gt; 

====တၞံခရေတ်သမာတ် လဒေါဝ်ဍုင်====
စတမ်နူ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၞံခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် ဒၞာဲမၞိဟ်တအ် မအာကၠုင်ဂၠိုင်ဂှ် ဇၟာပ်မစိုပ် အခိင်ခရေတ်သမာတ်မ္ဂး ပစူတၞံခရေတ်သမာတ်အိုတ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် တၞံခရေတ်သမာတ်ဍုင် (National Christmas Tree) စပစူကၠုင် နူသၞာံ ၁၉၂၃ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိဗတာင်သမတရ။&lt;ref name=&quot;npspp&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nps.gov/whho/historyculture/lighting-of-the-national-christmas-tree-history.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115224842/http://www.nps.gov/whho/historyculture/lighting-of-the-national-christmas-tree-history.htm |url-status=dead |archive-date=15 January 2008 |title=Lighting of the National Christmas Tree |publisher=[[National Park Service]] |accessdate=5 April 2009 |archivedate=15 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115224842/http://www.nps.gov/whho/historyculture/lighting-of-the-national-christmas-tree-history.htm }}&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery heights=&quot;100px&quot; caption=&quot;တၞံခရေတ်သမာတ် လဒေါဝ်ဍုင် (Public Christmas trees)&quot;&gt;
File:Albero di Natale Milano dicembre 2008.jpg|Christmas tree in [[Milan]], Italy, 2008
File:Vatican Christmas Tree.jpg|Christmas tree in [[Vatican City]], 2007
File:Piazza Portanova Natale 2008.jpg|Christmas tree in [[Salerno]] old town, Italy, 2008.
File:Trafalgar Square Christmas tree9.jpg|[[Trafalgar Square Christmas tree]]
File:New Year Tree on the Minin and Pozharsky Square 04.jpg|Christmas tree on [[Minin and Pozharsky Square]], 2018. [[Nizhny Novgorod]], [[Russia]]
File:Xmastreenewyork06.jpg| [[Rockefeller Center Christmas Tree]]
File:Weihnachtsbaum Römerberg.jpg|Christmas tree on the [[Römerberg (Frankfurt)|Römerberg]] in [[Frankfurt]] (2008)
File:Christmas Lisbon 2005 b.JPG| in [[Lisbon]] (2005), at {{convert|75|m|abbr=off}} the tallest Christmas tree in Europe.
File:2010 Boston Halifax Christmas tree on Boston Common USA 5273771973.jpg|[[Boston Christmas Tree|Boston's Christmas Tree]].
File:Plaza de San Juan de la Cruz (Madrid) 07.jpg| An {{lang|es|Árbol navideño luminoso}} in Madrid (2011)
File:Choinka plac Zamkowy 2011.jpg|Christmas tree in [[Warsaw]]
File:South Coast Plaza (2013) 01.jpg|Christmas tree in [[South Coast Plaza]], California
File:Stockholm - NK.jpg|Christmas tree in [[Stockholm]] at [[Nordiska Kompaniet|NK]] shopping mall
File:HK TST night Harbour City front entrance indoor stairs interior Xmas trees Nov-2013.JPG|Christmas trees in Ocean Terminal, Harbour City, [[Hong Kong]]
File:Christmas tree in Lugano (2018).jpg|Christmas tree in [[Lugano]] (2018)
&lt;/gallery&gt;

==နိဿဲ==</text>
      <sha1>8kore2bqzrv4g9ghgt8hn8o8d4yyo7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4252</id>
    <revision>
      <id>59687</id>
      <parentid>30913</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T16:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1838" sha1="lual9r5aexumffh2s8uzh3kij40g2h3" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Flag of Cambodia.svg|100px|အလာံ ကမ္ဗောဒဳယျာ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၁၈|၁၉၁၈]] – သၟိၚ်အေန်ပါယာ ဂျာမနဳ '''[[ဝဳလဟေမ် မရနုက်ကဵု ၜါ]]''' (Wilhelm II) နုက်တိတ် နူအဝဵုတုဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ ဒှ်ကၠုၚ် ဍုၚ်သမ္မတ။
* [[သၞာံ ၁၉၃၈|၁၉၃၈]] – '''[[ဗတံ ဒ္ၚောဝ်ကဝ်]]''' (Kristallnacht): ဒပ်ပၞာန် နာဇြဳ ဂျာမနဳ ဗတိုက်ပလီု သ္ၚိဌာန် ကေုာံ ဘာကျာ်ဂျူတုဲ ဂစိုတ် ကောန်ဂကူဂျူ ဗွဲမဂၠိုင် အလုံမွဲဍုင်။
* [[သၞာံ ၁၉၅၃|၁၉၅၃]] – ရးနိဂီု '''[[ကမ္ဗောဒဳယျာ]]''' ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး နူကဵု အေန်ပါယာ ပြၚ်သေတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ကောန်ဍုၚ် ဂျာမနဳဗမံက် ကေုာံ ဂျာမနဳပလိုတ်တအ် စပလီုကၠေံ '''[[ကၟာၚ် ဗာလိန်]]''' (Berlin Wall) မဒှ် သင်္ကေတ သၞောတ်ပါ်ဒကး ဂျာမနဳ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၉]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lual9r5aexumffh2s8uzh3kij40g2h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တင်နင်ပအပ်ဘာ တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6812</id>
    <revision>
      <id>59711</id>
      <parentid>59607</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>59711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22085" sha1="q0z2r2zlzsqojl1ejusuuz9m1oj7mls" xml:space="preserve">== ဆက်မိတ် ပရောပရာတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံၚ်ကန် ​ကေုာံ တင်နင်ပအပ်ဘာ၊ အယုဒ္ဓယာ၊ ဍုၚ်​​​သေံ ==
ဗွဲကိုပ်ကၠာ မိက်ဂွံဆက်မိတ် ကုခမဳသင်, သဳလ, ခရှ် တၠပညာမန်ပိုယ် သွာၚ်မကတ်လ္ၚတ်မာန် (၅)သွာၚ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန်၊ အယုဒ္ဓယာ၊ ဍုင်သေံဝွံ https://mcu.ac.th/ မဒှ်ရ။

== (၁) သွာၚ်ဌာနမကတ်လ္ၚတ်မာန်၊ [[တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံၚ်ကန်]] ==

=== '''(၅) သွာၚ်မ္ဂးဂှ်''' ===
* [[Faculty of Social Science]] https://journal-social.mcu.ac.th/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240811020913/https://journal-social.mcu.ac.th/ |date=2024-08-11 }}
* [[Faculty of Education]] https://web.archive.org/web/20240804091229/https://edu.mcu.ac.th/
* [[Faculty of Buddhism]] https://web.archive.org/web/20240811015410/https://fb.mcu.ac.th/
* [[Faculty of Humanities]] https://human.cmu.ac.th/
* [[IBSC (International Buddhist Studies College)]] https://www.ibsc.mcu.ac.th/
* သွက်သၞာံ(၂၀၂၄)ဏံမ္ဂး ဌာနEdu တအ် ညးတအ် စပံက်တိုန် Diploma နွံတဴကီုရ။

== (၂) ဘာသာ (Language) မကတ်လ္ၚတ်မာန် ==
ေပၞာဝ်ကဵု (၅)သွာၚ် (၅)ဌာနလ္တူဝွံ ဌာနFaculty of Social Science-ဂှ် ကတ်လ္ၚတ် နကဵုဘာသာ&quot;​သေံ&quot;ဟေင် မာန်ရောင်။ (စနူသၞာံ-၂၀၂၅ဏအ်မ္ဂး စပံက်တိုန် International Programရောင် ဂွံမိင်လဝ်ပရိုင်)

ဌာန Faculty of Education, Faculty of Buddhism ကေုာံ Faculty of Humanities တအ်ဂှ် နကဵုဘာသာ &quot;အေင်္ဂလိပ်&quot; ကေုာံ &quot;သေံ&quot; ၜါဘာသာ ကတ်လ္ၚတ်မာန်ရောင်။

ၜိုန်ဂှ်​လေဝ် ပ္ဍဲအရာဝွံ မိက်ဂွံထမံက်ထ္ၜးကဵု ဘာသာ &quot;​အေင်္ဂလိပ်&quot; မွဲဘာသာဓဝ်ဟေင်ရ။ မိက်ဂွံတီ သွာင်ဘာသာ &quot;သေံ&quot; ဗွဲမကၠးဖ္ဍးမ္ဂး ကေတ်အဆက် &quot;ဂကောံသင်မန် ကွးဘာတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန်ကီု ပ္ဍဲလ္တူwebsiteတက္ကသိုလ်ကီုဂှ် မိက်ဂွံဗ္တိုက်ဖအောဝ်ဏာရ။

ဌာန IBSC (International Buddhist Studies College)ဂှ် ကတ်လ္ၚတ်တဴ နကဵုဘာသာ &quot;အေင်္ဂလိပ်&quot; ဟေင် မာန်ရောင်။

== (၃) Major မကတ်လ္ၚတ်မာန် ==
ဌာနတံဂှ်လေဝ် Major ဍေံပြးတိတ်ဗွဲမဂၠိုင် အတိုင်သၟဝ်ဝွံ မဒှ်ရ။

=== '''Faculty of Social Science''' ===
# ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)
# ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Public Administration)
# ပရေင်အုပ်ဓုပ်သင် (Buddhist Management)
# ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
# ဖောအ်ဗြေဝ်ပရေင်မၞိဟ် (Social Development)
# သိပ္ပံပရေင်က​မၠောန်မၞိဟ် (Social work)
# ပရေင်မၞိဟ်စပ်ကဵုပညာစိုတ် (Psychiatric Social work)
# သၞောဝ်ဥပဒေ (Laws) (Regular Program)
# သၞောဝ်ဥပဒေ (Laws) (Gradate Program)

=== '''Faculty of Education (English Program)''' ===
* B.A. (BE.D.)
* M.A. (M.ED.)
* Ph.D. (ED.D.)

=== '''Faculty of Buddhism (B.A.)''' ===
* Buddhist Studies
* Religion
* Philosophy

* Faculty of Humanities

=== '''Bachelor's Degree''' ===
* English
* Psychology
* Buddhist Psychology

=== '''Master's Degree''' ===
* Buddhist Psychology
* Linguistics
* English International

=== '''Doctor's Degree''' ===
* Buddhist Psychology
* Linguistics
* English International

* IBSC (International Buddhist Studies College)

=== '''Bachelor's Degree''' ===
* Buddhist Studies
* The Certificate Programme in Master Mindfulness

=== '''Master's Degree''' ===
* Buddhist Studies
* Peace Studies
* Philosophy and Religion 

=== '''Doctor's Degree''' ===
* Buddhist Studies
* Peace Studies
မပ္တံမြဴသာ်ဝွံ ကတ်လ္ၚတ်မာန်ရ။

== (၄) ဍာ်ဒ​ကေဝ်ပညာမၞုံပၟိက် သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ==
ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ မၞုံပၟိက် သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ဗွဲမဗဗွဲကဵုတန်တုန်-

* သွက်ညးမိက်ဂွံတိုန် တန်B.A. တအ်ဂှ် တဆိပ်ကြာအံၚ် &quot;High School&quot; &quot;တန်​​ဇၞော်&quot; သ္ဒးနွံရောင်။
* သွက်ညးမိက်ဂွံတိုန် တန်M.A.တအ်ဂှ် တဆိပ်ကြာ &quot;B.A.&quot; နူတက္ကသိုလ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် တဆိပ်ကြာအံင် &quot;ဓမ္မာစရိယ&quot; သ္ဒးနွံရောင်။
* သွက်ညးမိက်ဂွံတိုန် တန်Ph.D.တအ်ဂှ် တဆိပ်ကြာ &quot;M.A.&quot; နူတက္ကသိုလ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲ သ္ဒးနွံရောင်။

'''တင်စၟတ်''' - (သွက်ညးတန်​ဇၞော်, စှ်တန် တဆိပ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဟွံမွဲတအ်လေဝ် ပ္ဍဲဌာန-Humanities တန်Diploma နကဵုဘာသာသေံတုဲ ဆက်တိုန်အာ နဒဒှ် တန်B.A. တအ် မာန်ဒၟံၚ်ကီုရောင်။

== (၅) ခရိတ်ဘာ သွက်တန်B.A. ==
သွက်ညးမိက်ဂွံတီ ခရိတ်ကတ်ပညာ အိုတ်ဂလိုင်လဵုဂှ်လေဝ် ချိင်ဆတော်ထ္ၜးကဵု ဗွဲအပြောံ ညိညဇြိုင်သာပၠန်ရောင်။ ချိင်ဆကဵု သွက်တန်B.A. ဗွဲကိုပ်ကၠာရောင်။ သွက်ညးမိက်ဂွံတိုန် တန်B.A. ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံၚ်ကန်ဏံမ္ဂး - ရုဲစှ် တိုန်စိုပ် (၈) Major မာန်ရောင်။

# B.A. (Buddhist Studies), Faculty of Buddhism
# B.A. (Philosophy), Faculty of Buddhism
# B.A. (Religion), Faculty of Buddhism
# B.A. (International English Program), Faculty of Humanities
# B.A. (Psychology), Faculty of Humanities
# B.A. (Buddhist Psychology), Faculty of Humanities
# B.A. (Buddhist Studies), IBSC
# B.A. (Teaching in English), Faculty of Education

သာ်ဝွံ ပွိုင်ပန်သၞာံ မ္ဒးကတ်လ္ၚတ်ရောင်။ ရိုဟ်လၟိဟ်​တၟော်ကဵု Semesterမ္ဂး ဗၞတ်(၈)Semester သ္ဒးတိုန်ကတ်လ္ၚတ်ရောင်။ ခရိတ်ကတ်လ္ၚတ်တံဂှ် Major မွဲ​ကေုာံမွဲ ဟွံတုပ်သၟဟ်ရောင်။ ၚ္ၚုဟ်မးတံဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဗွဲအပြောံ အတိုင်သၟဝ်ဝွံရောင်။ (တင်စၟတ်-သွက်တန်B.A.ဟေင်ရောင်)

# B.A. (Buddhist Studies), Faculty of Buddhism (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ အကြာ 15000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (Philosophy), Faculty of Buddhism (ခရိတ်ဘာ ပွိုၚ်မွဲသၞာံ ဗၞတ်15000 Bahtအိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (Religion), Faculty of Buddhism (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ ဗၞတ် 15000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (International English Program), Faculty of Humanities (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ ခမဳသၚ်တအ်မ္ဂး အကြာ 25000 Baht အိုတ်မာန်တုဲ၊ ခရှ်တအ်မ္ဂး အကြာ 30000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (Psychology), Faculty of Humanities (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ ဗၞတ် 15000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (Buddhist Psychology), Faculty of Humanities (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ ​ဗၞတ် 15000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (Buddhist Studies), IBSC (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ ဗၞတ် 20000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)
# B.A. (Teaching in English), Faculty of Education (ခရိတ်ဘာ ပွိုင်မွဲသၞာံ ဗၞတ် 20000 Baht အိုတ်မာန်ရောင်။)

=== '''''သှ်ေနူဂှ်ပၠန် ခရိတ် Visa ပွိုင်မွဲသၞာံ &quot;2000-Baht&quot;''''' ===
တၚ်စၟတ် - (ခရိတ်ပ္တိုန်လိက် &quot;student Visa နူရုၚ်ကလုတ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗမာ USDဒဝ်လာ 80$ ဂွံအခေါင်မံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ ပွိုင်ပိဂိတုဂှ် ဟွံရိုဟ်တၟော်လဝ်ရောင်။)

=== '''''ခရိတ်ဗဒမ်-''''' ===

# သွက်ခမဳသၚ် တန်M.A., Ph.D.တအ်မ္ဂး မွဲဂိတု (1000-Baht)
# သွက်ခမဳသၚ် တန်B.A. ပွိုၚ်မွဲသၞာံ 4000-Baht
# သွက်ကွးဘာမၞိဟ်တြုံ မွဲဂိတုမ္ဂး သွက်မွဲဗဒမ် အိုတ်1000 Bahtတုဲ တန်တဴကဵု လၟိဟ်ကွးဘာ သ္ပဒ္တဴပ္ဍဲဗဒမ်ဂှ်တုဲ ပါ်ပရအ်သ္ဒးကဵုအာညးသ္ကအ်​ရောင်။
# သွက်ကွးဘာမၞိဟ်ဗြဴ မွဲဂိတုမ္ဂး သွက်မွဲဗဒမ် အိုတ်1500 Bahtတုဲ တန်တဴကဵု လၟိဟ်ကွးဘာ သ္ပဒ္တဴပ္ဍဲဗဒမ်ဂှ်တု ပါ်ပရအ်သ္ဒးကဵုအာညးသ္ကအ်ရောင်။
# တင်စၟတ် - ခရိတ်ပၟတ် ကေုာံ ခရိတ်ဍာ်ဂှ် တန်တဴကဵုဇကုဇကုသုၚ်စောဲတုဲ ဒးထပ်ကဵုပၠန်ရောင်။

== (၆) ခရိတ်ဘာ သွက်တန်M.A. ==

=== '''M.A. (Faculty of Social Science)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - ပွိုၚ်ၜါသၞာံ 5-Semester-100000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် EQ ကေုာံ Proposal - 6000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET(၂)ဝါ - 6000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 4500 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain မွဲSemester - 10000 Baht

=== '''M.A. (Faculty of Education)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 25000 / 30000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် EQ ကေုာံ Proposal - 7000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET(၂)ဝါ - 7000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 3000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain မွဲSemester - 10000 Baht

=== '''M.A. (Faculty of Humanities) (Linguistics)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - Semesterကၠာ 19000, Semesterလက္ကရဴ(၂) 17000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် EQ ကေုာံ Proposal - 6000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET(၂)ဝါ - 7000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 20000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain မွဲSemester - 3000 Baht

=== '''M.A. (IBSC) (Buddhist Studies)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 1-Semester 34000, 3-Semester-92000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် EQ ကေုာံ Proposal - 6000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET(၂)ဝါ - 7000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 30000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain - 6400 Baht

=== '''M.A. (IBSC) (Peace Studies)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 1-Semester 34000, 3-Semester-92000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် EQ ကေုာံ Proposal - 6000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET(၂)ဝါ - 7000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 30000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain - 6400 Baht

=== '''M.A. (IBSC) (The Certificate Programme in Master Mindfulness)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 1-Semester 7500 (2)-15000

== (၇) ခရိတ်ဘာ သွက်တန်Ph.D. ==

=== '''Ph.D. (Faculty of Social Science)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 1-Semester - 90000 Baht, 4-Semester-360000 Baht, (Summer Semester-50000 Baht, 2-Semester-100000)
# ၚ္ၚုဟ် QE ကေုာံ Proposal - 4500 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU Get (၂)ဝါ - 9000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain မွဲSemester - 25000 Baht

=== '''Ph.D. (Faculty of Education)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 50000 Baht (6-Semester 300000 Baht)
# ၚ္ၚုဟ် QE ကေုာံ Proposal - 8000 Baht
# Focus Group - 3000 Baht
# ကၠောန် Seminar - 5000 Baht
# Academic article (2)ပိုဒ်  - 6000 Baht
# Research article (1)ပိုဒ် - 5000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Check Format - 2500 Baht
# Defense Exam - 3000 Baht

=== '''Ph.D. (Faculty of Humanities) (Linguistics)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - (ခရှ်)1-Semester 55000, 6-Semester-000063 Baht, (ခမဳသၚ်) 1-Semester-50000, 6-Semester 300000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် EQ ကေုာံ Proposal - 15000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET - 9000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 15000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain - 3000 Baht

=== '''Ph.D. (IBSC) (Buddhist Studies)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 50900 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Proposal - 36000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Publish Hearing - 36000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 36000 Baht
# Academic article - 5000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET - 9000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် QE - 30000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain မွဲ Semester - 10000 Baht

=== '''Ph.D. (IBSC) (Peace Studies)''' ===

# ၚ္ၚုဟ်မွဲ Semester - 41900 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Proposal - 36000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Publish Hearing - 36000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် Defend Exam - 36000 Baht
# Academic article - 5000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် MCU GET - 9000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် QE - 30000 Baht
# ၚ္ၚုဟ် student Maintain မွဲ Semester - 10000 Baht

'''တၚ်စၟတ်''' - သွက်တန်M.A. ကေုာံ တန်Ph.Dတအ်ဂှ် ခရိတ်Visa ပွိုၚ်မွဲသၞာံမ္ဂး 2000 Baht, ခရိတ်ဗဒမ် မွဲဂိတုမ္ဂး 1000 Baht အိုတ်မာန်တုဲ ခရိတ်ပၟတ် ကေုာံ ခရိတ်ဍာ်ဂှ် တန်တဴကဵု ဇကုဇကုမသုၚ်​စောဲတုဲ သ္ဒးကဵုတဴရောင်။

ခရိတ်စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲလ္တူတေံဝွံ ချိင်ဆတော်ထ္ၜးကဵု ဗွဲအပြောံဟေင်ရ။ ယဝ်မိက်ဂွံတီ ဗီုပြင်မံင်စံင် စသုင် အာကၠုၚ် (ဗွဲတြး) ပွိုၚ်မွဲသၞာံတအ်ကီုမ္ဂး ကေတ်အဆက် ကု&quot;ဂကောံသင်မန် ကွးဘာတက္ကသိုလ် မဟာစူဠာလံင်ကန်&quot; https://www.facebook.com/mcumonstudents?mibextid=ZbWKwL https://www.facebook.com/MonBuddhistStudentsSocietyMCU?mibextid=ZbWKwL&lt;nowiki/&gt;ဗၠးဗၠးၜးၜး သၟာန်တဴမာန်ရအဴ။

== (၈) တၚ်သ္ဒးဗ​​ပေင် သွက်ဂွံပအပ်ဘာမာန် - (Notery-ဟေင်) ==

=== '''သွာင်ခမဳသင်''' ===

# တဆိပ်ကြာအံင်တန်ဓမ္မာစရိယ (တန်ဇၞော်), B.A., M.A. မမိက်ကဵုမွဲမွဲ
# စၟတ်အံၚ်တန်ဓမ္မာစရိယ (တန်ဇၞော်), GPA, B.A., M.A. မမိက်ကဵုမွဲမွဲ
# တၞးလိက်စၟတ်သမ္တီဒှ်ပယျၚ်
# တၞးလိက်စၟတ်တဲထ္ပက်လဝ်ဂဥုဲကဝ်​ဗေစ် (Covid-19)
# တၞးစၟတ်သမ္တီ လုပ်အဝေါင်သာသနာ
# လိက်အုပ်ကၠောံဍုင် (Passport)

=== '''သွာင်ကွးဘာခရှ်''' ===

# တဆိပ်ကြာအံင်တန်သၠုၚ် (High School), B.A., M.A. မမိက်ကဵုမွဲမွဲ
# စၟတ်အံၚ်တန်သၠုၚ် (High School), GPA, B.A., M.A. မမိက်ကဵုမွဲမွဲ
# တၚ် (၁၊ ၂၊)ဂှ် ဟွံမွဲမ္ဂး စၟတ်တဲ မပ္တံ(IELTS, TOFEL, GED) သ္ဒးနွံရောင်
# တၞးလိက်စၟတ်တဲထ္ပက်လဝ်ဂဥုဲကဝ်ဗေစ် (Covid-19)
# တၞးစၟတ်သမ္တီကောန်ဍုင်
# လိက်အုပ်ကၠောံဍုင် (Passport)

== (၉) တၚ်သ္ဒးဗပေင် သွက်ဂွံအာရုင်ကလုတ် (သွက်ဂွံကၠောန် &quot;Non-Ed Visa&quot;) ==

=== '''သွာင်ခမဳသင်''' ===

# တၞးလိက်ဗီုပြၚ်အာတ် &quot;Visa&quot;
# လိက်တၞးထံက်ဂလာန်ကျာ်​ဇၞော်အ္စာဘာဇကုမသ္ပဒတဴ (သွက်ဂွံအာတ်လိက်ထံက်ဂလာန် သံဃနာယကပွိုၚ်ဍုၚ်)
# လိက်တၞးထံက်ဂလာန်သံဃနာယကပွိုၚ်ဍုၚ် (သွက်ဂွံအာတ်လိက်ထံက်ဂလာန်ကမ္ဘာ​အေး)
# လိက်တၞးထံက်ဂလာန်ဝန်သာသနာ နူ(ကမ္ဘာအေး)
# လိက်တၞးကော်ကွးဘာ နူတက္ကသိုလ်ဇကုမတိုန်
# မိတ္တူလိက်တၞးစၟတ်တဲထ္ပက်လဝ်ဂဥုဲကဝ်ဗေစ် (Covid-19)
# တၞးလိက် (Booking) စၟတ်တဲက္ၜၚ်ကျာ (ဒးရာန်လဝ်ဟတုဲ)
# မိတ္တူ (Passport)
# မိတ္တူ (တၞးစၟတ်သမ္တီ လုပ်အဝေါင်သာသနာ)
# &quot;3.5cm 4.5cm&quot; ဗီုရုပ်(၂)ဗီု
# သွက် &quot;Tourist Visa&quot; (USD $40) သွက် &quot;Non-ED Visa&quot; (USD $80)

'''တင်စၟတ်''' - တန်တဴကဵု အကာဲအရာတုဲ ပြံၚ်သၠာဲအာမာန်ရောင်။

=== သွာင်ကွးဘာခရှ် ===

# တၞးလိက်ဗီုပြၚ်အာတ် &quot;Visa&quot;
# လိက်တၞးထံက်ဂလာန်ဗၠာဲသၟိၚ် / ညးအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ကွာန်
# လိက်တၞးကော်ကွးဘာ နူတက္ကသိုလ်ဇကုမတိုန်
# မိတ္တူလိက်တၞးစၟတ်တဲထ္ပက်တဲဂဥုဲကဝ်ဗေစ် (Covid-19)
# တၞးလိက် (Booking) စၟတ်တဲက္ၜၚ်ကျာ (ဒးရာန်လဝ်ဟတုဲ)
# Passport (မိတ္တူ ကေုာံ ဇေတ်ဇေတ်)
# မိတ္တူ (တၞးစၟတ်သမ္တီကောန်ဍုင်)
# မိတ္တူစရင်သ္ၚိကၟိန် (အိမ်​​ထောင်စုစာရင်း)
# Bank Statement (Baht 20000, သြန်ဍုၚ်ဗမာမ္ဂး သ္ဒးနွံဗၞတ် &quot;20,00000&quot;၊ အာယုက် &quot;Bank Statement&quot; အောန်အိုတ် သ္ဒးနွံအကြာ &quot;ပိဂိတု&quot;ရောင်။
# &quot;3.5cm 4.5cm&quot; ဗီုရုပ်(၂)ဗီု
# သွက် &quot;Tourist Visa&quot; (USD $40) သွက် &quot;Non-ED Visa&quot; (USD $80) 

'''တၚ်စၟတ်''' - တန်တဴကဵု အကာဲအရာတုဲ ပြံၚ်သၠာဲအာမာန်ရောင်။&lt;ref&gt;https://www.ibsc.mcu.ac.th/admission-2024&lt;/ref&gt;

== References: ==
&lt;references group=&quot;နူတၚ်နၚ်ဂကောံသင်မန် ကွးဘာတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန်  https://web.archive.org/web/20240908105334/https://reg.mcu.ac.th/ams/ https://www.ibsc.mcu.ac.th/admission-2024&quot; responsive=&quot;&quot; /&gt;

== ကဏ္ဍမဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[Category:ပရေင်ပညာ]]
* [[Category:သုတေသန]]
* [[Category:ဘာဗ္တောန်ပညာ]]

----
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]</text>
      <sha1>q0z2r2zlzsqojl1ejusuuz9m1oj7mls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13065</id>
    <revision>
      <id>59713</id>
      <parentid>59621</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>59713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="bvcu9jvwt3zp0q7mgswrvt4mtne4is2" xml:space="preserve">{{Infobox measurement system
| name = သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ
| image = Burma map.png
| caption = ရးနိဂီုဗၟာ ဒှ်ဍုင် မစကာ သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် တၞဟ်ခြာ။
| natively_used = [[ရးနိဂီုဗၟာ]]
| measurement_types = ဇမၠိင်၊ လျိုင်၊ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်
| metrication = စကၠောန်ဒၟံင် နူသၞာံ ၂၀၁၃
| related_systems = [[သၞောတ် အေန်ပါရဳယေလ်]]
}}

'''သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ''' ({{lang-en|Myanmar units of measurement}}) ဒှ်သၞောတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မစကာ ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဇမၠိင်၊ လျိုင် ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်။ ရးနိဂီုဗၟာ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် ဇကုအပိုင်တုဲ ဟွံတုပ် ကုသၞောတ်မေတ္တရိတ် (Metric system) မစကာ အလုံဂၠးတိ။ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ကဏ္ဍပရေင်ဗၞိက် စပြံင်လှာဲ စကာကၠုင် သၞောတ်မေတ္တရိတ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကွာန် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် ဇိုန်ဒေသ ညးတအ် ဆက်စကာဒၟံင် သၞောတ်တြေံဏီဖိုဟ်ရ။&lt;ref&gt;CIA The World Factbook. (2020). &quot;Myanmar: Weights and Measures&quot;. Retrieved from cia.gov.&lt;/ref&gt;

သၞောတ်ဏအ် သ္ပသဇိုင် ကုအခိုက်အလိုက် ဟိန္ဒူ-အာရိယန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ယေန်သၞာင် အိန္ဒိယတုဲ ပြံင်လှာဲကၠုင် အတိုင်ခေတ်အဆက်ဆက်။ ဥပမာ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် လျိုင် မပ္တံကဵု ပသာ (Peiktha) ကေုာံ ဒကေဝ် (Kyat) ဒှ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကပေါတ်စၞစ ကေုာံ ထဝ်။ သၞာံ ၂၀၁၃ ဝန်ဇၞော် ပရေင်ဗၞိက် ရးနိဂီုဗၟာ လလောင်တြးလဝ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စကာ သၞောတ်မေတ္တရိတ် တုဲ ဌာနအလဵုအသဳတအ် စကာကၠုင် ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram) ကေုာံ မဳတာ (Meter) နဒဒှ် သၞောတ်ရုင်။&lt;ref&gt;Department of Trade, Myanmar. (2013). &quot;Adoption of the Metric System in Myanmar&quot;. Naypyidaw.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် တမၠာ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲခေတ်ဗုကာံ ကေုာံ သုဝဏ္ဏဘူမိ။ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကုအိန္ဒိယ ကေုာံ ဍုင်ကြုက် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မတုပ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဒေသအာရှအဂၞဲ။ ပ္ဍဲအခိင် သဓိင်အၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်လဝ် ဍုင်ဗၟာ သၞောတ်အေန်ပါရဳယေလ် (Imperial system) လုပ်စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဗၟာ မပ္တံကဵု ဟတ် ကေုာံ ပသာ တအ် ဒးဒုင်ပါ်ပတုပ် ကု ပံင် (Pound) ကေုာံ ယာတ် (Yard)။ 

အခိင် ကလိဂွံ ဗၠးၜးတုဲ ရးနိဂီုဗၟာ ဆက်စကာ သၞောတ်ဇကုအပိုင် ကေုာံ သၞောတ်အေန်ပါရဳယေလ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်။ ပ္ဍဲပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စကာ ပသာ သွက်ဂွံ ၜတ် လျိုင်ဖျုန်၊ သွက်ဂွံ ၜတ်တိဍာ်မ္ဂး စကာ ဨက (Acre)။&lt;ref&gt;Tun, T. (1990). ''History of Weights and Measures in Burma''. Yangon University Press, pp. 45-50.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဇမၠိင် (Units of Length) ==
ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဇမၠိင် ပ္ဍဲသၞောတ်ဗၟာ သ္ပသဇိုင် ကုအဝဲကာယ မၞိဟ် မပ္တံကဵု လပုဟ်၊ မိက်၊ ထွာ ကေုာံ ဟတ်။&lt;ref&gt;Than, M. (2015). ''Traditional Measurement Systems in Southeast Asia''. ISEAS, p. 112.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဇမၠိင်
|-
! ယၟုဗၟာ !! ယၟုမန် (Mon transliteration) !! တင်ပတုပ် (Equivalence) !! သၞောတ်မေတ္တရိတ် (Metric) !! သၞောတ်အေန်ပါရဳယေလ် (Imperial)
|-
| ဆန် || သာန် (Sanh) || ၁ ဟွံမဲ || ၀.၀၇၉ မဳလဳမဳတာ ||
|-
| လက်သစ် || လပုဟ် (Let thit) || ၁ လပုဟ် || ၁၉.၀၅ မဳလဳမဳတာ || ၃/၄ ၝောအ်တဲ (inch)
|-
| မိုက် || မိက် (Maik) || ၈ လပုဟ် || ၁၅.၂၄ သေန်တဳမဳတာ || ၆ ၝောအ်တဲ
|-
| ထွာ || ထွာ (Htwa) || ၃ မိက် || ၂၂.၈၆ သေန်တဳမဳတာ || ၉ ၝောအ်တဲ
|-
| တောင် || ဟတ် (Taung) || ၂ ထွာ || ၄၅.၇၂ သေန်တဳမဳတာ || ၁.၅ ပေ (foot)
|-
| လံ || လာမ် (Lan) || ၄ ဟတ် || ၁.၈၂၈၈ မဳတာ || ၆ ပေ 
|-
| တာ || တာ (Ta) || ၇ ဟတ် || ၃.၂၀ မဳတာ || ၁၀.၅ ပေ
|}

== သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် လျိုင် (Units of Mass) ==
ဗၞတ်ဗ္ၜတ် လျိုင် ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲပရေင်သွံရာန် ထဝ် ကေုာံ ကပေါတ်စၞစ။ အဓိက ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂှ် ဒှ် ဒကေဝ် ကေုာံ ပသာ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် လျိုင်
|-
! ယၟုဗၟာ !! ယၟုမန် (Mon transliteration) !! တင်ပတုပ် (Equivalence) !! သၞောတ်မေတ္တရိတ် (Metric) !! သၞောတ်အေန်ပါရဳယေလ် (Imperial)
|-
| ရွေး || ရွေး (Yway) || - || ၁၃၆ မဳလဳဂရာမ် || ၂.၀၉ ဂရိန် (grains)
|-
| ပဲ || ပဲ (Pè) || ၈ ရွေး || ၁.၀၂ ဂရာမ် || ၁၅.၇ ဂရိန်
|-
| မတ် || မာတ် (Mat) || ၄ ပဲ || ၄.၀၈ ဂရာမ် || ၆၂.၉ ဂရိန်
|-
| ကျပ် || ဒကေဝ် (Kyat) || ၄ မာတ် || ၁၆.၃ ဂရာမ် || ၀.၅၇ အံင်သာ (ounce)
|-
| ပိဿာ || ပသာ (Peiktha / Viss) || ၁၀၀ ဒကေဝ် || ၁.၆၃ ကဳလဝ်ဂရာမ် || ၃.၆ ပံင် (pounds)
|}

ထဝ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ဒကေဝ် (Kyat) တုဲ ၁ ဒကေဝ် ထဝ် နွံလျိုင် ၁၆.၃၃ ဂရာမ်။&lt;ref&gt;Central Bank of Myanmar. (2018). &quot;Gold Weights and Measures&quot;. Naypyidaw.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Units of Volume) ==
သွက်ဂွံ ၜတ် သြောအ်၊ သ္ၚု ကေုာံ ဍာ်ကၠေင် ညးတအ် စကာ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မပ္တံကဵု နာဠဳ (Pyi) ကေုာံ နာင် (Tin)။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်
|-
! ယၟုဗၟာ !! ယၟုမန် (Mon transliteration) !! တင်ပတုပ် (Equivalence) !! သၞောတ်မေတ္တရိတ် (Metric) 
|-
| လမျက် || လမျက် (Lamyet) || - || ၇၁.၄ မဳလဳလဳတာ 
|-
| လမယ် || လမယ် (Lamè) || ၂ လမျက် || ၁၄၂.၈ မဳလဳလဳတာ 
|-
| စလယ် || စလယ် (Salè) || ၂ လမယ် || ၂၈၅.၇ မဳလဳလဳတာ 
|-
| ပြည် || နာဠဳ (Pyi) || ၄ စလယ် || ၁.၁၄ လဳတာ 
|-
| ခွဲ || ခွဲ (Hkwe) || ၂ နာဠဳ || ၂.၂၈ လဳတာ 
|-
| တင်း || နာင် (Tin / Basket) || ၁၆ နာဠဳ || ၄၀.၉ လဳတာ 
|}

== သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် အခိင် (Units of Time) ==
သၞောတ်အခိင် တြေံ မစကာ ပ္ဍဲပြကိုဟ် နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ ပြကိုဟ်ဟောရာ။ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မပြာကတ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ခဏ၊ ယာမ် ကေုာံ နာဍဳ။

* ၁ နာဍဳ (Nayi) = ၂၄ မိနေတ်
* ၁ ယာမ် (Yam) = ၃ နာဍဳ (၇၂ မိနေတ်)
* ၁ တ္ၚဲ (Yet) = ၆၀ နာဍဳ (၂၄ နာရဳ)

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဏအ် ဟွံစကာ ပ္ဍဲပရေင်ရုင် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲပရေင် ဗေဒင် ကေုာံ ပြကိုဟ် သ္ၚိက္ဍိုပ်တအ် စကာဒၟံင်ဏီ။&lt;ref&gt;Aung, U. (2001). ''Traditional Burmese Timekeeping''. History Journal, 15(2), 22-29.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် သြန်တြေံ (Historical Currency Units) ==
သြန်ဗၟာ မစကာလဝ် ပ္ဍဲခေတ် သၟိင်တမၠာ သ္ပသဇိုင် ကုလျိုင် သတ္တု (ဗွဲတၟေင် သြန် ကေုာံ ထဝ်)။ 
* ပြာ (Pya)
* မူး (Mu)
* ကျပ် (Kyat / Tical) 

လၟုဟ် ဒကေဝ် (Kyat) ဒှ်သြန်အဓိက ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ သၞောတ်ပြာ ဂှ် ဟွံစကာရ။ 

== ဆက်စပ် ကု သၞောတ်အေန်ပါရဳယေလ် (Relationship with Imperial Units) ==
အခိင် သဓိင်အၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်လဝ် ဍုင်၊ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဗၟာတအ် ဒးဒုင် ဖျေဟ်သၞောတ် ညံင်ဂွံ တုပ် ကုသၞောတ် အေန်ပါရဳယေလ်။ ဥပမာ ၁ ပသာ ဂှ် ပဒတန်လဝ် ၃.၆ ပံင် (Pound) ကေုာံ ၁ ဟတ် ဂှ် ပဒတန်လဝ် ၁၈ ၝောအ်တဲ (Inches) ဟွံသေင်မ္ဂး ၁.၅ ပေ (Feet)။ တင်ဏအ် ဖန်ကဵု ညံင်ပရေင်ဗၞိက် ကုအၚ်္ဂလိက် ဂွံလောဲသွာ။

== ဆက်စပ် ကု သၞောတ်မေတ္တရိတ် (Relationship with Metric Units) ==
ပရေင်ဆက်စပ် ကုသၞောတ်မေတ္တရိတ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်။ ပ္ဍဲကွဳစက်၊ လျိုင်ဖျုန် ကေုာံ ဍာ်နုဟ် တအ်ဂှ် စကာ ကဳလဝ်ဂရာမ်၊ လဳတာ ကေုာံ သေန်တဳမဳတာ။ ဥပမာ ၁ ပသာ ဂှ် တုပ် ကု ၁.၆၃၃ ကဳလဝ်ဂရာမ်၊ ၁ ဨက (Acre) ဂှ် တုပ် ကု ၀.၄ ဟက်တာ (Hectare)။

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ သၞောတ်တၟိ (Modernization and Metrication) ==
သၞာံ ၂၀၁၃ အလဵုအသဳ ရးနိဂီုဗၟာ လလောင်တြးလဝ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် စိုပ်အာ သၞောတ်မေတ္တရိတ်။&lt;ref&gt;BBC News. (2013). &quot;Myanmar to adopt metric system&quot;. Retrieved from bbc.co.uk.&lt;/ref&gt; ဌာန မပ္တံကဵု ဌာနရာသဳဥတု ကေုာံ ဌာနပရေင်ပိုန်ဒြပ် စကာကၠုင် သေန်သဳယပ် (Celsius) ကေုာံ မဳလဳမဳတာ (Millimeter) သွက်ဂွံ ၜတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဍာ်ဗြဲ။ ဆဂး ပ္ဍဲကွာန် ကေုာံ ဗၞိက်ဍောတ်တ်တအ် ဟွံပြံင်လှာဲဏီ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Usage in Commerce and Economy) ==
ပ္ဍဲဖျာ သတ်ဆု၊ သၞေဝ် ကေုာံ ဖျုန်တအ် စကာ ပသာ နဒဒှ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် လျိုင် အဓိက။ ပ္ဍဲဖျာထဝ် စကာ ဒကေဝ် (Kyat) ကေုာံ ပဲ (Pè)။ ပ္ဍဲပရေင် သွံရာန် တိဍာ် စကာ ဨက (Acre) ကေုာံ ပေ ပေင်င် (Square feet)။ 

== အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Cultural Significance) ==
သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် ဏအ်ဂှ် လုပ်အာ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ကေုာံ လိက်ပတ် ဗၟာ ကေုာံ မန်။ အရေဝ် ဥပမာ မပ္တံကဵု &quot;မွဲထွာ&quot; (A span length) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;မွဲမိက်&quot; (A fist length) ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲအရေဝ်လၟေင်တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ထောအ်ထ္ၜး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဍောတ်တ်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* {{cite book | author=Robinson, D. | year=2010 | title=The Measurement Systems of Southeast Asia | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0199573837 }}
* {{cite journal | author=Than, M. | year=2015 | title=Traditional Measurement Systems in Southeast Asia | journal=ISEAS Journal | url=http://example.com/iseas | doi=10.1000/182 }}
* {{cite book | author=Tun, T. | year=1990 | title=History of Weights and Measures in Burma | publisher=Yangon University Press }}
* {{cite web | author=CIA | year=2020 | title=Myanmar: Weights and Measures | url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ | publisher=The World Factbook | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210104183935/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ | archivedate=2021-01-04 | accessdate=2026-10-30 }}
* {{cite book | author=Hlaing, M. | year=2012 | title=Economic History of Myanmar | publisher=Asian Studies Press | isbn=978-1234567890 }}

{{Navbox
| name = သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ
| title = [[သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ]] (Myanmar units of measurement)
| state = uncollapsed
| listclass = hlist
| group1 = ဇမၠိင်
| list1 =
* ဆန်
* လပုဟ်
* မိက်
* ထွာ
* ဟတ်
* လာမ်
* တာ
| group2 = လျိုင်
| list2 =
* ရွေး
* ပဲ
* မာတ်
* ဒကေဝ်
* ပသာ
| group3 = ဗၞတ်ဗ္ၜတ်
| list3 =
* လမျက်
* လမယ်
* စလယ်
* နာဠဳ
* ခွဲ
* နာင်
}}

{{DEFAULTSORT:သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ}}
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ်]]
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:နဲကဲ ၜတ်ကၞာတ် တမၠာ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သၞောတ်ဗ္ၜတ်]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် တြေံ]]</text>
      <sha1>bvcu9jvwt3zp0q7mgswrvt4mtne4is2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝၚ်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ၂</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13080</id>
    <revision>
      <id>59676</id>
      <parentid>59642</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T14:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14153" sha1="dixtp2hg8nlugnodo5rv9a0i96mi9dp" xml:space="preserve">
 &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Infobox history concept
 | name         = ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု
 | native_name  = History of Social Development
 | image        = [[ဝှာင်:Industrial revolution machinery.jpg|250px|center|လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ခေတ်စက်မှု]]
 | caption      = လၟေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု နူခေတ်စက်မှု စိုပ် ခေတ်အနိစ္စာနိစ်
 | field        = [[ဝင်လူမှုဗေဒ]], [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဝင်]], [[ပလ္လိတိက်]]
 | key_concept  = မၚ်မွဲ ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ မနုဿ ကေုာံ သၟဟ်ဓရ် လူမှု (Human Well-being and Social Justice)
 | major_eras   = [[ခေတ်တြေံ]], [[ခေတ်ပါ်စအ် စက်မှု]], [[ခေတ်အနိစ္စပၞာန်ဂၠးကဝ်]], [[ခေတ် SDGs]]
 | related      = [[ဓရ်တြာဲလူမှု]], [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]], [[စိတ္တမနုဿဗေဒ]]
 }}&lt;/nowiki&gt;
 
 &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; (အၚ်္ဂလိက်: &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;History of Social Development&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;) ဂှ် ဒှ်လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ မသိုၚ်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ်၊ သၟဟ်ဓရ် အပ္ဍဲ &lt;nowiki&gt;[[လူမှုဗေဒ|ဂကောံမၞိဟ်]]&lt;/nowiki&gt; ကေုာံ သၞောတ်မၚ်မွဲ သန္တိသုခ မစပတမၠိ နူခေတ်တြေံ စိုပ် ခေတ်အနိစ္စာနိစ် ရ။ လၟေၚ်ဝင်ဏအ် ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်တံ နူမသ္ၚဳမၠာ် ဆမတိုန်စအ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒြပ်သၟး ဂှ် ပြံၚ်လှာဲစိုပ် လၟေၚ်မၚ်မွဲ မသိုၚ်ပတိုန် ဓရ်တြာဲလူမှု၊ &lt;nowiki&gt;[[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]]&lt;/nowiki&gt;၊ ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဗၠးၜး မနုဿ အိုတ်သီု ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== မပံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ သဘောမနုဿ (Concept and Definition) ==&lt;/nowiki&gt;
 နကဵု သဘော &lt;nowiki&gt;[[ဝင်လူမှုဗေဒ]]&lt;/nowiki&gt;၊ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ဂှ် ဒှ် လၟေၚ်မနိဿဲ မဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံမံၚ်စအ် ရာၚ်ဆာဲ၊ မဖျေံ တၚ်ဟွံသၟဟ်ဓရ် ကေုာံ မၚ်မွဲ ညးမၞုံကဵု တၚ်ယုတ်ဒိ တအ် ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;: မဒှ် လၟေၚ် နူ သၞောတ်စောအ်ဒြပ် ဟွံသၟဟ်ဓရ် စိုပ် သၞောတ် မၚ်မွဲ မနုဿ အိုတ်သီု။
 &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;ဓရ်တြာဲလူမှု&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;: မဒှ် သဘော မပါ်ၚာံ ဖဵု ကေုာံ အခေါၚ်အရာ နကဵု မသၟဟ်သၟောဲ ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== ခေတ်တြေံ ကေုာံ ဒဿနခေတ်ဟေမန္တ (Ancient and Classical Foundations) ==&lt;/nowiki&gt;
 ပ္ဍဲ ခေတ်တြေံ မပ္တံ ကဵု &lt;nowiki&gt;[[ဒဿနဂရိ]]&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;[[ဒဿနအိန္ဒိယ]]&lt;/nowiki&gt; ကေုာံ &lt;nowiki&gt;[[ဗုဒ္ဓဓရ်]]&lt;/nowiki&gt;၊ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု မစပတုတ် နကဵု သဘောဓရ် မၚ်မွဲ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ဓရ်စရိယ ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **ရာဇသၞောဝ် ကူရုသ် (Cyrus Cylinder - ၅၃၉ ဘဳသဳ)**: လိက်လန်ဇၞော် ပထမအိုတ် သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ဗၠးၜး ကေုာံ မဟွံကဵု ဒဵုကၠေံ သေဝ်။
 &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **သၞောဝ်ကျာ်အသောက**: မဖန်ဗဒှ် ဌာနစိတ္တကိရိယာ ပရေၚ်ထတ်ယုက် သွက် မၞိဟ် ကေုာံ တောံမၞိဟ်။
 
 &lt;nowiki&gt;{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
 |+ လၟေၚ်ဝင် ခေတ်တြေံ မပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;! ခေတ်ကာလ !! ဒေသ / သၞောဝ် !! တၚ်အဓိက
 |-&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ၅၃၉ ဘဳသဳ &lt;nowiki&gt;||&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;[[ပါရှာ]]&lt;/nowiki&gt; (Cyrus Cylinder) &lt;nowiki&gt;||&lt;/nowiki&gt; ပလးကေအ် သေဝ်၊ မၚ်မွဲ ဗၠးၜး ဘာသာ
 &lt;nowiki&gt;|-&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ၂၅၀ ဘဳသဳ &lt;nowiki&gt;||&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;[[အိန္ဒိယ]]&lt;/nowiki&gt; (ကျာ်အသောက) &lt;nowiki&gt;||&lt;/nowiki&gt; ဖန်ဗဒှ် ဘာနိဿဲ ကေုာံ ဇြပ်ယဲ
 &lt;nowiki&gt;|-&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ၅ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ &lt;nowiki&gt;||&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;[[ဂရိတြေံ]]&lt;/nowiki&gt; (Socrates &amp; Plato) &lt;nowiki&gt;||&lt;/nowiki&gt; ဒဿန သၟဟ်ဓရ် ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန်
 &lt;nowiki&gt;|}&lt;/nowiki&gt;
 
 &lt;nowiki&gt;== ခေတ်အဝဲဇၞော် ကေုာံ တော်သူဇၟာဲ (Middle Ages and Welfare Institutions) ==&lt;/nowiki&gt;
 ပ္ဍဲ ခေတ်အဝဲဇၞော် (Middle Ages)၊ သၞောတ်မၚ်မွဲ လူမှု မစပ္တံ နူ ဂကောံဘာသာ၊ ဘာကျာ် ကေုာံ သၞောဝ်အလဵုအသဳ မပ္တံ ကဵု &lt;nowiki&gt;[[သၞောဝ်ညးဒုက္ခ အိၚ်ဂၠေန်]]&lt;/nowiki&gt; (English Poor Laws 1601) မဖန်ဗဒှ် သၞောတ်မၚ်မွဲ ညးဒုက္ခဖဲသေၚ် ပထမအိုတ်။
 
 &lt;nowiki&gt;== ခေတ်ရဳနုဿာန် ကေုာံ တော်ပလးအနိစ္စ (Renaissance and Enlightenment) ==&lt;/nowiki&gt;
 ခေတ်ရဳနုဿာန် (Renaissance) ကေုာံ ခေတ်တော်ပလးအနိစ္စ (Enlightenment) ပ္ဍဲ ၁၇-၁၈ ဗွဝ်ကၠံ မဖန်ဗဒှ် သဘောဓရ် &lt;nowiki&gt;[[ဥပဒေအနိစ်]]&lt;/nowiki&gt; ကေုာံ &lt;nowiki&gt;[[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]]&lt;/nowiki&gt; နကဵု တၠပညာဂမၠိုၚ် မပ္တံ ကဵု &lt;nowiki&gt;[[ဂျွန် လောက်]]&lt;/nowiki&gt; (John Locke) ကေုာံ &lt;nowiki&gt;[[ဇောန် ဇက် ရူသော]]&lt;/nowiki&gt; (Jean-Jacques Rousseau) ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;[[ဝှာင်:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|thumb|280px|တၠပညာ [[ဇောန် ဇက် ရူသော]] (Jean-Jacques Rousseau) မစပ္တံ သဘောဓရ် သၟိၚ်ကောန်ထမၠေအ် လူမှု]]&lt;/nowiki&gt;
 
 &lt;nowiki&gt;== ခေတ်ပါ်စအ် စက်မှု ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲလူမှု (Industrial Revolution and Social Reform) ==&lt;/nowiki&gt;
 ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဟိုတ်နူ &lt;nowiki&gt;[[ပါ်စအ် စက်မှု]]&lt;/nowiki&gt; (Industrial Revolution) တုဲ က္တဵုဒှ် ပြဿနာ ကေၚ်ကာ လယျာတ်၊ မၚ်မွဲ ကောန်ၚာ် ကေုာံ တၚ်ခြာ ကဆံၚ်လူမှု မသ္ဇိုဟ်တိုန်အာ။&lt;/code&gt;
 
+-------------------------------------------------------+

|             ပါ်စအ် စက်မှု (Industrial Era)            |

+-------------------------------------------------------+

|

+--------------+--------------+

|                             |

[ တၚ်ခြာ ကဆံၚ်လူမှု ]          [ သၞောတ်မၚ်မွဲ စရိယ ]

(Social Stratification)      (Social Labor Reforms)

|                             |

* တၚ်ဒုက္ခ သၟာကေၚ်ကာ          - သၞောဝ်မၚ်မွဲ သၟာကေၚ်ကာ
* မသုၚ်စောဲ ဇြဟတ်ကောန်ၚာ်      - သၞောတ်ပညာ အလဵုအသဳ

 
 &lt;code&gt;== ခေတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ကေုာံ သၞောတ်သၟိၚ်စောအ်ဒြပ် (Post-WWII and Welfare States) ==
 ကြဴနူ &lt;nowiki&gt;[[ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ]]&lt;/nowiki&gt; တုဲအာဂှ်၊ ဍုၚ်ပ္ဍဲဥရဝ်ပါ မပ္တံ ကဵု ဗြိတိန် စပတုတ်သြိုၚ် သၞောတ် **Welfare State** (ဍုၚ်မၚ်မွဲ သန္တိသုခ) နကဵု လိက်ဒေပ် &lt;nowiki&gt;[[Beveridge Report]]&lt;/nowiki&gt; (၁၉၄၂) သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပညာ အခေါၚ် သမတ်ဂၠးကဝ် ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== ခေတ်သဘောကဝ်ပင်ဟေဂေန် UN ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်မနုဿ (1990s and UN Copenhagen Summit) ==&lt;/nowiki&gt;
 ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ &lt;nowiki&gt;[[UNDP]]&lt;/nowiki&gt; မစသုၚ်စောဲ တာၚ်ညှာန် **HDI** မစပတုတ် နူ တၠပညာ &lt;nowiki&gt;[[အမာတယျာ သေန်]]&lt;/nowiki&gt; တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ကောံဓမိန် &lt;nowiki&gt;[[သဘောကဝ်ပင်ဟေဂေန် UN]]&lt;/nowiki&gt; မစၟတ်သမ္ၚေဝ် တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက သဳကၠေံ ဒုက္ခဖဲသေၚ် ကေုာံ သၟဟ်ဓရ် လူမှု ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== သၞောတ် SDGs ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် မဟၟဲကဵု ပရိုက်မၟာ (21st Century and SDGs) ==&lt;/nowiki&gt;
 ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ၊ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဖျေံသၞောဝ် တၚ်ရန်တၟအ် **SDGs** (Sustainable Development Goals ၂၀၁၅-၂၀၃၀) မၞုံကဵု တၚ်ရန်တၟအ် ၁၇ သာ် သွက်ဂွံ သိုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု မဟၟဲကဵု ပရိုက်မၟာ သဘာဝ ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ပ္ဍဲဒေသ ကေုာံ ဂကူမန် (Regional and Mon Social History) ==&lt;/nowiki&gt;
 ပ္ဍဲ ဝင် &lt;nowiki&gt;[[ဂကူမန်|ဂကူမန်]]&lt;/nowiki&gt;၊ သၞောတ်မၚ်မွဲ လူမှု မစတမၠိ နူ ခေတ် &lt;nowiki&gt;[[ဍုၚ်သဓီု]]&lt;/nowiki&gt; ကေုာံ &lt;nowiki&gt;[[ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ]]&lt;/nowiki&gt; မနိဿဲ နူ &lt;nowiki&gt;[[ဗုဒ္ဓဓရ်]]&lt;/nowiki&gt;၊ သၞောတ်ဇြပ်၊ ဘာလက္ချန် ကေုာံ မၚ်မွဲ သန္တိသုခ ဂကောံမၞိဟ် နကဵု ဓရ်မေတ္တာ ကေုာံ စာဂ ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== တန်နိဂီု ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Directions) ==&lt;/nowiki&gt;
 ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်တံ ဒဒှ်မ္ဂး ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဍာံဍာံ ဂှ် ဟုတ်ဆမသိုၚ်ပတိုန် ပိုန်ဒြပ်သၟး ဟုတ်၊ ဒးမသိုၚ်ပတိုန် ဗၠးၜး၊ သၟဟ်ဓရ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။
 
 &lt;nowiki&gt;== နိဿဲ ==&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;&lt;references&gt;
 &lt;ref name=&quot;Midgley1995&quot;&gt;{{cite book |last=Midgley |first=James |title=Social Development: The Developmental Perspective in Social Welfare |year=1995 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0803977730}}&lt;/ref&gt;
 &lt;ref name=&quot;Polanyi1944&quot;&gt;{{cite book |last=Polanyi |first=Karl |title=The Great Transformation |year=1944 |publisher=Farrar &amp; Rinehart |location=New York}}&lt;/ref&gt;
 &lt;ref name=&quot;Sen1999&quot;&gt;{{cite book |last=Sen |first=Amartya |title=Development as Freedom |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0198297581}}&lt;/ref&gt;
 &lt;ref name=&quot;UN1995&quot;&gt;{{cite report |author=United Nations |title=Report of the World Summit for Social Development |year=1995 |publisher=United Nations |location=Copenhagen}}&lt;/ref&gt;
 &lt;ref name=&quot;WorldBank2006&quot;&gt;{{cite report |author=World Bank |title=World Development Report 2006: Equity and Development |year=2006 |publisher=Oxford University Press |location=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;
 &lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt;
 
 &lt;nowiki&gt;{{ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု}}&lt;/nowiki&gt;
 
 &lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု]]&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု]]&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:လူမှုဗေဒ]]&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;</text>
      <sha1>dixtp2hg8nlugnodo5rv9a0i96mi9dp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59677</id>
      <parentid>59676</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T15:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12878" sha1="iznvcit3gh1j7cfo8notxneqv90v9u7" xml:space="preserve">{{Infobox history concept
| name         = ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု
| native_name  = History of Social Development
| image        = [[File:Industrial revolution machinery.jpg|250px|center|လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ခေတ်စက်မှု]]
| caption      = လၟေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု နူခေတ်စက်မှု စိုပ် ခေတ်လၟုဟ်
| field        = [[ဝင်လူမှုဗေဒ]], [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဝင်]], [[ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]
| key_concept  = မၚ်မွဲ ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ မနုဿ ကေုာံ သၟဟ်ဓဝ် ပရေၚ်မၞိဟ် (Human Well-being and Social Justice)
| major_eras   = [[ခေတ်တြေံ]], [[ခေတ်ပၠန်ဂတး စက်မှု]], [[ခေတ်ကြဴပၞာန်ဂၠးကဝ်]], [[ခေတ် SDGs]]
| related      = [[ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပရေၚ်မၞိဟ်]], [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]], [[စိတ္တမနုဿဗေဒ]]
}}

'''ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု''' ({{lang-en|History of Social Development}}) ဂှ် ဒှ်လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ မသိုၚ်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေၚ်သၟဟ်သၟန် အပ္ဍဲ [[လူမှုဗေဒ|ဂကောံမၞိဟ်]] ကေုာံ သၞောတ်မၚ်မွဲ သန္တိသုခ မစကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူခေတ်တြေံ စိုပ် ခေတ်လၟုဟ် ရ။ လၟေၚ်ဝင်ဏအ် ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်တံ နူမရံၚ်စ ဆပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒြပ်ရတ်သၟးဂှ် ပြံၚ်လှာဲစိုပ် လၟေၚ်မၚ်မွဲ မသိုၚ်ပတိုန် ဓဝ်သၟဟ်သၟန်၊ [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]]၊ ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဗၠးၜး မနုဿ အိုတ်သီု ရ။

== မပံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Concept and Definition) ==
နကဵု လညာတ် [[ဝင်လူမှုဗေဒ]]၊ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ဂှ် ဒှ် လၟေၚ်နဲကဲ မဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံမံၚ်စံၚ် ရာၚ်ဆာဲ၊ မဖအောန်ဖျေံ ပရေၚ်ဟွံသၟဟ်သၟန် ကေုာံ မၚ်မွဲ ညးမၞုံကဵု တၚ်ယုတ်ဒေက် တအ် ရ။

* '''လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ''': မဒှ် လၟေၚ် နူ သၞောတ်ပကောံဒြပ် ဟွံသၟဟ်သၟန် စိုပ် သၞောတ် မၚ်မွဲ မနုဿ အိုတ်သီု။
* '''ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပရေၚ်မၞိဟ်''': မဒှ် သဘဴဓဝ် မပါ်ပရအ် ဖဵု ကေုာံ အခေါၚ်အရာ နကဵု ဗွဲမသၟဟ်သၟန် ရ။

== ခေတ်တြေံ ကေုာံ ဒဿနခေတ်တြေံ (Ancient and Classical Foundations) ==
ပ္ဍဲ ခေတ်တြေံ မပ္တံ ကဵု [[ဒဿနဂရိတ်]], [[ဒဿနအိန္ဒိယ]] ကေုာံ [[ဗုဒ္ဓဓရ်]]၊ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှုဝွံ မစပ္တံ နကဵု သဘဴဓဝ် မၚ်မွဲ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ဓဝ်စရိယ ရ။

* '''ရာဇသၞောဝ် ကူရုသ် (Cyrus Cylinder - ၅၃၉ ဘဳသဳ)''': လိက်လန်ဇၞော် ပထမအိုတ် သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ဗၠးၜး ကေုာံ ပလးကၠေံ ပရေၚ်ဍိက်။
* '''သၞောဝ်ကျာ်အသောက''': မဖန်ဗဒှ် ရုၚ်ဂဥုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် သွက် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လၟေၚ်ဝင် ခေတ်တြေံ မပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု
! ခေတ်ကာလ !! ဒေသ / သၞောဝ် !! တၚ်အဓိက
|-
| ၅၃၉ ဘဳသဳ || [[ပါရှာ]] (Cyrus Cylinder) || ပလးကၠေံ ဍိက်၊ မၚ်မွဲ ဗၠးၜး ဘာသာ
|-
| ၂၅၀ ဘဳသဳ || [[အိန္ဒိယ]] (ကျာ်အသောက) || ဖန်ဗဒှ် ဘာနိဿဲ ကေုာံ ဇြပ်ယဲ
|-
| ၅ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ || [[ဂရိတြေံ]] (Socrates &amp; Plato) || ဒဿန သၟဟ်ဓဝ် ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန်
|}

== ခေတ်လဒေါဝ် ကေုာံ သၞောတ်မၚ်မွဲ (Middle Ages and Welfare Institutions) ==
ပ္ဍဲ ခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages)၊ သၞောတ်မၚ်မွဲ လူမှု မစပ္တံ နူ ဂကောံဘာသာ၊ ဘာကျာ် ကေုာံ သၞောဝ်အလဵုအသဳ မပ္တံ ကဵု [[သၞောဝ်ညးဒိုက်ဂတ် အၚ်္ဂလိက်]] (English Poor Laws 1601) မဖန်ဗဒှ် သၞောတ်မၚ်မွဲ ညးဒိုက်ဂတ် ပထမအိုတ် ရ။

== ခေတ်ရေနေသြန် ကေုာံ ခေတ်လျးပညာ (Renaissance and Enlightenment) ==
ခေတ်ရေနေသြန် (Renaissance) ကေုာံ ခေတ်လျးပညာ (Enlightenment) ပ္ဍဲ ၁၇-၁၈ ဗွဝ်ကၠံ မဖန်ဗဒှ် သဘဴဓဝ် [[သၞောဝ်သဘာဝ]] ကေုာံ [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]] နကဵု တၠပညာဂမၠိုၚ် မပ္တံ ကဵု [[ဂျောန် လံက်]] (John Locke) ကေုာံ [[ဇောန် ဇက် ရူသော]] (Jean-Jacques Rousseau) ရ။

[[File:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|thumb|280px|တၠပညာ [[ဇောန် ဇက် ရူသော]] (Jean-Jacques Rousseau) မစပ္တံ သဘဴဓဝ် ပရေၚ်ကသုက် မၞိဟ် (Social Contract)]]

== ခေတ်ပၠန်ဂတး စက်မှု ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲလူမှု (Industrial Revolution and Social Reform) ==
ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဟိုတ်နူ [[ပၠန်ဂတး စက်မှု]] (Industrial Revolution) တုဲ က္တဵုဒှ် ပြဿနာ ကမၠောန်သၟာကေၚ်ကာ၊ မၚ်မွဲ ကောန်ၚာ် ကေုာံ တၚ်ခြာ ကဆံၚ်မၞိဟ် မသ္ဇိုဟ်တိုန်အာ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ ပၠန်ဂတး စက်မှု (Industrial Era)
|-
! တၚ်ခြာ ကဆံၚ်မၞိဟ် (Social Stratification) !! သၞောတ်မၚ်မွဲ သၟာကမၠောန် (Social Labor Reforms)
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
* တၚ်ဒုက္ခ သၟာကမၠောန်
* ပရေၚ်သုၚ်စောဲ ဇြဟတ်ကောန်ၚာ်
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
* သၞောဝ်မၚ်မွဲ သၟာကမၠောန်
* သၞောတ်ပညာ အလဵုအသဳ
|}

== ခေတ်ကြဴပၞာန်ဂၠးကဝ် ကေုာံ ဍုၚ်သန္တိသုခ (Post-WWII and Welfare States) ==
ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ]] တုဲအာဂှ်၊ ဍုၚ်ပ္ဍဲဥရောပ မပ္တံ ကဵု ဗြိတိန် စပတိုန်သြိုၚ် သၞောတ် '''Welfare State''' (ဍုၚ်မၚ်မွဲ သန္တိသုခ) နကဵု လိက်ဒေပ် [[Beveridge Report]] (၁၉၄၂) သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပညာ အခေါၚ် သၟတ်ဂၠးကဝ် ရ။

== ခေတ်ကောံဓရီုဇၞော် ကဝ်ပေန်ဟေဂေန် UN ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်မနုဿ (1990s and UN Copenhagen Summit) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ [[UNDP]] မစသုၚ်စောဲ စၞောန်ထ္ၜး '''HDI''' မစပ္တံ နူ တၠပညာ [[အမာတယျာ သေန်]] (Amartya Sen) တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ကောံဓရီုဇၞော် [[ကောံဓရီုဇၞော် ကဝ်ပေန်ဟေဂေန် UN]] မစၟတ်သမ္တီ တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက ဖအောန်ကၠေံ ပရေၚ်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပရေၚ်မၞိဟ် ရ။

== သၞောတ် SDGs ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် တန်ကြန် (21st Century and SDGs) ==
ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ၊ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဖျေံသၞောဝ် တၚ်ရန်တၟအ် '''SDGs''' (Sustainable Development Goals ၂၀၁၅-၂၀၃၀) မၞုံကဵု တၚ်ရန်တၟအ် ၁၇ သာ် သွက်ဂွံ သိုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် မဟွံပလီုပလာ် သဘာဝ ရ။

== ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ပ္ဍဲဒေသ ကေုာံ ဂကူမန် (Regional and Mon Social History) ==
ပ္ဍဲ ဝင် [[ဂကူမန်|ဂကူမန်]]၊ သၞောတ်မၚ်မွဲ လူမှု မစကတဵုဒှ် နူ ခေတ် [[ဍုၚ်သဓီု]] ကေုာံ [[ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ]] မနိဿဲ နူ [[ဗုဒ္ဓဓရ်]]၊ သၞောတ်ဇြပ်၊ ဘာလကျာ် ကေုာံ မၚ်မွဲ သန္တိသုခ ဂကောံမၞိဟ် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ စာဂ ရ။

== နိဂီု ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Directions) ==
ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်တံ ဒဒှ်မ္ဂး ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဍာံဍာံ ဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်သၟး၊ ဒးမသိုၚ်ပတိုန် ဗၠးၜး၊ ပရေၚ်သၟဟ်သၟန် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Midgley1995&quot;&gt;{{cite book |last=Midgley |first=James |title=Social Development: The Developmental Perspective in Social Welfare |year=1995 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0803977730}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Polanyi1944&quot;&gt;{{cite book |last=Polanyi |first=Karl |title=The Great Transformation |year=1944 |publisher=Farrar &amp; Rinehart |location=New York}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Sen1999&quot;&gt;{{cite book |last=Sen |first=Amartya |title=Development as Freedom |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0198297581}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;UN1995&quot;&gt;{{cite report |author=United Nations |title=Report of the World Summit for Social Development |year=1995 |publisher=United Nations |location=Copenhagen}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;WorldBank2006&quot;&gt;{{cite report |author=World Bank |title=World Development Report 2006: Equity and Development |year=2006 |publisher=Oxford University Press |location=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု}}

[[Category:ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု]]
[[Category:ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်လူမှု]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ]]</text>
      <sha1>iznvcit3gh1j7cfo8notxneqv90v9u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59678</id>
      <parentid>59677</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T15:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13163" sha1="42rq9h3ve7akwtgoemvwogrx9b9cdri" xml:space="preserve">{{Infobox history concept
| name         = ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်
| native_name  = History of Social Development
| image        = [[File:Industrial revolution machinery.jpg|250px|center|လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ် ခေတ်စက်မှု]]
| caption      = လၟေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ် နူခေတ်စက်မှု စိုပ် ခေတ်လၟုဟ်
| field        = [[ဝင်ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]], [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဝင်]], [[ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]
| key_concept  = မၚ်မွဲ ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ မနုဿ ကေုာံ သၟဟ်ဓဝ် ပရေၚ်မၞိဟ် (Human Well-being and Social Justice)
| major_eras   = [[ခေတ်တြေံ]], [[ခေတ်ပၠန်ဂတး စက်မှု]], [[ခေတ်ကြဴပၞာန်ဂၠးကဝ်]], [[ခေတ် SDGs]]
| related      = [[ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပရေၚ်မၞိဟ်]], [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]], [[စိတ္တမနုဿဗေဒ]]
}}

'''ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|History of Social Development}}) ဂှ် ဒှ်လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ မသိုၚ်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေၚ်သၟဟ်သၟန် အပ္ဍဲ [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ|ဂကောံမၞိဟ်]] ကေုာံ သၞောတ်မၚ်မွဲ သန္တိသုခ မစကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူခေတ်တြေံ စိုပ် ခေတ်လၟုဟ် ရ။ လၟေၚ်ဝင်ဏအ် ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်တံ နူမရံၚ်စ ဆပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒြပ်ရတ်သၟးဂှ် ပြံၚ်လှာဲစိုပ် လၟေၚ်မၚ်မွဲ မသိုၚ်ပတိုန် ဓဝ်သၟဟ်သၟန်၊ [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]]၊ ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဗၠးၜး မနုဿ အိုတ်သီု ရ။

== မပံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Concept and Definition) ==
နကဵု လညာတ် [[ဝင်ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]၊ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် ဒှ် လၟေၚ်နဲကဲ မဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံမံၚ်စံၚ် ရာၚ်ဆာဲ၊ မဖအောန်ဖျေံ ပရေၚ်ဟွံသၟဟ်သၟန် ကေုာံ မၚ်မွဲ ညးမၞုံကဵု တၚ်ယုတ်ဒေက် တအ် ရ။

* '''လၟေၚ်မပြံၚ်လှာဲ''': မဒှ် လၟေၚ် နူ သၞောတ်ပကောံဒြပ် ဟွံသၟဟ်သၟန် စိုပ် သၞောတ် မၚ်မွဲ မနုဿ အိုတ်သီု။
* '''ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပရေၚ်မၞိဟ်''': မဒှ် သဘဴဓဝ် မပါ်ပရအ် ဖဵု ကေုာံ အခေါၚ်အရာ နကဵု ဗွဲမသၟဟ်သၟန် ရ။

== ခေတ်တြေံ ကေုာံ ဒဿနခေတ်တြေံ (Ancient and Classical Foundations) ==
ပ္ဍဲ ခေတ်တြေံ မပ္တံ ကဵု [[ဒဿနဂရိတ်]], [[ဒဿနအိန္ဒိယ]] ကေုာံ [[ဗုဒ္ဓဓရ်]]၊ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ မစပ္တံ နကဵု သဘဴဓဝ် မၚ်မွဲ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ဓဝ်စရိယ ရ။

* '''ရာဇသၞောဝ် ကူရုသ် (Cyrus Cylinder - ၅၃၉ ဘဳသဳ)''': လိက်လန်ဇၞော် ပထမအိုတ် သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ဗၠးၜး ကေုာံ ပလးကၠေံ ပရေၚ်ဍိက်။
* '''သၞောဝ်ကျာ်အသောက''': မဖန်ဗဒှ် ရုၚ်ဂဥုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် သွက် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လၟေၚ်ဝင် ခေတ်တြေံ မပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်
! ခေတ်ကာလ !! ဒေသ / သၞောဝ် !! တၚ်အဓိက
|-
| ၅၃၉ ဘဳသဳ || [[ပါရှာ]] (Cyrus Cylinder) || ပလးကၠေံ ဍိက်၊ မၚ်မွဲ ဗၠးၜး ဘာသာ
|-
| ၂၅၀ ဘဳသဳ || [[အိန္ဒိယ]] (ကျာ်အသောက) || ဖန်ဗဒှ် ဘာနိဿဲ ကေုာံ ဇြပ်ယဲ
|-
| ၅ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ || [[ဂရိတြေံ]] (Socrates &amp; Plato) || ဒဿန သၟဟ်ဓဝ် ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန်
|}

== ခေတ်လဒေါဝ် ကေုာံ သၞောတ်မၚ်မွဲ (Middle Ages and Welfare Institutions) ==
ပ္ဍဲ ခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages)၊ သၞောတ်မၚ်မွဲ ပရေင်မၞိဟ် မစပ္တံ နူ ဂကောံဘာသာ၊ ဘာကျာ် ကေုာံ သၞောဝ်အလဵုအသဳ မပ္တံ ကဵု [[သၞောဝ်ညးဒိုက်ဂတ် အၚ်္ဂလိက်]] (English Poor Laws 1601) မဖန်ဗဒှ် သၞောတ်မၚ်မွဲ ညးဒိုက်ဂတ် ပထမအိုတ် ရ။

== ခေတ်ရေနေသြန် ကေုာံ ခေတ်လျးပညာ (Renaissance and Enlightenment) ==
ခေတ်ရေနေသြန် (Renaissance) ကေုာံ ခေတ်လျးပညာ (Enlightenment) ပ္ဍဲ ၁၇-၁၈ ဗွဝ်ကၠံ မဖန်ဗဒှ် သဘဴဓဝ် [[သၞောဝ်သဘာဝ]] ကေုာံ [[အခေါၚ်အရာဘဝမၞိဟ်]] နကဵု တၠပညာဂမၠိုၚ် မပ္တံ ကဵု [[ဂျောန် လံက်]] (John Locke) ကေုာံ [[ဇောန် ဇက် ရူသော]] (Jean-Jacques Rousseau) ရ။

[[File:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|thumb|280px|တၠပညာ [[ဇောန် ဇက် ရူသော]] (Jean-Jacques Rousseau) မစပ္တံ သဘဴဓဝ် ပရေၚ်ကသုက် မၞိဟ် (Social Contract)]]

== ခေတ်ပၠန်ဂတး စက်မှု ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲပရေင်မၞိဟ် (Industrial Revolution and Social Reform) ==
ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဟိုတ်နူ [[ပၠန်ဂတး စက်မှု]] (Industrial Revolution) တုဲ က္တဵုဒှ် ပြဿနာ ကမၠောန်သၟာကေၚ်ကာ၊ မၚ်မွဲ ကောန်ၚာ် ကေုာံ တၚ်ခြာ ကဆံၚ်မၞိဟ် မသ္ဇိုဟ်တိုန်အာ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ ပၠန်ဂတး စက်မှု (Industrial Era)
|-
! တၚ်ခြာ ကဆံၚ်မၞိဟ် (Social Stratification) !! သၞောတ်မၚ်မွဲ သၟာကမၠောန် (Social Labor Reforms)
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
* တၚ်ဒုက္ခ သၟာကမၠောန်
* ပရေၚ်သုၚ်စောဲ ဇြဟတ်ကောန်ၚာ်
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
* သၞောဝ်မၚ်မွဲ သၟာကမၠောန်
* သၞောတ်ပညာ အလဵုအသဳ
|}

== ခေတ်ကြဴပၞာန်ဂၠးကဝ် ကေုာံ ဍုၚ်သန္တိသုခ (Post-WWII and Welfare States) ==
ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ]] တုဲအာဂှ်၊ ဍုၚ်ပ္ဍဲဥရောပ မပ္တံ ကဵု ဗြိတိန် စပတိုန်သြိုၚ် သၞောတ် '''Welfare State''' (ဍုၚ်မၚ်မွဲ သန္တိသုခ) နကဵု လိက်ဒေပ် [[Beveridge Report]] (၁၉၄၂) သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပညာ အခေါၚ် သၟတ်ဂၠးကဝ် ရ။

== ခေတ်ကောံဓရီုဇၞော် ကဝ်ပေန်ဟေဂေန် UN ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်မနုဿ (1990s and UN Copenhagen Summit) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ [[UNDP]] မစသုၚ်စောဲ စၞောန်ထ္ၜး '''HDI''' မစပ္တံ နူ တၠပညာ [[အမာတယျာ သေန်]] (Amartya Sen) တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ကောံဓရီုဇၞော် [[ကောံဓရီုဇၞော် ကဝ်ပေန်ဟေဂေန် UN]] မစၟတ်သမ္တီ တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက ဖအောန်ကၠေံ ပရေၚ်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပရေၚ်မၞိဟ် ရ။

== သၞောတ် SDGs ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် တန်ကြန် (21st Century and SDGs) ==
ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ၊ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဖျေံသၞောဝ် တၚ်ရန်တၟအ် '''SDGs''' (Sustainable Development Goals ၂၀၁၅-၂၀၃၀) မၞုံကဵု တၚ်ရန်တၟအ် ၁၇ သာ် သွက်ဂွံ သိုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် မဟွံပလီုပလာ် သဘာဝ ရ။

== ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒေသ ကေုာံ ဂကူမန် (Regional and Mon Social History) ==
ပ္ဍဲ ဝင် [[ဂကူမန်|ဂကူမန်]]၊ သၞောတ်မၚ်မွဲ ပရေင်မၞိဟ် မစကတဵုဒှ် နူ ခေတ် [[ဍုၚ်သဓီု]] ကေုာံ [[ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ]] မနိဿဲ နူ [[ဗုဒ္ဓဓရ်]]၊ သၞောတ်ဇြပ်၊ ဘာလကျာ် ကေုာံ မၚ်မွဲ သန္တိသုခ ဂကောံမၞိဟ် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ စာဂ ရ။

== နိဂီု ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Directions) ==
ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ် ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်တံ ဒဒှ်မ္ဂး ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဍာံဍာံ ဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်သၟး၊ ဒးမသိုၚ်ပတိုန် ဗၠးၜး၊ ပရေၚ်သၟဟ်သၟန် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Midgley1995&quot;&gt;{{cite book |last=Midgley |first=James |title=Social Development: The Developmental Perspective in Social Welfare |year=1995 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0803977730}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Polanyi1944&quot;&gt;{{cite book |last=Polanyi |first=Karl |title=The Great Transformation |year=1944 |publisher=Farrar &amp; Rinehart |location=New York}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Sen1999&quot;&gt;{{cite book |last=Sen |first=Amartya |title=Development as Freedom |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0198297581}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;UN1995&quot;&gt;{{cite report |author=United Nations |title=Report of the World Summit for Social Development |year=1995 |publisher=United Nations |location=Copenhagen}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;WorldBank2006&quot;&gt;{{cite report |author=World Bank |title=World Development Report 2006: Equity and Development |year=2006 |publisher=Oxford University Press |location=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်}}

[[Category:ဝင်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ]]</text>
      <sha1>42rq9h3ve7akwtgoemvwogrx9b9cdri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13104</id>
    <revision>
      <id>59679</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Flag of Europe.svg|100px|ကၟိန်ကောံဥရောပ]] &lt;/div&gt; '''[[၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၅၁၂|၁၅၁၂]] – ကမၠောန်ပါန်ခဳ လတူကၟဳက္ဍိုပ် ဘာကျာ် သဳသတေန် (Sistine Chapel) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် န...&quot;</comment>
      <origin>59679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="ad3b84gen65keki06x8nxod068gogs2" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Flag of Europe.svg|100px|ကၟိန်ကောံဥရောပ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၅၁၂|၁၅၁၂]] – ကမၠောန်ပါန်ခဳ လတူကၟဳက္ဍိုပ် ဘာကျာ် သဳသတေန် (Sistine Chapel) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု '''[[မိကေလာန်ဂေလဝ်]]''' ထ္ၜးပျး ကုညးဍုၚ်ကွာန် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၇၅၅|၁၇၅၅]] – တိချဳ ဍုၚ်လဳသဗောန် ကတဵုဒှ်တုဲ ပရေၚ်လီုလာ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုၚ် '''[[ပဝ်တူဂြဳ]]'''။
* [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – သၞောတ်သၟိၚ်တၠ '''[[အေန်ပါယာ ဥတ္တဝ်မာန်]]''' (Ottoman Empire) မနွံလဝ် ပွိုၚ် ၆၀၀ သၞာံပြၚ်ၚ်ဂှ် ဒးဒုၚ် ပလီုကၠေံ။
* [[သၞာံ ၁၉၅၅|၁၉၅၅]] – '''[[ပၞာန် ဗဳယေတ်နာမ်]]''' စကတဵုဒှ်။
* [[သၞာံ ၁၉၉၃|၁၉၉၃]] – လိက်ကသုက် မာသထရေတ် (Maastricht Treaty) စကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ဒက်ပ္တန် '''[[ကၟိန်ကောံဥရောပ]]''' ဗွဲအလုံအလန်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၁]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ad3b84gen65keki06x8nxod068gogs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13105</id>
    <revision>
      <id>59680</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:International_Space_Station_after_undocking_of_STS-132.jpg|100px|ဒတန် အာကာသ ဂၠးကဝ်]] &lt;/div&gt; '''[[၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၁၇|၁၉၁၇]] – အလဵုအသဳ ဗြိတိန် ပ္တိတ် လိက်လလောၚ်တြး '''[[ဗလ်ဖေါရ်]]''' (...&quot;</comment>
      <origin>59680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1868" sha1="e10fkfqkhdr9bj1j05alxrnm1fuubbp" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:International_Space_Station_after_undocking_of_STS-132.jpg|100px|ဒတန် အာကာသ ဂၠးကဝ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၁၇|၁၉၁၇]] – အလဵုအသဳ ဗြိတိန် ပ္တိတ် လိက်လလောၚ်တြး '''[[ဗလ်ဖေါရ်]]''' (Balfour Declaration) မကဵုကတိ သွက်ဂွံ ပ္တန် ရးနိဂီု ဂျူ ပ္ဍဲ ဒေသ ပါလေတ်သတာၚ်။
* [[သၞာံ ၁၉၃၆|၁၉၃၆]] – ကမ္ပဏဳ ဗဳဗဳသဳ (BBC) စဗလး '''[[ရုပ်မြင်သံကြား]]''' အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲဂၠးတိ။
* [[သၞာံ ၁၉၆၄|၁၉၆၄]] – သၟိၚ်တၠ သော်ဒဳအာရေဗျ '''[[သၟိၚ် သောတ်]]''' (King Saud) ဒးဒုၚ် ဖျေံနူအဝဵုတုဲ ကောဒေံညး သၟိၚ် ဖေတ်သာလ် (Faisal) တိုန်ဒှ် သၟိၚ် စၞးရ။
* [[သၞာံ ၂၀၀၀|၂၀၀၀]] – ဂကောံကောန်က္ၜၚ် အာကာသ အလန်ပထမအိုတ် စိုပ်အာ ဇရေၚ် '''[[ဒတန် အာကာသ ဂၠးကဝ်]]''' (ISS) တုဲ စပဒတဴ ကၠောန်ကမၠောန်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၂]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e10fkfqkhdr9bj1j05alxrnm1fuubbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13106</id>
    <revision>
      <id>59681</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Laika_(Soviet_dog).jpg|100px|ကၠဵု လာဲကာ]] &lt;/div&gt; '''[[၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၄၉၃|၁၄၉၃]] – '''[[ခရေတ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လမ်ဗာသ်]]''' (Christopher Columbus) ဆဵုဂဗ တကအ် ဒဝ်မဳနဳကာ (Dominica) ပ္ဍဲ ၜဳကာရ...&quot;</comment>
      <origin>59681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1759" sha1="6vwo4es0oxhg0vv5m6l9obliu2ymbok" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Laika_(Soviet_dog).jpg|100px|ကၠဵု လာဲကာ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၄၉၃|၁၄၉၃]] – '''[[ခရေတ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လမ်ဗာသ်]]''' (Christopher Columbus) ဆဵုဂဗ တကအ် ဒဝ်မဳနဳကာ (Dominica) ပ္ဍဲ ၜဳကာရဳဗဳယေန်။
* [[သၞာံ ၁၉၁၁|၁၉၁၁]] – ကမ္ပဏဳ ကွဳစက် '''[[ရှေဗရဝ်လေတ်]]''' (Chevrolet) စဒက်ပ္တန်တုဲ စလုပ်ပြိုၚ်ပၠိုၚ် ပ္ဍဲလောက သွံရာန် ကွဳစက်။
* [[သၞာံ ၁၉၅၇|၁၉၅၇]] – ကၟိန်ကောံ သဵုဗိယေတ် ပလံၚ်ပ္တိုန် က္ၜၚ်အာကာသ '''[[သပုတ်နေတ် ၂]]''' (Sputnik 2) မၞုံကဵု ကၠဵု လာဲကာ (Laika) မဒှ် တိရစ္ဆာန် ပထမအိုတ် မဂေတ်ဂၠံၚ်တရဴ ဂၠးတိ။
* [[သၞာံ ၁၉၉၂|၁၉၉၂]] – '''[[ဗေလ် ကလေန်တောန်]]''' (Bill Clinton) ဇၞးမာဲတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် သမ္မတ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် မရနုက်ကဵု ၄၂ တၠ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၃]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vwo4es0oxhg0vv5m6l9obliu2ymbok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13107</id>
    <revision>
      <id>59682</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Barack Obama portrait in 2008.jpg|100px|ဗါရက် အဝ်ဗာမာ]] &lt;/div&gt; '''[[၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – သုတေသဳ အၚ်္ဂလိက် ဟဝ်ဝါဒ် ကာတာ (Howard Carter) ဆဵုဂဗ ဂိုဟ်သၟိၚ်ဖာရောတ် အဳ...&quot;</comment>
      <origin>59682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="qs53whsnsffwjc98afymddjy3ewaj3s" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Barack Obama portrait in 2008.jpg|100px|ဗါရက် အဝ်ဗာမာ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – သုတေသဳ အၚ်္ဂလိက် ဟဝ်ဝါဒ် ကာတာ (Howard Carter) ဆဵုဂဗ ဂိုဟ်သၟိၚ်ဖာရောတ် အဳဂျေပ် '''[[တူတာန်ခါမန်]]''' (Tutankhamun) မဟွံဒးဒုၚ်ပလီုလဝ်ဏီ။
* [[သၞာံ ၁၉၅၆|၁၉၅၆]] – ဒပ်ပၞာန် '''[[ကၟိန်ကောံ သဵုဗိယေတ်]]''' လုပ်သီ ဍုၚ် ဟၚ်ဂေရဳ သွက်ဂွံ ဗတိုက်ပလီု ပရေၚ်ပၠန်ဂတး ဟၚ်ဂေရဳ။
* [[သၞာံ ၁၉၇၉|၁၉၇၉]] – ကွးဘာ အဳရန်တအ် လုပ်သီကေတ် ရုၚ်ကလုတ် အမေရိကာန် ပ္ဍဲဍုၚ် တေဟေရာန် တုဲ '''[[ပြသၞာ ရပ်မၞိဟ်ဂီု အဳရန်]]''' (Iran hostage crisis) စကတဵုဒှ်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၈|၂၀၀၈]] – '''[[ဗါရက် အဝ်ဗာမာ]]''' (Barack Obama) ဇၞးမာဲတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် သမ္မတ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် မရနုက်ကဵု ၄၄ တၠ ကေုာံ ဒှ်သမ္မတ ကောန်အာဖရိက-အမေရိကာန် ပထမအိုတ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၄]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qs53whsnsffwjc98afymddjy3ewaj3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13108</id>
    <revision>
      <id>59683</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Android robot.svg|100px|အာန်ဒရိုက်]] &lt;/div&gt; '''[[၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၆၀၅|၁၆၀၅]] – ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဂစာန် ပလီု ပါလဳမာန် အၚ်္ဂလိက် နကဵု ကယျံက်ခတိုဟ် (Gunpowder Plot) ဂှ် '''ဂ...&quot;</comment>
      <origin>59683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="8lg8mguwvr16g5qmjmw3yhyt2j769zs" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Android robot.svg|100px|အာန်ဒရိုက်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၆၀၅|၁၆၀၅]] – ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဂစာန် ပလီု ပါလဳမာန် အၚ်္ဂလိက် နကဵု ကယျံက်ခတိုဟ် (Gunpowder Plot) ဂှ် '''[[ဂါင် ဖံက်]]''' (Guy Fawkes) ဒးဒုၚ် ရပ်ကေတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၁၄|၁၉၁၄]] – '''[[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ပထမ]]''': ရးနိဂီု ဗြိတိန် ကေုာံ ပြၚ်သေတ် လလောၚ်တြးပၞာန် လတူ အေန်ပါယာ ဥတ္တဝ်မာန်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၇|၂၀၀၇]] – သၞောတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မဝ်ဗာင်ဖုင် '''[[အာန်ဒရိုက်]]''' (Android) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဂှ် စပ္တိတ်ထ္ၜး နကဵု ဂကောံ Open Handset Alliance မပံၚ်ကောံလဝ် နကဵု ကမ္ပဏဳ ဂူဂေလ် (Google)။
* [[သၞာံ ၂၀၁၃|၂၀၁၃]] – ဍုၚ်အိန္ဒိယ ပလံၚ်ပ္တိုန် က္ၜၚ်အာကာသ '''[[မာန်ဂါလျာန်]]''' (Mangalyaan) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂြိုဟ်မာသ် (Mars) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၅]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lg8mguwvr16g5qmjmw3yhyt2j769zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13109</id>
    <revision>
      <id>59684</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Abraham_Lincoln_November_1863.jpg|100px|အေဗရာဟာမ် လိန်ကောန်]] &lt;/div&gt; '''[[၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၆၀|၁၈၆၀]] – '''[[အေဗရာဟာမ် လိန်ကောန်]]''' (Abraham Lincoln) ဇၞးမာဲတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် သမ္မတ က...&quot;</comment>
      <origin>59684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="iupactrzkdikkf06466ct7fatrmblox" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Abraham_Lincoln_November_1863.jpg|100px|အေဗရာဟာမ် လိန်ကောန်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၆၀|၁၈၆၀]] – '''[[အေဗရာဟာမ် လိန်ကောန်]]''' (Abraham Lincoln) ဇၞးမာဲတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် သမ္မတ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် မရနုက်ကဵု ၁၆ တၠ။
* [[သၞာံ ၁၉၁၃|၁၉၁၃]] – '''[[မာဟာတ္တမာ ဂါန္ဒဳ]]''' (Mahatma Gandhi) အဃောက္ဍိုက်ပ် ပရေၚ်ကွာ်ထ္ၜးဆန္ဒ ကောန်ကမၠောန် အိန္ဒိယ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အာဖရိကသၠုၚ်ကျာ ဂှ် ဒးဒုၚ်ရပ်။
* [[သၞာံ ၁၉၆၂|၁၉၆၂]] – ဂကောံကုလသမဂ္ဂ ပတိတ် လိက်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဒစဵုဒစှ် သၞောတ်ပါ်အသာ်စၞာံ '''[[အပါတာက်]]''' (Apartheid) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အာဖရိကသၠုၚ်ကျာ။
* [[သၞာံ ၁၉၇၅|၁၉၇၅]] – ကောန်ဍုၚ် မဝ်ရဝ်ကဝ် ၃၅၀,၀၀၀ ပြၚ်ၚ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ '''[[ပရေၚ်ကွာ်တရဴ သၚ်္ကေတ အသာ်ၚေက်]]''' (Green March) သွက်ဂွံ တောဲပံၚ် ဒေသ သာဟာရာ ပလိုတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီု ညးတအ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၆]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iupactrzkdikkf06466ct7fatrmblox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13110</id>
    <revision>
      <id>59685</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Marie Curie c. 1920s.jpg|100px|မာရဳ ကျူရဳ]] &lt;/div&gt; '''[[၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၆၆၅|၁၆၆၅]] – လိက်ပရိုၚ် အၚ်္ဂလိက် မတြေံအိုတ် မသှ်ေသၟေဟ်ဒၟံၚ် စဵုကဵုလၟုဟ် '''လာန်ဒ...&quot;</comment>
      <origin>59685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="rtwndi5tt876bsqwoq1c0368paisjxx" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Marie Curie c. 1920s.jpg|100px|မာရဳ ကျူရဳ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၆၆၅|၁၆၆၅]] – လိက်ပရိုၚ် အၚ်္ဂလိက် မတြေံအိုတ် မသှ်ေသၟေဟ်ဒၟံၚ် စဵုကဵုလၟုဟ် '''[[လာန်ဒါန် ဂေဇြေတ်]]''' (London Gazette) စပ္တိတ်တြး အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၈၆၇|၁၈၆၇]] – တၠပညာ သိပ္ပံ မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေလ် ၜါအလန် (ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓာတုဗေဒ) '''[[မာရဳ ကျူရဳ]]''' (Marie Curie) ဒးဒုၚ်သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုၚ် ဝါသော။
* [[သၞာံ ၁၉၁၇|၁၉၁၇]] – '''[[ပၠန်ဂတး အံက်တဝ်ဗါ]]''' (October Revolution) : ဗလာဒဳမဳယာ လဳနိန် (Vladimir Lenin) က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဂကောံ ဗဝ်ရှဳဗေတ် (Bolshevik) သီကေတ် အဝဵုအသဳ ရးနိဂီု ရုရှာ။
* [[သၞာံ ၁၉၉၆|၁၉၉၆]] – ဂကောံ နာသာ (NASA) ပလံၚ်ပ္တိုန် က္ၜၚ်အာကာသ '''[[မာသ် ဂလဝ်ဗေလ် သာဗေယာ]]''' (Mars Global Surveyor) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂြိုဟ်မာသ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၇]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rtwndi5tt876bsqwoq1c0368paisjxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13111</id>
    <revision>
      <id>59686</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Hand mit Ringen.jpg|100px|လျး-အေက်သ် (X-ray)]] &lt;/div&gt; '''[[၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၉၅|၁၈၉၅]] – တၠပညာရူပဗေဒ ဂျာမနဳ ဝဳလဟေမ် ရောန်ဂျေန် (Wilhelm Röntgen) ဆဵုဂဗ '''[[လျး-အေက်သ်]]''' (X-ray)...&quot;</comment>
      <origin>59686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="4p4umjhcdhrqn9pwuo2z4683hd9f3fu" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Hand mit Ringen.jpg|100px|လျး-အေက်သ် (X-ray)]]
&lt;/div&gt;
'''[[၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၉၅|၁၈၉၅]] – တၠပညာရူပဗေဒ ဂျာမနဳ ဝဳလဟေမ် ရောန်ဂျေန် (Wilhelm Röntgen) ဆဵုဂဗ '''[[လျး-အေက်သ်]]''' (X-ray) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၂၃|၁၉၂၃]] – အဒေါလ်ဖ် ဟေတ္တလာ (Adolf Hitler) က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဂစာန်သီအဝဵု အလဵုအသဳ ဂျာမနဳ မကော်စ '''[[ပရေၚ်သီအဝဵု ဗဳယာဟဝ်]]''' (Beer Hall Putsch) ကတဵုဒှ်။
* [[သၞာံ ၂၀၁၃|၂၀၁၃]] – လဗိုတ်ကျာထတ် '''[[ဟေယျာန်]]''' (Typhoon Haiyan) လုပ်ဇီုကပိုက် ရးနိဂီု ဖိလေပ်ပိန် တုဲ မၞိဟ် ၆,၃၀၀ ပြၚ်ၚ် ဒးချိုတ်အာ။
* [[သၞာံ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] – ပ္ဍဲသဘၚ်မာဲ အလုံရးနိဂီု ဗၟာ ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ (NLD) မက္ဍိုက်ပ် နကဵု '''[[ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ]]''' ဇၞးမာဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၈]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p4umjhcdhrqn9pwuo2z4683hd9f3fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13112</id>
    <revision>
      <id>59688</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Emperor Hirohito.jpg|100px|ဟဳရဝ်ဟဳတဝ်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၇၁|၁၈၇၁]] – သၟာပရိုၚ် ကေုာံ ညးလ္ၚတ်ဂၠာဲတမ်ရိုဟ် ဟေန်ရဳ မဝ်တောန် သတေန်လဳ (Henry Morton Stanley)...&quot;</comment>
      <origin>59688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="nz3cwimkcrjv4pr4l6j1ukjom3i3pvd" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Emperor Hirohito.jpg|100px|ဟဳရဝ်ဟဳတဝ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၇၁|၁၈၇၁]] – သၟာပရိုၚ် ကေုာံ ညးလ္ၚတ်ဂၠာဲတမ်ရိုဟ် ဟေန်ရဳ မဝ်တောန် သတေန်လဳ (Henry Morton Stanley) ဆဵုဂဗ တၠပညာ ဒေဗေတ် လေဗေန်သတောန် (David Livingstone) မကၠေအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဒေသ အာဖရိက။
* [[သၞာံ ၁၉၂၈|၁၉၂၈]] – '''[[ဟဳရဝ်ဟဳတဝ်]]''' (Hirohito) ကလိဂွံ ပရေၚ်စဝ်အဘိသိက် တိုန်ဒှ် သၟိၚ်အေန်ပါယာ ဍုၚ်ဂျပါန် ဗွဲအလုံအလန်။
* [[သၞာံ ၁၉၆၉|၁၉၆၉]] – ပရဝ်ဂရာမ် ရုပ်မြင်သံကြား သွက်ကောန်ၚာ် '''[[သေသမဳ သထရိတ်]]''' (Sesame Street) စဗလး အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၁|၂၀၀၁]] – ကြဴနူ ပရေၚ်သဳကၠဳ ပွိုၚ် ၁၅ သၞာံတုဲ၊ ရးနိဂီု '''[[ကြုက်|ဍုၚ်ကြုက်]]''' လုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဗၞိက်ဂၠးကဝ် (WTO)။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၀]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nz3cwimkcrjv4pr4l6j1ukjom3i3pvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13113</id>
    <revision>
      <id>59689</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Remembrance-poppy.svg|100px|ပ္ကဴ ရီမေမ်ဗရာန်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၆၂၀|၁၆၂၀]] – ညးမပြံၚ်လုပ်မံၚ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်တအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် '''လိက...&quot;</comment>
      <origin>59689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="08g5vygivy6hcvh9va3g71934spwk12" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Remembrance-poppy.svg|100px|ပ္ကဴ ရီမေမ်ဗရာန်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၆၂၀|၁၆၂၀]] – ညးမပြံၚ်လုပ်မံၚ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်တအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် '''[[လိက်ကသုက် မေဖလာဝါ]]''' (Mayflower Compact) မဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ ပထမအိုတ် သွက် ဂကောံမၞိဟ် ပလဳမေတ် (Plymouth Colony)။
* [[သၞာံ ၁၈၈၉|၁၈၈၉]] – '''[[တွဵုရး ဝါရှေန်တာန်]]''' (Washington) လုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် မဒှ် တွဵုရး မရနုက်ကဵု ၄၂ တၠ။
* [[သၞာံ ၁၉၁၈|၁၉၁၈]] – '''[[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ပထမ]]''': ရးနိဂီု မဟာမိတ် ကေုာံ ဂျာမနဳ ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပၞာန် တုဲ ပၞာန် ဒေါအ်ဇူအာ ပ္ဍဲအခိၚ် ၁၁ နာဍဳ၊ တ္ၚဲ ၁၁၊ ဂိတု ၁၁။
* [[သၞာံ ၁၉၇၅|၁၉၇၅]] – ရးနိဂီု '''[[အာန်ဂဝ်လာ]]''' (Angola) ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး နူကဵု အေန်ပါယာ ပဝ်တူဂြဳ ကြဴနူ မဒးဒုၚ်အုပ်ဓုပ်လဝ် သၟဝ်ကဝ်လဝ်နဳ ပွိုၚ် ၄၀၀ သၞာံ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၁]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>08g5vygivy6hcvh9va3g71934spwk12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13114</id>
    <revision>
      <id>59690</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Sun Yat-sen 2.jpg|100px|သန်ယေတ်သေန်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၆၆|၁၈၆၆]] – ညးမက္ဍိုက်ပ် ပၠန်ဂတး ကြုက် ကေုာံ ညးမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု သမ္မတ ကြုက် '''သန...&quot;</comment>
      <origin>59690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="k17gxaiikwioyao0al9crgwadnitqvw" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Sun Yat-sen 2.jpg|100px|သန်ယေတ်သေန်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၆၆|၁၈၆၆]] – ညးမက္ဍိုက်ပ် ပၠန်ဂတး ကြုက် ကေုာံ ညးမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု သမ္မတ ကြုက် '''[[သန်ယေတ်သေန်]]''' (Sun Yat-sen) ဒးဒုၚ်သၠးဂၠံဂဝ်။
* [[သၞာံ ၁၉၂၇|၁၉၂၇]] – သၟာပၠန်ဂတး ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် သဵုဗိယေတ် '''[[လဳယောန် ထရဝ်သကဳ]]''' (Leon Trotsky) ဒးဒုၚ် ပ္တိတ်ထောအ် နူ ဗော်ကောန်မျူနေတ် သဵုဗိယေတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၄၈|၁၉၄၈]] – ရုၚ်ဗစာ စၟဳစၟတ်ဒုဟ်ပၞာန် ဍုၚ်တဝ်ကျဝ် (Tokyo trial) ဖျေံဒဏ်ဂစိုတ် ကု ဂဥုပ်ဗိုလ်ပၞာန် ဂျပါန် '''[[ဟဳဒေကဳ တဝ်ဂျဝ်]]''' (Hideki Tojo) ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ၆ တၠ။
* [[သၞာံ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]] – တၠပညာ ကောန်ပျူတာ '''[[တေမ် ဗာနာ-လဳ]]''' (Tim Berners-Lee) ပတိတ် လိက်ကသပ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် '''[[ဝေါလ်ဝိုက်ဝက်ဘ်]]''' (World Wide Web) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၂]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k17gxaiikwioyao0al9crgwadnitqvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13115</id>
    <revision>
      <id>59691</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Aung San Suu Kyi 12 February 2012.jpg|100px|အံၚ်သာန်သုကျဳ]] &lt;/div&gt; '''[[၁၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၇၀|၁၉၇၀]] – လဗိုတ်ကျာထတ် '''[[လဗိုတ်ကျာ ဗဝ်လာ သၞာံ ၁၉၇၀|ဗဝ်လာ]]''' (Bhola cyclone) လုပ်ဇ...&quot;</comment>
      <origin>59691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="23ye0a2obddc5xp9rzf0qfu2tf7q8dt" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Aung San Suu Kyi 12 February 2012.jpg|100px|အံၚ်သာန်သုကျဳ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၇၀|၁၉၇၀]] – လဗိုတ်ကျာထတ် '''[[လဗိုတ်ကျာ ဗဝ်လာ သၞာံ ၁၉၇၀|ဗဝ်လာ]]''' (Bhola cyclone) လုပ်ဇီုကပိုက် ရးနိဂီု ပါကေတ်သတာန် ဗၟံက် (လၟုဟ် ဍုၚ်ဗၚ်္ဂလာဒေသ်) တုဲ မၞိဟ် ၅၀၀,၀၀၀ ပြၚ်ၚ် ဒးချိုတ်အာ။
* [[သၞာံ ၁၉၈၅|၁၉၈၅]] – ဒဵုပၟတ် နေဗာဒဝ် ဒေလ် ရူအိသ် (Nevado del Ruiz) ခတိုဟ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု '''[[ကဝ်လမ်ဗဳယျာ]]''' တုဲ မၞိဟ် ၂၃,၀၀၀ ပြၚ်ၚ် ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဟိုတ်မကတဵုဒှ် အာမေရဝ် (Armero tragedy)။
* [[သၞာံ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဒစဵုဒစှ် ကေုာံ ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေလ်ၚိၚ်သ္ၚီ '''[[အံၚ်သာန်သုကျဳ|ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ]]''' ကလိဂွံ ဗၠးၜး ကြဴနူ မဒးဒုၚ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ ပွိုၚ် ၁၅ သၞာံ အပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဗၟာ။
* [[သၞာံ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] – ဂကောံသပုန် လုပ်တိုက်ပွန် '''[[ပရေၚ်တိုက်ပွန် ပါရဳ သၞာံ ၂၀၁၅|ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ်]]''' ပ္ဍဲ ဍုၚ်ပါရဳ ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ် တုဲ မၞိဟ် ၁၃၀ တၠ ဒးချိုတ်အာ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၃]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23ye0a2obddc5xp9rzf0qfu2tf7q8dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13116</id>
    <revision>
      <id>59692</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Jawaharlal Nehru.jpg|100px|ဂျဝါဟာလာ နေရူ]] &lt;/div&gt; '''[[၁၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၅၁|၁၈၅၁]] – လိက်ဝတ္ထု '''[[မဝ်ဗဳ-ဒေက်]]''' (Moby-Dick) မချူလဝ် နကဵု တၠပညာလိက်ပတ် အမေရိကာန် ဟ...&quot;</comment>
      <origin>59692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="b53vn5jr041idvyn62gmdxbm8z7xgpb" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Jawaharlal Nehru.jpg|100px|ဂျဝါဟာလာ နေရူ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၅၁|၁၈၅၁]] – လိက်ဝတ္ထု '''[[မဝ်ဗဳ-ဒေက်]]''' (Moby-Dick) မချူလဝ် နကဵု တၠပညာလိက်ပတ် အမေရိကာန် ဟာမာန် မေလ်ဗဳလ် (Herman Melville) ဂှ် စပ္တိတ်တြး ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်။
* [[သၞာံ ၁၈၈၉|၁၈၈၉]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ညးမဒှ် ဝန်ဇၞော်ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ရးနိဂီု အိန္ဒိယ ဗၠးၜး '''[[ဂျဝါဟာလာ နေရူ]]''' (Jawaharlal Nehru) ဒးဒုၚ်သၠးဂၠံဂဝ်။
* [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – ကမ္ပဏဳ ဗလးရမ္သာၚ် ဗြိတိန် '''[[ဗဳဗဳသဳ]]''' (BBC) စဗလး အစဳအဇန် ရေဒဳယဝ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်ဨကရာဇ်။
* [[သၞာံ ၁၉၆၉|၁၉၆၉]] – အစဳအဇန် လ္ၚတ်ဂြိုဟ်ဂိတု နာသာ (NASA) ဒုတိယအလန် မၞုံကဵု မၞိဟ်၊ က္ၜၚ်အာကာသ '''[[အပဝ်လဝ် ၁၂]]''' (Apollo 12) ဂှ် ပလံၚ်ပ္တိုန်လဝ် ဇရေၚ် ဂြိုဟ်ဂိတု။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၄]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b53vn5jr041idvyn62gmdxbm8z7xgpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13117</id>
    <revision>
      <id>59693</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Flag of Brazil.svg|100px|အလာံ ဗရာဇြဳလ်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၈၉|၁၈၈၉]] – သၟိၚ်အေန်ပါယာ '''[[ပဳဒရဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ (ဗရာဇြဳလ်)|ပဳဒရဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ]]''' (...&quot;</comment>
      <origin>59693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="qv254tl24xp2rclw48u0veat6d8o7pa" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Flag of Brazil.svg|100px|အလာံ ဗရာဇြဳလ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၈၉|၁၈၈၉]] – သၟိၚ်အေန်ပါယာ '''[[ပဳဒရဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ (ဗရာဇြဳလ်)|ပဳဒရဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ]]''' (Pedro II) ဒးဒုၚ် ဖျေံနူအဝဵုတုဲ ရးနိဂီု '''[[ဗရာဇြဳလ်|ဍုၚ်ဗရာဇြဳလ်]]''' ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဍုၚ်သမ္မတ။
* [[သၞာံ ၁၉၂၀|၁၉၂၀]] – ကောံဓရီုဇၞော် '''[[ဂကောံ ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]''' (League of Nations) အလန်ပထမအိုတ် စကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုၚ် ဂျဳနဳဗာ၊ ရးနိဂီု သွိဇြာလာန်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၁|၁၉၇၁]] – ကမ္ပဏဳ အေန်တေလ် (Intel) ပ္တိတ်သွံ မိုက္ကရဝ်-ပရဝ်သေသသာ (Microprocessor) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ '''[[အေန်တေလ် ၄၀၀၄]]''' (Intel 4004)။
* [[သၞာံ ၁၉၈၈|၁၉၈၈]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပါလေတ်သတာၚ် ယာသေရ် အာရာဖာတ် (Yasser Arafat) လလောၚ်တြး ဍုၚ်ဗၠးၜး '''[[ရးနိဂီု ပါလေတ်သတာၚ်]]''' ပ္ဍဲဍုၚ် အာလ်ဂျဳယျာ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၅]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qv254tl24xp2rclw48u0veat6d8o7pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13118</id>
    <revision>
      <id>59694</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Flag of UNESCO.svg|100px|ယူနေတ်သကဝ်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၅၃၂|၁၅၃၂]] – သၟိၚ်ပၞာန် သပိန် ဖရန်သေတ်သကဝ် ပဳဇာရဝ် (Francisco Pizarro) ရပ်ကေတ် သၟိၚ်အေန်ပါယာ အ...&quot;</comment>
      <origin>59694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="a89m14ghm17dzogzlgccqivhq1z6929" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Flag of UNESCO.svg|100px|ယူနေတ်သကဝ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၅၃၂|၁၅၃၂]] – သၟိၚ်ပၞာန် သပိန် ဖရန်သေတ်သကဝ် ပဳဇာရဝ် (Francisco Pizarro) ရပ်ကေတ် သၟိၚ်အေန်ပါယာ အေန်ကာ (Inca Empire) '''[[အာတာဟွာလ်ပါ]]''' (Atahualpa) ပ္ဍဲ ဗတိုက်ပၞာန် ကာဂျာမာကာ။
* [[သၞာံ ၁၉၃၈|၁၉၃၈]] – တၠပညာ ဓာတုဗေဒ အာလ်ဗာတ် ဟံက်ဖမာန် (Albert Hofmann) ကၠောန်ဗဒှ် ဓာတု ဂဥုဲၜူမာဲ '''[[အေလ်အေတ်ဒဳ]]''' (LSD) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု သွိဇြာလာန်။
* [[သၞာံ ၁၉၄၅|၁၉၄၅]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သွက် ပညာ၊ သိပ္ပံ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် '''[[ယူနေတ်သကဝ်]]''' (UNESCO) ဂှ် စဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲ ဍုၚ်လာန်ဒါန်။
* [[သၞာံ ၁၉၈၈|၁၉၈၈]] – ပ္ဍဲ သဘၚ်မာဲ သၠးပွး ရးနိဂီု ပါကေတ်သတာန် ဂှ် '''[[ဘေနာဇဳယာ ဘူတဝ်]]''' (Benazir Bhutto) ဇၞးမာဲတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် ဝန်ဇၞော် မၞိဟ်ဗြဴ ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်အေတ်သလာမ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၆]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a89m14ghm17dzogzlgccqivhq1z6929</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13119</id>
    <revision>
      <id>59695</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:SRI Computer Mouse.jpg|100px|ကောန်ပျူတာ မာတ်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၅၅၈|၁၅၅၈]] – '''[[အလဳဇြာဗေတ် မရနုက်ကဵု မွဲ]]''' (Elizabeth I) တိုန်ဒှ် သၟိၚ်ဗြဴ ကၟိန်ဍုၚ်အၚ...&quot;</comment>
      <origin>59695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="23a3ce8t7fvntlsmehohsv77a2bvttc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:SRI Computer Mouse.jpg|100px|ကောန်ပျူတာ မာတ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၅၅၈|၁၅၅၈]] – '''[[အလဳဇြာဗေတ် မရနုက်ကဵု မွဲ]]''' (Elizabeth I) တိုန်ဒှ် သၟိၚ်ဗြဴ ကၟိန်ဍုၚ်အၚ်္ဂလိက် ကြဴနူ သၟိၚ်ဗြဴ မေရဳ မရနုက်ကဵု မွဲ (Mary I) ဒးချိုတ်အာ။
* [[သၞာံ ၁၈၆၉|၁၈၆၉]] – '''[[တြၚ်ဍာ် သူးအေတ်]]''' (Suez Canal) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳဂျေပ် မဆက်စၠောအ်လဝ် ၜဳဒေသလဒေါဝ် (Mediterranean) ကေုာံ ၜဳဍာဲ (Red Sea) ဂှ် စပံက်ကဵု အခေါၚ် သွက်က္ၜၚ်ဂမၠိုၚ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၀|၁၉၇၀]] – တၠပညာ ဒေါက်ဂလာတ် အေန်ဂေလ်ဘာတ် (Douglas Engelbart) ကလိဂွံ အခေါၚ်ပ္တိတ် '''[[ကောန်ပျူတာ မာတ်]]''' (Computer mouse) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ပရေၚ်ပၠန်ဂတး မဟွံမဲကဵု ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် '''[[ပၠန်ဂတး ဗေလ်ဗေတ်]]''' (Velvet Revolution) စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ချက်ကဝ်သလဝ်ဗာကဳယျာ သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစှ် အလဵုအသဳ ကောန်မျူနေတ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၇]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23a3ce8t7fvntlsmehohsv77a2bvttc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13120</id>
    <revision>
      <id>59696</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|100px|ဘာကျာ် သေန် ပဳတာ]] &lt;/div&gt; '''[[၁၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၆၂၆|၁၆၂၆]] – '''[[ဘာကျာ် သေန် ပဳတာ]]''' (St. Peter's Basilica) မၞုံပ္ဍဲ ဍုၚ်ဗာတဳကာန်...&quot;</comment>
      <origin>59696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="e6hvrmz2onbw2kidb4o2mkl1gewfx0l" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|100px|ဘာကျာ် သေန် ပဳတာ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၆၂၆|၁၆၂၆]] – '''[[ဘာကျာ် သေန် ပဳတာ]]''' (St. Peter's Basilica) မၞုံပ္ဍဲ ဍုၚ်ဗာတဳကာန် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်စရိုဟ်ဍာ် ဗွဲအလုံအလန်။
* [[သၞာံ ၁၉၁၈|၁၉၁၈]] – ရးနိဂီု '''[[လာတ်ဗဳယျာ]]''' (Latvia) လလောၚ်တြး ဍုၚ်ဗၠးၜး နူကဵု အေန်ပါယာ ရုရှာ။
* [[သၞာံ ၁၉၂၈|၁၉၂၈]] – ဝေါလ် ဒေတ်သနဳ (Walt Disney) ပ္တိတ်ထ္ၜး ရုပ်ကသူကာတွန် ညဳကဵုရမ္သာၚ် '''[[သတဳဗုတ် ဝဳလဳ]]''' (Steamboat Willie) မပါလုပ် က္ဍိုပ်ဇာတ် '''[[မေက်ကဳ မာတ်]]''' (Mickey Mouse) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၈|၁၉၇၈]] – မၞိဟ် ၉၀၀ ပြၚ်ၚ် နူကဵု ဂကောံဘာသာ Peoples Temple မက္ဍိုက်ပ် နကဵု ဂျေမ် ဂျောန် (Jim Jones) သုၚ်ဂျိတုဲ ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲ '''[[ဂျောန်တံၚ်]]''' (Jonestown) ရးနိဂီု ဂူယာနာ မဒှ် ပရေၚ်ဂစိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၈]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6hvrmz2onbw2kidb4o2mkl1gewfx0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13121</id>
    <revision>
      <id>59697</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Flag of Puerto Rico.svg|100px|အလာံ ပူအာတဝ် ရဳကဝ်]] &lt;/div&gt; '''[[၁၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၄၉၃|၁၄၉၃]] – '''[[ခရေတ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လမ်ဗာသ်]]''' (Christopher Columbus) ဆဵုဂဗ တကအ် '''ပူအာတဝ် ရဳကဝ...&quot;</comment>
      <origin>59697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="3mvr32ul8os8ic0mvkr0biaeesy84ts" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Flag of Puerto Rico.svg|100px|အလာံ ပူအာတဝ် ရဳကဝ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၁၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၄၉၃|၁၄၉၃]] – '''[[ခရေတ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လမ်ဗာသ်]]''' (Christopher Columbus) ဆဵုဂဗ တကအ် '''[[ပူအာတဝ် ရဳကဝ်]]''' (Puerto Rico) ပ္ဍဲ ခရိုၚ်တရဴ ညး မရနုက်ကဵု ၜါ အလန်။
* [[သၞာံ ၁၈၆၃|၁၈၆၃]] – သမ္မတ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် အေဗရာဟာမ် လိန်ကောန် (Abraham Lincoln) ဟီုတွဟ် ဂလာန်သမ္တီ '''[[ဂလာန်တွဟ် ဂေတ်တဳသဗာတ်]]''' (Gettysburg Address) အဃော ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် အမေရိကာန်။
* [[သၞာံ ၁၉၆၉|၁၉၆၉]] – ကောန်က္ၜၚ်အာကာသ ၜါတၠ နူကဵု က္ၜၚ်အာကာသ '''[[အပဝ်လဝ် ၁၂]]''' (Apollo 12) ဂှ် စှ်ေလတူ ဂြိုဟ်ဂိတု တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မရနုက်ကဵု ပိ ကေုာံ ပန် မကွာ်လတူ ဂြိုဟ်ဂိတု။
* [[သၞာံ ၁၉၇၇|၁၉၇၇]] – သမ္မတ အဳဂျေပ် '''[[အာန်ဝါ သာဒါတ်]]''' (Anwar Sadat) ကွာ်တရဴ အာဝေၚ် ရးနိဂီု အေတ်သရေလ တုဲ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အာရပ် ပထမအိုတ် မအာစိုပ် ဍုၚ်အေတ်သရေလ သွက်ဂွံ သဳကၠဳ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၁၉]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3mvr32ul8os8ic0mvkr0biaeesy84ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13122</id>
    <revision>
      <id>59698</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:UN emblem blue.svg|100px|ကုလသမဂ္ဂ]] &lt;/div&gt; '''[[၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၄၅|၁၉၄၅]] – ကြဴနူ '''[[ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ]]''' တုဲအာဂှ်၊ ရုၚ်ဗစာ စၟဳစၟတ်ဒုဟ်ပၞာန် နူရေမ်ဗာ...&quot;</comment>
      <origin>59698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1876" sha1="hp5hm4tf1nr8h9ht1cz5zgisiaymq4i" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:UN emblem blue.svg|100px|ကုလသမဂ္ဂ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၄၅|၁၉၄၅]] – ကြဴနူ '''[[ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ]]''' တုဲအာဂှ်၊ ရုၚ်ဗစာ စၟဳစၟတ်ဒုဟ်ပၞာန် နူရေမ်ဗာတ် (Nuremberg trials) စကၠောန်ဗဒှ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် နာဇြဳ ဂျာမနဳ တအ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၉|၁၉၇၉]] – ဂကောံသပုန်အေတ်သလာမ် လုပ်သီကေတ် '''[[ဘာကျာ်ဇၞော် မက်ကာ]]''' (Grand Mosque) ပ္ဍဲ ဍုၚ်မက်ကာ၊ ရးနိဂီု သော်ဒဳအာရေဗျ။
* [[သၞာံ ၁၉၈၅|၁၉၈၅]] – ကမ္ပဏဳ မာ်ခရဝ်သပ် (Microsoft) ပ္တိတ်သွံ သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ကောန်ပျူတာ '''[[ဝေန်ဒဝ် ၁.၀]]''' (Windows 1.0) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ စၟတ်သမ္တီ ဒုၚ်တဲ '''[[လိက်ကသုက် အခေါၚ်အရာ ကောန်ၚာ်]]''' (Convention on the Rights of the Child) ဗွဲအလုံအလန်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၀]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hp5hm4tf1nr8h9ht1cz5zgisiaymq4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13123</id>
    <revision>
      <id>59699</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Albert Einstein Head.jpg|100px|အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၇၈၃|၁၇၈၃]] – ပ္ဍဲဍုၚ်ပါရဳ ရးနိဂီုပြၚ်သေတ်၊ မၞိဟ်ၜါတၠ ဍိုက်တုဲ ပဝ်တိုန်...&quot;</comment>
      <origin>59699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="mrcx7oq9opxrxv41eh39vm82uaj7xs9" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Albert Einstein Head.jpg|100px|အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၇၈၃|၁၇၈၃]] – ပ္ဍဲဍုၚ်ပါရဳ ရးနိဂီုပြၚ်သေတ်၊ မၞိဟ်ၜါတၠ ဍိုက်တုဲ ပဝ်တိုန် နကဵု '''[[ဗလောန်ကျာဂမ္တဴ]]''' (hot air balloon) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဝင်။
* [[သၞာံ ၁၈၇၇|၁၈၇၇]] – တၠပညာ အမေရိကာန် သောမာတ် အေဒဳသာန် (Thomas Edison) လလောၚ်တြး ဒဒှ်ရ ညးကၠောန်ဗဒှ်လဝ် စက်တက်ရမ္သာၚ် '''[[ဖဝ်နဝ်ဂရာပ်]]''' (Phonograph) ရ။
* [[သၞာံ ၁၉၀၅|၁၉၀၅]] – တၠပညာ ရူပဗေဒ '''[[အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]]''' (Albert Einstein) ပ္တိတ်တြး လိက်သုတေသန မဆေၚ်ကဵု သမၠီုဒြဟတ် မာသ်-အေန်နာဂျဳ (Mass–energy equivalence, E=mc²)။
* [[သၞာံ ၁၉၉၅|၁၉၉၅]] – ရးနိဂီုဂမၠိုၚ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် ဒေတောန် (Dayton Agreement) ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် တုဲ '''[[ပၞာန် ဗေါတ်သနဳယျာ]]''' (Bosnian War) ဒေါအ်ဇူအာ ဗွဲအလုံအလန်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၁]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrcx7oq9opxrxv41eh39vm82uaj7xs9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13124</id>
    <revision>
      <id>59700</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|100px|ဂျောန် အေပ်ဖ် ကနေဒဳ]] &lt;/div&gt; '''[[၂၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၄၉၇|၁၄၉၇]] – ညးမဂၠာဲတမ်ရိုဟ် ပဝ်တူဂြဳ ဗာတ်သကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama) က...&quot;</comment>
      <origin>59700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="lopvsz0p9erytq25jna3l8whnaudd0x" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|100px|ဂျောန် အေပ်ဖ် ကနေဒဳ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၄၉၇|၁၄၉၇]] – ညးမဂၠာဲတမ်ရိုဟ် ပဝ်တူဂြဳ ဗာတ်သကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama) က္ဍိုက်က္ၜၚ်တုဲ ဂေတ်ကၠောံအာ '''[[က္ဍိုပ်တိ ဂလာန်ရာဒနာခိုဟ်]]''' (Cape of Good Hope) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၄၃|၁၉၄၃]] – ရးနိဂီု '''[[လက်ဗနောန်]]''' (Lebanon) ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး နူကဵု ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပြၚ်သေတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၆၃|၁၉၆၃]] – သမ္မတ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် '''[[ဂျောန် အေပ်ဖ် ကနေဒဳ]]''' (John F. Kennedy) ဒးဒုၚ် ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ် ဒါလာတ် (Dallas)၊ တွဵုရး တေက်သာတ်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၅|၂၀၀၅]] – '''[[အာန်ဂေလာ မာကေလ်]]''' (Angela Merkel) တိုန်ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဝန်ဇၞော် (Chancellor) မၞိဟ်ဗြဴ ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၂]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lopvsz0p9erytq25jna3l8whnaudd0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13125</id>
    <revision>
      <id>59701</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Edwin Hubble.jpg|100px|အေဒ်ဝေန် ဟပ်ဗေလ်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၂၄|၁၉၂၄]] – တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ အမေရိကာန် '''[[အေဒ်ဝေန် ဟပ်ဗေလ်]]''' (Edwin Hubble) လလောၚ်တြး ဒ...&quot;</comment>
      <origin>59701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="4medcwc5b0qpsuxztzedpxib5jo3s27" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Edwin Hubble.jpg|100px|အေဒ်ဝေန် ဟပ်ဗေလ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၂၄|၁၉၂၄]] – တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ အမေရိကာန် '''[[အေဒ်ဝေန် ဟပ်ဗေလ်]]''' (Edwin Hubble) လလောၚ်တြး ဒဒှ်ရ အာန်ဒရဝ်မဳဒါ (Andromeda) ဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ မတ်ဗြဲနက္ခတ်မွဲ၊ သီုဒှ် ဂလာတ်သဳ တၞဟ်ခြာ မ္ၚး ဂလာတ်သဳပိုဲရ။
* [[သၞာံ ၁၉၆၃|၁၉၆၃]] – က္ဍိုပ်ဇာတ် ရုပ်မြင်သံကြား ဗဳဗဳသဳ (BBC) မဆေၚ်ကဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေၚ်ကွာ်တရဴ အခိၚ် '''[[ဒံက်တာ ဟူ]]''' (Doctor Who) ဂှ် စဗလး အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၉၂|၁၉၉၂]] – သမာတ်ဖုၚ် (Smartphone) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ '''[[အာင်ဗဳအေမ် သာင်မောန်]]''' (IBM Simon) ဂှ် စထ္ၜးပျး ပ္ဍဲ သဘၚ် COMDEX ဍုၚ် လာသ် ဗေဂါသ်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၅|၂၀၀၅]] – '''[[အေဝ်လာန် ဂျောန်သောန် သာလဳပ်]]''' (Ellen Johnson Sirleaf) ဇၞးမာဲ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု လာင်ဗဳရဳယျာ တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် သမ္မတ မၞိဟ်ဗြဴ ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ တိုက်အာဖရိက။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၃]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4medcwc5b0qpsuxztzedpxib5jo3s27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13126</id>
    <revision>
      <id>59702</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Charles Darwin seated crop.jpg|100px|ချာလ် ဒါဝေန်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၅၉|၁၈၅၉]] – တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ သဘာဝ ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) ပ္တိတ်တြး လိက်အုပ် မဆ...&quot;</comment>
      <origin>59702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="0fd7uexciuxvr5ma86d9bugdz9oppgm" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Charles Darwin seated crop.jpg|100px|ချာလ် ဒါဝေန်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၅၉|၁၈၅၉]] – တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ သဘာဝ ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) ပ္တိတ်တြး လိက်အုပ် မဆေၚ်ကဵု သီအဝ်ရဳ ပြံၚ်လှာဲတမ်ရိုဟ် '''[[On the Origin of Species|တမ်ရိုဟ် ဂကူသတ္တဝါဂမၠိုၚ်]]''' (On the Origin of Species)။
* [[သၞာံ ၁၉၆၃|၁၉၆၃]] – မၞိဟ်မဒးဒုၚ်စောဲဒုဟ် ဂစိုတ် သမ္မတ ဂျောန် အေပ်ဖ် ကနေဒဳ '''[[လဳ ဟာဗဳ အဝ်သဝါလ်]]''' (Lee Harvey Oswald) ဂှ် ဒးဒုၚ် ပန်ဂစိုတ် နကဵု ဂျေက် ရူဗဳ (Jack Ruby) အဃော မပလံၚ်ဏာ ဇရေၚ် ထံၚ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၁|၁၉၇၁]] – မၞိဟ်မဟွံတီယၟု မကော်စ '''[[ဒဳ. ဗဳ. ကူပါ]]''' (D. B. Cooper) ပၠံၚ်သီ က္ၜၚ်ကျာ ကေုာံ လှုဲ ဒဝ်လာ ၂၀၀,၀၀၀ တုဲ ဒံၚ်စှ်ေ နူက္ၜၚ်ကျာ နကဵု က္ဍိုၚ်ကျာ၊ မဒှ် အမှုမဂၠာဲဟွံဆဵု စဵုကဵုလၟုဟ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၄|၁၉၇၄]] – တၠပညာ သုတေသန ဒဝ်နယ် ဂျဝ်ဟာန်သာန် (Donald Johanson) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ဆဵုဂဗ ဇုတ် သတ္တဝါမၞိဟ် မၞုံအာယုက် ၃.၂ မဳလဳယာန် သၞာံ '''[[လူးသဳ (သတ္တဝါမၞိဟ်တြေံ)|လူးသဳ]]''' (Lucy) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳတဳယဝ်ပဳယျာ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၄]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fd7uexciuxvr5ma86d9bugdz9oppgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59703</id>
      <parentid>59702</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>59703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="bhcesbfdxy8prrp1h7cs4l9pn5o1fgl" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Charles Darwin seated crop.jpg|100px|ချာလ် ဒါဝေန်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၅၉|၁၈၅၉]] – တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ သဘာဝ ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) ပ္တိတ်တြး လိက်အုပ် မဆေၚ်ကဵု သီအဝ်ရဳ ပြံၚ်လှာဲတမ်ရိုဟ် '''[[On the Origin of Species|တမ်ရိုဟ် ဂကူသတ်ဂမၠိုၚ်]]''' (On the Origin of Species)။
* [[သၞာံ ၁၉၆၃|၁၉၆၃]] – မၞိဟ်မဒးဒုၚ်စောဲဒုဟ် ဂစိုတ် သမ္မတ ဂျောန် အေပ်ဖ် ကနေဒဳ '''[[လဳ ဟာဗဳ အဝ်သဝါလ်]]''' (Lee Harvey Oswald) ဂှ် ဒးဒုၚ် ပန်ဂစိုတ် နကဵု ဂျေက် ရူဗဳ (Jack Ruby) အဃော မပလံၚ်ဏာ ဇရေၚ် ထံၚ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၁|၁၉၇၁]] – မၞိဟ်မဟွံတီယၟု မကော်စ '''[[ဒဳ. ဗဳ. ကူပါ]]''' (D. B. Cooper) ပၠံၚ်သီ က္ၜၚ်ကျာ ကေုာံ လှုဲ ဒဝ်လာ ၂၀၀,၀၀၀ တုဲ ဒံၚ်စှ်ေ နူက္ၜၚ်ကျာ နကဵု က္ဍိုၚ်ကျာ၊ မဒှ် အမှုမဂၠာဲဟွံဆဵု စဵုကဵုလၟုဟ်။
* [[သၞာံ ၁၉၇၄|၁၉၇၄]] – တၠပညာ သုတေသန ဒဝ်နယ် ဂျဝ်ဟာန်သာန် (Donald Johanson) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ဆဵုဂဗ ဇုတ် သတ်မၞိဟ် မၞုံအာယုက် ၃.၂ မဳလဳယာန် သၞာံ '''[[လူးသဳ (သတ်မၞိဟ်တြေံ)|လူးသဳ]]''' (Lucy) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳတဳယဝ်ပဳယျာ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၄]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhcesbfdxy8prrp1h7cs4l9pn5o1fgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13127</id>
    <revision>
      <id>59704</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Albert Einstein (Nobel).png|100px|အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၁၅|၁၉၁၅]] – တၠပညာ ရူပဗေဒ '''[[အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]]''' (Albert Einstein) ပ္တိတ်ထ္ၜး လိက်သ...&quot;</comment>
      <origin>59704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2149" sha1="lj29tmf1aymrsbmmiyjfpq4mu6e37m4" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Albert Einstein (Nobel).png|100px|အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၁၅|၁၉၁၅]] – တၠပညာ ရူပဗေဒ '''[[အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]]''' (Albert Einstein) ပ္တိတ်ထ္ၜး လိက်သုတေသန မဆေၚ်ကဵု သီအဝ်ရဳ ဓရောတ်ဇြဟတ် ဓမ္မတာ (Theory of general relativity) ဇရေၚ် ဂကောံသိပ္ပံ ပရတ်ယျာ။
* [[သၞာံ ၁၉၃၆|၁၉၃၆]] – ရးနိဂီု ဂျာမနဳ ကေုာံ ဂျပါန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် ဒစဵုဒစှ် ကောန်မျူနေတ် တုဲ ဒက်ပ္တန် '''[[ပရေၚ်ပံၚ်ကောံ အာန်တဳ-ကောန်မေန်တာန်]]''' (Anti-Comintern Pact)။
* [[သၞာံ ၁၉၇၅|၁၉၇၅]] – ရးနိဂီု '''[[သူရဳနာမ်]]''' (Suriname) ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး ဗွဲအလုံအလန် နူကဵု ရးနိဂီု နယ်သာလာန်။
* [[သၞာံ ၁၉၉၂|၁၉၉၂]] – ပါလဳမာန် ဖေက်ဒရေဝ် ချက်ကဝ်သလဝ်ဗာကဳယျာ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် သွက်ဂွံ ပါ်ဒကး ရးနိဂီု မကော်စ '''[[ပရေၚ်ပါ်ဒကး ချက်ကဝ်သလဝ်ဗာကဳယျာ]]''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ် ချက် ကေုာံ သလဝ်ဗာကဳယျာ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၅]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lj29tmf1aymrsbmmiyjfpq4mu6e37m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13128</id>
    <revision>
      <id>59705</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Flag of India.svg|100px|အလာံ အိန္ဒိယ]] &lt;/div&gt; '''[[၂၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – တၠပညာ သုတေသန အၚ်္ဂလိက် ဟဝ်ဝါဒ် ကာတာ (Howard Carter) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ပံက်ကၠေံ ဂ...&quot;</comment>
      <origin>59705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="hg8y2e3na9ntvcdnlhlv7xq1740i98e" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Flag of India.svg|100px|အလာံ အိန္ဒိယ]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – တၠပညာ သုတေသန အၚ်္ဂလိက် ဟဝ်ဝါဒ် ကာတာ (Howard Carter) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ပံက်ကၠေံ ဂိုဟ်သုသာန် သၟိၚ်ဖာရဝ် အဳဂျေပ် '''[[တုက်တေန်ခါမေန်]]''' (Tutankhamun) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၄၉|၁၉၄၉]] – သၞောဝ်ဥပဒေလဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု '''[[အိန္ဒိယ|ဍုၚ်အိန္ဒိယ]]''' (Constitution of India) ဂှ် ဒးဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ဒုၚ်တဲ နကဵု ကောံဓရီုပ္တန်သၞောဝ် ဗွဲအလုံအလန်။
* [[သၞာံ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ကေုာံ ညးမဒက်ပ္တန် ဍုၚ်သေၚ်ကာပူ '''[[လဳ ကွမ်ယု]]''' (Lee Kuan Yew) နုက်တိတ် နူ တာလျိုၚ် ဝန်ဇၞော် ကြဴနူ မယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် ပွိုၚ် ၃၁ သၞာံ။
* [[သၞာံ ၂၀၀၈|၂၀၀၈]] – ဂကောံသမၠီုပကီုပရာပ် လုပ်တိုက်ပွန် '''[[ပရေၚ်တိုက်ပွန် မောမ်ဘုဲ သၞာံ ၂၀၀၈|ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ်]]''' ပ္ဍဲ ဍုၚ်မောမ်ဘုဲ၊ ရးနိဂီု အိန္ဒိယ တုဲ မၞိဟ် ၁၆၀ ပြၚ်ၚ် ဒးချိုတ်အာ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၆]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hg8y2e3na9ntvcdnlhlv7xq1740i98e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13129</id>
    <revision>
      <id>59706</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|100px|အာလ်ဖရက် နဝ်ဗေလ်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၀၉၅|၁၀၉၅]] – သင်ပါပ် အာဗေန် မရနုက်ကဵု ၜါ (Pope Urban II) လလောၚ်တြး သွက်ဂွံ စဗတိုက် '''...&quot;</comment>
      <origin>59706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="eouiah72rfqlyazwbk3r6gnztukbvya" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:AlfredNobel adjusted.jpg|100px|အာလ်ဖရက် နဝ်ဗေလ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၀၉၅|၁၀၉၅]] – သင်ပါပ် အာဗေန် မရနုက်ကဵု ၜါ (Pope Urban II) လလောၚ်တြး သွက်ဂွံ စဗတိုက် '''[[ပၞာန်ခရူသိတ် အလန်ပထမ]]''' (First Crusade) ပ္ဍဲ ကောံဓရီု ကလာမောန် (Council of Clermont)။
* [[သၞာံ ၁۸၉၅|၁၈၉၅]] – တၠပညာ ဓာတုဗေဒ ဆွဳဒေန် '''[[အာလ်ဖရက် နဝ်ဗေလ်]]''' (Alfred Nobel) ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် အာဲကၟာဲ ညး မလက္ကရဴအိုတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် လာပ်နဝ်ဗေလ် (Nobel Prize)။
* [[သၞာံ ၁၉၂၄|၁၉၂၄]] – သဘၚ်ထ္ၜးပျး '''[[မေစဳ]]''' (Macy's) သွက် တ္ၚဲတၚ်ဂုဏ် (Thanksgiving Day Parade) စကၠောန်ဗဒှ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်နျူယံက်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၁|၂၀၀၁]] – နက္ခတ္တဗေဒ စက်ဗဵု ဟပ်ဗေလ် (Hubble Space Telescope) ဆဵုဂဗ ဓါတ်ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် ပ္ဍဲ ဂြိုဟ်မ္ၚး သၞောတ်တ္ၚဲ '''[[အဝ်သဳရေတ် (ဂြိုဟ်)|အဝ်သဳရေတ်]]''' (Osiris) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၇]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eouiah72rfqlyazwbk3r6gnztukbvya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13130</id>
    <revision>
      <id>59707</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Ferdinand Magellan.jpg|100px|ဖာဒဳနာန် မဂ္ဂလာန်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၅၂၀|၁၅၂၀]] – ညးမဂၠာဲတမ်ရိုဟ် ပဝ်တူဂြဳ '''[[ဖာဒဳနာန် မဂ္ဂလာန်]]''' (Ferdinand Magellan) က္ဍိုက...&quot;</comment>
      <origin>59707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="nb32dyh609eks0ssv44r2hyousw21cb" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Ferdinand Magellan.jpg|100px|ဖာဒဳနာန် မဂ္ဂလာန်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၅၂၀|၁၅၂၀]] – ညးမဂၠာဲတမ်ရိုဟ် ပဝ်တူဂြဳ '''[[ဖာဒဳနာန် မဂ္ဂလာန်]]''' (Ferdinand Magellan) က္ဍိုက်က္ၜၚ်တုဲ ဂေတ်ကၠောံအာ ဂၠံၚ်ဍာ် မဂ္ဂလာန် (Strait of Magellan) ကေုာံ စိုပ် မဟာသမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖေတ် (Pacific Ocean)။
* [[သၞာံ ၁၉၁၂|၁၉၁၂]] – ရးနိဂီု '''[[အာလ်ဗာနဳယျာ]]''' (Albania) လလောၚ်တြး ဍုၚ်ဗၠးၜး ဗွဲအလုံအလန် နူကဵု အေန်ပါယာ အဝ်တဝ်မာန် (Ottoman Empire)။
* [[သၞာံ ၁၉၆၀|၁၉၆၀]] – ရးနိဂီု '''[[မဝ်ရဳတာနဳယျာ]]''' (Mauritania) ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး နူကဵု ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပြၚ်သေတ်။
* [[သၞာံ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]] – ဝန်ဇၞော် ဗြိတိန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗော်ကောန်သာဗေတေပ် '''[[မာဂရေတ် သေတ်ချာ]]''' (Margaret Thatcher) နုက်တိတ် နူ တာလျိုၚ်။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၈]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nb32dyh609eks0ssv44r2hyousw21cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13131</id>
    <revision>
      <id>59708</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Richard E. Byrd.jpg|100px|ရဳချာတ် ဗာတ်]] &lt;/div&gt; '''[[၂၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၉၉|၁၈၉၉]] – ဂျောန် ဂါမ်ပါ (Joan Gamper) ကေုာံ ဂကောံညးမဆာန်ဝေၚ်ဗဝ်ဂမၠိုၚ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ...&quot;</comment>
      <origin>59708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="dhd9wx8rgd2nf9sx9gtvd2o1p6s01ei" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Richard E. Byrd.jpg|100px|ရဳချာတ် ဗာတ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၂၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၉၉|၁၈၉၉]] – ဂျောန် ဂါမ်ပါ (Joan Gamper) ကေုာံ ဂကောံညးမဆာန်ဝေၚ်ဗဝ်ဂမၠိုၚ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံကောန်ဗဝ် '''[[အေပ်သဳ ဗာသဳလဝ်နာ]]''' (FC Barcelona) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု သပိန်။
* [[သၞာံ ၁၉၂၉|၁၉၂၉]] – ညးမဂၠာဲတမ်ရိုဟ် အမေရိကာန် '''[[ရဳချာတ် ဗာတ်]]''' (Richard Byrd) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မပဝ်ကၠောံ ဓရီုတိ လပါ်သၠုၚ်ကျာ (South Pole) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် နကဵု က္ၜၚ်ကျာ။
* [[သၞာံ ၁၉၄၇|၁၉၄၇]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပရေၚ်ပါ်ဒကး ပါလေတ်သတာၚ် မကော်စ '''[[သ္ဂုတ်ထာဝ် ကုလသမဂ္ဂ ၁၈၁]]''' (UN Resolution 181) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜး အာရပ် ကေုာံ အေတ်သရေလ။
* [[သၞာံ ၁၉၇၂|၁၉၇၂]] – ကမ္ပဏဳ အာတာရဳ (Atari) ပ္တိတ်သွံ ဂိမ်း ကောန်ပျူတာ (Video game) ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မၞုံယၟု '''[[ပံၚ် (ဂိမ်း)|ပံၚ်]]''' (Pong)။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၉]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dhd9wx8rgd2nf9sx9gtvd2o1p6s01ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13132</id>
    <revision>
      <id>59709</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt; [[File:Winston Churchill.jpg|100px|ဝေန်သတောန် ချာချဳလ်]] &lt;/div&gt; '''[[၃၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''  * [[သၞာံ ၁၈၇၄|၁၈၇၄]] – ညးမဒှ် ဝန်ဇၞော် ဗြိတိန် ပ္ဍဲ အခိၚ် ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ ကေုာံ ည...&quot;</comment>
      <origin>59709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="6pweogi8jeulb7ljvvqokapehzdqir2" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot; id=&quot;mp-otd-img&quot;&gt;
[[File:Winston Churchill.jpg|100px|ဝေန်သတောန် ချာချဳလ်]]
&lt;/div&gt;
'''[[၃၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]'''

* [[သၞာံ ၁၈၇၄|၁၈၇၄]] – ညးမဒှ် ဝန်ဇၞော် ဗြိတိန် ပ္ဍဲ အခိၚ် ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ ကေုာံ ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေလ် လိက်ပတ် '''[[ဝေန်သတောန် ချာချဳလ်]]''' (Winston Churchill) ဒးဒုၚ်သၠးဂၠံဂဝ်။
* [[သၞာံ ၁၉၃၉|၁၉၃၉]] – ဒပ်ပၞာန် သဵုဗိယေတ် လုပ်သီ ရးနိဂီု ဖေန်လာန် တုဲ '''[[ပၞာန် မံက်ဂံက်]]''' (Winter War) စကတဵုဒှ်။
* [[သၞာံ ၁၉၆၆|၁၉၆၆]] – ရးနိဂီု '''[[ဗာဗေဒေါတ်]]''' (Barbados) ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး ဗွဲအလုံအလန် နူကဵု ကၟိန်ဍုၚ်ဨကရာဇ်။
* [[သၞာံ ၁၉၈၂|၁၉၈၂]] – သၟာဒယှ်ေဒွက် အမေရိကာန် မိုက်ကယ် ဂျေက်သာန် (Michael Jackson) ပ္တိတ် ကဝးဒွက် '''[[သရဳလာ (ကဝးဒွက်)|သရဳလာ]]''' (Thriller) မဒှ် ကဝးဒွက် မသွံခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင်ဂၠးတိ။

&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: 80%;&quot;&gt;
'''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၃၀]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6pweogi8jeulb7ljvvqokapehzdqir2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13133</id>
    <revision>
      <id>59714</id>
      <timestamp>2026-11-02T06:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ပရနာဲ</username>
        <id>5774</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox psychology term|title=သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်&lt;br&gt;(Big Five personality traits)|image=[[File:Oceancanopy.png|280px]]|caption=လက္ချဏ် စရိုတ်ဇၞော်မသုန် (OCEAN): အဝ်ပေန်နသ် (Openness)၊ ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness)၊ အေက်သတြာဗာရှေ...&quot;</comment>
      <origin>59714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41126" sha1="n5bxw8z97g143uozmc7zx66wrv4f2dm" xml:space="preserve">{{Infobox psychology term|title=သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်&lt;br&gt;(Big Five personality traits)|image=[[File:Oceancanopy.png|280px]]|caption=လက္ချဏ် စရိုတ်ဇၞော်မသုန် (OCEAN): အဝ်ပေန်နသ် (Openness)၊ ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness)၊ အေက်သတြာဗာရှေန် (Extraversion)၊ အဂြဳအေဗဴနသ် (Agreeableness) ကေုာံ နျူရဝ်တဳဇြေမ် (Neuroticism)။|field=[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)|subfield=ပညာစိုတ် လ္ၚတ်စရိုတ်|key_figures=လျူဝေတ်သ် ဂဝ်ဗာတ် (Lewis Goldberg)&lt;!-- spelling unconfirmed --&gt;&lt;br&gt;ရေမောန် ခေတ်တေဝ် (Raymond Cattell)&lt;!-- spelling unconfirmed --&gt;|related_topics=သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ (MBTI)}}'''သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်''' (Big Five personality traits) ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်ဒေဝ် အင်္ဂဇၞော်မသုန် (Five-factor model - FFM) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မလ္ၚတ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် စရိုတ် ကေုာံ သဘာဝမၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲကဵု ပညာစိုတ် (Psychology) ရ။ သဳအဝ်ရဳဏအ် ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် မသုန်သာ် မတွဟ်ဂး အဝ်ပေန်နသ် (Openness - ပွမပံက်လဝ်စိုတ်)၊ ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness - ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ စဳပၞောန်)၊ အေက်သတြာဗာရှေန် (Extraversion - ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ်)၊ အဂြဳအေဗဴနသ် (Agreeableness - ပွမသၟဟ်သၟန်) ကေုာံ နျူရဝ်တဳဇြေမ် (Neuroticism - ပွမဟွံညိင်ဝတ် အာရီုစိုတ်) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot;&gt;{{cite journal|last=McCrae|first=R. R.|last2=John|first2=O. P.|year=1992|title=An introduction to the five-factor model and its applications|journal=Journal of Personality|volume=60|issue=2|pages=175–215|doi=10.1111/j.1467-6494.1992.tb00970.x}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်မ္ဂး ညးတအ် ကော်စ နကဵု မအက္ခရ် အ္စာံ (OCEAN) ဟွံသေင်မ္ဂး ကေနူ (CANOE) သွက်ဂွံ ဂွံသတိ လောဲသွာရ။ သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲလိုက်ဏအ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်သၞောတ် မဍာံစၟတ်အိုတ် သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အခိုက်အလိုက် စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot;&gt;{{cite book|last=John|first=O. P.|last2=Srivastava|first2=S.|year=1999|chapter=The Big Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives|editor=Pervin, L. A.|editor2=John, O. P.|title=Handbook of personality: Theory and research|publisher=Guilford Press|pages=102–138}}&lt;/ref&gt;

သၞောတ် မစၟဳစၟတ် စရိုတ်မၞိဟ် ဗီုကဵု သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်လဝ် အရာမကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု တၠပညာမွဲတၠဓဝ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ဟွံသေင်ရ။ တၠပညာစိုတ် တအ် လ္ၚတ်ကၠုင် တၠုင်လအာ ပရူအလင်အသံက်စိုတ် ကေုာံ ဝေါဟာရမၞိဟ်တအ် နူကဵု အခိင်ၜိုတ် သၞာံ ၁၉၆၀ တေအ်ရ။ ညးတအ် ပကောံပကေဝ်လဝ် မအရေဝ် ဝေါဟာရဂမၠိုင် မဆေင်ကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်မၞိဟ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပဲါ နကဵု ဂကောံ မသုန်သာ်ဏအ်ရ။&lt;ref name=&quot;goldberg1993&quot;&gt;{{cite journal|last=Goldberg|first=L. R.|year=1993|title=The structure of phenotypic personality traits|journal=American Psychologist|volume=48|issue=1|pages=26–34|doi=10.1037/0003-066X.48.1.26}}&lt;/ref&gt; သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် ဂွံဒုင်တဲ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကာလလၟုဟ် ဟိုတ်နူ ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝမၞိဟ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ကေုာံ အဝေါင်မၞိဟ်မာန် လောဲသွာရ။

စရိုတ်မသုန်သာ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံသေင် အရာမတန်ကြန်ဒၟံင် မွဲဗီုဓဝ် လၟိုန်ကာလရ။ မၞိဟ်မွဲ ကုမွဲ လၟိဟ်ဒတန် ကေုာံ ကဆံင်စရိုတ် ဍေံဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ လ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု စရိုတ် သၟဟ်သၟန် သၠုင်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု စရိုတ် စဳပၞောန် သၠုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စၟဳစၟတ် မပ္တံကဵု မသၟာန်သွဟ် လိက်တအ်ဂှ် သၞောတ်ဏအ် ဗိုင်ကၠောန်ပတိတ်ကဵု သွဟ် မထ္ၜးကဵု လျးအရံင် စိုတ်ဓာတ်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;costa1992&quot;&gt;{{cite book|last=Costa|first=P. T.|last2=McCrae|first2=R. R.|year=1992|title=Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) manual|publisher=Psychological Assessment Resources}}&lt;/ref&gt; လ္ၚတ်ကေတ် သဳအဝ်ရဳဏအ်မ္ဂး ပိုဲတအ် မလေပ် တီညာတ်ကေတ်မာန် ဒဒှ်ရ အရာလ္ၚဵု ဟွံဂွံစွံသတိ လဝ်တအ်ဂှ် ဗီုလဵု ဍေံကဵုဒြဟတ် လ္တူကသပ်လညာတ် ပိုဲရောဂှ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဝေါဟာရမၞိဟ် (Lexical hypothesis) ပ္ဍဲပညာစိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် ချပ်လဝ် ဒဒှ်ရ အရာမကိစ္စဇၞော် သွက်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီုဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု မအရေဝ်ဘာသာ ပိုဲမဟီုဂးဒၟံင် လၟိုန်တ္ၚဲရ။ ဂေါ်ဒန် အဝ်ပံတ် (Gordon Allport) ကေုာံ ဟင်နရဳ အဝ်ဒါတ် (Henry Odbert) တအ် လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် လဝ် ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် မဆေင်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄,၅၀၀ မအရေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ တေအ်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; ကြဴနူဂှ် တၠပညာ ရေမောန် ခေတ်တေဝ် (Raymond Cattell) ကေတ်ဝေါဟာရတအ်ဂှ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် စဵုကဵု သှ်ေ ၁၆ သာ်ရ။ ဆဂး မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဒုင်တဲ ဟွံမာန် ဟိုတ်နူကဵု ဍေံခက်ခုဲလောန်အာရ။

ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၈၀ ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ လျူဝေတ်သ် ဂဝ်ဗာတ် (Lewis Goldberg) ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ် ကလေင်စၟဳစၟတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာ (Factor analysis) တုဲ ညးတအ် ဆဵုဂဗကေတ် သဇိုင်အဓိက မသုန်သာ်ရ။ သဇိုင်အဓိက မသုန်သာ်ဂှ်ရ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ &quot;သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;goldberg1993&quot; /&gt; ပ္ဍဲကဵု အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် လျးတၟးကၠုင် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် တုဲ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သဇိုင်ပညာ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။ လညာတ်ဏအ် ကဵုကသပ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်ပဲါ နကဵု မသုန်သာ်ဏအ်မ္ဂး လောဲသွာ ကေုာံ ကၠိုဟ်လောဲသွာရ။

နကဵု မလ္ၚတ်ဝင်ဏအ် ပိုဲတအ် ဆဵုညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ တၠပညာတအ် ဒးကေတ်အခိင် ဗွဲမလအ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် သဘာဝ စရိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ နူစ တမ်ဝါဒ မပတံကဵု မအရေဝ်စဵုကဵု ဒှ်ကၠုင် သၞောတ် သဳအဝ်ရဳ မခိုင်ကၠိုက်မွဲဂှ် ဍေံကၠောအ်ကၠုင် လၟေင်ဘဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;costa1992&quot; /&gt; လၟုဟ်မ္ဂး ညးတအ် စကာဒၟံင် သဳအဝ်ရဳဏအ် ပ္ဍဲကဵု အရာမပါ်ပဲါ သၟာကမၠောန်၊ ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဂဥုဲစိုတ် ကေုာံ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ မၞိဟ်တအ် လၟိုန်တ္ၚဲရ။

== အဝ်ပေန်နသ် - ပွမပံက်လဝ်စိုတ် ==
အဝ်ပေန်နသ် (Openness to experience) ဟီုမ္ဂှ် ဒှ်စရိုတ်မၞိဟ် မနွံကဵု ပွမပံက်လဝ်စိုတ် လ္တူပရေင်ဆဵုဂဗ တၟိတၟိ ကေုာံ လညာတ်တၟိတၟိတအ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် အရာတၟိ၊ ညးတအ် နွံကဵု ကသပ်ညာဏ် မလှဲလး ကေုာံ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပရေင်အနုသုခုမ ကေုာံ ပညာသိပ္ပံဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ် ဟွံဖေက် လ္တူအရာမပြံင်လှာဲ တုဲ ညးတအ် ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဓာတ်မာန် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုဂဗ အရာဟွံကေင်ဆဵုတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot; /&gt; ပ္ဍဲကဵု အဝေါင်မၞိဟ် မ္ဂး မၞိဟ်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနွံကဵု လညာတ် လစွံစိုတ် တၟေင်တၟဟ် ကေုာံ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အခိုက်တြေံတြဟ် လောန်အာရ။

တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် အဝ်ပေန်နသ် သဝ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမမံင် နကဵု လၟေင်ဘဝ မရိုးသာ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မတန်ကြန်ဒၟံင်တအ်ရ။ ညးတအ် ဟွံစွံအာရီု လ္တူကသပ်ညာဏ် အလုံအလံင် တုဲ ညးတအ် စွံအာရီု လ္တူအရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲလၟုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မကတဵုဒှ် မွဲတဲဓဝ် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် သၞောတ် မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဘဝ ညးတအ်ရ။ ပွမနွံကဵု စရိုတ် သၠုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ် ဒုဟ်မွဲသာ် တုဲ ဍေံတန်တဴဒၟံင် လ္တူဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ် ကုပွဳပွူ သဘာဝရ။

စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာ ကေုာံ ကမၠောန် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ်တအ် ဗွဲမလောန်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး အရာမဟွံဂွံစွံသတိ လဝ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် ဂၠာဲဆဵုလောဲသွာရ။ စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမသြိုင်ခၞံ ပရေင်အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မခိုဟ်ဆာဲ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;goldberg1993&quot; /&gt;

== ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် - ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ စဳပၞောန် ==
ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness) မ္ဂှ် ဒှ်လက္ချဏ် စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်မွဲ နွံကဵု စဳပၞောန်၊ ပွမစွံသတိ ကေုာံ ပွမနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် ကၠောန်ကမၠောန် နကဵု သၞောတ် ဗွဲမဒးရး တုဲ ညးတအ် ဟွံကဵု ကမၠောန်လီုလာ်ရ။ ညးတအ် နွံကဵု တာလျိုင် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပွမထိင်ဒဝ်စိုတ်ဇကု (Self-discipline) ဗွဲမသၠုင်ရ။&lt;ref name=&quot;roberts2007&quot;&gt;{{cite journal|last=Roberts|first=B. W.|last2=Kuncel|first2=N. R.|last3=Shiner|first3=R.|last4=Caspi|first4=A.|last5=Goldberg|first5=L. R.|year=2007|title=The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=2|issue=4|pages=313–345|doi=10.1111/j.1745-6916.2007.00047.x}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု စဳပၞောန် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ ညးတအ် ဟွံဟီုအရေဝ် ယောင်ယာရ။

ယဝ်ရ စရိုတ်ဏအ် သဝ်ဒၟံင်မ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် သၞောတ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမကၠောန် ကမၠောန် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ ညးတအ် ဟွံစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်စဳစဉ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ညးတအ် ဟွံဂွံစွံသတိ လ္တူ အရာမကိစ္စဇၞော်တအ်မာန်ရ။&lt;ref name=&quot;costa1992&quot; /&gt; ညးတအ် လေပ်ပြံင်လှာဲ ကသပ် လောဲသွာ တုဲ ညးတအ် ဟွံထိင်ဒဝ် စိုတ် လ္တူ ပရေင်မရန်တၟအ်လဝ် လအ်လအ်ရ။ ဆဂး မၞိဟ်ဗီုဏအ်ဂှ် ညးတအ် လေပ်လဟိင်စိုတ် လောဲသွာ ကေုာံ ညးတအ် ဟွံဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် (Stress) လောန်အာရ။

ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဘဝ ကေုာံ ကမၠောန်ဂှ် စရိုတ် ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် ဂှ် ဒှ်အရာမဟီုတွဟ် ကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး မွဲရ။ တၠပညာတအ် စၟဳစၟတ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် စဳပၞောန်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် လေပ်ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲပညာ ကေုာံ ကမၠောန် ဗွဲမသၠုင်ရ။&lt;ref name=&quot;roberts2007&quot; /&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ စဳပၞောန်ဏအ်ဂှ် ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဂွံတင်ရန်တၟအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။

== အေက်သတြာဗာရှေန် - ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ==
အေက်သတြာဗာရှေန် (Extraversion) မ္ဂှ် ဒှ်စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒးစိုတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် ကလိဂွံ ဒြဟတ် နူကဵု ပရေင်မံင်စံင် ကုညးတၞဟ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင် (Extraverts) တအ်ဂှ် ညးတအ် နွံကဵု ဒြဟတ်ကာယစိုတ် မပေင်တၟိုဟ်၊ ညးတအ် ဟီုအရေဝ် ဂၠိုင် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမနွံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; ညးတအ် မလေပ် အုပ်ဓလံက် ကေုာံ တိတ်တရဴ ဂၠိုင်တုဲ ညးတအ် ဒုင်စသိုင် ပရေင်တသိုက်စိုတ် နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကုမိတ်သဟာဲတအ်ရ။

တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သဝ် (Introverts) တအ်ဂှ် ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမမံင် ညိင်ညိင် ကေုာံ ပွမမံင် မွဲဓဝ်ရ。 ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ဒၞာဲမၞိဟ်မဂၠိုင် ကေုာံ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ပွမဟီုအရေဝ် ဂၠိုင်လောန်အာရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ဒြဟတ် နူကဵု ပွမမံင် ဇကုမွဲဓဝ် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပရေင်ချပ်ဇန် ဗွဲမနက်သ္ၚောဲရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot; /&gt; ပွမဒှ် Introvert ဂှ် ဍေံဟွံမံက်ဂတဝ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဖေက်မၞိဟ် ဟွံသေင်ရ၊ ညးတအ် ဆထေက်ကဵု ဒးစွံအာရီု လ္တူ အရာမတန်ကြန် ညိင်ဝတ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး အခိုက်အလိုက် ညးတအ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ဟွံဂွံစွံသတိ တုဲ လေပ်ဒးဒုင် ဟီု ပါ်ပဲါ တအ် နွံမာန်ရ။

စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံတန်တဴဒၟံင် လ္တူဗီုလဵု ပိုဲတအ် ဆက်စၠောအ် ကုပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ လၟေင်ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် မ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် အေက်သတြာဗာရှေန် သၠုင်တအ်ဂှ် လေပ်ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ လေပ်ကလိဂွံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မခိုဟ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် မဒးဆက်ဆောံ ကုမၞိဟ်ဂၠိုင်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;goldberg1993&quot; /&gt; သၞောတ် ပညာစိုတ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စရိုတ် ၜါသာ်ဏအ်ဂှ် နွံကဵု ၚုဟ်မး ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။

== အဂြဳအေဗဴနသ် - ပွမသၟဟ်သၟန် ==
အဂြဳအေဗဴနသ် (Agreeableness) မ္ဂှ် ဒှ်စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟိန်၊ ပွမညှာတာ ကေုာံ ပွမသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် နွံကဵု စိုတ်မခိုဟ်၊ ညးတအ် ဗိုင်ရီုဗင် ညးတၞဟ် လၟိုန် တုဲ ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ပရေင်ကယျာန်ဇီုကပိုက်ရ။&lt;ref name=&quot;costa1992&quot; /&gt; ညးတအ် ပတှ်ေ ညးတၞဟ် လောဲသွာ ကေုာံ ညးတအ် စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်တသိုက်စိုတ် ညးတၞဟ်ရ။ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် မ္ဂး ညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ပရေင်ဒုင်တဲ မသၠုင် ကေုာံ မၞိဟ်တအ် ဆာန် ညးတအ် ဂၠိုင်ရ။

တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သဝ်တအ်ဂှ် ညးတအ် စွံအာရီု လ္တူ ဒတုဲဖိုလ် ဇကုဂၠိုင် နူကဵု ညးတၞဟ်ရ။ ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ပွမဒုင်ယှုံး တုဲ ညးတအ် လေပ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပပြိုင် ကုညးတၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot; /&gt; လဆောဝ်မ္ဂး ညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်သၠေဟ်ပၟာ လ္တူ ညးတၞဟ် တုဲ ညးတအ် ဟွံပတှ်ေ ညးတၞဟ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ ညးတအ် ဟွံစွံသတိ လ္တူ အရာမဒှ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတၞဟ် တုဲ ညးတအ် ဟီုအရေဝ် တပ်တပ်ရ။

ၜိုန်ရ စရိုတ် အဂြဳအေဗဴနသ် သဝ်ဂှ် ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေံဟွံခိုဟ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ကမၠောန်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ကမၠောန်မဒးကေတ် သ္ဂုတ်သွာတ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် ဍေံနွံကဵု ဖိုလ် ဗွဲမဇၞော်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဗိုင်ဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ် မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်တအ်ရ။ ပွမသၟဟ်သၟန် ကေုာံ ကေုာံ ပွမဒးပပြိုင် တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမနွံဒၟံင် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။

== နျူရဝ်တဳဇြေမ် - ပွမဟွံညိင်ဝတ် အာရီုစိုတ် ==
နျူရဝ်တဳဇြေမ် (Neuroticism) ဟီုမ္ဂှ် ဒှ်လက္ချဏ် စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပ္ဍဲအာရီုစိုတ် ကေုာံ ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်၊ စိုတ်ဟွံတန်ကြန်တအ် လောဲသွာရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် လေပ်ဒှ် စိုတ်စံင်တူ၊ စိုတ်ဒိုက် တုဲ ညးတအ် စွံသတိ လ္တူ အရာမလီုလာ်တအ် ဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;costa1992&quot; /&gt; ညးတအ် ဒုင်စသိုင် အရာမပ္တံကဵု စိုတ်ထေဲ၊ စိုတ်ဖေက် ကေုာံ စိုတ်သၠေဟ်ပၟာ လောဲသွာ နူကဵု မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုဂဗ ပြဿနာမ္ဂး ညးတအ် သှ်ပလး ဟွံလောဲသွာ တုဲ ညးတအ် လေပ်ဟွံဂွံစွံသတိ လ္တူ အရာမခိုဟ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူ ညးတအ်ရ။

တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် နျူရဝ်တဳဇြေမ် သဝ်တအ်ဂှ် ညးတအ် နွံကဵု အာရီုစိုတ် မညိင်ဝတ် တုဲ ညးတအ် ဟွံဒှ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် လောဲသွာရ။ ညးတအ် ထိင်ဒဝ် စိုတ်မာန် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုဂဗ ကိစ္စမဇၞော်တအ် တုဲ ညးတအ် ဖြေရှ် ပြဿနာ နကဵု သၞောတ် မညိင်ဝတ်ရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot; /&gt; ညးတအ် နွံကဵု စိုတ်မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ညးတအ် ဟွံဒုင်စသိုင် ပရေင်ဒိုက်စိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် လအ်လအ်ရ။

စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံကိစ္စဇၞော် လ္တူ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝရ။ ယဝ်ရ နျူရဝ်တဳဇြေမ် သၠုင်လောန်အာမ္ဂး ဍေံလေပ် ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်မာန်ရ။ တၠပညာတအ် စၟဳစၟတ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပတိုန်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် လၟေင်ဘဝ ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။&lt;ref name=&quot;roberts2007&quot; /&gt;

== ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် ==
သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ် ပရေင်စၟဳစၟတ် (Assessments) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ သၞောတ် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ် NEO PI-R (Revised NEO Personality Inventory) မကၠောန်ပတိတ်လဝ် နကဵု ကဝ်သတာ (Costa) ကေုာံ မက်ခရဳ (McCrae) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ တေအ်ရ။&lt;ref name=&quot;costa1992&quot; /&gt; သၞောတ်ဏအ် နွံကဵု သၟာန်သွဟ် မဂၠိုင် ကုကၠံ တုဲ ဍေံၜတ်ကၞာတ်ကဵု စရိုတ်မသုန်သာ် အသံက်အလင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ညးတအ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဍောတ်ဍောတ် (Facets) တြဴသာ် ပ္ဍဲစရိုတ်ဇၞော် မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။

ပါဲနူဂှ်တုဲ သၞောတ် မခၠန်လဝ် ဗီုကဵု BFI (Big Five Inventory) တအ်လေဝ် နွံဒၟံင် တုဲ ဍေံစကာအခိင် အောန် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး သၞောတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ညးတအ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ် သၟာကမၠောန် ကေုာံ ကွးဘာတအ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး သၞောတ်တအ်ဏအ် ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ဆဵုညာတ်ကေတ် အရာမဟွံဂွံစွံသတိ လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်ဓာတ် မၞိဟ်မွဲမွဲမာန်ရ။

ပရေင်စၟဳစၟတ် တအ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဒုင်သဇိုင် လ္တူ ပွမသွဟ် နကဵုဇကု (Self-report) တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး သွဟ်တအ် လေပ်ယောင်ယာ နွံမာန် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်စွံသတိ လ္တူဇကု ဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ ဆဂး တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မနွံကဵု တင်ဂၞင် ဍာံစၟတ်အိုတ် (Validity and Reliability) ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;goldberg1993&quot; /&gt; စဳပၞောန် မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပရေင်စၟဳစၟတ်ဏအ်ဂှ် ကဵုကသပ် ဗွဲမခိုဟ် သွက်ပညာစိုတ်ရ။

== ပရေင်ဆက်စၠောအ် သဳအဝ်ရဳဏအ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ==
သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံသေင်ဆ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်သၟး၊ ဍေံဆက်စၠောအ်ဒၟံင် ကုလၟေင်ဘဝ ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍကမၠောန် (Workplace) မ္ဂး ညးတအ် စကာ သၞောတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် သၟာကမၠောန် မဒးကဵု ကမၠောန်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (စဳပၞောန် ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ) သၠုင်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ကြပ်သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;roberts2007&quot; /&gt;

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ကၟိန် မ္ဂး အဂြဳအေဗဴနသ် (ပွမသၟဟ်သၟန်) ကေုာံ အေက်သတြာဗာရှေန် (ပရေင်ဆက်ဆောံ) တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် တအ်ဏအ် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် သြိုင်ခၞံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ မခိုင်ကၠိုက်မာန် တုဲ ညးတအ် ဂွံဒုင်စသိုင် တသိုက်စိုတ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot; /&gt; လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ကာယ မ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု နျူရဝ်တဳဇြေမ် သဝ် တအ်ဂှ် လေပ်နွံကဵု ဘဝမဍာ်ဇမၠိင် ကေုာံ ယဲဘဲ အောန်ရ။

သဳအဝ်ရဳဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် လေပ်ပြံင်လှာဲ မာန် ညိည ပ္ဍဲအခိင် မအာယုက်ဇၞော်ကၠုင်ရ။ ဥပမာ - ကာလမၞိဟ်တအ် အာယုက်ဇၞော်ကၠုင်မ္ဂး ညးတအ် လေပ်နွံကဵု စရိုတ် စဳပၞောန် ကေုာံ ပွမသၟဟ်သၟန် ဂၠိုင်ကၠုင် တုဲ စရိုတ် နျူရဝ်တဳဇြေမ် ဂှ် ဖအောန်စှ်ေအာရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်ဂှ် ဍေံဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ကေုာံ ပွမဂွံစွံသတိ လ္တူ တာလျိုင် ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ်ရ။

== ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ သဳအဝ်ရဳဏအ် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် ==
သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ နွံကဵု ၚုဟ်မး ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ် ဍေံဟွံဗၠး နူကဵု ပရေင်ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာတအ်ရ။ တင်ပါ်ပဲါ မွဲဂှ် သၞောတ်ဏအ် ဍေံဒုင်သဇိုင် လ္တူ မအရေဝ် ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် ဂၠိုင်လောန်အာ တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ တၞဟ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဍေံဟွံကိတ်ညဳ လၟိုန်ကာလရ။&lt;ref name=&quot;mccrae1992&quot; /&gt; လ္ၚဵုဂှ် ဟီုဂး ဒဒှ်ရ သဳအဝ်ရဳဏအ် ဟွံဂွံစွံသတိ လ္တူ စရိုတ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဓရ် (Religion/Spirituality) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဟွံလီဠာန် (Honesty-Humility) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောတ် HEXACO မနွံကဵု တြဴသာ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် တင်မခိုဟ်နူဏအ်ရ။

ဆဂး သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ညးတအ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ သဇိုင်အဓိက မသုန်သာ်ဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂကူမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;john1999&quot; /&gt; ပရေင်လ္ၚတ်တအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ၜိုန်ရ အခိုက်ကၞာ ဟွံတုပ်ကီုလေဝ် သဘာဝ စိုတ်ဓာတ်မၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ စဳပၞောန် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။

သရုပ်အာမ္ဂး သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် ဍေံကဵု ကသပ်လညာတ် မခိုင်ကၠိုက် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝမၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု ပိုဲတအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ် တုဲ ဍေံဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ် မခိုဟ်ဆာဲ သွက် ပရေင်အဝေါင်မၞိဟ် ကေုာံ လၟေင်ဘဝ ပိုဲအလုံအိုတ်သီုရ။&lt;ref name=&quot;goldberg1993&quot; /&gt; ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် ဟွံဍိုက်ပေင် အလုံအိုတ်သီု ကီုလေဝ် ဍေံဒှ် သဇိုင် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]]
* [[စရိုတ်မၞိဟ်]]
* [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
* [[ဂေါ်ဒန် အဝ်ပံတ်]]
* [[သိပ္ပံစိုတ်ဓာတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
{{Navbox|name=ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်|title=[[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်|list1=[[သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်]] • [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]] • [[စရိုတ်မၞိဟ်]] • [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]] • [[အဝ်ပေန်နသ်]] • [[ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ်]] • [[အေက်သတြာဗာရှေန်]] • [[အဂြဳအေဗဴနသ်]] • [[နျူရဝ်တဳဇြေမ်]]}}</text>
      <sha1>n5bxw8z97g143uozmc7zx66wrv4f2dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13134</id>
    <revision>
      <id>59715</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox သိပ္ပံ | နာမ = သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ | နာမတၞဟ် = Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) | ရုပ်ထမိက် = Carl_Jung_in_1922.jpg | မုက်လိက်ရုပ် = ကာလ် ဂျုၚ် (Carl Jung) တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် မဒှ် တမ်မူလ သဇိုၚ် လညာတ် MBTI | ဒက...&quot;</comment>
      <origin>59715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11233" sha1="7mfw91f09i4r6ith9zafm1e1fpsf2x3" xml:space="preserve">{{Infobox သိပ္ပံ
| နာမ = သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ
| နာမတၞဟ် = Myers-Briggs Type Indicator (MBTI)
| ရုပ်ထမိက် = Carl_Jung_in_1922.jpg
| မုက်လိက်ရုပ် = ကာလ် ဂျုၚ် (Carl Jung) တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် မဒှ် တမ်မူလ သဇိုၚ် လညာတ် MBTI
| ဒကုတ် = ပညာ ပရေၚ်စိုတ် (Psychology)
| တမ်မူလ = ကေသရိန် ကောက် ဗရိတ် (Katharine Cook Briggs) ကေုာံ အဳသဘဲ ဗရိတ် မာဲယျာ (Isabel Briggs Myers)
| ပရူပရာ = သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် စၟတ်သမ္တီ လက္ခဏာ ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကူ ပရေၚ်စိုတ် နကဵု ၁၆ သာ်။
}}

'''သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''သၞောတ် မာဲယျာ-ဗရိတ်''' (Myers-Briggs Type Indicator - MBTI) ဒှ် သၞောတ် စၟဳစၟတ် ပရေၚ်စိုတ် (Psychological assessment) မွဲ မပါ်လဝ် ကောန်မၞိဟ် တံ နကဵု လက္ခဏာ ပူဂိုလ် ၁၆ သာ် (16 Personality types) ရ။ သၞောတ် ဏအ် ၜတ်ကၞာတ် ထ္ၜးကဵု ဗီုပြၚ် ကောန်မၞိဟ် တံ မဒုၚ်စသိုၚ် လတူ လောက၊ ဗီုပြၚ် ညးတံ မဂၠာဲ တၚ်နၚ် ကေုာံ ဗီုပြၚ် ညးတံ မသ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် တံ ရ&lt;ref name=&quot;myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers |first=Isabel Briggs |last2=Myers |first2=Peter B. |year=1995 |title=Gifts Differing: Understanding Personality Type |publisher=Davies-Black Publishing |isbn=978-0891060741}}&lt;/ref&gt;။

MBTI ဏအ် ဒှ် သၞောတ် စၟဳစၟတ် ပရေၚ်စိုတ် မၞိဟ် မစကာ ဂၠိုၚ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဏအ် တုဲ၊ ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ရုဲစှ် ကမၠောန် (Career counseling)၊ ပရေၚ်သိုၚ်ခၞံ ဂကောံ (Team building) ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် (Personal development) ရ။

== ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
သၞောတ် MBTI ဏအ် ဂှ် ခၞံဗဒှ် လဝ် နကဵု မၞိဟ်ဗြဴ ၜါ တၠ မဒှ် မိ ကဵု ကောန် မၞုံယၟု ကေသရိန် ကောက် ဗရိတ် (Katharine Cook Briggs) ကေုာံ အဳသဘဲ ဗရိတ် မာဲယျာ (Isabel Briggs Myers) တံ ပ္ဍဲ အဃော ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ (World War II) ရ&lt;ref name=&quot;pittenger&quot;&gt;{{cite journal |last=Pittenger |first=David J. |year=1993 |title=Measuring the MBTI... And Coming Up Short |journal=Journal of Career Planning and Employment |volume=54 |issue=1 |pages=48–52}}&lt;/ref&gt;။ 

ညးတံ လ္ၚတ် ဇၞော်မောဝ် ကေတ် လညာတ် ဏအ် နူကဵု တဳအိုရဳ ပရေၚ်စိုတ် (Psychological theories) မချူလဝ် နကဵု တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ဆွိတ်ဇြာလာန် မၞုံယၟု ကာလ် ဂျုၚ် (Carl Jung) ပ္ဍဲ လိက်အုပ် ညး &quot;Psychological Types&quot; (၁၉၂၁) ရ။ ဂျုၚ် ပါ်လဝ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ် အဓိက ၄ သာ် မတွဟ်ဂး ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် အာရီု (Sensation)၊ ပရေၚ်ညာဏ် (Intuition)၊ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် (Feeling) ကေုာံ ပရေၚ်ချပ် (Thinking) ရ။

== ဒွန် ၄ သာ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ (The Four Dichotomies) ==
သၞောတ် MBTI ဏအ် ပါ်လဝ် လက္ခဏာ ပူဂိုလ် နကဵု ဂကောံ ဒွန် ၄ သာ် (Four dichotomies) မဒှ် အက္ခရ် အၚ်္ဂလိက် ၄ မ ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
! လၟေၚ် !! ကဏ္ဍ ပရေၚ်စိုတ် (Psychological Category) !! အက္ခရ် (Letter) !! လက္ခဏာ ပူဂိုလ် (Personality Trait) !! အဓိပ္ပါယ် ဗွဲခမၞောန် (Summary)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၁ || rowspan=&quot;2&quot; | '''တမ်မူလ ဒြဟတ်''' &lt;br&gt; (Source of Energy) || '''I''' || ပရေၚ်စိုတ် ဇကုမွဲဓဝ် (Introversion) || ကလိဂွံ ဒြဟတ် နူ ပရေၚ်မံၚ် ဇကုမွဲဓဝ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် အောန်အောန်။
|-
| '''E''' || ပရေၚ်စိုတ် ပံၚ်ဖက် (Extraversion) || ကလိဂွံ ဒြဟတ် နူ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကဵု ညးတၞဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် ဇၞော်။
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၂ || rowspan=&quot;2&quot; | '''ဗီုပြၚ် ကေတ် တၚ်နၚ်''' &lt;br&gt; (Perceiving Information) || '''S''' || ပရေၚ်အာရီု (Sensing) || စွံသတိ လတူ အရာ မက္တဵုဒှ် ဍာံပြ ပ္ဍဲ ပစ္စုပ္ပန် နကဵု အာရီု ၅။
|-
| '''N''' || ပရေၚ်ညာဏ် (Intuition) || စွံသတိ လတူ ပရေၚ်ဆက်စပ်၊ အဓိပ္ပါယ် သၟဝ် ကေုာံ အနာဂတ်။
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၃ || rowspan=&quot;2&quot; | '''ဗီုပြၚ် သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ်''' &lt;br&gt; (Decision Making) || '''T''' || ပရေၚ်ချပ် (Thinking) || သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် (Logic and consistency) ဗွဲမဍာံပြ။
|-
| '''F''' || ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် (Feeling) || သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု လညာတ် စိုတ်၊ ပရေၚ်ညဳသၟဟ် ကေုာံ တၚ်နၚ် မၞိဟ်။
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၄ || rowspan=&quot;2&quot; | '''ဗီုပြၚ် ဂျိုၚ်လမျီု''' &lt;br&gt; (Lifestyle/Structure) || '''J''' || ပရေၚ်စဳဇန် (Judging) || ဒးစိုတ် လၟေၚ် ကမၠောန် မစဳဇန် လဝ် ကၠးကၠး (Structured and decided)။
|-
| '''P''' || ပရေၚ်ဗၠးၜး (Perceiving) || ဒးစိုတ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ မာန်၊ မံၚ် ဗၠးဗၠး ၜးၜး (Flexible and adaptable)။
|}

== ဂကူ ပရေၚ်စိုတ် ၁၆ သာ် (The 16 Personality Types) ==
နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အက္ခရ် ၄ မ နူကဵု ဒွန် ၄ သာ် လတူ ဏအ်၊ ဍေံ က္တဵုဒှ် အာ ဂကူ ပရေၚ်စိုတ် ၁၆ သာ် ရ။ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံ အဓိက ၄ သာ် (Four Temperaments)&lt;ref name=&quot;keirsey&quot;&gt;{{cite book |last=Keirsey |first=David |year=1998 |title=Please Understand Me II: Temperament, Character, Intelligence |publisher=Prometheus Nemesis Book Company |isbn=978-1885705020}}&lt;/ref&gt;-

* '''Analysts (မၞိဟ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် - NT)''': INTJ (Architect), INTP (Logician), ENTJ (Commander), ENTP (Debater)
* '''Diplomats (မၞိဟ် ဆက်ဆောံ ညဳသၟဟ် - NF)''': INFJ (Advocate), INFP (Mediator), ENFJ (Protagonist), ENFP (Campaigner)
* '''Sentinels (မၞိဟ် မၚ်မွဲ စဳဇန် - SJ)''': ISTJ (Logistician), ISFJ (Defender), ESTJ (Executive), ESFJ (Consul)
* '''Explorers (မၞိဟ် ဂၠာဲ တၟိ - SP)''': ISTP (Virtuoso), ISFP (Adventurer), ESTP (Entrepreneur), ESFP (Entertainer)

== လညာတ် ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (Criticism and Validity) ==
ၜိုန်ရ သၞောတ် MBTI ဏအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ လောက သာမည ကီုလေဝ်၊ တၠပညာ သိပ္ပံ ပရေၚ်စိုတ် (Psychologists) တံ ပါ်ပဲါ လဝ် သၞောတ် ဏအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။ 
* '''သိပ္ပံ ဟွံစၟတ်သမ္တီ''' (Pseudoscience): သၞောတ် ဏအ် ဟွံမွဲ ကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ မခိုၚ်ကၠိုက် (Lack of empirical evidence)။
* '''ဟွံဗိုန်န်''' (Low Reliability): မၞိဟ် မွဲ ၜိုန်ရ စၟဳစၟတ် ၜါ ဝါ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဟွံတုပ် ရေၚ်သကအ် မ္ဂး၊ သွဟ် ဂကူ အေမ်ဗဳတဳအာဲ တၞဟ်ခြာ အာ မာန် ရ (Test-retest reliability issues)။
* '''ပရေၚ်ပါ်ကရေက် လောန်ကာဲ''' (False Dichotomy): ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နွံ အဒေါဝ် I ကဵု E၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး T ကဵု F ရ။ သၞောတ် MBTI ဏအ် ဖန်ကဵု မၞိဟ် တံ ဒးနွံ လပါ် စုတ်စုတ် မွဲ လပါ် ဟေၚ် တုဲ ဍေံ ဟွံကိတ်ညဳ ကု သဘာဝ ကောန်မၞိဟ် ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] (Psychology)
* [[သၞောတ် လက္ခဏာ ဇၞော် ၅]] (Big Five personality traits) - သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ သိပ္ပံ မခိုၚ်ကၠိုက် အိုတ်
* [[ကာလ် ဂျုၚ်]] (Carl Jung)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ
| title = ဂကူ ပရေၚ်စိုတ် ၁၆ သာ် သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ (MBTI 16 Personality Types)
| list1 = [[INTJ]] • [[INTP]] • [[ENTJ]] • [[ENTP]] • [[INFJ]] • [[INFP]] • [[ENFJ]] • [[ENFP]] • [[ISTJ]] • [[ISFJ]] • [[ESTJ]] • [[ESFJ]] • [[ISTP]] • [[ISFP]] • [[ESTP]] • [[ESFP]]
}}

{{DEFAULTSORT:အေမ်ဗဳတဳအာဲ, သၞောတ်}}
[[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:လက္ခဏာ ပူဂိုလ်]]
[[Category:အေမ်ဗဳတဳအာဲ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေၚ်စိုတ်]]</text>
      <sha1>7mfw91f09i4r6ith9zafm1e1fpsf2x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာ ပရေၚ်စိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13135</id>
    <revision>
      <id>59716</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox သိပ္ပံ|နာမ=ပညာ ပရေၚ်စိုတ်|နာမတၞဟ်=Psychology|ရုပ်ထမိက်=Psi_character.svg|မုက်လိက်ရုပ်=အက္ခရ် ဂရိတ် Psi (Ψ) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာ ပရေၚ်စိုတ်|ဒကုတ်=သိပ္ပံ ပရေၚ်မၞိဟ် (Social Science)၊ သိပ္ပံ...&quot;</comment>
      <origin>59716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8681" sha1="jrddtv4028b3oqqltkgv6fsu505f2pa" xml:space="preserve">{{Infobox သိပ္ပံ|နာမ=ပညာ ပရေၚ်စိုတ်|နာမတၞဟ်=Psychology|ရုပ်ထမိက်=Psi_character.svg|မုက်လိက်ရုပ်=အက္ခရ် ဂရိတ် Psi (Ψ) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာ ပရေၚ်စိုတ်|ဒကုတ်=သိပ္ပံ ပရေၚ်မၞိဟ် (Social Science)၊ သိပ္ပံ ဇဳဝ (Biological Science)|တမ်မူလ=ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (Wilhelm Wundt)|ပရူပရာ=ပရေၚ်လ္ၚတ် သိပ္ပံ စပ်ကဵု စိုတ်၊ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကောန်မၞိဟ် (Scientific study of mind and behavior)။}}

'''ပညာ ပရေၚ်စိုတ်''' (Psychology) ဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ မလ္ၚတ် နဲကဲ သဘာဝ စိုတ် (Mind)၊ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် (Emotions and thoughts) ကေုာံ ပရေၚ်ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကောန်မၞိဟ် (Human behavior) ရ&lt;ref name=&quot;apa&quot;&gt;{{cite book|author=American Psychological Association|year=2020|title=Publication Manual of the American Psychological Association|edition=7th|publisher=APA|isbn=978-1433832161}}&lt;/ref&gt;။ ပညာ ဏအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် ကေုာံ တၚ်နၚ် တံ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဗီုပြၚ် ကောန်မၞိဟ် တံ မချပ်၊ မဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ မပြုပြေၚ် ပရေၚ်ဒ္ဂေတ် ပ္ဍဲ သမဝါယ သဟဇာတ ကေုာံ သၟာၚ် ပရေၚ်မၞိဟ် ရ။

ပ္ဍဲ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဂှ် ပရေၚ်လ္ၚတ် စိုတ် ဏအ် ဆက်စပ် ဒၟံၚ် ကု လိက် အဘိဓမ္မာ (Abhidhamma) မလ္ၚတ် စိုတ် (Citta)၊ စေတသိက် (Cetasika)၊ ရုပ် (Rūpa) ကေုာံ နိဗ္ဗာန် (Nibbāna) ရ&lt;ref name=&quot;bodhi&quot;&gt;{{cite book|last=Bodhi|first=Bhikkhu|year=2000|title=A Comprehensive Manual of Abhidhamma|publisher=Buddhist Publication Society|isbn=978-1928706021}}&lt;/ref&gt;။

== ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ဝေါဟာရ &quot;Psychology&quot; ဏအ် ကၠုၚ် နူ အရေဝ် ဂရိတ် တမၠာ ''psyche'' (စိုတ် / လမျီု) ကေုာံ ''logos'' (ပညာ / ပရေၚ်လ္ၚတ်) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်တမၠာ လညာတ် ပရူ စိုတ် ဏအ် စက္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ တၠပညာ ဒဿနိက ဂရိတ် ဂမၠိုၚ် မပ္တံကဵု သဵုကရိတ်တေတ် (Socrates)၊ ပလတဝ် (Plato) ကေုာံ အာရ်သတဝ်တေဝ် (Aristotle) တံ ရ။

ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ခေတ်တၟိ နဒဒှ် သိပ္ပံ သက္ကု ပရေၚ်ဒဿနိက ဂှ် စက္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု တၠပညာ ဂျာမနဳ မၞုံယၟု ဝိလဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒက်ပ္တန် ရုၚ်စမ်ၜတ် ပရေၚ်စိုတ် အလန်ပထမ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် လိုက်ဇိက် (Leipzig, Germany) ရ&lt;ref name=&quot;schultz&quot;&gt;{{cite book|last=Schultz|first=Duane P.|last2=Schultz|first2=Sydney Ellen|year=2015|title=A History of Modern Psychology|edition=11th|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1305630048}}&lt;/ref&gt;။

== ကဏ္ဍ အဓိက ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်စိုတ် (Major Branches of Psychology) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!လၟေၚ်
!ကဏ္ဍ ပညာ (Branch)
!အဓိပ္ပါယ် ဗွဲခမၞောန် (Summary)
!ပရေၚ်စကာ (Application)
|-
|၁
|'''ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကၠိုဟ်ညာဏ်''' 
(Cognitive Psychology)
|လ္ၚတ် ပရေၚ်ချပ်၊ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (Memory)၊ ပရေၚ်စကာ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပရေၚ်ဖြေဝ် ပြဿနာ။
|ဇၞော်မောဝ် သၞောတ် ဗ္တောန်ပညာ ကေုာံ ညာဏ်စက် (AI)
|-
|၂
|'''ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကုလက္ခဏာ''' 
(Clinical Psychology)
|သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ဇြောပ်ဖအောန် ရီုဗၚ် ယဲပရေၚ်စိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုၚ်။
|ဂဥုဲ စိုတ် ကေုာံ ရုၚ်ဆေး သွက် ညးယဲ စိုတ်
|-
|၃
|'''ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ပရေၚ်မၞိဟ်''' 
(Social Psychology)
|လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒ္ဂေတ် ပူဂိုလ် မဒးဒုၚ် ဓလီုလဝ် နကဵု ဂကောံမၞိဟ်။
|ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဂကောံ ကေုာံ ပရေၚ်ကၠောန် ကမၠောန် သၟဟ်သၟေဟ်
|-
|၄
|'''ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ဇၞော်မောဝ်''' 
(Developmental Psychology)
|လ္ၚတ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ကာယ နူ ဘဝ ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဘဝ ဇၞော် (Lifespan)။
|ပရေၚ်မၚ်မွဲ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ
|-
|၅
|'''ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ဇဳဝ''' 
(Biopsychology / Neuropsychology)
|လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ သၞောတ် နာဗ် (Nervous system)၊ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်။
|စၟဳစၟတ် ပရေၚ်က္ဍဟ် လီုလာ် ကေုာံ နဲကဲ ကုလ ယဲ
|}

== လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပညာ ပရေၚ်စိုတ် (Buddhism and Psychology) ==
[[ဝှာင်:Aung_San_Muni_Buddha.jpg|right|thumb|ပရေၚ်ပဋိပတ် ဝိပဿနာ ဒှ် နဲကဲ လ္ၚတ် ကေုာံ ထိၚ်ဒဝ် စိုတ် ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ပလိုတ် တံ စကာ ကၠုၚ် နဲကဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ&lt;ref name=&quot;goleman&quot;&gt;{{cite book|last=Goleman|first=Daniel|year=2003|title=Destructive Emotions: A Scientific Dialogue with the Dalai Lama|publisher=Bantam|isbn=978-0553801712}}&lt;/ref&gt;။ ဗွဲတၟေၚ် နဲကဲ ဗစာရဏာ သတိ (Mindfulness) မကၠုၚ် နူ [[သတိပဋ္ဌာန်]] ကေုာံ [[ဝိပဿနာ]] တံ စကာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကုလ ယဲ စိုတ် (Mindfulness-based cognitive therapy - MBCT) ရ။

ပ္ဍဲ လိက် [[အဘိဓမ္မာ]] စိုတ် ဏအ် ၜိုန်ရ ပြံၚ်လှာဲ ဒၟံၚ် ဇၟာပ် အဓိၚ် ကီုလေဝ်၊ ဍေံ ပါ်လဝ် နကဵု စိုတ် ၈၉ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ၁၂၁ သာ် ကေုာံ စေတသိက် ၅၂ သာ် မဒှ် သဇိုၚ် လ္ၚတ် သဘာဝ စိုတ် မဇြိုဟ်နက် အိုတ် မွဲ ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]] (MBTI)
* [[အဘိဓမ္မာ]] (Abhidhamma)
* [[ကိလေသာ]] (Kilesa)
* [[မာန]] (Māna)
* [[ဝိပဿနာ]] (Vipassana Meditation)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;
{{Navbox|name=ပညာ ပရေၚ်စိုတ်|title=ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံ စိုတ် (Psychology and Cognitive Science)|list1=[[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] • [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]] • [[အဘိဓမ္မာ]] • [[သတိပဋ္ဌာန်]] • [[ကိလေသာ]]}}</text>
      <sha1>jrddtv4028b3oqqltkgv6fsu505f2pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် (Midlife Crisis)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13136</id>
    <revision>
      <id>59717</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် (Midlife Crisis)  နိဒါန် ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် သို့မဟုတ် အာယုက် လဒေါဝ် (Midlife Crisis) ဝွံ ဒှ် ဖြစ်စဉ် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ...&quot;</comment>
      <origin>59717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7897" sha1="1wfvv8gg7grqoqiq7ee1ce10fanvbct" xml:space="preserve">ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် (Midlife Crisis)

နိဒါန်
ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် သို့မဟုတ် အာယုက် လဒေါဝ် (Midlife Crisis) ဝွံ ဒှ် ဖြစ်စဉ် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မကတဵုဒှ်စ ပ္ဍဲ စောံ အာယုက် ၃၅ သၞာံ စဵုကဵု ၅၅ သၞာံ အကြာ ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲ မတိုန်စိုပ် အာယုက်ဏအ်မ္ဂး၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မလေပ် စၟတ်သ္ၚေဝ် ကေုာံ ၜတ်ယုတ် လၟေၚ်ဘဝ မကၠောန်ကၠုၚ်လဝ်၊ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး၊ ကေုာံ အခိၚ် မသှ်ေမံၚ် သွက် အနာဂတ် တအ်ရ။ ဖြစ်စဉ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ ယဲစိုတ် သၟး၊ ဍေံဒှ် ဒၞာဲ ပြံၚ်လှာဲ ကိစ္စဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲ ဘဝ မမၚ်နွံ ပရေၚ်တီကၠိုဟ်၊ ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ ကေုာံ နဲကဲ ပြဟ်ပြေဟ် သွက်ဂွံ ဖြေနဲ နကဵု စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
တၚ်ကိစ္စဇၞော်တအ်
ပရေၚ်သၟာန်စ မုက်မတ် ဘဝ (Questioning Life Purpose): စတမ် သၟာန်စ ကိုၚ်စိုတ် အလဵုဇကု လတူ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ကမၠောန်၊ ဘဝ အိန်ထံၚ် ကေုာံ တၚ်ရန်တၟအ် ဍာံပြ မကၠေံမံၚ် တအ်ရ။

ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် (Physical and Emotional Changes): စကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် လေဝ်၊ အရည်အသွေး ကာယ စှ်ေ၊ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်မံၚ်စ ဟွံခိုဟ် ဟိုတ်နူ တီကေတ် ဒဒှ်ရ အာယုက် ဇၞော်တိုန်မံၚ် လၟိုန်တ္ၚဲ။

ပရေၚ်ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဗွဲမဇၞော် (Desire for Bold Changes): မိက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဂၠံၚ်တရဴ ကမၠောန်၊ ရာန် ဒြပ်ရတ် တၟေၚ်တၟေၚ်၊ သို့မဟုတ် ပြံၚ်လှာဲ အခိုက်ဘဝ ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ လိၚ်ကေတ် စိုတ်မိပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဗၠးၜး တၟိ။

ပရူပရာ ဗဳဇ
ပ္ဍဲ ပရူပရာ ဗဳဇ ဏအ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အာယုက် လဒေါဝ် ဝွံ ကတဵုဒှ် နူကဵု တၚ်ဓရိုတ်စိုတ် အပ္ဍဲ ကေုာံ အမ္ၚး မပံၚ်နှာဲ လဝ် တအ်ရ။ လ္ပာ် အပ္ဍဲ မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် စကၠိုဟ်ကၠုၚ် ဒဒှ်ရ အခိၚ် ဘဝ နွံကဵု ပယျဵု အခြာ (Mortality awareness) တုဲ၊ စိုတ်ဖေက် ဒးဝိုတ်ထောံ အခေါၚ်အရာ ဘဝ ဂှ် ဇၞော်တိုန် ကၠုၚ် ရ။ လ္ပာ် အမ္ၚး မ္ဂး၊ ပရေၚ်ဗိတေတ် နူ ကောန်ဇာတ် တအ် ဇၞော်တိုန် တုဲ တိတ်အာ သ္ၚိ (Empty Nest Syndrome)၊ ပရေၚ်မၚ်မွဲ မိမ အာယုက်ဇၞော် တအ်၊ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် ဍောၚ်ၜိုတ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် (Career plateau) တအ်ဂှ် ဓရိုက်ပတိတ် ကဵု စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ မာန် ရ။

ယဲဆ ဟွံတီ နဲကဲ ထိၚ်ဒဝ် ခိုဟ်ဟ် မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် မလေပ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် မယောၚ်ယာ ပြဟ်ပြဟ် ညံၚ်ရဴ ထောံကၠေံ ကမၠောန် ခိုဟ်ဟ် သို့မဟုတ် ပလီုပလာ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ သ္ၚိကၟိန် ရ။ ဆဂး၊ ယဲဆ တီကၠိုဟ် တုဲ သုၚ်စောဲ ဍေံ နကဵု လညာတ် ဓမ္မာနုလောမ မ္ဂး၊ အာယုက် လဒေါဝ် ဏအ် ဒှ် အခေါၚ်အရာ သၠုၚ်အိုတ် သွက်ဂွံ ကလေၚ် သြိုၚ်ခၞံ ဘဝ နကဵု သတိ၊ ဉာဏ် ကေုာံ ပရေၚ်မိပ်မြဟ် ဍာံပြ ရ။

ရေၚ်ဒုၚ်တဲ ယောၚ်ယာ (Unhealthy Reaction)ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ ခိုၚ်ကၠိုဟ် (Healthy Adaptation)စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ လညာတ်ဝေၚ်ပါဲ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ စောံ စိုတ်ဒေါသ၊ ပါဲနူ မၞိဟ်ဒုၚ်တဲ ပရူပရာ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အလဵုဇကုပရေၚ်ကၠောန် ကမၠောန်ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ပြဟ်၊ ထောံ ကမၠောန်/သ္ၚိကၟိန်ချပ်ဇန် နကဵု သတိ၊ ပြံၚ်လှာဲ ညိည နကဵု အစဳအဇန်ပရေၚ်ဆက်ဆောံဒစဵုဒစး ကု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ ဂၠာဲ သ္ကအ်ရဲ တၟိ သၟးဟီုဂး ပံက်စိုတ် ကဵု သမ္ဘာ/တၠသ္ၚိ ကေုာံ မိဿဟာဲဖဵု ပ္ဍဲ သၞာံလအ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ ဇၞော်တိုန်၊ ဘဝ လီုလာ်ကလိဂွံ တၚ်ရန်တၟအ် ဘဝ တၟိ၊ စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ်

နိဂီု ကေုာံ တၚ်သၚ်ခေပ်ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာ ဒး ဖေက်ဂၟံက် သၟး၊ ဍေံဒှ် တြၚ် မပံက်ကဵု သွက်ဂွံ စ အခေတ် ဘဝ ဒုတိယ မၞုံကဵု ၚုဟ်မး ရ။ နကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ခန္ဓကာယ၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗွဲမတပ်တး ကောံ ကု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ ပရေၚ်ဂၠာဲ သ္ၚေဝ် ဝါသနာ တၟိတၟိ တအ်မ္ဂး၊ မၞး မာန် ဇၞးအာ အခက်အခုဲ ဏအ် တုဲ သြိုၚ်ခၞံ ဘဝ မၞုံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ် စိုတ် ဍာံပြ ပ္ဍဲ အနာဂတ် မာန် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။</text>
      <sha1>1wfvv8gg7grqoqiq7ee1ce10fanvbct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>59718</id>
      <parentid>59717</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <origin>59718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7885" sha1="i33jih990ufe13es0j9j5ah7o4lawz7" xml:space="preserve">ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် (Midlife Crisis)

နိဒါန်

ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် ကေုာံ အာယုက် လဒေါဝ် (Midlife Crisis) ဝွံ စက္တဵုဒှ် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မကတဵုဒှ်စ ပ္ဍဲ စောံ အာယုက် ၃၅ သၞာံ စဵုကဵု ၅၅ သၞာံ အကြာ ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲ မတိုန်စိုပ် အာယုက်ဏအ်မ္ဂး၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မလေပ် စၟတ်သ္ၚေဝ် ကေုာံ ၜတ်ယုတ် လၟေၚ်ဘဝ မကၠောန်ကၠုၚ်လဝ်၊ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး၊ ကေုာံ အခိၚ် မသှ်ေမံၚ် သွက် အနာဂတ် တအ်ရ။ ဖြစ်စဉ်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ ယဲစိုတ် သၟး၊ ဍေံဒှ် ဒၞာဲ ပြံၚ်လှာဲ ကိစ္စဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲ ဘဝ မမၚ်နွံ ပရေၚ်တီကၠိုဟ်၊ ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ ကေုာံ နဲကဲ ပြဟ်ပြေဟ် သွက်ဂွံ ဖြေနဲ နကဵု စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
တၚ်ကိစ္စဇၞော်တအ်
ပရေၚ်သၟာန်စ မုက်မတ် ဘဝ (Questioning Life Purpose): စတမ် သၟာန်စ ကိုၚ်စိုတ် အလဵုဇကု လတူ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ကမၠောန်၊ ဘဝ အိန်ထံၚ် ကေုာံ တၚ်ရန်တၟအ် ဍာံပြ မကၠေံမံၚ် တအ်ရ။

ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် (Physical and Emotional Changes): စကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် လေဝ်၊ အရည်အသွေး ကာယ စှ်ေ၊ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်မံၚ်စ ဟွံခိုဟ် ဟိုတ်နူ တီကေတ် ဒဒှ်ရ အာယုက် ဇၞော်တိုန်မံၚ် လၟိုန်တ္ၚဲ။

ပရေၚ်ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဗွဲမဇၞော် (Desire for Bold Changes): မိက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ဂၠံၚ်တရဴ ကမၠောန်၊ ရာန် ဒြပ်ရတ် တၟေၚ်တၟေၚ်၊ သို့မဟုတ် ပြံၚ်လှာဲ အခိုက်ဘဝ ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ လိၚ်ကေတ် စိုတ်မိပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဗၠးၜး တၟိ။

ပရူပရာ ဗဳဇ

ပ္ဍဲ ပရူပရာ ဗဳဇ ဏအ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အာယုက် လဒေါဝ် ဝွံ ကတဵုဒှ် နူကဵု တၚ်ဓရိုတ်စိုတ် အပ္ဍဲ ကေုာံ အမ္ၚး မပံၚ်နှာဲ လဝ် တအ်ရ။ လ္ပာ် အပ္ဍဲ မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် စကၠိုဟ်ကၠုၚ် ဒဒှ်ရ အခိၚ် ဘဝ နွံကဵု ပယျဵု အခြာ (Mortality awareness) တုဲ၊ စိုတ်ဖေက် ဒးဝိုတ်ထောံ အခေါၚ်အရာ ဘဝ ဂှ် ဇၞော်တိုန် ကၠုၚ် ရ။ လ္ပာ် အမ္ၚး မ္ဂး၊ ပရေၚ်ဗိတေတ် နူ ကောန်ဇာတ် တအ် ဇၞော်တိုန် တုဲ တိတ်အာ သ္ၚိ (Empty Nest Syndrome)၊ ပရေၚ်မၚ်မွဲ မိမ အာယုက်ဇၞော် တအ်၊ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် ဍောၚ်ၜိုတ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် (Career plateau) တအ်ဂှ် ဓရိုက်ပတိတ် ကဵု စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ မာန် ရ။

ယဲဆ ဟွံတီ နဲကဲ ထိၚ်ဒဝ် ခိုဟ်ဟ် မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် မလေပ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် မယောၚ်ယာ ပြဟ်ပြဟ် ညံၚ်ရဴ ထောံကၠေံ ကမၠောန် ခိုဟ်ဟ် သို့မဟုတ် ပလီုပလာ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ သ္ၚိကၟိန် ရ။ ဆဂး၊ ယဲဆ တီကၠိုဟ် တုဲ သုၚ်စောဲ ဍေံ နကဵု လညာတ် ဓမ္မာနုလောမ မ္ဂး၊ အာယုက် လဒေါဝ် ဏအ် ဒှ် အခေါၚ်အရာ သၠုၚ်အိုတ် သွက်ဂွံ ကလေၚ် သြိုၚ်ခၞံ ဘဝ နကဵု သတိ၊ ဉာဏ် ကေုာံ ပရေၚ်မိပ်မြဟ် ဍာံပြ ရ။

ရေၚ်ဒုၚ်တဲ ယောၚ်ယာ (Unhealthy Reaction)ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ ခိုၚ်ကၠိုဟ် (Healthy Adaptation)စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ လညာတ်ဝေၚ်ပါဲ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ စောံ စိုတ်ဒေါသ၊ ပါဲနူ မၞိဟ်ဒုၚ်တဲ ပရူပရာ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အလဵုဇကုပရေၚ်ကၠောန် ကမၠောန်ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ပြဟ်၊ ထောံ ကမၠောန်/သ္ၚိကၟိန်ချပ်ဇန် နကဵု သတိ၊ ပြံၚ်လှာဲ ညိည နကဵု အစဳအဇန်ပရေၚ်ဆက်ဆောံဒစဵုဒစး ကု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ ဂၠာဲ သ္ကအ်ရဲ တၟိ သၟးဟီုဂး ပံက်စိုတ် ကဵု သမ္ဘာ/တၠသ္ၚိ ကေုာံ မိဿဟာဲဖဵု ပ္ဍဲ သၞာံလအ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ ဇၞော်တိုန်၊ ဘဝ လီုလာ်ကလိဂွံ တၚ်ရန်တၟအ် ဘဝ တၟိ၊ စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ်

နိဂီု 

ကေုာံ တၚ်သၚ်ခေပ်ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာ ဒး ဖေက်ဂၟံက် သၟး၊ ဍေံဒှ် တြၚ် မပံက်ကဵု သွက်ဂွံ စ အခေတ် ဘဝ ဒုတိယ မၞုံကဵု ၚုဟ်မး ရ။ နကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ခန္ဓကာယ၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗွဲမတပ်တး ကောံ ကု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ ပရေၚ်ဂၠာဲ သ္ၚေဝ် ဝါသနာ တၟိတၟိ တအ်မ္ဂး၊ မၞး မာန် ဇၞးအာ အခက်အခုဲ ဏအ် တုဲ သြိုၚ်ခၞံ ဘဝ မၞုံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ် စိုတ် ဍာံပြ ပ္ဍဲ အနာဂတ် မာန် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။</text>
      <sha1>i33jih990ufe13es0j9j5ah7o4lawz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13137</id>
    <revision>
      <id>59719</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox ယဲ | နာမ = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော် | နာမတၞဟ် = Late-life depression (LLD), Geriatric depression | ရုပ်ထမိက် = Older_woman_looking_sad.jpg | မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဒှ် ပြဿနာ ပရေၚ်ထတ်ယုက...&quot;</comment>
      <origin>59719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9773" sha1="i8v5izci0d2i382abd9wrzskr8j1u5e" xml:space="preserve">{{Infobox ယဲ
| နာမ = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်
| နာမတၞဟ် = Late-life depression (LLD), Geriatric depression
| ရုပ်ထမိက် = Older_woman_looking_sad.jpg
| မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဒှ် ပြဿနာ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် အဓိက သွက် မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်
| ဒကုတ် = ကုလယဲ ပရေၚ်စိုတ် (Psychiatry), သိပ္ပံ ပရေၚ်အာယုက်ဇၞော် (Gerontology)
| ဟိုတ် = ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ က္ဍဟ်၊ ယဲတၞဟ်၊ ပရေၚ်မံၚ် ဇကုမွဲဓဝ် (Social isolation)
| လက္ခဏာ = စိုတ်ဍောတ်လၟိုန်၊ တိက်ဟွံလှိၚ်၊ ဟွံမွဲကဵု ဒြဟတ်
| နဲကဲလွဳ = ဂဥုဲ လွဳစိုတ် (Antidepressants)၊ ပရေၚ်ကဵုကသပ် ပရေၚ်စိုတ် (Psychotherapy)
}}

'''ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်''' (Late-life depression - LLD) ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ မၞိဟ်ဇၞော်''' (Geriatric depression) ဒှ် ပြဿနာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Major depressive disorder) မက္တဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် အာယုက် ၆၅ သၞာံ ကေုာံ လတူ ၆၅ သၞာံ ရ&lt;ref name=&quot;apa&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychological Association |year=2020 |title=Depression and Aging |publisher=APA}}&lt;/ref&gt;။ ပရေၚ်ယဲ ဏအ် ဖန်ကဵု ညးယဲ တံ စိုတ် ဟွံမိပ်၊ ဟွံမွဲ ကု အစောံသတ္တိ ကေုာံ ဖန်ကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကာယ စှ်ေ အာ ရ။ ၜိုန်ရ ဍေံ က္တဵုဒှ် စ စိုပ်အာယုက်ဇၞော် ကီုလေဝ်၊ ယဲ ဏအ် ဂှ် ဟွံသေၚ် သဘာဝ အာယုက်ဇၞော် (Not a normal part of aging) တုဲ နွံပၟိက် ကု ပရေၚ်လွဳယဲ နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ ရ။

== လက္ခဏာ ယဲ (Symptoms) ==
လက္ခဏာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ မၞိဟ်ဇၞော် တံ ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ မၞိဟ်သၟတ် တံ ညိည မာန် ရ။ ညးတံ ဟွံဟီု ထ္ၜး ပရူ စိုတ်ဍောတ် ဆက်ဆက်၊ ဆဂး ညးတံ ထ္ၜး လက္ခဏာ လပါ် ကာယ ဂၠိုၚ် ရ&lt;ref name=&quot;nimh&quot;&gt;{{cite web |author=National Institute of Mental Health |title=Older Adults and Depression |url=https://www.nimh.nih.gov/health/publications/older-adults-and-depression |access-date=2023}}&lt;/ref&gt;။
* စိုတ်ဍောတ်၊ စိုတ်ဟွံမိပ် လၟိုန် (Persistent sadness)
* ဟွံမိက်ဆက်ဆောံ ကု ညးတၞဟ် (Social withdrawal)
* တိက်ဟွံလှိၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိက်ဂၠိုၚ် (Sleep disturbances)
* ဒြဟတ်အောန်၊ ယဲ ဂိ ဇကု (Unexplained physical aches)
* ဝိုတ်ဝုဲ စိုတ်ဟွံတန် (Memory problems) - လဆောဝ် တုပ် လက္ခဏာ ယဲဝိုတ်ဝုဲ (Dementia)

== ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် ကေုာံ အန္တရာယ် (Causes and Risk Factors) ==
ယဲ ဏအ် က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဇဳဝ၊ စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် ရ။ 
# '''ပရေၚ်ဇဳဝ (Biological)''': လီုလာ် ပ္ဍဲ သၞောတ် နာဗ် က္ဍဟ်၊ ဟော်မုန်း ပြံၚ်လှာဲ။
# '''ပရေၚ်ယဲ ကာယ (Physical Health)''': ယဲ ဆီဍာတ်၊ ယဲ ကောန်တၟအ်၊ သက်သာံ (Stroke) ကေုာံ ယဲ မဒးသုၚ် ဂဥုဲ ဂၠိုၚ်ၚ် တံ။
# '''ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ စိုတ် (Social and Psychological)''': တၠသ္ၚိ/သမ္ဘာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သကအ်ရဲ ချိုတ်အာ (Bereavement)၊ မံၚ် ဇကုမွဲဓဝ် (Social isolation) ကေုာံ ဒြပ်ရတ် အောန်စှ်ေ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဒေါအ်ဇူ ကမၠောန် (Retirement)။

== အာယုက်ဇၞော် ဓမ္မတာ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Normal Aging vs. Depression) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! လၟေၚ် !! လက္ခဏာ (Traits) !! အာယုက်ဇၞော် ဓမ္မတာ (Normal Aging) !! ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Late-life Depression)
|-
| ၁ || ပရေၚ်စိုတ် (Mood) || စိုတ်ဍောတ် ဆက်စပ် ကု ဟိုတ် (Temporary sadness) || စိုတ်ဍောတ် လၟိုန် အခိၚ်ဂၠိၚ် (Persistent sadness)
|-
| ၂ || ပရေၚ်တိက် (Sleep) || အခိၚ်တိက် ပြံၚ်လှာဲ ညိည (Minor sleep changes) || တိက်ဟွံလှိၚ် လောန်ကာဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိက်ဂၠိုၚ် (Insomnia / Hypersomnia)
|-
| ၃ || ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် (Interest) || ဆက် ကၠောန် ကမၠောန် မဒးစိုတ် တံ (Maintains interests) || ဟွံမိက်ကၠောန် မုဟွံမွဲကဵု ပရေၚ်မိပ် (Loss of pleasure - Anhedonia)
|-
| ၄ || စိုတ်ချပ် (Thoughts) || ဓမ္မတာ || စိုတ်ချပ် သွက်ဂွံ ချိုတ် (Suicidal thoughts)
|}

== လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Perspective) ==
ပ္ဍဲ လညာတ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဂှ် ပရေၚ်အာယုက်ဇၞော် မတွဟ်ဂး '''ဇရာ''' (Jarā - Aging) ကေုာံ ပရေၚ်ယဲ '''ဗျာဓိ''' (Byādhi - Sickness) တံ ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သဘာဝ ဒုက္ခသစ္စာ (Dukkha - Suffering) ရ&lt;ref name=&quot;bodhi&quot;&gt;{{cite book |last=Bodhi |first=Bhikkhu |year=1994 |title=The Noble Eightfold Path: The Way to the End of Suffering |publisher=BPS}}&lt;/ref&gt;။ တၞဟ်န ဂွံဝေၚ်ပဲါ ဒုက္ခ စိုတ် ဏအ်၊ တၠပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တံ စၞောန်ထ္ၜး လဝ် နဲကဲ '''သတိ''' (Sati - Mindfulness) ကေုာံ '''[[ဝိပဿနာ]]''' (Vipassana Meditation) ရ။ ယောဂဳ မၞိဟ်ဇၞော် တံ လ္ၚတ် ဝိပဿနာ မ္ဂး ညးတံ ဂွံ သတိ ဒဒှ်ရ ခန္ဓ ၅ ဂှ် အနိစ္စ (Anicca - Impermanence) တုဲ ပရေၚ်စိုတ်ဍောတ်၊ ပရေၚ်စောဲလာံ (Upādāna) တံ လလံ စှ်ေ အာ မာန် ရ။

== နဲကဲ လွဳ ကေုာံ စဵုဒၞာ (Treatment and Prevention) ==
* '''ဂဥုဲ (Medication)''': အစာသဝ် စိုတ် (Psychiatrists) တံ ကဵု ဂဥုဲ လွဳစိုတ် (Antidepressants) မပ္တံ ကဵု SSRIs ရ။
* '''ပရေၚ်ကဵုကသပ် (Psychotherapy)''': နဲကဲ ဟီုတွံ ပရေၚ်စိုတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) ဂှ် ရီုဗၚ် ကဵု ညးယဲ တံ ပြံၚ်လှာဲ လညာတ် စိုတ် မာန် ရ။
* '''ပရေၚ်ထံက်ပၚ် ဂကောံ (Social Support)''': မံၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံ၊ လ္ၚတ် ဓဝ်၊ အာ ဘာကျာ်၊ ကၠောန် ကမၠောန် ပရေၚ်မၞိဟ် တံ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် စဵုဒၞာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] (Psychology)
* [[သတိပဋ္ဌာန်]] (Satipatthana)
* [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] (Dementia)
* [[ဝိပဿနာ]] (Vipassana Meditation)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်
| title = ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental Health and Disorders)
| list1 = [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်]] • [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] • [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] • [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ}}
[[Category:ယဲစိုတ်]]
[[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေၚ်အာယုက်ဇၞော်]]</text>
      <sha1>i8v5izci0d2i382abd9wrzskr8j1u5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ မၞိဟ်ဇၞော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13138</id>
    <revision>
      <id>59720</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox ယဲ | နာမ = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော် | နာမတၞဟ် = Late-life depression (LLD), Geriatric depression | ရုပ်ထမိက် = Mental_health_silhouette.svg | မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဂှ် ပလီုပလာ် ကဵု ဍာ်ဒက...&quot;</comment>
      <origin>59720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17856" sha1="0y8ztnvhlyxeqqbeode7h6959fk296e" xml:space="preserve">{{Infobox ယဲ
| နာမ = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်
| နာမတၞဟ် = Late-life depression (LLD), Geriatric depression
| ရုပ်ထမိက် = Mental_health_silhouette.svg
| မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဂှ် ပလီုပလာ် ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဂျိုၚ်လမျီု ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် မၞိဟ် အာယုက်ဇၞော် တံ ဗွဲမလောန် ရ။
| ဒကုတ် = ပညာ ယဲပရေၚ်စိုတ် (Psychiatry)
| လက္ခဏာ = စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်၊ စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ်၊ ဝိုတ်ဝုဲ၊ ဇကုဂိ၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ဟွံမွဲကဵုၚုဟ်မး
| ဟိုတ် = ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်က္ဍဟ်၊ ယဲကာယ၊ ပရေၚ်သ္ၚောဲခြာ မၞိဟ် (Social isolation)
| လွဳပရာ = ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Antidepressants)၊ ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy)
}}

'''ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်''' (အၚ်္ဂလိက်: Late-life depression - LLD) ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်''' ဂှ် ဒှ် ပြဿနာ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် အဓိက မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ မၞိဟ် အာယုက် ဇၞော် (ဗွဲမဂၠိုၚ် အာယုက် ၆၀ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ၆၅ သၞာံ လတူ) ရ။ ယဲ ဏအ် ဖန်ကဵု ညးမဒးဒုၚ်ယဲ တံ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်၊ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ရဴ ဇကု ဟွံမွဲ ကဵု ၚုဟ်မး (Worthlessness) တုဲ ပလီုပလာ် ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဂျိုၚ်လမျီု (Quality of life) ရ&lt;ref name=&quot;apa_lld&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.apa.org/topics/aging-older-adults/depression |title=Depression and Older Adults |publisher=American Psychological Association (APA) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။ 

ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် ဏအ် ဂှ် ဟွံသေၚ် သဘာဝ ပရေၚ်ဗျု (Normal aging process) မွဲ ရ။ ဍေံ ဒှ် ယဲ မွဲ မဒးကလိဂွံ ပရေၚ်လွဳပရာ နကဵု နဲကဲ ဆေၚ်စပ် ကု ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် (Medical and psychological treatment) ရ။ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် လက္ခဏာ ယဲ ဏအ် ဂှ် တုပ်ဒၟံၚ် ကု လက္ခဏာ ယဲဝိုတ်ဝုဲ (Dementia) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယဲကာယ တၞဟ်တၞဟ် တုဲ မၞိဟ်တံ စၟတ်သမ္တီ ယဲ ဏအ် လဇုဲလဇ အာ မာန် ရ&lt;ref name=&quot;nimh&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nimh.nih.gov/health/publications/older-adults-and-depression |title=Older Adults and Depression |publisher=National Institute of Mental Health (NIMH) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။

== ဟိုတ် ကေုာံ အန္တရာယ် မက္တဵုဒှ် ယဲ (Causes and Risk Factors) ==
ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် တံ ဂှ် က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ဟိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မဆက်စပ် ဒၟံၚ် ရေၚ်သကအ် ရ-

=== ၁. ဟိုတ် ဇဳဝဗေဒ (Biological Factors) ===
* '''ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲ က္ဍဟ်''' (Vascular depression): ပရေၚ်ဆီဇွောဝ် အာ ဇရေၚ် က္ဍဟ် အောန်စှ်ေ အာ (Ischemia) ဟိုတ်နူ ယဲဆီၜိုတ် (Hypertension) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယဲဆီဍာတ် တံဂှ် ပလီုပလာ် ကဵု ဒကုတ် က္ဍဟ် မထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မာန် ရ။
* '''ယဲကာယ တၞဟ်တၞဟ်''' (Chronic physical illness): ပရေၚ်ဂိသကေဝ် (Chronic pain)၊ ယဲကောန်တၟအ် (Heart disease)၊ လေအ်စှ်ေ (Stroke) ကေုာံ ကေန်သာ (Cancer) တံ ဂှ် သ္ပကဵု စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ မာန် ရ။
* '''ဂဥုဲ''' (Medications): ဂဥုဲ လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဂဥုဲ ဆီၜိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂဥုဲ ယဲကောန်တၟအ် တံ နွံ ကဵု ဖိုလ်သ္ၚောဲ (Side effects) မပ္တဵုဒှ် ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ရ။

=== ၂. ဟိုတ် ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် (Psychological and Social Factors) ===
* '''ပရေၚ်သ္ၚောဲခြာ ကဵု ဂကောံမၞိဟ်''' (Social isolation): ကောန်ဇာတ် တံ စိုပ်အာ ဌာန်သ္ၚောဲ၊ ဟွံမွဲ ကဵု မၞိဟ် မဆက်ဆောံ တံ ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မွဲ ရ။
* '''ပရေၚ်စောဲလာံ မလီုလာ်''' (Bereavement): သမ္ဘာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး တၠသ္ၚိ မစုတိ အာ၊ ရဲ မစုတိ အာ တံ ဖန်ကဵု ဍောၚ်ၜိုတ် ပရေၚ်စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။
* '''ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဘဝ''' (Life transitions): ပရေၚ်ဇူ နူ ကမၠောန် (Retirement) တုဲ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ရဴ ဇကု တာလျိုၚ် ဟွံမွဲ တံ ဂှ်လေဝ် သ္ပကဵု စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ မာန် ရ။

== လက္ခဏာ ယဲ (Symptoms) ==
လက္ခဏာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် တံ ဂှ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံၚ် ကု မၞိဟ်သၟတ် တံ ညိ ရ။ မၞိဟ်သၟတ် တံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ထ္ၜး ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Sadness) ကၠးကၠး ကီုလေဝ်၊ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် တံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ထ္ၜး လက္ခဏာ ယဲ နကဵု လပါ် ကာယ (Somatic symptoms) ဂၠိုၚ် ရ&lt;ref name=&quot;who_mental&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-of-older-adults |title=Mental health of older adults |publisher=World Health Organization (WHO) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။

* '''လက္ခဏာ ကာယ''' (Physical symptoms): ဇကုဂိ ဟွံမွဲ ကု ဟိုတ်၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ဍောၚ်ၜိုတ် ဒၟံၚ် တွဵု (Fatigue)၊ စစၞ ဟွံစှ်ေ၊ တိက် ဟွံလှိၚ် (Insomnia)။
* '''လက္ခဏာ ကၠိုဟ်ညာဏ်''' (Cognitive symptoms): စၟတ်သမ္တီ လီုလာ် (Memory problems)၊ ပရေၚ်စွံသတိ အောန်စှ်ေ (Poor concentration)၊ သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံမာန်။ (အခြေအနေ ဏအ် ကော်ဂး ယဲဝိုတ်ဝုဲ ပတောံ - Pseudodementia ရ)။
* '''လက္ခဏာ ပရေၚ်စိုတ်''' (Emotional symptoms): ဟွံမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲ အရာ မကေၚ် ဒးစိုတ် (Anhedonia)၊ ပရေၚ်ဒေါသ လောဲ (Irritability)၊ ကသပ် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု (Suicidal thoughts)။

== ပရေၚ်ပါ်ခြာ အကြာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ၊ ယဲဝိုတ်ဝုဲ ကေုာံ သဘာဝ ပရေၚ်ဗျု ==
ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ အခိၚ် အာယုက်ဇၞော် (Late-life depression) ဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မၞိဟ်တံ ထေၚ်ဗၠေတ် အာ ကဵု ယဲဝိုတ်ဝုဲ (Dementia) ဟွံသေၚ်မ္ဂး သဘာဝ ပရေၚ်ဗျု (Normal aging) ရ။ သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ လက္ခဏာ တံ ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ သ္ၚိအၚ် သၟဝ် ဏအ် ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
! လက္ခဏာ (Characteristic) !! သဘာဝ ပရေၚ်ဗျု (Normal Aging) !! ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression in Older Adults) !! ယဲဝိုတ်ဝုဲ (Dementia / Alzheimer's)
|-
| '''ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ''' (Memory)
| လဆောဝ် ဝိုတ် ယၟု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒၞာဲ စွံလဝ် ကပေါတ် ကီုလေဝ် ဗွဲကြဴ ကလေၚ် ဗှ်သၞာ မာန်။
| ဟီု တွဵု &quot;အဲ ဟွံတီ&quot;။ ဂစာန် ဗှ်သၞာ ဟွံမွဲ။ စၟတ်သမ္တီ ဟွံခိုဟ် ဂှ် က္တဵုဒှ် မွဲတဲဓဝ် (Sudden onset)။
| ဝိုတ်အာ ပရူပရာ မက္တဵုဒှ် ဍာံဍာံ တုဲ ကလေၚ် ဗှ်သၞာ ဟွံမာန်။ ဂစာန် ဆက် ဟီု ပတောံ (Confabulation)။
|-
| '''ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ်''' (Mood)
| လဆောဝ် ဍောၚ်ၜိုတ် ဆဂး ဟွံလအ် ကလေၚ် ဓမ္မတာ။
| စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ် ဟွံမွဲ ကဵု ၚုဟ်မး (Worthlessness)၊ ဒေါသ လောဲ။
| ပရေၚ်စိုတ် ပြံၚ်လှာဲ ပြဟ် (Mood swings) ဆဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံဒုၚ်စသိုၚ် ဒုဟ် (No guilt)။
|-
| '''အသိၚ် က္တဵုဒှ်''' (Onset)
| သဘာဝ လၟေၚ် အာယုက်။
| က္တဵုဒှ် ပြဟ်ပြဟ် (Rapid onset) (ပ္ဍဲ ၜါ-ပိ ဂိတု)။
| က္တဵုဒှ် လဇုဲလဇ (Gradual onset) (ပ္ဍဲ သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ်)။
|-
| '''ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်''' (Activity)
| နွံ ကဵု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် သာမည ဓမ္မတာ။
| ဟွံမိပ်မြဟ် (Apathy)၊ ဟွံမိက် ကၠောန် မုသာ်၊ တိက် ဂၠိုၚ် လောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံလှိၚ်။
| ဆက် ကၠောန် ဒၟံၚ် ကမၠောန် သာမည ဓမ္မတာ ဆဂး လဆောဝ် ယောၚ်ယာ အာ ညိ။
|}

== နဲကဲ လွဳပရာ ကေုာံ ပရေၚ်စဵုဒၞာ (Treatment and Prevention) ==
ပရေၚ်လွဳပရာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် ဂှ် ဒးပံၚ်စပ် လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် သီု ၜါ သာ် ရ။

# '''ပရေၚ်လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ (Pharmacotherapy):''' အစာသဝ် ယဲပရေၚ်စိုတ် တံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကဵု ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Antidepressants) မပ္တံကဵု SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) ရ။ သွက် မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် တံ ဂှ် ဒးစကာ ပ္ဍဲ အတိုၚ်အတာ (Dose) အောန်အောန် ကိုပ်ကၠာ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်က္ဍဟ် ကေုာံ ခန္ဓ ညးတံ ထိၚ်ဒဝ် ဂဥုဲ ဟွံတုပ် ကု မၞိဟ်သၟတ် ရ။
# '''ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy):''' နဲကဲ လွဳစိုတ် မကော်ဂး Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဂှ် ဒှ် နဲကဲ အဓိက မွဲ မရီုဗၚ် ပြံၚ်လှာဲ ကဵု လညာတ် ကေုာံ ကသပ် အလုံအိုတ်သီု မပလီုပလာ် ဒၟံၚ် စိုတ် ညးယဲ တံ ရ။
# '''ပရေၚ်ထံက်ပၚ် မၞိဟ် (Social Support):''' သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲ ဏအ် ဂှ် ပရေၚ်ထံက်ပၚ် နူ ကောန်ဇာတ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Community) တံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ လ္ၚတ် ကၠောန် ကမၠောန် မကဵု ဖိုလ် (Meaningful activities)၊ ပံၚ်ဖက် ကု ရဲ တံ ဂှ် ယအ် စှ်ေ အန္တရာယ် ယဲ ဏအ် မာန် ရ။
# '''ပရေၚ်ဝေၚ် ဇြဟတ် (Physical Exercise):''' ပရေၚ်ဝေၚ် ဇြဟတ် (Exercise) သာသာ ညံၚ်ရဴ မကွာ် တရဴ တံ ဂှ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ် ဟဝ်မောန် (Endorphins) မဖန်ကဵု စိုတ် ထတ်ယုက် မာန် ရ။

== လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် (Buddhist Perspective and Coping) ==
ပ္ဍဲ လညာတ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဂှ် ပရေၚ်ဗျု (Jara - Aging)၊ ပရေၚ်ယဲ (Vyadhi - Illness) ကေုာံ ပရေၚ်ချိုတ် (Marana - Death) ဂှ် ဒှ် လက္ခဏာ ဓမ္မတာ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ခန္ဓ ကောန်မၞိဟ် ဇၟာပ် တၠ အလုံအိုတ်သီု တုဲ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ '''[[ဒုက္ခသစ္စာ]]''' (Truth of Suffering) ရ&lt;ref name=&quot;bodhi&quot;&gt;{{cite book |last=Bodhi |first=Bhikkhu |year=2000 |title=The Connected Discourses of the Buddha (Samyutta Nikaya) |publisher=Wisdom Publications |isbn=978-0861713318}}&lt;/ref&gt;။

* '''မရဏာနုဿတိ''' (Marananussati - Mindfulness of death): နကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ဗစာရဏာ မရဏာနုဿတိ ဂှ် ရီုဗၚ် ကဵု မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် တံ ဒုၚ်တဲ သဘာဝ အာယုက် ကေုာံ လအိတ် ဘဝ မာန် တုဲ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် တံ ယအ် စှ်ေ အာ မာန် ရ။
* '''ဝိပဿနာ''' (Vipassana - Insight Meditation): နကဵု ပရေၚ်ပၟဝ် ဝိပဿနာ ဂှ် မၞိဟ် တံ လ္ၚတ် ညာတ် ကေတ် ပရေၚ်က္တဵု ပရေၚ်ပၠိုတ် (Anicca) ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံမွဲ ကု အတ္တ (Anatta) တုဲ ပရေၚ်စောဲလာံ (Upadana) လတူ ခန္ဓ ကာယ မဗျုလီု ဒၟံၚ် ဏအ် အောန်စှ်ေ အာ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ စဵုဒၞာ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ မခိုဟ် အိုတ် မွဲ နကဵု လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] (Psychology)
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Major depressive disorder)
* [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] (Dementia / Alzheimer's disease)
* [[သတိပဋ္ဌာန်]] (Mindfulness)
* [[ဝိပဿနာ]] (Vipassana Meditation)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ယဲပရေၚ်စိုတ်
| title = ယဲပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် (Psychiatry and Mental Health)
| list1 = [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] • [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်]] • [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] • [[ယဲစိုတ်က္တဵု]] (Bipolar disorder) • [[ယဲစိုတ်ဖေက်]] (Anxiety disorder)
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်}}
[[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ယဲပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်]]</text>
      <sha1>0y8ztnvhlyxeqqbeode7h6959fk296e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13139</id>
    <revision>
      <id>59721</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox ယဲ | နာမ = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ | နာမတၞဟ် = Major depressive disorder (MDD), Clinical depression | ရုပ်ထမိက် = Depressed_woman.jpg | မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဂှ် ပ္တဵုဒှ် ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒ...&quot;</comment>
      <origin>59721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16222" sha1="0cejtywr1p83idtbv3uqbibx0efchn1" xml:space="preserve">{{Infobox ယဲ
| နာမ = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ
| နာမတၞဟ် = Major depressive disorder (MDD), Clinical depression
| ရုပ်ထမိက် = Depressed_woman.jpg
| မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဂှ် ပ္တဵုဒှ် ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် တုဲ ပလီုပလာ် ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဂျိုၚ်လမျီု ကောန်မၞိဟ် တံ ဗွဲမလောန် ရ။
| ဒကုတ် = ပညာ ယဲပရေၚ်စိုတ် (Psychiatry)
| လက္ခဏာ = စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် တွဵု၊ ဟွံမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် (Anhedonia)၊ ဝိုတ်ဝုဲ၊ ဇြဟတ်အောန်၊ တိက်ဟွံလှိၚ်၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ဟွံမွဲကဵုၚုဟ်မး
| ဟိုတ် = ပရေၚ်ဗဳဇ (Genetics)၊ ပရေၚ်ဝန်းကျင် (Environment)၊ ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ဟွံညဳသၟဟ်၊ ပရေၚ်ဒဒိုက် စိုတ် (Stress)
| လွဳပရာ = ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Antidepressants)၊ ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy / CBT)
}}

'''ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ''' (အၚ်္ဂလိက်: Major depressive disorder - MDD / Depression) ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''ယဲစိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်''' ဂှ် ဒှ် ယဲ ပရေၚ်စိုတ် အဓိက မွဲ မဖန်ကဵု မၞိဟ်တံ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Persistent sadness) တွဵု တုဲ ဟွံမွဲ ကဵု ပရေၚ်မိပ်မြဟ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် လၟေၚ်တ္ၚဲ ရ။ ဍေံ ပလီုပလာ် ကဵု ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တံ မချပ်၊ မဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ မကၠောန် ကမၠောန် တုဲ ပ္တဵုဒှ် ပြဿနာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ကာယ ဗွဲမဂၠိုၚ် မာန် ရ&lt;ref name=&quot;who_dep&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression |title=Depression |publisher=World Health Organization (WHO) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။

ယဲ ဏအ် ဂှ် ဟွံသေၚ် ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ဓမ္မတာ မက္တဵုဒှ် မွဲချိုန်ခဏ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေၚ်တ္ၚဲ ရ။ ဍေံ ဒှ် ပြဿနာ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် မွဲ တုဲ ယဝ်ရ ဟွံလွဳပရာ မ္ဂး လက္ခဏာ ယဲ ဂှ် က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပွိုၚ် ဂိတု ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ် မာန် ရ။

== လက္ခဏာ ယဲ (Signs and Symptoms) ==
ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဏအ် လက္ခဏာ ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံၚ် ကု ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ဓမ္မတာ ရ။ လက္ခဏာ တံ ဂှ် ဒးက္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် အောန်အိုတ် ပွိုၚ် ၜါ သတ္တာဟ (Two weeks) လတူ တုဲ ပါလုပ် ဒၟံၚ် လက္ခဏာ အတိုၚ် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ&lt;ref name=&quot;apa_dsm5&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |year=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders |edition=5th |publisher=APA |isbn=978-0890425558}}&lt;/ref&gt;-

* '''ပရေၚ်စိုတ် (Mood):''' စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် တွဵု၊ မိက်ဂွံ ယာံ တွဵု၊ စိုတ်လ္ၚုလ္ၚန် ကေုာံ ဒုၚ်စသိုၚ် သၠေဟ်ပၟာ လတူ အနာဂတ် (Hopelessness)။
* '''ပရေၚ်မိပ်မြဟ် လီုလာ် (Anhedonia):''' ဟွံမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲ အရာ မကေၚ် ဒးစိုတ် ကိုပ်ကၠာ တေံ (ဥပမာ - ဝါသနာ၊ ကမၠောန်၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကေုာံ ပရေၚ်ကာမ)။
* '''ပရေၚ်ကာယ (Physical):''' စစၞ ဟွံစှ်ေ (Loss of appetite) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စဂၠိုၚ် လောန် အာ၊ လျိုၚ် စှ်ေ အာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိုန် အာ ပြဟ်ပြဟ်။ ဇြဟတ် အောန် (Fatigue)၊ တိက် ဟွံလှိၚ် (Insomnia) ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိက် ဂၠိုၚ် လောန် (Hypersomnia)။
* '''ပရေၚ်ချပ်ညာဏ် (Cognitive):''' စွံသတိ ဝါတ်၊ သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် ဝါတ်၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ရဴ ဇကု ဟွံမွဲ ကဵု ၚုဟ်မး (Worthlessness) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒုၚ်စသိုၚ် ဒုဟ် လောန်ကာဲ (Excessive guilt) လတူ အရာ မဟွံသေၚ် ဒုဟ် ဇကု။
* '''အန္တရာယ် လမျီု (Suicidality):''' ကသပ် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိက်ဂွံ ချိုတ် တွဵု။

== ဟိုတ် ကေုာံ အန္တရာယ် မက္တဵုဒှ် ယဲ (Causes and Risk Factors) ==
ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဏအ် ဟွံမွဲ ကဵု ဟိုတ် တိုက်ရိုက် မွဲဓဝ် တုဲ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဟိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ-

# '''ဟိုတ် ဇဳဝဗေဒ (Biological factors):''' ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် မပ္တံကဵု သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin)၊ နဝ်အေပဳနေဖရိန် (Norepinephrine) ကေုာံ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) တံ ဟွံညဳသၟဟ်။ ပရေၚ်ဗဳဇ (Genetics) လေဝ် ပါလုပ် တုဲ ယဝ်ရ မိမ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကောန်ဒေံ နွံ ယဲ ဏအ် မ္ဂး အန္တရာယ် က္တဵုဒှ် လောဲ ရ။
# '''ဟိုတ် ပရေၚ်စိုတ် (Psychological factors):''' လညာတ် မချပ် ပရေံ တွဵု လတူ ဇကု ကေုာံ လောက (Pessimism)၊ ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် စိုတ် ဍိုန်လျ။
# '''ဟိုတ် ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ (Social and Environmental factors):''' ဒးဒုၚ် ဍဵုဍိုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပျဲပျာံ (Abuse/Trauma) ပ္ဍဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ်၊ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် (ဥပမာ - မၞိဟ်ဆာန် ချိုတ်၊ ကမၠောန် ပြုတ်၊ ပြံၚ်လှာဲ ဘဝ)၊ ပရေၚ်သ္ၚောဲခြာ ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒဒိုက် စိုတ် တွဵု (Chronic stress)။

== ပရေၚ်ပါ်ခြာ အကြာ ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ==
ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Sadness/Grief) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression) ဏအ် လက္ခဏာ လ္ၚဵု တုပ် ကီုလေဝ်၊ သဘာဝ ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဗွဲမလောန် ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
! လက္ခဏာ (Characteristic) !! ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် / ပရေၚ်စောဲလာံ လီုလာ် (Grief / Sadness) !! ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Clinical Depression / MDD)
|-
| '''ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်''' (Mood)
| စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ဂှ် က္တဵုဒှ် အာကၠုၚ် နဒဒှ် လပှ် (Comes in waves) တုဲ ပြံၚ်လှာဲ မာန်။
| စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ကေုာံ လ္ၚုလ္ၚန် ဂှ် က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် တွဵု အလုံမွဲတ္ၚဲ ပွိုၚ် သတ္တာဟ ဗွဲမဂၠိုၚ်။
|-
| '''ပရေၚ်မိပ်မြဟ်''' (Enjoyment)
| ၜိုန်ရ ဍောၚ်ၜိုတ် ဒၟံၚ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ အခိၚ် လ္ၚဵု မိပ်မြဟ် ကု ရဲမိတ်သဟာဲ တံ မာန် ဏီ။
| ပရေၚ်မိပ်မြဟ် လီုလာ် (Anhedonia) တွဵု၊ ဟွံမိက် ပံၚ်ဖက် ကု ညးလဵု မွဲ။
|-
| '''လညာတ် လတူ ဇကု''' (Self-esteem)
| လညာတ် လတူ ဇကု ဟွံပြံၚ်လှာဲ (Self-esteem is usually maintained)။
| ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ် ဇကု ဟွံမွဲ ကဵု ၚုဟ်မး ကေုာံ စိုတ်သၠေဟ်ပၟာ လတူ ဇကု တွဵု။
|-
| '''ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဒုဟ်''' (Guilt)
| ယဝ် နွံ မ္ဂး ဆေၚ်စပ် ကု အရာ မက္တဵုဒှ် သက်သက် (ဥပမာ - မၞိဟ်ချိုတ် အာ)။
| ဒုၚ်စသိုၚ် ဒုဟ် လောန်ကာဲ လတူ အရာ မဟွံသေၚ် ဒုဟ် ဇကု အလုံအိုတ်သီု။
|}

== နဲကဲ လွဳပရာ (Treatment) ==
ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဂှ် ဒှ် ယဲ မလွဳပရာ မာန် (Treatable condition) ရ။ ပရေၚ်လွဳပရာ အဓိက သွက် ယဲ ဏအ် ဂှ် ဒးပံၚ်စပ် လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် သီု ၜါ သာ် ရ-

# '''ပရေၚ်လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ (Pharmacotherapy):''' အစာသဝ် ယဲပရေၚ်စိုတ် တံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကဵု ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Antidepressants) မပ္တံကဵု SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors)၊ SNRIs တံ ရ။ ဂဥုဲ ဏအ် ကလေၚ် ပညဳ ကဵု ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် တုဲ သွက်ဂွံ ဂွံ ဖိုလ် ဍိုက်ပေၚ် ဂှ် ဒးကေတ် အခိၚ် ၂-၆ သတ္တာဟ ရ။
# '''ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy):''' နဲကဲ လွဳစိုတ် မကော်ဂး Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဟွံသေၚ်မ္ဂး Interpersonal Therapy (IPT) ဂှ် ဒှ် နဲကဲ အဓိက မွဲ ရ။ CBT ရီုဗၚ် ကဵု ညးယဲ တံ ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပြံၚ်လှာဲ ကဵု လညာတ် ကေုာံ ကသပ် ပရေံ ပရေံ အလုံအိုတ်သီု မပလီုပလာ် ဒၟံၚ် စိုတ် ညးတံ ရ။
# '''ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဘဝ ကေုာံ စဵုဒၞာ (Lifestyle interventions):''' ပရေၚ်ဝေၚ် ဇြဟတ် တွဵု (Regular exercise) ညံၚ်ရဴ ကွာ် တရဴ တံ ဂှ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ် ဟဝ်မောန် သေရဝ်တဝ်နိန် မာန် ရ။ ပရေၚ်တိက် ဍိုက်ပေၚ်၊ စစၞ ဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ လ္ၚတ် ကၠောန် ကမၠောန် မကဵု ဖိုလ် တံ လေဝ် ကိစ္စဇၞော် ရ။

== လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Buddhist Perspective and Coping) ==
ပ္ဍဲ လညာတ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဂှ် ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် စိုတ် (Domanassa) ကေုာံ ပရေၚ်ဒဒိုက် တံ ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ '''[[ဒုက္ခသစ္စာ]]''' (Truth of Suffering) မဒှ် မွဲ ပ္ဍဲ [[သစ္စာ ၄ ပြကာ]] ရ&lt;ref name=&quot;rahula&quot;&gt;{{cite book |last=Rahula |first=Walpola |year=1974 |title=What the Buddha Taught |publisher=Grove Press |isbn=978-0802130310}}&lt;/ref&gt;။ ဗုဒ္ဓဘာသာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ် ဒုက္ခ ဂှ် ကၠုၚ် နူ တဏှာ ကေုာံ အဝိဇ္ဇာ ရ။

သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ရီုဗၚ် ဇြောပ်ဖအောန် ယဲ ဏအ် ဂှ် လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထံက်ပၚ် ကဵု နဲကဲ ဗစာရဏာ '''[[သတိပဋ္ဌာန်]]''' (Mindfulness) ရ။ နကဵု ပရေၚ်ပၟဝ် ဝိပဿနာ ကေုာံ သတိ ဂှ် မၞိဟ် တံ လ္ၚတ် ညာတ် ကေတ် ပရေၚ်က္တဵု ပရေၚ်ပၠိုတ် (Anicca) နူ လညာတ် စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် တံ တုဲ ပရေၚ်စောဲလာံ (Upadana) ဟွံမွဲ မ္ဂး လညာတ် မချပ် ပရေံ လတူ ဇကု ဇကု (Self-deprecating thoughts) တံ လေဝ် အောန်စှ်ေ အာ မာန် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် တံ ပံၚ်စပ် စကာ ဒၟံၚ် နဲကဲ သတိ ဏအ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳပရာ Mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] (Psychology)
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်]] (Late-life depression)
* [[ယဲစိုတ်က္တဵု]] (Bipolar disorder)
* [[ယဲစိုတ်ဖေက်]] (Anxiety disorder)
* [[သတိပဋ္ဌာန်]] (Mindfulness)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ယဲပရေၚ်စိုတ်
| title = ယဲပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် (Psychiatry and Mental Health)
| list1 = [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] • [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်]] • [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] • [[ယဲစိုတ်က္တဵု]] • [[ယဲစိုတ်ဖေက်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ}}
[[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ယဲပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ယဲ]]</text>
      <sha1>0cejtywr1p83idtbv3uqbibx0efchn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်က္တဵု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13140</id>
    <revision>
      <id>59722</id>
      <timestamp>2026-11-02T11:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox ယဲ | နာမ = ယဲစိုတ်က္တဵု | နာမတၞဟ် = Bipolar disorder, Manic depression | ရုပ်ထမိက် = Mental_health_silhouette.svg | မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်က္တဵု ဂှ် ဖန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် အကြာ ကဏ္...&quot;</comment>
      <origin>59722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15431" sha1="gep769uz236y0iemohg8udjaa289y99" xml:space="preserve">{{Infobox ယဲ
| နာမ = ယဲစိုတ်က္တဵု
| နာမတၞဟ် = Bipolar disorder, Manic depression
| ရုပ်ထမိက် = Mental_health_silhouette.svg
| မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်က္တဵု ဂှ် ဖန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် အကြာ ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ ကေုာံ ကဏ္ဍ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ရ။
| ဒကုတ် = ပညာ ယဲပရေၚ်စိုတ် (Psychiatry)
| လက္ခဏာ = ပရေၚ်စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ (Mania)၊ ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Depression)၊ ဇြဟတ် က္တဵု အာကၠုၚ်၊ တိက်ဟွံလှိၚ်
| ဟိုတ် = ပရေၚ်ဗဳဇ (Genetics)၊ ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ဟွံညဳသၟဟ်၊ ပရေၚ်ဒဒိုက် စိုတ် ပွဳပွူ ဝန်းကျင် (Environmental stress)
| လွဳပရာ = ဂဥုဲ ထိၚ်ဒဝ် စိုတ် (Mood stabilizers)၊ ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy / CBT)
}}

'''ယဲစိုတ်က္တဵု''' (အၚ်္ဂလိက်: Bipolar disorder) ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''ယဲစိုတ်မြဟ်-စိုတ်ဍောၚ်''' (Manic depression) ဂှ် ဒှ် ယဲ ပရေၚ်စိုတ် အဓိက မွဲ မဖန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ဇြဟတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။ မၞိဟ် မၞုံ ကု ယဲ ဏအ် တံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်စိုတ် က္တဵု အာကၠုၚ် အကြာ ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ (Mania ဟွံသေၚ်မ္ဂး Hypomania) ကေုာံ ကဏ္ဍ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Depression) မာန် ရ&lt;ref name=&quot;nimh_bipolar&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder |title=Bipolar Disorder |publisher=National Institute of Mental Health (NIMH) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။ 

ယဲစိုတ်က္တဵု ဏအ် ပလီုပလာ် ကဵု ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တံ မချပ်၊ မဒုၚ်စသိုၚ်၊ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ မကၠောန် ကမၠောန် လၟေၚ်တ္ၚဲ ရ။ ဍေံ ဟွံသေၚ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် ဓမ္မတာ (Normal mood swings) မက္တဵုဒှ် မွဲချိုန်ခဏ။ ယဲ ဏအ် ဒှ် ပြဿနာ ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် တုဲ ယဝ်ရ ဟွံလွဳပရာ မ္ဂး လက္ခဏာ ယဲ က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် ပွိုၚ် သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ် မာန် ရ&lt;ref name=&quot;apa_dsm5&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |year=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders |edition=5th |publisher=APA |isbn=978-0890425558}}&lt;/ref&gt;။

== လက္ခဏာ ယဲ (Signs and Symptoms) ==
ယဲစိုတ်က္တဵု ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် (Manic episode) ကေုာံ ကဏ္ဍ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Depressive episode) ရ။

=== ၁. ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ (Mania and Hypomania) ===
ပ္ဍဲ အခိၚ် ကဏ္ဍ ဏအ် မ္ဂး မၞိဟ်ယဲ တံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်မိပ်မြဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒေါသ မလောန်ကာဲ ၜက် အာ နူ ဓမ္မတာ ရ။ လက္ခဏာ ဍေံ တံ ဂှ်-
* ဇြဟတ် ကာယ ကေုာံ စိုတ် တိုန် ဒၟံၚ် လောန်ကာဲ (Abnormally upbeat and energetic)။
* ဟွံမိက် တိက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး နွံ ပၟိက် ဇြဟတ် တိက် အောန် (Decreased need for sleep)။
* ဟီုအရေဝ် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ဂၠိုၚ် လောန် (Unusual talkativeness)။
* ကသပ် ကၠုၚ် ပြဟ်ပြဟ် (Racing thoughts)။
* လညာတ် သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် လီုလာ် တုဲ ကၠောန် ကမၠောန် အန္တရာယ် (Poor decision-making) ဥပမာ - သွံရာန် ကပေါတ် ဟွံချပ်၊ ဖန် ပရေၚ်ကာမ သက်ကု အန္တရာယ် စဵုဒၞာ။

=== ၂. ကဏ္ဍ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Major Depressive Episode) ===
ကဏ္ဍ ဏအ် ဂှ် တုပ် ဒၟံၚ် ကု လက္ခဏာ '''[[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]]''' (Major depressive disorder) ရ။ လက္ခဏာ ဍေံ တံ ဂှ်-
* စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် တွဵု၊ ဒုၚ်စသိုၚ် လ္ၚုလ္ၚန် ကေုာံ သၠေဟ်ပၟာ (Depressed mood and hopelessness)။
* ဟွံမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲ အရာ မကေၚ် ဒးစိုတ် (Anhedonia)။
* ဇြဟတ် အောန် (Fatigue) ကေုာံ စစၞ ဟွံစှ်ေ။
* ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ရဴ ဇကု ဟွံမွဲ ကဵု ၚုဟ်မး (Worthlessness) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒုဟ် လောန်ကာဲ။
* ကသပ် မိက်ဂွံ ဂစိုတ် ဇကု (Suicidal thoughts)။

== ပရေၚ်ပါ်ခြာ အကြာ စိုတ်မြဟ် ကေုာံ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! လက္ခဏာ (Characteristic) !! ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ (Mania) !! ကဏ္ဍ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Depression)
|-
| '''ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်''' (Mood)
| မိပ်မြဟ် လောန်ကာဲ (Euphoria) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒေါသ က္တဵု လောဲ ပြဟ် (Irritability)။
| စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်၊ လ္ၚုလ္ၚန် ကေုာံ ဟွံမွဲ ကု ပရေၚ်မိပ်မြဟ်။
|-
| '''ဇြဟတ် ကေုာံ ပရေၚ်တိက်''' (Energy &amp; Sleep)
| ဇြဟတ် ထတ် လောန်။ တိက် ဆ ၂-၃ နာဍဳ ကီုလေဝ် ဟွံဍောၚ်ၜိုတ်။
| ဇြဟတ် အောန် တွဵု။ တိက် ဟွံလှိၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိက် ဂၠိုၚ် လောန် (Hypersomnia)။
|-
| '''လညာတ် လတူ ဇကု''' (Self-esteem)
| ထေၚ်ဇၞော် လတူ ဇကု လောန်ကာဲ (Grandiosity)၊ ထေၚ် အစောမ် ဇကု နွံ ဂၠိုၚ်။
| ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ် ဇကု ဟွံမွဲ ကဵု ၚုဟ်မး ကေုာံ ဒုၚ်စသိုၚ် ဒုဟ်။
|-
| '''ပရေၚ်သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ်''' (Judgment)
| ချပ် ဟွံစိုပ် တုဲ ကၠောန် ကမၠောန် အန္တရာယ် ပြဟ်ပြဟ် (Impulsive behavior)။
| သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် ဝါတ်၊ စွံသတိ အောန်။
|}

== ဟိုတ် ကေုာံ အန္တရာယ် (Causes and Risk Factors) ==
ယဲစိုတ်က္တဵု ဏအ် က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အဓိက သာ် ဏအ် ရ-
# '''ပရေၚ်ဗဳဇ (Genetics):''' မၞိဟ် မၞုံ ကု မိမ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကောန်ဒေံ မက္တဵုဒှ် ယဲ ဏအ် ဂှ် အန္တရာယ် မကလိဂွံ ယဲ ဏအ် နွံ ဂၠိုၚ် ဗွဲမလောန် ရ။ ဍေံ ဆေၚ်စပ် ကု DNA ဗဳဇ ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ&lt;ref name=&quot;who_bipolar&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/bipolar-disorder |title=Bipolar disorder |publisher=World Health Organization (WHO) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။
# '''ပရေၚ်က္ဍဟ် (Brain structure and functioning):''' ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် (Neurotransmitters) မပ္တံကဵု ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ကေုာံ သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) တံ ဟွံညဳသၟဟ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မွဲ ရ။
# '''ပရေၚ်ဝန်းကျင် ကေုာံ စိုတ် (Environment and Stress):''' ပရေၚ်ဒဒိုက် စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် (High stress)၊ ဒးဒုၚ် ပျဲပျာံ (Trauma) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်သုၚ်စောဲ គ្រឿងၜူမာဲ တံ ဂှ် ဖန်ကဵု ယဲ ဏအ် က္တဵုဒှ် ပြဟ် မာန် ရ။

== နဲကဲ လွဳပရာ (Treatment) ==
ယဲစိုတ်က္တဵု ဂှ် ဒှ် ယဲ မဒးလွဳပရာ အလုံ မွဲဘဝ (Lifelong treatment) ရ။ သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် ဂှ် ဒးစကာ နဲကဲ ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-

# '''ပရေၚ်လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ (Pharmacotherapy):''' 
#* '''ဂဥုဲ ထိၚ်ဒဝ် စိုတ် (Mood stabilizers):''' ဥပမာ လဳသဳယမ် (Lithium) ကေုာံ Valproic acid တံ ဂှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် ကေုာံ စိုတ်ဍောၚ်။
#* '''ဂဥုဲ စဵုဒၞာ ယဲစိုတ် (Antipsychotics):''' စကာ ပ္ဍဲ အခိၚ် စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ မနွံ ကဵု လက္ခဏာ စိုတ်ကၠိခယျ (Psychosis)။
#* '''ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Antidepressants):''' လဆောဝ် စကာ သွက် ကဏ္ဍ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ကီုလေဝ်၊ ယဝ် စကာ ဗၠေတ် မ္ဂး ဍေံ ဖန်ကဵု က္တဵုဒှ် ကဏ္ဍ စိုတ်မြဟ် (Mania) မာန် ရ။
# '''ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy):''' Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ကေုာံ Psychoeducation တံ ရီုဗၚ် ကဵု ညးယဲ တံ ဂွံ တီကေတ် လက္ခဏာ ကိုပ်ကၠာ ယဲ ကေုာံ ဗီုပြၚ် မထိၚ်ဒဝ် ဘဝ လၟေၚ်တ္ၚဲ ရ။
# '''ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် ဘဝ (Lifestyle management):''' ပရေၚ်တိက် မဍိုက်ပေၚ်၊ စစၞ မဍိုက်ပေၚ်၊ ပရေၚ်ဝေၚ် ဇြဟတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဝေၚ်ပဲါ အရက်၊ គ្រឿងၜူမာဲ တံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။

== လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ယဲစိုတ်က္တဵု (Buddhist Perspective and Coping) ==
ပ္ဍဲ လညာတ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဂှ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ် အာကၠုၚ် ဏအ် ဒှ် လက္ခဏာ သဘာဝ စိုတ် မတွဟ်ဂး '''အနိစ္စ''' (Anicca - Impermanence) ရ&lt;ref name=&quot;rahula&quot;&gt;{{cite book |last=Rahula |first=Walpola |year=1974 |title=What the Buddha Taught |publisher=Grove Press |isbn=978-0802130310}}&lt;/ref&gt;။ ပရေၚ်စိုတ်မြဟ် လောန်ကာဲ ၜက် အာ နူ ဓမ္မတာ တံ ဏအ် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု လောဘ (Greed/Excitement) တုဲ ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ဒေါသ ကေုာံ ဒေါမနဿ (Domanassa - Sadness/Aversion) ရ။

သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ရီုဗၚ် ဇြောပ်ဖအောန် လက္ခဏာ တံ ဏအ် ဂှ် လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထံက်ပၚ် ကဵု ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် '''ဥပေက္ခာ''' (Upekkha - Equanimity) ရ။ နကဵု ပရေၚ်ပၟဝ် ဗစာရဏာ '''[[သတိပဋ္ဌာန်]]''' (Mindfulness) ကေုာံ [[ဝိပဿနာ]] ဂှ် မၞိဟ် တံ လ္ၚတ် ညာတ် ကေတ် ပရေၚ်က္တဵု ပရေၚ်ပၠိုတ် စိုတ် (Cittanupassana) သက်ကု ပရေၚ်စောဲလာံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ပါ်ပဲါ ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ယဲစိုတ်က္တဵု ဏအ် ဂှ် ဒှ် ယဲ ဇဳဝဗေဒ (Biological illness) မွဲ တုဲ ပရေၚ်လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ (Medical treatment) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။ နဲကဲ သတိ ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ထံက်ပၚ် (Complementary therapy) မခိုဟ် အိုတ် မွဲ ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] (Psychology)
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Major depressive disorder)
* [[ယဲစိုတ်ဖေက်]] (Anxiety disorder)
* [[သတိပဋ္ဌာန်]] (Mindfulness)
* [[ဝိပဿနာ]] (Vipassana Meditation)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ယဲပရေၚ်စိုတ်
| title = ယဲပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် (Psychiatry and Mental Health)
| list1 = [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] • [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်]] • [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] • [[ယဲစိုတ်က္တဵု]] • [[ယဲစိုတ်ဖေက်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်က္တဵု}}
[[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ယဲပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ယဲ]]</text>
      <sha1>gep769uz236y0iemohg8udjaa289y99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်ဖေက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13141</id>
    <revision>
      <id>59723</id>
      <timestamp>2026-11-02T11:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58019-81</username>
        <id>5767</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox ယဲ | နာမ = ယဲစိုတ်ဖေက် | နာမတၞဟ် = Anxiety disorder, Clinical anxiety | ရုပ်ထမိက် = Mental_health_silhouette.svg | မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဖေက် ဂှ် ဖန်ကဵု မၞိဟ်တံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် ကေုာံ စိုတ်ဒ...&quot;</comment>
      <origin>59723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15468" sha1="7z6wyrzsfxhndwm9r92k5ct8s2whfpq" xml:space="preserve">{{Infobox ယဲ
| နာမ = ယဲစိုတ်ဖေက်
| နာမတၞဟ် = Anxiety disorder, Clinical anxiety
| ရုပ်ထမိက် = Mental_health_silhouette.svg
| မုက်လိက်ရုပ် = ယဲစိုတ်ဖေက် ဂှ် ဖန်ကဵု မၞိဟ်တံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် ကေုာံ စိုတ်ဒိုက် လောန်ကာဲ ၜက် အာ နူ သဘာဝ ရ။
| ဒကုတ် = ပညာ ယဲပရေၚ်စိုတ် (Psychiatry)
| လက္ခဏာ = စိုတ်ဖေက် လောန်ကာဲ၊ ကသပ်ဂၠိုၚ် ဟွံဒေါအ် (Overthinking)၊ ဂြိုဟ်တက် ပြဟ် (Palpitations)၊ ခတိုက် (Sweating)၊ ဇြဟတ်အောန်၊ တိက်ဟွံလှိၚ်
| ဟိုတ် = ပရေၚ်ဗဳဇ (Genetics)၊ ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ဟွံညဳသၟဟ်၊ ပရေၚ်ဒဒိုက် စိုတ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် (Stress)၊ ဒးဒုၚ် ပျဲပျာံ ကိုပ်ကၠာ တေံ (Trauma)
| လွဳပရာ = ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy / CBT)၊ ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဖေက် (Anti-anxiety medications)၊ နဲကဲ သတိပဋ္ဌာန်
}}

'''ယဲစိုတ်ဖေက်''' (အၚ်္ဂလိက်: Anxiety disorder) ဂှ် ဒှ် ဂကောံ ယဲ ပရေၚ်စိုတ် အဓိက မွဲ မဖန်ကဵု မၞိဟ်တံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် (Fear) ကေုာံ စိုတ်ဒိုက် (Anxiety) လောန်ကာဲ ၜက် အာ နူ သဘာဝ ရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် ဓမ္မတာ ဂှ် က္တဵုဒှ် မွဲချိုန်ခဏ ပ္ဍဲ အခိၚ် မနွံ ကု အန္တရာယ် ကီုလေဝ်၊ သွက် မၞိဟ် မၞုံ ကု ယဲစိုတ်ဖေက် တံ မ္ဂး ပရေၚ်ဖေက် ဏအ် က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် တွဵု တုဲ ပလီုပလာ် ကဵု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် လၟေၚ်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ကမၠောန်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ရ&lt;ref name=&quot;nimh_anxiety&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nimh.nih.gov/health/topics/anxiety-disorders |title=Anxiety Disorders |publisher=National Institute of Mental Health (NIMH) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။

ယဲ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ယဲပရေၚ်စိုတ် မက္တဵုဒှ် ဂၠိုၚ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဏအ် တုဲ လွဳပရာ ကလိဂွံ မာန် လောဲသွာ ရ&lt;ref name=&quot;who_anxiety&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anxiety-disorders |title=Anxiety disorders |publisher=World Health Organization (WHO) |access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;။

== ဂကူ ယဲစိုတ်ဖေက် မနာနာ (Types of Anxiety Disorders) ==
ယဲစိုတ်ဖေက် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ ဗွဲမဂၠိုၚ် အတိုၚ် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ&lt;ref name=&quot;apa_dsm5&quot;&gt;{{cite book |author=American Psychiatric Association |year=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders |edition=5th |publisher=APA |isbn=978-0890425558}}&lt;/ref&gt;-

# '''ယဲစိုတ်ဖေက် သာမည (Generalized Anxiety Disorder - GAD):''' စိုတ်ဒိုက် ကေုာံ ကသပ်ဂၠိုၚ် လောန်ကာဲ လတူ ပြဿနာ လၟေၚ်တ္ၚဲ (ဥပမာ - ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ သြန်၊ ကမၠောန်) ၜိုန်ရ ဟွံမွဲ ကု ဟိုတ် မဒးဖေက် ကီုလေဝ် ဖေက် ဒၟံၚ် တွဵု ပွိုၚ် ၆ ဂိတု လတူ။
# '''ယဲစိုတ်ဖေက် က္တဵုတိုန် ရုတ်တရက် (Panic Disorder):''' က္တဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက် လောန်ကာဲ ရုတ်တရက် (Panic attacks) တုဲ ဂြိုဟ်တက် ပြဟ်၊ ယီုဝါတ်၊ ခတိုက် ကေုာံ ဒုၚ်စသိုၚ် ညံၚ်ရဴ မိက်ဂွံ ချိုတ် အာ။
# '''ယဲစိုတ်ဖေက် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် (Social Anxiety Disorder):''' ဖေက် လောန်ကာဲ လတူ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်၊ ဖေက် ညးတၞဟ် ဝေတ်ဗ္စန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖေက် ဒးဂွ လတူ စၚ်။
# '''ယဲဖေက် အရာမွဲမွဲ (Specific Phobias):''' ဖေက် အရာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အကာဲအရာ မွဲမွဲ တိုက်ရိုက် ဗွဲမလောန် (ဥပမာ - ဖေက် သၠုၚ်၊ ဖေက် ဇြုံ/တိရစ္ဆာန်၊ ဖေက် ဆီ၊ ဖေက် ဍိုက် က္ၜၚ်ကျာ)။
# '''ယဲစိုတ်ဖေက် က္တဵုဒှ် အခိၚ်ပါ်ခြာ (Separation Anxiety Disorder):''' ဖေက် လောန်ကာဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် မဒးသ္ၚောဲခြာ ကု မၞိဟ် မဆာန် တံ (က္တဵုဒှ် ဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ကောန်ၚာ် ကီုလေဝ် ပ္ဍဲ မၞိဟ်ဇၞော် လေဝ် က္တဵုဒှ် မာန်)။

== လက္ခဏာ ယဲ (Signs and Symptoms) ==
လက္ခဏာ ယဲစိုတ်ဖေက် ဏအ် ပါ်လဝ် နကဵု လက္ခဏာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ကာယ ၜါ သာ် ရ-

* '''လက္ခဏာ ပရေၚ်စိုတ် (Psychological symptoms):''' 
** စိုတ်ဒိုက် ကေုာံ ဖေက် လောန်ကာဲ တွဵု (Constant worry and fear)။
** ကသပ် ကၠုၚ် ဟွံဒေါအ် တုဲ ထိၚ် ကသပ် ဝါတ် (Overthinking and inability to relax)။
** လ္ၚုလ္ၚန်၊ ဒေါသ က္တဵု လောဲ (Irritability)။
** စွံသတိ ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဝါတ် (Difficulty concentrating)။
* '''လက္ခဏာ ပရေၚ်ကာယ (Physical symptoms):'''
** ဂြိုဟ်တက် ပြဟ်လောန် (Palpitations / Rapid heartbeat)။
** ယီုဝါတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယီု ပြဟ်ပြဟ် (Shortness of breath / Hyperventilation)။
** ဇကု ဇတှ်ေ (Trembling)၊ ခတိုက် (Sweating)။
** ဇြဟတ် အောန် (Fatigue)၊ က္ဍိုပ်ဂိ၊ ဇကုဂိ။
** တိက် ဟွံလှိၚ် (Insomnia)။

== ပရေၚ်ပါ်ခြာ အကြာ ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် ဓမ္မတာ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဖေက် ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! လက္ခဏာ (Characteristic) !! ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် ဓမ္မတာ (Normal Anxiety) !! ယဲစိုတ်ဖေက် (Anxiety Disorder)
|-
| '''ဟိုတ် က္တဵုဒှ်''' (Trigger)
| နွံ ကု ဟိုတ် မဒးဖေက် တိုက်ရိုက် (ဥပမာ - ဒးသှ် လိက်၊ အန္တရာယ် နွံ)။
| ဟိုတ် မဒးဖေက် အောန် သက်သက် ကီုလေဝ် ဖေက် ဒၟံၚ် လောန်ကာဲ (Out of proportion)။
|-
| '''အခိၚ်ကာလ''' (Duration)
| က္တဵုဒှ် မွဲချိုန်ခဏ တုဲ ယဝ် ပြဿနာ အိုတ် အာ မ္ဂး လဟိၚ် အာ ကေတ်တ်။
| က္တဵုဒှ် ဒၟံၚ် တွဵု ပွိုၚ် ဂိတု ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ်။
|-
| '''ဖိုလ် လတူ ဘဝ''' (Impact on life)
| ဟွံပလီုပလာ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် လၟေၚ်တ္ၚဲ။
| ဖန်ကဵု ဒးပဲါ ဝေၚ် (Avoidance) အရာနာနာ တုဲ ပလီုပလာ် ကမၠောန် ကေုာံ ဘဝ။
|}

== ဟိုတ် ကေုာံ အန္တရာယ် (Causes and Risk Factors) ==
* '''ပရေၚ်ဗဳဇ (Genetics):''' အန္တရာယ် မက္တဵုဒှ် ယဲ ဏအ် နွံ ဂၠိုၚ် ယဝ်ရ မိမ ကောန်ဒေံ နွံ ယဲစိုတ်ဖေက်။
* '''ပရေၚ်က္ဍဟ် (Brain chemistry):''' ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဓါတ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် မပ္တံကဵု သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) ကေုာံ ဂါဘာ (GABA) ဟွံညဳသၟဟ် တုဲ က္ဍဟ် မထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ဖေက် (Amygdala) ကၠောန် ကမၠောန် လောန်ကာဲ။
* '''ပရေၚ်ဝန်းကျင် ကေုာံ စိုတ် (Environment):''' ဒးဒုၚ် ဒဒိုက် စိုတ် တွဵု (Chronic stress)၊ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒးဒုၚ် ပျဲပျာံ ကေုာံ က္တဵုဒှ် ဘဲအန္တရာယ် (Trauma) ပ္ဍဲ အခိၚ် ကောန်ၚာ်။
* '''သုၚ်စောဲ គ្រឿងၜူမာဲ (Substance use):''' သုၚ် အရက် ဂၠိုၚ်၊ ကဝ်ဖဳ ဂၠိုၚ် (Excessive caffeine) ဟွံသေၚ်မ္ဂး គ្រឿងၜူမာဲ တံ ဖန်ကဵု ယဲ ဏအ် က္တဵုဒှ် ပြဟ်။

== နဲကဲ လွဳပရာ (Treatment) ==
ယဲစိုတ်ဖေက် ဏအ် လွဳပရာ ကလိဂွံ ခိုဟ် ဗွဲမလောန် ရ-

# '''ပရေၚ်ဆေဝ်ဒဝ် စိုတ် (Psychotherapy):''' Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဂှ် ဒှ် နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ လွဳ ယဲစိုတ်ဖေက် ရ။ CBT ရီုဗၚ် ကဵု မၞိဟ်ယဲ တံ ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပြံၚ်လှာဲ ကသပ် ဖေက်ဖေက် (Fearful thoughts) ကေုာံ လ္ၚတ် နဲကဲ မဒးဂံၚ် ဆက်ဆောံ ကု အရာ မဖေက် (Exposure therapy) ရ။
# '''ပရေၚ်လွဳပရာ နကဵု ဂဥုဲ (Medication):'''
#* '''SSRIs ကေုာံ SNRIs:''' ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဏအ် ဂှ် စကာ နဒဒှ် ဂဥုဲ အဓိက သွက် ယဲစိုတ်ဖေက် ကီု ရ။ ဍေံ ကလေၚ် ပညဳ ကဵု ဓါတ် Serotonin ပ္ဍဲ က္ဍဟ်။
#* '''Benzodiazepines:''' ဂဥုဲ လွဳစိုတ်ဖေက် သွက် အခိၚ် ဂၠေံ (Short-term anxiety relief) မပ္တံကဵု Alprazolam၊ Diazepam တံ ရ။ (ဂဥုဲ ဏအ် စောဲလာံ လောဲ တုဲ ဒးစကာ နကဵု အမိၚ် အစာသဝ် သၟး ရ)။
# '''ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဘဝ (Lifestyle adjustments):''' ဖအောန် ဖျေံ ကဝ်ဖဳ ကေုာံ အရက်၊ ဝေၚ် ဇြဟတ် တွဵု၊ တိက် ဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ စကာ နဲကဲ ထိၚ် စိုတ် (Relaxation techniques)။

== လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဖေက် (Buddhist Perspective) ==
ပ္ဍဲ လညာတ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဂှ် ပရေၚ်စိုတ်ဖေက် (Bhaya - ဘယ) ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ် ဟွံတန်ကြန် (Uddhacca - ဥဒ္ဓစ္စ / Restlessness) တံ ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ နဳဝရဏ တရာꩻ မပလီုပလာ် စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ&lt;ref name=&quot;rahula&quot;&gt;{{cite book |last=Rahula |first=Walpola |year=1974 |title=What the Buddha Taught |publisher=Grove Press |isbn=978-0802130310}}&lt;/ref&gt;။ ဟိုတ် အဓိက ဍေံ ဂှ် ကၠုၚ် နူ ပရေၚ်စောဲလာံ (Upadana - ဥပါဒါန်) လတူ အရာ မက္တဵုဒှ် မွဲချိုန်ခဏ (Anicca) ကေုာံ တဏှာ ရ။ 

ဗုဒ္ဓဘာသာ ထံက်ပၚ် ကဵု ပရေၚ်လွဳပရာ ယဲ ဏအ် နကဵု ပရေၚ်ပၟဝ် ဗစာရဏာ '''[[သတိပဋ္ဌာန်]]''' (Mindfulness) ကေုာံ အာနာပါန (Anapanasati) ရ။ ပရေၚ်စွံ သတိ လတူ ဝင် ယီု ဏအ် ဖန်ကဵု ဇြဟတ် ဂြိုဟ်တက် ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်ဒိုက် တံ လဟိၚ် စှ်ေ အာ မာန် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဏအ် ဂှ် ပံၚ်စပ် လဝ် ကု ပရေၚ်လွဳပရာ CBT တုဲ မကော်ဂး Mindfulness-based Stress Reduction (MBSR) ဂှ် စကာ ဒၟံၚ် သွက်ဂွံ လွဳပရာ ယဲစိုတ်ဖေက် နကဵု သက်သဳ သိပ္ပံ မခိုဟ် ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]] (Psychology)
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] (Major depressive disorder)
* [[ယဲစိုတ်က္တဵု]] (Bipolar disorder)
* [[သတိပဋ္ဌာန်]] (Mindfulness)
* [[ဝိပဿနာ]] (Vipassana Meditation)

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ယဲပရေၚ်စိုတ်
| title = ယဲပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် (Psychiatry and Mental Health)
| list1 = [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ]] • [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဇၞော်]] • [[ယဲဝိုတ်ဝုဲ]] • [[ယဲစိုတ်က္တဵု]] • [[ယဲစိုတ်ဖေက်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်ဖေက်}}
[[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ယဲပရေၚ်စိုတ်]]
[[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ယဲ]]</text>
      <sha1>7z6wyrzsfxhndwm9r92k5ct8s2whfpq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>